# Επίσημη Εφημερίδα L 339/2017

| | ISSN 1977-0669 |
| --- | --- |
| Επίσημη Εφημερίδα
  της Ευρωπαϊκής Ένωσης | L 339 |
| | |
| Έκδοση στην ελληνική γλώσσα | Νομοθεσία | 60ό έτος19 Δεκεμβρίου 2017 |

ISSN 1977-0669

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

L 339

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Νομοθεσία

60ό έτος19 Δεκεμβρίου 2017

---

| Περιεχόμενα | | II   Μη νομοθετικές πράξεις | Σελίδα |
| --- | --- | --- | --- |
| | | ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ |
| | * | Απόφαση (ΕΕ) 2017/2336 της Επιτροπής, της 7ης Φεβρουαρίου 2017, SA.21877 (C 24/2007), SA.27585 (2012/C) και SA.31149 (2012/C) — Γερμανία Εικαζόμενες κρατικές ενισχύσεις υπέρ της Flughafen Lübeck GmbH, από την Infratil Limited, τη Ryanair και τις αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα
  [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2017) 602]

   (
  1
  ) | 1 |
| | * | Απόφαση (ΕΕ) 2017/2337 της Επιτροπής, της 29ης Μαΐου 2017, για τις κρατικές ενισχύσεις που χρησιμοποιήθηκαν για την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα, καθώς και για την παραγωγή και εμπορία γεωργικών προϊόντων ποιότητας βάσει του νόμου για το γάλα και το λίπος SA.35484 (2013/C) [πρώην SA.35484 (2012/NN)]
  [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2017) 3487] | 50 |
| | | ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ |
| | * | Σύσταση (ΕΕ) 2017/2338 της Επιτροπής, της 16ης Νοεμβρίου 2017, για την καθιέρωση κοινού εγχειριδίου περί επιστροφής προς χρήση από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών κατά την εκτέλεση σχετικών με την επιστροφή καθηκόντων | 83 |

Περιεχόμενα

II   Μη νομοθετικές πράξεις

Σελίδα

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ

*

Απόφαση (ΕΕ) 2017/2336 της Επιτροπής, της 7ης Φεβρουαρίου 2017, SA.21877 (C 24/2007), SA.27585 (2012/C) και SA.31149 (2012/C) — Γερμανία Εικαζόμενες κρατικές ενισχύσεις υπέρ της Flughafen Lübeck GmbH, από την Infratil Limited, τη Ryanair και τις αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα
  [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2017) 602]

   (
  1
  )

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2017) 602]

1

1

*

Απόφαση (ΕΕ) 2017/2337 της Επιτροπής, της 29ης Μαΐου 2017, για τις κρατικές ενισχύσεις που χρησιμοποιήθηκαν για την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα, καθώς και για την παραγωγή και εμπορία γεωργικών προϊόντων ποιότητας βάσει του νόμου για το γάλα και το λίπος SA.35484 (2013/C) [πρώην SA.35484 (2012/NN)]
  [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2017) 3487]

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2017) 3487]

50

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

*

Σύσταση (ΕΕ) 2017/2338 της Επιτροπής, της 16ης Νοεμβρίου 2017, για την καθιέρωση κοινού εγχειριδίου περί επιστροφής προς χρήση από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών κατά την εκτέλεση σχετικών με την επιστροφή καθηκόντων

83

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ |

---

(1)   Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ

1

| EL | Οι πράξεις των οποίων οι τίτλοι έχουν τυπωθεί με λευκά στοιχεία αποτελούν πράξεις τρεχούσης διαχειρίσεως που έχουν θεσπισθεί στο πλαίσιο της γεωργικής πολιτικής και είναι γενικά περιορισμένης χρονικής ισχύος.
  Οι τίτλοι όλων των υπολοίπων πράξεων έχουν τυπωθεί με μαύρα στοιχεία και επισημαίνονται με αστερίσκο. |
| --- | --- |

EL

Οι πράξεις των οποίων οι τίτλοι έχουν τυπωθεί με λευκά στοιχεία αποτελούν πράξεις τρεχούσης διαχειρίσεως που έχουν θεσπισθεί στο πλαίσιο της γεωργικής πολιτικής και είναι γενικά περιορισμένης χρονικής ισχύος.

Οι τίτλοι όλων των υπολοίπων πράξεων έχουν τυπωθεί με μαύρα στοιχεία και επισημαίνονται με αστερίσκο.

---

II Μη νομοθετικές πράξεις

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ

| 19.12.2017 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | L 339/1 |
| --- | --- | --- | --- |

19.12.2017

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

L 339/1

---

ΑΠΟΦΑΣΗ (ΕΕ) 2017/2336 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 7ης Φεβρουαρίου 2017

SA.21877 (C 24/2007), SA.27585 (2012/C) και SA.31149 (2012/C) — Γερμανία Εικαζόμενες κρατικές ενισχύσεις υπέρ της Flughafen Lübeck GmbH, από την Infratil Limited, τη Ryanair και τις αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2017) 602]

(Το κείμενο στη γερμανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,

Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το προαναφερθέν άρθρο (1) και έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το προαναφερθέν άρθρο (2) και έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

1.   ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

1.1.   ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑ SA.21877

ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑ SA.21877

| (1) | Κατά τα έτη 2002, 2003, 2004, 2005 και 2006, η Επιτροπή έλαβε αρκετές καταγγελίες από την αεροπορική εταιρεία Air Berlin, μια ΜΚΟ για την προστασία του περιβάλλοντος (Bund für Umwelt und Naturschutz) καθώς και από ιδιώτες όσον αφορά την εικαζόμενη κρατική ενίσχυση υπέρ της Flughafen Lübeck GmbH («FLG»), από την Infratil Limited («Infratil») (3) και την αεροπορική εταιρεία Ryanair (4). |
| --- | --- |

(1)

Κατά τα έτη 2002, 2003, 2004, 2005 και 2006, η Επιτροπή έλαβε αρκετές καταγγελίες από την αεροπορική εταιρεία Air Berlin, μια ΜΚΟ για την προστασία του περιβάλλοντος (Bund für Umwelt und Naturschutz) καθώς και από ιδιώτες όσον αφορά την εικαζόμενη κρατική ενίσχυση υπέρ της Flughafen Lübeck GmbH («FLG»), από την Infratil Limited («Infratil») (3) και την αεροπορική εταιρεία Ryanair (4).

3

4

| (2) | Στις 7 Νοεμβρίου 2005 η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία πληροφορίες, τις οποίες υπέβαλε η Γερμανία με επιστολή της 7ης Φεβρουαρίου 2006. Συμπληρωματικές πληροφορίες ζητήθηκαν με επιστολή της 22ας Μαρτίου 2006, στην οποία η Γερμανία απάντησε στις 12 Ιουνίου 2006. Στις 14 Οκτωβρίου και στις 4 Δεκεμβρίου 2006 πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής, της Infratil, του πλειοψηφικού μέτοχου του φορέα εκμετάλλευσης του αερολιμένα και της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck. Σε συνέχεια αυτών των συναντήσεων, η Infratil προσκόμισε συμπληρωματικές πληροφορίες μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και φαξ στις 16 και 31 Οκτωβρίου, στις 6 Νοεμβρίου καθώς και στις 4, 6 και 21 Δεκεμβρίου 2006. |
| --- | --- |

(2)

Στις 7 Νοεμβρίου 2005 η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία πληροφορίες, τις οποίες υπέβαλε η Γερμανία με επιστολή της 7ης Φεβρουαρίου 2006. Συμπληρωματικές πληροφορίες ζητήθηκαν με επιστολή της 22ας Μαρτίου 2006, στην οποία η Γερμανία απάντησε στις 12 Ιουνίου 2006. Στις 14 Οκτωβρίου και στις 4 Δεκεμβρίου 2006 πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής, της Infratil, του πλειοψηφικού μέτοχου του φορέα εκμετάλλευσης του αερολιμένα και της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck. Σε συνέχεια αυτών των συναντήσεων, η Infratil προσκόμισε συμπληρωματικές πληροφορίες μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και φαξ στις 16 και 31 Οκτωβρίου, στις 6 Νοεμβρίου καθώς και στις 4, 6 και 21 Δεκεμβρίου 2006.

| (3) | Με επιστολή της 18ης Ιανουαρίου 2007, η Γερμανία ζήτησε από την Επιτροπή να αναστείλει τη διαδικασία προκαταρκτικής εξέτασης. Με επιστολή της 2ας Μαΐου 2007, η Επιτροπή απέρριψε αυτό το αίτημα. |
| --- | --- |

(3)

Με επιστολή της 18ης Ιανουαρίου 2007, η Γερμανία ζήτησε από την Επιτροπή να αναστείλει τη διαδικασία προκαταρκτικής εξέτασης. Με επιστολή της 2ας Μαΐου 2007, η Επιτροπή απέρριψε αυτό το αίτημα.

| (4) | Στις 24 Απριλίου 2007 η Γερμανία υπέβαλε νέες παρατηρήσεις στην Επιτροπή. Στις 21 Ιουνίου 2007 πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ Γερμανίας και των υπηρεσιών της Επιτροπής. |
| --- | --- |

(4)

Στις 24 Απριλίου 2007 η Γερμανία υπέβαλε νέες παρατηρήσεις στην Επιτροπή. Στις 21 Ιουνίου 2007 πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ Γερμανίας και των υπηρεσιών της Επιτροπής.

| (5) | Με επιστολή της 10ης Ιουλίου 2007, η Επιτροπή γνωστοποίησε στη Γερμανία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, λόγω της χρηματοδότησης του αερολιμένα του Lübeck, των οικονομικών σχέσεων της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck και της Infratil καθώς και των οικονομικών σχέσεων μεταξύ του αερολιμένα και της Ryanair («απόφαση του 2007 για την κίνηση της διαδικασίας»). Η επίσημη διαδικασία έρευνας καταχωρίστηκε με αριθμό SA.21877 (C 24/2007). |
| --- | --- |

(5)

Με επιστολή της 10ης Ιουλίου 2007, η Επιτροπή γνωστοποίησε στη Γερμανία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, λόγω της χρηματοδότησης του αερολιμένα του Lübeck, των οικονομικών σχέσεων της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck και της Infratil καθώς και των οικονομικών σχέσεων μεταξύ του αερολιμένα και της Ryanair («απόφαση του 2007 για την κίνηση της διαδικασίας»). Η επίσημη διαδικασία έρευνας καταχωρίστηκε με αριθμό SA.21877 (C 24/2007).

| (6) | Στις 24 Οκτωβρίου 2007 εγκρίθηκε διόρθωση της απόφασης του 2007 για την κίνηση της διαδικασίας. |
| --- | --- |

(6)

Στις 24 Οκτωβρίου 2007 εγκρίθηκε διόρθωση της απόφασης του 2007 για την κίνηση της διαδικασίας.

| (7) | Στις 29 Νοεμβρίου 2007 η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (5). Η διόρθωση δημοσιεύθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2007 (6). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με τα επίμαχα μέτρα εντός ενός μηνός από την ημερομηνία δημοσίευσης. |
| --- | --- |

(7)

Στις 29 Νοεμβρίου 2007 η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (5). Η διόρθωση δημοσιεύθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2007 (6). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με τα επίμαχα μέτρα εντός ενός μηνός από την ημερομηνία δημοσίευσης.

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

5

6

| (8) | Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις σχετικά με αυτό το θέμα από τη Ryanair, την Air Berlin, την Infratil, την FLG, δύο ΜΚΟ (7), το εμπορικό και βιομηχανικό επιμελητήριο του Lübeck (εφεξής «ΕΒΕ Lübeck») (8), την Bundesverband der Deutschen Fluggesellschaften (Ομοσπονδιακή ένωση γερμανικών αεροπορικών εταιρειών, εφεξής «BDF») και από ιδιώτες (9). Η Γερμανία απάντησε στις εν λόγω παρατηρήσεις στις 17 Απριλίου 2008. |
| --- | --- |

(8)

Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις σχετικά με αυτό το θέμα από τη Ryanair, την Air Berlin, την Infratil, την FLG, δύο ΜΚΟ (7), το εμπορικό και βιομηχανικό επιμελητήριο του Lübeck (εφεξής «ΕΒΕ Lübeck») (8), την Bundesverband der Deutschen Fluggesellschaften (Ομοσπονδιακή ένωση γερμανικών αεροπορικών εταιρειών, εφεξής «BDF») και από ιδιώτες (9). Η Γερμανία απάντησε στις εν λόγω παρατηρήσεις στις 17 Απριλίου 2008.

7

8

9

| (9) | Η ανεξάρτητη επιχείρηση παροχής συμβουλών της Επιτροπής, η Ecorys, ζήτησε πληροφορίες από τη Γερμανία στις 24 Ιουλίου 2008 για να συντάξει έκθεση σχετικά με αυτό το θέμα. Η Γερμανία απευθύνθηκε στην Επιτροπή την 1η Αυγούστου 2008 για να αμφισβητήσει το δικαίωμα της Ecorys να λαμβάνει πληροφορίες και έγγραφα. Η Επιτροπή απάντησε στις 8 Αυγούστου 2008 και επιβεβαίωσε ότι η Επιτροπή έχει εκχωρήσει στην Ecorys τις αρμοδιότητές της για την υπόθεση αυτή. Στη συνέχεια, οι πληροφορίες που ζητήθηκαν ελήφθησαν στις 18 Σεπτεμβρίου 2008. |
| --- | --- |

(9)

Η ανεξάρτητη επιχείρηση παροχής συμβουλών της Επιτροπής, η Ecorys, ζήτησε πληροφορίες από τη Γερμανία στις 24 Ιουλίου 2008 για να συντάξει έκθεση σχετικά με αυτό το θέμα. Η Γερμανία απευθύνθηκε στην Επιτροπή την 1η Αυγούστου 2008 για να αμφισβητήσει το δικαίωμα της Ecorys να λαμβάνει πληροφορίες και έγγραφα. Η Επιτροπή απάντησε στις 8 Αυγούστου 2008 και επιβεβαίωσε ότι η Επιτροπή έχει εκχωρήσει στην Ecorys τις αρμοδιότητές της για την υπόθεση αυτή. Στη συνέχεια, οι πληροφορίες που ζητήθηκαν ελήφθησαν στις 18 Σεπτεμβρίου 2008.

| (10) | Στις 16 Απριλίου 2009 η Επιτροπή ζήτησε πρόσθετες πληροφορίες από τη Γερμανία. Η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας στις 21 Απριλίου 2009 και ακόμα μία φορά στις 7 Ιουλίου 2009. Οι πληροφορίες που ζητήθηκαν υποβλήθηκαν στις 30 Οκτωβρίου 2009. Στις 29 Οκτωβρίου 2009 η Επιτροπή ζήτησε πρόσθετες πληροφορίες, τις οποίες η Γερμανία υπέβαλε στις 16 Δεκεμβρίου 2009. |
| --- | --- |

(10)

Στις 16 Απριλίου 2009 η Επιτροπή ζήτησε πρόσθετες πληροφορίες από τη Γερμανία. Η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας στις 21 Απριλίου 2009 και ακόμα μία φορά στις 7 Ιουλίου 2009. Οι πληροφορίες που ζητήθηκαν υποβλήθηκαν στις 30 Οκτωβρίου 2009. Στις 29 Οκτωβρίου 2009 η Επιτροπή ζήτησε πρόσθετες πληροφορίες, τις οποίες η Γερμανία υπέβαλε στις 16 Δεκεμβρίου 2009.

| (11) | Στις 17 Οκτωβρίου 2010 η Επιτροπή έλαβε πληροφορίες από την Air Berlin. |
| --- | --- |

(11)

Στις 17 Οκτωβρίου 2010 η Επιτροπή έλαβε πληροφορίες από την Air Berlin.

| (12) | Με επιστολή της 28ης Μαρτίου 2011 η Επιτροπή ζήτησε πρόσθετες πληροφορίες από τη Γερμανία. Η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας στις 15 Απριλίου 2011. Στις 20 Απριλίου 2011 η Επιτροπή χορήγησε στη Γερμανία την εν λόγω παράταση. Στις 21 Απριλίου 2011 η Γερμανία ζήτησε περαιτέρω παράταση της προθεσμίας, την οποία χορήγησε η Επιτροπή στις 27 Απριλίου 2011. Στις 16 Μαΐου 2011 η Γερμανία υπέβαλε το πρώτο μέρος των πληροφοριών που ζητήθηκαν. Με επιστολή της 20ής Μαΐου 2011, η Επιτροπή κοινοποίησε ότι θεωρούσε τις υποβληθείσες πληροφορίες ελλιπείς και ζήτησε τις ελλείπουσες πληροφορίες. Η Γερμανία αμφισβήτησε αυτή την άποψη με επιστολή της 7ης Ιουνίου 2011. Η Επιτροπή απάντησε στις 15 Ιουνίου 2011 και ζήτησε τις ελλείπουσες πληροφορίες. |
| --- | --- |

(12)

Με επιστολή της 28ης Μαρτίου 2011 η Επιτροπή ζήτησε πρόσθετες πληροφορίες από τη Γερμανία. Η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας στις 15 Απριλίου 2011. Στις 20 Απριλίου 2011 η Επιτροπή χορήγησε στη Γερμανία την εν λόγω παράταση. Στις 21 Απριλίου 2011 η Γερμανία ζήτησε περαιτέρω παράταση της προθεσμίας, την οποία χορήγησε η Επιτροπή στις 27 Απριλίου 2011. Στις 16 Μαΐου 2011 η Γερμανία υπέβαλε το πρώτο μέρος των πληροφοριών που ζητήθηκαν. Με επιστολή της 20ής Μαΐου 2011, η Επιτροπή κοινοποίησε ότι θεωρούσε τις υποβληθείσες πληροφορίες ελλιπείς και ζήτησε τις ελλείπουσες πληροφορίες. Η Γερμανία αμφισβήτησε αυτή την άποψη με επιστολή της 7ης Ιουνίου 2011. Η Επιτροπή απάντησε στις 15 Ιουνίου 2011 και ζήτησε τις ελλείπουσες πληροφορίες.

| (13) | Στις 8 Απριλίου 2011 η Επιτροπή απέστειλε στη Ryanair ένα ερωτηματολόγιο. Οι απαντήσεις κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή στις 4 Ιουλίου 2011. Η Επιτροπή διαβίβασε αυτές τις απαντήσεις στη Γερμανία στις 18 Ιουλίου 2011 και ζήτησε την υποβολή παρατηρήσεων έως τις 18 Αυγούστου 2011. Στις 8 Αυγούστου 2011 η Επιτροπή διαβίβασε στη Γερμανία μια μεταφρασμένη εκδοχή των απαντήσεων της Ryanair και παρέτεινε την προθεσμία απάντησης της Γερμανίας έως τις 9 Σεπτεμβρίου 2011. Η Γερμανία υπέβαλε τελικά τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή στις 8 Σεπτεμβρίου 2011. Στις 7 Φεβρουαρίου 2012 η Επιτροπή ζήτησε από τη Ryanair πρόσθετες πληροφορίες για την ανάλυση της Oxera, τις οποίες η Ryanair υπέβαλε στις 4 Ιουλίου 2011. Στις 13 Φεβρουαρίου 2012 η Ryanair ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης. Στις 16 Φεβρουαρίου 2012 η Oxera ζήτησε από την Επιτροπή διευκρινίσεις σχετικά με μία από τις ερωτήσεις που τέθηκαν. Οι διευκρινίσεις διαβιβάστηκαν από την Επιτροπή στις 17 Φεβρουαρίου 2012. Η Ryanair απέστειλε στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις της στις 13 Απριλίου 2012. Η Επιτροπή διαβίβασε αυτές τις παρατηρήσεις στη Γερμανία στις 27 Ιουνίου 2012. Με επιστολή της 10ης Σεπτεμβρίου 2012, η Γερμανία υπέβαλε παρατηρήσεις για την απάντηση της Ryanair. |
| --- | --- |

(13)

Στις 8 Απριλίου 2011 η Επιτροπή απέστειλε στη Ryanair ένα ερωτηματολόγιο. Οι απαντήσεις κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή στις 4 Ιουλίου 2011. Η Επιτροπή διαβίβασε αυτές τις απαντήσεις στη Γερμανία στις 18 Ιουλίου 2011 και ζήτησε την υποβολή παρατηρήσεων έως τις 18 Αυγούστου 2011. Στις 8 Αυγούστου 2011 η Επιτροπή διαβίβασε στη Γερμανία μια μεταφρασμένη εκδοχή των απαντήσεων της Ryanair και παρέτεινε την προθεσμία απάντησης της Γερμανίας έως τις 9 Σεπτεμβρίου 2011. Η Γερμανία υπέβαλε τελικά τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή στις 8 Σεπτεμβρίου 2011. Στις 7 Φεβρουαρίου 2012 η Επιτροπή ζήτησε από τη Ryanair πρόσθετες πληροφορίες για την ανάλυση της Oxera, τις οποίες η Ryanair υπέβαλε στις 4 Ιουλίου 2011. Στις 13 Φεβρουαρίου 2012 η Ryanair ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης. Στις 16 Φεβρουαρίου 2012 η Oxera ζήτησε από την Επιτροπή διευκρινίσεις σχετικά με μία από τις ερωτήσεις που τέθηκαν. Οι διευκρινίσεις διαβιβάστηκαν από την Επιτροπή στις 17 Φεβρουαρίου 2012. Η Ryanair απέστειλε στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις της στις 13 Απριλίου 2012. Η Επιτροπή διαβίβασε αυτές τις παρατηρήσεις στη Γερμανία στις 27 Ιουνίου 2012. Με επιστολή της 10ης Σεπτεμβρίου 2012, η Γερμανία υπέβαλε παρατηρήσεις για την απάντηση της Ryanair.

| (14) | Η τελική έκθεση της Ecorys της 29ης Μαρτίου 2011 υποβλήθηκε στη Γερμανία στις 29 Ιουνίου 2011 με αίτημα για υποβολή παρατηρήσεων. Στις 24 Αυγούστου 2011 η Γερμανία έλαβε μετάφραση της έκθεσης με αίτημα για υποβολή παρατηρήσεων έως τις 26 Σεπτεμβρίου 2011. Η Γερμανία διαβίβασε τις παρατηρήσεις της στις 10 Οκτωβρίου 2011. |
| --- | --- |

(14)

Η τελική έκθεση της Ecorys της 29ης Μαρτίου 2011 υποβλήθηκε στη Γερμανία στις 29 Ιουνίου 2011 με αίτημα για υποβολή παρατηρήσεων. Στις 24 Αυγούστου 2011 η Γερμανία έλαβε μετάφραση της έκθεσης με αίτημα για υποβολή παρατηρήσεων έως τις 26 Σεπτεμβρίου 2011. Η Γερμανία διαβίβασε τις παρατηρήσεις της στις 10 Οκτωβρίου 2011.

| (15) | Στις 30 Ιουνίου 2011 η Γερμανία απέστειλε το δεύτερο ήμισυ των πληροφοριών που ζήτησε η Επιτροπή. Η Γερμανία απάντησε στις 29 Ιουνίου 2011 στην επιστολή της Επιτροπής της 15ης Ιουνίου 2011. Στις 5 Ιουλίου 2011 η Επιτροπή κάλεσε τη Γερμανία να υποβάλει τις ελλείπουσες πληροφορίες. Η Γερμανία υπέβαλε αυτές τις ελλείπουσες πληροφορίες στις 15 Ιουλίου 2011. |
| --- | --- |

(15)

Στις 30 Ιουνίου 2011 η Γερμανία απέστειλε το δεύτερο ήμισυ των πληροφοριών που ζήτησε η Επιτροπή. Η Γερμανία απάντησε στις 29 Ιουνίου 2011 στην επιστολή της Επιτροπής της 15ης Ιουνίου 2011. Στις 5 Ιουλίου 2011 η Επιτροπή κάλεσε τη Γερμανία να υποβάλει τις ελλείπουσες πληροφορίες. Η Γερμανία υπέβαλε αυτές τις ελλείπουσες πληροφορίες στις 15 Ιουλίου 2011.

| (16) | Στις 4 Ιουλίου 2011 η Ryanair απέστειλε στην Επιτροπή παρατηρήσεις οι οποίες διαβιβάστηκαν στη Γερμανία στις 8 Αυγούστου 2011. Η Γερμανία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της για αυτή την απάντηση στις 8 Οκτωβρίου 2011. |
| --- | --- |

(16)

Στις 4 Ιουλίου 2011 η Ryanair απέστειλε στην Επιτροπή παρατηρήσεις οι οποίες διαβιβάστηκαν στη Γερμανία στις 8 Αυγούστου 2011. Η Γερμανία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της για αυτή την απάντηση στις 8 Οκτωβρίου 2011.

| (17) | Στις 20 Φεβρουαρίου 2012 η Επιτροπή ζήτησε πρόσθετες πληροφορίες από τη Γερμανία. Στις 19 Μαρτίου 2012 η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης έως τις 17 Απριλίου 2012. Η Επιτροπή τη χορήγησε στις 21 Μαρτίου 2012. Η Γερμανία απάντησε με επιστολή της 17ης Απριλίου 2012 στις ερωτήσεις της Επιτροπής της 24ης Φεβρουαρίου 2012. Στις 18 Απριλίου 2012 η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει τις ελλείπουσες πληροφορίες έως τις 28 Απριλίου 2012, χωρίς δυνατότητα παράτασης. Η Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, θα εκδιδόταν διαταγή παροχής πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου (10). Στις 2 Μαΐου 2012 πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ της Επιτροπής και της Γερμανίας. Στις 3 Μαΐου 2012 η Επιτροπή χορήγησε παράταση της προθεσμίας έως τις 11 Μαΐου 2012. Με επιστολή της 7ης Μαΐου 2012 η Γερμανία επικαλέστηκε διαδικαστικά σφάλματα της Επιτροπής και αρνήθηκε να υποβάλει συμπληρωματικές πληροφορίες. |
| --- | --- |

(17)

Στις 20 Φεβρουαρίου 2012 η Επιτροπή ζήτησε πρόσθετες πληροφορίες από τη Γερμανία. Στις 19 Μαρτίου 2012 η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης έως τις 17 Απριλίου 2012. Η Επιτροπή τη χορήγησε στις 21 Μαρτίου 2012. Η Γερμανία απάντησε με επιστολή της 17ης Απριλίου 2012 στις ερωτήσεις της Επιτροπής της 24ης Φεβρουαρίου 2012. Στις 18 Απριλίου 2012 η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει τις ελλείπουσες πληροφορίες έως τις 28 Απριλίου 2012, χωρίς δυνατότητα παράτασης. Η Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, θα εκδιδόταν διαταγή παροχής πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου (10). Στις 2 Μαΐου 2012 πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ της Επιτροπής και της Γερμανίας. Στις 3 Μαΐου 2012 η Επιτροπή χορήγησε παράταση της προθεσμίας έως τις 11 Μαΐου 2012. Με επιστολή της 7ης Μαΐου 2012 η Γερμανία επικαλέστηκε διαδικαστικά σφάλματα της Επιτροπής και αρνήθηκε να υποβάλει συμπληρωματικές πληροφορίες.

10

| (18) | Με επιστολή της 10ης Απριλίου 2013, η Ryanair υπέβαλε στην Επιτροπή έκθεση σχετικά με την προσέγγιση της Oxera όσον αφορά την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Η εν λόγω έκθεση διαβιβάστηκε στη Γερμανία στις 3 Μαΐου 2013. Άλλες παρατηρήσεις της Ryanair απεστάλησαν στην Επιτροπή στις 20 Δεκεμβρίου 2013. |
| --- | --- |

(18)

Με επιστολή της 10ης Απριλίου 2013, η Ryanair υπέβαλε στην Επιτροπή έκθεση σχετικά με την προσέγγιση της Oxera όσον αφορά την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Η εν λόγω έκθεση διαβιβάστηκε στη Γερμανία στις 3 Μαΐου 2013. Άλλες παρατηρήσεις της Ryanair απεστάλησαν στην Επιτροπή στις 20 Δεκεμβρίου 2013.

| (19) | Με επιστολή της 24ης Φεβρουαρίου 2014 η Επιτροπή ζήτησε από τη Ryanair να υποβάλει τις παρατηρήσεις της σχετικά με την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές (11). Στις 21 Μαρτίου 2014 η Επιτροπή ζήτησε από την Infratil να υποβάλει τις παρατηρήσεις της σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές. Επίσημο αίτημα προς όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της 15ης Απριλίου 2014 (12). Η Γερμανία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στις 12 Μαΐου 2014. Περαιτέρω παρατηρήσεις υπέβαλαν η Air Berlin, η Infratil και η Schutzgemeinschaft gegen Fluglärm Lübeck und Umgebung eV (Ένωση για την προστασία από τον θόρυβο των αεροσκαφών στο Lübeck και τα περίχωρα, εφεξής «SGF») (13). |
| --- | --- |

(19)

Με επιστολή της 24ης Φεβρουαρίου 2014 η Επιτροπή ζήτησε από τη Ryanair να υποβάλει τις παρατηρήσεις της σχετικά με την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές (11). Στις 21 Μαρτίου 2014 η Επιτροπή ζήτησε από την Infratil να υποβάλει τις παρατηρήσεις της σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές. Επίσημο αίτημα προς όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της 15ης Απριλίου 2014 (12). Η Γερμανία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στις 12 Μαΐου 2014. Περαιτέρω παρατηρήσεις υπέβαλαν η Air Berlin, η Infratil και η Schutzgemeinschaft gegen Fluglärm Lübeck und Umgebung eV (Ένωση για την προστασία από τον θόρυβο των αεροσκαφών στο Lübeck και τα περίχωρα, εφεξής «SGF») (13).

11

12

Schutzgemeinschaft gegen Fluglärm Lübeck und Umgebung eV

13

1.2.   ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΕΣ SA.27585 ΚΑΙ SA.31149

ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΕΣ SA.27585 ΚΑΙ SA.31149

| (20) | Στις 28 Ιανουαρίου 2009 η SGF απέστειλε καταγγελία σχετικά με την ενίσχυση SA.21877. Αυτή καταχωρίστηκε ως υπόθεση ενίσχυσης με αριθμό CP 31/2009 (SA.27585). |
| --- | --- |

(20)

Στις 28 Ιανουαρίου 2009 η SGF απέστειλε καταγγελία σχετικά με την ενίσχυση SA.21877. Αυτή καταχωρίστηκε ως υπόθεση ενίσχυσης με αριθμό CP 31/2009 (SA.27585).

| (21) | Με επιστολή της 5ης Φεβρουαρίου 2009, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες από τη Γερμανία σχετικά με τα δελτία Τύπου για τον αερολιμένα του Lübeck. Η απάντηση της Γερμανίας δόθηκε με επιστολές της 5ης και της 12ης Μαρτίου 2009. |
| --- | --- |

(21)

Με επιστολή της 5ης Φεβρουαρίου 2009, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες από τη Γερμανία σχετικά με τα δελτία Τύπου για τον αερολιμένα του Lübeck. Η απάντηση της Γερμανίας δόθηκε με επιστολές της 5ης και της 12ης Μαρτίου 2009.

| (22) | Με επιστολή της 16ης Απριλίου 2009 η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Γερμανία. Η Γερμανία απάντησε στις 9 Ιουλίου 2009. |
| --- | --- |

(22)

Με επιστολή της 16ης Απριλίου 2009 η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Γερμανία. Η Γερμανία απάντησε στις 9 Ιουλίου 2009.

| (23) | Στις 22 και στις 30 Ιουνίου 2010 η SGF κατέθεσε άλλη καταγγελία, στην οποία ισχυρίστηκε ότι η Γερμανία χορήγησε στην FLG και την Infratil περαιτέρω παράνομες κρατικές ενισχύσεις. Η καταγγελία καταχωρίστηκε με τον αριθμό ενίσχυσης CP 162/2010 (SA.31149). |
| --- | --- |

(23)

Στις 22 και στις 30 Ιουνίου 2010 η SGF κατέθεσε άλλη καταγγελία, στην οποία ισχυρίστηκε ότι η Γερμανία χορήγησε στην FLG και την Infratil περαιτέρω παράνομες κρατικές ενισχύσεις. Η καταγγελία καταχωρίστηκε με τον αριθμό ενίσχυσης CP 162/2010 (SA.31149).

| (24) | Με επιστολή της 7ης Ιουλίου 2010, η Επιτροπή διαβίβασε στη Γερμανία αυτή την καταγγελία και ζήτησε πληροφορίες. Με επιστολή της 13ης Ιουλίου 2010, η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης. Με επιστολή της 14ης Οκτωβρίου 2010, η Επιτροπή χορήγησε στη Γερμανία αυτή την παράταση. |
| --- | --- |

(24)

Με επιστολή της 7ης Ιουλίου 2010, η Επιτροπή διαβίβασε στη Γερμανία αυτή την καταγγελία και ζήτησε πληροφορίες. Με επιστολή της 13ης Ιουλίου 2010, η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης. Με επιστολή της 14ης Οκτωβρίου 2010, η Επιτροπή χορήγησε στη Γερμανία αυτή την παράταση.

| (25) | Με επιστολή της 28ης Μαρτίου 2011, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Γερμανία. Με επιστολή της 8ης Απριλίου 2011, η Επιτροπή ζήτησε από τη Ryanair πληροφορίες για τις συμβάσεις της με την FLG. |
| --- | --- |

(25)

Με επιστολή της 28ης Μαρτίου 2011, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Γερμανία. Με επιστολή της 8ης Απριλίου 2011, η Επιτροπή ζήτησε από τη Ryanair πληροφορίες για τις συμβάσεις της με την FLG.

| (26) | Η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης έως τις 15 Ιουλίου 2011. Με επιστολή της 20ής Απριλίου 2011, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει έως τις 28 Απριλίου 2011 παρατηρήσεις σχετικά με τις επίμαχες καταγγελίες. Με επιστολή της 21ης Απριλίου 2011, η Γερμανία ζήτησε περαιτέρω παράταση της προθεσμίας. Με επιστολή της 27ης Απριλίου 2011, η Επιτροπή χορήγησε την παράταση της προθεσμίας έως τις 16 Μαΐου 2011. Η Γερμανία υπέβαλε τις πληροφορίες στις 16 Μαΐου 2011. |
| --- | --- |

(26)

Η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης έως τις 15 Ιουλίου 2011. Με επιστολή της 20ής Απριλίου 2011, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει έως τις 28 Απριλίου 2011 παρατηρήσεις σχετικά με τις επίμαχες καταγγελίες. Με επιστολή της 21ης Απριλίου 2011, η Γερμανία ζήτησε περαιτέρω παράταση της προθεσμίας. Με επιστολή της 27ης Απριλίου 2011, η Επιτροπή χορήγησε την παράταση της προθεσμίας έως τις 16 Μαΐου 2011. Η Γερμανία υπέβαλε τις πληροφορίες στις 16 Μαΐου 2011.

| (27) | Στις 20 Μαΐου 2011 η Επιτροπή προέβη σε υπόμνηση σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, στην οποία ανέφερε ότι οι πληροφορίες που υποβλήθηκαν ήταν ελλιπείς. Η προθεσμία απάντησης ήταν η 7η Ιουνίου 2011. Η Γερμανία απάντησε με επιστολή της 7ης Ιουνίου 2011, με την οποία απέρριψε ότι η επιστολή της 20ής Μαΐου 2011 ήταν υπόμνηση κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, διότι δύο από τα ερωτήματα προφανώς είχαν αναδιατυπωθεί και μία από τις ερωτήσεις ήταν, κατά την άποψή της, καινούργια. |
| --- | --- |

(27)

Στις 20 Μαΐου 2011 η Επιτροπή προέβη σε υπόμνηση σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, στην οποία ανέφερε ότι οι πληροφορίες που υποβλήθηκαν ήταν ελλιπείς. Η προθεσμία απάντησης ήταν η 7η Ιουνίου 2011. Η Γερμανία απάντησε με επιστολή της 7ης Ιουνίου 2011, με την οποία απέρριψε ότι η επιστολή της 20ής Μαΐου 2011 ήταν υπόμνηση κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, διότι δύο από τα ερωτήματα προφανώς είχαν αναδιατυπωθεί και μία από τις ερωτήσεις ήταν, κατά την άποψή της, καινούργια.

| (28) | Με επιστολή της 15ης Ιουνίου 2011, η Επιτροπή απέστειλε στη Γερμανία δεύτερη υπόμνηση σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 και έδωσε τη δυνατότητα υποβολής πληροφοριών έως τις 29 Ιουνίου 2011. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με αυτή την υπόμνηση, η Επιτροπή θα εξέταζε το ενδεχόμενο διαταγής παροχής πληροφοριών. Η Γερμανία απάντησε σε μερικές από τις ερωτήσεις με επιστολή της 29ης Ιουνίου 2011 και ενημέρωσε την Επιτροπή ότι θα υπέβαλε τις απαντήσεις στις εκκρεμείς ερωτήσεις κατά τη διάρκεια του Ιουλίου 2011. |
| --- | --- |

(28)

Με επιστολή της 15ης Ιουνίου 2011, η Επιτροπή απέστειλε στη Γερμανία δεύτερη υπόμνηση σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 και έδωσε τη δυνατότητα υποβολής πληροφοριών έως τις 29 Ιουνίου 2011. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με αυτή την υπόμνηση, η Επιτροπή θα εξέταζε το ενδεχόμενο διαταγής παροχής πληροφοριών. Η Γερμανία απάντησε σε μερικές από τις ερωτήσεις με επιστολή της 29ης Ιουνίου 2011 και ενημέρωσε την Επιτροπή ότι θα υπέβαλε τις απαντήσεις στις εκκρεμείς ερωτήσεις κατά τη διάρκεια του Ιουλίου 2011.

| (29) | Με επιστολή της 4ης Ιουλίου 2011, η Επιτροπή έλαβε περαιτέρω πληροφορίες από τη Ryanair. |
| --- | --- |

(29)

Με επιστολή της 4ης Ιουλίου 2011, η Επιτροπή έλαβε περαιτέρω πληροφορίες από τη Ryanair.

| (30) | Με επιστολή της 5ης Ιουλίου 2011, η Επιτροπή απέστειλε στη Γερμανία τρίτη υπόμνηση σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 και έδωσε τη δυνατότητα απάντησης των εκκρεμών ερωτήσεων έως τις 15 Ιουλίου 2011. Η απάντηση της Γερμανίας δόθηκε με επιστολή της 15ης Ιουλίου 2011. |
| --- | --- |

(30)

Με επιστολή της 5ης Ιουλίου 2011, η Επιτροπή απέστειλε στη Γερμανία τρίτη υπόμνηση σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 και έδωσε τη δυνατότητα απάντησης των εκκρεμών ερωτήσεων έως τις 15 Ιουλίου 2011. Η απάντηση της Γερμανίας δόθηκε με επιστολή της 15ης Ιουλίου 2011.

| (31) | Με επιστολή της 18ης Ιουλίου 2011, η Επιτροπή διαβίβασε τις απαντήσεις της Ryanair της 4ης Ιουλίου 2011 στη Γερμανία και ζήτησε την υποβολή παρατηρήσεων. Η Γερμανία ζήτησε τη μετάφραση των παρατηρήσεων της Ryanair στη γερμανική γλώσσα. Η Επιτροπή διαβίβασε στη Γερμανία τη γερμανική εκδοχή του κειμένου με επιστολή της 8ης Αυγούστου 2011. |
| --- | --- |

(31)

Με επιστολή της 18ης Ιουλίου 2011, η Επιτροπή διαβίβασε τις απαντήσεις της Ryanair της 4ης Ιουλίου 2011 στη Γερμανία και ζήτησε την υποβολή παρατηρήσεων. Η Γερμανία ζήτησε τη μετάφραση των παρατηρήσεων της Ryanair στη γερμανική γλώσσα. Η Επιτροπή διαβίβασε στη Γερμανία τη γερμανική εκδοχή του κειμένου με επιστολή της 8ης Αυγούστου 2011.

| (32) | Με επιστολή της 8ης Σεπτεμβρίου 2011, η Γερμανία υπέβαλε παρατηρήσεις για τα στοιχεία της Ryanair. Στις 7 Φεβρουαρίου 2012 η Επιτροπή ζήτησε από τη Ryanair πρόσθετες πληροφορίες για την ανάλυση της Oxera. Στις 13 Φεβρουαρίου 2012 η Ryanair ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης. Στις 16 Φεβρουαρίου 2012 ζητήθηκαν διευκρινίσεις σχετικά με μία από τις ερωτήσεις που έθεσε η Επιτροπή. Αυτές οι διευκρινίσεις διαβιβάστηκαν από την Επιτροπή στις 17 Φεβρουαρίου 2012. |
| --- | --- |

(32)

Με επιστολή της 8ης Σεπτεμβρίου 2011, η Γερμανία υπέβαλε παρατηρήσεις για τα στοιχεία της Ryanair. Στις 7 Φεβρουαρίου 2012 η Επιτροπή ζήτησε από τη Ryanair πρόσθετες πληροφορίες για την ανάλυση της Oxera. Στις 13 Φεβρουαρίου 2012 η Ryanair ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης. Στις 16 Φεβρουαρίου 2012 ζητήθηκαν διευκρινίσεις σχετικά με μία από τις ερωτήσεις που έθεσε η Επιτροπή. Αυτές οι διευκρινίσεις διαβιβάστηκαν από την Επιτροπή στις 17 Φεβρουαρίου 2012.

| (33) | Με επιστολή της 22ας Φεβρουαρίου 2012, η Επιτροπή κοινοποίησε στη Γερμανία την απόφασή της, λόγω πιθανής κρατικής ενίσχυσης υπέρ της Infratil, της FLG και της Ryanair και άλλων αεροπορικών εταιρειών που εκτελούν δρομολόγια από τον αερολιμένα του Lübeck, να κινήσει τη διαδικασία βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ («απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας») (14). Στην απάντησή της, η Γερμανία, με επιστολή της 14ης Μαρτίου 2012, ζήτησε από την Επιτροπή να διαγράψει ορισμένες πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας. Με επιστολή της 20ής Μαρτίου 2012, η Επιτροπή ανταποκρίθηκε κατά ένα μέρος σε αυτό το αίτημα, αλλά δεν ήταν σε θέση να διαγράψει ορισμένες πληροφορίες. Σε επιστολή της 3ης Απριλίου 2012, η Γερμανία διατύπωσε επίσης αντιρρήσεις σχετικά με τη θέση της Επιτροπής όσον αφορά την εμπιστευτικότητα. Στις 25 Απριλίου 2012 η Επιτροπή απέστειλε στη Γερμανία για την εν λόγω υπόθεση επιστολή, στην οποία επισύναψε μια νέα εκδοχή της απόφασης του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας και εξέθεσε περαιτέρω επιχειρήματα. |
| --- | --- |

(33)

Με επιστολή της 22ας Φεβρουαρίου 2012, η Επιτροπή κοινοποίησε στη Γερμανία την απόφασή της, λόγω πιθανής κρατικής ενίσχυσης υπέρ της Infratil, της FLG και της Ryanair και άλλων αεροπορικών εταιρειών που εκτελούν δρομολόγια από τον αερολιμένα του Lübeck, να κινήσει τη διαδικασία βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ («απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας») (14). Στην απάντησή της, η Γερμανία, με επιστολή της 14ης Μαρτίου 2012, ζήτησε από την Επιτροπή να διαγράψει ορισμένες πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας. Με επιστολή της 20ής Μαρτίου 2012, η Επιτροπή ανταποκρίθηκε κατά ένα μέρος σε αυτό το αίτημα, αλλά δεν ήταν σε θέση να διαγράψει ορισμένες πληροφορίες. Σε επιστολή της 3ης Απριλίου 2012, η Γερμανία διατύπωσε επίσης αντιρρήσεις σχετικά με τη θέση της Επιτροπής όσον αφορά την εμπιστευτικότητα. Στις 25 Απριλίου 2012 η Επιτροπή απέστειλε στη Γερμανία για την εν λόγω υπόθεση επιστολή, στην οποία επισύναψε μια νέα εκδοχή της απόφασης του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας και εξέθεσε περαιτέρω επιχειρήματα.

14

| (34) | Στις 2 Μαρτίου 2012 η Ryanair ζήτησε από την Επιτροπή να εξετάσει την απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας πριν από τη δημοσίευσή της, προκειμένου να αποφευχθεί η δημοσίευση εμπιστευτικών πληροφοριών. Η Επιτροπή απάντησε στις 6 Μαρτίου 2012 και επισήμανε ότι εναπόκειται στο κράτος μέλος να κοινοποιήσει αυτές τις πληροφορίες στη Ryanair. Κατόπιν μακράς αλληλογραφίας μεταξύ της Ryanair, της Επιτροπής και της Γερμανίας, στις 27 Απριλίου 2012 η Ryanair υπέβαλε διάφορες αιτήσεις για διαγραφή εμπιστευτικών πληροφοριών και άσκησε κριτική στη διαδικασία. Επιπλέον, στις 30 Απριλίου 2012 η Γερμανία υπέβαλε στην Επιτροπή περαιτέρω αιτήματα διαγραφής ορισμένων πληροφοριών από τη Ryanair. Στις 29 Ιουνίου 2012 η εκδοχή της απόφασης του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας με διαγραφή πληροφοριών απεστάλη στη Ryanair. |
| --- | --- |

(34)

Στις 2 Μαρτίου 2012 η Ryanair ζήτησε από την Επιτροπή να εξετάσει την απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας πριν από τη δημοσίευσή της, προκειμένου να αποφευχθεί η δημοσίευση εμπιστευτικών πληροφοριών. Η Επιτροπή απάντησε στις 6 Μαρτίου 2012 και επισήμανε ότι εναπόκειται στο κράτος μέλος να κοινοποιήσει αυτές τις πληροφορίες στη Ryanair. Κατόπιν μακράς αλληλογραφίας μεταξύ της Ryanair, της Επιτροπής και της Γερμανίας, στις 27 Απριλίου 2012 η Ryanair υπέβαλε διάφορες αιτήσεις για διαγραφή εμπιστευτικών πληροφοριών και άσκησε κριτική στη διαδικασία. Επιπλέον, στις 30 Απριλίου 2012 η Γερμανία υπέβαλε στην Επιτροπή περαιτέρω αιτήματα διαγραφής ορισμένων πληροφοριών από τη Ryanair. Στις 29 Ιουνίου 2012 η εκδοχή της απόφασης του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας με διαγραφή πληροφοριών απεστάλη στη Ryanair.

| (35) | Όπως ζήτησε η Επιτροπή στις 7 Φεβρουαρίου 2012, η Ryanair υπέβαλε παρατηρήσεις με επιστολή της 13ης Απριλίου 2012. Η Επιτροπή διαβίβασε αυτές τις παρατηρήσεις στη Γερμανία στις 27 Ιουνίου 2012. Με επιστολή της 10ης Σεπτεμβρίου 2012, η Γερμανία υπέβαλε παρατηρήσεις για την απάντηση της Ryanair. |
| --- | --- |

(35)

Όπως ζήτησε η Επιτροπή στις 7 Φεβρουαρίου 2012, η Ryanair υπέβαλε παρατηρήσεις με επιστολή της 13ης Απριλίου 2012. Η Επιτροπή διαβίβασε αυτές τις παρατηρήσεις στη Γερμανία στις 27 Ιουνίου 2012. Με επιστολή της 10ης Σεπτεμβρίου 2012, η Γερμανία υπέβαλε παρατηρήσεις για την απάντηση της Ryanair.

| (36) | Με επιστολή της 24ης Φεβρουαρίου 2012, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία να προσκομίσει εντός 20 ημερών συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τις υποθέσεις. Στις 19 Μαρτίου 2012 η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας έως τις 20 Απριλίου 2012. Με επιστολή της 21ης Μαρτίου 2012, η Επιτροπή χορήγησε παράταση της προθεσμίας έως τις 17 Απριλίου 2012. Στις 17 Απριλίου 2012 η Γερμανία υπέβαλε τις πληροφορίες που ζητήθηκαν. Με επιστολή της 18ης Απριλίου 2012, η Επιτροπή κοινοποίησε ότι θεωρούσε τις πληροφορίες που υπέβαλε η Γερμανία ελλιπείς και ζήτησε τις ελλείπουσες πληροφορίες έως τις 28 Απριλίου 2012. Η Επιτροπή πρόσθεσε επίσης ότι σε περίπτωση μη συμμόρφωσης θα εκδιδόταν διαταγή παροχής πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999. Στις 3 Μαΐου 2012 η Επιτροπή κάλεσε με συμπληρωματική επιστολή τη Γερμανία να υποβάλει τις ελλείπουσες πληροφορίες έως τις 11 Μαΐου 2012. |
| --- | --- |

(36)

Με επιστολή της 24ης Φεβρουαρίου 2012, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία να προσκομίσει εντός 20 ημερών συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τις υποθέσεις. Στις 19 Μαρτίου 2012 η Γερμανία ζήτησε παράταση της προθεσμίας έως τις 20 Απριλίου 2012. Με επιστολή της 21ης Μαρτίου 2012, η Επιτροπή χορήγησε παράταση της προθεσμίας έως τις 17 Απριλίου 2012. Στις 17 Απριλίου 2012 η Γερμανία υπέβαλε τις πληροφορίες που ζητήθηκαν. Με επιστολή της 18ης Απριλίου 2012, η Επιτροπή κοινοποίησε ότι θεωρούσε τις πληροφορίες που υπέβαλε η Γερμανία ελλιπείς και ζήτησε τις ελλείπουσες πληροφορίες έως τις 28 Απριλίου 2012. Η Επιτροπή πρόσθεσε επίσης ότι σε περίπτωση μη συμμόρφωσης θα εκδιδόταν διαταγή παροχής πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999. Στις 3 Μαΐου 2012 η Επιτροπή κάλεσε με συμπληρωματική επιστολή τη Γερμανία να υποβάλει τις ελλείπουσες πληροφορίες έως τις 11 Μαΐου 2012.

| (37) | Στις 14 Μαΐου 2012 η Γερμανία υπέβαλε στην Επιτροπή παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας. |
| --- | --- |

(37)

Στις 14 Μαΐου 2012 η Γερμανία υπέβαλε στην Επιτροπή παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας.

| (38) | Η απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 10 Αυγούστου 2012 (15). Σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη δόθηκε η δυνατότητα να υποβάλουν παρατηρήσεις για την απόφαση εντός ενός μηνός. Με δύο επιστολές της 16ης Αυγούστου 2012 και της 22ας Αυγούστου 2012, η Ryanair ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης έως τις 24 Σεπτεμβρίου 2012. Η Wizz Air ζήτησε στις 24 Αυγούστου 2012 παράταση έως τις 24 Σεπτεμβρίου 2012. Στις 31 Αυγούστου 2012 η Infratil ζήτησε παράταση έως τις 10 Οκτωβρίου 2012. Στις 5 Σεπτεμβρίου 2012 η Χανσεατική Πόλη του Lübeck και η FLG υπέβαλαν στην Επιτροπή αίτηση παράτασης της προθεσμίας έως τις 10 Οκτωβρίου 2012. Στις 7 Σεπτεμβρίου 2012 η Bundesverband der deutschen Verkehrsflughäfen (Ομοσπονδιακή ένωση γερμανικών πολιτικών αεροδρομίων, εφεξής «ADV») (16) ζήτησε παράταση της προθεσμίας έως τις 10 Οκτωβρίου 2012. Την ίδια ημέρα η Επιτροπή χορήγησε τις παρατάσεις στη Ryanair, τη Wizz Air, την ADV, τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, την FLG και την Infratil. |
| --- | --- |

(38)

Η απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 10 Αυγούστου 2012 (15). Σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη δόθηκε η δυνατότητα να υποβάλουν παρατηρήσεις για την απόφαση εντός ενός μηνός. Με δύο επιστολές της 16ης Αυγούστου 2012 και της 22ας Αυγούστου 2012, η Ryanair ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης έως τις 24 Σεπτεμβρίου 2012. Η Wizz Air ζήτησε στις 24 Αυγούστου 2012 παράταση έως τις 24 Σεπτεμβρίου 2012. Στις 31 Αυγούστου 2012 η Infratil ζήτησε παράταση έως τις 10 Οκτωβρίου 2012. Στις 5 Σεπτεμβρίου 2012 η Χανσεατική Πόλη του Lübeck και η FLG υπέβαλαν στην Επιτροπή αίτηση παράτασης της προθεσμίας έως τις 10 Οκτωβρίου 2012. Στις 7 Σεπτεμβρίου 2012 η Bundesverband der deutschen Verkehrsflughäfen (Ομοσπονδιακή ένωση γερμανικών πολιτικών αεροδρομίων, εφεξής «ADV») (16) ζήτησε παράταση της προθεσμίας έως τις 10 Οκτωβρίου 2012. Την ίδια ημέρα η Επιτροπή χορήγησε τις παρατάσεις στη Ryanair, τη Wizz Air, την ADV, τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, την FLG και την Infratil.

15

16

| (39) | Στις 9 Σεπτεμβρίου 2012 ο Pro Airport Lübeck eV υπέβαλε τις παρατηρήσεις του. |
| --- | --- |

(39)

Στις 9 Σεπτεμβρίου 2012 ο Pro Airport Lübeck eV υπέβαλε τις παρατηρήσεις του.

| (40) | Στις 10 Σεπτεμβρίου 2012 η Flughafen Hamburg GmbH και η κυβέρνηση του ομόσπονδου κράτους Σλέσβιχ-Χολστάιν υπέβαλαν στην Επιτροπή αίτηση παράτασης της προθεσμίας για την υποβολή παρατηρήσεων έως τις 10 Οκτωβρίου 2012. Η Επιτροπή παραχώρησε αυτή την παράταση την επόμενη ημέρα. Στις 10 Σεπτεμβρίου 2012 η SGF υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή. |
| --- | --- |

(40)

Στις 10 Σεπτεμβρίου 2012 η Flughafen Hamburg GmbH και η κυβέρνηση του ομόσπονδου κράτους Σλέσβιχ-Χολστάιν υπέβαλαν στην Επιτροπή αίτηση παράτασης της προθεσμίας για την υποβολή παρατηρήσεων έως τις 10 Οκτωβρίου 2012. Η Επιτροπή παραχώρησε αυτή την παράταση την επόμενη ημέρα. Στις 10 Σεπτεμβρίου 2012 η SGF υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή.

| (41) | Η Ryanair υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή στις 24 Σεπτεμβρίου 2012, συμπεριλαμβανομένης έκθεσης της Oxera. Με επιστολή της 8ης Οκτωβρίου 2012, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή. Στις 10 Οκτωβρίου 2012 η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από την ADV, την FLG, την Infratil και τη Wizz Air, συμπεριλαμβανομένης έκθεσης της Oxera. Την ίδια ημέρα, η Ryanair υπέβαλε επιπλέον διάφορες εκθέσεις της Oxera. |
| --- | --- |

(41)

Η Ryanair υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή στις 24 Σεπτεμβρίου 2012, συμπεριλαμβανομένης έκθεσης της Oxera. Με επιστολή της 8ης Οκτωβρίου 2012, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή. Στις 10 Οκτωβρίου 2012 η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από την ADV, την FLG, την Infratil και τη Wizz Air, συμπεριλαμβανομένης έκθεσης της Oxera. Την ίδια ημέρα, η Ryanair υπέβαλε επιπλέον διάφορες εκθέσεις της Oxera.

| (42) | Στις 3 Μαΐου 2014 η Επιτροπή διαβίβασε τις μη εμπιστευτικές εκδοχές των εκθέσεων της Oxera στη Γερμανία και ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει τις παρατηρήσεις της. |
| --- | --- |

(42)

Στις 3 Μαΐου 2014 η Επιτροπή διαβίβασε τις μη εμπιστευτικές εκδοχές των εκθέσεων της Oxera στη Γερμανία και ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει τις παρατηρήσεις της.

| (43) | Στις 15 Μαΐου 2013, στις 17 Ιανουαρίου 2014 και στις 31 Ιανουαρίου 2014 η Ryanair υπέβαλε περαιτέρω πληροφορίες. |
| --- | --- |

(43)

Στις 15 Μαΐου 2013, στις 17 Ιανουαρίου 2014 και στις 31 Ιανουαρίου 2014 η Ryanair υπέβαλε περαιτέρω πληροφορίες.

| (44) | Με επιστολή της 11ης Φεβρουαρίου 2013, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει εντός 20 ημερών όλες τις συμβάσεις σε σχέση με την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα του Lübeck. Το αίτημα της Επιτροπής για πρόσβαση στις συμβάσεις απορρίφθηκε με επιστολή της 28ης Φεβρουαρίου 2014, με την αιτιολογία ότι η ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα του Lübeck δεν αποτελεί αντικείμενο της τρέχουσας διαδικασίας. Κατόπιν διαβουλεύσεων μεταξύ της Επιτροπής και της Γερμανίας, η Γερμανία διαβίβασε τις λεπτομέρειες σχετικά με την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα του Lübeck με επιστολή της 13ης Μαρτίου 2014. |
| --- | --- |

(44)

Με επιστολή της 11ης Φεβρουαρίου 2013, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει εντός 20 ημερών όλες τις συμβάσεις σε σχέση με την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα του Lübeck. Το αίτημα της Επιτροπής για πρόσβαση στις συμβάσεις απορρίφθηκε με επιστολή της 28ης Φεβρουαρίου 2014, με την αιτιολογία ότι η ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα του Lübeck δεν αποτελεί αντικείμενο της τρέχουσας διαδικασίας. Κατόπιν διαβουλεύσεων μεταξύ της Επιτροπής και της Γερμανίας, η Γερμανία διαβίβασε τις λεπτομέρειες σχετικά με την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα του Lübeck με επιστολή της 13ης Μαρτίου 2014.

| (45) | Στις 24 Φεβρουαρίου 2013 και στις 17 Μαρτίου 2014 η Επιτροπή ενημέρωσε τη Γερμανία για τη θέσπιση των κατευθυντήριων γραμμών του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές και τη σημασία τους για την τρέχουσα διαδικασία και ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει τις παρατηρήσεις της. Στη συνέχεια, η Γερμανία υπέβαλε πληροφορίες στις 27 Μαρτίου 2014. Περαιτέρω απαντήσεις ελήφθησαν από τη Wizz Air με επιστολή της 30ής Απριλίου 2014 και από τη Γερμανία με επιστολή της 12ης Μαΐου 2014. |
| --- | --- |

(45)

Στις 24 Φεβρουαρίου 2013 και στις 17 Μαρτίου 2014 η Επιτροπή ενημέρωσε τη Γερμανία για τη θέσπιση των κατευθυντήριων γραμμών του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές και τη σημασία τους για την τρέχουσα διαδικασία και ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει τις παρατηρήσεις της. Στη συνέχεια, η Γερμανία υπέβαλε πληροφορίες στις 27 Μαρτίου 2014. Περαιτέρω απαντήσεις ελήφθησαν από τη Wizz Air με επιστολή της 30ής Απριλίου 2014 και από τη Γερμανία με επιστολή της 12ης Μαΐου 2014.

| (46) | Με επιστολές της 2ας Σεπτεμβρίου, της 12ης Σεπτεμβρίου και της 26ης Σεπτεμβρίου 2014, η Ryanair υπέβαλε περαιτέρω εκθέσεις της Oxera σχετικά με την τρέχουσα προσέγγιση της Επιτροπής όσον αφορά την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. |
| --- | --- |

(46)

Με επιστολές της 2ας Σεπτεμβρίου, της 12ης Σεπτεμβρίου και της 26ης Σεπτεμβρίου 2014, η Ryanair υπέβαλε περαιτέρω εκθέσεις της Oxera σχετικά με την τρέχουσα προσέγγιση της Επιτροπής όσον αφορά την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς.

1.3.   ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΖΌΜΕΝΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΥΠΟΘΈΣΕΙΣ SA.21877, SA.27585 ΚΑΙ SA.31149

ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΖΌΜΕΝΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΥΠΟΘΈΣΕΙΣ SA.21877, SA.27585 ΚΑΙ SA.31149

| (47) | Το 2014 η Επιτροπή συνένωσε τις διαδικασίες SA.21877, SA.27585 και SA.31149. |
| --- | --- |

(47)

Το 2014 η Επιτροπή συνένωσε τις διαδικασίες SA.21877, SA.27585 και SA.31149.

| (48) | Με επιστολή της 30ής Σεπτεμβρίου 2014, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Γερμανία. |
| --- | --- |

(48)

Με επιστολή της 30ής Σεπτεμβρίου 2014, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Γερμανία.

| (49) | Στις 6 Οκτωβρίου 2014 η Γερμανία ζήτησε από την Επιτροπή παράταση της προθεσμίας υποβολής των πληροφοριών που ζητήθηκαν έως τις 30 Νοεμβρίου 2014. Η Επιτροπή παρέτεινε την προθεσμία έως τις 17 Νοεμβρίου 2014. Στις 21 Νοεμβρίου 2014 η Επιτροπή απέστειλε στη Γερμανία υπόμνηση για να υποβάλει τις πληροφορίες που ζητήθηκαν έως τις 3 Δεκεμβρίου 2014. Η Επιτροπή πρόσθεσε ότι, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με αυτή την υπόμνηση, θα εκδιδόταν διαταγή παροχής πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999. Στις 3 Δεκεμβρίου 2014 η Γερμανία υπέβαλε τις πληροφορίες που ζητήθηκαν. Ύστερα από τηλεφωνική διάσκεψη στις 18 Δεκεμβρίου 2014, η Γερμανία υπέβαλε περαιτέρω πληροφορίες στις 12 και στις 14 Ιανουαρίου 2015. |
| --- | --- |

(49)

Στις 6 Οκτωβρίου 2014 η Γερμανία ζήτησε από την Επιτροπή παράταση της προθεσμίας υποβολής των πληροφοριών που ζητήθηκαν έως τις 30 Νοεμβρίου 2014. Η Επιτροπή παρέτεινε την προθεσμία έως τις 17 Νοεμβρίου 2014. Στις 21 Νοεμβρίου 2014 η Επιτροπή απέστειλε στη Γερμανία υπόμνηση για να υποβάλει τις πληροφορίες που ζητήθηκαν έως τις 3 Δεκεμβρίου 2014. Η Επιτροπή πρόσθεσε ότι, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με αυτή την υπόμνηση, θα εκδιδόταν διαταγή παροχής πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999. Στις 3 Δεκεμβρίου 2014 η Γερμανία υπέβαλε τις πληροφορίες που ζητήθηκαν. Ύστερα από τηλεφωνική διάσκεψη στις 18 Δεκεμβρίου 2014, η Γερμανία υπέβαλε περαιτέρω πληροφορίες στις 12 και στις 14 Ιανουαρίου 2015.

| (50) | Η Επιτροπή έλαβε απαντήσεις από τη Ryanair με μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 26ης Ιανουαρίου 2015, της 9ης Φεβρουαρίου 2015 και της 27ης Φεβρουαρίου 2015. |
| --- | --- |

(50)

Η Επιτροπή έλαβε απαντήσεις από τη Ryanair με μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 26ης Ιανουαρίου 2015, της 9ης Φεβρουαρίου 2015 και της 27ης Φεβρουαρίου 2015.

| (51) | Στις 30 Ιανουαρίου 2015 η Air Berlin εξέφρασε το ενδιαφέρον της να εκδοθεί απόφαση της Επιτροπής σχετικά με την εικαζόμενη κρατική ενίσχυση υπέρ της Ryanair. |
| --- | --- |

(51)

Στις 30 Ιανουαρίου 2015 η Air Berlin εξέφρασε το ενδιαφέρον της να εκδοθεί απόφαση της Επιτροπής σχετικά με την εικαζόμενη κρατική ενίσχυση υπέρ της Ryanair.

| (52) | Με επιστολή της 23ης Μαρτίου 2015, η Επιτροπή διαβίβασε περαιτέρω παρατηρήσεις τρίτων και ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει τις παρατηρήσεις της. Η Γερμανία απάντησε στις 9 Απριλίου 2015 με παρατηρήσεις της σχετικά με τους ισχυρισμούς τρίτων. |
| --- | --- |

(52)

Με επιστολή της 23ης Μαρτίου 2015, η Επιτροπή διαβίβασε περαιτέρω παρατηρήσεις τρίτων και ζήτησε από τη Γερμανία να υποβάλει τις παρατηρήσεις της. Η Γερμανία απάντησε στις 9 Απριλίου 2015 με παρατηρήσεις της σχετικά με τους ισχυρισμούς τρίτων.

| (53) | Σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 20ής Απριλίου 2015, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τη Yasmina Flughafenmanagement GmbH (εφεξής «Yasmina») (17), τον φορέα εκμετάλλευσης του αερολιμένα του Lübeck κατά τα έτη 2013 και 2014. Περαιτέρω ερωτήματα όσον αφορά το ποσό που κατέβαλε η Infratil για το δικαίωμα πώλησης διαβιβάστηκαν στη Γερμανία στις 4 Μαΐου 2015. |
| --- | --- |

(53)

Σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 20ής Απριλίου 2015, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τη Yasmina Flughafenmanagement GmbH (εφεξής «Yasmina») (17), τον φορέα εκμετάλλευσης του αερολιμένα του Lübeck κατά τα έτη 2013 και 2014. Περαιτέρω ερωτήματα όσον αφορά το ποσό που κατέβαλε η Infratil για το δικαίωμα πώλησης διαβιβάστηκαν στη Γερμανία στις 4 Μαΐου 2015.

17

| (54) | Στις 5 Μαΐου 2015 η Χανσεατική Πόλη του Lübeck απάντησε στις ερωτήσεις σχετικά με τη Yasmina. Με επιστολή της 11ης Μαΐου 2015, η Γερμανία αντέδρασε στο αίτημα της Επιτροπής για περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με την τιμή του δικαιώματος πώλησης. |
| --- | --- |

(54)

Στις 5 Μαΐου 2015 η Χανσεατική Πόλη του Lübeck απάντησε στις ερωτήσεις σχετικά με τη Yasmina. Με επιστολή της 11ης Μαΐου 2015, η Γερμανία αντέδρασε στο αίτημα της Επιτροπής για περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με την τιμή του δικαιώματος πώλησης.

| (55) | Στις 13 Μαΐου 2015 η Επιτροπή υπέβαλε ερωτήσεις στην Oxera σχετικά με την εικαζόμενη κρατική ενίσχυση για τέλη για την αποπάγωση. Στη συνέχεια, η Oxera υπέβαλε στις 18 Μαΐου 2015 έκθεση για την αποπάγωση. |
| --- | --- |

(55)

Στις 13 Μαΐου 2015 η Επιτροπή υπέβαλε ερωτήσεις στην Oxera σχετικά με την εικαζόμενη κρατική ενίσχυση για τέλη για την αποπάγωση. Στη συνέχεια, η Oxera υπέβαλε στις 18 Μαΐου 2015 έκθεση για την αποπάγωση.

| (56) | Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 22ας Μαΐου 2015, η Επιτροπή ζήτησε από την Oxera διευκρινίσεις όσον αφορά τις εκθέσεις του Σεπτεμβρίου 2014 και του Φεβρουαρίου 2015 σχετικά με την αποδοτικότητα των συμπληρωματικών συμφωνιών του 2010 μεταξύ της Ryanair και της FLG. Η Επιτροπή έλαβε σχετική απάντηση στις 28 Μαΐου 2015. |
| --- | --- |

(56)

Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 22ας Μαΐου 2015, η Επιτροπή ζήτησε από την Oxera διευκρινίσεις όσον αφορά τις εκθέσεις του Σεπτεμβρίου 2014 και του Φεβρουαρίου 2015 σχετικά με την αποδοτικότητα των συμπληρωματικών συμφωνιών του 2010 μεταξύ της Ryanair και της FLG. Η Επιτροπή έλαβε σχετική απάντηση στις 28 Μαΐου 2015.

| (57) | Στις 23 Ιουνίου 2015 η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Γερμανία. Οι απαντήσεις υποβλήθηκαν στις 25 Ιουνίου και στις 3 Ιουλίου 2015. Στις 29 Ιουνίου 2015 η Επιτροπή διαβίβασε περαιτέρω ερωτήσεις στη Γερμανία, οι οποίες απαντήθηκαν με επιστολή της 24ης Ιουλίου 2015. |
| --- | --- |

(57)

Στις 23 Ιουνίου 2015 η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Γερμανία. Οι απαντήσεις υποβλήθηκαν στις 25 Ιουνίου και στις 3 Ιουλίου 2015. Στις 29 Ιουνίου 2015 η Επιτροπή διαβίβασε περαιτέρω ερωτήσεις στη Γερμανία, οι οποίες απαντήθηκαν με επιστολή της 24ης Ιουλίου 2015.

| (58) | Στις 3 Ιουλίου 2015 η Επιτροπή έλαβε από τη Ryanair ερμηνευτική ανακοίνωση της Oxera. |
| --- | --- |

(58)

Στις 3 Ιουλίου 2015 η Επιτροπή έλαβε από τη Ryanair ερμηνευτική ανακοίνωση της Oxera.

| (59) | Στις 4 Αυγούστου 2015 η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Γερμανία. Οι απαντήσεις υποβλήθηκαν στις 10 Σεπτεμβρίου 2015. |
| --- | --- |

(59)

Στις 4 Αυγούστου 2015 η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Γερμανία. Οι απαντήσεις υποβλήθηκαν στις 10 Σεπτεμβρίου 2015.

| (60) | Στις 30 Νοεμβρίου 2015 η Ryanair διαβίβασε στην Επιτροπή μια περαιτέρω ανακοίνωση της Oxera σχετικά με τις αξιολογήσεις των συμφωνιών μεταξύ του αερολιμένα και των αεροπορικών εταιρειών, βάσει της αρχής του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς στο πλαίσιο της συνολικής αποδοτικότητας του αερολιμένα. Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck υπέβαλε πρόσθετες πληροφορίες στις 20 Ιανουαρίου 2016 και η Γερμανία στις 19 Φεβρουαρίου 2016. |
| --- | --- |

(60)

Στις 30 Νοεμβρίου 2015 η Ryanair διαβίβασε στην Επιτροπή μια περαιτέρω ανακοίνωση της Oxera σχετικά με τις αξιολογήσεις των συμφωνιών μεταξύ του αερολιμένα και των αεροπορικών εταιρειών, βάσει της αρχής του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς στο πλαίσιο της συνολικής αποδοτικότητας του αερολιμένα. Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck υπέβαλε πρόσθετες πληροφορίες στις 20 Ιανουαρίου 2016 και η Γερμανία στις 19 Φεβρουαρίου 2016.

1.4.   ΑΜΦΙΣΒΉΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΌΦΑΣΗΣ ΤΟΥ 2012 ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΊΝΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑΣ ΣΕ ΣΧΈΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΌ ΓΙΑ ΤΑ ΑΕΡΟΛΙΜΕΝΙΚΆ ΤΈΛΗ

ΑΜΦΙΣΒΉΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΌΦΑΣΗΣ ΤΟΥ 2012 ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΊΝΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑΣ ΣΕ ΣΧΈΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΌ ΓΙΑ ΤΑ ΑΕΡΟΛΙΜΕΝΙΚΆ ΤΈΛΗ

| (61) | Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ζήτησε τη μερική ακύρωση της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας του 2012. Το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας σε σχέση με τον κανονισμό για τα αερολιμενικά τέλη του αερολιμένα του Lübeck του 2006 (εφεξής «κανονισμός του 2006 για τα τέλη») (18). Η Επιτροπή υπέβαλε ένσταση κατά της αποφάσεως αυτής. Η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου επιβεβαιώθηκε από το Δικαστήριο (19). Ως εκ τούτου, η απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας ακυρώθηκε τελεσίδικα όσον αφορά τον κανονισμό του 2006 για τα τέλη. Συνεπώς, ο κανονισμός του 2006 για τα τέλη δεν αποτελεί αντικείμενο της παρούσας απόφασης. |
| --- | --- |

(61)

Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ζήτησε τη μερική ακύρωση της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας του 2012. Το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας σε σχέση με τον κανονισμό για τα αερολιμενικά τέλη του αερολιμένα του Lübeck του 2006 (εφεξής «κανονισμός του 2006 για τα τέλη») (18). Η Επιτροπή υπέβαλε ένσταση κατά της αποφάσεως αυτής. Η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου επιβεβαιώθηκε από το Δικαστήριο (19). Ως εκ τούτου, η απόφαση του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας ακυρώθηκε τελεσίδικα όσον αφορά τον κανονισμό του 2006 για τα τέλη. Συνεπώς, ο κανονισμός του 2006 για τα τέλη δεν αποτελεί αντικείμενο της παρούσας απόφασης.

18

19

2.   ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ

ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ

2.1.   ΙΣΤΟΡΙΚΌ ΤΗΣ ΈΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΛΑΊΣΙΟ ΤΩΝ ΜΈΤΡΩΝ

ΙΣΤΟΡΙΚΌ ΤΗΣ ΈΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΛΑΊΣΙΟ ΤΩΝ ΜΈΤΡΩΝ

2.1.1.   
  Ζώνη επιρροής, εξέλιξη της επιβατικής κίνησης και αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα

Ζώνη επιρροής, εξέλιξη της επιβατικής κίνησης και αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα

| (62) | Ο αερολιμένας του Lübeck βρίσκεται στο Σλέσβιχ-Χολστάιν, σε απόσταση περίπου 73 km από το Αμβούργο. |
| --- | --- |

(62)

Ο αερολιμένας του Lübeck βρίσκεται στο Σλέσβιχ-Χολστάιν, σε απόσταση περίπου 73 km από το Αμβούργο.

| (63) | Ο ίδιος ο αερολιμένας θεωρεί την ευρύτερη περιοχή του Αμβούργου και του Öresund (ευρύτερη περιοχή Κοπεγχάγης/Μάλμε) ζώνη επιρροής του. Σε αυτή την περιοχή είναι διαθέσιμοι οι εξής αερολιμένες:






  — | αερολιμένας του Αμβούργου (σε απόσταση περίπου 78 km από τον αερολιμένα του Lübeck, χρόνος μετάβασης περίπου 65 λεπτά με αυτοκίνητο), |
| --- | --- | --- |

(63)

Ο ίδιος ο αερολιμένας θεωρεί την ευρύτερη περιοχή του Αμβούργου και του Öresund (ευρύτερη περιοχή Κοπεγχάγης/Μάλμε) ζώνη επιρροής του. Σε αυτή την περιοχή είναι διαθέσιμοι οι εξής αερολιμένες:

—

αερολιμένας του Αμβούργου (σε απόσταση περίπου 78 km από τον αερολιμένα του Lübeck, χρόνος μετάβασης περίπου 65 λεπτά με αυτοκίνητο),

| — | αερολιμένας του Rostock (σε απόσταση περίπου 134 km από τον αερολιμένα του Lübeck, χρόνος μετάβασης περίπου 1 ώρα και 19 λεπτά με αυτοκίνητο), |
| --- | --- |

—

αερολιμένας του Rostock (σε απόσταση περίπου 134 km από τον αερολιμένα του Lübeck, χρόνος μετάβασης περίπου 1 ώρα και 19 λεπτά με αυτοκίνητο),

| — | αερολιμένας της Βρέμης (σε απόσταση περίπου 185 km από τον αερολιμένα του Lübeck, χρόνος μετάβασης περίπου 1 ώρα και 56 λεπτά με αυτοκίνητο), |
| --- | --- |

—

αερολιμένας της Βρέμης (σε απόσταση περίπου 185 km από τον αερολιμένα του Lübeck, χρόνος μετάβασης περίπου 1 ώρα και 56 λεπτά με αυτοκίνητο),

| — | αερολιμένας του Ανόβερου (σε απόσταση περίπου 208 km από τον αερολιμένα του Lübeck, χρόνος μετάβασης περίπου 2 ώρες και 8 λεπτά με αυτοκίνητο), |
| --- | --- |

—

αερολιμένας του Ανόβερου (σε απόσταση περίπου 208 km από τον αερολιμένα του Lübeck, χρόνος μετάβασης περίπου 2 ώρες και 8 λεπτά με αυτοκίνητο),

| — | αερολιμένας της Κοπεγχάγης (σε απόσταση περίπου 280 km από τον αερολιμένα του Lübeck, χρόνος μετάβασης περίπου 3 ώρες με αυτοκίνητο και φέρι μποτ). |
| --- | --- |

—

αερολιμένας της Κοπεγχάγης (σε απόσταση περίπου 280 km από τον αερολιμένα του Lübeck, χρόνος μετάβασης περίπου 3 ώρες με αυτοκίνητο και φέρι μποτ).

| (64) | Σύμφωνα με μια μελέτη αγοράς του αερολιμένα του 2009, η πλειονότητα των (αναχωρούντων) επιβατών (δηλαδή 47,20 %) του αερολιμένα του Lübeck προερχόταν από το Αμβούργο. Ο αερολιμένας ανέμενε αύξηση των (αναχωρούντων) Δανών επιβατών, μόλις ολοκληρωνόταν η σταθερή ζεύξη του Fehmarnbelt μεταξύ Γερμανίας και Δανίας. Το σχήμα 1 παρέχει επισκόπηση της προέλευσης των επιβατών του αερολιμένα του Lübeck.

  Σχήμα 1


  Προέλευση των επιβατών που αναχωρούν από τον αερολιμένα του Lübeck (μελέτη αγοράς, 2009)




  Hamburg; 47 %
  Schleswig-Holstein; 33 %
  Bremen; 14 %
  Denmark; 5 % |
| --- | --- |

(64)

Σύμφωνα με μια μελέτη αγοράς του αερολιμένα του 2009, η πλειονότητα των (αναχωρούντων) επιβατών (δηλαδή 47,20 %) του αερολιμένα του Lübeck προερχόταν από το Αμβούργο. Ο αερολιμένας ανέμενε αύξηση των (αναχωρούντων) Δανών επιβατών, μόλις ολοκληρωνόταν η σταθερή ζεύξη του Fehmarnbelt μεταξύ Γερμανίας και Δανίας. Το σχήμα 1 παρέχει επισκόπηση της προέλευσης των επιβατών του αερολιμένα του Lübeck.

Σχήμα 1

Σχήμα 1

Προέλευση των επιβατών που αναχωρούν από τον αερολιμένα του Lübeck (μελέτη αγοράς, 2009)

Προέλευση των επιβατών που αναχωρούν από τον αερολιμένα του Lübeck (μελέτη αγοράς, 2009)

Hamburg; 47 %

Schleswig-Holstein; 33 %

Bremen; 14 %

Denmark; 5 %

| (65) | Η επιβατική κίνηση του αερολιμένα αυξήθηκε από 48 652 το 1999 σε 546 146 το 2010 (βλέπε Πίνακα 1). Έως το 2015, ο αερολιμένας ανέμενε αύξηση του αριθμού των επιβατών σε 2,2 εκατ. Ωστόσο, αυτή η εξέλιξη δεν πραγματοποιήθηκε.

  Πίνακας 1


  Επιβατική κίνηση στον αερολιμένα Lübeck 1999 έως 2013
   (20)







  Έτος | Αριθμός επιβατών |
| --- | --- | --- |
| 1999 | 48 652 |
| 2000 | 142 586 |
| 2001 | 192 726 |
| 2002 | 244 768 |
| 2003 | 514 560 |
| 2004 | 578 475 |
| 2005 | 710 788 |
| 2006 | 677 638 |
| 2007 | 612 858 |
| 2008 | 544 339 |
| 2009 | 697 559 |
| 2010 | 546 146 |
| 2011 | 344 068 |
| 2012 | 359 974 |
| 2013 | 367 252 |

(65)

Η επιβατική κίνηση του αερολιμένα αυξήθηκε από 48 652 το 1999 σε 546 146 το 2010 (βλέπε Πίνακα 1). Έως το 2015, ο αερολιμένας ανέμενε αύξηση του αριθμού των επιβατών σε 2,2 εκατ. Ωστόσο, αυτή η εξέλιξη δεν πραγματοποιήθηκε.

Πίνακας 1

Πίνακας 1

Επιβατική κίνηση στον αερολιμένα Lübeck 1999 έως 2013
   (20)

Επιβατική κίνηση στον αερολιμένα Lübeck 1999 έως 2013

20

Έτος

Αριθμός επιβατών

1999

48 652

2000

142 586

2001

192 726

2002

244 768

2003

514 560

2004

578 475

2005

710 788

2006

677 638

2007

612 858

2008

544 339

2009

697 559

2010

546 146

2011

344 068

2012

359 974

2013

367 252

| (66) | Κατά την ημερομηνία σύνταξης της παρούσας απόφασης, ο αερολιμένας του Lübeck δεν εξυπηρετείται από καμία αεροπορική εταιρεία. Δεν προσφέρονται ούτε τακτικές ούτε ναυλωμένες πτήσεις. |
| --- | --- |

(66)

Κατά την ημερομηνία σύνταξης της παρούσας απόφασης, ο αερολιμένας του Lübeck δεν εξυπηρετείται από καμία αεροπορική εταιρεία. Δεν προσφέρονται ούτε τακτικές ούτε ναυλωμένες πτήσεις.

2.1.2.   
  Ιδιοκτησιακό καθεστώς

Ιδιοκτησιακό καθεστώς

| (67) | Τον αερολιμένα του Lübeck διαχειριζόταν αρχικά η Flughafen Lübeck GmbH, εταιρεία περιορισμένης ευθύνης. Ιδιοκτήτρια ενός τμήματος της αερολιμενικής υποδομής και του ακινήτου παρέμενε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Η FLG μπορούσε να χρησιμοποιεί την αερολιμενική υποδομή του αερολιμένα βάσει σύμβασης μίσθωσης. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς της FLG μεταβλήθηκε πολλές φορές τα τελευταία έτη. Έως τις 30 Νοεμβρίου 2005 όλα τα μερίδια (100 %) της FLG ανήκαν στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Στο πλαίσιο της «σύμβασης συμμετοχής του 2005», η Χανσεατική Πόλη του Lübeck πώλησε το 90 % των μεριδίων της που κατείχε η FLG στην Infratil την 1η Δεκεμβρίου 2005. Το εναπομένον μειοψηφικό μερίδιο του 10 % εξακολουθούσε να ανήκει στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Η σύμβαση συμμετοχής του 2005 περιελάμβανε σειρά όρων, καθώς και δικαιώματα πώλησης και αγοράς για αμφότερα τα συμβαλλόμενα μέρη (για περισσότερες λεπτομέρειες βλέπε τμήμα 2.3.1). |
| --- | --- |

(67)

Τον αερολιμένα του Lübeck διαχειριζόταν αρχικά η Flughafen Lübeck GmbH, εταιρεία περιορισμένης ευθύνης. Ιδιοκτήτρια ενός τμήματος της αερολιμενικής υποδομής και του ακινήτου παρέμενε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Η FLG μπορούσε να χρησιμοποιεί την αερολιμενική υποδομή του αερολιμένα βάσει σύμβασης μίσθωσης. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς της FLG μεταβλήθηκε πολλές φορές τα τελευταία έτη. Έως τις 30 Νοεμβρίου 2005 όλα τα μερίδια (100 %) της FLG ανήκαν στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Στο πλαίσιο της «σύμβασης συμμετοχής του 2005», η Χανσεατική Πόλη του Lübeck πώλησε το 90 % των μεριδίων της που κατείχε η FLG στην Infratil την 1η Δεκεμβρίου 2005. Το εναπομένον μειοψηφικό μερίδιο του 10 % εξακολουθούσε να ανήκει στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Η σύμβαση συμμετοχής του 2005 περιελάμβανε σειρά όρων, καθώς και δικαιώματα πώλησης και αγοράς για αμφότερα τα συμβαλλόμενα μέρη (για περισσότερες λεπτομέρειες βλέπε τμήμα 2.3.1).

| (68) | Για να αποτραπεί η άσκηση του δικαιώματος πώλησης της Infratil, το 2009 υπογράφηκε συμπληρωματική συμφωνία μεταξύ της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck και της Infratil. Σύμφωνα με αυτή τη συμπληρωματική συμφωνία, η Infratil έπρεπε να συνεχίσει να διαχειρίζεται τον αερολιμένα έως τον Οκτώβριο του 2009 και έλαβε για τον σκοπό αυτό αντιστάθμιση για ορισμένες δαπάνες (βλέπε πίνακα 3). |
| --- | --- |

(68)

Για να αποτραπεί η άσκηση του δικαιώματος πώλησης της Infratil, το 2009 υπογράφηκε συμπληρωματική συμφωνία μεταξύ της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck και της Infratil. Σύμφωνα με αυτή τη συμπληρωματική συμφωνία, η Infratil έπρεπε να συνεχίσει να διαχειρίζεται τον αερολιμένα έως τον Οκτώβριο του 2009 και έλαβε για τον σκοπό αυτό αντιστάθμιση για ορισμένες δαπάνες (βλέπε πίνακα 3).

| (69) | Στα τέλη του 2009 η Infratil έκανε χρήση του δικαιώματος πώλησης και επέστρεψε τα μερίδιά της στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. |
| --- | --- |

(69)

Στα τέλη του 2009 η Infratil έκανε χρήση του δικαιώματος πώλησης και επέστρεψε τα μερίδιά της στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck.

| (70) | Από τον Νοέμβριο του 2009 η Χανσεατική Πόλη του Lübeck είχε πάλι την αποκλειστική κυριότητα (100 % των μεριδίων) της FLG. Τον Νοέμβριο του 2009 το συμβούλιο πολιτών του Lübeck (21) αποφάσισε να βρεθεί έως τα τέλη Φεβρουαρίου του 2010 νέος ιδιώτης επενδυτής για την FLG και να σταματήσει η χρηματοδότηση του αερολιμένα. |
| --- | --- |

(70)

Από τον Νοέμβριο του 2009 η Χανσεατική Πόλη του Lübeck είχε πάλι την αποκλειστική κυριότητα (100 % των μεριδίων) της FLG. Τον Νοέμβριο του 2009 το συμβούλιο πολιτών του Lübeck (21) αποφάσισε να βρεθεί έως τα τέλη Φεβρουαρίου του 2010 νέος ιδιώτης επενδυτής για την FLG και να σταματήσει η χρηματοδότηση του αερολιμένα.

συμβούλιο πολιτών του Lübeck

21

| (71) | Στις 25 Απριλίου 2010 οι πολίτες του Lübeck εξέφρασαν με απόφαση των πολιτών την επιθυμία τους να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα του αερολιμένα του Lübeck. Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θεώρησε ότι ήταν απαραίτητες περαιτέρω επενδύσεις για τη βελτίωση της υποδομής του αερολιμένα, ώστε να ιδιωτικοποιηθεί. |
| --- | --- |

(71)

Στις 25 Απριλίου 2010 οι πολίτες του Lübeck εξέφρασαν με απόφαση των πολιτών την επιθυμία τους να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα του αερολιμένα του Lübeck. Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θεώρησε ότι ήταν απαραίτητες περαιτέρω επενδύσεις για τη βελτίωση της υποδομής του αερολιμένα, ώστε να ιδιωτικοποιηθεί.

| (72) | Στις 16 Αυγούστου 2012 η Χανσεατική Πόλη του Lübeck δημοσίευσε στο παράρτημα της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (22) πρόσκληση υποβολής προσφορών για την πώληση του αερολιμένα του Lübeck. Έως τις 24 Σεπτεμβρίου 2012 υποβλήθηκαν επτά επιστολές εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Έως τις 15 Οκτωβρίου 2012 πέντεσυμβαλλόμενα μέρη υπέβαλαν ενδεικτικές, μη δεσμευτικές προσφορές. Έως τις 20 Νοεμβρίου 2012 τρία συμβαλλόμενα μέρη υπέβαλαν δεσμευτικές και οριστικές προσφορές. Έγινε σύγκριση των τριών προσφορών. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε σύστημα βαθμολόγησης, το οποίο έλαβε υπόψη τόσο την οικονομική προσφορά όσο και τα αντίστοιχα επιχειρηματικά και κατασκευαστικά σχέδια. Η προσφορά της 3Y Logistic und Projektbetreuung GmbH, Φρανκφούρτη («3Y»), η οποία προέβλεπε μεταβίβαση των στοιχείων του ενεργητικού («asset deal»), ήταν μακράν η πλέον συμφέρουσα. Η 3Y είναι η εταιρεία χαρτοφυλακίου της Yasmina, εταιρείας περιορισμένης ευθύνης που ιδρύθηκε για την αγορά και τη διαχείριση του αερολιμένα του Lübeck. Στις 29 Νοεμβρίου 2012 το συμβούλιο πολιτών του Lübeck συμφώνησε με τους όρους και την πώληση. Η σύμβαση αγοράς υπογράφηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2012 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2013. Η Yasmina απέκτησε ένα μέρος των περιουσιακών στοιχείων της FLG. Τα στοιχεία του ενεργητικού που δεν πωλήθηκαν στη Yasmina μεταφέρθηκαν στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck μέσω συγχώνευσης της FLG με τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Κατά συνέπεια, η FLG έπαψε να υφίσταται ως ανεξάρτητο νομικό πρόσωπο. |
| --- | --- |

(72)

Στις 16 Αυγούστου 2012 η Χανσεατική Πόλη του Lübeck δημοσίευσε στο παράρτημα της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (22) πρόσκληση υποβολής προσφορών για την πώληση του αερολιμένα του Lübeck. Έως τις 24 Σεπτεμβρίου 2012 υποβλήθηκαν επτά επιστολές εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Έως τις 15 Οκτωβρίου 2012 πέντεσυμβαλλόμενα μέρη υπέβαλαν ενδεικτικές, μη δεσμευτικές προσφορές. Έως τις 20 Νοεμβρίου 2012 τρία συμβαλλόμενα μέρη υπέβαλαν δεσμευτικές και οριστικές προσφορές. Έγινε σύγκριση των τριών προσφορών. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε σύστημα βαθμολόγησης, το οποίο έλαβε υπόψη τόσο την οικονομική προσφορά όσο και τα αντίστοιχα επιχειρηματικά και κατασκευαστικά σχέδια. Η προσφορά της 3Y Logistic und Projektbetreuung GmbH, Φρανκφούρτη («3Y»), η οποία προέβλεπε μεταβίβαση των στοιχείων του ενεργητικού («asset deal»), ήταν μακράν η πλέον συμφέρουσα. Η 3Y είναι η εταιρεία χαρτοφυλακίου της Yasmina, εταιρείας περιορισμένης ευθύνης που ιδρύθηκε για την αγορά και τη διαχείριση του αερολιμένα του Lübeck. Στις 29 Νοεμβρίου 2012 το συμβούλιο πολιτών του Lübeck συμφώνησε με τους όρους και την πώληση. Η σύμβαση αγοράς υπογράφηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2012 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2013. Η Yasmina απέκτησε ένα μέρος των περιουσιακών στοιχείων της FLG. Τα στοιχεία του ενεργητικού που δεν πωλήθηκαν στη Yasmina μεταφέρθηκαν στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck μέσω συγχώνευσης της FLG με τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Κατά συνέπεια, η FLG έπαψε να υφίσταται ως ανεξάρτητο νομικό πρόσωπο.

Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης

22

μεταβίβαση των στοιχείων του ενεργητικού («asset deal»)

συμβούλιο πολιτών

| (73) | Λόγω των συνεχιζόμενων ζημιών του αερολιμένα, η Yasmina κήρυξε πτώχευση τον Απρίλιο του 2014, με αποτέλεσμα την κίνηση πτωχευτικής διαδικασίας στις 23 Απριλίου 2014. Την 1η Αυγούστου 2014 ο αερολιμένας του Lübeck εξαγοράστηκε από την κινεζική επενδυτική εταιρεία PuRen Germany GmbH (εφεξής «PuRen»). Η PuRen κήρυξε πτώχευση τον Σεπτέμβριο του 2015, γεγονός που οδήγησε στην κίνηση πτωχευτικής διαδικασίας στις 30 Σεπτεμβρίου 2015. Την 1η Ιουλίου 2016 ο αερολιμένας του Lübeck εξαγοράστηκε από την Stöcker Flughafen GmbH & Co. KG (εφεξής «Stöcker»). |
| --- | --- |

(73)

Λόγω των συνεχιζόμενων ζημιών του αερολιμένα, η Yasmina κήρυξε πτώχευση τον Απρίλιο του 2014, με αποτέλεσμα την κίνηση πτωχευτικής διαδικασίας στις 23 Απριλίου 2014. Την 1η Αυγούστου 2014 ο αερολιμένας του Lübeck εξαγοράστηκε από την κινεζική επενδυτική εταιρεία PuRen Germany GmbH (εφεξής «PuRen»). Η PuRen κήρυξε πτώχευση τον Σεπτέμβριο του 2015, γεγονός που οδήγησε στην κίνηση πτωχευτικής διαδικασίας στις 30 Σεπτεμβρίου 2015. Την 1η Ιουλίου 2016 ο αερολιμένας του Lübeck εξαγοράστηκε από την Stöcker Flughafen GmbH & Co. KG (εφεξής «Stöcker»).

| (74) | Η Επιτροπή εξέτασε τα ακόλουθα μέτρα, τα οποία ενδεχομένως συνιστούν κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG, της Infratil, της Ryanair και άλλων αεροπορικών εταιρειών. |
| --- | --- |

(74)

Η Επιτροπή εξέτασε τα ακόλουθα μέτρα, τα οποία ενδεχομένως συνιστούν κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG, της Infratil, της Ryanair και άλλων αεροπορικών εταιρειών.

2.2.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ FLG

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ FLG

| (75) | Η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας όσον αφορά τα ακόλουθα μέτρα υπέρ της FLG:






  — | ανάληψη όλων των ζημιών για την περίοδο από το 1978 έως και το 2004· |
| --- | --- | --- |

(75)

Η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας όσον αφορά τα ακόλουθα μέτρα υπέρ της FLG:

—

ανάληψη όλων των ζημιών για την περίοδο από το 1978 έως και το 2004·

| — | σύμβαση μίσθωσης για το ακίνητο και την αερολιμενική υποδομή (πριν από την 1η Ιανουαρίου 2006) σε τιμή χαμηλότερη από την τιμή της αγοράς· |
| --- | --- |

—

σύμβαση μίσθωσης για το ακίνητο και την αερολιμενική υποδομή (πριν από την 1η Ιανουαρίου 2006) σε τιμή χαμηλότερη από την τιμή της αγοράς·

| — | ανάληψη όλων των εκκρεμών υποχρεώσεων που προέκυψαν από διάφορα δάνεια της FLG από εμπορικές τράπεζες· |
| --- | --- |

—

ανάληψη όλων των εκκρεμών υποχρεώσεων που προέκυψαν από διάφορα δάνεια της FLG από εμπορικές τράπεζες·

| — | επενδυτική ενίσχυση υπέρ της FLG κατά την έννοια της απόφασης του 2005 για τους περιφερειακούς αερολιμένες (23) και εικαζόμενη παράβασή της· |
| --- | --- |

—

επενδυτική ενίσχυση υπέρ της FLG κατά την έννοια της απόφασης του 2005 για τους περιφερειακούς αερολιμένες (23) και εικαζόμενη παράβασή της·

23

| — | αντιστάθμιση των ζημιών της FLG από τον Νοέμβριο του 2009· |
| --- | --- |

—

αντιστάθμιση των ζημιών της FLG από τον Νοέμβριο του 2009·

| — | χρηματοδότηση επενδύσεων υποδομής από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck και το ομόσπονδο κράτος του Σλέσβιχ-Χολστάιν κατά τα έτη 2010-2015· |
| --- | --- |

—

χρηματοδότηση επενδύσεων υποδομής από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck και το ομόσπονδο κράτος του Σλέσβιχ-Χολστάιν κατά τα έτη 2010-2015·

| — | δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας για τα δάνεια μετόχων, τα οποία χορήγησε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην FLG. |
| --- | --- |

—

δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας για τα δάνεια μετόχων, τα οποία χορήγησε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην FLG.

2.3.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ INFRATIL

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ INFRATIL

2.3.1.   
  Πώληση των μεριδίων της FLG

Πώληση των μεριδίων της FLG

| (76) | Λόγω των συνεχιζόμενων λειτουργικών ζημιών της FLG, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck αποφάσισε να πωλήσει τα μερίδιά της FLG που κατείχε. Για να προσδιορίσει τον καλύτερο δυνατό αγοραστή, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck δημοσίευσε πρόσκληση υποβολής προσφορών που δημοσιεύθηκε στις 21 Μαρτίου 2003 στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

(76)

Λόγω των συνεχιζόμενων λειτουργικών ζημιών της FLG, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck αποφάσισε να πωλήσει τα μερίδιά της FLG που κατείχε. Για να προσδιορίσει τον καλύτερο δυνατό αγοραστή, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck δημοσίευσε πρόσκληση υποβολής προσφορών που δημοσιεύθηκε στις 21 Μαρτίου 2003 στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

| (77) | Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έλαβε επιστολές εκδήλωσης ενδιαφέροντος από πέντε επιχειρήσεις. Απέστειλε στις τέσσερις πρώτες επιχειρήσεις από ένα πακέτο με λεπτομερείς πληροφορίες. Μια επιχείρηση υπέβαλε την προσφορά της στις 17 Ιουνίου 2003 μετά την παρέλευση της προθεσμίας. |
| --- | --- |

(77)

Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έλαβε επιστολές εκδήλωσης ενδιαφέροντος από πέντε επιχειρήσεις. Απέστειλε στις τέσσερις πρώτες επιχειρήσεις από ένα πακέτο με λεπτομερείς πληροφορίες. Μια επιχείρηση υπέβαλε την προσφορά της στις 17 Ιουνίου 2003 μετά την παρέλευση της προθεσμίας.

| (78) | Μόνο μία επιχείρηση, συγκεκριμένα η Infratil, υπέβαλε επίσημη προσφορά. Κατά συνέπεια, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με την Infratil. Η πρώτη σύμβαση αγοράς συνάφθηκε τον Μάρτιο του 2005. Εντούτοις, προβλεπόταν ο όρος ότι εντός καθορισμένου χρονικού πλαισίου πρέπει να ληφθεί οριστική απόφαση έγκρισης σχεδίου επέκτασης του διαδρόμου προσγείωσης/απογείωσης του αερολιμένα. Ωστόσο, σύμφωνα με την απόφαση του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου του Σλέσβιχ (εφεξής «OVG Σλέσβιχ») της 18ης Ιουλίου 2005 (24), αυτός ο όρος δεν μπορούσε πλέον να εκπληρωθεί. |
| --- | --- |

(78)

Μόνο μία επιχείρηση, συγκεκριμένα η Infratil, υπέβαλε επίσημη προσφορά. Κατά συνέπεια, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με την Infratil. Η πρώτη σύμβαση αγοράς συνάφθηκε τον Μάρτιο του 2005. Εντούτοις, προβλεπόταν ο όρος ότι εντός καθορισμένου χρονικού πλαισίου πρέπει να ληφθεί οριστική απόφαση έγκρισης σχεδίου επέκτασης του διαδρόμου προσγείωσης/απογείωσης του αερολιμένα. Ωστόσο, σύμφωνα με την απόφαση του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου του Σλέσβιχ (εφεξής «OVG Σλέσβιχ») της 18ης Ιουλίου 2005 (24), αυτός ο όρος δεν μπορούσε πλέον να εκπληρωθεί.

OVG Σλέσβιχ

24

| (79) | Η απόφαση επηρέασε σημαντικά τις διαπραγματευτικές θέσεις αμφότερων των συμβαλλόμενων μερών. Δεδομένου ότι το αποτέλεσμα της προηγούμενης διαδικασίας για την ανάθεση δημόσιων συμβάσεων ήταν μόνο μία επίσημη προσφορά, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θεώρησε ότι ήταν απίθανο να υπάρχουν περισσότεροι ενδιαφερόμενοι μετά την αναστολή της επέκτασης του αερολιμένα. Κατά συνέπεια, αποφάσισε να μη δημοσιεύσει δεύτερη πρόσκληση υποβολής προσφορών. Αντίθετα, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck και η Infratil διαπραγματεύθηκαν και πάλι βάσει νέων γεγονότων και συμφώνησαν σε σύμβαση ιδιωτικοποίησης υποκείμενη σε όρους. Στις 24 Οκτωβρίου 2005 συνήφθη σύμβαση συμμετοχής («σύμβαση συμμετοχής του 2005»). Τέθηκε σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου 2005. |
| --- | --- |

(79)

Η απόφαση επηρέασε σημαντικά τις διαπραγματευτικές θέσεις αμφότερων των συμβαλλόμενων μερών. Δεδομένου ότι το αποτέλεσμα της προηγούμενης διαδικασίας για την ανάθεση δημόσιων συμβάσεων ήταν μόνο μία επίσημη προσφορά, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θεώρησε ότι ήταν απίθανο να υπάρχουν περισσότεροι ενδιαφερόμενοι μετά την αναστολή της επέκτασης του αερολιμένα. Κατά συνέπεια, αποφάσισε να μη δημοσιεύσει δεύτερη πρόσκληση υποβολής προσφορών. Αντίθετα, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck και η Infratil διαπραγματεύθηκαν και πάλι βάσει νέων γεγονότων και συμφώνησαν σε σύμβαση ιδιωτικοποίησης υποκείμενη σε όρους. Στις 24 Οκτωβρίου 2005 συνήφθη σύμβαση συμμετοχής («σύμβαση συμμετοχής του 2005»). Τέθηκε σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου 2005.

| (80) | Η σύμβαση συμμετοχής του 2005 προέβλεπε τη μεταβίβαση του 90 % των μεριδίων της FLG από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην Infratil την 1η Δεκεμβρίου 2005. Σε αντάλλαγμα, η Infratil κατέβαλε στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck την αποκαλούμενη «τιμή αγοράς Ι» ύψους [...] (*1) EUR, καθώς και επιπλέον [...] EUR που αντιστοιχούν σε πίστωση σε μετρητά, τα οποία η Χανσεατική Πόλη του Lübeck είχε χορηγήσει προηγουμένως στην FLG για τη χρηματοδότηση λειτουργικών δαπανών και νέων επενδύσεων. Η Infratil έπρεπε επίσης να αναλάβει τις λειτουργικές ζημίες του αερολιμένα από το 2005. |
| --- | --- |

(80)

Η σύμβαση συμμετοχής του 2005 προέβλεπε τη μεταβίβαση του 90 % των μεριδίων της FLG από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην Infratil την 1η Δεκεμβρίου 2005. Σε αντάλλαγμα, η Infratil κατέβαλε στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck την αποκαλούμενη «τιμή αγοράς Ι» ύψους [...] (*1) EUR, καθώς και επιπλέον [...] EUR που αντιστοιχούν σε πίστωση σε μετρητά, τα οποία η Χανσεατική Πόλη του Lübeck είχε χορηγήσει προηγουμένως στην FLG για τη χρηματοδότηση λειτουργικών δαπανών και νέων επενδύσεων. Η Infratil έπρεπε επίσης να αναλάβει τις λειτουργικές ζημίες του αερολιμένα από το 2005.

*1

| (81) | Επιπλέον, η σύμβαση συμμετοχής του 2005 προέβλεπε ότι η Infratil έπρεπε να καταβάλει μια «τιμή αγοράς II» ύψους [...] EUR σε μεταγενέστερη ημερομηνία, εφόσον πληρούνταν οι εξής δύο όροι:






  α) | Ο αερολιμένας έλαβε μια δεσμευτική και οριστική απόφαση έγκρισης σχεδίου για συμβατικά καθορισμένο περιεχόμενο (βλέπε αιτιολογική σκέψη 82), η οποία δεν προέβλεπε για την FLG δραστικά μέτρα μείωσης του θορύβου, όπως απαγόρευση νυχτερινών πτήσεων ή ανώτατο όριο θορύβου, ή η FLG είχε δεσμευτεί συμβατικά για κατασκευαστικές εργασίες όσον αφορά μια ορισμένη αξία των συμβατικά συμφωνηθέντων μέτρων· |
| --- | --- | --- |

(81)

Επιπλέον, η σύμβαση συμμετοχής του 2005 προέβλεπε ότι η Infratil έπρεπε να καταβάλει μια «τιμή αγοράς II» ύψους [...] EUR σε μεταγενέστερη ημερομηνία, εφόσον πληρούνταν οι εξής δύο όροι:

α)

Ο αερολιμένας έλαβε μια δεσμευτική και οριστική απόφαση έγκρισης σχεδίου για συμβατικά καθορισμένο περιεχόμενο (βλέπε αιτιολογική σκέψη 82), η οποία δεν προέβλεπε για την FLG δραστικά μέτρα μείωσης του θορύβου, όπως απαγόρευση νυχτερινών πτήσεων ή ανώτατο όριο θορύβου, ή η FLG είχε δεσμευτεί συμβατικά για κατασκευαστικές εργασίες όσον αφορά μια ορισμένη αξία των συμβατικά συμφωνηθέντων μέτρων·

| β) | το 2008, θα μεταφερθούν τουλάχιστον [...] επιβάτες ή, αν ο όρος 1 εκπληρωθεί ήδη το 2006 ή το 2007, θα μεταφερθούν τουλάχιστον [...] επιβάτες το 2006 ή τουλάχιστον [...] επιβάτες το 2007. |
| --- | --- |

β)

το 2008, θα μεταφερθούν τουλάχιστον [...] επιβάτες ή, αν ο όρος 1 εκπληρωθεί ήδη το 2006 ή το 2007, θα μεταφερθούν τουλάχιστον [...] επιβάτες το 2006 ή τουλάχιστον [...] επιβάτες το 2007.

| (82) | Το συμβατικώς καθορισμένο περιεχόμενο της απόφασης έγκρισης σχεδίου περιελάμβανε τα εξής:






  — | επέκταση των διαδρόμων απογείωσης/προσγείωσης, |
| --- | --- | --- |

(82)

Το συμβατικώς καθορισμένο περιεχόμενο της απόφασης έγκρισης σχεδίου περιελάμβανε τα εξής:

—

επέκταση των διαδρόμων απογείωσης/προσγείωσης,

| — | εγκατάσταση συστήματος ενόργανης προσγείωσης κατηγορίας ΙΙ ή III («ILS CAT II» ή «ILS CAT III»), |
| --- | --- |

—

εγκατάσταση συστήματος ενόργανης προσγείωσης κατηγορίας ΙΙ ή III («ILS CAT II» ή «ILS CAT III»),

| — | αύξηση των χώρων στάθμευσης, |
| --- | --- |

—

αύξηση των χώρων στάθμευσης,

| — | τον υφιστάμενο αερολιμένα, |
| --- | --- |

—

τον υφιστάμενο αερολιμένα,

| — | επέκταση του χώρου στάθμευσης αεροσκαφών. |
| --- | --- |

—

επέκταση του χώρου στάθμευσης αεροσκαφών.

| (83) | Από την τιμή αγοράς II αφαιρέθηκαν τα εξής στοιχεία:






  — | η τιμή αγοράς I ([...] EUR), |
| --- | --- | --- |

(83)

Από την τιμή αγοράς II αφαιρέθηκαν τα εξής στοιχεία:

—

η τιμή αγοράς I ([...] EUR),

| — | οι λειτουργικές ζημίες του αερολιμένα από το 2005 έως το 2008, με μέγιστο ποσό συνολικά [...] EUR, |
| --- | --- |

—

οι λειτουργικές ζημίες του αερολιμένα από το 2005 έως το 2008, με μέγιστο ποσό συνολικά [...] EUR,

| — | το κόστος που προέκυψε από τη δικαστική διαδικασία λόγω κρατικής ενίσχυσης, την οποία κίνησε η Air Berlin ενώπιον των γερμανικών πολιτικών δικαστηρίων, το οποίο η Γερμανία εκτιμά σε περίπου [...] EUR, |
| --- | --- |

—

το κόστος που προέκυψε από τη δικαστική διαδικασία λόγω κρατικής ενίσχυσης, την οποία κίνησε η Air Berlin ενώπιον των γερμανικών πολιτικών δικαστηρίων, το οποίο η Γερμανία εκτιμά σε περίπου [...] EUR,

| — | αν εκδοθεί η απόφαση έγκρισης σχεδίου με το συμβατικά καθορισμένο περιεχόμενο (βλέπε αιτιολογική σκέψη 82), η διαφορά μεταξύ του κόστους της απόφασης έγκρισης σχεδίου (εκτός από το κόστος για αντισταθμιστικά μέτρα) και ένα κατ' αποκοπήν ποσό [...] EUR· Η Γερμανία υπολογίζει αυτήν τη διαφορά σε [...] EUR, |
| --- | --- |

—

αν εκδοθεί η απόφαση έγκρισης σχεδίου με το συμβατικά καθορισμένο περιεχόμενο (βλέπε αιτιολογική σκέψη 82), η διαφορά μεταξύ του κόστους της απόφασης έγκρισης σχεδίου (εκτός από το κόστος για αντισταθμιστικά μέτρα) και ένα κατ' αποκοπήν ποσό [...] EUR· Η Γερμανία υπολογίζει αυτήν τη διαφορά σε [...] EUR,

| — | αν δεν εκδοθεί η απόφαση έγκρισης σχεδίου με το συμβατικά καθορισμένο περιεχόμενο (βλέπε αιτιολογική σκέψη 82), το κόστος της απόφασης έγκρισης σχεδίου. |
| --- | --- |

—

αν δεν εκδοθεί η απόφαση έγκρισης σχεδίου με το συμβατικά καθορισμένο περιεχόμενο (βλέπε αιτιολογική σκέψη 82), το κόστος της απόφασης έγκρισης σχεδίου.

| (84) | Σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005, το κόστος της απόφασης έγκρισης σχεδίου περιλαμβάνει όλα τα έξοδα που έχουν επιπτώσεις στη ρευστότητα. Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνονται τα έξοδα αντισταθμιστικών μέτρων για τη διαδικασία έγκρισης σχεδίου μεταξύ της 1ης Οκτωβρίου 2005 και της 31ης Δεκεμβρίου 2008. |
| --- | --- |

(84)

Σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005, το κόστος της απόφασης έγκρισης σχεδίου περιλαμβάνει όλα τα έξοδα που έχουν επιπτώσεις στη ρευστότητα. Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνονται τα έξοδα αντισταθμιστικών μέτρων για τη διαδικασία έγκρισης σχεδίου μεταξύ της 1ης Οκτωβρίου 2005 και της 31ης Δεκεμβρίου 2008.

| (85) | Η σύμβαση συμμετοχής του 2005 περιελάμβανε επίσης δικαίωμα πώλησης, σύμφωνα με το οποίο η Infratil μπορούσε να αντιστρέψει την αρχική απόκτηση των μεριδίων της FLG και να επιστρέψει μέρος των συμφωνηθεισών δαπανών, εφόσον






  — | η απόφαση έγκρισης σχεδίου δεν εκδόθηκε ή οι κατασκευαστικές εργασίες σχετικά με τα μέτρα που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 82 δεν συμφωνήθηκαν συμβατικώς έως την 31η Δεκεμβρίου 2008 και |
| --- | --- | --- |

(85)

Η σύμβαση συμμετοχής του 2005 περιελάμβανε επίσης δικαίωμα πώλησης, σύμφωνα με το οποίο η Infratil μπορούσε να αντιστρέψει την αρχική απόκτηση των μεριδίων της FLG και να επιστρέψει μέρος των συμφωνηθεισών δαπανών, εφόσον

—

η απόφαση έγκρισης σχεδίου δεν εκδόθηκε ή οι κατασκευαστικές εργασίες σχετικά με τα μέτρα που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 82 δεν συμφωνήθηκαν συμβατικώς έως την 31η Δεκεμβρίου 2008 και

| — | δεν επιτεύχθηκε ένας ορισμένος αριθμός επιβατών. |
| --- | --- |

—

δεν επιτεύχθηκε ένας ορισμένος αριθμός επιβατών.

| (86) | Σε περίπτωση άσκησης του δικαιώματος πώλησης, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έπρεπε να επιστρέψει την τιμή πώλησης I και να αντισταθμίσει ορισμένες ζημίες. Σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να καταβάλει το ποσό των [...] EUR, σε περίπτωση που η Infratil ασκούσε το δικαίωμα πώλησης. Αυτό το ποσό υπολογίστηκε ως εξής:

  Πίνακας 2


  Τιμή του δικαιώματος πώλησης την 31η Δεκεμβρίου 2008 σε EUR







  Δάνεια μετόχων του 2005 | [...] |
| --- | --- | --- |
| + Υπόλοιπο δανείων μετόχων που χορηγήθηκαν για: | |
| πραγματικές εγκεκριμένες λειτουργικές ζημίες | [...] |
| πραγματικά εγκεκριμένα έξοδα επενδύσεων | [...] |
| – δημόσιους πόρους | [...] |
| + κόστος της διαδικασίας έγκρισης σχεδίου | [...] |
| κόστος της δικαστικής διαδικασίας την οποία κίνησε η Air Berlin | [...] |
| = υπόλοιπο των χορηγηθέντων δανείων μετόχων | [...] |
| + 5 % ετήσιο επιτόκιο των δανείων μετόχων | [...] |
| + τιμή αγοράς I | [...] |
| Σύνολο | [...] |

(86)

Σε περίπτωση άσκησης του δικαιώματος πώλησης, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έπρεπε να επιστρέψει την τιμή πώλησης I και να αντισταθμίσει ορισμένες ζημίες. Σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να καταβάλει το ποσό των [...] EUR, σε περίπτωση που η Infratil ασκούσε το δικαίωμα πώλησης. Αυτό το ποσό υπολογίστηκε ως εξής:

Πίνακας 2

Πίνακας 2

Τιμή του δικαιώματος πώλησης την 31η Δεκεμβρίου 2008 σε EUR

Τιμή του δικαιώματος πώλησης την 31η Δεκεμβρίου 2008 σε EUR

Δάνεια μετόχων του 2005

[...]

- Υπόλοιπο δανείων μετόχων που χορηγήθηκαν για:

πραγματικές εγκεκριμένες λειτουργικές ζημίες

[...]

πραγματικά εγκεκριμένα έξοδα επενδύσεων

[...]

– δημόσιους πόρους

[...]

- κόστος της διαδικασίας έγκρισης σχεδίου

[...]

κόστος της δικαστικής διαδικασίας την οποία κίνησε η Air Berlin

[...]

= υπόλοιπο των χορηγηθέντων δανείων μετόχων

= υπόλοιπο των χορηγηθέντων δανείων μετόχων

[...]

[...]

- 5 % ετήσιο επιτόκιο των δανείων μετόχων

[...]

- τιμή αγοράς I

[...]

Σύνολο

Σύνολο

[...]

[...]

2.3.2.   
  Η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 και η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης – ανάληψη περαιτέρω ζημιών, επενδύσεων και άλλων δαπανών

Η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 και η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης – ανάληψη περαιτέρω ζημιών, επενδύσεων και άλλων δαπανών

| (87) | Το 2008 η Infratil ανήγγειλε την πρόθεσή της να ασκήσει το δικαίωμα αγοράς, διότι η απόφαση έγκρισης σχεδίου δεν είχε εκδοθεί, ο αριθμός των επιβατών δεν είχε αυξηθεί στο επίπεδο που καθορίστηκε στη σύμβαση συμμετοχής του 2005 και οι λειτουργικές ζημίες της FLG ήταν μεγαλύτερες από τις αναμενόμενες. Για να διατηρηθεί η Infratil ως φορέας εκμετάλλευσης του αερολιμένα, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck συμφώνησε να επαναδιαπραγματευτεί ορισμένες ρήτρες της σύμβασης συμμετοχής του 2005 σε σχέση με το δικαίωμα πώλησης. Το αποτέλεσμα ήταν η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 που υπεγράφη στις 12 Νοεμβρίου 2008. Αύξησε την τιμή του δικαιώματος πώλησης που θα πρέπει να καταβάλει η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην Infratil σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005, με περαιτέρω ζημίες, επενδύσεις και άλλες δαπάνες. |
| --- | --- |

(87)

Το 2008 η Infratil ανήγγειλε την πρόθεσή της να ασκήσει το δικαίωμα αγοράς, διότι η απόφαση έγκρισης σχεδίου δεν είχε εκδοθεί, ο αριθμός των επιβατών δεν είχε αυξηθεί στο επίπεδο που καθορίστηκε στη σύμβαση συμμετοχής του 2005 και οι λειτουργικές ζημίες της FLG ήταν μεγαλύτερες από τις αναμενόμενες. Για να διατηρηθεί η Infratil ως φορέας εκμετάλλευσης του αερολιμένα, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck συμφώνησε να επαναδιαπραγματευτεί ορισμένες ρήτρες της σύμβασης συμμετοχής του 2005 σε σχέση με το δικαίωμα πώλησης. Το αποτέλεσμα ήταν η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 που υπεγράφη στις 12 Νοεμβρίου 2008. Αύξησε την τιμή του δικαιώματος πώλησης που θα πρέπει να καταβάλει η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην Infratil σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005, με περαιτέρω ζημίες, επενδύσεις και άλλες δαπάνες.

| (88) | Σύμφωνα με τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009, η νέα τιμή του δικαιώματος πώλησης υπολογίστηκε ως εξής:

  Πίνακας 3


  Τιμή του δικαιώματος πώλησης τον Οκτώβριο του 2009 σε EUR







  Τιμή του δικαιώματος πώλησης (31 Δεκεμβρίου 2008) | [...] |
| --- | --- | --- |
| + [...] % επιτόκιο επί της τιμής του δικαιώματος πώλησης το 2008 για το 2009 | [...] |
| + Υπόλοιπο δανείων μετόχων που χορηγήθηκαν για: | |
| πραγματικές εγκεκριμένες λειτουργικές ζημίες 2009 | [...] |
| πραγματικά εγκεκριμένα έξοδα επενδύσεων 2009 | [...] |
| κόστος της διαδικασίας έγκρισης σχεδίου 2009 | [...] |
| Άλλα έξοδα 2009 | [...] |
| κόστος της δικαστικής διαδικασίας του 2009 την οποία κίνησε η Air Berlin | [...] |
| = υπόλοιπο των χορηγηθέντων δανείων μετόχων | [...] |
| + [...] % επιτόκιο των δανείων μετόχων για το 2009 | [...] |
| – δαπάνες που δεν καλύπτονται από δάνεια 2009 | [...] |
| + αντιστάθμιση για υπηρεσίες συλλογικής ασφάλισης (δηλαδή το μερίδιο των ασφαλίστρων συλλογικής ασφάλισης της Infratil, το οποίο πρέπει να καταλογιστεί στην FLG) | [...] |
| Σύνολο | [...] |

(88)

Σύμφωνα με τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009, η νέα τιμή του δικαιώματος πώλησης υπολογίστηκε ως εξής:

Πίνακας 3

Πίνακας 3

Τιμή του δικαιώματος πώλησης τον Οκτώβριο του 2009 σε EUR

Τιμή του δικαιώματος πώλησης τον Οκτώβριο του 2009 σε EUR

Τιμή του δικαιώματος πώλησης (31 Δεκεμβρίου 2008)

[...]

- [...] % επιτόκιο επί της τιμής του δικαιώματος πώλησης το 2008 για το 2009

[...]

- Υπόλοιπο δανείων μετόχων που χορηγήθηκαν για:

πραγματικές εγκεκριμένες λειτουργικές ζημίες 2009

[...]

πραγματικά εγκεκριμένα έξοδα επενδύσεων 2009

[...]

κόστος της διαδικασίας έγκρισης σχεδίου 2009

[...]

Άλλα έξοδα 2009

[...]

κόστος της δικαστικής διαδικασίας του 2009 την οποία κίνησε η Air Berlin

[...]

= υπόλοιπο των χορηγηθέντων δανείων μετόχων

= υπόλοιπο των χορηγηθέντων δανείων μετόχων

[...]

[...]

- [...] % επιτόκιο των δανείων μετόχων για το 2009

[...]

– δαπάνες που δεν καλύπτονται από δάνεια 2009

[...]

- αντιστάθμιση για υπηρεσίες συλλογικής ασφάλισης (δηλαδή το μερίδιο των ασφαλίστρων συλλογικής ασφάλισης της Infratil, το οποίο πρέπει να καταλογιστεί στην FLG)

[...]

Σύνολο

Σύνολο

[...]

[...]

| (89) | Όσον αφορά το δάνειο μετόχων που χορήγησε η Infratil στην FLG, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck υποχρεώθηκε να πληρώσει υπηρεσίες συλλογικής ασφάλισης. Αυτή η ασφάλιση κάλυπτε όλους τους αερολιμένες που διαχειρίζεται η Infratil. Το μερίδιο που καταλογίστηκε στην FLG ανερχόταν σε [...] EUR. |
| --- | --- |

(89)

Όσον αφορά το δάνειο μετόχων που χορήγησε η Infratil στην FLG, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck υποχρεώθηκε να πληρώσει υπηρεσίες συλλογικής ασφάλισης. Αυτή η ασφάλιση κάλυπτε όλους τους αερολιμένες που διαχειρίζεται η Infratil. Το μερίδιο που καταλογίστηκε στην FLG ανερχόταν σε [...] EUR.

| (90) | Η διαφορά μεταξύ της τιμής του δικαιώματος πώλησης βάσει της συμπληρωματικής συμφωνίας του 2009 και της τιμής του δικαιώματος πώλησης την οποία η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να καταβάλει βάσει της σύμβασης συμμετοχής του 2005, ανέρχεται επομένως σε [...] EUR. |
| --- | --- |

(90)

Η διαφορά μεταξύ της τιμής του δικαιώματος πώλησης βάσει της συμπληρωματικής συμφωνίας του 2009 και της τιμής του δικαιώματος πώλησης την οποία η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να καταβάλει βάσει της σύμβασης συμμετοχής του 2005, ανέρχεται επομένως σε [...] EUR.

| (91) | Ως αντιπαροχή, η Infratil παραιτήθηκε από το δικαίωμά της να ασκήσει το δικαίωμα πώλησης πριν από τις 22 Οκτωβρίου 2009 και χορήγησε περαιτέρω δικαιώματα συμμετοχής στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Η Infratil υπέβαλε επίσης στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck γραπτή δήλωση προθέσεων μεταξύ της FLG και της Ryanair, στην οποία αμφότερα τα συμβαλλόμενα μέρη επιβεβαίωσαν την πρόθεσή τους να αυξήσουν τον αριθμό των επιβατών και να συνεργαστούν για τη δημιουργία της βάσης της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck. |
| --- | --- |

(91)

Ως αντιπαροχή, η Infratil παραιτήθηκε από το δικαίωμά της να ασκήσει το δικαίωμα πώλησης πριν από τις 22 Οκτωβρίου 2009 και χορήγησε περαιτέρω δικαιώματα συμμετοχής στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Η Infratil υπέβαλε επίσης στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck γραπτή δήλωση προθέσεων μεταξύ της FLG και της Ryanair, στην οποία αμφότερα τα συμβαλλόμενα μέρη επιβεβαίωσαν την πρόθεσή τους να αυξήσουν τον αριθμό των επιβατών και να συνεργαστούν για τη δημιουργία της βάσης της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck.

2.4.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ RYANAIR

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ RYANAIR

2.4.1.   
  Συμφωνία του 2000

Συμφωνία του 2000

| (92) | Έως το 2000 η χρηματοδότηση του αερολιμένα που διαχειριζόταν η FLG προερχόταν από έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες, τα οποία επιτυγχάνονταν με ναυλωμένες πτήσεις και τη γενική αεροπορία. Το 2000 άλλαξε το επιχειρηματικό μοντέλο του αερολιμένα και μετατράπηκε σε αερολιμένα για αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους, στον οποίο τα έσοδα προέρχονταν από συνδυασμό αεροπορικών και μη αεροπορικών δραστηριοτήτων. |
| --- | --- |

(92)

Έως το 2000 η χρηματοδότηση του αερολιμένα που διαχειριζόταν η FLG προερχόταν από έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες, τα οποία επιτυγχάνονταν με ναυλωμένες πτήσεις και τη γενική αεροπορία. Το 2000 άλλαξε το επιχειρηματικό μοντέλο του αερολιμένα και μετατράπηκε σε αερολιμένα για αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους, στον οποίο τα έσοδα προέρχονταν από συνδυασμό αεροπορικών και μη αεροπορικών δραστηριοτήτων.

| (93) | Στις 29 Μαΐου 2000 η FLG υπέγραψε συμφωνία με τη Ryanair για τις αερολιμενικές υπηρεσίες (εφεξής «συμφωνία του 2000»). Η συμφωνία του 2000 περιελάμβανε προδιαγραφή των αερολιμενικών τελών που έπρεπε να καταβάλλει η Ryanair καθώς και κίνητρα μάρκετινγκ που θα καταβάλονταν στον αερολιμένα. Η διάρκεια της συμφωνίας του 2000 προβλεπόταν από την 1η Ιουνίου 2000 έως την 31η Μαΐου 2010. |
| --- | --- |

(93)

Στις 29 Μαΐου 2000 η FLG υπέγραψε συμφωνία με τη Ryanair για τις αερολιμενικές υπηρεσίες (εφεξής «συμφωνία του 2000»). Η συμφωνία του 2000 περιελάμβανε προδιαγραφή των αερολιμενικών τελών που έπρεπε να καταβάλλει η Ryanair καθώς και κίνητρα μάρκετινγκ που θα καταβάλονταν στον αερολιμένα. Η διάρκεια της συμφωνίας του 2000 προβλεπόταν από την 1η Ιουνίου 2000 έως την 31η Μαΐου 2010.

| (94) | Για τη γραμμή προς Λονδίνο-Στάνστεντ, ο αερολιμένας εκτίμησε τις δαπάνες και τα έσοδα ως εξής:

  Πίνακας 4


  Δαπάνες και έσοδα σύμφωνα με τη συμφωνία του 2000 από την άποψη της FLG








  Στοιχεία της συμφωνίας με τη Ryanair | < 18 εξυπηρετήσεις αεροσκαφών ανά εβδομάδα | ≥ 18 εξυπηρετήσεις αεροσκαφών ανά εβδομάδα |
| --- | --- | --- | --- |
| Δαπάνες της FLG σε EUR |
| Στήριξη για εμπορική προώθηση - δαπάνες ανά εισερχόμενο επιβάτη | [...] | [...] |
| | Έως την 31η Μαΐου 2005 | Από την 1η Ιουνίου 2005 |
| Έσοδα της FLG σε EUR |
| Τέλη καταβλητέα από τη Ryanair ανά αεροσκάφος | [...] | [...] |
| Τέλη καταβλητέα από τη Ryanair ανά εισερχόμενο επιβάτη | [...] | [...] |
| Καθαρά τέλη καταβλητέα από τη Ryanair ανά εισερχόμενο επιβάτη (τέλη μείον τη στήριξη για εμπορική προώθηση) | [...] | [...] |
| Άλλα: |
| Τέλος επί του κύκλου εργασιών ανά εισιτήριο που πωλεί η FLG | [...] % | [...] % |
| Συμμετοχή στον κύκλο εργασιών με ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα των οποίων η κράτηση γίνεται μέσω της FLG | [...] % | [...] % |
| Τέλος ασφάλειας (που καταβάλλεται από την Ryanair στην αρμόδια αρχή) σε EUR | [...] | [...] |

(94)

Για τη γραμμή προς Λονδίνο-Στάνστεντ, ο αερολιμένας εκτίμησε τις δαπάνες και τα έσοδα ως εξής:

Πίνακας 4

Πίνακας 4

Δαπάνες και έσοδα σύμφωνα με τη συμφωνία του 2000 από την άποψη της FLG

Δαπάνες και έσοδα σύμφωνα με τη συμφωνία του 2000 από την άποψη της FLG

Στοιχεία της συμφωνίας με τη Ryanair

< 18 εξυπηρετήσεις αεροσκαφών ανά εβδομάδα

≥ 18 εξυπηρετήσεις αεροσκαφών ανά εβδομάδα

Δαπάνες της FLG σε EUR

Δαπάνες της FLG σε EUR

Στήριξη για εμπορική προώθηση - δαπάνες ανά εισερχόμενο επιβάτη

[...]

[...]

Έως την 31η Μαΐου 2005

Από την 1η Ιουνίου 2005

Έσοδα της FLG σε EUR

Έσοδα της FLG σε EUR

Τέλη καταβλητέα από τη Ryanair ανά αεροσκάφος

[...]

[...]

Τέλη καταβλητέα από τη Ryanair ανά εισερχόμενο επιβάτη

[...]

[...]

Καθαρά τέλη καταβλητέα από τη Ryanair ανά εισερχόμενο επιβάτη (τέλη μείον τη στήριξη για εμπορική προώθηση)

Καθαρά τέλη καταβλητέα από τη Ryanair ανά εισερχόμενο επιβάτη (τέλη μείον τη στήριξη για εμπορική προώθηση)

[...]

[...]

[...]

[...]

Άλλα:

Άλλα:

Τέλος επί του κύκλου εργασιών ανά εισιτήριο που πωλεί η FLG

[...] %

[...] %

Συμμετοχή στον κύκλο εργασιών με ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα των οποίων η κράτηση γίνεται μέσω της FLG

[...] %

[...] %

Τέλος ασφάλειας (που καταβάλλεται από την Ryanair στην αρμόδια αρχή) σε EUR

[...]

[...]

2.4.2.   
  Συμφωνίες του 2010

Συμφωνίες του 2010

| (95) | Στις 29 Μαρτίου 2010 η Ryanair και ο αερολιμένας του Lübeck υπέγραψαν τη συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 1 της συμφωνίας του 2000 για την περίοδο από 28 Μαρτίου έως 30 Οκτωβρίου 2010. Αυτή η συμπληρωματική συμφωνία παρέτεινε τη συμφωνία του 2000 έως τις 30 Οκτωβρίου 2010 και προέβλεπε την καταβολή κινήτρων ύψους [...] EUR ανά επιβάτη –πέραν της πληρωμής για υπηρεσίες εμπορικής προώθησης που θα καταβαλλόταν στη Ryanair και ορίζονταν στη σύμβαση για τις αερολιμενικές υπηρεσίες του 2000 και ποσού ύψους [...] EUR ανά επιβάτη (σε περίπτωση κάτω των 18 δρομολογίων την εβδομάδα) ή [...] EUR ανά επιβάτη (σε περίπτωση άνω των 18 δρομολογίων την εβδομάδα). Κάθε εβδομάδα η Ryanair πραγματοποιούσε πάνω από 18 δρομολόγια, γι' αυτό η FLG έπρεπε να καταβάλλει στη Ryanair συνολικά [...] EUR ανά επιβάτη. Όλοι οι υπόλοιποι όροι της συμφωνίας του 2000 διατηρήθηκαν και κατά συνέπεια τα τέλη εξυπηρέτησης επιβατών ανά αναχωρούντα επιβάτη που έπρεπε να καταβάλλονται στην FLG ανέρχονταν σε [...] EUR, τα τέλη εξυπηρέτησης στην περιοχή στάθμευσης αεροσκαφών ανά εξυπηρέτηση αεροσκάφους σε [...] EUR, τα τέλη εξυπηρέτησης επιβατών ανά επιβάτη σε [...] EUR και τα τέλη ασφαλείας ανά επιβάτη σε [...] EUR. |
| --- | --- |

(95)

Στις 29 Μαρτίου 2010 η Ryanair και ο αερολιμένας του Lübeck υπέγραψαν τη συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 1 της συμφωνίας του 2000 για την περίοδο από 28 Μαρτίου έως 30 Οκτωβρίου 2010. Αυτή η συμπληρωματική συμφωνία παρέτεινε τη συμφωνία του 2000 έως τις 30 Οκτωβρίου 2010 και προέβλεπε την καταβολή κινήτρων ύψους [...] EUR ανά επιβάτη –πέραν της πληρωμής για υπηρεσίες εμπορικής προώθησης που θα καταβαλλόταν στη Ryanair και ορίζονταν στη σύμβαση για τις αερολιμενικές υπηρεσίες του 2000 και ποσού ύψους [...] EUR ανά επιβάτη (σε περίπτωση κάτω των 18 δρομολογίων την εβδομάδα) ή [...] EUR ανά επιβάτη (σε περίπτωση άνω των 18 δρομολογίων την εβδομάδα). Κάθε εβδομάδα η Ryanair πραγματοποιούσε πάνω από 18 δρομολόγια, γι' αυτό η FLG έπρεπε να καταβάλλει στη Ryanair συνολικά [...] EUR ανά επιβάτη. Όλοι οι υπόλοιποι όροι της συμφωνίας του 2000 διατηρήθηκαν και κατά συνέπεια τα τέλη εξυπηρέτησης επιβατών ανά αναχωρούντα επιβάτη που έπρεπε να καταβάλλονται στην FLG ανέρχονταν σε [...] EUR, τα τέλη εξυπηρέτησης στην περιοχή στάθμευσης αεροσκαφών ανά εξυπηρέτηση αεροσκάφους σε [...] EUR, τα τέλη εξυπηρέτησης επιβατών ανά επιβάτη σε [...] EUR και τα τέλη ασφαλείας ανά επιβάτη σε [...] EUR.

| (96) | Τον Οκτώβριο του 2010 υπεγράφη η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2, η οποία δεν διατήρησε τους όρους της πρώτης συμπληρωματικής συμφωνίας, αλλά προέβλεπε επιστροφή στις πληρωμές εμπορικής προώθησης που είχαν καθοριστεί στην αρχική συμφωνία του 2000. Η συμπληρωματική συμφωνία του Οκτωβρίου 2010 παρέτεινε τους όρους της συμφωνίας του 2000 κατά τρία έτη έως την 1η Νοεμβρίου 2013. |
| --- | --- |

(96)

Τον Οκτώβριο του 2010 υπεγράφη η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2, η οποία δεν διατήρησε τους όρους της πρώτης συμπληρωματικής συμφωνίας, αλλά προέβλεπε επιστροφή στις πληρωμές εμπορικής προώθησης που είχαν καθοριστεί στην αρχική συμφωνία του 2000. Η συμπληρωματική συμφωνία του Οκτωβρίου 2010 παρέτεινε τους όρους της συμφωνίας του 2000 κατά τρία έτη έως την 1η Νοεμβρίου 2013.

| (97) | Την ημέρα της υπογραφής της συμπληρωματικής συμφωνίας αριθ. 1, ήτοι στις 29 Μαρτίου 2010, η FLG υπέγραψε επίσης συμφωνία υπηρεσιών εμπορικής προώθησης με την Airport Marketing Services Limited (εφεξής «AMS»), θυγατρική της Ryanair κατά 100 %. Αυτή η συμφωνία υπηρεσιών εμπορικής προώθησης κάλυπτε επίσης την περίοδο από 29 Μαρτίου έως 30 Οκτωβρίου 2010 και προσδιόριζε τις διαφημιστικές υπηρεσίες που έπρεπε να παρέχει η AMS στον δικτυακό τόπο της www.ryanair.com, για τις οποίες η FLG έπρεπε να καταβάλει [...] EUR. |
| --- | --- |

(97)

Την ημέρα της υπογραφής της συμπληρωματικής συμφωνίας αριθ. 1, ήτοι στις 29 Μαρτίου 2010, η FLG υπέγραψε επίσης συμφωνία υπηρεσιών εμπορικής προώθησης με την Airport Marketing Services Limited (εφεξής «AMS»), θυγατρική της Ryanair κατά 100 %. Αυτή η συμφωνία υπηρεσιών εμπορικής προώθησης κάλυπτε επίσης την περίοδο από 29 Μαρτίου έως 30 Οκτωβρίου 2010 και προσδιόριζε τις διαφημιστικές υπηρεσίες που έπρεπε να παρέχει η AMS στον δικτυακό τόπο της www.ryanair.com, για τις οποίες η FLG έπρεπε να καταβάλει [...] EUR.

2.5.   ΤΈΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΠΆΓΩΣΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΏΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΟΛΙΜΈΝΑ

ΤΈΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΠΆΓΩΣΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΏΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΟΛΙΜΈΝΑ

| (98) | Για τα τέλη αποπάγωσης, ισχύει το καθεστώς για τα ειδικά τέλη για όλες τις αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα. Το καθεστώς των ειδικών τελών αποτελεί έγγραφο χωριστό από τον γενικό κανονισμό για τα αερολιμενικά τέλη. Επικαιροποιείται τακτικά. Οι κανόνες για τα ειδικά τέλη κάνουν διάκριση μεταξύ πολλών κατηγοριών, δηλαδή αποπάγωση αεροσκαφών με μέγιστο βάρος απογείωσης έως 10 τόνους, αποπάγωση αεροσκαφών με μέγιστο βάρος απογείωσης άνω των 10 τόνων, υγρό αποπάγωσης και ζεστό νερό, και καθορίζει μια τιμή για καθεμία από αυτές τις κατηγορίες. |
| --- | --- |

(98)

Για τα τέλη αποπάγωσης, ισχύει το καθεστώς για τα ειδικά τέλη για όλες τις αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα. Το καθεστώς των ειδικών τελών αποτελεί έγγραφο χωριστό από τον γενικό κανονισμό για τα αερολιμενικά τέλη. Επικαιροποιείται τακτικά. Οι κανόνες για τα ειδικά τέλη κάνουν διάκριση μεταξύ πολλών κατηγοριών, δηλαδή αποπάγωση αεροσκαφών με μέγιστο βάρος απογείωσης έως 10 τόνους, αποπάγωση αεροσκαφών με μέγιστο βάρος απογείωσης άνω των 10 τόνων, υγρό αποπάγωσης και ζεστό νερό, και καθορίζει μια τιμή για καθεμία από αυτές τις κατηγορίες.

3.   ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

| (99) | Στις αποφάσεις του 2007 και του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή άρχισε ελέγχους σχετικά με πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG, της Infratil, της Ryanair, της Wizz Air και άλλων αεροπορικών εταιρειών κατ' εντολή της Globalis Reisen. |
| --- | --- |

(99)

Στις αποφάσεις του 2007 και του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή άρχισε ελέγχους σχετικά με πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG, της Infratil, της Ryanair, της Wizz Air και άλλων αεροπορικών εταιρειών κατ' εντολή της Globalis Reisen.

3.1.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ FLG

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ FLG

| (100) | Η Επιτροπή είχε αμφιβολίες σχετικά με τη σύμβαση για τη μεταφορά κερδών και ζημιών της 19ης Οκτωβρίου 1978 («σύμβαση μεταφοράς ζημιών»), σύμφωνα με την οποία καλύφθηκαν οι λειτουργικές ζημίες της FLG για την περίοδο 1978 έως 2004, η σύμβαση μίσθωσης ακινήτων και αερολιμενικής υποδομής και η ανάληψη των εκκρεμών υποχρεώσεων από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Η Επιτροπή διατύπωσε επίσης αμφιβολίες για την πιθανή επενδυτική ενίσχυση στο πλαίσιο της απόφασης του 2005 για τους περιφερειακούς αερολιμένες και την εικαζόμενη παραβίασή της, την αντιστάθμιση των ζημιών από τον Νοέμβριο του 2009, τη χρηματοδότηση των επενδύσεων υποδομής από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck και το ομόσπονδο κράτος Σλέσβιχ-Χολστάιν καθώς και τη δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας για τα δάνεια μετόχων που χορήγησε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην FLG. Όσον αφορά τα εν λόγω μέτρα, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα είχε αποκομίσει επίσης παρόμοια πλεονεκτήματα με την FLG υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς. |
| --- | --- |

(100)

Η Επιτροπή είχε αμφιβολίες σχετικά με τη σύμβαση για τη μεταφορά κερδών και ζημιών της 19ης Οκτωβρίου 1978 («σύμβαση μεταφοράς ζημιών»), σύμφωνα με την οποία καλύφθηκαν οι λειτουργικές ζημίες της FLG για την περίοδο 1978 έως 2004, η σύμβαση μίσθωσης ακινήτων και αερολιμενικής υποδομής και η ανάληψη των εκκρεμών υποχρεώσεων από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Η Επιτροπή διατύπωσε επίσης αμφιβολίες για την πιθανή επενδυτική ενίσχυση στο πλαίσιο της απόφασης του 2005 για τους περιφερειακούς αερολιμένες και την εικαζόμενη παραβίασή της, την αντιστάθμιση των ζημιών από τον Νοέμβριο του 2009, τη χρηματοδότηση των επενδύσεων υποδομής από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck και το ομόσπονδο κράτος Σλέσβιχ-Χολστάιν καθώς και τη δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας για τα δάνεια μετόχων που χορήγησε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην FLG. Όσον αφορά τα εν λόγω μέτρα, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα είχε αποκομίσει επίσης παρόμοια πλεονεκτήματα με την FLG υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς.

3.2.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ INFRATIL

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ INFRATIL

| (101) | Όταν το 90 % των μεριδίων της FLG πωλήθηκαν στην Infratil, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων. Επιπλέον, κατά την επαναδιαπραγμάτευση των όρων του δικαιώματος πώλησης 2008/2009 η Επιτροπή θεώρησε πιθανή την ύπαρξη κρατικών ενισχύσεων. |
| --- | --- |

(101)

Όταν το 90 % των μεριδίων της FLG πωλήθηκαν στην Infratil, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων. Επιπλέον, κατά την επαναδιαπραγμάτευση των όρων του δικαιώματος πώλησης 2008/2009 η Επιτροπή θεώρησε πιθανή την ύπαρξη κρατικών ενισχύσεων.

3.3.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ RYANAIR

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ RYANAIR

| (102) | Όσον αφορά τη συμφωνία του 2000 με τη Ryanair και τις συμπληρωματικές συμφωνίες για το διάστημα Μαρτίου και Οκτωβρίου 2010, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον αυτή η συμφωνία δεν προσέφερε ειδικό πλεονέκτημα στη Ryanair και κατά συνέπεια αποτελούσε κρατική ενίσχυση. |
| --- | --- |

(102)

Όσον αφορά τη συμφωνία του 2000 με τη Ryanair και τις συμπληρωματικές συμφωνίες για το διάστημα Μαρτίου και Οκτωβρίου 2010, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον αυτή η συμφωνία δεν προσέφερε ειδικό πλεονέκτημα στη Ryanair και κατά συνέπεια αποτελούσε κρατική ενίσχυση.

3.4.   ΤΈΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΠΆΓΩΣΗ ΑΕΡΟΣΚΑΦΏΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΟΛΙΜΈΝΑ

ΤΈΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΠΆΓΩΣΗ ΑΕΡΟΣΚΑΦΏΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΟΛΙΜΈΝΑ

| (103) | Η Επιτροπή διατηρούσε αμφιβολίες κατά πόσον τα τέλη που χρεώνονται για την αποπάγωση από τον Νοέμβριο του 2009 περιέχουν κρατική ενίσχυση, καθώς υπήρχαν ενδείξεις ότι οι τιμές για την αποπάγωση του αεροσκάφους ήταν χαμηλότερες από τις δαπάνες που προκύπτουν για τον αερολιμένα. |
| --- | --- |

(103)

Η Επιτροπή διατηρούσε αμφιβολίες κατά πόσον τα τέλη που χρεώνονται για την αποπάγωση από τον Νοέμβριο του 2009 περιέχουν κρατική ενίσχυση, καθώς υπήρχαν ενδείξεις ότι οι τιμές για την αποπάγωση του αεροσκάφους ήταν χαμηλότερες από τις δαπάνες που προκύπτουν για τον αερολιμένα.

4.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ

4.1.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ FLG

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ FLG

| (104) | Η Γερμανία επισήμανε ότι η FLG δεν υφίσταται πλέον. Στο πλαίσιο της ιδιωτικοποίησης του αερολιμένα του Lübeck, η FLG συγχωνεύθηκε με την Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Με αυτόν τον τρόπο, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έγινε καθολική διάδοχος της FLG και οι απαιτήσεις μεταξύ της FLG και της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck κατέστησαν άνευ αντικειμένου. Ως εκ τούτου, η Γερμανία ανέφερε ότι όλα τα ζητήματα που αφορούν την κρατική ενίσχυση της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck προς την FLG καθίστανται άκυρα. Επιπλέον, η Γερμανία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της σχετικά με τα επιμέρους μέτρα και υποστήριξε ότι όλα τα μέτρα ανταποκρίνονταν στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, αφού είτε αποτελούσαν υφιστάμενη ενίσχυση είτε συμμορφώνονταν με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς.






  — | Σύμβαση μεταφοράς ζημιών: Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έδωσε η Γερμανία, η σύμβαση για τη μεταφορά κερδών και ζημιών δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο της έρευνας, δεδομένου ότι συνήφθη το 1978 και έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2004. Αν χαρακτηριζόταν κρατική ενίσχυση, θα ήταν απλώς μια «υφιστάμενη ενίσχυση». Η Γερμανία ισχυρίστηκε επίσης ότι η σύμβαση μεταφοράς ζημιών συνιστά γενικό μέτρο οικονομικής πολιτικής που δεν μπορεί να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση. Σύμφωνα με τη Γερμανία, η σύμβαση για τη μεταφορά κερδών και ζημιών πληροί επιπλέον το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, καθώς με τα σχετικά μέτρα θα έπρεπε να πειστούν οι αεροπορικές εταιρείες να εγκατασταθούν στον αερολιμένα και να αυξηθεί ο αριθμός των επιβατών. |
| --- | --- | --- |

(104)

Η Γερμανία επισήμανε ότι η FLG δεν υφίσταται πλέον. Στο πλαίσιο της ιδιωτικοποίησης του αερολιμένα του Lübeck, η FLG συγχωνεύθηκε με την Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Με αυτόν τον τρόπο, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έγινε καθολική διάδοχος της FLG και οι απαιτήσεις μεταξύ της FLG και της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck κατέστησαν άνευ αντικειμένου. Ως εκ τούτου, η Γερμανία ανέφερε ότι όλα τα ζητήματα που αφορούν την κρατική ενίσχυση της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck προς την FLG καθίστανται άκυρα. Επιπλέον, η Γερμανία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της σχετικά με τα επιμέρους μέτρα και υποστήριξε ότι όλα τα μέτρα ανταποκρίνονταν στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, αφού είτε αποτελούσαν υφιστάμενη ενίσχυση είτε συμμορφώνονταν με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς.

—

Σύμβαση μεταφοράς ζημιών: Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έδωσε η Γερμανία, η σύμβαση για τη μεταφορά κερδών και ζημιών δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο της έρευνας, δεδομένου ότι συνήφθη το 1978 και έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2004. Αν χαρακτηριζόταν κρατική ενίσχυση, θα ήταν απλώς μια «υφιστάμενη ενίσχυση». Η Γερμανία ισχυρίστηκε επίσης ότι η σύμβαση μεταφοράς ζημιών συνιστά γενικό μέτρο οικονομικής πολιτικής που δεν μπορεί να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση. Σύμφωνα με τη Γερμανία, η σύμβαση για τη μεταφορά κερδών και ζημιών πληροί επιπλέον το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, καθώς με τα σχετικά μέτρα θα έπρεπε να πειστούν οι αεροπορικές εταιρείες να εγκατασταθούν στον αερολιμένα και να αυξηθεί ο αριθμός των επιβατών.

| — | Σύμβαση μίσθωσης και ανάληψη δανείων: Σύμφωνα με τη Γερμανία, κάθε ενίσχυση στο πλαίσιο αυτών των μέτρων πρέπει να χαρακτηριστεί υφιστάμενη ενίσχυση. Επιπλέον, η Γερμανία επισήμανε ότι το μίσθωμα ανταποκρίνεται στους κανόνες της αγοράς, όπως αποδεικνύει μια ανεξάρτητη μελέτη της Ernst & Young, την οποία παρήγγειλε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck πριν από την πώληση της FLG στην Infratil. Η Γερμανία υπέβαλε την εν λόγω μελέτη στην Επιτροπή. Όσον αφορά την ανάληψη δανείων, η Γερμανία ανέφερε ότι όλες οι εγγυήσεις για υποχρεώσεις είχαν παρασχεθεί αποκλειστικά στο πλαίσιο της προχρηματοδότησης μέτρων υποδομής, τα οποία σε κάθε περίπτωση χρηματοδοτήθηκαν αργότερα με πληρωμές στο πλαίσιο της σύμβασης μεταφοράς ζημιών. |
| --- | --- |

—

Σύμβαση μίσθωσης και ανάληψη δανείων: Σύμφωνα με τη Γερμανία, κάθε ενίσχυση στο πλαίσιο αυτών των μέτρων πρέπει να χαρακτηριστεί υφιστάμενη ενίσχυση. Επιπλέον, η Γερμανία επισήμανε ότι το μίσθωμα ανταποκρίνεται στους κανόνες της αγοράς, όπως αποδεικνύει μια ανεξάρτητη μελέτη της Ernst & Young, την οποία παρήγγειλε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck πριν από την πώληση της FLG στην Infratil. Η Γερμανία υπέβαλε την εν λόγω μελέτη στην Επιτροπή. Όσον αφορά την ανάληψη δανείων, η Γερμανία ανέφερε ότι όλες οι εγγυήσεις για υποχρεώσεις είχαν παρασχεθεί αποκλειστικά στο πλαίσιο της προχρηματοδότησης μέτρων υποδομής, τα οποία σε κάθε περίπτωση χρηματοδοτήθηκαν αργότερα με πληρωμές στο πλαίσιο της σύμβασης μεταφοράς ζημιών.

| — | Επενδυτική ενίσχυση υπέρ της FLG κατά την έννοια της απόφασης του 2005 για περιφερειακούς αερολιμένες και εικαζόμενη παράβασή της: Η Γερμανία ανακοίνωσε ότι όλα τα σχετικά μέτρα δεν είχαν εφαρμοστεί ποτέ ή αποτελούσαν δημόσιες αρμοδιότητες. |
| --- | --- |

—

Επενδυτική ενίσχυση υπέρ της FLG κατά την έννοια της απόφασης του 2005 για περιφερειακούς αερολιμένες και εικαζόμενη παράβασή της: Η Γερμανία ανακοίνωσε ότι όλα τα σχετικά μέτρα δεν είχαν εφαρμοστεί ποτέ ή αποτελούσαν δημόσιες αρμοδιότητες.

| — | Αντιστάθμιση των ζημιών της FLG από τον Νοέμβριο του 2009: Η Γερμανία ανέφερε ότι η χρηματοδότηση της FLG από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck από το 2009 ανταποκρινόταν στους κανόνες της ΕΕ περί κρατικών ενισχύσεων, διότι η FLG δεν ασκούσε οικονομική δραστηριότητα και επρόκειτο για υπηρεσίες στο πλαίσιο δημόσιων αρμοδιοτήτων ή υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος. |
| --- | --- |

—

Αντιστάθμιση των ζημιών της FLG από τον Νοέμβριο του 2009: Η Γερμανία ανέφερε ότι η χρηματοδότηση της FLG από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck από το 2009 ανταποκρινόταν στους κανόνες της ΕΕ περί κρατικών ενισχύσεων, διότι η FLG δεν ασκούσε οικονομική δραστηριότητα και επρόκειτο για υπηρεσίες στο πλαίσιο δημόσιων αρμοδιοτήτων ή υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος.

| — | Χρηματοδότηση επενδύσεων υποδομής από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck και το ομόσπονδο κράτος Σλέσβιχ-Χολστάιν: Η Γερμανία υποστήριξε ότι η χρηματοδότηση επενδύσεων σε υποδομές αφορά υπηρεσίες δημόσιου συμφέροντος ή υπηρεσίες στο πλαίσιο δημόσιων αρμοδιοτήτων και κατά συνέπεια ανταποκρίνεται στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, όπως προβλέπεται στις κατευθυντήριες γραμμές για τις αεροπορικές μεταφορές του 1994 (25) (αυτό ισχύει και για την αντιστάθμιση ζημιών από το 2009). |
| --- | --- |

—

Χρηματοδότηση επενδύσεων υποδομής από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck και το ομόσπονδο κράτος Σλέσβιχ-Χολστάιν: Η Γερμανία υποστήριξε ότι η χρηματοδότηση επενδύσεων σε υποδομές αφορά υπηρεσίες δημόσιου συμφέροντος ή υπηρεσίες στο πλαίσιο δημόσιων αρμοδιοτήτων και κατά συνέπεια ανταποκρίνεται στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, όπως προβλέπεται στις κατευθυντήριες γραμμές για τις αεροπορικές μεταφορές του 1994 (25) (αυτό ισχύει και για την αντιστάθμιση ζημιών από το 2009).

25

| — | Δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας για τα δάνεια μετόχων, τα οποία χορήγησε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην FLG: Η Γερμανία δήλωσε ότι η δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck υπέρ της FLG αποτελούσε συνήθη πρακτική της αγοράς και ότι η FLG δεν αποκόμισε πλεονεκτήματα. |
| --- | --- |

—

Δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας για τα δάνεια μετόχων, τα οποία χορήγησε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην FLG: Η Γερμανία δήλωσε ότι η δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck υπέρ της FLG αποτελούσε συνήθη πρακτική της αγοράς και ότι η FLG δεν αποκόμισε πλεονεκτήματα.

4.2.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ INFRATIL

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ INFRATIL

4.2.1.   
  Πώληση των μεριδίων της FLG

Πώληση των μεριδίων της FLG

| (105) | Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι η συμφωνηθείσα τιμή αγοράς ήταν συνήθης στην αγορά. Η Γερμανία ανέφερε επίσης ότι η διαδικασία υποβολής προσφορών για την πώληση του 90 % των μεριδίων της FLG ήταν ανοικτή, διαφανής, άνευ όρων και διακρίσεων διαδικασία. Η Γερμανία ανακοίνωσε ότι η επαναδιαπραγμάτευση της σύμβασης, η οποία κατέστη αναγκαία με την απόφαση του OVG Σλέσβιχ της 18ης Ιουλίου 2005 (26), δεν είχε αλλάξει τίποτα στο αποτέλεσμα της διαδικασίας υποβολής προσφορών, καθώς η Infratil είχε υποβάλει τη μοναδική και υψηλότερη προσφορά. Σύμφωνα με τη Γερμανία, μια νέα πρόσκληση υποβολής προσφορών θα ήταν περιττή και ατελέσφορη, διότι η κατάσταση ήταν ακόμη λιγότερο ελκυστική για τους πιθανούς προσφέροντες σε σύγκριση με την προηγούμενη. |
| --- | --- |

(105)

Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι η συμφωνηθείσα τιμή αγοράς ήταν συνήθης στην αγορά. Η Γερμανία ανέφερε επίσης ότι η διαδικασία υποβολής προσφορών για την πώληση του 90 % των μεριδίων της FLG ήταν ανοικτή, διαφανής, άνευ όρων και διακρίσεων διαδικασία. Η Γερμανία ανακοίνωσε ότι η επαναδιαπραγμάτευση της σύμβασης, η οποία κατέστη αναγκαία με την απόφαση του OVG Σλέσβιχ της 18ης Ιουλίου 2005 (26), δεν είχε αλλάξει τίποτα στο αποτέλεσμα της διαδικασίας υποβολής προσφορών, καθώς η Infratil είχε υποβάλει τη μοναδική και υψηλότερη προσφορά. Σύμφωνα με τη Γερμανία, μια νέα πρόσκληση υποβολής προσφορών θα ήταν περιττή και ατελέσφορη, διότι η κατάσταση ήταν ακόμη λιγότερο ελκυστική για τους πιθανούς προσφέροντες σε σύγκριση με την προηγούμενη.

OVG Σλέσβιχ

26

| (106) | Η Γερμανία ανέφερε ότι δεν υπήρχε λόγος για νέα πρόσκληση υποβολής προσφοράς, διότι η απόφαση του OVG Σλέσβιχ είχε επηρεάσει μεν την αξία του αερολιμένα, όχι όμως το πραγματικό αντικείμενο της διαδικασίας υποβολής προσφορών. Επιπλέον, η Γερμανία υποστηρίζει την άποψη ότι οι τροποποιήσεις των συμβάσεων πρέπει να είναι δυνατές ανά πάσα στιγμή. Για τη στήριξη αυτών των επιχειρημάτων, η Γερμανία παρέπεμψε στη γερμανική νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

(106)

Η Γερμανία ανέφερε ότι δεν υπήρχε λόγος για νέα πρόσκληση υποβολής προσφοράς, διότι η απόφαση του OVG Σλέσβιχ είχε επηρεάσει μεν την αξία του αερολιμένα, όχι όμως το πραγματικό αντικείμενο της διαδικασίας υποβολής προσφορών. Επιπλέον, η Γερμανία υποστηρίζει την άποψη ότι οι τροποποιήσεις των συμβάσεων πρέπει να είναι δυνατές ανά πάσα στιγμή. Για τη στήριξη αυτών των επιχειρημάτων, η Γερμανία παρέπεμψε στη γερμανική νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις.

OVG Σλέσβιχ

| (107) | Επιπλέον, σύμφωνα με τη Γερμανία από την έκθεση εμπειρογνωμόνων της Ernst & Young προέκυψε ότι οι όροι της ιδιωτικοποίησης αντανακλούσαν την αγοραία αξία της FLG εκείνη την εποχή και υπερέβαιναν κατά πολύ το οικονομικό αποτέλεσμα μιας πιθανής εκκαθάρισης. |
| --- | --- |

(107)

Επιπλέον, σύμφωνα με τη Γερμανία από την έκθεση εμπειρογνωμόνων της Ernst & Young προέκυψε ότι οι όροι της ιδιωτικοποίησης αντανακλούσαν την αγοραία αξία της FLG εκείνη την εποχή και υπερέβαιναν κατά πολύ το οικονομικό αποτέλεσμα μιας πιθανής εκκαθάρισης.

4.2.2.   
  Η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 και η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης – ανάληψη περαιτέρω ζημιών, επενδύσεων και άλλων δαπανών

Η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 και η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης – ανάληψη περαιτέρω ζημιών, επενδύσεων και άλλων δαπανών

| (108) | Η Γερμανία ανέφερε ότι η σύμβαση μεταξύ της Infratil και της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck πρέπει να αξιολογηθεί στο πλαίσιο της νομικής και οικονομικής κατάστασης του αερολιμένα του Lübeck το 2009. Αυτό περιελάμβανε την απόφαση έγκρισης σχεδίου που δεν είχε εκδοθεί ακόμα, τις εκκρεμείς δικαστικές διαδικασίες στις οποίες συμμετείχε ο αερολιμένας καθώς και την οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση. |
| --- | --- |

(108)

Η Γερμανία ανέφερε ότι η σύμβαση μεταξύ της Infratil και της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck πρέπει να αξιολογηθεί στο πλαίσιο της νομικής και οικονομικής κατάστασης του αερολιμένα του Lübeck το 2009. Αυτό περιελάμβανε την απόφαση έγκρισης σχεδίου που δεν είχε εκδοθεί ακόμα, τις εκκρεμείς δικαστικές διαδικασίες στις οποίες συμμετείχε ο αερολιμένας καθώς και την οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση.

| (109) | Η Γερμανία αμφισβήτησε τον ισχυρισμό ότι είχε δημιουργηθεί πλεονέκτημα για την Infratil, αφού η τιμή για το δικαίωμα πώλησης είχε ήδη αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε σχέση με την αρχική σύμβαση με την Infratil του 2005 στο πλαίσιο μιας δημόσιας, διαφανούς και χωρίς διακρίσεις διαδικασίας υποβολής προσφορών. Η Γερμανία ανέφερε ότι η μέτρια αύξηση των τιμών το 2009 σε σύγκριση με το επίπεδο της αντιπαροχής της Infratil που συμφωνήθηκε το 2005 πρέπει να θεωρηθεί ενδεδειγμένη. |
| --- | --- |

(109)

Η Γερμανία αμφισβήτησε τον ισχυρισμό ότι είχε δημιουργηθεί πλεονέκτημα για την Infratil, αφού η τιμή για το δικαίωμα πώλησης είχε ήδη αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε σχέση με την αρχική σύμβαση με την Infratil του 2005 στο πλαίσιο μιας δημόσιας, διαφανούς και χωρίς διακρίσεις διαδικασίας υποβολής προσφορών. Η Γερμανία ανέφερε ότι η μέτρια αύξηση των τιμών το 2009 σε σύγκριση με το επίπεδο της αντιπαροχής της Infratil που συμφωνήθηκε το 2005 πρέπει να θεωρηθεί ενδεδειγμένη.

| (110) | Η Γερμανία ανέφερε ότι η ανάληψη των ζημιών από οικονομική άποψη ήταν πιο συμφέρουσα από ό,τι οι συνέπειες της άσκησης του δικαιώματος πώλησης από την Infratil. Η Γερμανία τόνισε ότι αφενός δεν ελήφθη υπόψη το κλείσιμο του αερολιμένα, αφού η λειτουργία πλήρους ωραρίου του αερολιμένα συνιστούσε υποχρέωση δημόσιας υπηρεσίας. Δεύτερον, δεν θα ήταν δυνατόν να βρεθεί νέος ιδιώτης επενδυτής εντός εύλογου χρονικού διαστήματος, αφού θα ήταν απαραίτητη δημόσια διαδικασία υποβολής προσφορών σε επίπεδο Ένωσης. Μια τέτοια διαδικασία είναι χρονοβόρα και δαπανηρή (διάρκεια: περίπου 12 μήνες). |
| --- | --- |

(110)

Η Γερμανία ανέφερε ότι η ανάληψη των ζημιών από οικονομική άποψη ήταν πιο συμφέρουσα από ό,τι οι συνέπειες της άσκησης του δικαιώματος πώλησης από την Infratil. Η Γερμανία τόνισε ότι αφενός δεν ελήφθη υπόψη το κλείσιμο του αερολιμένα, αφού η λειτουργία πλήρους ωραρίου του αερολιμένα συνιστούσε υποχρέωση δημόσιας υπηρεσίας. Δεύτερον, δεν θα ήταν δυνατόν να βρεθεί νέος ιδιώτης επενδυτής εντός εύλογου χρονικού διαστήματος, αφού θα ήταν απαραίτητη δημόσια διαδικασία υποβολής προσφορών σε επίπεδο Ένωσης. Μια τέτοια διαδικασία είναι χρονοβόρα και δαπανηρή (διάρκεια: περίπου 12 μήνες).

4.3.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ RYANAIR

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ RYANAIR

4.3.1.   
  Συμφωνία του 2000

Συμφωνία του 2000

| (111) | Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, δεν υπήρχε οικονομικό πλεονέκτημα για τη Ryanair. Η Γερμανία ανέφερε ότι ένας ιδιωτικός φορέας συγκρίσιμος με την FLG θα είχε επίσης συνάψει τη σύμβαση με τη Ryanair υπό παρόμοιους όρους. Κατά τη σύναψη της συμφωνίας του 2000, η FLG επιδίωξε τον στόχο να καταστεί μακροπρόθεσμα κερδοφόρα. Η Γερμανία ισχυρίστηκε σχετικά ότι η επιχειρηματική στρατηγική των αερολιμένων κατά κανόνα βασίζεται σε αεροπορικές και μη αεροπορικές δραστηριότητες, όπως η λειτουργία καταστημάτων, εστιατορίων και χώρων στάθμευσης. Σύμφωνα με τη Γερμανία, είναι κατά συνέπεια κερδοφόρο να προσφέρονται χαμηλά αερολιμενικά τέλη σε όλες τις αεροπορικές εταιρείες για να αυξηθεί ο αριθμός των επιβατών και να επιτευχθεί σημαντική αύξηση στον μη αεροπορικό τομέα, με την οποία μπορούν να αντισταθμιστούν τα χαμηλότερα έσοδα στον αεροπορικό τομέα. |
| --- | --- |

(111)

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, δεν υπήρχε οικονομικό πλεονέκτημα για τη Ryanair. Η Γερμανία ανέφερε ότι ένας ιδιωτικός φορέας συγκρίσιμος με την FLG θα είχε επίσης συνάψει τη σύμβαση με τη Ryanair υπό παρόμοιους όρους. Κατά τη σύναψη της συμφωνίας του 2000, η FLG επιδίωξε τον στόχο να καταστεί μακροπρόθεσμα κερδοφόρα. Η Γερμανία ισχυρίστηκε σχετικά ότι η επιχειρηματική στρατηγική των αερολιμένων κατά κανόνα βασίζεται σε αεροπορικές και μη αεροπορικές δραστηριότητες, όπως η λειτουργία καταστημάτων, εστιατορίων και χώρων στάθμευσης. Σύμφωνα με τη Γερμανία, είναι κατά συνέπεια κερδοφόρο να προσφέρονται χαμηλά αερολιμενικά τέλη σε όλες τις αεροπορικές εταιρείες για να αυξηθεί ο αριθμός των επιβατών και να επιτευχθεί σημαντική αύξηση στον μη αεροπορικό τομέα, με την οποία μπορούν να αντισταθμιστούν τα χαμηλότερα έσοδα στον αεροπορικό τομέα.

| (112) | Η Γερμανία παρατήρησε επίσης ότι πολλά πλεονεκτήματα συνδέονται με την προσέλκυση αεροπορικών εταιρειών που προσφέρουν τακτική σύνδεση. Ειδικότερα, η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι ο αερολιμένας θα μπορούσε να θεωρήσει ότι οι αντίστοιχες αεροπορικές εταιρείες δεν θα συνάψουν στο μέλλον συμφωνίες με ανταγωνιστικούς αερολιμένες. Επίσης, αναμενόταν ότι ο αερολιμένας με αυτόν τον τρόπο θα προσελκύσει κι άλλες αεροπορικές εταιρείες. |
| --- | --- |

(112)

Η Γερμανία παρατήρησε επίσης ότι πολλά πλεονεκτήματα συνδέονται με την προσέλκυση αεροπορικών εταιρειών που προσφέρουν τακτική σύνδεση. Ειδικότερα, η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι ο αερολιμένας θα μπορούσε να θεωρήσει ότι οι αντίστοιχες αεροπορικές εταιρείες δεν θα συνάψουν στο μέλλον συμφωνίες με ανταγωνιστικούς αερολιμένες. Επίσης, αναμενόταν ότι ο αερολιμένας με αυτόν τον τρόπο θα προσελκύσει κι άλλες αεροπορικές εταιρείες.

| (113) | Για να υποστηρίξει το επιχείρημά της σχετικά με τη συμμόρφωση με τους όρους της αγοράς, η Γερμανία αναφέρθηκε στην έκθεση εμπειρογνωμόνων της Ernst & Young. Η Γερμανία επισήμανε επίσης ότι ο ιδιωτικός πλειοψηφικός εταίρος Infratil μετά την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα ακολούθησε τη στρατηγική που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 112. |
| --- | --- |

(113)

Για να υποστηρίξει το επιχείρημά της σχετικά με τη συμμόρφωση με τους όρους της αγοράς, η Γερμανία αναφέρθηκε στην έκθεση εμπειρογνωμόνων της Ernst & Young. Η Γερμανία επισήμανε επίσης ότι ο ιδιωτικός πλειοψηφικός εταίρος Infratil μετά την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα ακολούθησε τη στρατηγική που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 112.

| (114) | Η Γερμανία υποστήριξε ότι η επιχειρηματική στρατηγική από το 2000 είναι επίσης εκ των υστέρων δικαιολογημένη. Σύμφωνα με τη Γερμανία, ο αριθμός των επιβατών αυξήθηκε σημαντικά, η Ryanair πρόσθεσε νέους προορισμούς και ο αερολιμένας του Lübeck μπόρεσε να προσελκύσει νέες αεροπορικές εταιρείες, όπως η WizzAir. Η Γερμανία δήλωσε ότι η σύμβαση με τη Ryanair ήταν καθοριστική για την προσέλκυση του ιδιώτη επενδυτή Infratil. |
| --- | --- |

(114)

Η Γερμανία υποστήριξε ότι η επιχειρηματική στρατηγική από το 2000 είναι επίσης εκ των υστέρων δικαιολογημένη. Σύμφωνα με τη Γερμανία, ο αριθμός των επιβατών αυξήθηκε σημαντικά, η Ryanair πρόσθεσε νέους προορισμούς και ο αερολιμένας του Lübeck μπόρεσε να προσελκύσει νέες αεροπορικές εταιρείες, όπως η WizzAir. Η Γερμανία δήλωσε ότι η σύμβαση με τη Ryanair ήταν καθοριστική για την προσέλκυση του ιδιώτη επενδυτή Infratil.

| (115) | Η Γερμανία υποστήριξε επιπλέον ότι δεν υπήρχε επιλεκτικό πλεονέκτημα για τη Ryanair, αφού η FLG προσέφερε τους ίδιους όρους σε άλλη ενδιαφερόμενη αεροπορική εταιρεία. |
| --- | --- |

(115)

Η Γερμανία υποστήριξε επιπλέον ότι δεν υπήρχε επιλεκτικό πλεονέκτημα για τη Ryanair, αφού η FLG προσέφερε τους ίδιους όρους σε άλλη ενδιαφερόμενη αεροπορική εταιρεία.

| (116) | Επιπλέον, υπό το πρίσμα της απόφασης στην υπόθεση Stardust Marine (27), η Γερμανία είναι της άποψης ότι τα εικαζόμενα πλεονεκτήματα υπέρ της Ryanair δεν μπορούν να καταλογιστούν στο κράτος. Σύμφωνα με τη Γερμανία, η FLG ενήργησε αυτόνομα και χωρίς να επηρεαστεί από το κράτος, και μάλιστα πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη σύναψη της σύμβασης με τη Ryanair το 2000. Επιπλέον, η Γερμανία ανέφερε ότι η FLG δεν ήταν ενσωματωμένη στις δομές της δημόσιας διοίκησης. Τέλος, η Γερμανία παρατήρησε ότι η εποπτεία των αρχών στη διαχείριση της FLG περιορίζεται στην αεροπορία και στα ζητήματα δημόσιας αρμοδιότητας και δεν περιλαμβάνει διαχειριστικές δραστηριότητες. Επιπλέον, η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck, και ειδικότερα το εποπτικό συμβούλιο της FLG, δεν συμμετείχαν στην απόφαση σχετικά με τη συμφωνία με τη Ryanair, γεγονός που αποδείχτηκε από τα πρακτικά της συνεδρίασης του εποπτικού συμβουλίου της 11ης Ιουλίου 2000 καθώς και από γραπτή επιβεβαίωση από τον πρώην διευθύνοντα σύμβουλο της FLG. |
| --- | --- |

(116)

Επιπλέον, υπό το πρίσμα της απόφασης στην υπόθεση Stardust Marine (27), η Γερμανία είναι της άποψης ότι τα εικαζόμενα πλεονεκτήματα υπέρ της Ryanair δεν μπορούν να καταλογιστούν στο κράτος. Σύμφωνα με τη Γερμανία, η FLG ενήργησε αυτόνομα και χωρίς να επηρεαστεί από το κράτος, και μάλιστα πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη σύναψη της σύμβασης με τη Ryanair το 2000. Επιπλέον, η Γερμανία ανέφερε ότι η FLG δεν ήταν ενσωματωμένη στις δομές της δημόσιας διοίκησης. Τέλος, η Γερμανία παρατήρησε ότι η εποπτεία των αρχών στη διαχείριση της FLG περιορίζεται στην αεροπορία και στα ζητήματα δημόσιας αρμοδιότητας και δεν περιλαμβάνει διαχειριστικές δραστηριότητες. Επιπλέον, η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck, και ειδικότερα το εποπτικό συμβούλιο της FLG, δεν συμμετείχαν στην απόφαση σχετικά με τη συμφωνία με τη Ryanair, γεγονός που αποδείχτηκε από τα πρακτικά της συνεδρίασης του εποπτικού συμβουλίου της 11ης Ιουλίου 2000 καθώς και από γραπτή επιβεβαίωση από τον πρώην διευθύνοντα σύμβουλο της FLG.

Stardust Marine

27

| (117) | Η Γερμανία ανέφερε επίσης ότι η συμφωνία του 2000 δεν στρεβλώνει και δεν απειλεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και δεν επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, αφού δεν υπάρχει πραγματική ανταγωνιστική σχέση μεταξύ του αερολιμένα του Lübeck και άλλων αερολιμένων. |
| --- | --- |

(117)

Η Γερμανία ανέφερε επίσης ότι η συμφωνία του 2000 δεν στρεβλώνει και δεν απειλεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και δεν επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, αφού δεν υπάρχει πραγματική ανταγωνιστική σχέση μεταξύ του αερολιμένα του Lübeck και άλλων αερολιμένων.

4.3.2.   
  Συμφωνίες του 2010

Συμφωνίες του 2010

| (118) | Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 1 ανταποκρινόταν στις συνθήκες της αγοράς και δεν παρείχε πλεονέκτημα στην Ryanair. Η Γερμανία ανέφερε ότι, με βάση την υπόθεση Helaba I (28), δεν υπάρχει πλεονέκτημα αν άλλοι φορείς εκμετάλλευσης περιφερειακών αερολιμένων προσφέρουν στη Ryanair παρόμοιους όρους. Η Γερμανία ανέφερε επίσης ότι αυτό αποδείχθηκε από τη συγκριτική ανάλυση της Ryanair. |
| --- | --- |

(118)

Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 1 ανταποκρινόταν στις συνθήκες της αγοράς και δεν παρείχε πλεονέκτημα στην Ryanair. Η Γερμανία ανέφερε ότι, με βάση την υπόθεση Helaba I (28), δεν υπάρχει πλεονέκτημα αν άλλοι φορείς εκμετάλλευσης περιφερειακών αερολιμένων προσφέρουν στη Ryanair παρόμοιους όρους. Η Γερμανία ανέφερε επίσης ότι αυτό αποδείχθηκε από τη συγκριτική ανάλυση της Ryanair.

Helaba I

28

| (119) | Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι οι αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους, όπως η Ryanair και η Wizz Air, έχουν λιγότερη ζήτηση για υπηρεσίες εδάφους και διάθεση υποδομών. Πρώτον, θα χρειάζονταν λιγότερες θυρίδες check-in, αφού το check-in της Ryanair μπορεί να γίνει διαδικτυακά και μεταφέρονται λιγότερες αποσκευές. Δεύτερον, δεν υπάρχουν λεωφορεία επιβατών. Τρίτον, τα αεροσκάφη της Ryanair δαπανούν λιγότερο χρόνο στο έδαφος, δεδομένου ότι οι διάδρομοι για πεζούς στον αερολιμένα του Lübeck είναι περιορισμένοι. Τέταρτον, επειδή δεν υπάρχουν πτήσεις με ανταπόκριση, δεν απαιτούνται εγκαταστάσεις πτήσεων με ανταπόκριση. Πέμπτον και τελευταίο, υπάρχει λιγότερη ανάγκη για υπηρεσίες καθαρισμού στο έδαφος, καθώς τα μέλη του πληρώματος συχνά αναλαμβάνουν τα ίδια τον καθαρισμό του αεροσκάφους. |
| --- | --- |

(119)

Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι οι αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους, όπως η Ryanair και η Wizz Air, έχουν λιγότερη ζήτηση για υπηρεσίες εδάφους και διάθεση υποδομών. Πρώτον, θα χρειάζονταν λιγότερες θυρίδες check-in, αφού το check-in της Ryanair μπορεί να γίνει διαδικτυακά και μεταφέρονται λιγότερες αποσκευές. Δεύτερον, δεν υπάρχουν λεωφορεία επιβατών. Τρίτον, τα αεροσκάφη της Ryanair δαπανούν λιγότερο χρόνο στο έδαφος, δεδομένου ότι οι διάδρομοι για πεζούς στον αερολιμένα του Lübeck είναι περιορισμένοι. Τέταρτον, επειδή δεν υπάρχουν πτήσεις με ανταπόκριση, δεν απαιτούνται εγκαταστάσεις πτήσεων με ανταπόκριση. Πέμπτον και τελευταίο, υπάρχει λιγότερη ανάγκη για υπηρεσίες καθαρισμού στο έδαφος, καθώς τα μέλη του πληρώματος συχνά αναλαμβάνουν τα ίδια τον καθαρισμό του αεροσκάφους.

| (120) | Με τα ίδια επιχειρήματα όπως και για τη συμφωνία του 2000, η Γερμανία επισήμανε ότι οι συμπληρωματικές συμφωνίες δεν μπορούν να καταλογιστούν στο κράτος. |
| --- | --- |

(120)

Με τα ίδια επιχειρήματα όπως και για τη συμφωνία του 2000, η Γερμανία επισήμανε ότι οι συμπληρωματικές συμφωνίες δεν μπορούν να καταλογιστούν στο κράτος.

| (121) | Η Γερμανία παρατήρησε ότι η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2 αποτελεί παράταση της σύμβασης του 2000 και δεν την τροποποιεί ουσιωδώς. Επειδή η συμφωνία του 2000 πληροί τις απαιτήσεις της αγοράς, το ίδιο ισχύει για τη συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2. |
| --- | --- |

(121)

Η Γερμανία παρατήρησε ότι η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2 αποτελεί παράταση της σύμβασης του 2000 και δεν την τροποποιεί ουσιωδώς. Επειδή η συμφωνία του 2000 πληροί τις απαιτήσεις της αγοράς, το ίδιο ισχύει για τη συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2.

| (122) | Τέλος, η Γερμανία ανέφερε ότι δεν υπήρχαν αρνητικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό ή το εμπόριο, καθώς ο αερολιμένας του Lübeck είναι ένας μικρός περιφερειακός αερολιμένας που δεν βρίσκεται σε ανταγωνισμό με τον αερολιμένα του Αμβούργου. |
| --- | --- |

(122)

Τέλος, η Γερμανία ανέφερε ότι δεν υπήρχαν αρνητικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό ή το εμπόριο, καθώς ο αερολιμένας του Lübeck είναι ένας μικρός περιφερειακός αερολιμένας που δεν βρίσκεται σε ανταγωνισμό με τον αερολιμένα του Αμβούργου.

4.4.   ΤΈΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΌΠΤΩΣΗ ΑΕΡΟΣΚΑΦΏΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΟΛΙΜΈΝΑ

ΤΈΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΌΠΤΩΣΗ ΑΕΡΟΣΚΑΦΏΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΟΛΙΜΈΝΑ

| (123) | Η Γερμανία διαπίστωσε ότι τα τέλη για την αποπάγωση δεν αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεων μεμονωμένα, αλλά βασίστηκαν σε κανόνες για ειδικές υπηρεσίες που ισχύουν για όλες τις αεροπορικές εταιρείες. Επιπλέον, η Γερμανία παρατήρησε ότι δεν υπάρχει κρατική ενίσχυση, διότι δεν υπάρχουν τα βασικά στοιχεία μιας τέτοιας ενίσχυσης. Πρώτον, τα τέλη δεν ήταν επιλεκτικά. Δεύτερον, τα τέλη δεν έπρεπε να καταλογιστούν στο κράτος, πράγμα που επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι η Infratil και η Yasmina, δύο ιδιώτες επενδυτές, ήταν υπεύθυνες για τον καθορισμό αυτών των τελών κατά τη διάρκεια της σημαντικής περιόδου κατά την οποία λειτουργούσαν τον αερολιμένα. Τρίτον, δεν δημιουργήθηκε πλεονέκτημα. Οι ιδιώτες επενδυτές Infratil και Yasmina αποφάσισαν να μην τροποποιήσουν τους κανόνες για ειδικές υπηρεσίες, το οποίο σημαίνει ότι τα τέλη για την αποπάγωση ανταποκρίνονταν στις απαιτήσεις της αγοράς. |
| --- | --- |

(123)

Η Γερμανία διαπίστωσε ότι τα τέλη για την αποπάγωση δεν αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεων μεμονωμένα, αλλά βασίστηκαν σε κανόνες για ειδικές υπηρεσίες που ισχύουν για όλες τις αεροπορικές εταιρείες. Επιπλέον, η Γερμανία παρατήρησε ότι δεν υπάρχει κρατική ενίσχυση, διότι δεν υπάρχουν τα βασικά στοιχεία μιας τέτοιας ενίσχυσης. Πρώτον, τα τέλη δεν ήταν επιλεκτικά. Δεύτερον, τα τέλη δεν έπρεπε να καταλογιστούν στο κράτος, πράγμα που επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι η Infratil και η Yasmina, δύο ιδιώτες επενδυτές, ήταν υπεύθυνες για τον καθορισμό αυτών των τελών κατά τη διάρκεια της σημαντικής περιόδου κατά την οποία λειτουργούσαν τον αερολιμένα. Τρίτον, δεν δημιουργήθηκε πλεονέκτημα. Οι ιδιώτες επενδυτές Infratil και Yasmina αποφάσισαν να μην τροποποιήσουν τους κανόνες για ειδικές υπηρεσίες, το οποίο σημαίνει ότι τα τέλη για την αποπάγωση ανταποκρίνονταν στις απαιτήσεις της αγοράς.

5.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ

5.1.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ FLG

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ FLG

| (124) | Όσον αφορά την πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG, τα περισσότερα ενδιαφερόμενα μέρη που υπέβαλαν παρατηρήσεις συμμερίζονταν την ίδια άποψη με τη Γερμανία. Αυτό ισχύει ιδίως για τη Ryanair, την FLG, το ΕΒΕ Lübeck και την ADV. |
| --- | --- |

(124)

Όσον αφορά την πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG, τα περισσότερα ενδιαφερόμενα μέρη που υπέβαλαν παρατηρήσεις συμμερίζονταν την ίδια άποψη με τη Γερμανία. Αυτό ισχύει ιδίως για τη Ryanair, την FLG, το ΕΒΕ Lübeck και την ADV.

| (125) | Το SGF, η BDF και οι δύο ιδιώτες, ο Peter C. Klanowski και ο Horst Conrad, είχαν διαφορετική άποψη. Αυτά τα ενδιαφερόμενα μέρη ήταν της άποψης ότι η FLG έλαβε κρατική ενίσχυση από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck:






  — | Σύμβαση μεταφοράς ζημιών: Η SGF δήλωσε ότι η λειτουργία του αερολιμένα αποτελεί υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας μόνο για τη γενική αεροπορία και δεν περιλαμβάνει την εμπορική αεροπορία. Σε αντίθεση με τη Γερμανία, η SGF ήταν της άποψης ότι οι αερολιμένες στη Γερμανία θα μπορούσαν να κλείσουν κατόπιν αιτήματος του φορέα εκμετάλλευσής τους. Επιπλέον, η SGF παρατήρησε ότι το μίσθωμα που κατέβαλε η FLG τόσο πριν όσο και μετά το 2006 ήταν πολύ χαμηλό. |
| --- | --- | --- |

(125)

Το SGF, η BDF και οι δύο ιδιώτες, ο Peter C. Klanowski και ο Horst Conrad, είχαν διαφορετική άποψη. Αυτά τα ενδιαφερόμενα μέρη ήταν της άποψης ότι η FLG έλαβε κρατική ενίσχυση από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck:

—

Σύμβαση μεταφοράς ζημιών: Η SGF δήλωσε ότι η λειτουργία του αερολιμένα αποτελεί υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας μόνο για τη γενική αεροπορία και δεν περιλαμβάνει την εμπορική αεροπορία. Σε αντίθεση με τη Γερμανία, η SGF ήταν της άποψης ότι οι αερολιμένες στη Γερμανία θα μπορούσαν να κλείσουν κατόπιν αιτήματος του φορέα εκμετάλλευσής τους. Επιπλέον, η SGF παρατήρησε ότι το μίσθωμα που κατέβαλε η FLG τόσο πριν όσο και μετά το 2006 ήταν πολύ χαμηλό.

| — | Σύμβαση μίσθωσης και ανάληψη δανείων: Σύμφωνα με την BDF, το γεγονός ότι η Γερμανία παρέλειψε να υποβάλει επαρκείς πληροφορίες στην Επιτροπή υποδηλώνει την ύπαρξη ενίσχυσης· |
| --- | --- |

—

Σύμβαση μίσθωσης και ανάληψη δανείων: Σύμφωνα με την BDF, το γεγονός ότι η Γερμανία παρέλειψε να υποβάλει επαρκείς πληροφορίες στην Επιτροπή υποδηλώνει την ύπαρξη ενίσχυσης·

| — | Πιθανή επενδυτική ενίσχυση υπέρ της FLG κατά την έννοια της απόφασης του 2005 για περιφερειακούς αερολιμένες και εικαζόμενη παράβασή της: Σε αντίθεση με την απόφαση για κίνηση της διαδικασίας, η SGF ανέφερε ότι ο αερολιμένας έλαβε πρόωρες ενισχύσεις, αφού δεν είχε ακόμη υποβληθεί απόφαση έγκρισης σχεδίου. Σύμφωνα με την SGF, ο αερολιμένας του Lübeck απέκτησε με αυτόν τον τρόπο χρονικό πλεονέκτημα σε σύγκριση με άλλους αερολιμένες, με αποτέλεσμα να απειληθεί ο ανταγωνισμός στην αγορά. Όσον αφορά τις πιθανές ενισχύσεις για μέτρα υποδομής, η SGF και ο κ. Klanowski είναι της άποψης ότι ορισμένα από τα μέτρα (και μάλιστα η χρηματοδότηση των περιφράξεων ασφαλείας, του φωτισμού και του συστήματος ενόργανης προσγείωσης) πρέπει να θεωρηθούν λειτουργικές ενισχύσεις. Επιπλέον, η SGF ανέφερε ότι αυτά τα μέτρα δεν ανταποκρίνονται στα κριτήρια όσον αφορά τη λογιστική και τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση που καθόρισε το Δικαστήριο στην απόφαση για την υπόθεση Altmark
   (29). Η SGF είναι επίσης της άποψης ότι τα μέτρα δεν προσανατολίζονται προς έναν σαφώς καθορισμένο στόχο γενικού συμφέροντος. Επιπλέον, δεν είναι εμφανής κάποια ικανοποιητική μεσοπρόθεσμη προοπτική για τη χρήση της υποδομής. Τέλος, η SGF ανέφερε ότι ακόμη και στο πλαίσιο του νέου κανονισμού για τα τέλη η πρόσβαση στη νέα υποδομή δεν είναι ομοιόμορφη και αμερόληπτη, διότι μόνο η Ryanair μπορεί να πληροί τα κριτήρια για να επωφεληθεί από τα χαμηλότερα τέλη· |
| --- | --- |

—

Πιθανή επενδυτική ενίσχυση υπέρ της FLG κατά την έννοια της απόφασης του 2005 για περιφερειακούς αερολιμένες και εικαζόμενη παράβασή της: Σε αντίθεση με την απόφαση για κίνηση της διαδικασίας, η SGF ανέφερε ότι ο αερολιμένας έλαβε πρόωρες ενισχύσεις, αφού δεν είχε ακόμη υποβληθεί απόφαση έγκρισης σχεδίου. Σύμφωνα με την SGF, ο αερολιμένας του Lübeck απέκτησε με αυτόν τον τρόπο χρονικό πλεονέκτημα σε σύγκριση με άλλους αερολιμένες, με αποτέλεσμα να απειληθεί ο ανταγωνισμός στην αγορά. Όσον αφορά τις πιθανές ενισχύσεις για μέτρα υποδομής, η SGF και ο κ. Klanowski είναι της άποψης ότι ορισμένα από τα μέτρα (και μάλιστα η χρηματοδότηση των περιφράξεων ασφαλείας, του φωτισμού και του συστήματος ενόργανης προσγείωσης) πρέπει να θεωρηθούν λειτουργικές ενισχύσεις. Επιπλέον, η SGF ανέφερε ότι αυτά τα μέτρα δεν ανταποκρίνονται στα κριτήρια όσον αφορά τη λογιστική και τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση που καθόρισε το Δικαστήριο στην απόφαση για την υπόθεση Altmark
   (29). Η SGF είναι επίσης της άποψης ότι τα μέτρα δεν προσανατολίζονται προς έναν σαφώς καθορισμένο στόχο γενικού συμφέροντος. Επιπλέον, δεν είναι εμφανής κάποια ικανοποιητική μεσοπρόθεσμη προοπτική για τη χρήση της υποδομής. Τέλος, η SGF ανέφερε ότι ακόμη και στο πλαίσιο του νέου κανονισμού για τα τέλη η πρόσβαση στη νέα υποδομή δεν είναι ομοιόμορφη και αμερόληπτη, διότι μόνο η Ryanair μπορεί να πληροί τα κριτήρια για να επωφεληθεί από τα χαμηλότερα τέλη·

Altmark

29

| — | Χρηματοδότηση επενδύσεων υποδομής από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck και το ομόσπονδο κράτος Σλέσβιχ-Χολστάιν: Η SGF ισχυρίστηκε επίσης ότι οι μελλοντικές επενδύσεις είχαν υπολογιστεί με βάση ψευδείς παραδοχές και κατά συνέπεια ήταν υπερβολικές. Ο αερολιμένας όχι μόνο δεν ήταν σε θέση να αυξήσει τον αριθμό των επιβατών, αλλά σύμφωνα με την SGF δεν μπόρεσε ούτε να μειώσει τις ζημίες του. Λαμβάνοντας υπόψη την πολιτική των αερομεταφορών της Βόρειας Γερμανίας, η SGF ισχυρίστηκε ότι όλοι οι μεγάλοι αερολιμένες στη βόρεια Γερμανία (συμπεριλαμβανομένου του Αμβούργου) διέθεταν επαρκή χωρητικότητα. Τουλάχιστον έως το 2030 δεν θα υπάρχουν περιορισμοί χωρητικότητας. Επιπλέον, οι επενδύσεις, ιδίως το σύστημα ενόργανης προσγείωσης, δεν μπορούν να θεωρηθούν επιστροφή κόστους για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας. Σύμφωνα με την SGF, πίσω από την επένδυση σε αυτό το σύστημα υπήρχε ένα οικονομικό συμφέρον της FLG, για να μπορέσει να επιτύχει τους μεσοπρόθεσμους οικονομικούς στόχους. |
| --- | --- |

—

Χρηματοδότηση επενδύσεων υποδομής από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck και το ομόσπονδο κράτος Σλέσβιχ-Χολστάιν: Η SGF ισχυρίστηκε επίσης ότι οι μελλοντικές επενδύσεις είχαν υπολογιστεί με βάση ψευδείς παραδοχές και κατά συνέπεια ήταν υπερβολικές. Ο αερολιμένας όχι μόνο δεν ήταν σε θέση να αυξήσει τον αριθμό των επιβατών, αλλά σύμφωνα με την SGF δεν μπόρεσε ούτε να μειώσει τις ζημίες του. Λαμβάνοντας υπόψη την πολιτική των αερομεταφορών της Βόρειας Γερμανίας, η SGF ισχυρίστηκε ότι όλοι οι μεγάλοι αερολιμένες στη βόρεια Γερμανία (συμπεριλαμβανομένου του Αμβούργου) διέθεταν επαρκή χωρητικότητα. Τουλάχιστον έως το 2030 δεν θα υπάρχουν περιορισμοί χωρητικότητας. Επιπλέον, οι επενδύσεις, ιδίως το σύστημα ενόργανης προσγείωσης, δεν μπορούν να θεωρηθούν επιστροφή κόστους για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας. Σύμφωνα με την SGF, πίσω από την επένδυση σε αυτό το σύστημα υπήρχε ένα οικονομικό συμφέρον της FLG, για να μπορέσει να επιτύχει τους μεσοπρόθεσμους οικονομικούς στόχους.

πολιτική των αερομεταφορών της Βόρειας Γερμανίας

| — | Δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας για τα δάνεια μετόχων, τα οποία χορήγησε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην FLG: Η SGF είναι της γνώμης ότι ο αερολιμένας του Lübeck είναι προβληματική επιχείρηση και ότι αυτό συνέβαινε ήδη το διάστημα 2008-2009. Υπό τις συνθήκες αυτές, η SGF θεωρεί ότι η δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας αποτελεί σημαντικό μέσο για να αποτραπεί η πτώχευση. Σύμφωνα με την SGF, η δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας για τα δάνεια μετόχων ανερχόταν σε [...] EUR. |
| --- | --- |

—

Δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας για τα δάνεια μετόχων, τα οποία χορήγησε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην FLG: Η SGF είναι της γνώμης ότι ο αερολιμένας του Lübeck είναι προβληματική επιχείρηση και ότι αυτό συνέβαινε ήδη το διάστημα 2008-2009. Υπό τις συνθήκες αυτές, η SGF θεωρεί ότι η δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας αποτελεί σημαντικό μέσο για να αποτραπεί η πτώχευση. Σύμφωνα με την SGF, η δήλωση παραίτησης από σειρά προτεραιότητας για τα δάνεια μετόχων ανερχόταν σε [...] EUR.

5.2.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ INFRATIL

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ INFRATIL

5.2.1.   
  Πώληση των μεριδίων της FLG

Πώληση των μεριδίων της FLG

5.2.1.1.   Infratil

Infratil

| (126) | Η Infratil δήλωσε ότι τα μερίδια της FLG αγοράστηκαν στο πλαίσιο ενιαίας, ανοιχτής, διαφανούς και χωρίς διακρίσεις διαδικασίας υποβολής προσφορών. Η τιμή αγοράς αντιστοιχεί κατά τα λοιπά στην αγοραία αξία του 90 % των μεριδίων της FLG υπό τις δεδομένες συνθήκες. Για τον λόγο αυτό, η σύμβαση συμμετοχής του 2005 δεν περιέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης. Η Infratil πρόσθεσε ότι είχε κάνει την καλύτερη προσφορά, που δεν επηρεάστηκε από το γεγονός ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck και η Infratil άρχισαν δεύτερο γύρο διαπραγματεύσεων για να τροποποιήσουν τους όρους της αρχικής σύμβασης. |
| --- | --- |

(126)

Η Infratil δήλωσε ότι τα μερίδια της FLG αγοράστηκαν στο πλαίσιο ενιαίας, ανοιχτής, διαφανούς και χωρίς διακρίσεις διαδικασίας υποβολής προσφορών. Η τιμή αγοράς αντιστοιχεί κατά τα λοιπά στην αγοραία αξία του 90 % των μεριδίων της FLG υπό τις δεδομένες συνθήκες. Για τον λόγο αυτό, η σύμβαση συμμετοχής του 2005 δεν περιέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης. Η Infratil πρόσθεσε ότι είχε κάνει την καλύτερη προσφορά, που δεν επηρεάστηκε από το γεγονός ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck και η Infratil άρχισαν δεύτερο γύρο διαπραγματεύσεων για να τροποποιήσουν τους όρους της αρχικής σύμβασης.

5.2.1.2.   Ryanair

Ryanair

| (127) | Σύμφωνα με τη Ryanair, η ιδιωτικοποίηση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο ανοικτής, διαφανούς και χωρίς διακρίσεις διαδικασίας υποβολής προσφορών, η οποία επιβεβαιώθηκε από την έκθεση εμπειρογνωμόνων της Ernst & Young. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ryanair τόνισε τη φήμη και την ανεξαρτησία της Ernst & Young. Σύμφωνα με τη Ryanair, το κλείσιμο του αερολιμένα δεν εξετάστηκε για οικονομικούς και πολιτικούς λόγους. |
| --- | --- |

(127)

Σύμφωνα με τη Ryanair, η ιδιωτικοποίηση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο ανοικτής, διαφανούς και χωρίς διακρίσεις διαδικασίας υποβολής προσφορών, η οποία επιβεβαιώθηκε από την έκθεση εμπειρογνωμόνων της Ernst & Young. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ryanair τόνισε τη φήμη και την ανεξαρτησία της Ernst & Young. Σύμφωνα με τη Ryanair, το κλείσιμο του αερολιμένα δεν εξετάστηκε για οικονομικούς και πολιτικούς λόγους.

5.2.1.3.   SGF

SGF

| (128) | Όσον αφορά την πιθανή κρατική ενίσχυση σε σχέση με την ιδιωτικοποίηση της FLG, η SGF εξέφρασε σοβαρές αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα της τιμής αγοράς με τα πρότυπα της αγοράς. Επιπλέον, η SGF ισχυρίστηκε ότι η σύμβαση περιελάμβανε εγγυήσεις για τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, οι οποίες αφορούσαν επίσης την κρατική ενίσχυση. |
| --- | --- |

(128)

Όσον αφορά την πιθανή κρατική ενίσχυση σε σχέση με την ιδιωτικοποίηση της FLG, η SGF εξέφρασε σοβαρές αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα της τιμής αγοράς με τα πρότυπα της αγοράς. Επιπλέον, η SGF ισχυρίστηκε ότι η σύμβαση περιελάμβανε εγγυήσεις για τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, οι οποίες αφορούσαν επίσης την κρατική ενίσχυση.

5.2.2.   
  Η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 και η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης – ανάληψη περαιτέρω ζημιών, επενδύσεων και άλλων δαπανών

Η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 και η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης – ανάληψη περαιτέρω ζημιών, επενδύσεων και άλλων δαπανών

5.2.2.1.   Infratil

Infratil

| (129) | Η Infratil εξήγησε ότι η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 θα πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο της σύμβασης συμμετοχής του 2005 και του όρου παραλαβής της απόφασης για την έγκριση σχεδίου. Επειδή τελικά δεν εκδόθηκε η απόφαση έγκρισης σχεδίου βάσει της απόφασης του OVG Σλέσβιχ, η Infratil ανακοίνωσε το 2008 ότι επιθυμούσε να ασκήσει το δικαίωμα πώλησης. Η μόνη δυνατότητα με την οποία η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα μπορούσε να εμποδίσει την Infratil να το πράξει ήταν η συμπληρωματική συμφωνία του 2009. |
| --- | --- |

(129)

Η Infratil εξήγησε ότι η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 θα πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο της σύμβασης συμμετοχής του 2005 και του όρου παραλαβής της απόφασης για την έγκριση σχεδίου. Επειδή τελικά δεν εκδόθηκε η απόφαση έγκρισης σχεδίου βάσει της απόφασης του OVG Σλέσβιχ, η Infratil ανακοίνωσε το 2008 ότι επιθυμούσε να ασκήσει το δικαίωμα πώλησης. Η μόνη δυνατότητα με την οποία η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα μπορούσε να εμποδίσει την Infratil να το πράξει ήταν η συμπληρωματική συμφωνία του 2009.

OVG Σλέσβιχ

| (130) | Η Infratil δήλωσε ότι η επιλογή της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck ήταν συμβατή με τους κανόνες της αγοράς. Αν η Infratil είχε ασκήσει το δικαίωμα πώλησης, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να αναλάβει όλα τα έξοδα και τις ζημίες σε σχέση με τη λειτουργία του αερολιμένα του Lübeck από τις 31 Δεκεμβρίου 2008. Η μεταπώληση του αερολιμένα σε ιδιώτη επενδυτή δεν θα ήταν εφικτή σε σύντομο χρονικό διάστημα και η Χανσεατική Πόλη του Lübeck δεν έλαβε υπόψη το κλείσιμο του αερολιμένα για λόγους υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας και για οικονομικούς λόγους. Εκτός αυτού, η αποχώρηση της Infratil θα είχε με μεγάλη πιθανότητα ως αποτέλεσμα η Ryanair να περιορίσει ή να διακόψει τις υπηρεσίες της στον αερολιμένα του Lübeck. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με την Infratil, οι λειτουργικές ζημίες της FLG θα ήταν υψηλότερες αν η Infratil είχε ασκήσει το δικαίωμα πώλησης. |
| --- | --- |

(130)

Η Infratil δήλωσε ότι η επιλογή της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck ήταν συμβατή με τους κανόνες της αγοράς. Αν η Infratil είχε ασκήσει το δικαίωμα πώλησης, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να αναλάβει όλα τα έξοδα και τις ζημίες σε σχέση με τη λειτουργία του αερολιμένα του Lübeck από τις 31 Δεκεμβρίου 2008. Η μεταπώληση του αερολιμένα σε ιδιώτη επενδυτή δεν θα ήταν εφικτή σε σύντομο χρονικό διάστημα και η Χανσεατική Πόλη του Lübeck δεν έλαβε υπόψη το κλείσιμο του αερολιμένα για λόγους υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας και για οικονομικούς λόγους. Εκτός αυτού, η αποχώρηση της Infratil θα είχε με μεγάλη πιθανότητα ως αποτέλεσμα η Ryanair να περιορίσει ή να διακόψει τις υπηρεσίες της στον αερολιμένα του Lübeck. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με την Infratil, οι λειτουργικές ζημίες της FLG θα ήταν υψηλότερες αν η Infratil είχε ασκήσει το δικαίωμα πώλησης.

| (131) | Η Infratil δήλωσε ότι η διαφορά μεταξύ του τιμήματος που πληρώθηκε για το δικαίωμα πώλησης βάσει της συμπληρωματικής συμφωνίας του 2009 και του τιμήματος πώλησης που θα έπρεπε να είχε καταβληθεί τον Ιανουάριο του 2009 οφειλόταν σε υπηρεσίες στις οποίες συμφώνησαν τα συμβαλλόμενα μέρη. Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck μετά την κρατικοποίηση θα έπρεπε σε κάθε περίπτωση να καλύψει όλες τις πρόσθετες δαπάνες εκτός από δύο, γεγονός που οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 ήταν η οικονομικά ευνοϊκότερη απόφαση. |
| --- | --- |

(131)

Η Infratil δήλωσε ότι η διαφορά μεταξύ του τιμήματος που πληρώθηκε για το δικαίωμα πώλησης βάσει της συμπληρωματικής συμφωνίας του 2009 και του τιμήματος πώλησης που θα έπρεπε να είχε καταβληθεί τον Ιανουάριο του 2009 οφειλόταν σε υπηρεσίες στις οποίες συμφώνησαν τα συμβαλλόμενα μέρη. Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck μετά την κρατικοποίηση θα έπρεπε σε κάθε περίπτωση να καλύψει όλες τις πρόσθετες δαπάνες εκτός από δύο, γεγονός που οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 ήταν η οικονομικά ευνοϊκότερη απόφαση.

οικονομικά

| (132) | Η Infratil ισχυρίστηκε επίσης ότι οι πρόσθετες δαπάνες δεν συνιστούσαν πλεονέκτημα γι' αυτήν. Πρώτον, η Infratil δεν θα είχε χρειαστεί να αναλάβει και τις ζημίες του 2009, αν είχε κάνει χρήση του δικαιώματος πώλησης. Δεύτερον, η υποχρέωση της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck να καταβάλει τόκους για τα δάνεια των μετόχων για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου έως την 22α Οκτωβρίου 2009 δεν μπορεί να θεωρηθεί οικονομικό πλεονέκτημα, διότι η Infratil θα μπορούσε να επιτύχει τα ίδια ή ακόμη και υψηλότερα έσοδα από την άσκηση του δικαιώματος πώλησης τον Ιανουάριο του 2009. Σε ένα υποθετικό σενάριο, η Infratil θα είχε χρησιμοποιήσει τα έσοδα για την εξόφληση των υφιστάμενων χρεών για να εξοικονομήσει τόκους. Επιπλέον, δεν θα είχε δημιουργηθεί πλεονέκτημα για την Infratil, αφού δεν μπορούσε να θεωρηθεί ότι ο αερολιμένας του Lübeck θα είχε επιτύχει κέρδη βραχυπρόθεσμα, αλλά μάλλον θα συνέχιζε να παρουσιάζει ζημίες. |
| --- | --- |

(132)

Η Infratil ισχυρίστηκε επίσης ότι οι πρόσθετες δαπάνες δεν συνιστούσαν πλεονέκτημα γι' αυτήν. Πρώτον, η Infratil δεν θα είχε χρειαστεί να αναλάβει και τις ζημίες του 2009, αν είχε κάνει χρήση του δικαιώματος πώλησης. Δεύτερον, η υποχρέωση της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck να καταβάλει τόκους για τα δάνεια των μετόχων για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου έως την 22α Οκτωβρίου 2009 δεν μπορεί να θεωρηθεί οικονομικό πλεονέκτημα, διότι η Infratil θα μπορούσε να επιτύχει τα ίδια ή ακόμη και υψηλότερα έσοδα από την άσκηση του δικαιώματος πώλησης τον Ιανουάριο του 2009. Σε ένα υποθετικό σενάριο, η Infratil θα είχε χρησιμοποιήσει τα έσοδα για την εξόφληση των υφιστάμενων χρεών για να εξοικονομήσει τόκους. Επιπλέον, δεν θα είχε δημιουργηθεί πλεονέκτημα για την Infratil, αφού δεν μπορούσε να θεωρηθεί ότι ο αερολιμένας του Lübeck θα είχε επιτύχει κέρδη βραχυπρόθεσμα, αλλά μάλλον θα συνέχιζε να παρουσιάζει ζημίες.

| (133) | Η Infratil ισχυρίστηκε ότι η εξαγορά του δικαιώματος πώλησης δεν έδωσε στην Infratil τη δυνατότητα να αποκαταστήσει πλήρως την προηγούμενη κατάσταση, αφού η Infratil έπρεπε να υποστεί ορισμένες ζημίες (τη διαφορά μεταξύ των εγκεκριμένων λειτουργικών ζημιών και των πραγματικών ζημιών) χωρίς αντιστάθμιση. |
| --- | --- |

(133)

Η Infratil ισχυρίστηκε ότι η εξαγορά του δικαιώματος πώλησης δεν έδωσε στην Infratil τη δυνατότητα να αποκαταστήσει πλήρως την προηγούμενη κατάσταση, αφού η Infratil έπρεπε να υποστεί ορισμένες ζημίες (τη διαφορά μεταξύ των εγκεκριμένων λειτουργικών ζημιών και των πραγματικών ζημιών) χωρίς αντιστάθμιση.

| (134) | Ακόμη και αν η Επιτροπή έκρινε ότι η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης συνιστά κρατική ενίσχυση, αυτή σύμφωνα με την Infratil είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά. Σε περίπτωση που η Επιτροπή διαπιστώσει ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck χορήγησε στην Infratil ενίσχυση μέσω της ανάληψης των λειτουργικών ζημιών της FLG το 2009, η Infratil ισχυρίζεται ότι αυτό ήταν μόνο αντιστάθμιση για τις ζημίες που συνδέονται με την παροχή των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος. |
| --- | --- |

(134)

Ακόμη και αν η Επιτροπή έκρινε ότι η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης συνιστά κρατική ενίσχυση, αυτή σύμφωνα με την Infratil είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά. Σε περίπτωση που η Επιτροπή διαπιστώσει ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck χορήγησε στην Infratil ενίσχυση μέσω της ανάληψης των λειτουργικών ζημιών της FLG το 2009, η Infratil ισχυρίζεται ότι αυτό ήταν μόνο αντιστάθμιση για τις ζημίες που συνδέονται με την παροχή των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος.

5.2.2.2.   Χανσεατική Πόλη του Lübeck

Χανσεατική Πόλη του Lübeck

| (135) | Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ισχυρίστηκε ότι η συμφωνία ανάληψης των ζημιών ήταν η ευνοϊκότερη και η λιγότερο επικίνδυνη εναλλακτική λύση. Αυτό οφειλόταν ιδίως στη νομική υποχρέωση της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck να εκμεταλλεύεται τον αερολιμένα σύμφωνα με το άρθρο 45 παράγραφος 1 του Luftverkehrs-Zulassungs-Ordnung (Κανονισμός για την αδειοδότηση της εναέριας κυκλοφορίας, «LuftVZO»). Ως εκ τούτου, δεν εξετάστηκε το κλείσιμο του αερολιμένα. Επιπλέον, το κλείσιμο του αερολιμένα θα απαιτούσε πάρα πολύ χρόνο και πάρα πολλούς πόρους. |
| --- | --- |

(135)

Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ισχυρίστηκε ότι η συμφωνία ανάληψης των ζημιών ήταν η ευνοϊκότερη και η λιγότερο επικίνδυνη εναλλακτική λύση. Αυτό οφειλόταν ιδίως στη νομική υποχρέωση της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck να εκμεταλλεύεται τον αερολιμένα σύμφωνα με το άρθρο 45 παράγραφος 1 του Luftverkehrs-Zulassungs-Ordnung (Κανονισμός για την αδειοδότηση της εναέριας κυκλοφορίας, «LuftVZO»). Ως εκ τούτου, δεν εξετάστηκε το κλείσιμο του αερολιμένα. Επιπλέον, το κλείσιμο του αερολιμένα θα απαιτούσε πάρα πολύ χρόνο και πάρα πολλούς πόρους.

| (136) | Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck υπενθύμισε επίσης στην Επιτροπή ότι ούτε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ούτε η Infratil δεν είχαν προηγουμένως αποκτήσει πείρα στην ιδιωτικοποίηση αερολιμένων. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ορισμένους εσφαλμένους υπολογισμούς, όχι όμως στο συμπέρασμα ότι τα συμβαλλόμενα μέρη παραβίασαν τις αρχές της οικονομίας της αγοράς. Επιπλέον, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck υποστήριξε ότι η Infratil ήταν ο μόνος προσφέρων σε σχέση με την ιδιωτικοποίηση, γεγονός που αποδυνάμωσε τη διαπραγματευτική ισχύ της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck. |
| --- | --- |

(136)

Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck υπενθύμισε επίσης στην Επιτροπή ότι ούτε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ούτε η Infratil δεν είχαν προηγουμένως αποκτήσει πείρα στην ιδιωτικοποίηση αερολιμένων. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ορισμένους εσφαλμένους υπολογισμούς, όχι όμως στο συμπέρασμα ότι τα συμβαλλόμενα μέρη παραβίασαν τις αρχές της οικονομίας της αγοράς. Επιπλέον, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck υποστήριξε ότι η Infratil ήταν ο μόνος προσφέρων σε σχέση με την ιδιωτικοποίηση, γεγονός που αποδυνάμωσε τη διαπραγματευτική ισχύ της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck.

5.2.2.3.   SGF

SGF

| (137) | Η SGF υποστήριξε ότι η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 συνιστούσε νέα ενίσχυση και προσέφερε πλεονέκτημα για την Infratil. Επειδή η ενίσχυση υπερέβη το κατώτατο όριο ενισχύσεων ήσσονος σημασίας, θα έπρεπε να κοινοποιηθεί, πράγμα το οποίο δεν έκανε η Γερμανία. |
| --- | --- |

(137)

Η SGF υποστήριξε ότι η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 συνιστούσε νέα ενίσχυση και προσέφερε πλεονέκτημα για την Infratil. Επειδή η ενίσχυση υπερέβη το κατώτατο όριο ενισχύσεων ήσσονος σημασίας, θα έπρεπε να κοινοποιηθεί, πράγμα το οποίο δεν έκανε η Γερμανία.

| (138) | Σύμφωνα με την SGF, η Infratil απέκτησε σαφώς πλεονέκτημα μέσω της συμπληρωματικής συμφωνίας του 2009. Όσον αφορά την εφαρμογή του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, η SGF επισήμανε ότι δεν θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η θετική επίδραση μιας συμφωνίας στην περιφέρεια. Στο πλαίσιο αυτό, η SGF ανέφερε ότι δεν υπήρχαν προοπτικές αποδοτικότητας για τον αερολιμένα του Lübeck. Η SGF πρόσθεσε ότι στις αρχές του 2008 η FLG μπόρεσε να αποφύγει την πτώχευση μόνο λόγω των παραχωρήσεων της Infratil. Η SGF δεν ήταν της άποψης ότι τηρήθηκε η αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, διότι κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα ήταν διατεθειμένος να διατηρήσει τη λειτουργία με τέτοιες ζημίες, όπως έδειξε η άσκηση του δικαιώματος πώλησης από την Infratil. |
| --- | --- |

(138)

Σύμφωνα με την SGF, η Infratil απέκτησε σαφώς πλεονέκτημα μέσω της συμπληρωματικής συμφωνίας του 2009. Όσον αφορά την εφαρμογή του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, η SGF επισήμανε ότι δεν θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η θετική επίδραση μιας συμφωνίας στην περιφέρεια. Στο πλαίσιο αυτό, η SGF ανέφερε ότι δεν υπήρχαν προοπτικές αποδοτικότητας για τον αερολιμένα του Lübeck. Η SGF πρόσθεσε ότι στις αρχές του 2008 η FLG μπόρεσε να αποφύγει την πτώχευση μόνο λόγω των παραχωρήσεων της Infratil. Η SGF δεν ήταν της άποψης ότι τηρήθηκε η αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, διότι κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα ήταν διατεθειμένος να διατηρήσει τη λειτουργία με τέτοιες ζημίες, όπως έδειξε η άσκηση του δικαιώματος πώλησης από την Infratil.

| (139) | Όσον αφορά το κλείσιμο του αερολιμένα, η SGF ισχυρίστηκε ότι το Αμβούργο διαθέτει επαρκή χωρητικότητα για να εγγυηθεί τη λειτουργία χωρίς την εφεδρική χωρητικότητα του Lübeck. Επιπλέον, σύμφωνα με την SGF το κόστος του κλεισίματος έχει υπερεκτιμηθεί από την FLG. Ο πίνακας 5 είναι πιο ρεαλιστικός, ακόμη και αν, σύμφωνα με την SGF, μπορεί πιθανώς να περιλαμβάνει υπερβολικά υψηλές τιμές:

  Πίνακας 5


  Δαπάνες για το κλείσιμο του αερολιμένα του Lübeck, που υποβλήθηκε από την SGF







  Έξοδα | Σε χιλ. EUR |
| --- | --- | --- |
| Έξοδα για τον σύνδικο πτωχεύσεως | [...] |
| Νέες ζημίες λόγω της προσωρινής συνέχισης της λειτουργίας έως την περίοδο 2010-2011 | [...] |
| Πρόγραμμα κοινωνικών μέτρων | [...] |
| Επιστροφή επιδοτήσεων | [...] |
| Έξοδα για τον ελεγκτή | [...] |

(139)

Όσον αφορά το κλείσιμο του αερολιμένα, η SGF ισχυρίστηκε ότι το Αμβούργο διαθέτει επαρκή χωρητικότητα για να εγγυηθεί τη λειτουργία χωρίς την εφεδρική χωρητικότητα του Lübeck. Επιπλέον, σύμφωνα με την SGF το κόστος του κλεισίματος έχει υπερεκτιμηθεί από την FLG. Ο πίνακας 5 είναι πιο ρεαλιστικός, ακόμη και αν, σύμφωνα με την SGF, μπορεί πιθανώς να περιλαμβάνει υπερβολικά υψηλές τιμές:

Πίνακας 5

Πίνακας 5

Δαπάνες για το κλείσιμο του αερολιμένα του Lübeck, που υποβλήθηκε από την SGF

Δαπάνες για το κλείσιμο του αερολιμένα του Lübeck, που υποβλήθηκε από την SGF

Έξοδα

Σε χιλ. EUR

Έξοδα για τον σύνδικο πτωχεύσεως

[...]

Νέες ζημίες λόγω της προσωρινής συνέχισης της λειτουργίας έως την περίοδο 2010-2011

[...]

Πρόγραμμα κοινωνικών μέτρων

[...]

Επιστροφή επιδοτήσεων

[...]

Έξοδα για τον ελεγκτή

[...]

| (140) | Επιπλέον, η SGF εκφράζει αμφιβολίες σχετικά με την εικαζόμενη υποχρέωση λειτουργίας του αερολιμένα ως παροχής δημόσιας υπηρεσίας, αφού η αδειοδότηση της λειτουργίας των αερολιμένων δεν συνεπάγεται αυτόματα υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος. Μια τέτοια αδειοδότηση μπορεί επίσης να ανακληθεί. |
| --- | --- |

(140)

Επιπλέον, η SGF εκφράζει αμφιβολίες σχετικά με την εικαζόμενη υποχρέωση λειτουργίας του αερολιμένα ως παροχής δημόσιας υπηρεσίας, αφού η αδειοδότηση της λειτουργίας των αερολιμένων δεν συνεπάγεται αυτόματα υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος. Μια τέτοια αδειοδότηση μπορεί επίσης να ανακληθεί.

5.2.2.4.   Ryanair

Ryanair

| (141) | Η Ryanair ισχυρίστηκε ότι η διαφορά μεταξύ των τιμών του δικαιώματος πώλησης που συμφωνήθηκαν το 2005 και το 2009 και της πραγματικής τιμής που κατέβαλε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck για το δικαίωμα πώλησης μπορεί να οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, για παράδειγμα σε διακυμάνσεις των τιμών των μεριδίων. Οι οικονομικές συνθήκες που επικρατούσαν το 2005 ήταν σαφώς πιο θετικές από ό,τι το 2009, γεγονός που μπορεί να δικαιολογεί τη διαφορά τιμών. |
| --- | --- |

(141)

Η Ryanair ισχυρίστηκε ότι η διαφορά μεταξύ των τιμών του δικαιώματος πώλησης που συμφωνήθηκαν το 2005 και το 2009 και της πραγματικής τιμής που κατέβαλε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck για το δικαίωμα πώλησης μπορεί να οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, για παράδειγμα σε διακυμάνσεις των τιμών των μεριδίων. Οι οικονομικές συνθήκες που επικρατούσαν το 2005 ήταν σαφώς πιο θετικές από ό,τι το 2009, γεγονός που μπορεί να δικαιολογεί τη διαφορά τιμών.

5.3.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ RYANAIR

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ RYANAIR

5.3.1.   
  Συμφωνία του 2000

Συμφωνία του 2000

5.3.1.1.   Ryanair

Ryanair

| (142) | Η Ryanair ανέφερε ότι η σύμβαση με τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck συνήφθη βάσει οικονομικών εκτιμήσεων. Ο αερολιμένας του Lübeck θεωρήθηκε λειτουργικός δευτερεύων αερολιμένας δίπλα στον αερολιμένα του Αμβούργου και το ίδιο το Lübeck θεωρήθηκε πολιτιστικός προορισμός με μεγάλη αξία. Επιπλέον, εισήχθησαν υπηρεσίες στον αερολιμένα του Lübeck, προκειμένου να δημιουργηθεί χαμηλή βάση κοστολόγησης και να αναλυθούν οι δημογραφικές δομές για να καθοριστεί κατά πόσον υπάρχει αρκετά μεγάλη ζώνη επιρροής γύρω από τον νέο αερολιμένα. Η Ryanair δεν μπόρεσε μεν να υποβάλει επιχειρηματικό σχέδιο για να τεκμηριώσει τους λόγους για την έναρξη της λειτουργίας στον αερολιμένα του Lübeck, αλλά τόνισε ότι ένα τέτοιο επιχειρηματικό σχέδιο δεν είναι καταρχήν απαραίτητο για έναν ιδιώτη επενδυτή στην αγορά. Η Ryanair εξήγησε ότι οι υπηρεσίες της στον αερολιμένα του Lübeck διακόπηκαν για οικονομικούς λόγους που περιελάμβαναν τα αυξημένα έξοδα και τα κέρδη που προέκυψαν χαμηλότερα από τα αναμενόμενα (λόγω της οικονομικής κρίσης). |
| --- | --- |

(142)

Η Ryanair ανέφερε ότι η σύμβαση με τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck συνήφθη βάσει οικονομικών εκτιμήσεων. Ο αερολιμένας του Lübeck θεωρήθηκε λειτουργικός δευτερεύων αερολιμένας δίπλα στον αερολιμένα του Αμβούργου και το ίδιο το Lübeck θεωρήθηκε πολιτιστικός προορισμός με μεγάλη αξία. Επιπλέον, εισήχθησαν υπηρεσίες στον αερολιμένα του Lübeck, προκειμένου να δημιουργηθεί χαμηλή βάση κοστολόγησης και να αναλυθούν οι δημογραφικές δομές για να καθοριστεί κατά πόσον υπάρχει αρκετά μεγάλη ζώνη επιρροής γύρω από τον νέο αερολιμένα. Η Ryanair δεν μπόρεσε μεν να υποβάλει επιχειρηματικό σχέδιο για να τεκμηριώσει τους λόγους για την έναρξη της λειτουργίας στον αερολιμένα του Lübeck, αλλά τόνισε ότι ένα τέτοιο επιχειρηματικό σχέδιο δεν είναι καταρχήν απαραίτητο για έναν ιδιώτη επενδυτή στην αγορά. Η Ryanair εξήγησε ότι οι υπηρεσίες της στον αερολιμένα του Lübeck διακόπηκαν για οικονομικούς λόγους που περιελάμβαναν τα αυξημένα έξοδα και τα κέρδη που προέκυψαν χαμηλότερα από τα αναμενόμενα (λόγω της οικονομικής κρίσης).

| (143) | Η Ryanair ανέφερε ότι οι περιφερειακοί αερολιμένες της Ένωσης βρίσκονται σε δύσκολη θέση στην αγορά. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα έσοδα του αερολιμένα τόσο από αεροπορικές όσο και από μη αεροπορικές δραστηριότητες, πράγμα που αναφέρεται επίσης ως «προσέγγιση single till». Επειδή οι συμβάσεις με τη Ryanair προβλέπουν συνήθως μεγάλο αριθμό επιβατών, τέτοιου είδους επιχειρηματικές σχέσεις συχνά συμβάλλουν στην αύξηση της αναγνωρισιμότητας των αερολιμένων και στην προσέλκυση άλλων αεροπορικών εταιρειών, καθώς και επιχειρήσεων λιανικής πώλησης και άλλων παρόχων υπηρεσιών. Επιπλέον, η Ryanair εξήγησε ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι υψηλότερος αριθμός επιβατών θα οδηγούσε σε υψηλότερα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες. Ως αποδεικτικό στοιχείο, η Ryanair υπέβαλε τον παρακάτω πίνακα:

  Πίνακας 6


  Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες ως ποσοστό των συνολικών εσόδων επιλεγμένων αερολιμένων







  Εκατ. GBP | 2010-2011 (%) |
| --- | --- | --- |
| Bournemouth | [...] |
| Liverpool | [...] |
| Leeds Bradford | [...] |
| Humberside | [...] |
| Doncaster Sheffield | [...] |
| Exeter | [...] |
| Bristol | [...] |
| Luton | [...] |
| Manchester | [...] |
| Belfast International | [...] |
| East Midlands | [...] |
| Newcastle | [...] |
| Birmingham | [...] |
| Glasgow | [...] |
| Cardiff | [...] |
| Stansted | [...] |
| Edinburgh | [...] |
| Aberdeen | [...] |
| Southampton | [...] |
| Μέσος όρος | [...] |
| Πηγή: UK Airports Performance Indicator |

(143)

Η Ryanair ανέφερε ότι οι περιφερειακοί αερολιμένες της Ένωσης βρίσκονται σε δύσκολη θέση στην αγορά. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα έσοδα του αερολιμένα τόσο από αεροπορικές όσο και από μη αεροπορικές δραστηριότητες, πράγμα που αναφέρεται επίσης ως «προσέγγιση single till». Επειδή οι συμβάσεις με τη Ryanair προβλέπουν συνήθως μεγάλο αριθμό επιβατών, τέτοιου είδους επιχειρηματικές σχέσεις συχνά συμβάλλουν στην αύξηση της αναγνωρισιμότητας των αερολιμένων και στην προσέλκυση άλλων αεροπορικών εταιρειών, καθώς και επιχειρήσεων λιανικής πώλησης και άλλων παρόχων υπηρεσιών. Επιπλέον, η Ryanair εξήγησε ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι υψηλότερος αριθμός επιβατών θα οδηγούσε σε υψηλότερα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες. Ως αποδεικτικό στοιχείο, η Ryanair υπέβαλε τον παρακάτω πίνακα:

Πίνακας 6

Πίνακας 6

Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες ως ποσοστό των συνολικών εσόδων επιλεγμένων αερολιμένων

Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες ως ποσοστό των συνολικών εσόδων επιλεγμένων αερολιμένων

Εκατ. GBP

2010-2011 (%)

Bournemouth

[...]

Liverpool

[...]

Leeds Bradford

[...]

Humberside

[...]

Doncaster Sheffield

[...]

Exeter

[...]

Bristol

[...]

Luton

[...]

Manchester

[...]

Belfast International

[...]

East Midlands

[...]

Newcastle

[...]

Birmingham

[...]

Glasgow

[...]

Cardiff

[...]

Stansted

[...]

Edinburgh

[...]

Aberdeen

[...]

Southampton

[...]

Μέσος όρος

[...]

Πηγή: UK Airports Performance Indicator

Πηγή:

| (144) | Η Ryanair ισχυρίστηκε ότι κάθε εμπορική προσφορά υπό το πρίσμα της αρχής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς αποτελεί κατά κανόνα βελτίωση της τρέχουσας κατάστασης, εφόσον το αναμενόμενο οριακό κέρδος υπερβαίνει το οριακό κόστος. Η Ryanair ισχυρίστηκε επίσης ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η Ryanair σε σύγκριση με άλλες αεροπορικές εταιρείες έχει μειώσει σημαντικά τις ανάγκες της, χάρη στο επιχειρηματικό μοντέλο και στη λειτουργική αποδοτικότητά της. |
| --- | --- |

(144)

Η Ryanair ισχυρίστηκε ότι κάθε εμπορική προσφορά υπό το πρίσμα της αρχής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς αποτελεί κατά κανόνα βελτίωση της τρέχουσας κατάστασης, εφόσον το αναμενόμενο οριακό κέρδος υπερβαίνει το οριακό κόστος. Η Ryanair ισχυρίστηκε επίσης ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η Ryanair σε σύγκριση με άλλες αεροπορικές εταιρείες έχει μειώσει σημαντικά τις ανάγκες της, χάρη στο επιχειρηματικό μοντέλο και στη λειτουργική αποδοτικότητά της.

| (145) | Προκειμένου να αποδείξει καλύτερα τη συμβατότητα της τήρησης της συμφωνίας του 2000 με τις απαιτήσεις της αγοράς, η Ryanair συνέκρινε τον αερολιμένα του Lübeck με αερολιμένες σε παρόμοια κατάσταση και με παρόμοιο μέγεθος. Οι αερολιμένες που συγκρίθηκαν είναι εκείνοι των πόλεων Bournemouth, Γκρενόμπλ, Knock, Μάαστριχτ, Νιμ και Prestwick. Η σύγκριση των τελών που κατέβαλε η Ryanair στους αερολιμένες που συγκρίθηκαν έδειξε ότι τα τέλη που κατέβαλλε η Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck ήταν γενικά υψηλότερα από τον μέσο όρο των αερολιμένων που συγκρίθηκαν, τόσο ανά επιβάτη όσο και ανά εξυπηρέτηση αεροσκάφους. Η Ryanair πρότεινε επειγόντως στην Επιτροπή, όταν αξιολογήσει κατά πόσον η συμφωνία του 2000 τηρεί την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, να λάβει υπόψη περισσότερο τη συγκριτική ανάλυση παρά την ανάλυση της αποδοτικότητας. |
| --- | --- |

(145)

Προκειμένου να αποδείξει καλύτερα τη συμβατότητα της τήρησης της συμφωνίας του 2000 με τις απαιτήσεις της αγοράς, η Ryanair συνέκρινε τον αερολιμένα του Lübeck με αερολιμένες σε παρόμοια κατάσταση και με παρόμοιο μέγεθος. Οι αερολιμένες που συγκρίθηκαν είναι εκείνοι των πόλεων Bournemouth, Γκρενόμπλ, Knock, Μάαστριχτ, Νιμ και Prestwick. Η σύγκριση των τελών που κατέβαλε η Ryanair στους αερολιμένες που συγκρίθηκαν έδειξε ότι τα τέλη που κατέβαλλε η Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck ήταν γενικά υψηλότερα από τον μέσο όρο των αερολιμένων που συγκρίθηκαν, τόσο ανά επιβάτη όσο και ανά εξυπηρέτηση αεροσκάφους. Η Ryanair πρότεινε επειγόντως στην Επιτροπή, όταν αξιολογήσει κατά πόσον η συμφωνία του 2000 τηρεί την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, να λάβει υπόψη περισσότερο τη συγκριτική ανάλυση παρά την ανάλυση της αποδοτικότητας.

| (146) | Στην έκθεσή της η Oxera υπολογίζει την καθαρή παρούσα αξία («ΚΠΑ») της συμφωνίας του 2000. Σύμφωνα με αυτήν την έκθεση, η θετική ΚΠΑ ανέρχεται σε [...] EUR.Η Oxera γι' αυτόν τον υπολογισμό πραγματοποίησε σειρά δοκιμών ευαισθησίας. |
| --- | --- |

(146)

Στην έκθεσή της η Oxera υπολογίζει την καθαρή παρούσα αξία («ΚΠΑ») της συμφωνίας του 2000. Σύμφωνα με αυτήν την έκθεση, η θετική ΚΠΑ ανέρχεται σε [...] EUR.Η Oxera γι' αυτόν τον υπολογισμό πραγματοποίησε σειρά δοκιμών ευαισθησίας.

5.3.1.2.   Air Berlin

Air Berlin

| (147) | Η Air Berlin διαπίστωσε ότι τα αεροπορικά δρομολόγια που προσφέρει η Ryanair από τον αερολιμένα του Lübeck βρίσκονται σε άμεσο ανταγωνισμό με εκείνα που προσφέρει η Air Berlin από τον αερολιμένα του Αμβούργου. Αυτό ισχύει ιδίως για τους προορισμούς Λονδίνο, Μιλάνο και Βαρκελώνη, οι οποίοι εξυπηρετούνται και από τις δύο αεροπορικές εταιρείες. |
| --- | --- |

(147)

Η Air Berlin διαπίστωσε ότι τα αεροπορικά δρομολόγια που προσφέρει η Ryanair από τον αερολιμένα του Lübeck βρίσκονται σε άμεσο ανταγωνισμό με εκείνα που προσφέρει η Air Berlin από τον αερολιμένα του Αμβούργου. Αυτό ισχύει ιδίως για τους προορισμούς Λονδίνο, Μιλάνο και Βαρκελώνη, οι οποίοι εξυπηρετούνται και από τις δύο αεροπορικές εταιρείες.

| (148) | Η Air Berlin ισχυρίστηκε ότι ο στόχος της στρατηγικής εμπορικής προώθησης της Ryanair ήταν η προσέλκυση πιθανών πελατών, μεταξύ άλλων από την Air Berlin. Λόγω των χαμηλών τιμών της Ryanair, οι πελάτες μετακινήθηκαν από τον αερολιμένα του Αμβούργου στο Lübeck. Η Air Berlin υποστηρίζει ότι η Air Berlin υπέστη σημαντικές οικονομικές ζημίες λόγω της κρατικής ενίσχυσης. Η Air Berlin λόγω της παράλληλης προσφοράς της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck έπρεπε να διακόψει μερικά αεροπορικά δρομολόγια. Επιπλέον, η Air Berlin ανέφερε ότι ήταν δύσκολο να εξυπηρετήσει νέους αερολιμένες προορισμού από τον αερολιμένα του Αμβούργου, αφού η Ryanair προσέφερε παρόμοιους προορισμούς σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές από τον αερολιμένα του Lübeck. |
| --- | --- |

(148)

Η Air Berlin ισχυρίστηκε ότι ο στόχος της στρατηγικής εμπορικής προώθησης της Ryanair ήταν η προσέλκυση πιθανών πελατών, μεταξύ άλλων από την Air Berlin. Λόγω των χαμηλών τιμών της Ryanair, οι πελάτες μετακινήθηκαν από τον αερολιμένα του Αμβούργου στο Lübeck. Η Air Berlin υποστηρίζει ότι η Air Berlin υπέστη σημαντικές οικονομικές ζημίες λόγω της κρατικής ενίσχυσης. Η Air Berlin λόγω της παράλληλης προσφοράς της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck έπρεπε να διακόψει μερικά αεροπορικά δρομολόγια. Επιπλέον, η Air Berlin ανέφερε ότι ήταν δύσκολο να εξυπηρετήσει νέους αερολιμένες προορισμού από τον αερολιμένα του Αμβούργου, αφού η Ryanair προσέφερε παρόμοιους προορισμούς σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές από τον αερολιμένα του Lübeck.

| (149) | Για να υποστηρίξει τα επιχειρήματά της σχετικά με τα σε αθέμιτο βαθμό χαμηλά τέλη της Ryanair και τον ανταγωνισμό μεταξύ του Lübeck και του Αμβούργου, η Air Berlin αναφέρθηκε επίσης στο εξαήμερο κλείσιμο του αερολιμένα του Lübeck από τις 19 Απριλίου 2004. Κατά τη διάρκεια αυτού του κλεισίματος, η Ryanair αναγκάστηκε να μεταφέρει την εναέρια κυκλοφορία της από τον αερολιμένα του Lübeck στον αερολιμένα του Αμβούργου. Λόγω των υψηλότερων αερολιμενικών τελών στον αερολιμένα του Αμβούργου, η Ryanair χρέωνε τις πρόσθετες δαπάνες ύψους [...] EUR στην FLG. Αυτό σύμφωνα με την Air Berlin αποδεικνύει ότι η Ryanair σε έξι μόνο ημέρες αποκόμισε πλεονέκτημα ύψους [...] EUR έναντι αεροπορικών εταιρειών που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα του Αμβούργου. |
| --- | --- |

(149)

Για να υποστηρίξει τα επιχειρήματά της σχετικά με τα σε αθέμιτο βαθμό χαμηλά τέλη της Ryanair και τον ανταγωνισμό μεταξύ του Lübeck και του Αμβούργου, η Air Berlin αναφέρθηκε επίσης στο εξαήμερο κλείσιμο του αερολιμένα του Lübeck από τις 19 Απριλίου 2004. Κατά τη διάρκεια αυτού του κλεισίματος, η Ryanair αναγκάστηκε να μεταφέρει την εναέρια κυκλοφορία της από τον αερολιμένα του Lübeck στον αερολιμένα του Αμβούργου. Λόγω των υψηλότερων αερολιμενικών τελών στον αερολιμένα του Αμβούργου, η Ryanair χρέωνε τις πρόσθετες δαπάνες ύψους [...] EUR στην FLG. Αυτό σύμφωνα με την Air Berlin αποδεικνύει ότι η Ryanair σε έξι μόνο ημέρες αποκόμισε πλεονέκτημα ύψους [...] EUR έναντι αεροπορικών εταιρειών που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα του Αμβούργου.

| (150) | Η Air Berlin υποστήριξε το επιχείρημά της περαιτέρω, υποβάλλοντας έναν πίνακα με στοιχεία για τους επιβάτες και τις πτήσεις πριν (έως το 1999) και μετά (από το 2000 και μετά) την έναρξη λειτουργίας της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck:

  Πίνακας 7


  Επιβάτες και πτήσεις (πίνακας που υπέβαλε η Air Berlin) | Αριθμός επιβατών (σε άτομα) | Κινήσεις αεροσκαφών |
| --- | --- | --- | --- |
| 1997 | 34 132 | [...] |
| 1998 | 60 520 | [...] |
| 1999 | 48 522 | [...] |
| 2000 | 142 586 | [...] |
| 2001 | 192 726 | [...] |
| 2002 | 244 684 | [...] |
| 2003 | 514 472 | [...] |

(150)

Η Air Berlin υποστήριξε το επιχείρημά της περαιτέρω, υποβάλλοντας έναν πίνακα με στοιχεία για τους επιβάτες και τις πτήσεις πριν (έως το 1999) και μετά (από το 2000 και μετά) την έναρξη λειτουργίας της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck:

Πίνακας 7

Πίνακας 7

Επιβάτες και πτήσεις (πίνακας που υπέβαλε η Air Berlin)

Επιβάτες και πτήσεις (πίνακας που υπέβαλε η Air Berlin)

Αριθμός επιβατών (σε άτομα)

Κινήσεις αεροσκαφών

1997

34 132

[...]

1998

60 520

[...]

1999

48 522

[...]

2000

142 586

[...]

2001

192 726

[...]

2002

244 684

[...]

2003

514 472

[...]

| (151) | Σύμφωνα με τον πίνακα 7, ο αριθμός των επιβατών αυξήθηκε σημαντικά το 2000, όταν η Ryanair άρχισε να λειτουργεί στον αερολιμένα. Η Air Berlin ανέφερε ότι το 97 % των επιβατών αναλογούσε στη Ryanair. Ωστόσο, αυτό αντισταθμίζεται από τις ζημίες που προέκυψαν πριν (έως το 1999) και μετά (από το 2000 και μετά) την έναρξη λειτουργίας της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck:

  Πίνακας 8


  Ζημίες FLG (πίνακας που υπέβαλε η Air Berlin)







  FLG | Ζημίες (σε EUR) |
| --- | --- | --- |
| 1999 | [...] |
| 2000 | [...] |
| 2001 | [...] |
| 2002 | [...] |
| 2003 | [...] |
| Σύνολο | [...] |

(151)

Σύμφωνα με τον πίνακα 7, ο αριθμός των επιβατών αυξήθηκε σημαντικά το 2000, όταν η Ryanair άρχισε να λειτουργεί στον αερολιμένα. Η Air Berlin ανέφερε ότι το 97 % των επιβατών αναλογούσε στη Ryanair. Ωστόσο, αυτό αντισταθμίζεται από τις ζημίες που προέκυψαν πριν (έως το 1999) και μετά (από το 2000 και μετά) την έναρξη λειτουργίας της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck:

Πίνακας 8

Πίνακας 8

Ζημίες FLG (πίνακας που υπέβαλε η Air Berlin)

Ζημίες FLG (πίνακας που υπέβαλε η Air Berlin)

FLG

Ζημίες (σε EUR)

1999

[...]

2000

[...]

2001

[...]

2002

[...]

2003

[...]

Σύνολο

Σύνολο

[...]

[...]

| (152) | Βάσει του πίνακα 7 και του πίνακα 8, η Air Berlin ισχυρίστηκε ότι παρόλο που ο αριθμός των επιβατών σχεδόν διπλασιάστηκε μεταξύ του 2002 και του 2003, οι ζημίες κατά την ίδια περίοδο αυξήθηκαν κατά πάνω από [...] EUR. Επιπλέον, η Air Berlin δήλωσε ότι η FLG χορήγησε στη Ryanair ειδικούς όρους, εκπτώσεις, επιστροφές κόστους και λοιπές πληρωμές. Τα τέλη που κατέβαλλε η Ryanair για τον αερολιμένα του Lübeck ήταν χαμηλότερα από εκείνα του τότε ισχύοντος κανονισμού για τα τέλη. Επιπλέον, σύμφωνα με την Air Berlin, η Ryanair παρείχε υπηρεσίες εμπορικής προώθησης ανεξάρτητες από τα έξοδα εμπορικής προώθησης. Κατά την άποψη της Air Berlin, τα πλεονεκτήματα των υπηρεσιών εμπορικής προώθησης που αποκόμιζε η Ryanair δεν φαίνεται να συσχετίζονται με τις πραγματικές δαπάνες εμπορικής προώθησης της Ryanair. |
| --- | --- |

(152)

Βάσει του πίνακα 7 και του πίνακα 8, η Air Berlin ισχυρίστηκε ότι παρόλο που ο αριθμός των επιβατών σχεδόν διπλασιάστηκε μεταξύ του 2002 και του 2003, οι ζημίες κατά την ίδια περίοδο αυξήθηκαν κατά πάνω από [...] EUR. Επιπλέον, η Air Berlin δήλωσε ότι η FLG χορήγησε στη Ryanair ειδικούς όρους, εκπτώσεις, επιστροφές κόστους και λοιπές πληρωμές. Τα τέλη που κατέβαλλε η Ryanair για τον αερολιμένα του Lübeck ήταν χαμηλότερα από εκείνα του τότε ισχύοντος κανονισμού για τα τέλη. Επιπλέον, σύμφωνα με την Air Berlin, η Ryanair παρείχε υπηρεσίες εμπορικής προώθησης ανεξάρτητες από τα έξοδα εμπορικής προώθησης. Κατά την άποψη της Air Berlin, τα πλεονεκτήματα των υπηρεσιών εμπορικής προώθησης που αποκόμιζε η Ryanair δεν φαίνεται να συσχετίζονται με τις πραγματικές δαπάνες εμπορικής προώθησης της Ryanair.

| (153) | Ως εκ τούτου, η Air Berlin είναι της γνώμης ότι η συμφωνία του 2000 μεταξύ της FLG και της Ryanair δεν ανταποκρινόταν στις απαιτήσεις της οικονομίας της αγοράς. Σύμφωνα με την Air Berlin, ο αερολιμένας του Lübeck λειτουργεί βάσει εκτιμήσεων περιφερειακής πολιτικής, όχι όμως για λόγους αποδοτικότητας. |
| --- | --- |

(153)

Ως εκ τούτου, η Air Berlin είναι της γνώμης ότι η συμφωνία του 2000 μεταξύ της FLG και της Ryanair δεν ανταποκρινόταν στις απαιτήσεις της οικονομίας της αγοράς. Σύμφωνα με την Air Berlin, ο αερολιμένας του Lübeck λειτουργεί βάσει εκτιμήσεων περιφερειακής πολιτικής, όχι όμως για λόγους αποδοτικότητας.

| (154) | Κατά την άποψη της Air Berlin, δύσκολα μπορούν να διαχωριστούν αφενός η ύπαρξη προνομιακών όρων για τη Ryanair στο Lübeck και αφετέρου ο τρόπος της υπό όρους ιδιωτικοποίησης του αερολιμένα. Η Air Berlin δεν θεωρεί ότι η συμφωνία με την Infratil αποτελεί απόδειξη της συμμόρφωσης με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, διότι περιλαμβάνει δικαίωμα πώλησης. Αντιθέτως, η Air Berlin είναι της άποψης ότι ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς το 2005 θα είχε προκηρύξει νέο διαγωνισμό για τον αερολιμένα. |
| --- | --- |

(154)

Κατά την άποψη της Air Berlin, δύσκολα μπορούν να διαχωριστούν αφενός η ύπαρξη προνομιακών όρων για τη Ryanair στο Lübeck και αφετέρου ο τρόπος της υπό όρους ιδιωτικοποίησης του αερολιμένα. Η Air Berlin δεν θεωρεί ότι η συμφωνία με την Infratil αποτελεί απόδειξη της συμμόρφωσης με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, διότι περιλαμβάνει δικαίωμα πώλησης. Αντιθέτως, η Air Berlin είναι της άποψης ότι ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς το 2005 θα είχε προκηρύξει νέο διαγωνισμό για τον αερολιμένα.

| (155) | Επιπλέον, η Air Berlin ανέφερε ότι η συμφωνία με τη Ryanair έπρεπε να καταλογιστεί στη Γερμανία. Σύμφωνα με το καταστατικό της FLG, το εποπτικό συμβούλιο πρέπει να εγκρίνει τα τέλη που προκύπτουν από τη χρήση του αερολιμένα (άρθρο 12 του καταστατικού). Τέσσερα από τα έξι μέλη του εποπτικού συμβουλίου εκλέγονται από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Από αυτό η Air Berlin συμπέρανε ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνη. Η Air Berlin είναι της άποψης ότι ορισμένες δηλώσεις κορυφαίων υπαλλήλων της FLG αποδεικνύουν περαιτέρω ότι η επίμαχη συμφωνία θα μπορούσε να καταλογιστεί στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. |
| --- | --- |

(155)

Επιπλέον, η Air Berlin ανέφερε ότι η συμφωνία με τη Ryanair έπρεπε να καταλογιστεί στη Γερμανία. Σύμφωνα με το καταστατικό της FLG, το εποπτικό συμβούλιο πρέπει να εγκρίνει τα τέλη που προκύπτουν από τη χρήση του αερολιμένα (άρθρο 12 του καταστατικού). Τέσσερα από τα έξι μέλη του εποπτικού συμβουλίου εκλέγονται από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Από αυτό η Air Berlin συμπέρανε ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνη. Η Air Berlin είναι της άποψης ότι ορισμένες δηλώσεις κορυφαίων υπαλλήλων της FLG αποδεικνύουν περαιτέρω ότι η επίμαχη συμφωνία θα μπορούσε να καταλογιστεί στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck.

5.3.1.3.   Infratil

Infratil

| (156) | Όσον αφορά πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της Ryanair, η Infratil ανέφερε ότι η συμφωνία του 2000 ήταν οικονομικά ενδεδειγμένη, είχε μεγάλη σημασία για την ανάπτυξη του αερολιμένα και ήταν πλήρως σύμφωνη με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. Η Infratil είναι επίσης της άποψης ότι η συμφωνία του 2000 και η εφαρμογή της δεν μπορούν να καταλογιστούν στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck ή σε άλλους κρατικούς φορείς. Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ή το εποπτικό συμβούλιο δεν εξέδωσαν εντολές ή κατευθυντήριες γραμμές για την αποδοχή της συμφωνίας του 2000, ούτε ελέγχουν αυτήν την αποδοχή. |
| --- | --- |

(156)

Όσον αφορά πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της Ryanair, η Infratil ανέφερε ότι η συμφωνία του 2000 ήταν οικονομικά ενδεδειγμένη, είχε μεγάλη σημασία για την ανάπτυξη του αερολιμένα και ήταν πλήρως σύμφωνη με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. Η Infratil είναι επίσης της άποψης ότι η συμφωνία του 2000 και η εφαρμογή της δεν μπορούν να καταλογιστούν στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck ή σε άλλους κρατικούς φορείς. Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ή το εποπτικό συμβούλιο δεν εξέδωσαν εντολές ή κατευθυντήριες γραμμές για την αποδοχή της συμφωνίας του 2000, ούτε ελέγχουν αυτήν την αποδοχή.

5.3.1.4.   Bundesverband der Deutschen Fluggesellschaften

Bundesverband der Deutschen Fluggesellschaften

| (157) | Η BDF είναι της άποψης ότι οι όροι που έλαβε η Ryanair από την FLG ήταν ασυμβίβαστοι με την εσωτερική αγορά διότι δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις διαφάνειας και απαγόρευσης των διακρίσεων και δεν προέβλεπαν κυρώσεις για την περίπτωση που η Ryanair δεν θα πληρούσε τις συμβατικές υποχρεώσεις της βάσει της συμφωνίας του 2000. |
| --- | --- |

(157)

Η BDF είναι της άποψης ότι οι όροι που έλαβε η Ryanair από την FLG ήταν ασυμβίβαστοι με την εσωτερική αγορά διότι δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις διαφάνειας και απαγόρευσης των διακρίσεων και δεν προέβλεπαν κυρώσεις για την περίπτωση που η Ryanair δεν θα πληρούσε τις συμβατικές υποχρεώσεις της βάσει της συμφωνίας του 2000.

| (158) | Σύμφωνα με την BDF, οι μεροληπτικές παρεκκλίσεις στην περίπτωση υφιστάμενων κανονισμών για τα τέλη υπέρ συγκεκριμένης αεροπορικής εταιρείας οδηγούν σε σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και σε επιδοτούμενη ανακατανομή των επιβατών μέσα σε ένα πολεοδομικό συγκρότημα, γεγονός που δεν είναι σύμφωνο με την έννοια της συνολικής οικονομίας. Επιπλέον, η BDF διαπίστωσε ότι ένα μέτρο πρέπει να κοινοποιείται στην Επιτροπή, αν δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι το εν λόγω μέτρο περιλαμβάνει κρατική ενίσχυση. Η BDF ήταν της γνώμης ότι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, είναι νομικά δυνατόν να κλείσει ένας γερμανικός αερολιμένας κατόπιν αιτήματος του φορέα εκμετάλλευσης. |
| --- | --- |

(158)

Σύμφωνα με την BDF, οι μεροληπτικές παρεκκλίσεις στην περίπτωση υφιστάμενων κανονισμών για τα τέλη υπέρ συγκεκριμένης αεροπορικής εταιρείας οδηγούν σε σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και σε επιδοτούμενη ανακατανομή των επιβατών μέσα σε ένα πολεοδομικό συγκρότημα, γεγονός που δεν είναι σύμφωνο με την έννοια της συνολικής οικονομίας. Επιπλέον, η BDF διαπίστωσε ότι ένα μέτρο πρέπει να κοινοποιείται στην Επιτροπή, αν δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι το εν λόγω μέτρο περιλαμβάνει κρατική ενίσχυση. Η BDF ήταν της γνώμης ότι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, είναι νομικά δυνατόν να κλείσει ένας γερμανικός αερολιμένας κατόπιν αιτήματος του φορέα εκμετάλλευσης.

5.3.2.   
  Συμφωνίες του 2010

Συμφωνίες του 2010

5.3.2.1.   Flughafen Lübeck GmbH

Flughafen Lübeck GmbH

| (159) | Η FLG ανέφερε ότι το μέτρο δεν πρέπει να καταλογιστεί στη Γερμανία, αφού οι συμφωνίες του 2010 αποτέλεσαν αντικείμενο ανεξάρτητης διαπραγμάτευσης από την FLG. |
| --- | --- |

(159)

Η FLG ανέφερε ότι το μέτρο δεν πρέπει να καταλογιστεί στη Γερμανία, αφού οι συμφωνίες του 2010 αποτέλεσαν αντικείμενο ανεξάρτητης διαπραγμάτευσης από την FLG.

5.3.2.2.   Ryanair

Ryanair

| (160) | Η Ryanair ισχυρίστηκε ότι οι συμφωνίες του 2010 δεν πρέπει να καταλογιστούν στο κράτος. |
| --- | --- |

(160)

Η Ryanair ισχυρίστηκε ότι οι συμφωνίες του 2010 δεν πρέπει να καταλογιστούν στο κράτος.

| (161) | Η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 1 και η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2 με τη Ryanair ήταν απλώς σύντομες συμπληρωματικές συμφωνίες με τις οποίες παρατάθηκε η διάρκεια των υφιστάμενων ρυθμίσεων βάσει της συμφωνίας του 2000 με τη Ryanair. Το μόνο νέο στοιχείο είναι μια τροποποίηση που αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγματεύσεων σύμφωνα με τους όρους της αγοράς σε σχέση με τη στήριξη για εμπορική προώθηση στη συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 1. Επομένως, η Ryanair δήλωσε ότι οι επιπτώσεις των δύο συμπληρωματικών συμφωνιών καλύπτονταν από τις παρατηρήσεις της Ryanair σε σχέση με τη συμφωνία του 2000. |
| --- | --- |

(161)

Η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 1 και η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2 με τη Ryanair ήταν απλώς σύντομες συμπληρωματικές συμφωνίες με τις οποίες παρατάθηκε η διάρκεια των υφιστάμενων ρυθμίσεων βάσει της συμφωνίας του 2000 με τη Ryanair. Το μόνο νέο στοιχείο είναι μια τροποποίηση που αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγματεύσεων σύμφωνα με τους όρους της αγοράς σε σχέση με τη στήριξη για εμπορική προώθηση στη συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 1. Επομένως, η Ryanair δήλωσε ότι οι επιπτώσεις των δύο συμπληρωματικών συμφωνιών καλύπτονταν από τις παρατηρήσεις της Ryanair σε σχέση με τη συμφωνία του 2000.

| (162) | Η Ryanair προσκόμισε έκθεση της Oxera (30), στην οποία εξεταζόταν η αναμενόμενη βιωσιμότητα των συμπληρωματικών συμφωνιών αριθ. 1 και 2 με βάση το επιχειρηματικό σχέδιο του 2009 (31), το οποίο καταρτίστηκε από τον αερολιμένα του Lübeck πριν από την υπογραφή των συμπληρωματικών συμφωνιών αριθ. 1 και 2. Από την έκθεση προκύπτει ότι, μερεαλιστικές παραδοχές, κατά την ημερομηνία σύναψης των δύο συμπληρωματικών συμφωνιών θεωρήθηκε ότι θα ήταν επαρκώς βιώσιμες. Ένας αερολιμένας που θα ενεργούσε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα προσέφερε παρόμοιους όρους. Σύμφωνα με την Oxera, αυτό θα συνέβαινε και στην περίπτωση που θα λαμβανόταν υπόψη η συμφωνία υπηρεσιών εμπορικής προώθησης του 2010 μαζί με τις συμπληρωματικές συμφωνίες του Μαρτίου και του Οκτωβρίου 2010. Για τον λόγο αυτό, τα έξοδα εμπορικής προώθησης για τον αερολιμένα του Lübeck συμπεριελήφθησαν στην εκτίμηση. |
| --- | --- |

(162)

Η Ryanair προσκόμισε έκθεση της Oxera (30), στην οποία εξεταζόταν η αναμενόμενη βιωσιμότητα των συμπληρωματικών συμφωνιών αριθ. 1 και 2 με βάση το επιχειρηματικό σχέδιο του 2009 (31), το οποίο καταρτίστηκε από τον αερολιμένα του Lübeck πριν από την υπογραφή των συμπληρωματικών συμφωνιών αριθ. 1 και 2. Από την έκθεση προκύπτει ότι, μερεαλιστικές παραδοχές, κατά την ημερομηνία σύναψης των δύο συμπληρωματικών συμφωνιών θεωρήθηκε ότι θα ήταν επαρκώς βιώσιμες. Ένας αερολιμένας που θα ενεργούσε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα προσέφερε παρόμοιους όρους. Σύμφωνα με την Oxera, αυτό θα συνέβαινε και στην περίπτωση που θα λαμβανόταν υπόψη η συμφωνία υπηρεσιών εμπορικής προώθησης του 2010 μαζί με τις συμπληρωματικές συμφωνίες του Μαρτίου και του Οκτωβρίου 2010. Για τον λόγο αυτό, τα έξοδα εμπορικής προώθησης για τον αερολιμένα του Lübeck συμπεριελήφθησαν στην εκτίμηση.

30

31

5.3.2.3.   Air Berlin

Air Berlin

| (163) | Η Air Berlin επισήμανε ότι το 2010 υπογράφηκαν τρεις συμφωνίες: Η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 1, η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2 και συμφωνία υπηρεσιών εμπορικής προώθησης του 2010. Η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη στην εκτίμησή της όλες τις συμφωνίες του 2010. |
| --- | --- |

(163)

Η Air Berlin επισήμανε ότι το 2010 υπογράφηκαν τρεις συμφωνίες: Η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 1, η συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2 και συμφωνία υπηρεσιών εμπορικής προώθησης του 2010. Η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη στην εκτίμησή της όλες τις συμφωνίες του 2010.

5.4.   ΤΈΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΠΆΓΩΣΗ ΑΕΡΟΣΚΑΦΏΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΟΛΙΜΈΝΑ

ΤΈΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΠΆΓΩΣΗ ΑΕΡΟΣΚΑΦΏΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΟΛΙΜΈΝΑ

RYANAIR ΚΑΙ WIZZ AIR

| (164) | Οι εταιρείες Ryanair και Wizz Air ισχυρίστηκαν ότι, σύμφωνα με την απόφαση στην υπόθεση Stardust Marine (32), όλες οι εικαζόμενες κρατικές ενισχύσεις που χορήγησε ο αερολιμένας του Lübeck στη Wizz Air και σε άλλες αεροπορικές εταιρείες δεν έπρεπε να καταλογιστούν στο γερμανικό κράτος. Η Wizz Air ισχυρίστηκε ότι παρόλο που η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ήταν ο μοναδικός ιδιοκτήτης του αερολιμένα κατά την υπό εξέταση χρονική περίοδο, αυτό δεν αρκούσε για να αποδειχθεί η δυνατότητα καταλογισμού στο κράτος. Η Wizz Air ισχυρίζεται ότι είναι ακόμη πιο προφανές ότι δεν υφίσταται καταλογισμός στη Γερμανία κατά την περίοδο όπου η Infratil κατείχε το 90 % των μεριδίων της FLG. |
| --- | --- |

(164)

Οι εταιρείες Ryanair και Wizz Air ισχυρίστηκαν ότι, σύμφωνα με την απόφαση στην υπόθεση Stardust Marine (32), όλες οι εικαζόμενες κρατικές ενισχύσεις που χορήγησε ο αερολιμένας του Lübeck στη Wizz Air και σε άλλες αεροπορικές εταιρείες δεν έπρεπε να καταλογιστούν στο γερμανικό κράτος. Η Wizz Air ισχυρίστηκε ότι παρόλο που η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ήταν ο μοναδικός ιδιοκτήτης του αερολιμένα κατά την υπό εξέταση χρονική περίοδο, αυτό δεν αρκούσε για να αποδειχθεί η δυνατότητα καταλογισμού στο κράτος. Η Wizz Air ισχυρίζεται ότι είναι ακόμη πιο προφανές ότι δεν υφίσταται καταλογισμός στη Γερμανία κατά την περίοδο όπου η Infratil κατείχε το 90 % των μεριδίων της FLG.

Stardust Marine

32

| (165) | Η Ryanair και η Wizz Air ανέφεραν ότι αυτά τα τέλη και τυχόν εκπτώσεις αντιπροσωπεύουν ασήμαντο μερίδιο του κόστους των αεροπορικών εταιρειών που σχετίζονται με τον αερολιμένα. Σύμφωνα με τη Ryanair, αυτά τα τέλη δεν μπορούν να αξιολογηθούν χωριστά, διότι δεν υπάρχει λιανική αγορά για την αποπάγωση. Μια έκπτωση για την αποπάγωση πιθανότατα αντισταθμίζεται από το εμπορικό όφελος το οποίο ο αερολιμένας διαπραγματεύεται αλλού. Η Ryanair παρέθεσε την απόφαση για την υπόθεση «Charleroi», στην οποία επιβεβαιώνεται ότι «στο πλαίσιο της εφαρμογής του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή, απαιτείται η εξέταση της εμπορικής πράξεως στο σύνολό της [...]» (33). |
| --- | --- |

(165)

Η Ryanair και η Wizz Air ανέφεραν ότι αυτά τα τέλη και τυχόν εκπτώσεις αντιπροσωπεύουν ασήμαντο μερίδιο του κόστους των αεροπορικών εταιρειών που σχετίζονται με τον αερολιμένα. Σύμφωνα με τη Ryanair, αυτά τα τέλη δεν μπορούν να αξιολογηθούν χωριστά, διότι δεν υπάρχει λιανική αγορά για την αποπάγωση. Μια έκπτωση για την αποπάγωση πιθανότατα αντισταθμίζεται από το εμπορικό όφελος το οποίο ο αερολιμένας διαπραγματεύεται αλλού. Η Ryanair παρέθεσε την απόφαση για την υπόθεση «Charleroi», στην οποία επιβεβαιώνεται ότι «στο πλαίσιο της εφαρμογής του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή, απαιτείται η εξέταση της εμπορικής πράξεως στο σύνολό της [...]» (33).

33

| (166) | Τέλος, οι Ryanair και Wizzair δήλωσαν ότι η τιμή του αποπαγωτικού υγρού για τον αερολιμένα του Lübeck ήταν η συνήθης τιμή για τους δημόσιους και τους ιδιωτικούς αερολιμένες. |
| --- | --- |

(166)

Τέλος, οι Ryanair και Wizzair δήλωσαν ότι η τιμή του αποπαγωτικού υγρού για τον αερολιμένα του Lübeck ήταν η συνήθης τιμή για τους δημόσιους και τους ιδιωτικούς αερολιμένες.

6.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ

6.1.   ΠΑΡΑΤΗΡΉΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΤΗΣ RYANAIR

ΠΑΡΑΤΗΡΉΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΤΗΣ RYANAIR

| (167) | Σύμφωνα με τη Γερμανία, οι απαντήσεις της Ryanair δείχνουν ότι η FLG ενήργησε σύμφωνα με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. |
| --- | --- |

(167)

Σύμφωνα με τη Γερμανία, οι απαντήσεις της Ryanair δείχνουν ότι η FLG ενήργησε σύμφωνα με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς.

| (168) | Η Γερμανία επισήμανε ειδικότερα τη χρησιμότητα της προσέγγισης της Ryanair να αποδείξει τη συμβατότητα της συμφωνίας με την αγορά μέσω ανάλυσης αποδοτικότητας και συγκριτικής ανάλυσης. |
| --- | --- |

(168)

Η Γερμανία επισήμανε ειδικότερα τη χρησιμότητα της προσέγγισης της Ryanair να αποδείξει τη συμβατότητα της συμφωνίας με την αγορά μέσω ανάλυσης αποδοτικότητας και συγκριτικής ανάλυσης.

| (169) | Σύμφωνα με τη Γερμανία, οι συμπληρωματικές συμφωνίες αριθ. 1 και 2 δεν είναι σχετικές με αυτή την έρευνα. Πρώτον, οι συμπληρωματικές συμφωνίες του Μαρτίου και του Οκτωβρίου 2010 δεν πρέπει να καταλογιστούν στο κράτος, αφού αποτέλεσαν αντικείμενο ανεξάρτητης διαπραγμάτευσης και συνήφθησαν από την FLG χωρίς τη συμμετοχή της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck. Δεύτερον, η Γερμανία όσον αφορά τη συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2 επισήμανε ότι αποτελεί απλή παράταση της αρχικής συμφωνίας και κατά συνέπεια δεν αποτελεί ουσιώδη τροποποίηση. Ως εκ τούτου, όλες οι εκτιμήσεις σχετικά με τη συμφωνία του 2000 ισχύουν και για τις συμπληρωματικές συμφωνίες. |
| --- | --- |

(169)

Σύμφωνα με τη Γερμανία, οι συμπληρωματικές συμφωνίες αριθ. 1 και 2 δεν είναι σχετικές με αυτή την έρευνα. Πρώτον, οι συμπληρωματικές συμφωνίες του Μαρτίου και του Οκτωβρίου 2010 δεν πρέπει να καταλογιστούν στο κράτος, αφού αποτέλεσαν αντικείμενο ανεξάρτητης διαπραγμάτευσης και συνήφθησαν από την FLG χωρίς τη συμμετοχή της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck. Δεύτερον, η Γερμανία όσον αφορά τη συμπληρωματική συμφωνία αριθ. 2 επισήμανε ότι αποτελεί απλή παράταση της αρχικής συμφωνίας και κατά συνέπεια δεν αποτελεί ουσιώδη τροποποίηση. Ως εκ τούτου, όλες οι εκτιμήσεις σχετικά με τη συμφωνία του 2000 ισχύουν και για τις συμπληρωματικές συμφωνίες.

| (170) | Η Γερμανία δήλωσε ότι δεν κατανοεί γιατί η συμφωνία για τις υπηρεσίες εμπορικής προώθησης του 2010 θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο αυτής της έρευνας, αφού δεν περιλαμβάνει δημόσια χρηματοδότηση. Τα έξοδα που καθορίζονται στη συμφωνία για τις υπηρεσίες εμπορικής προώθησης καλύφθηκαν από το ΕΒΕ του Lübeck. Η Γερμανία παρατήρησε επίσης ότι η συμφωνία σχετικά με τις υπηρεσίες εμπορικής προώθησης μπορεί να θεωρηθεί σύμφωνη με τους κανόνες της αγοράς. Αυτό υποστηρίζεται από την παρατήρηση ότι η FLG έπρεπε να πληρώσει χαμηλότερα έξοδα από ό,τι άλλοι αερολιμένες με παρόμοιες συμβάσεις. Επιπλέον, η συμφωνία σχετικά με τις υπηρεσίες εμπορικής προώθησης με τον αερολιμένα του Lübeck βασίστηκε στη δέσμευση της Ryanair να επεκτείνει την προσφορά αεροπορικών δρομολογίων κατά δύο προορισμούς. |
| --- | --- |

(170)

Η Γερμανία δήλωσε ότι δεν κατανοεί γιατί η συμφωνία για τις υπηρεσίες εμπορικής προώθησης του 2010 θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο αυτής της έρευνας, αφού δεν περιλαμβάνει δημόσια χρηματοδότηση. Τα έξοδα που καθορίζονται στη συμφωνία για τις υπηρεσίες εμπορικής προώθησης καλύφθηκαν από το ΕΒΕ του Lübeck. Η Γερμανία παρατήρησε επίσης ότι η συμφωνία σχετικά με τις υπηρεσίες εμπορικής προώθησης μπορεί να θεωρηθεί σύμφωνη με τους κανόνες της αγοράς. Αυτό υποστηρίζεται από την παρατήρηση ότι η FLG έπρεπε να πληρώσει χαμηλότερα έξοδα από ό,τι άλλοι αερολιμένες με παρόμοιες συμβάσεις. Επιπλέον, η συμφωνία σχετικά με τις υπηρεσίες εμπορικής προώθησης με τον αερολιμένα του Lübeck βασίστηκε στη δέσμευση της Ryanair να επεκτείνει την προσφορά αεροπορικών δρομολογίων κατά δύο προορισμούς.

| (171) | Ένα περαιτέρω σημείο που πρέπει να σημειωθεί σύμφωνα με τη Γερμανία είναι η λειτουργία του αερολιμένα του Lübeck ως εφεδρικής χωρητικότητας προς τον αερολιμένα του Αμβούργου και ως απαραίτητης υποδομής για τον πληθυσμό της Βόρειας Γερμανίας. |
| --- | --- |

(171)

Ένα περαιτέρω σημείο που πρέπει να σημειωθεί σύμφωνα με τη Γερμανία είναι η λειτουργία του αερολιμένα του Lübeck ως εφεδρικής χωρητικότητας προς τον αερολιμένα του Αμβούργου και ως απαραίτητης υποδομής για τον πληθυσμό της Βόρειας Γερμανίας.

6.2.   ΠΑΡΑΤΗΡΉΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΤΗΣ SGF

ΠΑΡΑΤΗΡΉΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΤΗΣ SGF

| (172) | Η Γερμανία παρατήρησε ότι η SGF δεν ήταν ενδιαφερόμενο μέρος κατά την έννοια του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ και του άρθρου 1 στοιχείο η) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 και, ως εκ τούτου, δεν είχε το δικαίωμα να υποβάλει παρατηρήσεις. Τα μέλη της SGF απλώς είχαν στην κατοχή τους ακίνητα σε άμεση γειτνίαση με τον αερολιμένα και, κατά συνέπεια, ήθελαν να απαλλαγούν από τα μειονεκτήματα που έγιναν αντιληπτά από τη λειτουργία του αερολιμένα. Ωστόσο, ένας τέτοιος στόχος πρέπει να επιδιωχθεί με εθνικά ένδικα μέσα. |
| --- | --- |

(172)

Η Γερμανία παρατήρησε ότι η SGF δεν ήταν ενδιαφερόμενο μέρος κατά την έννοια του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ και του άρθρου 1 στοιχείο η) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 και, ως εκ τούτου, δεν είχε το δικαίωμα να υποβάλει παρατηρήσεις. Τα μέλη της SGF απλώς είχαν στην κατοχή τους ακίνητα σε άμεση γειτνίαση με τον αερολιμένα και, κατά συνέπεια, ήθελαν να απαλλαγούν από τα μειονεκτήματα που έγιναν αντιληπτά από τη λειτουργία του αερολιμένα. Ωστόσο, ένας τέτοιος στόχος πρέπει να επιδιωχθεί με εθνικά ένδικα μέσα.

| (173) | Η Γερμανία ισχυρίστηκε επίσης ότι οι απαντήσεις της SGF δεν ήταν ορθές ως προς την ουσία. Πρώτον, η Γερμανία απορρίπτει τη δήλωση της SGF ότι ο αερολιμένας του Lübeck δεν παρέχει δημόσια υπηρεσία. Η SGF είχε ισχυριστεί ότι η λειτουργία του αερολιμένα εξυπηρετούσε το δημόσιο συμφέρον μόνο στον βαθμό που αφορούσε το συμφέρον της γενικής αεροπορίας. Η Γερμανία αντιτάσσει ότι ο αερολιμένας του Lübeck, λόγω της παροχής δημόσιας υπηρεσίας σε σχέση με τις υποδομές και της λειτουργίας του ως εφεδρικής χωρητικότητας για τον αερολιμένα του Αμβούργου, πρέπει να εκπληρώνει μια υποχρέωση λειτουργίας. Η τελευταία λειτουργία κατοχυρώνεται επίσημα στην πολιτική των αερομεταφορών της Βόρειας Γερμανίας. |
| --- | --- |

(173)

Η Γερμανία ισχυρίστηκε επίσης ότι οι απαντήσεις της SGF δεν ήταν ορθές ως προς την ουσία. Πρώτον, η Γερμανία απορρίπτει τη δήλωση της SGF ότι ο αερολιμένας του Lübeck δεν παρέχει δημόσια υπηρεσία. Η SGF είχε ισχυριστεί ότι η λειτουργία του αερολιμένα εξυπηρετούσε το δημόσιο συμφέρον μόνο στον βαθμό που αφορούσε το συμφέρον της γενικής αεροπορίας. Η Γερμανία αντιτάσσει ότι ο αερολιμένας του Lübeck, λόγω της παροχής δημόσιας υπηρεσίας σε σχέση με τις υποδομές και της λειτουργίας του ως εφεδρικής χωρητικότητας για τον αερολιμένα του Αμβούργου, πρέπει να εκπληρώνει μια υποχρέωση λειτουργίας. Η τελευταία λειτουργία κατοχυρώνεται επίσημα στην πολιτική των αερομεταφορών της Βόρειας Γερμανίας.

| (174) | Όσον αφορά τη σύμβαση μίσθωσης, η Γερμανία επανέλαβε τη γνώμη της ότι δεν δημιουργήθηκε πλεονέκτημα για τη FLG ούτε από την παλαιά σύμβαση μίσθωσης που ίσχυε έως το τέλος του 2005 ούτε από τη νέα σύμβαση μίσθωσης από το 2006 και στο εξής. |
| --- | --- |

(174)

Όσον αφορά τη σύμβαση μίσθωσης, η Γερμανία επανέλαβε τη γνώμη της ότι δεν δημιουργήθηκε πλεονέκτημα για τη FLG ούτε από την παλαιά σύμβαση μίσθωσης που ίσχυε έως το τέλος του 2005 ούτε από τη νέα σύμβαση μίσθωσης από το 2006 και στο εξής.

| (175) | Η Γερμανία συνέχισε να υποβάλλει παρατηρήσεις σχετικά με τις απαντήσεις της SGF για τις επενδύσεις υποδομής. Η Γερμανία ανέφερε ότι η απόφαση έγκρισης σχεδίου ήταν απλώς μέσο διαχείρισης το οποίο θα μπορούσε να χορηγηθεί αναδρομικά και ούτε αποτελούσε προϋπόθεση για την έγκριση χρηματοδότησης ούτε είχε επιπτώσεις στον ανταγωνισμό. Επιπλέον, η Γερμανία απορρίπτει τον χαρακτηρισμό που έδωσε η SGF στις επενδύσεις ως μέτρα συντήρησης και όχι ως μέτρα βελτίωσης της κυκλοφοριακής λειτουργίας του αερολιμένα. Σύμφωνα με τη Γερμανία, τα μέτρα ήταν απαραίτητα για τη συμμόρφωση με τους εθνικούς και διεθνείς κανόνες. Σύμφωνα με τη Γερμανία, το γεγονός ότι η Ryanair χρησιμοποιεί περισσότερο τον αερολιμένα δεν οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για ευνοϊκή μεταχείριση. |
| --- | --- |

(175)

Η Γερμανία συνέχισε να υποβάλλει παρατηρήσεις σχετικά με τις απαντήσεις της SGF για τις επενδύσεις υποδομής. Η Γερμανία ανέφερε ότι η απόφαση έγκρισης σχεδίου ήταν απλώς μέσο διαχείρισης το οποίο θα μπορούσε να χορηγηθεί αναδρομικά και ούτε αποτελούσε προϋπόθεση για την έγκριση χρηματοδότησης ούτε είχε επιπτώσεις στον ανταγωνισμό. Επιπλέον, η Γερμανία απορρίπτει τον χαρακτηρισμό που έδωσε η SGF στις επενδύσεις ως μέτρα συντήρησης και όχι ως μέτρα βελτίωσης της κυκλοφοριακής λειτουργίας του αερολιμένα. Σύμφωνα με τη Γερμανία, τα μέτρα ήταν απαραίτητα για τη συμμόρφωση με τους εθνικούς και διεθνείς κανόνες. Σύμφωνα με τη Γερμανία, το γεγονός ότι η Ryanair χρησιμοποιεί περισσότερο τον αερολιμένα δεν οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για ευνοϊκή μεταχείριση.

| (176) | Όσον αφορά τον υπολογισμό των μεσοπρόθεσμων προοπτικών του αερολιμένα του Lübeck από την SGF, η Γερμανία ανέφερε ότι οι απαντήσεις που υποβλήθηκαν δεν ήταν ορθές. Η Γερμανία ισχυρίζεται ότι κατά την ημερομηνία πραγματοποίησης της επένδυσης υπήρχαν αποδεδειγμένα αισιόδοξες μεσοπρόθεσμες προοπτικές, όπως αναγνώρισε και η Επιτροπή στην απόφασή της του 2007 για την κίνηση της διαδικασίας. |
| --- | --- |

(176)

Όσον αφορά τον υπολογισμό των μεσοπρόθεσμων προοπτικών του αερολιμένα του Lübeck από την SGF, η Γερμανία ανέφερε ότι οι απαντήσεις που υποβλήθηκαν δεν ήταν ορθές. Η Γερμανία ισχυρίζεται ότι κατά την ημερομηνία πραγματοποίησης της επένδυσης υπήρχαν αποδεδειγμένα αισιόδοξες μεσοπρόθεσμες προοπτικές, όπως αναγνώρισε και η Επιτροπή στην απόφασή της του 2007 για την κίνηση της διαδικασίας.

| (177) | Επιπλέον, η Γερμανία υπέβαλε παρατηρήσεις επί του ισχυρισμού της SGF ότι η FLG ήταν προβληματική επιχείρηση. Η Γερμανία είναι της γνώμης ότι κάθε επιχείρημα της SGF είναι άνευ σημασίας βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων. Σύμφωνα με τη Γερμανία, αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές δεν έχουν εφαρμογή, αφού οι χορηγούμενες παροχές δεν συνιστούν κατά κύριο λόγο κρατική ενίσχυση. Οι υπηρεσίες δεν ταξινομήθηκαν ποτέ ως ενίσχυση διάσωσης ή αναδιάρθρωσης και δεν θα έπρεπε να ταξινομηθούν με αυτόν τον τρόπο σύμφωνα με άλλες κατευθυντήριες γραμμές. |
| --- | --- |

(177)

Επιπλέον, η Γερμανία υπέβαλε παρατηρήσεις επί του ισχυρισμού της SGF ότι η FLG ήταν προβληματική επιχείρηση. Η Γερμανία είναι της γνώμης ότι κάθε επιχείρημα της SGF είναι άνευ σημασίας βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων. Σύμφωνα με τη Γερμανία, αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές δεν έχουν εφαρμογή, αφού οι χορηγούμενες παροχές δεν συνιστούν κατά κύριο λόγο κρατική ενίσχυση. Οι υπηρεσίες δεν ταξινομήθηκαν ποτέ ως ενίσχυση διάσωσης ή αναδιάρθρωσης και δεν θα έπρεπε να ταξινομηθούν με αυτόν τον τρόπο σύμφωνα με άλλες κατευθυντήριες γραμμές.

| (178) | Η Γερμανία απορρίπτει τη δήλωση της SGF ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ανέφερε ότι δεν είναι δυνατό το κλείσιμο του αερολιμένα και ότι δεν έλαβε υπόψη αυτήν τη δυνατότητα. Σύμφωνα με τη Γερμανία, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck είχε εξετάσει αυτήν τη δυνατότητα, όμως αποφάσισε να μην την εγκρίνει, αφού από τους υπολογισμούς προέκυψε ότι αυτή δεν αποτελούσε την οικονομικώς ορθολογικότερη λύση. Επιπλέον, η Γερμανία κατέστησε σαφές ότι, σύμφωνα με το άρθρο 45 παράγραφος 1 του LuftVZO, δεν είναι δυνατό ένα ad hoc κλείσιμο ενός αερολιμένα. Οι αερολιμένες εξυπηρετούσαν το δημόσιο συμφέρον και θα έπρεπε να εκπληρώνουν μια υποχρέωση λειτουργίας. Ως εκ τούτου, για να κλείσει ο αερολιμένας, θα έπρεπε να του αφαιρεθεί η άδεια λειτουργίας ύστερα από μια χρονοβόρα δικαστική διαδικασία. Η Γερμανία αναφέρει ότι αποκλείεται η αφαίρεση της άδειας, αν η αρμόδια αρχή είναι της άποψης ότι υπερισχύει το δημόσιο συμφέρον για τη συνέχιση της λειτουργίας του αερολιμένα. Ως εκ τούτου, μια προσπάθεια να κλείσει ο αερολιμένας δεν θα ήταν αδύνατη, αλλά αναμφίβολα δύσκολη, χρονοβόρα και συνεπώς δαπανηρή. Αυτό συνέβη για παράδειγμα με το κλείσιμο του αερολιμένα Berlin-Tempelhof. Ως εκ τούτου, η Γερμανία ήταν της άποψης ότι η απόφαση να μην κλείσει ο αερολιμένας, αλλά αντίθετα να επεκταθεί και να γίνει επένδυση στην υποδομή για να βρεθεί ιδιώτης επενδυτής ήταν ορθολογικότερη λύση από οικονομική άποψη. Εκ των υστέρων αυτό επαληθεύτηκε, αφού βρέθηκε ιδιώτης επενδυτής. |
| --- | --- |

(178)

Η Γερμανία απορρίπτει τη δήλωση της SGF ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ανέφερε ότι δεν είναι δυνατό το κλείσιμο του αερολιμένα και ότι δεν έλαβε υπόψη αυτήν τη δυνατότητα. Σύμφωνα με τη Γερμανία, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck είχε εξετάσει αυτήν τη δυνατότητα, όμως αποφάσισε να μην την εγκρίνει, αφού από τους υπολογισμούς προέκυψε ότι αυτή δεν αποτελούσε την οικονομικώς ορθολογικότερη λύση. Επιπλέον, η Γερμανία κατέστησε σαφές ότι, σύμφωνα με το άρθρο 45 παράγραφος 1 του LuftVZO, δεν είναι δυνατό ένα ad hoc κλείσιμο ενός αερολιμένα. Οι αερολιμένες εξυπηρετούσαν το δημόσιο συμφέρον και θα έπρεπε να εκπληρώνουν μια υποχρέωση λειτουργίας. Ως εκ τούτου, για να κλείσει ο αερολιμένας, θα έπρεπε να του αφαιρεθεί η άδεια λειτουργίας ύστερα από μια χρονοβόρα δικαστική διαδικασία. Η Γερμανία αναφέρει ότι αποκλείεται η αφαίρεση της άδειας, αν η αρμόδια αρχή είναι της άποψης ότι υπερισχύει το δημόσιο συμφέρον για τη συνέχιση της λειτουργίας του αερολιμένα. Ως εκ τούτου, μια προσπάθεια να κλείσει ο αερολιμένας δεν θα ήταν αδύνατη, αλλά αναμφίβολα δύσκολη, χρονοβόρα και συνεπώς δαπανηρή. Αυτό συνέβη για παράδειγμα με το κλείσιμο του αερολιμένα Berlin-Tempelhof. Ως εκ τούτου, η Γερμανία ήταν της άποψης ότι η απόφαση να μην κλείσει ο αερολιμένας, αλλά αντίθετα να επεκταθεί και να γίνει επένδυση στην υποδομή για να βρεθεί ιδιώτης επενδυτής ήταν ορθολογικότερη λύση από οικονομική άποψη. Εκ των υστέρων αυτό επαληθεύτηκε, αφού βρέθηκε ιδιώτης επενδυτής.

6.3.   ΠΑΡΑΤΗΡΉΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΤΗΣ AIR BERLIN

ΠΑΡΑΤΗΡΉΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΤΗΣ AIR BERLIN

| (179) | Σύμφωνα με τη Γερμανία, η Air Berlin θα είχε αποκομίσει τα ίδια πλεονεκτήματα όπως η Ryanair αν πληρούνταν τα ίδια κριτήρια όσον αφορά τον αριθμό των επιβατών και τη συχνότητα δρομολογίων. Αντ' αυτού, η Air Berlin είχε αρνηθεί κάθε προσφορά διαπραγμάτευσης με την FLG, αφού δεν είχε ποτέ την πρόθεση να εξυπηρετήσει τον αερολιμένα του Lübeck. Αντίθετα, η Air Berlin ουδέποτε εκφράστηκε κατά των όρων υπό τους οποίους η Ryanair εξυπηρετεί τοναερολιμένα του Αμβούργου. Επιπλέον, πολλές αεροπορικές εταιρείες διαμαρτυρήθηκαν (μεταξύ άλλων στην Επιτροπή) για το γεγονός ότι η Air Berlin επωφελήθηκε από σημαντικές κρατικές ενισχύσεις από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η Air Berlin δεν μπορεί συνεπώς να παρουσιάζεται ως θύμα του βασικού ανταγωνιστή της, της Ryanair. |
| --- | --- |

(179)

Σύμφωνα με τη Γερμανία, η Air Berlin θα είχε αποκομίσει τα ίδια πλεονεκτήματα όπως η Ryanair αν πληρούνταν τα ίδια κριτήρια όσον αφορά τον αριθμό των επιβατών και τη συχνότητα δρομολογίων. Αντ' αυτού, η Air Berlin είχε αρνηθεί κάθε προσφορά διαπραγμάτευσης με την FLG, αφού δεν είχε ποτέ την πρόθεση να εξυπηρετήσει τον αερολιμένα του Lübeck. Αντίθετα, η Air Berlin ουδέποτε εκφράστηκε κατά των όρων υπό τους οποίους η Ryanair εξυπηρετεί τοναερολιμένα του Αμβούργου. Επιπλέον, πολλές αεροπορικές εταιρείες διαμαρτυρήθηκαν (μεταξύ άλλων στην Επιτροπή) για το γεγονός ότι η Air Berlin επωφελήθηκε από σημαντικές κρατικές ενισχύσεις από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η Air Berlin δεν μπορεί συνεπώς να παρουσιάζεται ως θύμα του βασικού ανταγωνιστή της, της Ryanair.

| (180) | Η Γερμανία απέρριψε επίσης τις παρατηρήσεις της Air Berlin για τον ανταγωνισμό μεταξύ του αερολιμένα του Lübeck και του αερολιμένα του Αμβούργου. Ειδικότερα, η Γερμανία αναφέρεται στο γεγονός ότι το Αμβούργο το 2000, κατά την ημερομηνία υπογραφής της συμφωνίας με τη Ryanair, είχε 70 φορές περισσότερους επιβάτες από ό,τι ο αερολιμένας του Lübeck. Η έλλειψη καταγγελιών από άλλους αερολιμένες δείχνει ότι δεν υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ των δύο αερολιμένων. Η Γερμανία επισήμανε επίσης ότι ο αερολιμένας του Αμβούργου και ο αερολιμένας του Rostock κατέγραψαν ανάπτυξη το 2008, ενώ ο αριθμός των επιβατών στον αερολιμένα του Lübeck μειώθηκε κατά 10 %. |
| --- | --- |

(180)

Η Γερμανία απέρριψε επίσης τις παρατηρήσεις της Air Berlin για τον ανταγωνισμό μεταξύ του αερολιμένα του Lübeck και του αερολιμένα του Αμβούργου. Ειδικότερα, η Γερμανία αναφέρεται στο γεγονός ότι το Αμβούργο το 2000, κατά την ημερομηνία υπογραφής της συμφωνίας με τη Ryanair, είχε 70 φορές περισσότερους επιβάτες από ό,τι ο αερολιμένας του Lübeck. Η έλλειψη καταγγελιών από άλλους αερολιμένες δείχνει ότι δεν υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ των δύο αερολιμένων. Η Γερμανία επισήμανε επίσης ότι ο αερολιμένας του Αμβούργου και ο αερολιμένας του Rostock κατέγραψαν ανάπτυξη το 2008, ενώ ο αριθμός των επιβατών στον αερολιμένα του Lübeck μειώθηκε κατά 10 %.

| (181) | Επιπλέον, η Γερμανία απέρριψε το επιχείρημα της Air Berlin ότι υπήρχε οικονομικό πλεονέκτημα για τη Ryanair. Η Γερμανία ανέφερε ότι η Air Berlin βασίστηκε σε ανακριβείς υπολογισμούς και ότι η μόνη συναφής δοκιμή για την αξιολόγηση της συμβατότητας με την αγορά θα έπρεπε να είναι η αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. Η Γερμανία είναι της άποψης ότι οι συμφωνίες με τη Ryanair πληρούσαν τις απαιτήσεις της αγοράς, αφού οι μακροπρόθεσμες προοπτικές του αερολιμένα το 2000 ήταν θετικές. |
| --- | --- |

(181)

Επιπλέον, η Γερμανία απέρριψε το επιχείρημα της Air Berlin ότι υπήρχε οικονομικό πλεονέκτημα για τη Ryanair. Η Γερμανία ανέφερε ότι η Air Berlin βασίστηκε σε ανακριβείς υπολογισμούς και ότι η μόνη συναφής δοκιμή για την αξιολόγηση της συμβατότητας με την αγορά θα έπρεπε να είναι η αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. Η Γερμανία είναι της άποψης ότι οι συμφωνίες με τη Ryanair πληρούσαν τις απαιτήσεις της αγοράς, αφού οι μακροπρόθεσμες προοπτικές του αερολιμένα το 2000 ήταν θετικές.

6.4.   ΠΑΡΑΤΗΡΉΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΤΗΣ BDF

ΠΑΡΑΤΗΡΉΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ ΤΗΣ BDF

| (182) | Η Γερμανία επισήμανε ότι η Air Berlin είναι μέλος της BDF, γεγονός που συνεπάγεται στενούς δεσμούς και παρόμοιες απαντήσεις ως προς το περιεχόμενο. Η Γερμανία δεν συμμερίστηκε την άποψη ότι η FLG δημιούργησε τεχνητά περισσότερη ζήτηση λόγω των εξαιρετικά χαμηλών τιμών και απέκλινε από τον κανονισμό για τα τέλη με μεροληπτικό τρόπο υπέρ μιας αεροπορικής εταιρείας. Σύμφωνα με τη Γερμανία, η FLG δεν είχε λόγο να κάνει διακρίσεις μεταξύ μεμονωμένων αεροπορικών εταιρειών για να αυξήσει τη ζήτηση. Αντίθετα, περισσότερες αεροπορικές εταιρείες στον αερολιμένα του Lübeck θα σήμαινε περισσότερη επιχειρηματική δραστηριότητα. Ως εκ τούτου, η Γερμανία ισχυρίζεται ότι κάθε αεροπορική εταιρεία θα μπορούσε να συνάψει σύμβαση με τον αερολιμένα του Lübeck υπό παρόμοιους όρους, αν είχε υποβάλει προσφορά συγκρίσιμη με την προσφορά της Ryanair. |
| --- | --- |

(182)

Η Γερμανία επισήμανε ότι η Air Berlin είναι μέλος της BDF, γεγονός που συνεπάγεται στενούς δεσμούς και παρόμοιες απαντήσεις ως προς το περιεχόμενο. Η Γερμανία δεν συμμερίστηκε την άποψη ότι η FLG δημιούργησε τεχνητά περισσότερη ζήτηση λόγω των εξαιρετικά χαμηλών τιμών και απέκλινε από τον κανονισμό για τα τέλη με μεροληπτικό τρόπο υπέρ μιας αεροπορικής εταιρείας. Σύμφωνα με τη Γερμανία, η FLG δεν είχε λόγο να κάνει διακρίσεις μεταξύ μεμονωμένων αεροπορικών εταιρειών για να αυξήσει τη ζήτηση. Αντίθετα, περισσότερες αεροπορικές εταιρείες στον αερολιμένα του Lübeck θα σήμαινε περισσότερη επιχειρηματική δραστηριότητα. Ως εκ τούτου, η Γερμανία ισχυρίζεται ότι κάθε αεροπορική εταιρεία θα μπορούσε να συνάψει σύμβαση με τον αερολιμένα του Lübeck υπό παρόμοιους όρους, αν είχε υποβάλει προσφορά συγκρίσιμη με την προσφορά της Ryanair.

7.   ΕΚΤΙΜΗΣΗ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ

7.1.   ΕΙΣΑΓΩΓΉ

ΕΙΣΑΓΩΓΉ

| (183) | Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, «ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές». Τα κριτήρια που αναφέρονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ ισχύουν σωρευτικά. Συνεπώς, ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση μόνον εφόσον πληρούται καθεμία από τις παρακάτω προϋποθέσεις:






  — | ο δικαιούχος είναι επιχείρηση, |
| --- | --- | --- |

(183)

Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, «ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές». Τα κριτήρια που αναφέρονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ ισχύουν σωρευτικά. Συνεπώς, ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση μόνον εφόσον πληρούται καθεμία από τις παρακάτω προϋποθέσεις:

—

ο δικαιούχος είναι επιχείρηση,

| — | το μέτρο του παρέχει πλεονέκτημα, |
| --- | --- |

—

το μέτρο του παρέχει πλεονέκτημα,

| — | το πλεονέκτημα παρέχεται μέσω κρατικών πόρων, |
| --- | --- |

—

το πλεονέκτημα παρέχεται μέσω κρατικών πόρων,

| — | το πλεονέκτημα είναι επιλεκτικό, |
| --- | --- |

—

το πλεονέκτημα είναι επιλεκτικό,

| — | το εν λόγω μέτρο νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και μπορεί να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών. |
| --- | --- |

—

το εν λόγω μέτρο νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και μπορεί να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.

| (184) | Ως εκ τούτου, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον πληρούνται αυτές οι προϋποθέσεις στα επιμέρους επίμαχα μέτρα. Αυτά τα μέτρα είναι:






  — | η πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG, |
| --- | --- | --- |

(184)

Ως εκ τούτου, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον πληρούνται αυτές οι προϋποθέσεις στα επιμέρους επίμαχα μέτρα. Αυτά τα μέτρα είναι:

—

η πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG,

| — | η πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της Infratil, |
| --- | --- |

—

η πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της Infratil,

| — | η πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της Ryanair και |
| --- | --- |

—

η πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της Ryanair και

| — | τα τέλη για την αποπάγωση των αεροσκαφών στον αερολιμένα. |
| --- | --- |

—

τα τέλη για την αποπάγωση των αεροσκαφών στον αερολιμένα.

| (185) | Όσον αφορά την πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG, η Επιτροπή θα εξετάσει καταρχάς κατά πόσον η FLG εξακολουθεί να υφίσταται ως δικαιούχος της πιθανής κρατικής ενίσχυσης και, αν όχι, αν διατηρήθηκε η οικονομική της δραστηριότητα. Επιπλέον, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει κατά πόσο το ενδεχόμενο πλεονέκτημα που συνδέεται με κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG θα μπορούσε να μεταβιβαστεί στους διαδόχους της, δηλαδή αν υπήρχε οικονομική συνέχεια. |
| --- | --- |

(185)

Όσον αφορά την πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG, η Επιτροπή θα εξετάσει καταρχάς κατά πόσον η FLG εξακολουθεί να υφίσταται ως δικαιούχος της πιθανής κρατικής ενίσχυσης και, αν όχι, αν διατηρήθηκε η οικονομική της δραστηριότητα. Επιπλέον, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει κατά πόσο το ενδεχόμενο πλεονέκτημα που συνδέεται με κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG θα μπορούσε να μεταβιβαστεί στους διαδόχους της, δηλαδή αν υπήρχε οικονομική συνέχεια.

| (186) | Όσον αφορά την πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της Ryanair, η Επιτροπή θα εξετάσει αποκλειστικά τη σύμβαση του 2000. Κατά την ημερομηνία σύνταξης της παρούσας απόφασης, η Επιτροπή δεν είχε στη διάθεσή της επαρκείς πληροφορίες για να μπορέσει να εξετάσει κατά πόσο οι συμβάσεις που συνήφθησαν αργότερα, ιδίως εκείνες του 2010, συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις υπέρ της Ryanair. Για τον λόγο αυτό, θα αποφανθεί γι' αυτές τις συμβάσεις σε χωριστή απόφαση. |
| --- | --- |

(186)

Όσον αφορά την πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της Ryanair, η Επιτροπή θα εξετάσει αποκλειστικά τη σύμβαση του 2000. Κατά την ημερομηνία σύνταξης της παρούσας απόφασης, η Επιτροπή δεν είχε στη διάθεσή της επαρκείς πληροφορίες για να μπορέσει να εξετάσει κατά πόσο οι συμβάσεις που συνήφθησαν αργότερα, ιδίως εκείνες του 2010, συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις υπέρ της Ryanair. Για τον λόγο αυτό, θα αποφανθεί γι' αυτές τις συμβάσεις σε χωριστή απόφαση.

7.2.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ FLG

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ FLG

7.2.1.   
  Δικαιούχοι της πιθανής κρατικής ενίσχυσης

Δικαιούχοι της πιθανής κρατικής ενίσχυσης

| (187) | Η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας σχετικά με πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG. Ωστόσο, τον Ιανουάριο του 2013, ένα μέρος των περιουσιακών στοιχείων της FLG πωλήθηκε στη Yasmina. Η FLG εντάχθηκε στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πλέον το νομικό πρόσωπο FLG. Το 2014 η Yasmina κήρυξε πτώχευση, με αποτέλεσμα να κινηθεί πτωχευτική διαδικασία τον Απρίλιο του 2014. Τον Αύγουστο του 2014 η PuRen εξαγόρασε τα περιουσιακά στοιχεία της Yasmina. |
| --- | --- |

(187)

Η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας σχετικά με πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG. Ωστόσο, τον Ιανουάριο του 2013, ένα μέρος των περιουσιακών στοιχείων της FLG πωλήθηκε στη Yasmina. Η FLG εντάχθηκε στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πλέον το νομικό πρόσωπο FLG. Το 2014 η Yasmina κήρυξε πτώχευση, με αποτέλεσμα να κινηθεί πτωχευτική διαδικασία τον Απρίλιο του 2014. Τον Αύγουστο του 2014 η PuRen εξαγόρασε τα περιουσιακά στοιχεία της Yasmina.

| (188) | Αν η Επιτροπή εκδώσει αρνητική απόφαση με την οποία διατάσσει σε σχέση με τα άρθρα 107 και 108 της ΣΛΕΕ την ανάκτηση ασυμβίβαστης με την εσωτερική αγορά ενίσχυσης που χορηγήθηκε σε επιχείρηση, η υποχρέωση επιστροφής της ενίσχυσης μπορεί να επεκταθεί και σε άλλη επιχείρηση στην οποία ο δικαιούχος της αντίστοιχης ενίσχυσης έχει μεταβιβάσει ή πωλήσει μέρος ή το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων του, εφόσον από τον σχεδιασμό της μεταβίβασης ή της πώλησης προκύψει ότι υπάρχει οικονομική συνέχεια μεταξύ των δύο επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

(188)

Αν η Επιτροπή εκδώσει αρνητική απόφαση με την οποία διατάσσει σε σχέση με τα άρθρα 107 και 108 της ΣΛΕΕ την ανάκτηση ασυμβίβαστης με την εσωτερική αγορά ενίσχυσης που χορηγήθηκε σε επιχείρηση, η υποχρέωση επιστροφής της ενίσχυσης μπορεί να επεκταθεί και σε άλλη επιχείρηση στην οποία ο δικαιούχος της αντίστοιχης ενίσχυσης έχει μεταβιβάσει ή πωλήσει μέρος ή το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων του, εφόσον από τον σχεδιασμό της μεταβίβασης ή της πώλησης προκύψει ότι υπάρχει οικονομική συνέχεια μεταξύ των δύο επιχειρήσεων.

| (189) | Σε περίπτωση που η Επιτροπή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η FLG είχε λάβει ενίσχυση ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά η οποία πρέπει να ανακτηθεί, θα πρέπει να εκτιμήσει ποιος επωφελήθηκε από την ενίσχυση και από ποια επιχείρηση πρέπει να διεκδικηθεί η υποχρέωση επιστροφής. Αν δεν υπάρχει άλλη επιχείρηση στην οποία θα μπορούσε να επεκταθεί η υποχρέωση επιστροφής, η Επιτροπή δεν χρειάζεται να ελέγξει κατά πόσον υπάρχει ενίσχυση υπέρ της FLG. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ενδεδειγμένο να εξετάσει καταρχάς κατά πόσον υπήρξε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina, κατά πόσον η υποχρέωση επιστροφής μπορεί να επεκταθεί στη Yasmina (βλέπε τμήμα 7.2.2) και κατά πόσον η PuRen ως αγοραστής περιουσιακών στοιχείων της Yasmina έχει πιθανώς επωφεληθεί από την ενίσχυση (βλέπε τμήμα 7.2.3). Στη συνέχεια, η Επιτροπή εξετάζει κατά πόσον εξακολουθεί να ασκείται όπως προηγουμένως η οικονομική δραστηριότητα που πιθανώς επωφελήθηκε από την ενίσχυση (βλέπε τμήμα 7.2.4.). Το ερώτημα κατά πόσο τα μέτρα περιέχουν κρατικές ενισχύσεις υπέρ της FLG και, αν ναι, κατά πόσον η ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, πρέπει να εξεταστεί μόνο αν μπορεί να προσδιοριστεί κάποιος δικαιούχος της ενίσχυσης, δηλαδή αν είτε υπήρχε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina ή της PuRen είτε η ενίσχυση ευνοούσε την ίδια την οικονομική δραστηριότητα, δηλαδή τη λειτουργία του αερολιμένα του Lübeck. |
| --- | --- |

(189)

Σε περίπτωση που η Επιτροπή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η FLG είχε λάβει ενίσχυση ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά η οποία πρέπει να ανακτηθεί, θα πρέπει να εκτιμήσει ποιος επωφελήθηκε από την ενίσχυση και από ποια επιχείρηση πρέπει να διεκδικηθεί η υποχρέωση επιστροφής. Αν δεν υπάρχει άλλη επιχείρηση στην οποία θα μπορούσε να επεκταθεί η υποχρέωση επιστροφής, η Επιτροπή δεν χρειάζεται να ελέγξει κατά πόσον υπάρχει ενίσχυση υπέρ της FLG. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ενδεδειγμένο να εξετάσει καταρχάς κατά πόσον υπήρξε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina, κατά πόσον η υποχρέωση επιστροφής μπορεί να επεκταθεί στη Yasmina (βλέπε τμήμα 7.2.2) και κατά πόσον η PuRen ως αγοραστής περιουσιακών στοιχείων της Yasmina έχει πιθανώς επωφεληθεί από την ενίσχυση (βλέπε τμήμα 7.2.3). Στη συνέχεια, η Επιτροπή εξετάζει κατά πόσον εξακολουθεί να ασκείται όπως προηγουμένως η οικονομική δραστηριότητα που πιθανώς επωφελήθηκε από την ενίσχυση (βλέπε τμήμα 7.2.4.). Το ερώτημα κατά πόσο τα μέτρα περιέχουν κρατικές ενισχύσεις υπέρ της FLG και, αν ναι, κατά πόσον η ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, πρέπει να εξεταστεί μόνο αν μπορεί να προσδιοριστεί κάποιος δικαιούχος της ενίσχυσης, δηλαδή αν είτε υπήρχε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina ή της PuRen είτε η ενίσχυση ευνοούσε την ίδια την οικονομική δραστηριότητα, δηλαδή τη λειτουργία του αερολιμένα του Lübeck.

7.2.2.   
  Οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina

Οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina

| (190) | Στην απόφασή της σχετικά με την πώληση περιουσιακών στοιχείων της αεροπορικής εταιρείας Alitalia (34), η Επιτροπή θεώρησε ότι αν η απόκτηση περιουσιακών στοιχείων πραγματοποιείται στην αγοραία τιμή και δεν υπάρχει οικονομική συνέχεια μεταξύ της αρχικής και της νέας επιχείρησης, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η νέα επιχείρηση επωφελήθηκε από το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που χορήγησε η κρατική ενίσχυση στην αρχική επιχείρηση. |
| --- | --- |

(190)

Στην απόφασή της σχετικά με την πώληση περιουσιακών στοιχείων της αεροπορικής εταιρείας Alitalia (34), η Επιτροπή θεώρησε ότι αν η απόκτηση περιουσιακών στοιχείων πραγματοποιείται στην αγοραία τιμή και δεν υπάρχει οικονομική συνέχεια μεταξύ της αρχικής και της νέας επιχείρησης, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η νέα επιχείρηση επωφελήθηκε από το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που χορήγησε η κρατική ενίσχυση στην αρχική επιχείρηση.

34

| (191) | Κατά την πάγια νομολογία (35), η ύπαρξη οικονομικής συνέχειας μεταξύ της αρχικής και της νέας επιχείρησης εξετάζεται βάσει σειράς παραγόντων. Αυτοί οι παράγοντες επιβεβαιώθηκαν από το Δικαστήριο στην υπόθεση Ryanair κατά Επιτροπής (36). Ωστόσο, δεν πρόκειται για σωρευτικές προϋποθέσεις, οι οποίες πρέπει να πληρούνται σε κάθε περίπτωση (37). Για την εκτίμηση της ύπαρξης οικονομικής συνέχειας μεταξύ δύο επιχειρήσεων, μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι εξής παράγοντες:






  — | η κλίμακα των πωληθέντων περιουσιακών στοιχείων (στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, χρησιμοποίηση του ίδιου εργατικού δυναμικού, δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία), |
| --- | --- | --- |

(191)

Κατά την πάγια νομολογία (35), η ύπαρξη οικονομικής συνέχειας μεταξύ της αρχικής και της νέας επιχείρησης εξετάζεται βάσει σειράς παραγόντων. Αυτοί οι παράγοντες επιβεβαιώθηκαν από το Δικαστήριο στην υπόθεση Ryanair κατά Επιτροπής (36). Ωστόσο, δεν πρόκειται για σωρευτικές προϋποθέσεις, οι οποίες πρέπει να πληρούνται σε κάθε περίπτωση (37). Για την εκτίμηση της ύπαρξης οικονομικής συνέχειας μεταξύ δύο επιχειρήσεων, μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι εξής παράγοντες:

35

Ryanair κατά Επιτροπής

36

37

—

η κλίμακα των πωληθέντων περιουσιακών στοιχείων (στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, χρησιμοποίηση του ίδιου εργατικού δυναμικού, δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία),

| — | η τιμή πώλησης, |
| --- | --- |

—

η τιμή πώλησης,

| — | η ταυτότητα του αγοραστή ή των αγοραστών, |
| --- | --- |

—

η ταυτότητα του αγοραστή ή των αγοραστών,

| — | η ημερομηνία της πώλησης (μετά την έναρξη της προσωρινής αξιολόγησης, μετά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας ή μετά την τελική απόφαση) και |
| --- | --- |

—

η ημερομηνία της πώλησης (μετά την έναρξη της προσωρινής αξιολόγησης, μετά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας ή μετά την τελική απόφαση) και

| — | η οικονομική λογική της διαδικασίας. |
| --- | --- |

—

η οικονομική λογική της διαδικασίας.

7.2.2.1.   Κλίμακα των πωλούμενων περιουσιακών στοιχείων

Κλίμακα των πωλούμενων περιουσιακών στοιχείων

| (192) | Η Επιτροπή διαπιστώνει καταρχάς ότι η πλήρης εξαγορά των περιουσιακών στοιχείων του πωλητή υποδηλώνει καταρχήν την οικονομική συνέχεια μεταξύ του πωλητή και του αγοραστή. Ωστόσο, η εν λόγω συνέχεια ενδέχεται να μην υπάρχει, αν από τη συνολική εκτίμηση προκύψει ότι η κλίμακα της πώλησης αφήνεται στην αγορά. Αν, για παράδειγμα, η κλίμακα της πώλησης προσδιορίζεται στο πλαίσιο ανοικτής, διαφανούς, αμερόληπτης και άνευ όρων διαδικασίας υποβολής προσφορών, αυτό πιθανώς αποτελεί ένδειξη κατά της ύπαρξης οικονομικής συνέχειας. Στο πλαίσιο αυτό, οι προσφέροντες θα πρέπει να είναι ελεύθεροι να αποφασίσουν κατά πόσον θα υποβάλουν προσφορά για μεμονωμένα περιουσιακά στοιχεία, για ομάδα περιουσιακών στοιχείων ή για όλα τα περιουσιακά στοιχεία, δεν θα πρέπει να υποχρεωθούν να αναλάβουν συμβάσεις που έχουν συναφθεί από τον πωλητή και θα πρέπει να είναι ελεύθεροι να επιλέξουν αν θα αναλάβουν όλους, μερικούς ή κανέναν εργαζόμενο του πωλητή. |
| --- | --- |

(192)

Η Επιτροπή διαπιστώνει καταρχάς ότι η πλήρης εξαγορά των περιουσιακών στοιχείων του πωλητή υποδηλώνει καταρχήν την οικονομική συνέχεια μεταξύ του πωλητή και του αγοραστή. Ωστόσο, η εν λόγω συνέχεια ενδέχεται να μην υπάρχει, αν από τη συνολική εκτίμηση προκύψει ότι η κλίμακα της πώλησης αφήνεται στην αγορά. Αν, για παράδειγμα, η κλίμακα της πώλησης προσδιορίζεται στο πλαίσιο ανοικτής, διαφανούς, αμερόληπτης και άνευ όρων διαδικασίας υποβολής προσφορών, αυτό πιθανώς αποτελεί ένδειξη κατά της ύπαρξης οικονομικής συνέχειας. Στο πλαίσιο αυτό, οι προσφέροντες θα πρέπει να είναι ελεύθεροι να αποφασίσουν κατά πόσον θα υποβάλουν προσφορά για μεμονωμένα περιουσιακά στοιχεία, για ομάδα περιουσιακών στοιχείων ή για όλα τα περιουσιακά στοιχεία, δεν θα πρέπει να υποχρεωθούν να αναλάβουν συμβάσεις που έχουν συναφθεί από τον πωλητή και θα πρέπει να είναι ελεύθεροι να επιλέξουν αν θα αναλάβουν όλους, μερικούς ή κανέναν εργαζόμενο του πωλητή.

| (193) | Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι στη δημοσιευμένη προκήρυξη του διαγωνισμού για την πώληση των περιουσιακών στοιχείων της FLG καθορίστηκε ότι οι προσφέροντες είτε αγοράζουν το 90 % των μεριδίων της FLG είτε μπορούν να επιλέξουν μια συγκρίσιμη οικονομική λύση για την ανάληψη της λειτουργίας του αερολιμένα. Συνεπώς, οι προσφέροντες μπορούσαν επίσης να υποβάλουν προσφορά για μερίδια της FLG ή δέσμες περιουσιακών στοιχείων, ή να επιδιώξουν άλλη οικονομική λύση, όπως η μίσθωση περιουσιακών στοιχείων. Αυτό επιβεβαιώθηκε στο ενημερωτικό φυλλάδιο το οποίο υποβλήθηκε σε όλους τους ενδιαφερόμενους προσφέροντες πριν από την υποβολή εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Συνεπώς, ήταν σαφές στους ενδιαφερόμενους προσφέροντες ότι μπορούσαν να υποβάλουν προσφορές για την αγορά μεριδίων, περιουσιακών στοιχείων ή δεσμών περιουσιακών στοιχείων. Πράγματι, από τους πέντε προσφέροντες που υπέβαλαν ενδεικτικές προσφορές, δύο υπέβαλαν προσφορές για την αγορά περιουσιακών στοιχείων και οι λοιποί προσφορές για την αγορά μεριδίων. Από τους τρεις προσφέροντες που υπέβαλαν δεσμευτικές προσφορές, δύο υπέβαλαν προσφορές για την αγορά περιουσιακών στοιχείων και ένας προσφορά για την αγορά μεριδίων. Η 3Y, η εταιρεία χαρτοφυλακίου της Yasmina, προσέφερε την υψηλότερη τιμή για την εξαγορά μιας δέσμης περιουσιακών στοιχείων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, η Yasmina εξαγόρασε, βάσει της συνολικής λογιστικής αξίας όλων των στοιχείων του ενεργητικού σε σύγκριση με την αξία των εξαγορασθέντων στοιχείων του ενεργητικού, περίπου [...] % των περιουσιακών στοιχείων της FLG. Τα μη εξαγορασθέντα περιουσιακά στοιχεία περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων την [...]. |
| --- | --- |

(193)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι στη δημοσιευμένη προκήρυξη του διαγωνισμού για την πώληση των περιουσιακών στοιχείων της FLG καθορίστηκε ότι οι προσφέροντες είτε αγοράζουν το 90 % των μεριδίων της FLG είτε μπορούν να επιλέξουν μια συγκρίσιμη οικονομική λύση για την ανάληψη της λειτουργίας του αερολιμένα. Συνεπώς, οι προσφέροντες μπορούσαν επίσης να υποβάλουν προσφορά για μερίδια της FLG ή δέσμες περιουσιακών στοιχείων, ή να επιδιώξουν άλλη οικονομική λύση, όπως η μίσθωση περιουσιακών στοιχείων. Αυτό επιβεβαιώθηκε στο ενημερωτικό φυλλάδιο το οποίο υποβλήθηκε σε όλους τους ενδιαφερόμενους προσφέροντες πριν από την υποβολή εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Συνεπώς, ήταν σαφές στους ενδιαφερόμενους προσφέροντες ότι μπορούσαν να υποβάλουν προσφορές για την αγορά μεριδίων, περιουσιακών στοιχείων ή δεσμών περιουσιακών στοιχείων. Πράγματι, από τους πέντε προσφέροντες που υπέβαλαν ενδεικτικές προσφορές, δύο υπέβαλαν προσφορές για την αγορά περιουσιακών στοιχείων και οι λοιποί προσφορές για την αγορά μεριδίων. Από τους τρεις προσφέροντες που υπέβαλαν δεσμευτικές προσφορές, δύο υπέβαλαν προσφορές για την αγορά περιουσιακών στοιχείων και ένας προσφορά για την αγορά μεριδίων. Η 3Y, η εταιρεία χαρτοφυλακίου της Yasmina, προσέφερε την υψηλότερη τιμή για την εξαγορά μιας δέσμης περιουσιακών στοιχείων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, η Yasmina εξαγόρασε, βάσει της συνολικής λογιστικής αξίας όλων των στοιχείων του ενεργητικού σε σύγκριση με την αξία των εξαγορασθέντων στοιχείων του ενεργητικού, περίπου [...] % των περιουσιακών στοιχείων της FLG. Τα μη εξαγορασθέντα περιουσιακά στοιχεία περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων την [...].

| (194) | Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, σε σχέση με τα μη εξαγορασθέντα περιουσιακά στοιχεία, συνήφθησαν δύο συμβάσεις μίσθωσης μεταξύ της Yasmina και της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck: Μία από τις συμβάσεις μίσθωσης αφορούσε την αερολιμενική υποδομή και τα οικόπεδα που αποτέλεσαν αντικείμενο σύμβασης μίσθωσης μεταξύ της FLG και της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck πριν από την πώληση. Αυτή η σύμβαση αναλήφθηκε από τη Yasmina. Η άλλη σύμβαση μίσθωσης αφορούσε τα λοιπά περιουσιακά στοιχεία του αερολιμένα, τα οποία η Χανσεατική Πόλη του Lübeck είχε εξαγοράσει από την FLG στο πλαίσιο της εξαγοράς της FLG από αυτήν. |
| --- | --- |

(194)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, σε σχέση με τα μη εξαγορασθέντα περιουσιακά στοιχεία, συνήφθησαν δύο συμβάσεις μίσθωσης μεταξύ της Yasmina και της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck: Μία από τις συμβάσεις μίσθωσης αφορούσε την αερολιμενική υποδομή και τα οικόπεδα που αποτέλεσαν αντικείμενο σύμβασης μίσθωσης μεταξύ της FLG και της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck πριν από την πώληση. Αυτή η σύμβαση αναλήφθηκε από τη Yasmina. Η άλλη σύμβαση μίσθωσης αφορούσε τα λοιπά περιουσιακά στοιχεία του αερολιμένα, τα οποία η Χανσεατική Πόλη του Lübeck είχε εξαγοράσει από την FLG στο πλαίσιο της εξαγοράς της FLG από αυτήν.

| (195) | Αφενός, το γεγονός ότι η FLG μεταβιβάστηκε με πώληση περιουσιακών στοιχείων και ο αγοραστής δεν αγόρασε μεγάλο μέρος των περιουσιακών στοιχείων υποδηλώνει την απουσία οικονομικής συνέχειας. Ωστόσο, επειδή η Yasmina, από την άλλη πλευρά, μίσθωνε τα περιουσιακά στοιχεία τα οποία η επιχείρηση δεν αγόρασε από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, σύμφωνα με την πρόσκληση υποβολής προσφορών μπορούσε προφανώς να χρησιμοποιεί όλα τα περιουσιακά στοιχεία. Αυτό μάλλον υποδηλώνει την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας. |
| --- | --- |

(195)

Αφενός, το γεγονός ότι η FLG μεταβιβάστηκε με πώληση περιουσιακών στοιχείων και ο αγοραστής δεν αγόρασε μεγάλο μέρος των περιουσιακών στοιχείων υποδηλώνει την απουσία οικονομικής συνέχειας. Ωστόσο, επειδή η Yasmina, από την άλλη πλευρά, μίσθωνε τα περιουσιακά στοιχεία τα οποία η επιχείρηση δεν αγόρασε από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, σύμφωνα με την πρόσκληση υποβολής προσφορών μπορούσε προφανώς να χρησιμοποιεί όλα τα περιουσιακά στοιχεία. Αυτό μάλλον υποδηλώνει την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας.

| (196) | Όσον αφορά τους εργαζομένους, η σύμβαση αγοράς προέβλεπε ότι θα τους αναλάμβανε η Yasmina, σύμφωνα με το άρθρο 613α του γερμανικού αστικού κώδικα (BGB). Το άρθρο 613α του BGB βασίζεται στην οδηγία 2001/23/ΕΚ του Συμβουλίου (38) και αφορά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σε περίπτωση μεταβίβασης επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα, το άρθρο 613α αναφέρει: «Σε περίπτωση δικαιοπρακτικής μεταβιβάσεως επιχειρήσεως ή τμήματος επιχειρήσεως σε άλλον επιχειρηματία, αυτός υπεισέρχεται στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις υφιστάμενες κατά τον χρόνο της μεταβιβάσεως εργασιακές σχέσεις. Εάν αυτά τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις ρυθμίζονται από τους κανόνες συλλογικής συμβάσεως ή κανονισμού εκμεταλλεύσεως, τότε καθίστανται περιεχόμενο της σχέσεως εργασίας μεταξύ του αποκτώντος και του εργαζομένου και δεν μπορούν να μεταβληθούν εις βάρος του εργαζομένου πριν από την πάροδο ενός έτους από της μεταβιβάσεως.» (39) Επιπλέον, ο προηγούμενος εργοδότης ή ο νέος ιδιοκτήτης πρέπει να ενημερώσει εγγράφως πριν από τη μεταβίβαση τους εργαζόμενους που θα επηρεαστούν από αυτή και κάθε εργαζόμενος μπορεί να διατυπώσει εγγράφως αντιρρήσεις σχετικά με τη μεταβίβαση της σχέσης εργασίας. |
| --- | --- |

(196)

Όσον αφορά τους εργαζομένους, η σύμβαση αγοράς προέβλεπε ότι θα τους αναλάμβανε η Yasmina, σύμφωνα με το άρθρο 613α του γερμανικού αστικού κώδικα (BGB). Το άρθρο 613α του BGB βασίζεται στην οδηγία 2001/23/ΕΚ του Συμβουλίου (38) και αφορά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σε περίπτωση μεταβίβασης επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα, το άρθρο 613α αναφέρει: «Σε περίπτωση δικαιοπρακτικής μεταβιβάσεως επιχειρήσεως ή τμήματος επιχειρήσεως σε άλλον επιχειρηματία, αυτός υπεισέρχεται στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις υφιστάμενες κατά τον χρόνο της μεταβιβάσεως εργασιακές σχέσεις. Εάν αυτά τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις ρυθμίζονται από τους κανόνες συλλογικής συμβάσεως ή κανονισμού εκμεταλλεύσεως, τότε καθίστανται περιεχόμενο της σχέσεως εργασίας μεταξύ του αποκτώντος και του εργαζομένου και δεν μπορούν να μεταβληθούν εις βάρος του εργαζομένου πριν από την πάροδο ενός έτους από της μεταβιβάσεως.» (39) Επιπλέον, ο προηγούμενος εργοδότης ή ο νέος ιδιοκτήτης πρέπει να ενημερώσει εγγράφως πριν από τη μεταβίβαση τους εργαζόμενους που θα επηρεαστούν από αυτή και κάθε εργαζόμενος μπορεί να διατυπώσει εγγράφως αντιρρήσεις σχετικά με τη μεταβίβαση της σχέσης εργασίας.

38

39

| (197) | Βάσει αυτής της νομοθεσίας, οι εργαζόμενοι ενημερώθηκαν για τη μεταβίβαση και πραγματοποιήθηκε η μεταβίβασή τους, αν δεν διατύπωσαν σχετικές αντιρρήσεις. Η FLG είχε [...] εργαζομένους, εκ των οποίων [...] διατύπωσαν αντιρρήσεις για τη μεταβίβαση των σχέσεων εργασίας. Οι εν λόγω [...] εργαζόμενοι απορροφήθηκαν από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck ως προς τις εργασιακές σχέσεις. |
| --- | --- |

(197)

Βάσει αυτής της νομοθεσίας, οι εργαζόμενοι ενημερώθηκαν για τη μεταβίβαση και πραγματοποιήθηκε η μεταβίβασή τους, αν δεν διατύπωσαν σχετικές αντιρρήσεις. Η FLG είχε [...] εργαζομένους, εκ των οποίων [...] διατύπωσαν αντιρρήσεις για τη μεταβίβαση των σχέσεων εργασίας. Οι εν λόγω [...] εργαζόμενοι απορροφήθηκαν από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck ως προς τις εργασιακές σχέσεις.

| (198) | Κατά τη μεταβίβαση των περιουσιακών στοιχείων δεν προβλέφθηκαν προϋποθέσεις που υπερέβαιναν τις νομικές υποχρεώσεις, π.χ. σε σχέση με τον αριθμό των εργαζομένων που πρόκειται να απορροφηθούν ή με τη μορφή υποχρέωσης απασχόλησης των εργαζομένων πέραν των συνηθισμένων συμβατικών υποχρεώσεων που κατοχυρώνονται στο εργατικό δίκαιο. |
| --- | --- |

(198)

Κατά τη μεταβίβαση των περιουσιακών στοιχείων δεν προβλέφθηκαν προϋποθέσεις που υπερέβαιναν τις νομικές υποχρεώσεις, π.χ. σε σχέση με τον αριθμό των εργαζομένων που πρόκειται να απορροφηθούν ή με τη μορφή υποχρέωσης απασχόλησης των εργαζομένων πέραν των συνηθισμένων συμβατικών υποχρεώσεων που κατοχυρώνονται στο εργατικό δίκαιο.

| (199) | Ο μόνος συμβατικός όρος σε σχέση με τους εργαζομένους είναι μια παραπομπή στο ισχύον εργατικό δίκαιο· από μόνο του το γεγονός ότι οι περισσότεροι εργαζόμενοι απορροφήθηκαν δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπήρχε οικονομική συνέχεια (40). |
| --- | --- |

(199)

Ο μόνος συμβατικός όρος σε σχέση με τους εργαζομένους είναι μια παραπομπή στο ισχύον εργατικό δίκαιο· από μόνο του το γεγονός ότι οι περισσότεροι εργαζόμενοι απορροφήθηκαν δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπήρχε οικονομική συνέχεια (40).

40

| (200) | Ωστόσο, επειδή η Yasmina, μέσω του συνδυασμού της αγοράς μέρους των περιουσιακών στοιχείων και δύο συμβάσεων μίσθωσης σε σχέση με τα λοιπά περιουσιακά στοιχεία, μπόρεσε να χρησιμοποιήσει όλα τα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία προηγουμένως ήταν στην ιδιοκτησία της FLG και χρησιμοποιούνταν από αυτήν, η κλίμακα των πωληθέντων περιουσιακών στοιχείων υποδηλώνει εν κατακλείδι μάλλον την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας. |
| --- | --- |

(200)

Ωστόσο, επειδή η Yasmina, μέσω του συνδυασμού της αγοράς μέρους των περιουσιακών στοιχείων και δύο συμβάσεων μίσθωσης σε σχέση με τα λοιπά περιουσιακά στοιχεία, μπόρεσε να χρησιμοποιήσει όλα τα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία προηγουμένως ήταν στην ιδιοκτησία της FLG και χρησιμοποιούνταν από αυτήν, η κλίμακα των πωληθέντων περιουσιακών στοιχείων υποδηλώνει εν κατακλείδι μάλλον την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας.

7.2.2.2.   Τιμή πώλησης

Τιμή πώλησης

| (201) | Για να αποφευχθεί η οικονομική συνέχεια, τα περιουσιακά στοιχεία πρέπει να πωληθούν στην αγοραία τιμή, για παράδειγμα μέσω ανοικτής, διαφανούς, χωρίς διακρίσεις και άνευ όρων διαδικασίας υποβολής προσφορών. |
| --- | --- |

(201)

Για να αποφευχθεί η οικονομική συνέχεια, τα περιουσιακά στοιχεία πρέπει να πωληθούν στην αγοραία τιμή, για παράδειγμα μέσω ανοικτής, διαφανούς, χωρίς διακρίσεις και άνευ όρων διαδικασίας υποβολής προσφορών.

| (202) | Κατά συνέπεια, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει κατά πόσο τα περιουσιακά στοιχεία της FLG πωλήθηκαν σε ανοικτή, διαφανή, χωρίς διακρίσεις και άνευ όρων διαδικασία υποβολής προσφορών στον προσφέροντα ο οποίος, λαμβάνοντας υπόψη την ασφάλεια των συναλλαγών, υπέβαλε την υψηλότερη προσφορά. |
| --- | --- |

(202)

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει κατά πόσο τα περιουσιακά στοιχεία της FLG πωλήθηκαν σε ανοικτή, διαφανή, χωρίς διακρίσεις και άνευ όρων διαδικασία υποβολής προσφορών στον προσφέροντα ο οποίος, λαμβάνοντας υπόψη την ασφάλεια των συναλλαγών, υπέβαλε την υψηλότερη προσφορά.

| (203) | Πρώτον, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για τα περιουσιακά στοιχεία της FLG δεν περιείχε περιορισμούς σχετικά με τους επιλέξιμους προσφέροντες και ότι δεν επιβλήθηκαν όροι στους πιθανούς προσφέροντες. Κάθε ενδιαφερόμενος μπόρεσε να υποβάλει προσφορά στο πλαίσιο της διαδικασίας υποβολής προσφορών. Η πρόσκληση γνωστοποιήθηκε επίσης με δημοσίευση στο ηλεκτρονικό συμπλήρωμα της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

(203)

Πρώτον, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για τα περιουσιακά στοιχεία της FLG δεν περιείχε περιορισμούς σχετικά με τους επιλέξιμους προσφέροντες και ότι δεν επιβλήθηκαν όροι στους πιθανούς προσφέροντες. Κάθε ενδιαφερόμενος μπόρεσε να υποβάλει προσφορά στο πλαίσιο της διαδικασίας υποβολής προσφορών. Η πρόσκληση γνωστοποιήθηκε επίσης με δημοσίευση στο ηλεκτρονικό συμπλήρωμα της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης

| (204) | Δεύτερον, όσον αφορά την αρχή της διαφάνειας, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι προσφέροντες είχαν στη διάθεσή τους περισσότερο από ένα μήνα για να αποφασίσουν για την υποβολή εκδήλωσης ενδιαφέροντος, βάσει ενημερωτικού φυλλαδίου που διέθετε ο πωλητής. Στη συνέχεια, εκείνοι οι δυνητικοί προσφέροντες που είχαν εκφράσει το ενδιαφέρον τους είχαν περίπου τρεις εβδομάδες για να αξιολογήσουν τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο ελέγχου δέουσας επιμέλειας (41) και στη συνέχεια να αποφασίσουν αν θα υπέβαλαν ενδεικτική προσφορά έως τις 15 Οκτωβρίου 2012. Όλοι οι προσφέροντες που υπέβαλαν ενδεικτική προσφορά θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε ενημερωτική εκδήλωση με τον πωλητή. Προθεσμία για την υποβολή δεσμευτικής προσφοράς ήταν η 20ή Νοεμβρίου 2012. |
| --- | --- |

(204)

Δεύτερον, όσον αφορά την αρχή της διαφάνειας, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι προσφέροντες είχαν στη διάθεσή τους περισσότερο από ένα μήνα για να αποφασίσουν για την υποβολή εκδήλωσης ενδιαφέροντος, βάσει ενημερωτικού φυλλαδίου που διέθετε ο πωλητής. Στη συνέχεια, εκείνοι οι δυνητικοί προσφέροντες που είχαν εκφράσει το ενδιαφέρον τους είχαν περίπου τρεις εβδομάδες για να αξιολογήσουν τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο ελέγχου δέουσας επιμέλειας (41) και στη συνέχεια να αποφασίσουν αν θα υπέβαλαν ενδεικτική προσφορά έως τις 15 Οκτωβρίου 2012. Όλοι οι προσφέροντες που υπέβαλαν ενδεικτική προσφορά θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε ενημερωτική εκδήλωση με τον πωλητή. Προθεσμία για την υποβολή δεσμευτικής προσφοράς ήταν η 20ή Νοεμβρίου 2012.

41

| (205) | Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο πωλητής είχε ήδη καθορίσει πριν από τη δημοσίευση της προκήρυξης του διαγωνισμού τα κριτήρια, σύμφωνα με τα οποία θα επιλεγόταν η οικονομικά ευνοϊκότερη προσφορά και ότι αυτά τα κριτήρια είχαν ήδη κοινοποιηθεί στους προσφέροντες κατά την έναρξη της διαδικασίας. |
| --- | --- |

(205)

Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο πωλητής είχε ήδη καθορίσει πριν από τη δημοσίευση της προκήρυξης του διαγωνισμού τα κριτήρια, σύμφωνα με τα οποία θα επιλεγόταν η οικονομικά ευνοϊκότερη προσφορά και ότι αυτά τα κριτήρια είχαν ήδη κοινοποιηθεί στους προσφέροντες κατά την έναρξη της διαδικασίας.

| (206) | Τρίτον, σε καμία φάση της διαδικασίας υποβολής προσφορών δεν υπήρξαν διακρίσεις μεταξύ των προσφερόντων. Όλοι οι προσφέροντες έλαβαν τις ίδιες πληροφορίες και εξηγήσεις για τους κανόνες και τις διαδικασίες υποβολής προσφορών, τις προθεσμίες υποβολής των προσφορών καθώς και για την FLG. Σε κανέναν προσφέροντα δεν χορηγήθηκε αποκλειστικότητα στις διαπραγματεύσεις. Στην τελική φάση, τρεις προσφέροντες υπέβαλαν δεσμευτικές προσφορές. |
| --- | --- |

(206)

Τρίτον, σε καμία φάση της διαδικασίας υποβολής προσφορών δεν υπήρξαν διακρίσεις μεταξύ των προσφερόντων. Όλοι οι προσφέροντες έλαβαν τις ίδιες πληροφορίες και εξηγήσεις για τους κανόνες και τις διαδικασίες υποβολής προσφορών, τις προθεσμίες υποβολής των προσφορών καθώς και για την FLG. Σε κανέναν προσφέροντα δεν χορηγήθηκε αποκλειστικότητα στις διαπραγματεύσεις. Στην τελική φάση, τρεις προσφέροντες υπέβαλαν δεσμευτικές προσφορές.

| (207) | Μετά την αξιολόγηση των δεσμευτικών προσφορών βάσει των κριτηρίων που είχαν καθοριστεί πριν από την έναρξη της διαδικασίας, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η 3Y είχε υποβάλει την καλύτερη από οικονομική άποψη προσφορά. Στη συνέχεια, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck πρότεινε στο συμβούλιο πολιτών τη σύναψη της σύμβασης αγοράς. Στις 29 Νοεμβρίου 2012 το συμβούλιο πολιτών αποφάσισε να αποδεχτεί την προσφορά της Yasmina. Έπειτα, τα περιουσιακά στοιχεία της FLG πωλήθηκαν με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2013 στην εταιρεία 3Y, η οποία είχε ιδρύσει την επιχείρηση Yasmina για τον σκοπό αυτό. |
| --- | --- |

(207)

Μετά την αξιολόγηση των δεσμευτικών προσφορών βάσει των κριτηρίων που είχαν καθοριστεί πριν από την έναρξη της διαδικασίας, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η 3Y είχε υποβάλει την καλύτερη από οικονομική άποψη προσφορά. Στη συνέχεια, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck πρότεινε στο συμβούλιο πολιτών τη σύναψη της σύμβασης αγοράς. Στις 29 Νοεμβρίου 2012 το συμβούλιο πολιτών αποφάσισε να αποδεχτεί την προσφορά της Yasmina. Έπειτα, τα περιουσιακά στοιχεία της FLG πωλήθηκαν με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2013 στην εταιρεία 3Y, η οποία είχε ιδρύσει την επιχείρηση Yasmina για τον σκοπό αυτό.

| (208) | Τέταρτον, ένας διαγωνισμός για την πώληση περιουσιακών στοιχείων πρέπει να θεωρείται άνευ όρων όταν ένας δυνητικός αγοραστής έχει εν γένει το δικαίωμα να αποκτήσει τα προς πώληση περιουσιακά στοιχεία, αγαθά και υπηρεσίες και να τα χρησιμοποιήσει για δικούς του σκοπούς, ανεξάρτητα από το εάν ασκεί ή όχι ορισμένες επιχειρηματικές δραστηριότητες (42). Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η δημοσιευμένη προκήρυξη του διαγωνισμού για την πώληση των περιουσιακών στοιχείων της FLG προβλέπει ότι ο αγοραστής πρέπει να συνεχίσει τη λειτουργία του αερολιμένα. Επιπλέον, ο επιλεγείς προσφέρων, η Yasmina κατέβαλε τελικά τίμημα ύψους [...] EUR για την απόκτηση των περιουσιακών στοιχείων της FLG. Επιπλέον, η Yasmina σύναψε δύο συμβάσεις μίσθωσης σε σχέση με την αερολιμενική υποδομή, τα οικόπεδα και άλλα περιουσιακά στοιχεία που ανήκαν στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Το μίσθωμα ανερχόταν σε [...] EUR ετησίως στο πλαίσιο της μίας και σε [...] EUR ετησίως στο πλαίσιο της άλλης σύμβασης μίσθωσης. Ταυτόχρονα, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck δεσμεύτηκε να χορηγήσει στη Yasmina επιδότηση επενδύσεων ύψους [...] EUR, εφόσον πληρούνταν ορισμένες προϋποθέσεις. Η αγορά των περιουσιακών στοιχείων της FLG συνδέθηκε άμεσα με τη μελλοντική επιδότηση επενδύσεων για την Yasmina. Επειδή η μελλοντική επιδότηση ήταν υψηλότερη από την τιμή αγοράς, η τιμή αγοράς ήταν αρνητική. |
| --- | --- |

(208)

Τέταρτον, ένας διαγωνισμός για την πώληση περιουσιακών στοιχείων πρέπει να θεωρείται άνευ όρων όταν ένας δυνητικός αγοραστής έχει εν γένει το δικαίωμα να αποκτήσει τα προς πώληση περιουσιακά στοιχεία, αγαθά και υπηρεσίες και να τα χρησιμοποιήσει για δικούς του σκοπούς, ανεξάρτητα από το εάν ασκεί ή όχι ορισμένες επιχειρηματικές δραστηριότητες (42). Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η δημοσιευμένη προκήρυξη του διαγωνισμού για την πώληση των περιουσιακών στοιχείων της FLG προβλέπει ότι ο αγοραστής πρέπει να συνεχίσει τη λειτουργία του αερολιμένα. Επιπλέον, ο επιλεγείς προσφέρων, η Yasmina κατέβαλε τελικά τίμημα ύψους [...] EUR για την απόκτηση των περιουσιακών στοιχείων της FLG. Επιπλέον, η Yasmina σύναψε δύο συμβάσεις μίσθωσης σε σχέση με την αερολιμενική υποδομή, τα οικόπεδα και άλλα περιουσιακά στοιχεία που ανήκαν στη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Το μίσθωμα ανερχόταν σε [...] EUR ετησίως στο πλαίσιο της μίας και σε [...] EUR ετησίως στο πλαίσιο της άλλης σύμβασης μίσθωσης. Ταυτόχρονα, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck δεσμεύτηκε να χορηγήσει στη Yasmina επιδότηση επενδύσεων ύψους [...] EUR, εφόσον πληρούνταν ορισμένες προϋποθέσεις. Η αγορά των περιουσιακών στοιχείων της FLG συνδέθηκε άμεσα με τη μελλοντική επιδότηση επενδύσεων για την Yasmina. Επειδή η μελλοντική επιδότηση ήταν υψηλότερη από την τιμή αγοράς, η τιμή αγοράς ήταν αρνητική.

42

| (209) | Υπό αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή έχει αμφιβολίες ότι η διαδικασία υποβολής προσφορών ήταν άνευ όρων. Αν η πώληση περιουσιακών στοιχείων πραγματοποιείται μέσω διαγωνισμού υπό όρους, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η συναλλαγή είναι σύμφωνη με τους κανόνες της αγοράς βάσει της διαδικασίας υποβολής προσφορών. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή δεν μπορεί να εκδώσει οριστική απόφαση για το ερώτημα κατά πόσον η Yasmina κατέβαλε αγοραία τιμή για τα περιουσιακά στοιχεία της FLG. Σε περίπτωση που η Yasmina είχε πράγματι πληρώσει λιγότερο από την αγοραία τιμή, αυτό θα σήμαινε την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας. |
| --- | --- |

(209)

Υπό αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή έχει αμφιβολίες ότι η διαδικασία υποβολής προσφορών ήταν άνευ όρων. Αν η πώληση περιουσιακών στοιχείων πραγματοποιείται μέσω διαγωνισμού υπό όρους, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η συναλλαγή είναι σύμφωνη με τους κανόνες της αγοράς βάσει της διαδικασίας υποβολής προσφορών. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή δεν μπορεί να εκδώσει οριστική απόφαση για το ερώτημα κατά πόσον η Yasmina κατέβαλε αγοραία τιμή για τα περιουσιακά στοιχεία της FLG. Σε περίπτωση που η Yasmina είχε πράγματι πληρώσει λιγότερο από την αγοραία τιμή, αυτό θα σήμαινε την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας.

7.2.2.3.   Ταυτότητα του αγοραστή

Ταυτότητα του αγοραστή

| (210) | Αγοραστής ήταν η Yasmina, θυγατρική της 3Y. Μοναδικός εταίρος της 3Y ήταν ο Σαουδάραβας υπήκοος Adel Mohammed Saleh M. Alghanmi. Η Yasmina ήταν ιδιωτική επιχείρηση, η οποία προηγουμένως δεν συνδεόταν ούτε με τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck ούτε με την FLG. Το γεγονός ότι ο Yasmina ήταν ανεξάρτητη τόσο από την FLG όσο και από τις αρχές υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει οικονομική συνέχεια. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ταυτότητα του αγοραστή υποδηλώνει την απουσία οικονομικής συνέχειας. |
| --- | --- |

(210)

Αγοραστής ήταν η Yasmina, θυγατρική της 3Y. Μοναδικός εταίρος της 3Y ήταν ο Σαουδάραβας υπήκοος Adel Mohammed Saleh M. Alghanmi. Η Yasmina ήταν ιδιωτική επιχείρηση, η οποία προηγουμένως δεν συνδεόταν ούτε με τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck ούτε με την FLG. Το γεγονός ότι ο Yasmina ήταν ανεξάρτητη τόσο από την FLG όσο και από τις αρχές υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει οικονομική συνέχεια. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ταυτότητα του αγοραστή υποδηλώνει την απουσία οικονομικής συνέχειας.

7.2.2.4.   Ημερομηνία της πώλησης

Ημερομηνία της πώλησης

| (211) | Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck σκόπευε να ιδιωτικοποιήσει τον αερολιμένα πριν ξεκινήσουν οι έρευνες της Επιτροπής. Μετά την αποτυχία της πρώτης προσπάθειας ιδιωτικοποίησης με την Infratil το 2009, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έκανε το 2012 δεύτερη απόπειρα και πώλησε τον αερολιμένα στη Yasmina. Η πώληση στη Yasmina πραγματοποιήθηκε μετά τις αποφάσεις του 2007 και του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας, αλλά πριν από την οριστική απόφαση της Επιτροπής. Το γεγονός ότι η πώληση του αερολιμένα αποτελεί μέρος των συνεχιζόμενων προσπαθειών της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck για την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται για στοχευμένη προσπάθεια αποφυγής της ανάκτησης της ενίσχυσης. Συνεπώς, η ημερομηνία της πώλησης υποδηλώνει την απουσία οικονομικής συνέχειας. |
| --- | --- |

(211)

Η Χανσεατική Πόλη του Lübeck σκόπευε να ιδιωτικοποιήσει τον αερολιμένα πριν ξεκινήσουν οι έρευνες της Επιτροπής. Μετά την αποτυχία της πρώτης προσπάθειας ιδιωτικοποίησης με την Infratil το 2009, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έκανε το 2012 δεύτερη απόπειρα και πώλησε τον αερολιμένα στη Yasmina. Η πώληση στη Yasmina πραγματοποιήθηκε μετά τις αποφάσεις του 2007 και του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας, αλλά πριν από την οριστική απόφαση της Επιτροπής. Το γεγονός ότι η πώληση του αερολιμένα αποτελεί μέρος των συνεχιζόμενων προσπαθειών της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck για την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται για στοχευμένη προσπάθεια αποφυγής της ανάκτησης της ενίσχυσης. Συνεπώς, η ημερομηνία της πώλησης υποδηλώνει την απουσία οικονομικής συνέχειας.

| (212) | Κατά το Δικαστήριο, υπάρχει οικονομική συνέχεια, όταν υπάρχει η αντικειμενική περίσταση «ότι η μεταβίβαση είχε ως αποτέλεσμα την παράκαμψη της υποχρεώσεως επιστροφής της επίμαχης ενισχύσεως» (43). Ωστόσο, επειδή στην παρούσα υπόθεση από το 2007, όταν κινήθηκε η διαδικασία, δεν εκδόθηκε απόφαση της Επιτροπής σχετικά με την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης υπέρ του αερολιμένα του Lübeck, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι με την ιδιωτικοποίηση επιδιώχθηκε μια τέτοια πρόθεση. Ωστόσο, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην προκείμενη υπόθεση ενήργησε με οικονομική συνέπεια, αφού η ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα είχε ήδη εξεταστεί πριν ασχοληθεί η Επιτροπή με το ζήτημα του κατά πόσον ο αερολιμένας του Lübeck μπορούσε πιθανώς να έχει λάβει κρατική ενίσχυση (44). |
| --- | --- |

(212)

Κατά το Δικαστήριο, υπάρχει οικονομική συνέχεια, όταν υπάρχει η αντικειμενική περίσταση «ότι η μεταβίβαση είχε ως αποτέλεσμα την παράκαμψη της υποχρεώσεως επιστροφής της επίμαχης ενισχύσεως» (43). Ωστόσο, επειδή στην παρούσα υπόθεση από το 2007, όταν κινήθηκε η διαδικασία, δεν εκδόθηκε απόφαση της Επιτροπής σχετικά με την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης υπέρ του αερολιμένα του Lübeck, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι με την ιδιωτικοποίηση επιδιώχθηκε μια τέτοια πρόθεση. Ωστόσο, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck στην προκείμενη υπόθεση ενήργησε με οικονομική συνέπεια, αφού η ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα είχε ήδη εξεταστεί πριν ασχοληθεί η Επιτροπή με το ζήτημα του κατά πόσον ο αερολιμένας του Lübeck μπορούσε πιθανώς να έχει λάβει κρατική ενίσχυση (44).

43

44

| (213) | Επιπλέον, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οικονομική συνέχεια μπορεί να υπάρχει όταν μια εταιρεία συστάθηκε για να συνεχίσει μέρος των δραστηριοτήτων μιας αφερέγγυας επιχείρησης (45). Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει εν προκειμένω, διότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ξεκίνησε και ολοκλήρωσε την πώληση της FLG στη Yasmina χωρίς η FLG να είναι αφερέγγυα. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ημερομηνία της πώλησης υποδηλώνει την απουσία οικονομικής συνέχειας. |
| --- | --- |

(213)

Επιπλέον, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οικονομική συνέχεια μπορεί να υπάρχει όταν μια εταιρεία συστάθηκε για να συνεχίσει μέρος των δραστηριοτήτων μιας αφερέγγυας επιχείρησης (45). Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει εν προκειμένω, διότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ξεκίνησε και ολοκλήρωσε την πώληση της FLG στη Yasmina χωρίς η FLG να είναι αφερέγγυα. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ημερομηνία της πώλησης υποδηλώνει την απουσία οικονομικής συνέχειας.

45

7.2.2.5.   Οικονομική λογική της συναλλαγής

Οικονομική λογική της συναλλαγής

| (214) | Στο πλαίσιο της εκδήλωσης ενδιαφέροντός της, η επιχείρηση Yasmina υπέβαλε ένα φιλόδοξο επιχειρηματικό σχέδιο, σύμφωνα με το οποίο ο αερολιμένας του Lübeck επρόκειτο να μετατραπεί σε σύγχρονο αερολιμένα, ελκυστικό για μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων. Το σχέδιο προέβλεπε την προσέλκυση επιχειρήσεων με ένα σύγχρονο επιχειρηματικό πάρκο υψηλής τεχνολογίας, το οποίο επρόκειτο να περιλαμβάνει κινηματογράφους, τράπεζες, καφετέριες, εστιατόρια καιχώρους στάθμευσης με ειδικές πίστες αγώνων, πίστες καρτ, παγοδρόμιο, μπουτίκ μόδας, ξενοδοχείο μπουτίκ, συνεδριακό κέντρο καθώς και εκπτωτικό χωριό. Επιπλέον, επρόκειτο να κατασκευαστεί ένα κέντρο μεταφόρτωσης για τη συγκέντρωση των χερσαίων, πλωτών και αεροπορικών μεταφορών και, με αυτόν τον τρόπο, για τη βελτίωσή τους. Στο πλαίσιο αυτό, θα έπρεπε επίσης να δημιουργηθούν εγκαταστάσεις αποθήκευσης, να επεκταθούν οι διάδρομοι απογείωσης/προσγείωσης και να δημιουργηθεί υποδομή συντήρησης. Επιπλέον, εξετάστηκαν ορισμένες τροποποιήσεις του υφιστάμενου επιχειρηματικού σχεδίου, π.χ. φθηνότερα καύσιμα για μικρά αεροσκάφη, υπηρεσία self-check-in, υπηρεσία FBO για επιβάτες VIP καθώς και αίτηση συμμετοχής του αερολιμένα ως τόπου διοργάνωσης αεροπορικών επιδείξεων και εκθέσεων. Ταυτόχρονα, με την παροχή ναυλωμένων και τακτικών πτήσεων αναμενόταν να συνεχιστεί η συνήθης πτητική δραστηριότητα στον αερολιμένα του Lübeck. Από εκ των προτέρων προοπτική, ο αερολιμένας του Lübeck επρόκειτο να παραμείνει αερολιμένας, όμως να αποκτήσει νέο επιχειρηματικό σχέδιο. |
| --- | --- |

(214)

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης ενδιαφέροντός της, η επιχείρηση Yasmina υπέβαλε ένα φιλόδοξο επιχειρηματικό σχέδιο, σύμφωνα με το οποίο ο αερολιμένας του Lübeck επρόκειτο να μετατραπεί σε σύγχρονο αερολιμένα, ελκυστικό για μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων. Το σχέδιο προέβλεπε την προσέλκυση επιχειρήσεων με ένα σύγχρονο επιχειρηματικό πάρκο υψηλής τεχνολογίας, το οποίο επρόκειτο να περιλαμβάνει κινηματογράφους, τράπεζες, καφετέριες, εστιατόρια καιχώρους στάθμευσης με ειδικές πίστες αγώνων, πίστες καρτ, παγοδρόμιο, μπουτίκ μόδας, ξενοδοχείο μπουτίκ, συνεδριακό κέντρο καθώς και εκπτωτικό χωριό. Επιπλέον, επρόκειτο να κατασκευαστεί ένα κέντρο μεταφόρτωσης για τη συγκέντρωση των χερσαίων, πλωτών και αεροπορικών μεταφορών και, με αυτόν τον τρόπο, για τη βελτίωσή τους. Στο πλαίσιο αυτό, θα έπρεπε επίσης να δημιουργηθούν εγκαταστάσεις αποθήκευσης, να επεκταθούν οι διάδρομοι απογείωσης/προσγείωσης και να δημιουργηθεί υποδομή συντήρησης. Επιπλέον, εξετάστηκαν ορισμένες τροποποιήσεις του υφιστάμενου επιχειρηματικού σχεδίου, π.χ. φθηνότερα καύσιμα για μικρά αεροσκάφη, υπηρεσία self-check-in, υπηρεσία FBO για επιβάτες VIP καθώς και αίτηση συμμετοχής του αερολιμένα ως τόπου διοργάνωσης αεροπορικών επιδείξεων και εκθέσεων. Ταυτόχρονα, με την παροχή ναυλωμένων και τακτικών πτήσεων αναμενόταν να συνεχιστεί η συνήθης πτητική δραστηριότητα στον αερολιμένα του Lübeck. Από εκ των προτέρων προοπτική, ο αερολιμένας του Lübeck επρόκειτο να παραμείνει αερολιμένας, όμως να αποκτήσει νέο επιχειρηματικό σχέδιο.

| (215) | Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, παρόλο που το επιχειρηματικό σχέδιο της Yasmina διαφέρει από τις δραστηριότητες της FLG, η Yasmina επιθυμούσε να προσφέρει παρόμοιες υπηρεσίες αεροπορικών μεταφορών με την FLG. Αυτό μάλλον υποδηλώνει την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας. Το γεγονός ότι η Yasmina μπορούσε τελικά να προσφέρει λιγότερες αεροπορικές υπηρεσίες, διότι η Ryanair εγκατέλειψε τον αερολιμένα του Lübeck και χρησιμοποιούσε εφεξής αντ' αυτού τον κοντινό αερολιμένα του Αμβούργου, δεν αλλάζει τίποτα σε αυτό το συμπέρασμα. |
| --- | --- |

(215)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, παρόλο που το επιχειρηματικό σχέδιο της Yasmina διαφέρει από τις δραστηριότητες της FLG, η Yasmina επιθυμούσε να προσφέρει παρόμοιες υπηρεσίες αεροπορικών μεταφορών με την FLG. Αυτό μάλλον υποδηλώνει την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας. Το γεγονός ότι η Yasmina μπορούσε τελικά να προσφέρει λιγότερες αεροπορικές υπηρεσίες, διότι η Ryanair εγκατέλειψε τον αερολιμένα του Lübeck και χρησιμοποιούσε εφεξής αντ' αυτού τον κοντινό αερολιμένα του Αμβούργου, δεν αλλάζει τίποτα σε αυτό το συμπέρασμα.

7.2.2.6.   Συμπέρασμα σχετικά με την οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina

Συμπέρασμα σχετικά με την οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina

| (216) | Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι ορισμένοι από τους δείκτες αντικρούουν την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας μεταξύ της FLG και της Yasmina και ορισμένοι συνηγορούν υπέρ αυτής. Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει κυρίως ότι η Yasmina κατέβαλε τιμή χαμηλότερη από την αγοραία τιμή για τα περιουσιακά στοιχεία της FLG. Για τον λόγο αυτό, παρόλο που ορισμένες ενδείξεις διαψεύδουν την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας, η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας μεταξύ της FLG και της Yasmina. Ωστόσο, σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι επιχειρήσεις 3Y και Yasmina στο μεταξύ έχουν διαλυθεί. Συνεπώς, η υποχρέωση επιστροφής δεν θα μπορούσε πλέον να επεκταθεί στη Yasmina, ακόμη και αν υπήρχε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina. |
| --- | --- |

(216)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι ορισμένοι από τους δείκτες αντικρούουν την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας μεταξύ της FLG και της Yasmina και ορισμένοι συνηγορούν υπέρ αυτής. Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει κυρίως ότι η Yasmina κατέβαλε τιμή χαμηλότερη από την αγοραία τιμή για τα περιουσιακά στοιχεία της FLG. Για τον λόγο αυτό, παρόλο που ορισμένες ενδείξεις διαψεύδουν την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας, η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας μεταξύ της FLG και της Yasmina. Ωστόσο, σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι επιχειρήσεις 3Y και Yasmina στο μεταξύ έχουν διαλυθεί. Συνεπώς, η υποχρέωση επιστροφής δεν θα μπορούσε πλέον να επεκταθεί στη Yasmina, ακόμη και αν υπήρχε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina.

7.2.3.   
  Οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της PuRen

Οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της PuRen

| (217) | Αν υπήρχε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina, η Επιτροπή θα έπρεπε να ελέγξει, αφού η Yasmina στο μεταξύ διαλύθηκε, κατά πόσον ο αγοραστής των περιουσιακών στοιχείων της Yasmina επωφελήθηκε από την πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG και κατά πόσον η υποχρέωση επιστροφής θα μπορούσε πιθανώς να επεκταθεί σε αυτόν τον αγοραστή. |
| --- | --- |

(217)

Αν υπήρχε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina, η Επιτροπή θα έπρεπε να ελέγξει, αφού η Yasmina στο μεταξύ διαλύθηκε, κατά πόσον ο αγοραστής των περιουσιακών στοιχείων της Yasmina επωφελήθηκε από την πιθανή κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG και κατά πόσον η υποχρέωση επιστροφής θα μπορούσε πιθανώς να επεκταθεί σε αυτόν τον αγοραστή.

| (218) | Πριν από τη διάλυση της Yasmina, τα περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης πωλήθηκαν σε άλλον ιδιώτη επενδυτή, συγκεκριμένα στη PuRen. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι τα περιουσιακά στοιχεία της Yasmina πωλήθηκαν στο πλαίσιο πτωχευτικής διαδικασίας υπό δικαστική εποπτεία βάσει του γερμανικού πτωχευτικού δικαίου (46). Αυτό υποδηλώνει σε κάθε περίπτωση ότι σε περίπτωση ύπαρξης οικονομικής συνέχειας μεταξύ της FLG και της Yasmina, η αλυσίδα της οικονομικής συνέχειας θα είχε διακοπεί σε αυτό το σημείο. Κατά συνέπεια, η PuRen δεν επωφελήθηκε από τυχόν κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG. |
| --- | --- |

(218)

Πριν από τη διάλυση της Yasmina, τα περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης πωλήθηκαν σε άλλον ιδιώτη επενδυτή, συγκεκριμένα στη PuRen. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι τα περιουσιακά στοιχεία της Yasmina πωλήθηκαν στο πλαίσιο πτωχευτικής διαδικασίας υπό δικαστική εποπτεία βάσει του γερμανικού πτωχευτικού δικαίου (46). Αυτό υποδηλώνει σε κάθε περίπτωση ότι σε περίπτωση ύπαρξης οικονομικής συνέχειας μεταξύ της FLG και της Yasmina, η αλυσίδα της οικονομικής συνέχειας θα είχε διακοπεί σε αυτό το σημείο. Κατά συνέπεια, η PuRen δεν επωφελήθηκε από τυχόν κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG.

46

7.2.4.   
  Πλεονέκτημα υπέρ της πωληθείσας οικονομικής δραστηριότητας

Πλεονέκτημα υπέρ της πωληθείσας οικονομικής δραστηριότητας

| (219) | Δεν υφίσταται πλέον ούτε η σημαντικότερη επιχειρηματική δραστηριότητα που ασκούσε η FLG, η λειτουργία του αερολιμένα του Lübeck, διότι στον αερολιμένα του Lübeck δεν προσφέρονται πλέον τακτικές ή ναυλωμένες πτήσεις. Κατά την ημερομηνία σύνταξης της παρούσας απόφασης, ο αερολιμένας του Lübeck δεν εξυπηρετείται από καμία αεροπορική εταιρεία. Ως εκ τούτου, η πωληθείσα οικονομική δραστηριότητα δεν μπορεί να έχει επωφεληθεί από τυχόν κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG. |
| --- | --- |

(219)

Δεν υφίσταται πλέον ούτε η σημαντικότερη επιχειρηματική δραστηριότητα που ασκούσε η FLG, η λειτουργία του αερολιμένα του Lübeck, διότι στον αερολιμένα του Lübeck δεν προσφέρονται πλέον τακτικές ή ναυλωμένες πτήσεις. Κατά την ημερομηνία σύνταξης της παρούσας απόφασης, ο αερολιμένας του Lübeck δεν εξυπηρετείται από καμία αεροπορική εταιρεία. Ως εκ τούτου, η πωληθείσα οικονομική δραστηριότητα δεν μπορεί να έχει επωφεληθεί από τυχόν κρατική ενίσχυση υπέρ της FLG.

| (220) | Επιπλέον, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει κατά πόσον η πωληθείσα οικονομική δραστηριότητα, σε αυτήν την περίπτωση ο αερολιμένας, θα μπορούσε να ευνοηθεί από την αρνητική τιμή αγοράς που κατέβαλε η Yasmina για τα περιουσιακά στοιχεία της FLH (47). Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει κατά πόσον η Χανσεατική Πόλη του Lübeck συμπεριφέρθηκε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς. Για το σκοπό αυτό, τα έξοδα της πώλησης του αερολιμένα πρέπει να συγκριθούν με τα έξοδα που θα προέκυπταν στην περίπτωση ενός αντίστροφου σεναρίου, δηλαδή σε περίπτωση κλεισίματος του αερολιμένα ή συνέχισης της λειτουργίας του αερολιμένα από την FLG. |
| --- | --- |

(220)

Επιπλέον, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει κατά πόσον η πωληθείσα οικονομική δραστηριότητα, σε αυτήν την περίπτωση ο αερολιμένας, θα μπορούσε να ευνοηθεί από την αρνητική τιμή αγοράς που κατέβαλε η Yasmina για τα περιουσιακά στοιχεία της FLH (47). Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει κατά πόσον η Χανσεατική Πόλη του Lübeck συμπεριφέρθηκε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς. Για το σκοπό αυτό, τα έξοδα της πώλησης του αερολιμένα πρέπει να συγκριθούν με τα έξοδα που θα προέκυπταν στην περίπτωση ενός αντίστροφου σεναρίου, δηλαδή σε περίπτωση κλεισίματος του αερολιμένα ή συνέχισης της λειτουργίας του αερολιμένα από την FLG.

47

| (221) | Ωστόσο, επειδή κατά την ημερομηνία σύνταξης της παρούσας απόφασης, καμία αεροπορική εταιρεία δεν εκμεταλλεύεται τον αερολιμένα και κατά συνέπεια δεν προσφέρονται τακτικές ή ναυλωμένες πτήσεις προς ή από τον αερολιμένα του Lübeck, η Επιτροπή δεν χρειάζεται να εξετάσει κατά πόσον η πωληθείσα οικονομική δραστηριότητα ευνοήθηκε από την αρνητική τιμή αγοράς. Η οικονομική δραστηριότητα εξαφανίστηκε από την αγορά. |
| --- | --- |

(221)

Ωστόσο, επειδή κατά την ημερομηνία σύνταξης της παρούσας απόφασης, καμία αεροπορική εταιρεία δεν εκμεταλλεύεται τον αερολιμένα και κατά συνέπεια δεν προσφέρονται τακτικές ή ναυλωμένες πτήσεις προς ή από τον αερολιμένα του Lübeck, η Επιτροπή δεν χρειάζεται να εξετάσει κατά πόσον η πωληθείσα οικονομική δραστηριότητα ευνοήθηκε από την αρνητική τιμή αγοράς. Η οικονομική δραστηριότητα εξαφανίστηκε από την αγορά.

| (222) | Αυτή η διαπίστωση δεν θίγει τον έλεγχο του κατά πόσον η πρόσφατη πώληση του αερολιμένα του Lübeck στη Stöcker συνιστούσε κρατική ενίσχυση για τον αγοραστή. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης στη Γερμανία ότι τυχόν μέτρα που ελήφθησαν για την προετοιμασία της επανέναρξης των τακτικών πτήσεων ή των ναυλωμένων πτήσεων στον αερολιμένα του Lübeck υπόκεινται στον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων και θα πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή. |
| --- | --- |

(222)

Αυτή η διαπίστωση δεν θίγει τον έλεγχο του κατά πόσον η πρόσφατη πώληση του αερολιμένα του Lübeck στη Stöcker συνιστούσε κρατική ενίσχυση για τον αγοραστή. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης στη Γερμανία ότι τυχόν μέτρα που ελήφθησαν για την προετοιμασία της επανέναρξης των τακτικών πτήσεων ή των ναυλωμένων πτήσεων στον αερολιμένα του Lübeck υπόκεινται στον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων και θα πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή.

7.2.5.   
  Συμπέρασμα

Συμπέρασμα

| (223) | Δεν απαιτείται απόφαση στην οποία να κρίνεται κατά πόσο τυχόν κρατικές ενισχύσεις υπέρ της FLG συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και, σε τέτοια περίπτωση, μπορεί να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά. Το νομικό πρόσωπο FLG και η οικονομική του δραστηριότητα δεν υφίστανται πλέον. Ακόμη και αν υπήρχε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina, η ενίσχυση δεν μπορούσε πλέον να ανακτηθεί από τη Yasmina, αφού η Yasmina διαλύθηκε και τα περιουσιακά στοιχεία της πωλήθηκαν σε πτωχευτική διαδικασία βάσει του γερμανικού δικαίου υπό δικαστική εποπτεία. |
| --- | --- |

(223)

Δεν απαιτείται απόφαση στην οποία να κρίνεται κατά πόσο τυχόν κρατικές ενισχύσεις υπέρ της FLG συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και, σε τέτοια περίπτωση, μπορεί να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά. Το νομικό πρόσωπο FLG και η οικονομική του δραστηριότητα δεν υφίστανται πλέον. Ακόμη και αν υπήρχε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina, η ενίσχυση δεν μπορούσε πλέον να ανακτηθεί από τη Yasmina, αφού η Yasmina διαλύθηκε και τα περιουσιακά στοιχεία της πωλήθηκαν σε πτωχευτική διαδικασία βάσει του γερμανικού δικαίου υπό δικαστική εποπτεία.

7.3.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ INFRATIL

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ INFRATIL

7.3.1.   
  Πώληση των μεριδίων στην FLG

Πώληση των μεριδίων στην FLG

7.3.1.1.   Πλεονέκτημα

Πλεονέκτημα

| (224) | Πλεονέκτημα, σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, είναι κάθε οικονομικό όφελος το οποίο δεν θα είχε αποκομίσει επιχείρηση υπό τις συνήθεις συνθήκες, δηλαδή ελλείψει κρατικής παρέμβασης (48). |
| --- | --- |

(224)

Πλεονέκτημα, σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, είναι κάθε οικονομικό όφελος το οποίο δεν θα είχε αποκομίσει επιχείρηση υπό τις συνήθεις συνθήκες, δηλαδή ελλείψει κρατικής παρέμβασης (48).

48

| (225) | Το άρθρο 345 ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής: «Η Συνθήκη δεν προδικάζει με κανένα τρόπο το καθεστώς της ιδιοκτησίας στα κράτη μέλη». Η ιδιωτικοποίηση μιας επιχείρησης – η μετάβαση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα – είναι μια οικονομική απόφαση η οποία από μόνη της εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών. |
| --- | --- |

(225)

Το άρθρο 345 ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής: «Η Συνθήκη δεν προδικάζει με κανένα τρόπο το καθεστώς της ιδιοκτησίας στα κράτη μέλη». Η ιδιωτικοποίηση μιας επιχείρησης – η μετάβαση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα – είναι μια οικονομική απόφαση η οποία από μόνη της εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών.

| (226) | Σύμφωνα με την πάγια νομολογία (49) και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της Επιτροπής, (50) κατά την πώληση μεριδίων επιχειρήσεων δεν παρέχεται πλεονέκτημα από το κράτος στον αγοραστή, αν το κράτος συμπεριφέρεται ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς. Αυτό συμβαίνει αν ένας υποθετικός ιδιώτης μεριδιούχος είχε συνάψει τη σχετική συναλλαγή ενόψει των προοπτικών κέρδους. Μη οικονομικές εκτιμήσεις, όπως λόγοι βιομηχανικής πολιτικής ή πολιτικής της απασχόλησης ή στόχοι περιφερειακής ανάπτυξης, δεν διαδραματίζουν κανένα ρόλο σε αυτή την αξιολόγηση. Αυτή η αρχή έχει επιβεβαιωθεί κατ' επανάληψη από την Επιτροπή και το Δικαστήριο (51). |
| --- | --- |

(226)

Σύμφωνα με την πάγια νομολογία (49) και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της Επιτροπής, (50) κατά την πώληση μεριδίων επιχειρήσεων δεν παρέχεται πλεονέκτημα από το κράτος στον αγοραστή, αν το κράτος συμπεριφέρεται ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς. Αυτό συμβαίνει αν ένας υποθετικός ιδιώτης μεριδιούχος είχε συνάψει τη σχετική συναλλαγή ενόψει των προοπτικών κέρδους. Μη οικονομικές εκτιμήσεις, όπως λόγοι βιομηχανικής πολιτικής ή πολιτικής της απασχόλησης ή στόχοι περιφερειακής ανάπτυξης, δεν διαδραματίζουν κανένα ρόλο σε αυτή την αξιολόγηση. Αυτή η αρχή έχει επιβεβαιωθεί κατ' επανάληψη από την Επιτροπή και το Δικαστήριο (51).

49

50

51

| (227) | Στην απόφασή του στην υπόθεση Stardust Marine, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι «για να εξακριβωθεί αν το Δημόσιο επέδειξε συμπεριφορά συνετού επενδυτή που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, το ζήτημα κατά πόσον η συμπεριφορά του Δημοσίου ήταν ορθολογική από οικονομική άποψη πρέπει να κριθεί εντός του χρονικού πλαισίου εντός του οποίου ελήφθησαν τα μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης και να αποφευχθεί οποιαδήποτε εκτίμηση με βάση μεταγενέστερες καταστάσεις». (52) |
| --- | --- |

(227)

Στην απόφασή του στην υπόθεση Stardust Marine, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι «για να εξακριβωθεί αν το Δημόσιο επέδειξε συμπεριφορά συνετού επενδυτή που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, το ζήτημα κατά πόσον η συμπεριφορά του Δημοσίου ήταν ορθολογική από οικονομική άποψη πρέπει να κριθεί εντός του χρονικού πλαισίου εντός του οποίου ελήφθησαν τα μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης και να αποφευχθεί οποιαδήποτε εκτίμηση με βάση μεταγενέστερες καταστάσεις». (52)

Stardust Marine

52

| (228) | Προκειμένου να ελεγχθεί κατά πόσον η Χανσεατική Πόλη του Lübeck κατά την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα του Lübeck συμπεριφέρθηκε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς, πρέπει να αξιολογηθούν οι διάφορες επιλογές πολιτικής που διέθετε τότε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck, προκειμένου να προσδιοριστεί κατά πόσον η Χανσεατική Πόλη του Lübeck επέλεξε την οικονομικά ευνοϊκότερη δυνατότητα. Καταρχήν, μια αξιολόγηση που πραγματοποιείται από ανεξάρτητη επιχείρηση παροχής συμβουλών μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη της αγοραίας αξίας μιας συναλλαγής. |
| --- | --- |

(228)

Προκειμένου να ελεγχθεί κατά πόσον η Χανσεατική Πόλη του Lübeck κατά την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα του Lübeck συμπεριφέρθηκε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς, πρέπει να αξιολογηθούν οι διάφορες επιλογές πολιτικής που διέθετε τότε η Χανσεατική Πόλη του Lübeck, προκειμένου να προσδιοριστεί κατά πόσον η Χανσεατική Πόλη του Lübeck επέλεξε την οικονομικά ευνοϊκότερη δυνατότητα. Καταρχήν, μια αξιολόγηση που πραγματοποιείται από ανεξάρτητη επιχείρηση παροχής συμβουλών μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη της αγοραίας αξίας μιας συναλλαγής.

| (229) | Το 2004, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ανέθεσε σε μια ανεξάρτητη ιδιωτική τράπεζα να καταρτίσει αξιολόγηση της διακοπής καθώς και της διατήρησης της λειτουργίας του αερολιμένα («μελέτη Berenberg») (53). Σε αυτήν τη μελέτη αξιολογήθηκαν το ευνοϊκότερο και το δυσμενέστερο αποτέλεσμα των ακόλουθων επιλογών πολιτικής:

  Πίνακας 9


  Επιλογές πολιτικής της HL και αξιολόγησή τους από την Berenberg Consult









  Επιλογές πολιτικής | Δυσμενέστερη περίπτωση (σε EUR) | Ευνοϊκότερη περίπτωση (σε EUR) | Μέση αξία (σε EUR) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ιδιωτικοποίηση (ευνοϊκότερη περίπτωση, συμπεριλαμβανομένων επιδοτήσεων, πώληση της τοποθεσίας του αερολιμένα 2009, υπόσχεση αποπληρωμής από μελλοντικά κέρδη) | [...] | [...] | [...] |
| Κανονικό κλείσιμο (ευνοϊκότερη περίπτωση χωρίς επέκταση της ευθύνης) | [...] | [...] | [...] |
| Πτώχευση (ευνοϊκότερη περίπτωση χωρίς επέκταση της ευθύνης) | [....] | [...] | [...] |
| Αμετάβλητη διατήρηση της λειτουργίας (δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ ευνοϊκότερης και δυσμενέστερης περίπτωσης) | [...] | [...] | [...] |

(229)

Το 2004, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ανέθεσε σε μια ανεξάρτητη ιδιωτική τράπεζα να καταρτίσει αξιολόγηση της διακοπής καθώς και της διατήρησης της λειτουργίας του αερολιμένα («μελέτη Berenberg») (53). Σε αυτήν τη μελέτη αξιολογήθηκαν το ευνοϊκότερο και το δυσμενέστερο αποτέλεσμα των ακόλουθων επιλογών πολιτικής:

53

Πίνακας 9

Πίνακας 9

Επιλογές πολιτικής της HL και αξιολόγησή τους από την Berenberg Consult

Επιλογές πολιτικής της HL και αξιολόγησή τους από την Berenberg Consult

Επιλογές πολιτικής

Δυσμενέστερη περίπτωση (σε EUR)

Ευνοϊκότερη περίπτωση (σε EUR)

Μέση αξία (σε EUR)

Ιδιωτικοποίηση (ευνοϊκότερη περίπτωση, συμπεριλαμβανομένων επιδοτήσεων, πώληση της τοποθεσίας του αερολιμένα 2009, υπόσχεση αποπληρωμής από μελλοντικά κέρδη)

[...]

[...]

[...]

Κανονικό κλείσιμο (ευνοϊκότερη περίπτωση χωρίς επέκταση της ευθύνης)

[...]

[...]

[...]

Πτώχευση (ευνοϊκότερη περίπτωση χωρίς επέκταση της ευθύνης)

[....]

[...]

[...]

Αμετάβλητη διατήρηση της λειτουργίας (δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ ευνοϊκότερης και δυσμενέστερης περίπτωσης)

[...]

[...]

[...]

| (230) | Η καταληκτική ημερομηνία ήταν η 31η Δεκεμβρίου 2003. Σύμφωνα με τη μελέτη Berenberg, η διατήρηση της λειτουργίας του αερολιμένα θα είχε προκαλέσει έξοδα ύψους [...] EUR. Εδώ θεωρήθηκε ότι ο αερολιμένας θα συνεχίσει να παρουσιάζει ζημίες κατά τα επόμενα έτη. Τα έξοδα της ιδιωτικοποίησης εκτιμήθηκαν σε [...] EUR έως [...] EUR. Αυτή η αξιολόγηση βασίστηκε σε παραδοχή θετικού τιμήματος πώλησης ύψους [...] EUR. Επειδή ένας δυνητικός αγοραστής στην προσφορά τιμήματος αγοράς του θα λάμβανε υπόψη τυχόν αναμενόμενες ζημίες του αερολιμένα, η εκτίμηση αυτού του τιμήματος πώλησης οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κατά την αξιολόγηση αυτού θεωρήθηκε ότι η λειτουργία του αερολιμένα θα ήταν κερδοφόρα μετά την ιδιωτικοποίηση. Αυτή η παραδοχή βασίζεται στην προσδοκία ότι η αποδοτικότητα και ο αριθμός των επιβατών θα αυξηθούν μετά την ιδιωτικοποίηση. Κατά συνέπεια, η παραδοχή είναι δικαιολογημένη. Ειδικότερα, η Ryanair είχε ανακοινώσει ότι σε περίπτωση επέκτασης των διαδρόμων απογείωσης/προσγείωσης θα δημιουργούσε υποκατάστημα στον αερολιμένα του Lübeck. |
| --- | --- |

(230)

Η καταληκτική ημερομηνία ήταν η 31η Δεκεμβρίου 2003. Σύμφωνα με τη μελέτη Berenberg, η διατήρηση της λειτουργίας του αερολιμένα θα είχε προκαλέσει έξοδα ύψους [...] EUR. Εδώ θεωρήθηκε ότι ο αερολιμένας θα συνεχίσει να παρουσιάζει ζημίες κατά τα επόμενα έτη. Τα έξοδα της ιδιωτικοποίησης εκτιμήθηκαν σε [...] EUR έως [...] EUR. Αυτή η αξιολόγηση βασίστηκε σε παραδοχή θετικού τιμήματος πώλησης ύψους [...] EUR. Επειδή ένας δυνητικός αγοραστής στην προσφορά τιμήματος αγοράς του θα λάμβανε υπόψη τυχόν αναμενόμενες ζημίες του αερολιμένα, η εκτίμηση αυτού του τιμήματος πώλησης οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κατά την αξιολόγηση αυτού θεωρήθηκε ότι η λειτουργία του αερολιμένα θα ήταν κερδοφόρα μετά την ιδιωτικοποίηση. Αυτή η παραδοχή βασίζεται στην προσδοκία ότι η αποδοτικότητα και ο αριθμός των επιβατών θα αυξηθούν μετά την ιδιωτικοποίηση. Κατά συνέπεια, η παραδοχή είναι δικαιολογημένη. Ειδικότερα, η Ryanair είχε ανακοινώσει ότι σε περίπτωση επέκτασης των διαδρόμων απογείωσης/προσγείωσης θα δημιουργούσε υποκατάστημα στον αερολιμένα του Lübeck.

| (231) | Σε αυτήν τη βάση, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης του αερολιμένα, αφού αυτή ήταν η οικονομικά ευνοϊκότερη από τις διαθέσιμες επιλογές πολιτικής. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι στη μελέτη Berenberg θεωρήθηκε ότι οι δραστηριότητες του αερολιμένα θα μπορούσαν να πωληθούν σε θετική τιμή, ενώ σε περίπτωση παραμονής του στο δημόσιο θα αναμένονταν συνεχιζόμενες ζημίες. |
| --- | --- |

(231)

Σε αυτήν τη βάση, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης του αερολιμένα, αφού αυτή ήταν η οικονομικά ευνοϊκότερη από τις διαθέσιμες επιλογές πολιτικής. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι στη μελέτη Berenberg θεωρήθηκε ότι οι δραστηριότητες του αερολιμένα θα μπορούσαν να πωληθούν σε θετική τιμή, ενώ σε περίπτωση παραμονής του στο δημόσιο θα αναμένονταν συνεχιζόμενες ζημίες.

| (232) | Η σύμβαση, την οποία συνήψαν η Χανσεατική Πόλη του Lübeck και η Infratil αποτελείται από πολλά στοιχεία και προβλέπει διάφορα σενάρια που λαμβάνουν υπόψη την κατάσταση τον Οκτώβριο του 2005. |
| --- | --- |

(232)

Η σύμβαση, την οποία συνήψαν η Χανσεατική Πόλη του Lübeck και η Infratil αποτελείται από πολλά στοιχεία και προβλέπει διάφορα σενάρια που λαμβάνουν υπόψη την κατάσταση τον Οκτώβριο του 2005.

| (233) | Λόγω του γεγονότος ότι η απόφαση έγκρισης του σχεδίου δεν εκδόθηκε λόγω της απόφασης του OVG Σλέσβιχ του Ιουλίου του 2005 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 78), εμποδίστηκε η επέκταση του αερολιμένα από την Infratil. Το γεγονός αυτό μείωσε την αξία της FLG. Επιπλέον, η προβλεπόμενη διεύρυνση του προγράμματος πτήσεων της Ryanair, μέσω της οποίας θα είχε αυξηθεί η αποδοτικότητα του αερολιμένα, εξαρτάτο κατά κύριο λόγο από την έκδοση της απόφασης έγκρισης του σχεδίου. |
| --- | --- |

(233)

Λόγω του γεγονότος ότι η απόφαση έγκρισης του σχεδίου δεν εκδόθηκε λόγω της απόφασης του OVG Σλέσβιχ του Ιουλίου του 2005 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 78), εμποδίστηκε η επέκταση του αερολιμένα από την Infratil. Το γεγονός αυτό μείωσε την αξία της FLG. Επιπλέον, η προβλεπόμενη διεύρυνση του προγράμματος πτήσεων της Ryanair, μέσω της οποίας θα είχε αυξηθεί η αποδοτικότητα του αερολιμένα, εξαρτάτο κατά κύριο λόγο από την έκδοση της απόφασης έγκρισης του σχεδίου.

OVG Σλέσβιχ

| (234) | Η νεοζηλανδική επενδυτική εταιρεία Infratil ήταν ένας από τους πρώτους ιδιώτες επενδυτές που επένδυσαν στην ηπειρωτική Ευρώπη, σε περιφερειακό αερολιμένα και, ως εκ τούτου, διέθετε περιορισμένη μόνο βάση πληροφοριών για να κάνει εκτίμηση του κινδύνου. Βάσει προηγούμενων εμπειριών και γνώσεων σχετικά με τις γερμανικές διοικητικές διαδικασίες, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα μπορούσε εύλογα να υποθέσει ότι θα εκδιδόταν η απόφαση έγκρισης του σχεδίου. Ωστόσο, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έπρεπε να αποδεχτεί ότι η Infratil θα απέδιδε υψηλότερο κίνδυνο στη διαδικασία έγκρισης σχεδίου και για τον λόγο αυτό δεν θα ήταν διατεθειμένη να καταβάλει ολόκληρο το τίμημα αγοράς. Συνεπώς, αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεων ένα δικαίωμα πώλησης καθώς και η κατανομή του τιμήματος αγοράς σε ένα άμεσα καταβλητέο τίμημα αγοράς I και ένα τίμημα αγοράς II που θα ήταν καταβλητέο κατά την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης έγκρισης του σχεδίου, μόνο σε περίπτωση που αυτή εκδιδόταν. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ένας ιδιώτης μεριδιούχος θα είχε διαπραγματευτεί παρόμοιους όρους. |
| --- | --- |

(234)

Η νεοζηλανδική επενδυτική εταιρεία Infratil ήταν ένας από τους πρώτους ιδιώτες επενδυτές που επένδυσαν στην ηπειρωτική Ευρώπη, σε περιφερειακό αερολιμένα και, ως εκ τούτου, διέθετε περιορισμένη μόνο βάση πληροφοριών για να κάνει εκτίμηση του κινδύνου. Βάσει προηγούμενων εμπειριών και γνώσεων σχετικά με τις γερμανικές διοικητικές διαδικασίες, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα μπορούσε εύλογα να υποθέσει ότι θα εκδιδόταν η απόφαση έγκρισης του σχεδίου. Ωστόσο, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έπρεπε να αποδεχτεί ότι η Infratil θα απέδιδε υψηλότερο κίνδυνο στη διαδικασία έγκρισης σχεδίου και για τον λόγο αυτό δεν θα ήταν διατεθειμένη να καταβάλει ολόκληρο το τίμημα αγοράς. Συνεπώς, αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεων ένα δικαίωμα πώλησης καθώς και η κατανομή του τιμήματος αγοράς σε ένα άμεσα καταβλητέο τίμημα αγοράς I και ένα τίμημα αγοράς II που θα ήταν καταβλητέο κατά την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης έγκρισης του σχεδίου, μόνο σε περίπτωση που αυτή εκδιδόταν. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ένας ιδιώτης μεριδιούχος θα είχε διαπραγματευτεί παρόμοιους όρους.

| (235) | Η Επιτροπή πρέπει επίσης να αξιολογήσει κατά πόσον οι επιμέρους τιμές που προβλέπονται στη σύμβαση για ορισμένα σενάρια ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της οικονομίας της αγοράς. |
| --- | --- |

(235)

Η Επιτροπή πρέπει επίσης να αξιολογήσει κατά πόσον οι επιμέρους τιμές που προβλέπονται στη σύμβαση για ορισμένα σενάρια ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της οικονομίας της αγοράς.

Τίμημα Αγοράς I ([...]) και δικαίωμα πώλησης

Τίμημα Αγοράς I ([...]) και δικαίωμα πώλησης

| (236) | Σε αυτό το σενάριο, δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στη σύμβαση συμμετοχής του 2005 και δεν εκδίδεται η απόφαση έγκρισης του σχεδίου. Κατά συνέπεια, η Infratil δεν χρειάζεται να καταβάλει το τίμημα αγοράς II. Από τη μελέτη που ανέθεσε η Επιτροπή στην Ecorys, μια ανεξάρτητη επιχείρηση παροχής συμβουλών, προκύπτει ότι, χωρίς τις κατασκευαστικές εργασίες, ο αερολιμένας του Lübeck θα παρουσίαζε ζημίες.

  Σχήμα 2


  Σενάριο Low-Case – ΚΠΑ (καθαρή θέση 90 %) και τίμημα αγοράς

  [...] |
| --- | --- |

(236)

Σε αυτό το σενάριο, δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στη σύμβαση συμμετοχής του 2005 και δεν εκδίδεται η απόφαση έγκρισης του σχεδίου. Κατά συνέπεια, η Infratil δεν χρειάζεται να καταβάλει το τίμημα αγοράς II. Από τη μελέτη που ανέθεσε η Επιτροπή στην Ecorys, μια ανεξάρτητη επιχείρηση παροχής συμβουλών, προκύπτει ότι, χωρίς τις κατασκευαστικές εργασίες, ο αερολιμένας του Lübeck θα παρουσίαζε ζημίες.

Σχήμα 2

Σχήμα 2

Σενάριο Low-Case – ΚΠΑ (καθαρή θέση 90 %) και τίμημα αγοράς

Σενάριο Low-Case – ΚΠΑ (καθαρή θέση 90 %) και τίμημα αγοράς

[...]

| (237) | Υπό αυτές τις συνθήκες, θα ήταν αναμενόμενο ότι η Infratil θα ασκούσε το δικαίωμα πώλησης. Ως εκ τούτου, η τιμή αγοράς Ι αποτελεί καθαρά συμβολική τιμή, συνδυασμένη με εξασφάλιση με τη μορφή στρατηγικής εξόδου για την Infratil για την ανάκληση της συναλλαγής. Επειδή η λειτουργία του αερολιμένα δεν είναι κερδοφόρα σε αυτό το σενάριο, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το τίμημα ύψους [...] EUR αντιστοιχεί στους όρους της αγοράς και δεν έχει χορηγηθεί οικονομικό πλεονέκτημα στην Infratil. |
| --- | --- |

(237)

Υπό αυτές τις συνθήκες, θα ήταν αναμενόμενο ότι η Infratil θα ασκούσε το δικαίωμα πώλησης. Ως εκ τούτου, η τιμή αγοράς Ι αποτελεί καθαρά συμβολική τιμή, συνδυασμένη με εξασφάλιση με τη μορφή στρατηγικής εξόδου για την Infratil για την ανάκληση της συναλλαγής. Επειδή η λειτουργία του αερολιμένα δεν είναι κερδοφόρα σε αυτό το σενάριο, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το τίμημα ύψους [...] EUR αντιστοιχεί στους όρους της αγοράς και δεν έχει χορηγηθεί οικονομικό πλεονέκτημα στην Infratil.

| (238) | Το τίμημα πώλησης του δικαιώματος πώλησης ύψους [...] EUR (που θα καταβληθεί από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck) αποτελείται κυρίως από πληρωμές για δάνεια μετόχων, επενδύσεις, λειτουργικές ζημίες και δαπάνες για την απόφαση έγκρισης του σχεδίου – συνεπώς δαπάνες που θα είχαν πραγματοποιηθεί χωρίς την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Δεδομένων των διαφορετικών συνιστωσών του τιμήματος, το δικαίωμα πώλησης θα ισοδυναμούσε με καταγγελία της σύμβασης και, ως εκ τούτου, με ανάκληση της αρχικής συναλλαγής. |
| --- | --- |

(238)

Το τίμημα πώλησης του δικαιώματος πώλησης ύψους [...] EUR (που θα καταβληθεί από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck) αποτελείται κυρίως από πληρωμές για δάνεια μετόχων, επενδύσεις, λειτουργικές ζημίες και δαπάνες για την απόφαση έγκρισης του σχεδίου – συνεπώς δαπάνες που θα είχαν πραγματοποιηθεί χωρίς την ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck. Δεδομένων των διαφορετικών συνιστωσών του τιμήματος, το δικαίωμα πώλησης θα ισοδυναμούσε με καταγγελία της σύμβασης και, ως εκ τούτου, με ανάκληση της αρχικής συναλλαγής.

| (239) | Επιπλέον, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η ανάληψη των λειτουργικών ζημιών περιορίζεται σε [...] EUR. Ωστόσο, οι ζημίες του αερολιμένα κατά τα έτη πριν από την ιδιωτικοποίηση οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η Infratil έπρεπε να γνωρίζει ότι, αν ο αερολιμένας του Lübeck δεν αναπτυσσόταν σύμφωνα με τις προσδοκίες, οι πραγματικές ζημίες θα ήταν πολύ υψηλότερες από αυτό το ανώτατο όριο.

  Πίνακας 10


  Ζημίες της FLG κατά την περίοδο 1995-2010







  Έτος | Ζημίες της FLG (σε 1 000 EUR) |
| --- | --- | --- |
| 1995 | [...] |
| 1996 | [...] |
| 1997 | [...] |
| 1998 | [...] |
| 1999 | [...] |
| 2000 | [...] |
| 2001 | [...] |
| 2002 | [...] |
| 2003 | [...] |
| 2004 | [...] |
| 2005 | [...] |
| 2006 (1η Ιανουαρίου -31 Μαρτίου) | [...] |
| 2007 | [...] |
| 2008 | [...] |
| 2009 | [...] |
| 2010 | [...] |

(239)

Επιπλέον, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η ανάληψη των λειτουργικών ζημιών περιορίζεται σε [...] EUR. Ωστόσο, οι ζημίες του αερολιμένα κατά τα έτη πριν από την ιδιωτικοποίηση οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η Infratil έπρεπε να γνωρίζει ότι, αν ο αερολιμένας του Lübeck δεν αναπτυσσόταν σύμφωνα με τις προσδοκίες, οι πραγματικές ζημίες θα ήταν πολύ υψηλότερες από αυτό το ανώτατο όριο.

Πίνακας 10

Πίνακας 10

Ζημίες της FLG κατά την περίοδο 1995-2010

Ζημίες της FLG κατά την περίοδο 1995-2010

Έτος

Ζημίες της FLG (σε 1 000 EUR)

1995

[...]

1996

[...]

1997

[...]

1998

[...]

1999

[...]

2000

[...]

2001

[...]

2002

[...]

2003

[...]

2004

[...]

2005

[...]

2006 (1η Ιανουαρίου -31 Μαρτίου)

[...]

2007

[...]

2008

[...]

2009

[...]

2010

[...]

| (240) | Μια παρέκταση της αύξησης των ζημιών από τα τρία έτη πριν από την ιδιωτικοποίηση (2002-2004) θα μπορούσε να υποδηλώνει ζημίες άνω των [...] EUR για την περίοδο από την 1η Οκτωβρίου 2005 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2008. Ακόμη και αν θεωρηθεί ότι οι ζημίες από το έτος πριν από την ιδιωτικοποίηση θα παραμείνουν σταθερές, θα μπορούσαννα αναμένονται ζημίες ύψους [...] EUR. Κατά συνέπεια, η Infratil με εύλογη εξέταση θα μπορούσε να γνωρίζει ότι σε περίπτωση μεταπώλησης των μεριδίων και λαμβάνοντας υπόψη την ανάληψη ζημιών ύψους [...] EUR από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, θα παρουσιάζονταν πρόσθετες ζημίες ύψους [...] έως [...] EUR. Αυτή η εκ των προτέρων εκτίμηση επιβεβαιώνεται από τα εκ των υστέρων στοιχεία, σύμφωνα με τα οποία ο αερολιμένας παρουσίασε ζημίες ύψους [...] EUR κατά την αντίστοιχη περίοδο. |
| --- | --- |

(240)

Μια παρέκταση της αύξησης των ζημιών από τα τρία έτη πριν από την ιδιωτικοποίηση (2002-2004) θα μπορούσε να υποδηλώνει ζημίες άνω των [...] EUR για την περίοδο από την 1η Οκτωβρίου 2005 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2008. Ακόμη και αν θεωρηθεί ότι οι ζημίες από το έτος πριν από την ιδιωτικοποίηση θα παραμείνουν σταθερές, θα μπορούσαννα αναμένονται ζημίες ύψους [...] EUR. Κατά συνέπεια, η Infratil με εύλογη εξέταση θα μπορούσε να γνωρίζει ότι σε περίπτωση μεταπώλησης των μεριδίων και λαμβάνοντας υπόψη την ανάληψη ζημιών ύψους [...] EUR από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, θα παρουσιάζονταν πρόσθετες ζημίες ύψους [...] έως [...] EUR. Αυτή η εκ των προτέρων εκτίμηση επιβεβαιώνεται από τα εκ των υστέρων στοιχεία, σύμφωνα με τα οποία ο αερολιμένας παρουσίασε ζημίες ύψους [...] EUR κατά την αντίστοιχη περίοδο.

| (241) | Είναι προφανές ότι ένας ιδιώτης πωλητής δεν θα ήταν σε θέση να διαπραγματευτεί ευνοϊκότερο τίμημα για το δικαίωμα πώλησης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck κατά τις διαπραγματεύσεις σχετικά με το δικαίωμα πώλησης ενήργησε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς και δεν χορηγήθηκε κανένα οικονομικό πλεονέκτημα στην Infratil. |
| --- | --- |

(241)

Είναι προφανές ότι ένας ιδιώτης πωλητής δεν θα ήταν σε θέση να διαπραγματευτεί ευνοϊκότερο τίμημα για το δικαίωμα πώλησης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck κατά τις διαπραγματεύσεις σχετικά με το δικαίωμα πώλησης ενήργησε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς και δεν χορηγήθηκε κανένα οικονομικό πλεονέκτημα στην Infratil.

Τίμημα αγοράς II ([...] EUR)

Τίμημα αγοράς II ([...] EUR)

| (242) | Το τίμημα αγοράς II ύψους [...] EUR έπρεπε να καταβληθεί στην Infratil μόνο εφόσον πληρούνταν ορισμένες προϋποθέσεις που θα εξασφάλιζαν την αποδοτικότητα του αερολιμένα. |
| --- | --- |

(242)

Το τίμημα αγοράς II ύψους [...] EUR έπρεπε να καταβληθεί στην Infratil μόνο εφόσον πληρούνταν ορισμένες προϋποθέσεις που θα εξασφάλιζαν την αποδοτικότητα του αερολιμένα.

| (243) | Το τίμημα αντιστοιχεί στην τιμή πώλησης την οποία διαπραγματεύθηκαν τα συμβαλλόμενα μέρη κατά τη διαδικασία υποβολής προσφορών τον Μάρτιο του 2005. |
| --- | --- |

(243)

Το τίμημα αντιστοιχεί στην τιμή πώλησης την οποία διαπραγματεύθηκαν τα συμβαλλόμενα μέρη κατά τη διαδικασία υποβολής προσφορών τον Μάρτιο του 2005.

| (244) | Η ύπαρξη οικονομικού πλεονεκτήματος μπορεί να αποκλειστεί, αν η πώληση πραγματοποιείται σύμφωνα με τους όρους της αγοράς. Μπορεί να θεωρηθεί ότι η πώληση είναι σύμφωνη με τους κανόνες της αγοράς, αν διεξάγεται μέσω δημόσιας διαδικασίας υποβολής προσφορών και πληρούνται όλες οι παρακάτω προϋποθέσεις (54):






  — | τα μερίδια να πωληθούν μέσω διαδικασίας υποβολής προσφορών ανοικτής σε όλους τους ενδιαφερόμενους, διαφανούς και αμερόληπτης, |
| --- | --- | --- |

(244)

Η ύπαρξη οικονομικού πλεονεκτήματος μπορεί να αποκλειστεί, αν η πώληση πραγματοποιείται σύμφωνα με τους όρους της αγοράς. Μπορεί να θεωρηθεί ότι η πώληση είναι σύμφωνη με τους κανόνες της αγοράς, αν διεξάγεται μέσω δημόσιας διαδικασίας υποβολής προσφορών και πληρούνται όλες οι παρακάτω προϋποθέσεις (54):

54

—

τα μερίδια να πωληθούν μέσω διαδικασίας υποβολής προσφορών ανοικτής σε όλους τους ενδιαφερόμενους, διαφανούς και αμερόληπτης,

| — | να μην ισχύουν όροι που δεν είναι συνήθεις σε παρόμοιες συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε χαμηλότερο τίμημα αγοράς, |
| --- | --- |

—

να μην ισχύουν όροι που δεν είναι συνήθεις σε παρόμοιες συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε χαμηλότερο τίμημα αγοράς,

| — | τα μερίδια να πωληθούν στον πλειοδότη, |
| --- | --- |

—

τα μερίδια να πωληθούν στον πλειοδότη,

| — | οι προσφέροντες να έχουν αρκετό χρόνο και επαρκείς πληροφορίες για να αξιολογήσουν σωστά τα περιουσιακά στοιχεία για τα οποία επιθυμούν να υποβάλουν προσφορά. |
| --- | --- |

—

οι προσφέροντες να έχουν αρκετό χρόνο και επαρκείς πληροφορίες για να αξιολογήσουν σωστά τα περιουσιακά στοιχεία για τα οποία επιθυμούν να υποβάλουν προσφορά.

| (245) | Η διαδικασία υποβολής προσφορών, η οποία διεξήχθη τον Μάρτιο του 2005, πληρούσε αυτές τις προϋποθέσεις. Δεδομένου ότι για την αγορά του αερολιμένα εκδήλωσαν ενδιαφέρον πέντε διαφορετικές επιχειρήσεις, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι μόνο η Infratil ήταν σε θέση να υποβάλει πραγματική προσφορά. Επιπλέον, η δημόσια διαδικασία υποβολής προσφορών βάσει του γερμανικού δικαίου ήταν σχεδιασμένη με τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται αποτελεσματικός και αμερόληπτος ανταγωνισμός. |
| --- | --- |

(245)

Η διαδικασία υποβολής προσφορών, η οποία διεξήχθη τον Μάρτιο του 2005, πληρούσε αυτές τις προϋποθέσεις. Δεδομένου ότι για την αγορά του αερολιμένα εκδήλωσαν ενδιαφέρον πέντε διαφορετικές επιχειρήσεις, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι μόνο η Infratil ήταν σε θέση να υποβάλει πραγματική προσφορά. Επιπλέον, η δημόσια διαδικασία υποβολής προσφορών βάσει του γερμανικού δικαίου ήταν σχεδιασμένη με τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται αποτελεσματικός και αμερόληπτος ανταγωνισμός.

| (246) | Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το τίμημα πώλησης στην πρώτη σύμβαση αγοράς του Μαρτίου του 2005 ανερχόταν σε [...] EUR. Ωστόσο, οι συμβατικοί όροι αποτέλεσαν αντικείμενο αναδιαπραγμάτευσης τον Οκτώβριο του 2005. Οι όροι που προέκυψαν από αυτήν για το τίμημα αγοράς II και οι συμφωνηθείσες μειώσεις (βλέπε αιτιολογική σκέψη 83) δεν προέκυψαν από την αρχική διαδικασία υποβολής προσφορών. Για να μπορέσει να εκτιμηθεί κατά πόσον η συμφωνηθείσα τιμή είναι σύμφωνη με τους κανόνες της αγοράς, πρέπει κατά συνέπεια να εφαρμοστεί η αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. |
| --- | --- |

(246)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το τίμημα πώλησης στην πρώτη σύμβαση αγοράς του Μαρτίου του 2005 ανερχόταν σε [...] EUR. Ωστόσο, οι συμβατικοί όροι αποτέλεσαν αντικείμενο αναδιαπραγμάτευσης τον Οκτώβριο του 2005. Οι όροι που προέκυψαν από αυτήν για το τίμημα αγοράς II και οι συμφωνηθείσες μειώσεις (βλέπε αιτιολογική σκέψη 83) δεν προέκυψαν από την αρχική διαδικασία υποβολής προσφορών. Για να μπορέσει να εκτιμηθεί κατά πόσον η συμφωνηθείσα τιμή είναι σύμφωνη με τους κανόνες της αγοράς, πρέπει κατά συνέπεια να εφαρμοστεί η αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς.

| (247) | Για να προσδιοριστεί κατά πόσον η Χανσεατική Πόλη του Lübeck μπορούσε να διαπραγματευτεί υψηλότερο τίμημα αγοράς, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι δεδομένες συνθήκες, ιδίως το ύψος του κινδύνου από την άσκηση του δικαιώματος πώλησης για την Infratil και οι δυνητικές ζημίες που προκύπτουν. |
| --- | --- |

(247)

Για να προσδιοριστεί κατά πόσον η Χανσεατική Πόλη του Lübeck μπορούσε να διαπραγματευτεί υψηλότερο τίμημα αγοράς, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι δεδομένες συνθήκες, ιδίως το ύψος του κινδύνου από την άσκηση του δικαιώματος πώλησης για την Infratil και οι δυνητικές ζημίες που προκύπτουν.

| (248) | Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 240, ακόμη και αν ληφθούν υπόψη οι ζημίες ύψους [...] EUR που καλύπτονται από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, η Infratil σε περίπτωση άσκησης του δικαιώματος πώλησης θα πρέπει να αναμένει πρόσθετες οικονομικές ζημίες μεταξύ [...] και [...] EUR. Από την εκ των προτέρων προοπτική, η κατάσταση για την Infratil ήταν τέτοια ώστε είτε θα επιτυγχάνονταν κέρδη, σε περίπτωση υλοποίησης του δεύτερου σεναρίου, είτε αντίθετα θα προκαλούνταν μεγάλες ζημίες, αν ασκείτο το δικαίωμα πώλησης. |
| --- | --- |

(248)

Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 240, ακόμη και αν ληφθούν υπόψη οι ζημίες ύψους [...] EUR που καλύπτονται από τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck, η Infratil σε περίπτωση άσκησης του δικαιώματος πώλησης θα πρέπει να αναμένει πρόσθετες οικονομικές ζημίες μεταξύ [...] και [...] EUR. Από την εκ των προτέρων προοπτική, η κατάσταση για την Infratil ήταν τέτοια ώστε είτε θα επιτυγχάνονταν κέρδη, σε περίπτωση υλοποίησης του δεύτερου σεναρίου, είτε αντίθετα θα προκαλούνταν μεγάλες ζημίες, αν ασκείτο το δικαίωμα πώλησης.

| (249) | Η Γερμανία δήλωσε ότι η Χανσεατική πόλη του Lübeck θεώρησε ότι είναι πολύ απίθανο το 2005 να συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις για την άσκηση του δικαιώματος πώλησης, δηλαδή ότι η απόφαση έγκρισης του σχεδίου δεν θα εκδιδόταν και ο αριθμός των επιβατών θα παρέμενε κάτω από το κατώτατο όριο των [...] επιβατών. |
| --- | --- |

(249)

Η Γερμανία δήλωσε ότι η Χανσεατική πόλη του Lübeck θεώρησε ότι είναι πολύ απίθανο το 2005 να συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις για την άσκηση του δικαιώματος πώλησης, δηλαδή ότι η απόφαση έγκρισης του σχεδίου δεν θα εκδιδόταν και ο αριθμός των επιβατών θα παρέμενε κάτω από το κατώτατο όριο των [...] επιβατών.

| (250) | Ωστόσο, όπως ήδη αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 234, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έπρεπε να θεωρήσει ότι η Infratil θα συνδύαζε υψηλότερο κίνδυνο με τη διαδικασία έγκρισης σχεδίου. |
| --- | --- |

(250)

Ωστόσο, όπως ήδη αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 234, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έπρεπε να θεωρήσει ότι η Infratil θα συνδύαζε υψηλότερο κίνδυνο με τη διαδικασία έγκρισης σχεδίου.

| (251) | Όσον αφορά τον αριθμό των επιβατών, η Γερμανία υποστηρίζει ότι η Ryanair είχε ανακοινώσει ότι θα δημιουργούσε υποκατάστημα στον αερολιμένα του Lübeck, υπό τον όρο να επεκταθούν οι υπάρχοντες διάδρομοι απογείωσης/προσγείωσης, και ότι σε αυτήν την περίπτωση αναμένονταν έως και [...] επιβάτες ανά έτος. |
| --- | --- |

(251)

Όσον αφορά τον αριθμό των επιβατών, η Γερμανία υποστηρίζει ότι η Ryanair είχε ανακοινώσει ότι θα δημιουργούσε υποκατάστημα στον αερολιμένα του Lübeck, υπό τον όρο να επεκταθούν οι υπάρχοντες διάδρομοι απογείωσης/προσγείωσης, και ότι σε αυτήν την περίπτωση αναμένονταν έως και [...] επιβάτες ανά έτος.

| (252) | Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι ο πραγματικός αριθμός επιβατών στον αερολιμένα του Lübeck δεν έφθασε σε αυτό το επίπεδο, αλλά αντίθετα μειώθηκε σε 544 339 από το 2005 έως το 2008 (βλέπε πίνακα 1). Σχετικά με αυτό, η Επιτροπή παρατηρεί ότι δεν μπορούσαν ακόμη να προβλεφθούν το 2005 περιστάσεις όπως οι επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης που μπορούν να εξηγήσουν τη σημαντική απόκλιση μεταξύ του αναμενόμενου και του πραγματικού αριθμού επιβατών. |
| --- | --- |

(252)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι ο πραγματικός αριθμός επιβατών στον αερολιμένα του Lübeck δεν έφθασε σε αυτό το επίπεδο, αλλά αντίθετα μειώθηκε σε 544 339 από το 2005 έως το 2008 (βλέπε πίνακα 1). Σχετικά με αυτό, η Επιτροπή παρατηρεί ότι δεν μπορούσαν ακόμη να προβλεφθούν το 2005 περιστάσεις όπως οι επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης που μπορούν να εξηγήσουν τη σημαντική απόκλιση μεταξύ του αναμενόμενου και του πραγματικού αριθμού επιβατών.

| (253) | Τόσο στη μελέτη Ecorys που ανέθεσε η Επιτροπή όσο και στην πραγματογνωμοσύνη που ζήτησε η Χανσεατική πόλη του Lübeck από την Ernst & Young το 2005, αναμένονταν [...] επιβάτες για το 2008. Αυτός ο αριθμός βασίστηκε στην παραδοχή ότι η απόφαση έγκρισης του σχεδίου θα εκδιδόταν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2008 και ότι οι κατασκευαστικές εργασίες στον αερολιμένα του Lübeck θα αναβάλλονταν μέχρι τα τέλη του 2008. |
| --- | --- |

(253)

Τόσο στη μελέτη Ecorys που ανέθεσε η Επιτροπή όσο και στην πραγματογνωμοσύνη που ζήτησε η Χανσεατική πόλη του Lübeck από την Ernst & Young το 2005, αναμένονταν [...] επιβάτες για το 2008. Αυτός ο αριθμός βασίστηκε στην παραδοχή ότι η απόφαση έγκρισης του σχεδίου θα εκδιδόταν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2008 και ότι οι κατασκευαστικές εργασίες στον αερολιμένα του Lübeck θα αναβάλλονταν μέχρι τα τέλη του 2008.

| (254) | Με βάση αυτά τα στοιχεία, η Χανσεατική πόλη του Lübeck εύλογα θα έπρεπε να είχε λάβει υπόψη την πιθανότητα ο αριθμός των επιβατών να μην φτάσει την οριακή τιμή των [...]. Επειδή η επίτευξη αυτής της οριακής τιμής ήταν προϋπόθεση για την έκπτωση του δικαιώματος πώλησης και το αποτέλεσμα της διαδικασίας έγκρισης του σχεδίου ήταν αβέβαιο, έπρεπε να θεωρηθεί ότι θα μπορούσε να ασκηθεί το δικαίωμα πώλησης. |
| --- | --- |

(254)

Με βάση αυτά τα στοιχεία, η Χανσεατική πόλη του Lübeck εύλογα θα έπρεπε να είχε λάβει υπόψη την πιθανότητα ο αριθμός των επιβατών να μην φτάσει την οριακή τιμή των [...]. Επειδή η επίτευξη αυτής της οριακής τιμής ήταν προϋπόθεση για την έκπτωση του δικαιώματος πώλησης και το αποτέλεσμα της διαδικασίας έγκρισης του σχεδίου ήταν αβέβαιο, έπρεπε να θεωρηθεί ότι θα μπορούσε να ασκηθεί το δικαίωμα πώλησης.

| (255) | Ως εκ τούτου, επειδή έπρεπε να αναμένεται η άσκηση του δικαιώματος πώλησης από την Infratil και, κατά συνέπεια, υπήρχε υψηλός κίνδυνος ζημιών, η Επιτροπή θεωρεί ότι ένας ιδιώτης εταίρος δεν θα ήταν σε θέση να διαπραγματευτεί υψηλότερο τίμημα πώλησης, αφού τότε η συναλλαγή δεν θα ήταν πλέον κερδοφόρα για έναν δυνητικό επενδυτή. |
| --- | --- |

(255)

Ως εκ τούτου, επειδή έπρεπε να αναμένεται η άσκηση του δικαιώματος πώλησης από την Infratil και, κατά συνέπεια, υπήρχε υψηλός κίνδυνος ζημιών, η Επιτροπή θεωρεί ότι ένας ιδιώτης εταίρος δεν θα ήταν σε θέση να διαπραγματευτεί υψηλότερο τίμημα πώλησης, αφού τότε η συναλλαγή δεν θα ήταν πλέον κερδοφόρα για έναν δυνητικό επενδυτή.

| (256) | Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η απόφαση της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck να εγκρίνει τίμημα αγοράς ύψους [...] EUR με τις συμφωνηθείσες εκπτώσεις σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005 ήταν μια οικονομικά τεκμηριωμένη απόφαση. |
| --- | --- |

(256)

Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η απόφαση της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck να εγκρίνει τίμημα αγοράς ύψους [...] EUR με τις συμφωνηθείσες εκπτώσεις σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005 ήταν μια οικονομικά τεκμηριωμένη απόφαση.

| (257) | Αυτό το αποτέλεσμα είναι σύμφωνο με τις διαπιστώσεις της πραγματογνωμοσύνης της Ernst & Young, στην οποία τα έσοδα από την πώληση των μεριδίων της FLG εκτιμώνται σε περίπου [...] EUR και κατά συνέπεια θεωρείται ότι το συμφωνηθέν τίμημα θα ήταν αποδεκτό και από ιδιώτη επενδυτή σε παρόμοια κατάσταση. |
| --- | --- |

(257)

Αυτό το αποτέλεσμα είναι σύμφωνο με τις διαπιστώσεις της πραγματογνωμοσύνης της Ernst & Young, στην οποία τα έσοδα από την πώληση των μεριδίων της FLG εκτιμώνται σε περίπου [...] EUR και κατά συνέπεια θεωρείται ότι το συμφωνηθέν τίμημα θα ήταν αποδεκτό και από ιδιώτη επενδυτή σε παρόμοια κατάσταση.

| (258) | Στη μελέτη Ecorys, η αγοραία αξία των μεριδίων εκτιμάται πολύ υψηλότερα, σε περίπου [...] EUR. Ωστόσο, αυτή η μελέτη δεν λαμβάνει υπόψη τους μεγάλους χρηματοοικονομικούς κινδύνους για τη Infratil σε περίπτωση άσκησης του δικαιώματος πώλησης (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 247 και 248). Αυτός ο κίνδυνος εκτιμάται ως μηδενικός στη μελέτη Ecorys και κατά συνέπεια δεν συνυπολογίζεται στην εκτίμηση του τιμήματος αγοράς II. Τα διαφορετικά στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό σε σχέση με τις επενδύσεις/CAPEX συμβάλλουν επίσης στην απόκλιση των εκτιμήσεων του κινδύνου στις δύο πραγματογνωμοσύνες. |
| --- | --- |

(258)

Στη μελέτη Ecorys, η αγοραία αξία των μεριδίων εκτιμάται πολύ υψηλότερα, σε περίπου [...] EUR. Ωστόσο, αυτή η μελέτη δεν λαμβάνει υπόψη τους μεγάλους χρηματοοικονομικούς κινδύνους για τη Infratil σε περίπτωση άσκησης του δικαιώματος πώλησης (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 247 και 248). Αυτός ο κίνδυνος εκτιμάται ως μηδενικός στη μελέτη Ecorys και κατά συνέπεια δεν συνυπολογίζεται στην εκτίμηση του τιμήματος αγοράς II. Τα διαφορετικά στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό σε σχέση με τις επενδύσεις/CAPEX συμβάλλουν επίσης στην απόκλιση των εκτιμήσεων του κινδύνου στις δύο πραγματογνωμοσύνες.

| (259) | Επιπλέον, η διαφορετική εκτίμηση της εξέλιξης του αριθμού των επιβατών έχει επίσης ως συνέπεια ότι τα αποτελέσματα των πραγματογνωμοσυνών διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους. |
| --- | --- |

(259)

Επιπλέον, η διαφορετική εκτίμηση της εξέλιξης του αριθμού των επιβατών έχει επίσης ως συνέπεια ότι τα αποτελέσματα των πραγματογνωμοσυνών διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους.

| (260) | Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το τίμημα αγοράς ΙΙ βάσει της σύμβασης συμμετοχής του 2005 είναι σύμφωνο με τους κανόνες της αγοράς και ότι δεν έχει χορηγηθεί κανένα οικονομικό πλεονέκτημα στην Infratil. |
| --- | --- |

(260)

Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το τίμημα αγοράς ΙΙ βάσει της σύμβασης συμμετοχής του 2005 είναι σύμφωνο με τους κανόνες της αγοράς και ότι δεν έχει χορηγηθεί κανένα οικονομικό πλεονέκτημα στην Infratil.

7.3.1.2.   Συμπέρασμα για την αποδοτικότητα της συναλλαγής συνολικά

Συμπέρασμα για την αποδοτικότητα της συναλλαγής συνολικά

| (261) | Από την παραπάνω αξιολόγηση του μέτρου προκύπτει ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck είχε τρεις δυνατότητες, συγκεκριμένα να κλείσει τον αερολιμένα, να συνεχίσει να τον εκμεταλλεύεται με ζημίες ή να τον πωλήσει. Με την απόφαση να πωλήσει τον αερολιμένα του Lübeck, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έλαβε την οικονομικά ευνοϊκότερη απόφαση. Κατά την αξιολόγηση των συγκεκριμένων όρων της σύμβασης συμμετοχής του 2005, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των δύο σεναρίων (δηλαδή του τιμήματος αγοράς I και του δικαιώματος πώλησης αφενός και του τιμήματος αγοράς II αφετέρου). Επειδή διαπιστώθηκε ότι από την εκ των προτέρων προοπτική φαινόταν δυνατόν τόσο να καταβληθεί το τίμημα αγοράς II όσο και να ασκηθεί το δικαίωμα πώλησης, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι κίνδυνοι που θα προέκυπταν από αυτό για τα δύο συμβαλλόμενα μέρη. Ειδικότερα, όσον αφορά τις ενδεχόμενες οικονομικές ζημίες που θα μπορούσαν να προκύψουν για την Infratil από την άσκηση του δικαιώματος πώλησης, η Επιτροπή θεωρεί απίθανο ένας ιδιώτης πωλητής στη θέση της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck να μπορούσε να διαπραγματευτεί ευνοϊκότερη σύμβαση. |
| --- | --- |

(261)

Από την παραπάνω αξιολόγηση του μέτρου προκύπτει ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck είχε τρεις δυνατότητες, συγκεκριμένα να κλείσει τον αερολιμένα, να συνεχίσει να τον εκμεταλλεύεται με ζημίες ή να τον πωλήσει. Με την απόφαση να πωλήσει τον αερολιμένα του Lübeck, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck έλαβε την οικονομικά ευνοϊκότερη απόφαση. Κατά την αξιολόγηση των συγκεκριμένων όρων της σύμβασης συμμετοχής του 2005, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των δύο σεναρίων (δηλαδή του τιμήματος αγοράς I και του δικαιώματος πώλησης αφενός και του τιμήματος αγοράς II αφετέρου). Επειδή διαπιστώθηκε ότι από την εκ των προτέρων προοπτική φαινόταν δυνατόν τόσο να καταβληθεί το τίμημα αγοράς II όσο και να ασκηθεί το δικαίωμα πώλησης, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι κίνδυνοι που θα προέκυπταν από αυτό για τα δύο συμβαλλόμενα μέρη. Ειδικότερα, όσον αφορά τις ενδεχόμενες οικονομικές ζημίες που θα μπορούσαν να προκύψουν για την Infratil από την άσκηση του δικαιώματος πώλησης, η Επιτροπή θεωρεί απίθανο ένας ιδιώτης πωλητής στη θέση της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck να μπορούσε να διαπραγματευτεί ευνοϊκότερη σύμβαση.

| (262) | Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck κατά τη διαπραγμάτευση της σύμβασης συμμετοχής του 2005 συμπεριφέρθηκε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς. Ως εκ τούτου, δεν χορηγήθηκε στην Infratil κανενός είδους οικονομικό πλεονέκτημα από το μέτρο, συνεπώς το μέτρο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. |
| --- | --- |

(262)

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck κατά τη διαπραγμάτευση της σύμβασης συμμετοχής του 2005 συμπεριφέρθηκε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς. Ως εκ τούτου, δεν χορηγήθηκε στην Infratil κανενός είδους οικονομικό πλεονέκτημα από το μέτρο, συνεπώς το μέτρο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.

7.3.2.   
  Η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 και η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης – ανάληψη ζημιών, επενδύσεων και άλλων δαπανών της FLG το 2009

Η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 και η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης – ανάληψη ζημιών, επενδύσεων και άλλων δαπανών της FLG το 2009

| (263) | Όπως προαναφέρθηκε, τα ποσά που έπρεπε να καταβληθούν βάσει της σύμβασης συμμετοχής του 2005 για το δικαίωμα πώλησης δεν τροποποιήθηκαν με τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009, αλλά αυτή η συμφωνία προέβλεπε την ανάληψη των ζημιών, των συμφωνημένων επενδύσεων και των άλλων δαπανών που προέκυψαν από τη λειτουργία του αερολιμένα του Lübeck το 2009, με αποτέλεσμα να προκύψει συνολική τιμή [...] EUR για το δικαίωμα πώλησης (βλέπε αιτιολογική σκέψη 90). |
| --- | --- |

(263)

Όπως προαναφέρθηκε, τα ποσά που έπρεπε να καταβληθούν βάσει της σύμβασης συμμετοχής του 2005 για το δικαίωμα πώλησης δεν τροποποιήθηκαν με τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009, αλλά αυτή η συμφωνία προέβλεπε την ανάληψη των ζημιών, των συμφωνημένων επενδύσεων και των άλλων δαπανών που προέκυψαν από τη λειτουργία του αερολιμένα του Lübeck το 2009, με αποτέλεσμα να προκύψει συνολική τιμή [...] EUR για το δικαίωμα πώλησης (βλέπε αιτιολογική σκέψη 90).

| (264) | Στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας του 2012, η Επιτροπή κίνησε διαδικασίες σε σχέση με δύο ξεχωριστά μέτρα, συγκεκριμένα:






  α) | την ανάληψη ζημιών, επενδύσεων και άλλων μέτρων της FLG το 2009, |
| --- | --- | --- |

(264)

Στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας του 2012, η Επιτροπή κίνησε διαδικασίες σε σχέση με δύο ξεχωριστά μέτρα, συγκεκριμένα:

α)

την ανάληψη ζημιών, επενδύσεων και άλλων μέτρων της FLG το 2009,

| β) | τη διαφορά μεταξύ της τιμής του δικαιώματος πώλησης που συμφωνήθηκε το 2005 και του πραγματικού τιμήματος που καταβλήθηκε για το δικαίωμα πώλησης. |
| --- | --- |

β)

τη διαφορά μεταξύ της τιμής του δικαιώματος πώλησης που συμφωνήθηκε το 2005 και του πραγματικού τιμήματος που καταβλήθηκε για το δικαίωμα πώλησης.

Ωστόσο, βάσει των πληροφοριών που ελήφθησαν, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι πρόκειται για ένα μόνο μέτρο, συγκεκριμένα για τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009 μεταξύ της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck και της Infratil.

7.3.2.1.   Πλεονέκτημα

Πλεονέκτημα

| (265) | Το κατά πόσον το τίμημα για το δικαίωμα πώλησης σύμφωνα με τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009 περιλαμβάνει οικονομικό πλεονέκτημα για την Infratil εξαρτάται από το κατά πόσον πληρούται το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. Για να διαπιστωθεί αν η Χανσεατική Πόλη του Lübeck επέλεξε την οικονομικά ευνοϊκότερη από τις διαθέσιμες επιλογές, η Επιτροπή πρέπει να κρίνει το ζήτημα από τη θέση του ιδιώτη εταίρου κατά το χρονικό πλαίσιο σύναψης της σύμβασης (55). |
| --- | --- |

(265)

Το κατά πόσον το τίμημα για το δικαίωμα πώλησης σύμφωνα με τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009 περιλαμβάνει οικονομικό πλεονέκτημα για την Infratil εξαρτάται από το κατά πόσον πληρούται το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. Για να διαπιστωθεί αν η Χανσεατική Πόλη του Lübeck επέλεξε την οικονομικά ευνοϊκότερη από τις διαθέσιμες επιλογές, η Επιτροπή πρέπει να κρίνει το ζήτημα από τη θέση του ιδιώτη εταίρου κατά το χρονικό πλαίσιο σύναψης της σύμβασης (55).

55

| (266) | Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck μετά την ανακοίνωση της Infratil ότι επιθυμούσε να ασκήσει το δικαίωμα πώλησης 2009 βρέθηκε ενώπιον της επιλογής είτε






  α) | να κλείσει τον αερολιμένα, είτε |
| --- | --- | --- |

(266)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck μετά την ανακοίνωση της Infratil ότι επιθυμούσε να ασκήσει το δικαίωμα πώλησης 2009 βρέθηκε ενώπιον της επιλογής είτε

α)

να κλείσει τον αερολιμένα, είτε

| β) | να αναζητήσει νέο ιδιωτικό φορέα εκμετάλλευσης και στο μεταξύ






  — | να ξεκινήσει εκ νέου τη λειτουργία του αερολιμένα είτε |
| --- | --- | --- |

β)

να αναζητήσει νέο ιδιωτικό φορέα εκμετάλλευσης και στο μεταξύ

—

να ξεκινήσει εκ νέου τη λειτουργία του αερολιμένα είτε

| — | να υπογράψει τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009 έτσι ώστε η Infratil να συνεχίσει να εκμεταλλεύεται τον αερολιμένα μέχρι να βρεθεί νέος φορέας εκμετάλλευσης. |
| --- | --- |

—

να υπογράψει τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009 έτσι ώστε η Infratil να συνεχίσει να εκμεταλλεύεται τον αερολιμένα μέχρι να βρεθεί νέος φορέας εκμετάλλευσης.

| (267) | Σε περίπτωση που κλείσει ο αερολιμένας (δυνατότητα α), η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να καταβάλει αμέσως το τίμημα του δικαιώματος πώλησης ύψους [...] EUR (βλέπε αιτιολογική σκέψη (238)) και να κινήσει τη διαδικασία κλεισίματος του αερολιμένα, με αποτέλεσμα να προκύψουν επιπλέον δαπάνες (βλέπε τη μελέτη Berenberg που παρουσιάζεται στον πίνακα 9). |
| --- | --- |

(267)

Σε περίπτωση που κλείσει ο αερολιμένας (δυνατότητα α), η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να καταβάλει αμέσως το τίμημα του δικαιώματος πώλησης ύψους [...] EUR (βλέπε αιτιολογική σκέψη (238)) και να κινήσει τη διαδικασία κλεισίματος του αερολιμένα, με αποτέλεσμα να προκύψουν επιπλέον δαπάνες (βλέπε τη μελέτη Berenberg που παρουσιάζεται στον πίνακα 9).

| (268) | Στο πρώτο υποσενάριο της δυνατότητας β (η Χανσεατική Πόλη του Lübeck αναλαμβάνει τη λειτουργία του αερολιμένα μέχρι να βρεθεί νέος ιδιώτης επενδυτής), η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να καταβάλει το τίμημα που καθορίζεται στη σύμβαση συμμετοχής του 2005 για το δικαίωμα πώλησης στην Infratil και να αναλάβει όλα τα έξοδα που προκύπτουν από τη λειτουργία του αερολιμένα, μέχρι να βρεθεί νέος επενδυτής. Όπως προκύπτει από το τίμημα που καταβλήθηκε το 2009 για το δικαίωμα πώλησης (βλέπε πίνακα 3), μόνο το κόστος των λειτουργικών ζημιών, των επενδύσεων, της διαδικασίας έγκρισης σχεδίου και των δικαστικών διαδικασιών θα ανερχόταν σε [...] EUR. Ως εκ τούτου, έως τον Οκτώβριο του 2009, για τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα είχαν συσσωρευτεί έξοδα ύψους περίπου [...] EUR (τίμημα για το δικαίωμα πώλησης σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005 συν τις λειτουργικές δαπάνες για την περίοδο από τον Νοέμβριο του 2008 έως τον Οκτώβριο 2009). |
| --- | --- |

(268)

Στο πρώτο υποσενάριο της δυνατότητας β (η Χανσεατική Πόλη του Lübeck αναλαμβάνει τη λειτουργία του αερολιμένα μέχρι να βρεθεί νέος ιδιώτης επενδυτής), η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να καταβάλει το τίμημα που καθορίζεται στη σύμβαση συμμετοχής του 2005 για το δικαίωμα πώλησης στην Infratil και να αναλάβει όλα τα έξοδα που προκύπτουν από τη λειτουργία του αερολιμένα, μέχρι να βρεθεί νέος επενδυτής. Όπως προκύπτει από το τίμημα που καταβλήθηκε το 2009 για το δικαίωμα πώλησης (βλέπε πίνακα 3), μόνο το κόστος των λειτουργικών ζημιών, των επενδύσεων, της διαδικασίας έγκρισης σχεδίου και των δικαστικών διαδικασιών θα ανερχόταν σε [...] EUR. Ως εκ τούτου, έως τον Οκτώβριο του 2009, για τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα είχαν συσσωρευτεί έξοδα ύψους περίπου [...] EUR (τίμημα για το δικαίωμα πώλησης σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005 συν τις λειτουργικές δαπάνες για την περίοδο από τον Νοέμβριο του 2008 έως τον Οκτώβριο 2009).

| (269) | Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι η πώληση του FLG σε νέο ιδιώτη επενδυτή θα απαιτούσε μία ακόμη διαδικασία υποβολής προσφορών σε επίπεδο ΕΕ και αυτού του είδους οι διαδικασίες διαρκούν κατά προσέγγιση 12 μήνες ή περισσότερο. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι ένας ιδιώτης επιχειρηματίας θα είχε πράγματι λάβει υπόψη την εκτιμώμενη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής προσφορών. |
| --- | --- |

(269)

Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι η πώληση του FLG σε νέο ιδιώτη επενδυτή θα απαιτούσε μία ακόμη διαδικασία υποβολής προσφορών σε επίπεδο ΕΕ και αυτού του είδους οι διαδικασίες διαρκούν κατά προσέγγιση 12 μήνες ή περισσότερο. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι ένας ιδιώτης επιχειρηματίας θα είχε πράγματι λάβει υπόψη την εκτιμώμενη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής προσφορών.

| (270) | Το άλλο υποσενάριο της δυνατότητας β ήταν η υπογραφή της συμπληρωματικής συμφωνίας του 2009 για να εμποδιστεί η Infratil να ασκήσει το δικαίωμα πώλησης πριν από τις 22 Οκτωβρίου 2009. Αν η Infratil είχε ασκήσει το δικαίωμα πώλησης τον Οκτώβριο του 2009, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να καταβάλει το τίμημα για το δικαίωμα πώλησης σύμφωνα με τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009. Επειδή αυτό το τίμημα περιλαμβάνει το τίμημα για το δικαίωμα πώλησης σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005, καθώς και πρόσθετες δαπάνες από τη λειτουργία του αερολιμένα το 2009, οι δυνητικές δαπάνες για τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck είναι συγκρίσιμες με τις δαπάνες του πρώτου υποσεναρίου της δυνατότητας β. |
| --- | --- |

(270)

Το άλλο υποσενάριο της δυνατότητας β ήταν η υπογραφή της συμπληρωματικής συμφωνίας του 2009 για να εμποδιστεί η Infratil να ασκήσει το δικαίωμα πώλησης πριν από τις 22 Οκτωβρίου 2009. Αν η Infratil είχε ασκήσει το δικαίωμα πώλησης τον Οκτώβριο του 2009, η Χανσεατική Πόλη του Lübeck θα έπρεπε να καταβάλει το τίμημα για το δικαίωμα πώλησης σύμφωνα με τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009. Επειδή αυτό το τίμημα περιλαμβάνει το τίμημα για το δικαίωμα πώλησης σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005, καθώς και πρόσθετες δαπάνες από τη λειτουργία του αερολιμένα το 2009, οι δυνητικές δαπάνες για τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck είναι συγκρίσιμες με τις δαπάνες του πρώτου υποσεναρίου της δυνατότητας β.

| (271) | Ωστόσο, η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 συνδέθηκε με πλεονέκτημα για τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck: της εξασφάλισε χρόνο για να προετοιμάσει νέα διαδικασία υποβολής προσφορών, προκειμένου να βρει νέο επενδυτή. Επίσης μια άμεση αποχώρηση της Infratil θα προκαλούσε επίσης τον κίνδυνο να μειώσει η Ryanair τις υπηρεσίες της στον αερολιμένα του Lübeck και, κατά συνέπεια, να προκύψουν μεγαλύτερες λειτουργικές ζημίες στο μέλλον. Η μείωση των υπηρεσιών που προσφέρει η Ryanair θα μπορούσε επίσης να έχει αρνητικό αντίκτυπο στη διαδικασία έγκρισης σχεδίου, αφού η FLG δικαιολόγησε την επέκταση του αερολιμένα που ζητήθηκε, κατά κύριο λόγο με την ανάπτυξη του τμήματος πτήσεων χαμηλού κόστους. |
| --- | --- |

(271)

Ωστόσο, η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 συνδέθηκε με πλεονέκτημα για τη Χανσεατική Πόλη του Lübeck: της εξασφάλισε χρόνο για να προετοιμάσει νέα διαδικασία υποβολής προσφορών, προκειμένου να βρει νέο επενδυτή. Επίσης μια άμεση αποχώρηση της Infratil θα προκαλούσε επίσης τον κίνδυνο να μειώσει η Ryanair τις υπηρεσίες της στον αερολιμένα του Lübeck και, κατά συνέπεια, να προκύψουν μεγαλύτερες λειτουργικές ζημίες στο μέλλον. Η μείωση των υπηρεσιών που προσφέρει η Ryanair θα μπορούσε επίσης να έχει αρνητικό αντίκτυπο στη διαδικασία έγκρισης σχεδίου, αφού η FLG δικαιολόγησε την επέκταση του αερολιμένα που ζητήθηκε, κατά κύριο λόγο με την ανάπτυξη του τμήματος πτήσεων χαμηλού κόστους.

| (272) | Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck, υπογράφοντας τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009, έκανε την ευνοϊκότερη επιλογή και ως εκ τούτου συμπεριφέρθηκε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς. |
| --- | --- |

(272)

Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck, υπογράφοντας τη συμπληρωματική συμφωνία του 2009, έκανε την ευνοϊκότερη επιλογή και ως εκ τούτου συμπεριφέρθηκε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς.

7.3.2.2.   Συμπέρασμα

Συμπέρασμα

| (273) | Μια σύγκριση των διαφόρων δυνατοτήτων και των αντίστοιχων δαπανών δείχνει ότι η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 είναι σύμφωνη με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, καθώς η υπογραφή της συμφωνίας παρουσιαζόταν εκείνη τη στιγμή ως η οικονομικά αποδοτικότερη και πιο βιώσιμη δυνατότητα. |
| --- | --- |

(273)

Μια σύγκριση των διαφόρων δυνατοτήτων και των αντίστοιχων δαπανών δείχνει ότι η συμπληρωματική συμφωνία του 2009 είναι σύμφωνη με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, καθώς η υπογραφή της συμφωνίας παρουσιαζόταν εκείνη τη στιγμή ως η οικονομικά αποδοτικότερη και πιο βιώσιμη δυνατότητα.

| (274) | Αυτό το αποτέλεσμα υποστηρίζεται από τη δικαιολογημένη παραδοχή ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck δεν θα ήταν σε θέση να βρει νέο επενδυτή το 2009. Αυτό επιβεβαιώθηκε εκ των υστέρων, καθώς νέος επενδυτής βρέθηκε μόλις το 2012. |
| --- | --- |

(274)

Αυτό το αποτέλεσμα υποστηρίζεται από τη δικαιολογημένη παραδοχή ότι η Χανσεατική Πόλη του Lübeck δεν θα ήταν σε θέση να βρει νέο επενδυτή το 2009. Αυτό επιβεβαιώθηκε εκ των υστέρων, καθώς νέος επενδυτής βρέθηκε μόλις το 2012.

| (275) | Επιπλέον, τα στοιχεία του τιμήματος του δικαιώματος πώλησης αντιστοιχούν στα στοιχεία του τιμήματος σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005 και μόνο τα στοιχεία του τιμήματος επεκτείνονται στις δαπάνες του 2009. Όπως και η σύμβαση συμμετοχής του 2005, η συμπληρωματική σύμβαση του 2009 προβλέπει ανώτατο όριο για τις λειτουργικές ζημίες και τα έξοδα επενδύσεων που αναλαμβάνει η Χανσεατική Πόλη του Lübeck. |
| --- | --- |

(275)

Επιπλέον, τα στοιχεία του τιμήματος του δικαιώματος πώλησης αντιστοιχούν στα στοιχεία του τιμήματος σύμφωνα με τη σύμβαση συμμετοχής του 2005 και μόνο τα στοιχεία του τιμήματος επεκτείνονται στις δαπάνες του 2009. Όπως και η σύμβαση συμμετοχής του 2005, η συμπληρωματική σύμβαση του 2009 προβλέπει ανώτατο όριο για τις λειτουργικές ζημίες και τα έξοδα επενδύσεων που αναλαμβάνει η Χανσεατική Πόλη του Lübeck.

| (276) | Βάσει αυτών των εκτιμήσεων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν χορηγήθηκε κανένα οικονομικό πλεονέκτημα στην Infratil και ότι, ως εκ τούτου, το μέτρο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. |
| --- | --- |

(276)

Βάσει αυτών των εκτιμήσεων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν χορηγήθηκε κανένα οικονομικό πλεονέκτημα στην Infratil και ότι, ως εκ τούτου, το μέτρο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.

7.4.   ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ RYANAIR

ΠΙΘΑΝΉ ΚΡΑΤΙΚΉ ΕΝΊΣΧΥΣΗ ΥΠΈΡ ΤΗΣ RYANAIR

7.4.1.   
  Οικονομικό πλεονέκτημα

Οικονομικό πλεονέκτημα

| (277) | Όταν ένας αερολιμένας έχει στη διάθεσή του δημόσιους πόρους, τυχόν ενίσχυση προς μια αεροπορική εταιρεία μπορεί καταρχήν να εξαιρείται όταν η σχέση μεταξύ του αερολιμένα και της εν λόγω αεροπορικής εταιρείας εκπληρώνει το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. |
| --- | --- |

(277)

Όταν ένας αερολιμένας έχει στη διάθεσή του δημόσιους πόρους, τυχόν ενίσχυση προς μια αεροπορική εταιρεία μπορεί καταρχήν να εξαιρείται όταν η σχέση μεταξύ του αερολιμένα και της εν λόγω αεροπορικής εταιρείας εκπληρώνει το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς.

| (278) | Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές (56), η ύπαρξη ενίσχυσης προς μια αεροπορική εταιρεία που χρησιμοποιεί συγκεκριμένο αερολιμένα μπορεί καταρχήν να εξαιρείται αν η τιμή που χρεώνεται για τις αερολιμενικές υπηρεσίες αντιστοιχεί στην αγοραία τιμή («πρώτη προσέγγιση») ή με μια εκ των προτέρων ανάλυση –δηλαδή μια ανάλυση βασιζόμενη στις πληροφορίες που ήταν διαθέσιμες τη στιγμή της χορήγησης της ενίσχυσης και στις εξελίξεις που ήταν προβλέψιμες εκείνη τη στιγμή– μπορεί να αποδειχθεί ότι η ρύθμιση μεταξύ αερολιμένα/αεροπορικής εταιρείας θα οδηγήσει σε θετική πρόσθετη συμβολή στα κέρδη για τον αερολιμένα και αποτελεί τμήμα της συνολικής στρατηγικής που αναμένεται να οδηγήσει σε αποδοτικότητα τουλάχιστον μακροπρόθεσμα («δεύτερη προσέγγιση»). |
| --- | --- |

(278)

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές (56), η ύπαρξη ενίσχυσης προς μια αεροπορική εταιρεία που χρησιμοποιεί συγκεκριμένο αερολιμένα μπορεί καταρχήν να εξαιρείται αν η τιμή που χρεώνεται για τις αερολιμενικές υπηρεσίες αντιστοιχεί στην αγοραία τιμή («πρώτη προσέγγιση») ή με μια εκ των προτέρων ανάλυση –δηλαδή μια ανάλυση βασιζόμενη στις πληροφορίες που ήταν διαθέσιμες τη στιγμή της χορήγησης της ενίσχυσης και στις εξελίξεις που ήταν προβλέψιμες εκείνη τη στιγμή– μπορεί να αποδειχθεί ότι η ρύθμιση μεταξύ αερολιμένα/αεροπορικής εταιρείας θα οδηγήσει σε θετική πρόσθετη συμβολή στα κέρδη για τον αερολιμένα και αποτελεί τμήμα της συνολικής στρατηγικής που αναμένεται να οδηγήσει σε αποδοτικότητα τουλάχιστον μακροπρόθεσμα («δεύτερη προσέγγιση»).

56

| (279) | Στη δεύτερη προσέγγιση πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον ένας συνετός ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς κατά την ημερομηνία σύναψης της συμφωνίας θα είχε θεωρήσει ότι αυτή θα οδηγούσε σε πρόσθετη αύξηση της αποδοτικότητας. Αυτό υπολογίζεται βάσει της διαφοράς μεταξύ των αναμενόμενων πρόσθετων εσόδων από τη συμφωνία (πρόσθετα έσοδα είναι τα έσοδα που θα επιτυγχάνονταν αν συναπτόταν η συμφωνία μείον τα έσοδα που θα επιτυγχάνονταν χωρίς τη συμφωνία) και των αναμενόμενων πρόσθετων δαπανών από τη συμφωνία (πρόσθετες δαπάνες είναι οι δαπάνες που θα προέκυπταν αν συναπτόταν η συμφωνία μείον τις δαπάνες που θα προέκυπταν χωρίς τη συμφωνία), όπου θα πρέπει να εφαρμοστεί κατάλληλο προεξοφλητικό επιτόκιο στις προκύπτουσες ταμειακές ροές. |
| --- | --- |

(279)

Στη δεύτερη προσέγγιση πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον ένας συνετός ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς κατά την ημερομηνία σύναψης της συμφωνίας θα είχε θεωρήσει ότι αυτή θα οδηγούσε σε πρόσθετη αύξηση της αποδοτικότητας. Αυτό υπολογίζεται βάσει της διαφοράς μεταξύ των αναμενόμενων πρόσθετων εσόδων από τη συμφωνία (πρόσθετα έσοδα είναι τα έσοδα που θα επιτυγχάνονταν αν συναπτόταν η συμφωνία μείον τα έσοδα που θα επιτυγχάνονταν χωρίς τη συμφωνία) και των αναμενόμενων πρόσθετων δαπανών από τη συμφωνία (πρόσθετες δαπάνες είναι οι δαπάνες που θα προέκυπταν αν συναπτόταν η συμφωνία μείον τις δαπάνες που θα προέκυπταν χωρίς τη συμφωνία), όπου θα πρέπει να εφαρμοστεί κατάλληλο προεξοφλητικό επιτόκιο στις προκύπτουσες ταμειακές ροές.

| (280) | Όσον αφορά την πρώτη προσέγγιση (σύγκριση με την «αγοραία τιμή»), η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν μπορεί επί του παρόντος να προσδιοριστεί κατάλληλο σημείο αναφοράς που θα επέτρεπε τον καθορισμό μιας πραγματικής αγοραίας τιμής για τις υπηρεσίες που παρέχουν οι αερολιμένες (57). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η εκ των προτέρων ανάλυση της πρόσθετης αποδοτικότητας είναι η πλέον ενδεδειγμένη προσέγγιση για την αξιολόγηση συμφωνιών μεταξύ αερολιμένων και μεμονωμένων αεροπορικών εταιρειών. |
| --- | --- |

(280)

Όσον αφορά την πρώτη προσέγγιση (σύγκριση με την «αγοραία τιμή»), η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν μπορεί επί του παρόντος να προσδιοριστεί κατάλληλο σημείο αναφοράς που θα επέτρεπε τον καθορισμό μιας πραγματικής αγοραίας τιμής για τις υπηρεσίες που παρέχουν οι αερολιμένες (57). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η εκ των προτέρων ανάλυση της πρόσθετης αποδοτικότητας είναι η πλέον ενδεδειγμένη προσέγγιση για την αξιολόγηση συμφωνιών μεταξύ αερολιμένων και μεμονωμένων αεροπορικών εταιρειών.

57

| (281) | Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η εφαρμογή του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς με βάση τη μέση τιμή σε άλλες παρόμοιες αγορές μπορεί καταρχήν να είναι χρήσιμη αν μια τέτοια τιμή μπορεί ευλόγως να προσδιοριστεί ή να συναχθεί από άλλους δείκτες της αγοράς. Ωστόσο, αυτή η μέθοδος είναι λιγότερο σημαντική στην περίπτωση των αερολιμενικών υπηρεσιών, αφού η διάρθρωση των δαπανών και των εσόδων συχνά διαφέρει σημαντικά από τον ένα αερολιμένα στον άλλο. Εξαρτάται ειδικότερα από τη φάση ανάπτυξης του αερολιμένα, τον αριθμό των αεροπορικών εταιρειών που εξυπηρετούν τον αερολιμένα, τη χωρητικότητα επιβατών, την κατάσταση της υποδομής ή τις συναφείς επενδύσεις, το κανονιστικό πλαίσιο που μπορεί να διαφέρει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, καθώς και από τα χρέη του παρελθόντος και τις δεσμεύσεις του αερολιμένα (58). |
| --- | --- |

(281)

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η εφαρμογή του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς με βάση τη μέση τιμή σε άλλες παρόμοιες αγορές μπορεί καταρχήν να είναι χρήσιμη αν μια τέτοια τιμή μπορεί ευλόγως να προσδιοριστεί ή να συναχθεί από άλλους δείκτες της αγοράς. Ωστόσο, αυτή η μέθοδος είναι λιγότερο σημαντική στην περίπτωση των αερολιμενικών υπηρεσιών, αφού η διάρθρωση των δαπανών και των εσόδων συχνά διαφέρει σημαντικά από τον ένα αερολιμένα στον άλλο. Εξαρτάται ειδικότερα από τη φάση ανάπτυξης του αερολιμένα, τον αριθμό των αεροπορικών εταιρειών που εξυπηρετούν τον αερολιμένα, τη χωρητικότητα επιβατών, την κατάσταση της υποδομής ή τις συναφείς επενδύσεις, το κανονιστικό πλαίσιο που μπορεί να διαφέρει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, καθώς και από τα χρέη του παρελθόντος και τις δεσμεύσεις του αερολιμένα (58).

58

| (282) | Επιπλέον, η ελευθέρωση της αγοράς των αερομεταφορών δυσκολεύει κάθε συγκριτική ανάλυση με τη στενή έννοια του όρου. Στην παρούσα υπόθεση φαίνεται ότι οι επιχειρηματικές σχέσεις μεταξύ αερολιμένων και αεροπορικών εταιρειών δεν βασίζονται πάντοτε αποκλειστικά σε δημοσιευμένο κανονισμό για τα τέλη. Αντιθέτως, οι επιχειρηματικές σχέσεις μπορεί να παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλομορφία. Περιλαμβάνουν την κατανομή των κινδύνων σε σχέση με την επιβατική κίνηση, καθώς και όλες τις συναφείς οικονομικές και χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις, τα συνήθη καθεστώτα παροχής κινήτρων και τη μεταβολή στη διασπορά του κινδύνου κατά τη διάρκεια της σύμβασης. Συνεπώς, οι σχετικές συναλλαγές δεν μπορούν να συγκριθούν κατάλληλα με βάση το τέλος εξυπηρέτησης ή το τέλος ανά επιβάτη. |
| --- | --- |

(282)

Επιπλέον, η ελευθέρωση της αγοράς των αερομεταφορών δυσκολεύει κάθε συγκριτική ανάλυση με τη στενή έννοια του όρου. Στην παρούσα υπόθεση φαίνεται ότι οι επιχειρηματικές σχέσεις μεταξύ αερολιμένων και αεροπορικών εταιρειών δεν βασίζονται πάντοτε αποκλειστικά σε δημοσιευμένο κανονισμό για τα τέλη. Αντιθέτως, οι επιχειρηματικές σχέσεις μπορεί να παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλομορφία. Περιλαμβάνουν την κατανομή των κινδύνων σε σχέση με την επιβατική κίνηση, καθώς και όλες τις συναφείς οικονομικές και χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις, τα συνήθη καθεστώτα παροχής κινήτρων και τη μεταβολή στη διασπορά του κινδύνου κατά τη διάρκεια της σύμβασης. Συνεπώς, οι σχετικές συναλλαγές δεν μπορούν να συγκριθούν κατάλληλα με βάση το τέλος εξυπηρέτησης ή το τέλος ανά επιβάτη.

| (283) | Επιπλέον, η εφαρμογή ενός σημείου αναφοράς δεν είναι η ενδεδειγμένη μέθοδος για τον καθορισμό των τιμών της αγοράς, εάν τα διαθέσιμα σημεία αναφοράς δεν έχουν καθοριστεί σε σχέση με τις παραμέτρους της αγοράς ή εάν οι υφιστάμενες τιμές στρεβλώθηκαν σημαντικά από δημόσιες παρεμβάσεις. Στον κλάδο των αεροπορικών μεταφορών, υπάρχουν προφανώς τέτοιες στρεβλώσεις, όπως εξηγείται στα σημεία 57 έως 59 των κατευθυντήριων γραμμών του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές:

  «Οι αερολιμένες κρατικής ιδιοκτησίας θεωρούνται κατά παράδοση από τις δημόσιες αρχές υποδομές που διευκολύνουν την τοπική ανάπτυξη και όχι επιχειρήσεις που λειτουργούν σύμφωνα με τους κανόνες της αγοράς. Ως εκ τούτου, οι τιμές των εν λόγω αερολιμένων τείνουν να μην καθορίζονται σε σχέση με εκτιμήσεις της αγοράς και συγκεκριμένα με υγιείς εκ των προτέρων προοπτικές αποδοτικότητας, αλλά ουσιαστικά έχοντας υπόψη κοινωνικές ή περιφερειακές πτυχές.
  Ακόμη και αν ορισμένοι αερολιμένες τελούν υπό ιδιωτική ιδιοκτησία ή διαχείριση χωρίς να εμπλέκονται κοινωνικές ή περιφερειακές πτυχές, οι τιμές που χρεώνονται από τους εν λόγω αερολιμένες ενδέχεται να επηρεάζονται έντονα από τις τιμές που χρεώνονται από την πλειονότητα των κρατικά επιδοτούμενων αερολιμένων, καθώς οι τιμές των τελευταίων λαμβάνονται υπόψη από τις αεροπορικές εταιρείες κατά τις διαπραγματεύσεις τους με τους αερολιμένες που τελούν υπό ιδιωτική ιδιοκτησία ή διαχείριση.
  Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή εκφράζει έντονες αμφιβολίες για τη δυνατότητα να προσδιοριστεί κατά το παρόν στάδιο ένα ενδεδειγμένο σημείο αναφοράς ώστε να καθοριστεί μια αγοραία τιμή που να αντιστοιχεί στην πραγματικότητα για τις υπηρεσίες που παρέχουν οι αερολιμένες. Η κατάσταση αυτή ενδέχεται να αλλάξει ...»
   (59). |
| --- | --- |

(283)

Επιπλέον, η εφαρμογή ενός σημείου αναφοράς δεν είναι η ενδεδειγμένη μέθοδος για τον καθορισμό των τιμών της αγοράς, εάν τα διαθέσιμα σημεία αναφοράς δεν έχουν καθοριστεί σε σχέση με τις παραμέτρους της αγοράς ή εάν οι υφιστάμενες τιμές στρεβλώθηκαν σημαντικά από δημόσιες παρεμβάσεις. Στον κλάδο των αεροπορικών μεταφορών, υπάρχουν προφανώς τέτοιες στρεβλώσεις, όπως εξηγείται στα σημεία 57 έως 59 των κατευθυντήριων γραμμών του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές:

«Οι αερολιμένες κρατικής ιδιοκτησίας θεωρούνται κατά παράδοση από τις δημόσιες αρχές υποδομές που διευκολύνουν την τοπική ανάπτυξη και όχι επιχειρήσεις που λειτουργούν σύμφωνα με τους κανόνες της αγοράς. Ως εκ τούτου, οι τιμές των εν λόγω αερολιμένων τείνουν να μην καθορίζονται σε σχέση με εκτιμήσεις της αγοράς και συγκεκριμένα με υγιείς εκ των προτέρων προοπτικές αποδοτικότητας, αλλά ουσιαστικά έχοντας υπόψη κοινωνικές ή περιφερειακές πτυχές.

Ακόμη και αν ορισμένοι αερολιμένες τελούν υπό ιδιωτική ιδιοκτησία ή διαχείριση χωρίς να εμπλέκονται κοινωνικές ή περιφερειακές πτυχές, οι τιμές που χρεώνονται από τους εν λόγω αερολιμένες ενδέχεται να επηρεάζονται έντονα από τις τιμές που χρεώνονται από την πλειονότητα των κρατικά επιδοτούμενων αερολιμένων, καθώς οι τιμές των τελευταίων λαμβάνονται υπόψη από τις αεροπορικές εταιρείες κατά τις διαπραγματεύσεις τους με τους αερολιμένες που τελούν υπό ιδιωτική ιδιοκτησία ή διαχείριση.

Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή εκφράζει έντονες αμφιβολίες για τη δυνατότητα να προσδιοριστεί κατά το παρόν στάδιο ένα ενδεδειγμένο σημείο αναφοράς ώστε να καθοριστεί μια αγοραία τιμή που να αντιστοιχεί στην πραγματικότητα για τις υπηρεσίες που παρέχουν οι αερολιμένες. Η κατάσταση αυτή ενδέχεται να αλλάξει ...»
   (59).

59

| (284) | Επιπλέον, τα δικαστήρια της Ένωσης έχουν διαπιστώσει ότι η χρήση τιμών αναφοράς σε σχέση με τον εν λόγω κλάδο είναι μόνο μία από τις πολλές διαδικασίες με τις οποίες μπορεί να αναλυθεί κατά πόσον ένας δικαιούχος λαμβάνει οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα είχε λάβει υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς (60). Παρόλο που η Επιτροπή μπορεί να προχωρήσει σύμφωνα με αυτήν την προσέγγιση, δεν υποχρεούται να το πράξει αν η προσέγγιση δεν είναι η ενδεδειγμένη, όπως στην προκειμένη περίπτωση. |
| --- | --- |

(284)

Επιπλέον, τα δικαστήρια της Ένωσης έχουν διαπιστώσει ότι η χρήση τιμών αναφοράς σε σχέση με τον εν λόγω κλάδο είναι μόνο μία από τις πολλές διαδικασίες με τις οποίες μπορεί να αναλυθεί κατά πόσον ένας δικαιούχος λαμβάνει οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα είχε λάβει υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς (60). Παρόλο που η Επιτροπή μπορεί να προχωρήσει σύμφωνα με αυτήν την προσέγγιση, δεν υποχρεούται να το πράξει αν η προσέγγιση δεν είναι η ενδεδειγμένη, όπως στην προκειμένη περίπτωση.

60

| (285) | Στην ουσία, η Ryanair ήταν της άποψης ότι η αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς μπορεί να εφαρμοστεί μέσω σύγκρισης των εμπορικών συμφωνιών άλλων ευρωπαϊκών αερολιμένων. Έτσι η επιχείρηση αντιπαρέβαλε ειδικότερα τα τέλη που έπρεπε να καταβάλλει στους αερολιμένες των πόλεων Bournemouth, Grenoble, Knock, Maastricht, Nîmes και Prestwick με εκείνα που ήταν καταβλητέα στον αερολιμένα του Lübeck. Στη μελέτη δεν εξετάστηκε κατά πόσον αυτοί οι αερολιμένες που συγκρίθηκαν πληρούσαν όλες τις προϋποθέσεις που αναφέρονται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές, αφού αντικείμενα της εξέτασης ήταν μόνο ο όγκος αεροπορικής κίνησης, το είδος αεροπορικής κίνησης του αερολιμένα και το οικονομικό επίπεδο της γύρω περιοχής (61). |
| --- | --- |

(285)

Στην ουσία, η Ryanair ήταν της άποψης ότι η αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς μπορεί να εφαρμοστεί μέσω σύγκρισης των εμπορικών συμφωνιών άλλων ευρωπαϊκών αερολιμένων. Έτσι η επιχείρηση αντιπαρέβαλε ειδικότερα τα τέλη που έπρεπε να καταβάλλει στους αερολιμένες των πόλεων Bournemouth, Grenoble, Knock, Maastricht, Nîmes και Prestwick με εκείνα που ήταν καταβλητέα στον αερολιμένα του Lübeck. Στη μελέτη δεν εξετάστηκε κατά πόσον αυτοί οι αερολιμένες που συγκρίθηκαν πληρούσαν όλες τις προϋποθέσεις που αναφέρονται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές, αφού αντικείμενα της εξέτασης ήταν μόνο ο όγκος αεροπορικής κίνησης, το είδος αεροπορικής κίνησης του αερολιμένα και το οικονομικό επίπεδο της γύρω περιοχής (61).

61

| (286) | Η Επιτροπή, αφού συνέκρινε, στην απόφασή της του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας, τα τέλη που καθορίστηκαν στις συμπληρωματικές συμφωνίες του Μαρτίου και του Οκτωβρίου 2010 με τα τέλη στον αερολιμένα του Αμβούργου, διατύπωσε αμφιβολίες για τη συμμόρφωση προς τους κανόνες της αγοράς των τελών που καθορίστηκαν στις συμπληρωματικές συμφωνίες. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η κίνηση στο Lübeck είναι σαφώς χαμηλότερη από ό,τι στον αερολιμένα του Αμβούργου. Το Αμβούργο είναι ο αερολιμένας με τον μεγαλύτερο όγκο αεροπορικής κίνησης στη Βόρεια Γερμανία.Ο αερολιμένας του Αμβούργου χρησιμοποιείται για όλους τους τομείς των αεροπορικών μεταφορών, ενώ εκείνος του Lübeck έχει εξειδικευτεί σε πτήσεις χαμηλού κόστους, για τις οποίες χρειάζονται λιγότερες θυρίδες check-in και εγκαταστάσεις για επιβάτες που μετεπιβιβάζονται, δεν χρειάζονται λεωφορεία επιβατών, απαιτείται λιγότερο προσωπικό και εγκαταστάσεις διακίνησης αποσκευών καθώς και λιγότερο προσωπικό καθαρισμού, και στους οποίους επιπλέον ο χρόνος εξυπηρέτησης είναι μικρότερος. Ως εκ τούτου, ο αερολιμένας του Αμβούργου δεν είναι επαρκώς συγκρίσιμος με τον αερολιμένα του Lübeck. |
| --- | --- |

(286)

Η Επιτροπή, αφού συνέκρινε, στην απόφασή της του 2012 για την κίνηση της διαδικασίας, τα τέλη που καθορίστηκαν στις συμπληρωματικές συμφωνίες του Μαρτίου και του Οκτωβρίου 2010 με τα τέλη στον αερολιμένα του Αμβούργου, διατύπωσε αμφιβολίες για τη συμμόρφωση προς τους κανόνες της αγοράς των τελών που καθορίστηκαν στις συμπληρωματικές συμφωνίες. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η κίνηση στο Lübeck είναι σαφώς χαμηλότερη από ό,τι στον αερολιμένα του Αμβούργου. Το Αμβούργο είναι ο αερολιμένας με τον μεγαλύτερο όγκο αεροπορικής κίνησης στη Βόρεια Γερμανία.Ο αερολιμένας του Αμβούργου χρησιμοποιείται για όλους τους τομείς των αεροπορικών μεταφορών, ενώ εκείνος του Lübeck έχει εξειδικευτεί σε πτήσεις χαμηλού κόστους, για τις οποίες χρειάζονται λιγότερες θυρίδες check-in και εγκαταστάσεις για επιβάτες που μετεπιβιβάζονται, δεν χρειάζονται λεωφορεία επιβατών, απαιτείται λιγότερο προσωπικό και εγκαταστάσεις διακίνησης αποσκευών καθώς και λιγότερο προσωπικό καθαρισμού, και στους οποίους επιπλέον ο χρόνος εξυπηρέτησης είναι μικρότερος. Ως εκ τούτου, ο αερολιμένας του Αμβούργου δεν είναι επαρκώς συγκρίσιμος με τον αερολιμένα του Lübeck.

| (287) | Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερθέντα, η Επιτροπή θεωρεί ότι στην προκειμένη περίπτωση πρέπει να εφαρμοστεί η γενική προσέγγιση που προτείνεται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς στις επιχειρηματικές σχέσεις μεταξύ των αερολιμένων και των αεροπορικών εταιρειών, δηλαδή η εκ των προτέρων ανάλυση της πρόσθετης αύξησης της αποδοτικότητας (62). |
| --- | --- |

(287)

Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερθέντα, η Επιτροπή θεωρεί ότι στην προκειμένη περίπτωση πρέπει να εφαρμοστεί η γενική προσέγγιση που προτείνεται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς στις επιχειρηματικές σχέσεις μεταξύ των αερολιμένων και των αεροπορικών εταιρειών, δηλαδή η εκ των προτέρων ανάλυση της πρόσθετης αύξησης της αποδοτικότητας (62).

62

| (288) | Αυτή η προσέγγιση δικαιολογείται από το γεγονός ότι ένας φορέας εκμετάλλευσης αερολιμένα μπορεί να έχει αντικειμενικό συμφέρον στη σύναψη συναλλαγής με αεροπορική εταιρεία αν είναι λογικά αναμενόμενο ότι μέσω της συναλλαγής τα κέρδη του θα είναι υψηλότερα (ή οι ζημίες του χαμηλότερες) απ' ό,τι στο αντίστροφο σενάριο, χωρίς τη συναλλαγή, ανεξάρτητα από κάθε σύγκριση με τους όρους συναλλαγών που προσφέρουν στις αεροπορικές εταιρείες άλλοι φορείς εκμετάλλευσης αερολιμένων καθώς και με τους όρους που προσφέρει ο φορέας εκμετάλλευσης του αερολιμένα σε άλλες αεροπορικές εταιρείες. |
| --- | --- |

(288)

Αυτή η προσέγγιση δικαιολογείται από το γεγονός ότι ένας φορέας εκμετάλλευσης αερολιμένα μπορεί να έχει αντικειμενικό συμφέρον στη σύναψη συναλλαγής με αεροπορική εταιρεία αν είναι λογικά αναμενόμενο ότι μέσω της συναλλαγής τα κέρδη του θα είναι υψηλότερα (ή οι ζημίες του χαμηλότερες) απ' ό,τι στο αντίστροφο σενάριο, χωρίς τη συναλλαγή, ανεξάρτητα από κάθε σύγκριση με τους όρους συναλλαγών που προσφέρουν στις αεροπορικές εταιρείες άλλοι φορείς εκμετάλλευσης αερολιμένων καθώς και με τους όρους που προσφέρει ο φορέας εκμετάλλευσης του αερολιμένα σε άλλες αεροπορικές εταιρείες.

| (289) | Προκειμένου να αποκλειστεί ότι το πλεονέκτημα μιας συμφωνηθείσας ενίσχυσης για τον φορέα εκμετάλλευσης του αερολιμένα θα μεταβιβαστεί σε συγκεκριμένη αεροπορική εταιρεία, η αερολιμενική υποδομή πρέπει επιπλέον να είναι ανοικτή σε όλες τις αεροπορικές εταιρείες και δεν μπορεί να προορίζεται μόνο για συγκεκριμένη εταιρεία. |
| --- | --- |

(289)

Προκειμένου να αποκλειστεί ότι το πλεονέκτημα μιας συμφωνηθείσας ενίσχυσης για τον φορέα εκμετάλλευσης του αερολιμένα θα μεταβιβαστεί σε συγκεκριμένη αεροπορική εταιρεία, η αερολιμενική υποδομή πρέπει επιπλέον να είναι ανοικτή σε όλες τις αεροπορικές εταιρείες και δεν μπορεί να προορίζεται μόνο για συγκεκριμένη εταιρεία.

| (290) | Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι η διαφοροποίηση των τιμών αποτελεί συνήθη επιχειρηματική πρακτική. Ωστόσο, τέτοιου είδους πολιτικές διαφοροποιημένης τιμολόγησης θα πρέπει να δικαιολογούνται από εμπορική άποψη. |
| --- | --- |

(290)

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι η διαφοροποίηση των τιμών αποτελεί συνήθη επιχειρηματική πρακτική. Ωστόσο, τέτοιου είδους πολιτικές διαφοροποιημένης τιμολόγησης θα πρέπει να δικαιολογούνται από εμπορική άποψη.

| (291) | Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ αεροπορικών εταιρειών και αερολιμένα θεωρούνται σύμφωνες με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς όταν συνεισφέρουν, από μια εκ των προτέρων θεώρηση, στην πρόσθετη αποδοτικότητα του αερολιμένα. Ο αερολιμένας θα πρέπει να αποδείξει ότι, σε περίπτωση σύναψης ρύθμισης με αεροπορική εταιρεία (π.χ. μεμονωμένης σύμβασης ή συνολικού καθεστώτος αερολιμενικών τελών), είναι ικανός να καλύψει το σύνολο των δαπανών που συνεπάγεται η ρύθμιση καθ' όλη τη διάρκεια ισχύος της, με εύλογο περιθώριο κέρδους βάσει υγιών μεσοπρόθεσμων προοπτικών (63). |
| --- | --- |

(291)

Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ αεροπορικών εταιρειών και αερολιμένα θεωρούνται σύμφωνες με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς όταν συνεισφέρουν, από μια εκ των προτέρων θεώρηση, στην πρόσθετη αποδοτικότητα του αερολιμένα. Ο αερολιμένας θα πρέπει να αποδείξει ότι, σε περίπτωση σύναψης ρύθμισης με αεροπορική εταιρεία (π.χ. μεμονωμένης σύμβασης ή συνολικού καθεστώτος αερολιμενικών τελών), είναι ικανός να καλύψει το σύνολο των δαπανών που συνεπάγεται η ρύθμιση καθ' όλη τη διάρκεια ισχύος της, με εύλογο περιθώριο κέρδους βάσει υγιών μεσοπρόθεσμων προοπτικών (63).

63

| (292) | Για να εκτιμηθεί κατά πόσο ρύθμιση που συνομολογείται μεταξύ αερολιμένα και αεροπορικής εταιρείας εκπληρώνει τα κριτήρια της δοκιμής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα προσδοκώμενα έσοδα από μη αεροναυτικές δραστηριότητες τα οποία προέρχονται από τη δραστηριότητα της αεροπορικής εταιρείας, από κοινού με τα αερολιμενικά τέλη, αφαιρουμένων τυχόν εκπτώσεων, στήριξης για εμπορική προώθηση ή καθεστώτων παροχής κινήτρων. Ομοίως, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλες οι αναμενόμενες πρόσθετες δαπάνες που βαρύνουν τον αερολιμένα σε σχέση με τη δραστηριότητα της αεροπορικής εταιρείας στον αερολιμένα. Αυτές οι πρόσθετες δαπάνες θα μπορούσαν να συμπεριλάβουν όλες τις κατηγορίες δαπανών ή επενδύσεων, όπως πρόσθετο προσωπικό, εξοπλισμό και επενδυτικές δαπάνες λόγω της παρουσίας της αεροπορικής εταιρείας στον αερολιμένα. (64) |
| --- | --- |

(292)

Για να εκτιμηθεί κατά πόσο ρύθμιση που συνομολογείται μεταξύ αερολιμένα και αεροπορικής εταιρείας εκπληρώνει τα κριτήρια της δοκιμής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα προσδοκώμενα έσοδα από μη αεροναυτικές δραστηριότητες τα οποία προέρχονται από τη δραστηριότητα της αεροπορικής εταιρείας, από κοινού με τα αερολιμενικά τέλη, αφαιρουμένων τυχόν εκπτώσεων, στήριξης για εμπορική προώθηση ή καθεστώτων παροχής κινήτρων. Ομοίως, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλες οι αναμενόμενες πρόσθετες δαπάνες που βαρύνουν τον αερολιμένα σε σχέση με τη δραστηριότητα της αεροπορικής εταιρείας στον αερολιμένα. Αυτές οι πρόσθετες δαπάνες θα μπορούσαν να συμπεριλάβουν όλες τις κατηγορίες δαπανών ή επενδύσεων, όπως πρόσθετο προσωπικό, εξοπλισμό και επενδυτικές δαπάνες λόγω της παρουσίας της αεροπορικής εταιρείας στον αερολιμένα. (64)

64

| (293) | Κατά την πάγια πρακτική της Επιτροπής, οι δαπάνες που θα βάρυναν ούτως ή άλλως τον αερολιμένα, ανεξάρτητα από τη ρύθμιση με την αεροπορική εταιρεία, δεν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τη δοκιμή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς (65). |
| --- | --- |

(293)

Κατά την πάγια πρακτική της Επιτροπής, οι δαπάνες που θα βάρυναν ούτως ή άλλως τον αερολιμένα, ανεξάρτητα από τη ρύθμιση με την αεροπορική εταιρεία, δεν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τη δοκιμή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς (65).

65

| (294) | Σύμφωνα με την απόφαση στην υπόθεση «Charleroi» (66), η Επιτροπή υπέχει την υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη, κατά την εκτίμηση των επίδικων μέτρων, όλα τα λυσιτελή στοιχεία και την αλληλουχία τους, δηλαδή εν προκειμένω η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει τις αναμενόμενες επιπτώσεις της σύμβασης με τη Ryanair στην FLG, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα λυσιτελή στοιχεία των σχετικών μέτρων. |
| --- | --- |

(294)

Σύμφωνα με την απόφαση στην υπόθεση «Charleroi» (66), η Επιτροπή υπέχει την υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη, κατά την εκτίμηση των επίδικων μέτρων, όλα τα λυσιτελή στοιχεία και την αλληλουχία τους, δηλαδή εν προκειμένω η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει τις αναμενόμενες επιπτώσεις της σύμβασης με τη Ryanair στην FLG, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα λυσιτελή στοιχεία των σχετικών μέτρων.

Charleroi

66

| (295) | Στην απόφασή του στην υπόθεση Stardust Marine το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι «για να εξακριβωθεί αν το Δημόσιο επέδειξε συμπεριφορά συνετού επενδυτή που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, το ζήτημα κατά πόσον η συμπεριφορά του Δημοσίου ήταν ορθολογική από οικονομική άποψη πρέπει να κριθεί εντός του χρονικού πλαισίου εντός του οποίου ελήφθησαν τα μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης και να αποφευχθεί οποιαδήποτε εκτίμηση με βάση μεταγενέστερες καταστάσεις» (67). |
| --- | --- |

(295)

Στην απόφασή του στην υπόθεση Stardust Marine το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι «για να εξακριβωθεί αν το Δημόσιο επέδειξε συμπεριφορά συνετού επενδυτή που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, το ζήτημα κατά πόσον η συμπεριφορά του Δημοσίου ήταν ορθολογική από οικονομική άποψη πρέπει να κριθεί εντός του χρονικού πλαισίου εντός του οποίου ελήφθησαν τα μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης και να αποφευχθεί οποιαδήποτε εκτίμηση με βάση μεταγενέστερες καταστάσεις» (67).

Stardust Marine

67

| (296) | Για την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς, η Επιτροπή πρέπει να αναφερθεί στον χρόνο της σύναψης της συμφωνίας. Στην αξιολόγησή της, η Επιτροπή πρέπει επίσης να λάβει υπόψη στις πληροφορίες και τις παραδοχές που ήταν διαθέσιμες στην FLG κατά τη σύναψη της συμφωνίας. |
| --- | --- |

(296)

Για την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς, η Επιτροπή πρέπει να αναφερθεί στον χρόνο της σύναψης της συμφωνίας. Στην αξιολόγησή της, η Επιτροπή πρέπει επίσης να λάβει υπόψη στις πληροφορίες και τις παραδοχές που ήταν διαθέσιμες στην FLG κατά τη σύναψη της συμφωνίας.

7.4.2.   
  Εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς στη σύμβαση του 2000

Εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς στη σύμβαση του 2000

7.4.2.1.   Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

| (297) | Η Air Berlin περιέγραψε τις συμφωνίες μεταξύ της Ryanair και του αερολιμένα του Lübeck ως μη αποδοτικές και επισήμανε ότι οι ζημίες της FLG αυξάνονται σταθερά μετά την άφιξη της Ryanair (πίνακας 8). Επειδή μόνο η Ryanair και η Wizz Air πραγματοποιούσαν τακτικά δρομολόγια από αυτόν τον αερολιμένα, η Air Berlin κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτές οι δύο αεροπορικές εταιρείες ευθύνονται για τις ζημίες της FLG. |
| --- | --- |

(297)

Η Air Berlin περιέγραψε τις συμφωνίες μεταξύ της Ryanair και του αερολιμένα του Lübeck ως μη αποδοτικές και επισήμανε ότι οι ζημίες της FLG αυξάνονται σταθερά μετά την άφιξη της Ryanair (πίνακας 8). Επειδή μόνο η Ryanair και η Wizz Air πραγματοποιούσαν τακτικά δρομολόγια από αυτόν τον αερολιμένα, η Air Berlin κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτές οι δύο αεροπορικές εταιρείες ευθύνονται για τις ζημίες της FLG.

| (298) | Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι, ακόμη και αν μπορούσε να αποδειχθεί σημαντική σχέση μεταξύ του αριθμού των επιβατών της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck και των ζημιών της FLG, ο συσχετισμός μεταξύ της επιβατικής κίνησης και των οικονομικών ζημιών δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι οι ζημίες οφείλονταν στη δραστηριότητα της Ryanair. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, πάνω από [...] % των ζημιών που συσσωρεύτηκαν μεταξύ του 2000 και του 2005 οφειλόταν στις απαραίτητες επενδύσεις για την προσαρμογή του αερολιμένα στους υψηλότερους αριθμούς επιβατών. Οι επενδύσεις ήταν απαραίτητες για τη διατήρηση της αξίας του αερολιμένα σε περίπτωση πιθανής ιδιωτικοποίησης και για τη διατήρηση της ελκυστικότητάς του για νέες αεροπορικές εταιρείες. |
| --- | --- |

(298)

Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι, ακόμη και αν μπορούσε να αποδειχθεί σημαντική σχέση μεταξύ του αριθμού των επιβατών της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck και των ζημιών της FLG, ο συσχετισμός μεταξύ της επιβατικής κίνησης και των οικονομικών ζημιών δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι οι ζημίες οφείλονταν στη δραστηριότητα της Ryanair. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, πάνω από [...] % των ζημιών που συσσωρεύτηκαν μεταξύ του 2000 και του 2005 οφειλόταν στις απαραίτητες επενδύσεις για την προσαρμογή του αερολιμένα στους υψηλότερους αριθμούς επιβατών. Οι επενδύσεις ήταν απαραίτητες για τη διατήρηση της αξίας του αερολιμένα σε περίπτωση πιθανής ιδιωτικοποίησης και για τη διατήρηση της ελκυστικότητάς του για νέες αεροπορικές εταιρείες.

| (299) | Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι, κατά τη διεξαγωγή της δοκιμής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς, καθοριστική είναι η κατάσταση πριν από τα σχετικά γεγονότα ή μέτρα. Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η συμπεριφορά του ιδιώτη επενδυτή με την οποία πρέπει να συγκριθεί η παρέμβαση του δημόσιου επενδυτή που επιδιώκει στόχους οικονομικής πολιτικής δεν χρειάζεται αναγκαστικά να είναι η συμπεριφορά ενός απλού επενδυτή που επενδύει κεφάλαιο με σκοπό την περισσότερο ή λιγότερο βραχυπρόθεσμη αποδοτικότητά του· μπορεί μάλλον να καθοδηγείται από τις μακροπρόθεσμες προοπτικές αποδοτικότητας (68). Ακόμη και αν ένας αερολιμένας παρουσιάζει ζημίες κατά την περίοδο της παρουσίας της Ryanair, είναι πιθανό μια σύμβαση μεταξύ ενός αερολιμένα και μιας αεροπορικής εταιρείας να υπόσχεται προοπτική πρόσθετων κερδών. |
| --- | --- |

(299)

Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι, κατά τη διεξαγωγή της δοκιμής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς, καθοριστική είναι η κατάσταση πριν από τα σχετικά γεγονότα ή μέτρα. Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η συμπεριφορά του ιδιώτη επενδυτή με την οποία πρέπει να συγκριθεί η παρέμβαση του δημόσιου επενδυτή που επιδιώκει στόχους οικονομικής πολιτικής δεν χρειάζεται αναγκαστικά να είναι η συμπεριφορά ενός απλού επενδυτή που επενδύει κεφάλαιο με σκοπό την περισσότερο ή λιγότερο βραχυπρόθεσμη αποδοτικότητά του· μπορεί μάλλον να καθοδηγείται από τις μακροπρόθεσμες προοπτικές αποδοτικότητας (68). Ακόμη και αν ένας αερολιμένας παρουσιάζει ζημίες κατά την περίοδο της παρουσίας της Ryanair, είναι πιθανό μια σύμβαση μεταξύ ενός αερολιμένα και μιας αεροπορικής εταιρείας να υπόσχεται προοπτική πρόσθετων κερδών.

68

| (300) | Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Ecorys έλαβε εντολή στο πλαίσιο αυτού του ελέγχου να συντάξει έκθεση σχετικά με την αποδοτικότητα της σύμβασης μεταξύ της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck και της Ryanair από το 2000 (69). Ωστόσο, η έκθεση βασίστηκε σε μια προσέγγιση βασιζόμενη στις συνολικές δαπάνες και όχι σε προσέγγιση βασιζόμενη στις πρόσθετες δαπάνες και κατά συνέπεια δεν λαμβάνεται υπόψη σε αυτήν την εκτίμηση. |
| --- | --- |

(300)

Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Ecorys έλαβε εντολή στο πλαίσιο αυτού του ελέγχου να συντάξει έκθεση σχετικά με την αποδοτικότητα της σύμβασης μεταξύ της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck και της Ryanair από το 2000 (69). Ωστόσο, η έκθεση βασίστηκε σε μια προσέγγιση βασιζόμενη στις συνολικές δαπάνες και όχι σε προσέγγιση βασιζόμενη στις πρόσθετες δαπάνες και κατά συνέπεια δεν λαμβάνεται υπόψη σε αυτήν την εκτίμηση.

69

7.4.2.2.   Αξιολόγηση πρόσθετων δαπανών και εσόδων

Αξιολόγηση πρόσθετων δαπανών και εσόδων

| (301) | Ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα είχε λάβει υπόψη του για την αξιολόγηση της σύμβασης την περίοδο από την υπογραφή της σύμβασης, δηλαδή την 29η Μαΐου 2000. Για το τέλος της περιόδου θα είχε επιλέξει την ημερομηνία λήξης της σύμβασης του 2000, δηλαδή την 31η Μαΐου 2010. |
| --- | --- |

(301)

Ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα είχε λάβει υπόψη του για την αξιολόγηση της σύμβασης την περίοδο από την υπογραφή της σύμβασης, δηλαδή την 29η Μαΐου 2000. Για το τέλος της περιόδου θα είχε επιλέξει την ημερομηνία λήξης της σύμβασης του 2000, δηλαδή την 31η Μαΐου 2010.

| (302) | Κατά την αξιολόγηση της επίμαχης σύμβασης, λόγω των διαπιστώσεων που περιλαμβάνονται στις αιτιολογικές σκέψεις 282 έως 301, πρέπει να εξεταστεί τόσο το ερώτημα του κατά πόσον αυτή η σύμβαση συνιστά ενίσχυση όσο και το ύψος της τυχόν ενίσχυσης, βάσει της κατάστασης κατά την ημερομηνία υπογραφής της καθώς και των τότε διαθέσιμων πληροφοριών και προβλέψιμων εξελίξεων. |
| --- | --- |

(302)

Κατά την αξιολόγηση της επίμαχης σύμβασης, λόγω των διαπιστώσεων που περιλαμβάνονται στις αιτιολογικές σκέψεις 282 έως 301, πρέπει να εξεταστεί τόσο το ερώτημα του κατά πόσον αυτή η σύμβαση συνιστά ενίσχυση όσο και το ύψος της τυχόν ενίσχυσης, βάσει της κατάστασης κατά την ημερομηνία υπογραφής της καθώς και των τότε διαθέσιμων πληροφοριών και προβλέψιμων εξελίξεων.

| (303) | Κατά την ημερομηνία των διαπραγματεύσεων, η FLG θεώρησε ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck θα είχε ως αποτέλεσμα υψηλότερους αριθμούς επιβατών και κατά συνέπεια υψηλότερα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες, την επέκταση των μη αεροπορικών δραστηριοτήτων και μεγαλύτερη ελκυστικότητα του αερολιμένα για την εγκατάσταση περισσότερων αεροπορικών εταιρειών. Παρόλο που η FLG παρουσίαζε ζημίες κατά τα έτη πριν από τη σύναψη της σύμβασης, ανέμενε ότι η δραστηριότητα της Ryanair στον αερολιμένα θα οδηγούσε σε μέτρια κέρδη μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα. |
| --- | --- |

(303)

Κατά την ημερομηνία των διαπραγματεύσεων, η FLG θεώρησε ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα της Ryanair στον αερολιμένα του Lübeck θα είχε ως αποτέλεσμα υψηλότερους αριθμούς επιβατών και κατά συνέπεια υψηλότερα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες, την επέκταση των μη αεροπορικών δραστηριοτήτων και μεγαλύτερη ελκυστικότητα του αερολιμένα για την εγκατάσταση περισσότερων αεροπορικών εταιρειών. Παρόλο που η FLG παρουσίαζε ζημίες κατά τα έτη πριν από τη σύναψη της σύμβασης, ανέμενε ότι η δραστηριότητα της Ryanair στον αερολιμένα θα οδηγούσε σε μέτρια κέρδη μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα.

| (304) | Η Γερμανία υπέβαλε στοιχεία για την εκ των προτέρων αναμενόμενη αύξηση της επιβατικής κίνησης καθώς και για τις αναμενόμενες πρόσθετες δαπάνες και έσοδα (με προβλέψεις για την ευνοϊκότερη και τη δυσμενέστερη περίπτωση). |
| --- | --- |

(304)

Η Γερμανία υπέβαλε στοιχεία για την εκ των προτέρων αναμενόμενη αύξηση της επιβατικής κίνησης καθώς και για τις αναμενόμενες πρόσθετες δαπάνες και έσοδα (με προβλέψεις για την ευνοϊκότερη και τη δυσμενέστερη περίπτωση).

| (305) | Ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα ανέμενε ευλόγως από τη σύμβαση τα ακόλουθα πρόσθετα έσοδα:






  α) | πρόσθετα έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες από τα τέλη επιβατών και προσγείωσης που θα κατέβαλλε η Ryanair και |
| --- | --- | --- |

(305)

Ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα ανέμενε ευλόγως από τη σύμβαση τα ακόλουθα πρόσθετα έσοδα:

α)

πρόσθετα έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες από τα τέλη επιβατών και προσγείωσης που θα κατέβαλλε η Ryanair και

| β) | πρόσθετα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες, για παράδειγμα τέλη στάθμευσης και καταστήματα που λειτουργούν με δικαιόχρηση ή άμεσα. |
| --- | --- |

β)

πρόσθετα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες, για παράδειγμα τέλη στάθμευσης και καταστήματα που λειτουργούν με δικαιόχρηση ή άμεσα.

| (306) | Κατ' εφαρμογή της προσέγγισης «single till», η Επιτροπή θεωρεί ότι θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα έσοδα του αερολιμένα τόσο από αεροπορικές όσο και από μη αεροπορικές δραστηριότητες (70). |
| --- | --- |

(306)

Κατ' εφαρμογή της προσέγγισης «single till», η Επιτροπή θεωρεί ότι θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα έσοδα του αερολιμένα τόσο από αεροπορικές όσο και από μη αεροπορικές δραστηριότητες (70).

70

| (307) | Βάσει των τελών που προβλέπονται στη σύμβαση του 2000, σύμφωνα με τη Γερμανία, τα έσοδα του αερολιμένα από τις αεροπορικές δραστηριότητες προβλέπονταν σε [...] EUR ανά επιβάτη. Η FLG εκτίμησε τα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες σε [...] % των εσόδων από την επιχειρηματική δραστηριότητα αεροπορικών μεταφορών. |
| --- | --- |

(307)

Βάσει των τελών που προβλέπονται στη σύμβαση του 2000, σύμφωνα με τη Γερμανία, τα έσοδα του αερολιμένα από τις αεροπορικές δραστηριότητες προβλέπονταν σε [...] EUR ανά επιβάτη. Η FLG εκτίμησε τα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες σε [...] % των εσόδων από την επιχειρηματική δραστηριότητα αεροπορικών μεταφορών.

| (308) | Ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα ανέμενε ευλόγως από τη σύμβαση τις ακόλουθες πρόσθετες δαπάνες:






  α) | πρόσθετες λειτουργικές δαπάνες που προκλήθηκαν άμεσα από τη σύμβαση με τη Ryanair, |
| --- | --- | --- |

(308)

Ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα ανέμενε ευλόγως από τη σύμβαση τις ακόλουθες πρόσθετες δαπάνες:

α)

πρόσθετες λειτουργικές δαπάνες που προκλήθηκαν άμεσα από τη σύμβαση με τη Ryanair,

| β) | έξοδα υπηρεσιών εμπορικής προώθησης, |
| --- | --- |

β)

έξοδα υπηρεσιών εμπορικής προώθησης,

| γ) | έξοδα επενδύσεων που συνδέονται άμεσα με τη σύμβαση με τη Ryanair. |
| --- | --- |

γ)

έξοδα επενδύσεων που συνδέονται άμεσα με τη σύμβαση με τη Ryanair.

| (309) | Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, η FLG έπρεπε να προσλάβει πρόσθετο προσωπικό για να αντιμετωπίσει τον αναμενόμενο όγκο επιβατών. Η FLG ανέμενε πρόσθετες λειτουργικές δαπάνες και δαπάνες προσωπικού ύψους [...] EUR ανά επιβάτη. |
| --- | --- |

(309)

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, η FLG έπρεπε να προσλάβει πρόσθετο προσωπικό για να αντιμετωπίσει τον αναμενόμενο όγκο επιβατών. Η FLG ανέμενε πρόσθετες λειτουργικές δαπάνες και δαπάνες προσωπικού ύψους [...] EUR ανά επιβάτη.

| (310) | Βάσει της σύμβασης του 2000, η FLG ανέμενε για την περίοδο 2000-2012 πρόσθετα έξοδα εμπορικής προώθησης ύψους [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση. |
| --- | --- |

(310)

Βάσει της σύμβασης του 2000, η FLG ανέμενε για την περίοδο 2000-2012 πρόσθετα έξοδα εμπορικής προώθησης ύψους [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση.

| (311) | Όσον αφορά τα έξοδα επενδύσεων, η Γερμανία δήλωσε ότι η αερολιμενική υποδομή ήταν ήδη διαθέσιμη πριν από τη σύμβαση με τη Ryanair και ότι η αρχικά προγραμματισμένη λειτουργία της Ryanair δεν απαιτούσε πρόσθετες επενδύσεις σε υποδομές. |
| --- | --- |

(311)

Όσον αφορά τα έξοδα επενδύσεων, η Γερμανία δήλωσε ότι η αερολιμενική υποδομή ήταν ήδη διαθέσιμη πριν από τη σύμβαση με τη Ryanair και ότι η αρχικά προγραμματισμένη λειτουργία της Ryanair δεν απαιτούσε πρόσθετες επενδύσεις σε υποδομές.

| (312) | Η Γερμανία υπέβαλε τις παρακάτω καταστάσεις εσόδων και λειτουργικών δαπανών για την ευνοϊκότερη (πίνακας 11) και τη δυσμενέστερη περίπτωση (πίνακας 12):

  Πίνακας 11


  Δαπάνες και έσοδα – ευνοϊκότερη περίπτωση










  Έτος | Επιβάτες | Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες | Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες | Λειτουργικές δαπάνες |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2001 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2002 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2003 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2004 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2005 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2006 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2007 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2008 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2009 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2010 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2011 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2012 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Σύνολο | [...] | [...] | [...] | [...] |

(312)

Η Γερμανία υπέβαλε τις παρακάτω καταστάσεις εσόδων και λειτουργικών δαπανών για την ευνοϊκότερη (πίνακας 11) και τη δυσμενέστερη περίπτωση (πίνακας 12):

Πίνακας 11

Πίνακας 11

Δαπάνες και έσοδα – ευνοϊκότερη περίπτωση

Δαπάνες και έσοδα – ευνοϊκότερη περίπτωση

Έτος

Επιβάτες

Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες

Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες

Λειτουργικές δαπάνες

2000

[...]

[...]

[...]

[...]

2001

[...]

[...]

[...]

[...]

2002

[...]

[...]

[...]

[...]

2003

[...]

[...]

[...]

[...]

2004

[...]

[...]

[...]

[...]

2005

[...]

[...]

[...]

[...]

2006

[...]

[...]

[...]

[...]

2007

[...]

[...]

[...]

[...]

2008

[...]

[...]

[...]

[...]

2009

[...]

[...]

[...]

[...]

2010

[...]

[...]

[...]

[...]

2011

[...]

[...]

[...]

[...]

2012

[...]

[...]

[...]

[...]

Σύνολο

Σύνολο

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Πίνακας 12

Πίνακας 12

Δαπάνες και έσοδα – δυσμενέστερη περίπτωση

Δαπάνες και έσοδα – δυσμενέστερη περίπτωση

| Έτος | Επιβάτες | Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες | Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες | Λειτουργικές δαπάνες |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2001 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2002 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2003 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2004 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2005 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2006 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2007 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2008 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2009 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2010 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2011 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2012 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Σύνολο | [...] | [...] | [...] | [...] |

Έτος

Επιβάτες

Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες

Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες

Λειτουργικές δαπάνες

2000

[...]

[...]

[...]

[...]

2001

[...]

[...]

[...]

[...]

2002

[...]

[...]

[...]

[...]

2003

[...]

[...]

[...]

[...]

2004

[...]

[...]

[...]

[...]

2005

[...]

[...]

[...]

[...]

2006

[...]

[...]

[...]

[...]

2007

[...]

[...]

[...]

[...]

2008

[...]

[...]

[...]

[...]

2009

[...]

[...]

[...]

[...]

2010

[...]

[...]

[...]

[...]

2011

[...]

[...]

[...]

[...]

2012

[...]

[...]

[...]

[...]

Σύνολο

Σύνολο

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

| (313) | Η FLG ανέμενε θετικές οικονομικές επιπτώσεις από τη συμφωνία του 2000 με τη Ryanair. Για το σκοπό αυτό, στον πίνακα 13 συνοψίζονται τα έσοδα από αεροπορικές και μη αεροπορικές δραστηριότητες, καθώς και οι δαπάνες που μπορούν να καταλογιστούν άμεσα στη λειτουργία της Ryanair, και τα έξοδα εμπορικής προώθησης.

  Πίνακας 13


  Εκ των προτέρων ανάλυση αποδοτικότητας








  Αξιολόγηση της αποδοτικότητας | Ευνοϊκότερη περίπτωση (σε EUR) | Δυσμενέστερη περίπτωση (σε EUR) |
| --- | --- | --- | --- |
| Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες | [...] | [...] |
| Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες | [...] | [...] |
| Λειτουργικές δαπάνες | [...] | [...] |
| Έξοδα εμπορικής προώθησης | [...] | [...] |
| Σύνολο | [...] | [...] |

(313)

Η FLG ανέμενε θετικές οικονομικές επιπτώσεις από τη συμφωνία του 2000 με τη Ryanair. Για το σκοπό αυτό, στον πίνακα 13 συνοψίζονται τα έσοδα από αεροπορικές και μη αεροπορικές δραστηριότητες, καθώς και οι δαπάνες που μπορούν να καταλογιστούν άμεσα στη λειτουργία της Ryanair, και τα έξοδα εμπορικής προώθησης.

Πίνακας 13

Πίνακας 13

Εκ των προτέρων ανάλυση αποδοτικότητας

Εκ των προτέρων ανάλυση αποδοτικότητας

Αξιολόγηση της αποδοτικότητας

Ευνοϊκότερη περίπτωση (σε EUR)

Δυσμενέστερη περίπτωση (σε EUR)

Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες

[...]

[...]

Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες

[...]

[...]

Λειτουργικές δαπάνες

[...]

[...]

Έξοδα εμπορικής προώθησης

[...]

[...]

Σύνολο

Σύνολο

[...]

[...]

[...]

[...]

| (314) | Στο σενάριο για την ευνοϊκότερη περίπτωση, η Γερμανία στρογγυλοποίησε τους αριθμούς των επιβατών σε [...]· αυτό οδήγησε σε έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες ύψους [...] EUR. Στο σενάριο για τη δυσμενέστερη περίπτωση, ελήφθησαν υπόψη συνολικά [...] επιβάτες, με αποτέλεσμα να προκύψουν έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες ύψους [...] EUR. Επειδή σύμφωνα με τις παραδοχές τα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες αναμένεται να ανέλθουν σε [...] % των εσόδων από αεροπορικές δραστηριότητες, τα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες εκτιμήθηκαν σε [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση. Επιπλέον, οι λειτουργικές δαπάνες υπολογίστηκαν συνολικά σε [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση. Τα έξοδα εμπορικής προώθησης δεν υπολογίστηκαν ανά επιβάτη, αλλά εκτιμήθηκαν συνολικά σε [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση ή σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση. |
| --- | --- |

(314)

Στο σενάριο για την ευνοϊκότερη περίπτωση, η Γερμανία στρογγυλοποίησε τους αριθμούς των επιβατών σε [...]· αυτό οδήγησε σε έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες ύψους [...] EUR. Στο σενάριο για τη δυσμενέστερη περίπτωση, ελήφθησαν υπόψη συνολικά [...] επιβάτες, με αποτέλεσμα να προκύψουν έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες ύψους [...] EUR. Επειδή σύμφωνα με τις παραδοχές τα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες αναμένεται να ανέλθουν σε [...] % των εσόδων από αεροπορικές δραστηριότητες, τα έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες εκτιμήθηκαν σε [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση. Επιπλέον, οι λειτουργικές δαπάνες υπολογίστηκαν συνολικά σε [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση. Τα έξοδα εμπορικής προώθησης δεν υπολογίστηκαν ανά επιβάτη, αλλά εκτιμήθηκαν συνολικά σε [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση ή σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση.

| (315) | Ο πίνακας 13 δείχνει ότι τα έσοδα από τη σύμβαση του 2000 αναμένεται σύμφωνα με τις εκτιμήσεις να υπερβούν τα έξοδα, γεγονός που θα οδηγούσε σε ετήσιο πλεόνασμα [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση. |
| --- | --- |

(315)

Ο πίνακας 13 δείχνει ότι τα έσοδα από τη σύμβαση του 2000 αναμένεται σύμφωνα με τις εκτιμήσεις να υπερβούν τα έξοδα, γεγονός που θα οδηγούσε σε ετήσιο πλεόνασμα [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση.

| (316) | Η Επιτροπή θεωρεί την προσέγγιση της Γερμανίας υγιή. Τα εκτιμώμενα έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες βασίστηκαν στους όρους της σύμβασης του 2000 με τη Ryanair. Η εκτίμηση των εσόδων από μη αεροπορικές δραστηριότητες σε [...] % των εσόδων από αεροπορικές δραστηριότητες θα έπρεπε να αντιστοιχεί στις σχετικές γενικές εκτιμήσεις κόστους σε άλλους αερολιμένες (βλέπε πίνακα 6). Και η παραδοχή αυξημένης ζήτησης προσωπικού σε περίπτωση αύξησης του όγκου επιβατών φαίνεται εύλογη. |
| --- | --- |

(316)

Η Επιτροπή θεωρεί την προσέγγιση της Γερμανίας υγιή. Τα εκτιμώμενα έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες βασίστηκαν στους όρους της σύμβασης του 2000 με τη Ryanair. Η εκτίμηση των εσόδων από μη αεροπορικές δραστηριότητες σε [...] % των εσόδων από αεροπορικές δραστηριότητες θα έπρεπε να αντιστοιχεί στις σχετικές γενικές εκτιμήσεις κόστους σε άλλους αερολιμένες (βλέπε πίνακα 6). Και η παραδοχή αυξημένης ζήτησης προσωπικού σε περίπτωση αύξησης του όγκου επιβατών φαίνεται εύλογη.

| (317) | Οι επενδύσεις για την επέκταση του αερολιμένα του Lübeck δεν ήταν προσαρμοσμένες στη Ryanair, αλλά θα μπορούσαν να ωφελήσουν και άλλες αεροπορικές εταιρείες. Ως εκ τούτου, δεν ήταν απαραίτητο τα έξοδα επενδύσεων να καταλογιστούν στις πρόσθετες δαπάνες της σύμβασης με τη Ryanair. Όπως τόνισε η Γερμανία, η FLG κατέβαλλε διαρκώς προσπάθειες για την εγκατάσταση περισσότερων αεροπορικών εταιρειών και ήταν επιτυχής σε αυτό (για παράδειγμα της WizzAir). Επιπλέον, σύμφωνα με τη Γερμανία, ο αερολιμένας προσπαθούσε ανεπιτυχώς επί πολλά έτη να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με την Air Berlin. |
| --- | --- |

(317)

Οι επενδύσεις για την επέκταση του αερολιμένα του Lübeck δεν ήταν προσαρμοσμένες στη Ryanair, αλλά θα μπορούσαν να ωφελήσουν και άλλες αεροπορικές εταιρείες. Ως εκ τούτου, δεν ήταν απαραίτητο τα έξοδα επενδύσεων να καταλογιστούν στις πρόσθετες δαπάνες της σύμβασης με τη Ryanair. Όπως τόνισε η Γερμανία, η FLG κατέβαλλε διαρκώς προσπάθειες για την εγκατάσταση περισσότερων αεροπορικών εταιρειών και ήταν επιτυχής σε αυτό (για παράδειγμα της WizzAir). Επιπλέον, σύμφωνα με τη Γερμανία, ο αερολιμένας προσπαθούσε ανεπιτυχώς επί πολλά έτη να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με την Air Berlin.

| (318) | Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι για την επιτυχή ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα του Lübeck ήταν απαραίτητη η σημαντική αύξηση της επιβατικής κίνησης. Η Επιτροπή δέχεται ότι έχουν πραγματοποιηθεί επενδύσεις για την προετοιμασία του αερολιμένα του Lübeck για μεγαλύτερο όγκο επιβατών (71). |
| --- | --- |

(318)

Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι για την επιτυχή ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα του Lübeck ήταν απαραίτητη η σημαντική αύξηση της επιβατικής κίνησης. Η Επιτροπή δέχεται ότι έχουν πραγματοποιηθεί επενδύσεις για την προετοιμασία του αερολιμένα του Lübeck για μεγαλύτερο όγκο επιβατών (71).

71

| (319) | Ωστόσο, η FLG στη σύμβαση του 2000 δεν ήταν υποχρεωμένη να πραγματοποιήσει επενδύσεις (72). Η FLG θα μπορούσε να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της βάσει αυτής της σύμβασης χωρίς να επενδύσει στην επέκταση του αερολιμένα. |
| --- | --- |

(319)

Ωστόσο, η FLG στη σύμβαση του 2000 δεν ήταν υποχρεωμένη να πραγματοποιήσει επενδύσεις (72). Η FLG θα μπορούσε να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της βάσει αυτής της σύμβασης χωρίς να επενδύσει στην επέκταση του αερολιμένα.

72

| (320) | Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ήταν δικαιολογημένο οι επενδύσεις στον αερολιμένα του Lübeck να μην αποδοθούν στις συμφωνίες με τη Ryanair του 2010. |
| --- | --- |

(320)

Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ήταν δικαιολογημένο οι επενδύσεις στον αερολιμένα του Lübeck να μην αποδοθούν στις συμφωνίες με τη Ryanair του 2010.

| (321) | Ωστόσο, κατόπιν ανάλυσης των στοιχείων της Γερμανίας, η Επιτροπή δεν μπορεί να συμφωνήσει σε ένα σημείο και, κατά συνέπεια, πραγματοποιεί τροποποίηση. Στη σύμβαση του 2000 συμφωνήθηκε ότι αυτή θα λήξει στις 30 Μαΐου 2010. Η Γερμανία κατά τον υπολογισμό της πρόσθετης αποδοτικότητας αυτής της σύμβασης έλαβε επίσης υπόψη τις πρόσθετες δαπάνες και έσοδα για τα έτη 2011 και 2012. Η Επιτροπή θεωρεί δικαιολογημένο να λαμβάνονται υπόψη μόνο οι πρόσθετες δαπάνες και έσοδα που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της σύμβασης. Λόγω αυτής της απαραίτητης τροποποίησης, η Επιτροπή πραγματοποίησε δική της ανάλυση. Σε αυτήν στηρίχθηκε η εκτίμηση της πρόσθετης αποδοτικότητας της Γερμανίας και την προσάρμοσε, εφόσον ήταν αναγκαίο, με αποτέλεσμα να προκύψουν οι καταστάσεις στους πίνακες 14, 15 και 16:

  Πίνακας 14


  Δαπάνες και έσοδα – ευνοϊκότερη περίπτωση










  Έτος | Επιβάτες | Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες | Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες | Λειτουργικές δαπάνες |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2001 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2002 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2003 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2004 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2005 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2006 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2007 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2008 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2009 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2010 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Σύνολο | [...] | [...] | [...] | [...] |

(321)

Ωστόσο, κατόπιν ανάλυσης των στοιχείων της Γερμανίας, η Επιτροπή δεν μπορεί να συμφωνήσει σε ένα σημείο και, κατά συνέπεια, πραγματοποιεί τροποποίηση. Στη σύμβαση του 2000 συμφωνήθηκε ότι αυτή θα λήξει στις 30 Μαΐου 2010. Η Γερμανία κατά τον υπολογισμό της πρόσθετης αποδοτικότητας αυτής της σύμβασης έλαβε επίσης υπόψη τις πρόσθετες δαπάνες και έσοδα για τα έτη 2011 και 2012. Η Επιτροπή θεωρεί δικαιολογημένο να λαμβάνονται υπόψη μόνο οι πρόσθετες δαπάνες και έσοδα που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της σύμβασης. Λόγω αυτής της απαραίτητης τροποποίησης, η Επιτροπή πραγματοποίησε δική της ανάλυση. Σε αυτήν στηρίχθηκε η εκτίμηση της πρόσθετης αποδοτικότητας της Γερμανίας και την προσάρμοσε, εφόσον ήταν αναγκαίο, με αποτέλεσμα να προκύψουν οι καταστάσεις στους πίνακες 14, 15 και 16:

Πίνακας 14

Πίνακας 14

Δαπάνες και έσοδα – ευνοϊκότερη περίπτωση

Δαπάνες και έσοδα – ευνοϊκότερη περίπτωση

Έτος

Επιβάτες

Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες

Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες

Λειτουργικές δαπάνες

2000

[...]

[...]

[...]

[...]

2001

[...]

[...]

[...]

[...]

2002

[...]

[...]

[...]

[...]

2003

[...]

[...]

[...]

[...]

2004

[...]

[...]

[...]

[...]

2005

[...]

[...]

[...]

[...]

2006

[...]

[...]

[...]

[...]

2007

[...]

[...]

[...]

[...]

2008

[...]

[...]

[...]

[...]

2009

[...]

[...]

[...]

[...]

2010

[...]

[...]

[...]

[...]

Σύνολο

Σύνολο

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Πίνακας 15

Πίνακας 15

Δαπάνες και έσοδα – δυσμενέστερη περίπτωση

Δαπάνες και έσοδα – δυσμενέστερη περίπτωση

| Έτος | Επιβάτες | Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες | Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες | Λειτουργικές δαπάνες |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2001 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2002 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2003 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2004 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2005 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2006 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2007 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2008 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2009 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| 2010 | [...] | [...] | [...] | [...] |
| Σύνολο | [...] | [...] | [...] | [...] |

Έτος

Επιβάτες

Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες

Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες

Λειτουργικές δαπάνες

2000

[...]

[...]

[...]

[...]

2001

[...]

[...]

[...]

[...]

2002

[...]

[...]

[...]

[...]

2003

[...]

[...]

[...]

[...]

2004

[...]

[...]

[...]

[...]

2005

[...]

[...]

[...]

[...]

2006

[...]

[...]

[...]

[...]

2007

[...]

[...]

[...]

[...]

2008

[...]

[...]

[...]

[...]

2009

[...]

[...]

[...]

[...]

2010

[...]

[...]

[...]

[...]

Σύνολο

Σύνολο

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

[...]

Πίνακας 16

Πίνακας 16

Εκ των προτέρων ανάλυση αποδοτικότητας

Εκ των προτέρων ανάλυση αποδοτικότητας

| Αξιολόγηση της αποδοτικότητας | Ευνοϊκότερη περίπτωση (σε EUR) | Δυσμενέστερη περίπτωση (σε EUR) |
| --- | --- | --- |
| Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες | [...] | [...] |
| Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες | [...] | [...] |
| Λειτουργικές δαπάνες | [...] | [...] |
| Έξοδα εμπορικής προώθησης | [...] | [...] |
| Σύνολο | [...] | [...] |

Αξιολόγηση της αποδοτικότητας

Ευνοϊκότερη περίπτωση (σε EUR)

Δυσμενέστερη περίπτωση (σε EUR)

Έσοδα από αεροπορικές δραστηριότητες

[...]

[...]

Έσοδα από μη αεροπορικές δραστηριότητες

[...]

[...]

Λειτουργικές δαπάνες

[...]

[...]

Έξοδα εμπορικής προώθησης

[...]

[...]

Σύνολο

Σύνολο

[...]

[...]

[...]

[...]

| (322) | Η Επιτροπή έχει εξαιρέσει τα αναμενόμενα έσοδα και λειτουργικές δαπάνες για το 2011 και το 2012, αφού η σύμβαση του 2000 τότε θα είχε ήδη λήξει (βλέπε πίνακες 14 και 15). Αντιθέτως, βασίστηκε στα αναμενόμενα έσοδα και λειτουργικές δαπάνες για τα έτη 2000-2010, τα οποία παρατίθενται στον παρακάτω πίνακα 16. Όσον αφορά τα έξοδα εμπορικής προώθησης, η Επιτροπή υπολόγισε το μέσο κόστος ανά επιβάτη στην ευνοϊκότερη και στη δυσμενέστερη περίπτωση βασιζόμενη στα στοιχεία των γερμανικών αρχών. Στη συνέχεια, πολλαπλασίασε τον κατά κεφαλήν μέσο όρο με την αναμενόμενη επιβατική κίνηση για τα έτη 2000-2010, γεγονός που οδηγεί σε εκτίμηση των εξόδων εμπορικής προώθησης σε [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση (πίνακας 16). |
| --- | --- |

(322)

Η Επιτροπή έχει εξαιρέσει τα αναμενόμενα έσοδα και λειτουργικές δαπάνες για το 2011 και το 2012, αφού η σύμβαση του 2000 τότε θα είχε ήδη λήξει (βλέπε πίνακες 14 και 15). Αντιθέτως, βασίστηκε στα αναμενόμενα έσοδα και λειτουργικές δαπάνες για τα έτη 2000-2010, τα οποία παρατίθενται στον παρακάτω πίνακα 16. Όσον αφορά τα έξοδα εμπορικής προώθησης, η Επιτροπή υπολόγισε το μέσο κόστος ανά επιβάτη στην ευνοϊκότερη και στη δυσμενέστερη περίπτωση βασιζόμενη στα στοιχεία των γερμανικών αρχών. Στη συνέχεια, πολλαπλασίασε τον κατά κεφαλήν μέσο όρο με την αναμενόμενη επιβατική κίνηση για τα έτη 2000-2010, γεγονός που οδηγεί σε εκτίμηση των εξόδων εμπορικής προώθησης σε [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση (πίνακας 16).

| (323) | Ακόμη και αν η εκ των προτέρων ανάλυση της FLG που υπέβαλε η Γερμανία δεν μείωσε τις μελλοντικές πληρωμές στις τιμές κατά την ημερομηνία λήξης της σύμβασης, τα στοιχεία δείχνουν ότι η σύμβαση αναμενόταν να αποδειχθεί κερδοφόρα. |
| --- | --- |

(323)

Ακόμη και αν η εκ των προτέρων ανάλυση της FLG που υπέβαλε η Γερμανία δεν μείωσε τις μελλοντικές πληρωμές στις τιμές κατά την ημερομηνία λήξης της σύμβασης, τα στοιχεία δείχνουν ότι η σύμβαση αναμενόταν να αποδειχθεί κερδοφόρα.

| (324) | Εκτός από τα στοιχεία που υπέβαλε η Γερμανία, η Oxera υπέβαλε ανάλυση αποδοτικότητας της σύμβασης του 2000 (73). Η Oxera χρησιμοποίησε στην ανάλυσή της, στο μέτρο του δυνατού, πραγματικά δεδομένα, δηλαδή δαπάνες και έσοδα από την περίοδο πριν από τη σύναψη της σύμβασης, για να συναγάγει από αυτά παραδοχές σχετικά με τις προσδοκίες της FLG κατά τη σύναψη της σύμβασης. Εδώ η Oxera χρησιμοποίησε τον πραγματικό αριθμό επιβατών έως την ημέρα σύναψης της σύμβασης. Στα έσοδα από τις αεροπορικές δραστηριότητες και στα έξοδα εμπορικής προώθησης βασίστηκαν τα τέλη και οι πληρωμές βάσει της σύμβασης του 2000. Για τον υπολογισμό των εσόδων από μη αεροπορικές δραστηριότητες και των λειτουργικών δαπανών, η Oxera χρησιμοποίησε πραγματικά στοιχεία από την περίοδο μετά τη σύναψη της σύμβασης. |
| --- | --- |

(324)

Εκτός από τα στοιχεία που υπέβαλε η Γερμανία, η Oxera υπέβαλε ανάλυση αποδοτικότητας της σύμβασης του 2000 (73). Η Oxera χρησιμοποίησε στην ανάλυσή της, στο μέτρο του δυνατού, πραγματικά δεδομένα, δηλαδή δαπάνες και έσοδα από την περίοδο πριν από τη σύναψη της σύμβασης, για να συναγάγει από αυτά παραδοχές σχετικά με τις προσδοκίες της FLG κατά τη σύναψη της σύμβασης. Εδώ η Oxera χρησιμοποίησε τον πραγματικό αριθμό επιβατών έως την ημέρα σύναψης της σύμβασης. Στα έσοδα από τις αεροπορικές δραστηριότητες και στα έξοδα εμπορικής προώθησης βασίστηκαν τα τέλη και οι πληρωμές βάσει της σύμβασης του 2000. Για τον υπολογισμό των εσόδων από μη αεροπορικές δραστηριότητες και των λειτουργικών δαπανών, η Oxera χρησιμοποίησε πραγματικά στοιχεία από την περίοδο μετά τη σύναψη της σύμβασης.

73

| (325) | Η καθαρή παρούσα αξία («ΚΠΑ») της σύμβασης του 2000 με τη Ryanair εκτιμήθηκε σε [...] EUR. Για τον λόγο αυτό, η συμφωνία αναμενόταν να είναι κερδοφόρα. |
| --- | --- |

(325)

Η καθαρή παρούσα αξία («ΚΠΑ») της σύμβασης του 2000 με τη Ryanair εκτιμήθηκε σε [...] EUR. Για τον λόγο αυτό, η συμφωνία αναμενόταν να είναι κερδοφόρα.

| (326) | Η Oxera υπολόγισε την ΚΠΑ χωρίς να αποδώσει τα έξοδα επενδύσεων στη σύμβαση του 2000. Αυτό αντιστοιχεί με τη διαπίστωση της Επιτροπής (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 316 έως 320, σύμφωνα με τις οποίες οι επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν στον αερολιμένα του Lübeck δεν έπρεπε να καταλογιστούν στη συμφωνία του 2000. |
| --- | --- |

(326)

Η Oxera υπολόγισε την ΚΠΑ χωρίς να αποδώσει τα έξοδα επενδύσεων στη σύμβαση του 2000. Αυτό αντιστοιχεί με τη διαπίστωση της Επιτροπής (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 316 έως 320, σύμφωνα με τις οποίες οι επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν στον αερολιμένα του Lübeck δεν έπρεπε να καταλογιστούν στη συμφωνία του 2000.

| (327) | Η Επιτροπή θεωρεί ότι η Oxera για τον υπολογισμό του όγκου επιβατών, των εσόδων από αεροπορικές δραστηριότητες και των τελών εμπορικής προώθησης βασίστηκε σε εκ των προτέρων στοιχεία, ενώ για τον υπολογισμό των εσόδων από τις μη αεροπορικές δραστηριότητες και των λειτουργικών δαπανών βασίστηκε σε εκ των υστέρων στοιχεία. Σύμφωνα με τα δικά της στοιχεία, η Oxera δεν είχε πρόσβαση σε εκ των προτέρων προβλέψεις των εσόδων από μη αεροπορικές δραστηριότητες και των λειτουργικών δαπανών. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι μόνο τα έσοδα και οι δαπάνες που προέβλεψε εκ των προτέρων ο αερολιμένας κατά τη σύναψη σύμβασης με αεροπορική εταιρεία μπορούν να ληφθούν υπόψη όταν πρόκειται να αξιολογηθεί κατά πόσον η σύμβαση ήταν σύμφωνη με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς. Ωστόσο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί επικουρικά μια αξιολόγηση που βασίζεται κατά ένα μέρος σε εκ των υστέρων στοιχεία για να επιβεβαιωθούν οι παραδοχές στις οποίες βασίζονται τα προβλεπόμενα έσοδα και δαπάνες. Πράγματι, τα εκ των προτέρων δεδομένα για τα έσοδα των αεροπορικών δραστηριοτήτων ([...] EUR) τα οποία ανακατασκεύασε η Oxera βρίσκονται ανάμεσα στις προβλέψεις της FLG που υπέβαλε η Γερμανία για την ευνοϊκότερη ([...] EUR) και τη δυσμενέστερη περίπτωση ([...] EUR). Τα εκ των προτέρων δεδομένα για τα έξοδα εμπορικής προώθησης ([...] EUR) τα οποία ανακατασκεύασε η Oxera είναι ακόμη χαμηλότερα από εκείνα που υπέβαλε η Γερμανία: η FLG είχε προβλέψει τα έξοδα εμπορικής προώθησης συνολικά σε [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση. Έτσι επιβεβαιώνεται η αρκετά συντηρητική εκτίμηση των προβλέψεων της FLG. |
| --- | --- |

(327)

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η Oxera για τον υπολογισμό του όγκου επιβατών, των εσόδων από αεροπορικές δραστηριότητες και των τελών εμπορικής προώθησης βασίστηκε σε εκ των προτέρων στοιχεία, ενώ για τον υπολογισμό των εσόδων από τις μη αεροπορικές δραστηριότητες και των λειτουργικών δαπανών βασίστηκε σε εκ των υστέρων στοιχεία. Σύμφωνα με τα δικά της στοιχεία, η Oxera δεν είχε πρόσβαση σε εκ των προτέρων προβλέψεις των εσόδων από μη αεροπορικές δραστηριότητες και των λειτουργικών δαπανών. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι μόνο τα έσοδα και οι δαπάνες που προέβλεψε εκ των προτέρων ο αερολιμένας κατά τη σύναψη σύμβασης με αεροπορική εταιρεία μπορούν να ληφθούν υπόψη όταν πρόκειται να αξιολογηθεί κατά πόσον η σύμβαση ήταν σύμφωνη με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς. Ωστόσο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί επικουρικά μια αξιολόγηση που βασίζεται κατά ένα μέρος σε εκ των υστέρων στοιχεία για να επιβεβαιωθούν οι παραδοχές στις οποίες βασίζονται τα προβλεπόμενα έσοδα και δαπάνες. Πράγματι, τα εκ των προτέρων δεδομένα για τα έσοδα των αεροπορικών δραστηριοτήτων ([...] EUR) τα οποία ανακατασκεύασε η Oxera βρίσκονται ανάμεσα στις προβλέψεις της FLG που υπέβαλε η Γερμανία για την ευνοϊκότερη ([...] EUR) και τη δυσμενέστερη περίπτωση ([...] EUR). Τα εκ των προτέρων δεδομένα για τα έξοδα εμπορικής προώθησης ([...] EUR) τα οποία ανακατασκεύασε η Oxera είναι ακόμη χαμηλότερα από εκείνα που υπέβαλε η Γερμανία: η FLG είχε προβλέψει τα έξοδα εμπορικής προώθησης συνολικά σε [...] EUR στην ευνοϊκότερη περίπτωση και σε [...] EUR στη δυσμενέστερη περίπτωση. Έτσι επιβεβαιώνεται η αρκετά συντηρητική εκτίμηση των προβλέψεων της FLG.

7.4.3.   
  Συμπέρασμα

Συμπέρασμα

| (328) | Από τις πληροφορίες που υπέβαλε η Γερμανία προκύπτει ότι η FLG θα μπορούσε να αναμένει θετικό πρόσθετο αποτέλεσμα από τη σύμβαση του 2000. Οι παραδοχές στις οποίες βασίστηκε αυτή η προσδοκία φαίνεται να είναι εύλογες. Αυτό υποστηρίζεται από το γεγονός ότι η πραγματική αύξηση κατά την περίοδο 2000-2005 υπερέβη την αναμενόμενη αύξηση της επιβατικής κίνησης. Το γεγονός ότι η αύξηση της επιβατικής κίνησης αντιμετώπισε περιορισμούς οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι δεν εκδόθηκε η απόφαση έγκρισης σχεδίου, με αποτέλεσμα να καταστεί αδύνατη η επέκταση του αερολιμένα. Αυτό δεν ήταν προβλέψιμο κατά τη σύναψη της σύμβασης του 2000. Οι προσδοκίες της FLG υποστηρίζονται από τη μελέτη της Oxera. |
| --- | --- |

(328)

Από τις πληροφορίες που υπέβαλε η Γερμανία προκύπτει ότι η FLG θα μπορούσε να αναμένει θετικό πρόσθετο αποτέλεσμα από τη σύμβαση του 2000. Οι παραδοχές στις οποίες βασίστηκε αυτή η προσδοκία φαίνεται να είναι εύλογες. Αυτό υποστηρίζεται από το γεγονός ότι η πραγματική αύξηση κατά την περίοδο 2000-2005 υπερέβη την αναμενόμενη αύξηση της επιβατικής κίνησης. Το γεγονός ότι η αύξηση της επιβατικής κίνησης αντιμετώπισε περιορισμούς οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι δεν εκδόθηκε η απόφαση έγκρισης σχεδίου, με αποτέλεσμα να καταστεί αδύνατη η επέκταση του αερολιμένα. Αυτό δεν ήταν προβλέψιμο κατά τη σύναψη της σύμβασης του 2000. Οι προσδοκίες της FLG υποστηρίζονται από τη μελέτη της Oxera.

| (329) | Ως εκ τούτου, θα αναμενόταν εύλογα ότι η σύμβαση του 2000 με τη Ryanair θα απέφερε πρόσθετη αποδοτικότητα για την FLG. Κατά συνέπεια, ένας συνετός ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα είχε επίσης συνάψει τη σύμβαση διότι, από την εκ των προτέρων θεώρηση, αυτή θα είχε συμβάλει στην πρόσθετη αποδοτικότητα του αερολιμένα. Λόγω της σαφώς θετικής συμβολής της, η σύμβαση του 2000 μπορεί επίσης να θεωρηθεί μέρος της εφαρμογής μιας συνολικής στρατηγικής του αερολιμένα που αναμένεται να οδηγήσει σε αποδοτικότητα τουλάχιστον μακροπρόθεσμα. |
| --- | --- |

(329)

Ως εκ τούτου, θα αναμενόταν εύλογα ότι η σύμβαση του 2000 με τη Ryanair θα απέφερε πρόσθετη αποδοτικότητα για την FLG. Κατά συνέπεια, ένας συνετός ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα είχε επίσης συνάψει τη σύμβαση διότι, από την εκ των προτέρων θεώρηση, αυτή θα είχε συμβάλει στην πρόσθετη αποδοτικότητα του αερολιμένα. Λόγω της σαφώς θετικής συμβολής της, η σύμβαση του 2000 μπορεί επίσης να θεωρηθεί μέρος της εφαρμογής μιας συνολικής στρατηγικής του αερολιμένα που αναμένεται να οδηγήσει σε αποδοτικότητα τουλάχιστον μακροπρόθεσμα.

| (330) | Συνεπώς, η σύμβαση του 2000 μεταξύ της FLG και της Ryanair δεν συνδέεται με κανένα οικονομικό πλεονέκτημα που δεν θα είχε δημιουργηθεί για τη Ryanair υπό κανονικούς όρους της αγοράς. Ως εκ τούτου, αυτή η σύμβαση δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Αυτή η διαπίστωση δεν θίγει το κατά πόσον οι συμφωνίες του 2010 συνεπάγονται κρατική ενίσχυση για τη Ryanair. |
| --- | --- |

(330)

Συνεπώς, η σύμβαση του 2000 μεταξύ της FLG και της Ryanair δεν συνδέεται με κανένα οικονομικό πλεονέκτημα που δεν θα είχε δημιουργηθεί για τη Ryanair υπό κανονικούς όρους της αγοράς. Ως εκ τούτου, αυτή η σύμβαση δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Αυτή η διαπίστωση δεν θίγει το κατά πόσον οι συμφωνίες του 2010 συνεπάγονται κρατική ενίσχυση για τη Ryanair.

7.5.   ΤΈΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΠΆΓΩΣΗ ΑΕΡΟΣΚΑΦΏΝ

ΤΈΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΠΆΓΩΣΗ ΑΕΡΟΣΚΑΦΏΝ

7.5.1.   
  Επιλεκτικότητα

Επιλεκτικότητα

| (331) | Προκειμένου να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, ένα κρατικό μέτρο πρέπει να ευνοεί «ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής». Συνεπώς, μόνο τα μέτρα με τα οποία επωφελούνται επιχειρήσεις με επιλεκτικό τρόπο υπάγονται στην έννοια της ενίσχυσης. |
| --- | --- |

(331)

Προκειμένου να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, ένα κρατικό μέτρο πρέπει να ευνοεί «ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής». Συνεπώς, μόνο τα μέτρα με τα οποία επωφελούνται επιχειρήσεις με επιλεκτικό τρόπο υπάγονται στην έννοια της ενίσχυσης.

| (332) | Σύμφωνα με τη νομολογία των δικαστηρίων της ΕΕ, πρέπει να εξετάζεται αν, στο πλαίσιο δεδομένου νομικού καθεστώτος («πλαίσιο αναφοράς»), ένα κρατικό μέτρο μπορεί να ευνοήσει «ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής», έναντι άλλων επιχειρήσεων που τελούν σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση, υπό το πρίσμα του σκοπού που επιδιώκεται με το οικείο μέτρο. Ένα μέτρο που κάνει διάκριση μεταξύ επιχειρήσεων που βρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση είναι προφανώς επιλεκτικό. Εάν ένα εκ πρώτης όψεως επιλεκτικό μέτρο δικαιολογείται από τη φύση ή την εν γένει οικονομία του συστήματος, δεν θα θεωρείται επιλεκτικό και συνεπώς δεν θα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης (74). |
| --- | --- |

(332)

Σύμφωνα με τη νομολογία των δικαστηρίων της ΕΕ, πρέπει να εξετάζεται αν, στο πλαίσιο δεδομένου νομικού καθεστώτος («πλαίσιο αναφοράς»), ένα κρατικό μέτρο μπορεί να ευνοήσει «ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής», έναντι άλλων επιχειρήσεων που τελούν σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση, υπό το πρίσμα του σκοπού που επιδιώκεται με το οικείο μέτρο. Ένα μέτρο που κάνει διάκριση μεταξύ επιχειρήσεων που βρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση είναι προφανώς επιλεκτικό. Εάν ένα εκ πρώτης όψεως επιλεκτικό μέτρο δικαιολογείται από τη φύση ή την εν γένει οικονομία του συστήματος, δεν θα θεωρείται επιλεκτικό και συνεπώς δεν θα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης (74).

επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής

74

| (333) | Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να πραγματοποιήσει ανάλυση σε τρία στάδια: Πρώτον, πρέπει να προσδιοριστεί το σύστημα αναφοράς. Δεύτερον, θα πρέπει να προσδιορίζεται το κατά πόσον ένα συγκεκριμένο μέτρο αποτελεί παρέκκλιση από το εν λόγω σύστημα στο μέτρο που διαφοροποιεί τους οικονομικούς φορείς οι οποίοι, υπό το πρίσμα των στόχων που είναι συμφυείς με το σύστημα, βρίσκονται σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση. Εάν υπάρχει παρέκκλιση (και ως εκ τούτου το μέτρο είναι εκ πρώτης όψεως επιλεκτικό), θα πρέπει να διαπιστωθεί, κατά το τρίτο στάδιο της ανάλυσης, κατά πόσον η παρέκκλιση δικαιολογείται από τη φύση ή από την εν γένει οικονομία του πλαισίου (αναφοράς). |
| --- | --- |

(333)

Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να πραγματοποιήσει ανάλυση σε τρία στάδια: Πρώτον, πρέπει να προσδιοριστεί το σύστημα αναφοράς. Δεύτερον, θα πρέπει να προσδιορίζεται το κατά πόσον ένα συγκεκριμένο μέτρο αποτελεί παρέκκλιση από το εν λόγω σύστημα στο μέτρο που διαφοροποιεί τους οικονομικούς φορείς οι οποίοι, υπό το πρίσμα των στόχων που είναι συμφυείς με το σύστημα, βρίσκονται σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση. Εάν υπάρχει παρέκκλιση (και ως εκ τούτου το μέτρο είναι εκ πρώτης όψεως επιλεκτικό), θα πρέπει να διαπιστωθεί, κατά το τρίτο στάδιο της ανάλυσης, κατά πόσον η παρέκκλιση δικαιολογείται από τη φύση ή από την εν γένει οικονομία του πλαισίου (αναφοράς).

| (334) | Στην παρούσα υπόθεση, η Επιτροπή κίνησε την επίσημη διαδικασία έρευνας λόγω των τελών για την αποπάγωση αεροσκαφών. |
| --- | --- |

(334)

Στην παρούσα υπόθεση, η Επιτροπή κίνησε την επίσημη διαδικασία έρευνας λόγω των τελών για την αποπάγωση αεροσκαφών.

| (335) | Πρέπει πρώτα να διαπιστώσει σε ποιο καθεστώς βασίζονται τα σχετικά τέλη. Όπως διαπιστώνει η Επιτροπή, τα σχετικά τέλη καθορίζονται σε καθεστώς για ειδικά τέλη. Αυτό το καθεστώς για ειδικά τέλη δεν αποτελεί μέρος του γενικού κανονισμού για τα τέλη χρήσης της υποδομής, όμως έχει ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά με αυτά: αναφέρει τις τιμές για ορισμένες υπηρεσίες που παρέχει ο αερολιμένας στις αεροπορικές εταιρείες, καθώς και τις τιμές των αντίστοιχων απαιτούμενων υλικών. Ισχύει για όλες τις αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα. Επικαιροποιείται τακτικά ανά διαστήματα μερικών ετών, για να λαμβάνεται υπόψη η εξέλιξη του κόστους αυτών των ειδικών υπηρεσιών. Μόνο ο αερολιμένας είναι εξουσιοδοτημένος να καταρτίζει το καθεστώς για ειδικά τέλη. |
| --- | --- |

(335)

Πρέπει πρώτα να διαπιστώσει σε ποιο καθεστώς βασίζονται τα σχετικά τέλη. Όπως διαπιστώνει η Επιτροπή, τα σχετικά τέλη καθορίζονται σε καθεστώς για ειδικά τέλη. Αυτό το καθεστώς για ειδικά τέλη δεν αποτελεί μέρος του γενικού κανονισμού για τα τέλη χρήσης της υποδομής, όμως έχει ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά με αυτά: αναφέρει τις τιμές για ορισμένες υπηρεσίες που παρέχει ο αερολιμένας στις αεροπορικές εταιρείες, καθώς και τις τιμές των αντίστοιχων απαιτούμενων υλικών. Ισχύει για όλες τις αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα. Επικαιροποιείται τακτικά ανά διαστήματα μερικών ετών, για να λαμβάνεται υπόψη η εξέλιξη του κόστους αυτών των ειδικών υπηρεσιών. Μόνο ο αερολιμένας είναι εξουσιοδοτημένος να καταρτίζει το καθεστώς για ειδικά τέλη.

| (336) | Στην απόφασή του σχετικά με τον αερολιμένα του Lübeck, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο κανονισμός του 2006 για τα τέλη έπρεπε να θεωρηθεί κρίσιμο πλαίσιο αναφοράς (75). Λόγω των ομοιοτήτων μεταξύ του γενικού κανονισμού για τα τέλη και του καθεστώτος για τα ειδικά τέλη, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το καθεστώς για τα ειδικά τέλη στον αερολιμένα του Lübeck πρέπει να θεωρηθεί πλαίσιο αναφοράς, βάσει του οποίου πρέπει να εξεταστούν τα τέλη για την αποπάγωση των αεροσκαφών. |
| --- | --- |

(336)

Στην απόφασή του σχετικά με τον αερολιμένα του Lübeck, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο κανονισμός του 2006 για τα τέλη έπρεπε να θεωρηθεί κρίσιμο πλαίσιο αναφοράς (75). Λόγω των ομοιοτήτων μεταξύ του γενικού κανονισμού για τα τέλη και του καθεστώτος για τα ειδικά τέλη, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το καθεστώς για τα ειδικά τέλη στον αερολιμένα του Lübeck πρέπει να θεωρηθεί πλαίσιο αναφοράς, βάσει του οποίου πρέπει να εξεταστούν τα τέλη για την αποπάγωση των αεροσκαφών.

75

| (337) | Δεύτερον, η Επιτροπή καλείται να εξετάσει κατά πόσον αυτό το καθεστώς για ειδικά τέλη κάνει διαφοροποιήσεις μεταξύ των οικονομικών φορέων οι οποίοι βρίσκονται σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση. Οι κανόνες για τα ειδικά τέλη ισχύουν για όλες τις αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα του Lübeck. Κατά τη χρήση των υπηρεσιών αποπάγωσης δεν κάνει καμία διάκριση μεταξύ αεροπορικών εταιρειών. Τα ίδια τέλη ισχύουν για κάθε αεροσκάφος που αποπαγώνεται στον αερολιμένα του Lübeck· αυτά εξαρτώνται από το βάρος απογείωσης και τις ποσότητες υγρού αποπάγωσης και ζεστού νερού που χρησιμοποιούνται. Ως εκ τούτου, τα τέλη για τις υπηρεσίες αποπάγωσης στον αερολιμένα του Lübeck δεν παρουσιάζουν απόκλιση από το σύστημα αναφοράς, αφού δεν γίνεται διάκριση μεταξύ των αεροπορικών εταιρειών που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα τέλη για την αποπάγωση είναι προφανώς μη επιλεκτικά. |
| --- | --- |

(337)

Δεύτερον, η Επιτροπή καλείται να εξετάσει κατά πόσον αυτό το καθεστώς για ειδικά τέλη κάνει διαφοροποιήσεις μεταξύ των οικονομικών φορέων οι οποίοι βρίσκονται σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση. Οι κανόνες για τα ειδικά τέλη ισχύουν για όλες τις αεροπορικές εταιρείες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα του Lübeck. Κατά τη χρήση των υπηρεσιών αποπάγωσης δεν κάνει καμία διάκριση μεταξύ αεροπορικών εταιρειών. Τα ίδια τέλη ισχύουν για κάθε αεροσκάφος που αποπαγώνεται στον αερολιμένα του Lübeck· αυτά εξαρτώνται από το βάρος απογείωσης και τις ποσότητες υγρού αποπάγωσης και ζεστού νερού που χρησιμοποιούνται. Ως εκ τούτου, τα τέλη για τις υπηρεσίες αποπάγωσης στον αερολιμένα του Lübeck δεν παρουσιάζουν απόκλιση από το σύστημα αναφοράς, αφού δεν γίνεται διάκριση μεταξύ των αεροπορικών εταιρειών που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα τέλη για την αποπάγωση είναι προφανώς μη επιλεκτικά.

| (338) | Για τον λόγο αυτό, δεν είναι απαραίτητο να εξεταστεί κατά πόσον τα τέλη δικαιολογούνται από τη φύση ή την οικονομία του πλαισίου (αναφοράς). |
| --- | --- |

(338)

Για τον λόγο αυτό, δεν είναι απαραίτητο να εξεταστεί κατά πόσον τα τέλη δικαιολογούνται από τη φύση ή την οικονομία του πλαισίου (αναφοράς).

7.5.2.   
  Συμπέρασμα

Συμπέρασμα

| (339) | Ως εκ τούτου, τα τέλη για την αποπάγωση αεροσκαφών δεν μπορούν να αξιολογηθούν ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

(339)

Ως εκ τούτου, τα τέλη για την αποπάγωση αεροσκαφών δεν μπορούν να αξιολογηθούν ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

8.   ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

| (340) | Δεν απαιτείται απόφαση στην οποία να κρίνεται κατά πόσον τυχόν κρατικές ενισχύσεις υπέρ της FLG συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και, σε τέτοια περίπτωση, μπορούν να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά. Το νομικό πρόσωπο FLG δεν υφίσταται πλέον και έχει διακόψει την οικονομική του δραστηριότητα. Ακόμη και αν υπήρχε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina, η ενίσχυση δεν μπορούσε πλέον να ανακτηθεί από τη Yasmina, αφού η Yasmina διαλύθηκε και τα περιουσιακά στοιχεία της πωλήθηκαν σε πτωχευτική διαδικασία βάσει του γερμανικού δικαίου υπό δικαστική εποπτεία. |
| --- | --- |

(340)

Δεν απαιτείται απόφαση στην οποία να κρίνεται κατά πόσον τυχόν κρατικές ενισχύσεις υπέρ της FLG συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και, σε τέτοια περίπτωση, μπορούν να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά. Το νομικό πρόσωπο FLG δεν υφίσταται πλέον και έχει διακόψει την οικονομική του δραστηριότητα. Ακόμη και αν υπήρχε οικονομική συνέχεια μεταξύ της FLG και της Yasmina, η ενίσχυση δεν μπορούσε πλέον να ανακτηθεί από τη Yasmina, αφού η Yasmina διαλύθηκε και τα περιουσιακά στοιχεία της πωλήθηκαν σε πτωχευτική διαδικασία βάσει του γερμανικού δικαίου υπό δικαστική εποπτεία.

| (341) | Η πώληση μεριδίων της FLG στην Infratil το 2005 δεν εξασφάλισε κανένα πλεονέκτημα στην Infratil, αφού η Χανσεατική Πόλη του Lübeck κατά την πώληση των μεριδίων ενήργησε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς. Η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης το 2009 και η ανάληψη περαιτέρω ζημιών, καθώς και επενδυτικών και άλλων δαπανών σύμφωνα με τη συμπληρωματική σύμβαση του 2009, επίσης δεν εξασφάλισαν κανένα πλεονέκτημα στην Infratil. Και εδώ η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ενήργησε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς. |
| --- | --- |

(341)

Η πώληση μεριδίων της FLG στην Infratil το 2005 δεν εξασφάλισε κανένα πλεονέκτημα στην Infratil, αφού η Χανσεατική Πόλη του Lübeck κατά την πώληση των μεριδίων ενήργησε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς. Η επαναδιαπραγμάτευση του δικαιώματος πώλησης το 2009 και η ανάληψη περαιτέρω ζημιών, καθώς και επενδυτικών και άλλων δαπανών σύμφωνα με τη συμπληρωματική σύμβαση του 2009, επίσης δεν εξασφάλισαν κανένα πλεονέκτημα στην Infratil. Και εδώ η Χανσεατική Πόλη του Lübeck ενήργησε ως ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς.

| (342) | Η σύμβαση του 2000 μεταξύ της FLG και της Ryanair θα συνεισέφερε στην αποδοτικότητα του αερολιμένα από εκ των προτέρων θεώρηση. Ως εκ τούτου, ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα είχε συνάψει αυτήν τη σύμβαση, συνεπώς η Ryanair δεν αποκτά πλεονέκτημα από αυτήν τη σύμβαση. |
| --- | --- |

(342)

Η σύμβαση του 2000 μεταξύ της FLG και της Ryanair θα συνεισέφερε στην αποδοτικότητα του αερολιμένα από εκ των προτέρων θεώρηση. Ως εκ τούτου, ένας ιδιώτης επενδυτής σε οικονομία της αγοράς θα είχε συνάψει αυτήν τη σύμβαση, συνεπώς η Ryanair δεν αποκτά πλεονέκτημα από αυτήν τη σύμβαση.

| (343) | Τα τέλη για τις υπηρεσίες αποπάγωσης στον αερολιμένα του Lübeck σαφώς δεν έχουν επιλεκτικό χαρακτήρα. |
| --- | --- |

(343)

Τα τέλη για τις υπηρεσίες αποπάγωσης στον αερολιμένα του Lübeck σαφώς δεν έχουν επιλεκτικό χαρακτήρα.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Δεν απαιτείται απόφαση στην οποία να κρίνεται κατά πόσον τυχόν κρατικές ενισχύσεις υπέρ της FLG συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και, σε τέτοια περίπτωση, μπορεί να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά, δεδομένου ότι η FLG διέκοψε την οικονομική της δραστηριότητα και δεν είναι πλέον δυνατή η ανάκτηση της ενίσχυσης.

Άρθρο 2

Η πώληση του 90 % των μεριδίων της FLG στην Infratil και οι όροι του δικαιώματος πώλησης που αποτέλεσαν αντικείμενο επαναδιαπραγμάτευσης το 2009 δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

Άρθρο 3

Η σύμβαση του 2000 μεταξύ της Ryanair και του αερολιμένα του Lübeck δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

Άρθρο 4

Τα τέλη για την αποπάγωση αεροσκαφών δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

Άρθρο 5

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Βρυξέλλες, 7 Φεβρουαρίου 2017.

Για την Επιτροπή

Margrethe VESTAGER

Μέλος της Επιτροπής

---

(1)  
  ΕΕ C 287 της 29.11.2007, σ. 27.

1

(2)  
  ΕΕ C 295 της 7.12.2007, σ. 29 και ΕΕ C 241 της 10.8.2012, σ. 56.

2

(3)  Η Infratil είναι μια νεοζηλανδική εταιρεία συμμετοχών που ειδικεύεται σε επενδύσεις υποδομής στους τομείς της ενέργειας, των αερολιμένων και των δημόσιων συγκοινωνιών. Η Infratil ήταν ιδιοκτήτρια και φορέας εκμετάλλευσης ιδίως των εξής αερολιμένων: Wellington International Airport, Νέα Ζηλανδία· Glasgow Prestwick Airport και Kent International Airport, Ηνωμένο Βασίλειο. Στο μεταξύ η εταιρεία πώλησε τις συμμετοχές της σε ευρωπαϊκούς αερολιμένες.

3

Infratil

(4)  Η Ryanair είναι μια ιρλανδική αεροπορική εταιρεία και μέλος της ευρωπαϊκής ένωσης αεροπορικών εταιρειών χαμηλού κόστους (European Low Fares Airlines Association - ELFAA). Η επιχειρηματική δραστηριότητα της αεροπορικής εταιρείας εκτεινόταν σε δευτερεύοντες περιφερειακούς αερολιμένες. Η αεροπορική εταιρεία εξυπηρετεί επί του παρόντος περίπου 160 ευρωπαϊκούς προορισμούς. Η Ryanair διαχειρίζεται έναν ομοιογενή στόλο 272 αεροσκαφών τύπου Boeing 737-800 με 189 θέσεις. Κατά τη λήψη της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας του 2007, η Ryanair πραγματοποιούσε 23 πτήσεις την εβδομάδα από τον αερολιμένα του Lübeck προς πέντε ευρωπαϊκούς προορισμούς: London-Stansted (Ηνωμένο Βασίλειο), Milano-Bergamo και Pisa (Ιταλία), Palma de Mallorca (Ισπανία) και Stockholm-Skavsta (Σουηδία).

4

Ryanair

(5)  
  ΕΕ C 287 της 29.11.2007, σ. 27.

5

(6)  
  ΕΕ C 295 της 7.12.2007, σ. 29.

6

(7)  Schutzgemeinschaft gegen Fluglärm Lübeck und Umgebung Groß Grönau eV και Check-in Lübeck e.V.

7

(8)  Εμπορικό και βιομηχανικό επιμελητήριο (ΕΒΕ) του Lübeck.

8

(9)  Peter C. Klanowski και Horst Conrad.

9

(10)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 (νυν άρθρου 108) της Συνθήκης ΕΚ, (ΕΕ L 83 της 27.3.1999, σ. 1).

10

(11)  Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις σε αερολιμένες και αεροπορικές εταιρείες (ΕΕ C 99 της 4.4.2014, σ. 3).

11

(12)  
  ΕΕ C 113 της 15.4.2014, σ. 30.

12

(13)  Η SGF είναι μη κυβερνητική οργάνωση που έχει καταχωρηθεί σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 2003/35/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Μαΐου 2003, σχετικά με τη συμμετοχή του κοινού στην κατάρτιση ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων που αφορούν το περιβάλλον και με την τροποποίηση όσον αφορά τη συμμετοχή του κοινού και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, των οδηγιών 85/337/ΕΟΚ και 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 156 της 25.6.2003, σ. 17).

13

(14)  Πριν από την κίνηση της διαδικασίας, εξετάστηκαν τα μέτρα στις υποθέσεις CP 31/2009 (SA.27585) και CP 162/2010 (SA.31149).

14

(15)  
  ΕΕ C 241 της 10.8.2012, σ. 56.

15

(16)  Arbeitsgemeinschaft Deutscher Verkehrsflughäfen (Ομοσπονδιακή ένωση γερμανικών πολιτικών αεροδρομίων).

16

(17)  Η Yasmina ήταν θυγατρική κατά 100 % της 3 Y Logistic und Projektbetreuung GmbH (εφεξής «3Y»), μιας εταιρείας επενδύσεων που ανήκει σε φυσικό πρόσωπο, συγκεκριμένα στον Σαουδάραβα Adel Mohammed Saleh M. Alghanmi. Η Yasmina ιδρύθηκε για την αγορά και τη λειτουργία του αερολιμένα του Lübeck.

17

(18)  Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 9ης Σεπτεμβρίου 2014, Hansestadt Lübeck κατά Επιτροπής, T-461/12, ECLI:EU:T:2014:758.

18

Hansestadt Lübeck κατά Επιτροπής,

(19)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Hansestadt Lübeck, C-524/14 P, ECLI:EU:C:2016:971.

19

Επιτροπή κατά Hansestadt Lübeck

(20)  Βλέπε δικτυακό τόπο του αερολιμένα του Lübeck: http://www.flughafen-luebeck.de/images/02-unternehmen/06-zahlen_fakten_daten/02-monatsstatistik/ab2000.pdf (τελευταία ενημέρωση: 22 Μαΐου 2015)

20

(21)  Το συμβούλιο πολιτών της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck αποτελείται από αντιπροσώπους πολιτών της πόλης.

21

(22)  ΕΕ 2012/S 156-261107 της 16ης Αυγούστου 2012 (http://ted.europa.eu/udl?uri=TED:NOTICE:261107-2012:TEXT:EL:HTML&tabId=1).

22

(23)  Απόφαση της Επιτροπής, της 19ης Ιανουαρίου 2005, στην υπόθεση N644i/2002 – Γερμανία – Ανάπτυξη της κοινόχρηστης υποδομής οικονομικού χαρακτήρα στα πλαίσια του πεδίου εφαρμογής του καθεστώτος κοινής δράσης «Βελτίωση της περιφερειακής οικονομικής δομής» (στην αυθεντική γλώσσα Gemeinschaftsaufgabe «Verbesserung der regionalen Wirtschaftsstruktur») σύμφωνα με το μέρος II σημείο 7 του σχεδίου-πλαισίου (ΕΕ C 126 της 12.5.2005, σ. 10).

23

(24)  Η απόφαση έγκρισης σχεδίου για την ανάπτυξη του αερολιμένα του Lübeck, της 20ής Ιανουαρίου 2005, η οποία περιελάμβανε διάφορα μέτρα υποδομής, προσβλήθηκε από διάφορα συμβαλλόμενα μέρη ενώπιον του δικαστηρίου. Κατά τη μεταβατική διαδικασία, το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο εξέδωσε δύο τελεσίδικες αποφάσεις: Απόφαση 4MR1/05 της 18ης Ιουλίου 2005 του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου του Σλέσβιχ και απόφαση 101/05 της 21ης Οκτωβρίου 2005 του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου του Σλέσβιχ. Βάσει αυτών των αποφάσεων, η έγκριση σχεδίου απορρίφθηκε.

24

(*1)  Εμπιστευτικές πληροφορίες.

*1

(25)  Εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 61 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της αεροπλοΐας (ΕΕ C 350 της 10.12.1994, σ. 5).

25

(26)  Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο του Σλέσβιχ· 4MR1/05

26

(27)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Μαΐου 2002, Γαλλία κατά Επιτροπής (
  «Stardust Marine»), C-482/99, ECLI:EU:C:2002:294.

27

Γαλλία κατά Επιτροπής

«Stardust Marine»),

(28)  Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 3ης Μαρτίου 2010, Bundesverband deutscher Banken κατά Επιτροπής (Helaba I), T-163/05, ECLI:EU:T:2010:59.

28

Bundesverband deutscher Banken κατά Επιτροπής (Helaba I),

(29)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 24ης Ιουλίου 2003, C-280/00 Altmark Trans GmbH και Regierungspräsidium Magdeburg κατά Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH, C-280/00, ECLI:EU:C:2003:415.

29

(30)  Έκθεση της Oxera «Economic MEOP assessment: Lübeck airport» της 6ης Φεβρουαρίου 2015.

30

(31)  Επιχειρηματικό σχέδιο «Takeoff Concept» της 21ης Δεκεμβρίου 2009, βλέπε http://www.luebeck.de/stadt_politik/rathaus/wahlen/files/M21_Take_off_Konzept_HL-Umdruck_17-156_WA_Ltsh.pdf.

31

(32)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Μαΐου 2002, Γαλλία κατά Επιτροπής (
  «Stardust Marine»), C-482/99, ECLI:EU:C:2002:294.

32

Γαλλία κατά Επιτροπής

«Stardust Marine»),

(33)  Απόφαση του Πρωτοδικείου της 17ης Δεκεμβρίου 2008, Ryanair κατά Επιτροπής (Charleroi) T-196/04 ECLI:EU:T:2008:585.

33

Ryanair κατά Επιτροπής (Charleroi)

(34)  Απόφαση της Επιτροπής, της 12ης Νοεμβρίου 2008, για την κρατική ενίσχυση N 510/2008 – Ιταλία – Πώληση περιουσιακών στοιχείων της Alitalia (ΕΕ C 46 της 25.2.2009, σ. 6).

34

(35)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Μαΐου 2003, Ιταλία και SIM 2 Multimedia SpA κατά Επιτροπής, C-328/99 και C-399/00, ECLI:EU:C:2003:252· απόφαση της Επιτροπής της 17ης Σεπτεμβρίου 2008, κρατικές ενισχύσεις αριθ. Ν 321/2008, N 322/2008 και N 323/2008 — Ελλάδα — Πώληση ορισμένων περιουσιακών στοιχείων των Ολυμπιακών Αερογραμμών/Ολυμπιακής Αεροπορίας — Υπηρεσίες (ΕΕ C 18 της 23.1.2010, σ. 9)· απόφαση της Επιτροπής, της 12ης Νοεμβρίου 2008, για την κρατική ενίσχυση N 510/2008 – Ιταλία – Πώληση περιουσιακών στοιχείων της Alitalia (ΕΕ C 46 της 25.2.2009, σ. 6)· απόφαση της Επιτροπής της 4ης Απριλίου 2012, SA.34547 – Γαλλία – Εξαγορά περιουσιακών στοιχείων του ομίλου SERNAM στο πλαίσιο της διαδικασίας εξυγίανσης (ΕΕ C 305 της 10.10.2012, σ. 5).

35

Ιταλία και SIM 2 Multimedia SpA κατά Επιτροπής

(36)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Μαρτίου 2012, Ryanair Ltd. κατά Επιτροπής, T-123/09, ECLI:EU:T:2012:164.

36

Ryanair Ltd. κατά Επιτροπής

(37)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Μαρτίου 2012, Ryanair Ltd. κατά Επιτροπής, T-123/09, ECLI:EU:T:2012:164, σκέψη 156.

37

Ryanair Ltd. κατά Επιτροπής

(38)  Οδηγία 2001/23/ΕΚ του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 2001, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών, σχετικά με τη διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβιβάσεων επιχειρήσεων, εγκαταστάσεων ή τμημάτων εγκαταστάσεων ή επιχειρήσεων (ΕΕ L 82 της 22.3.2001, σ. 16).

38

(39)  BGB της 18.8.1896, άρθρο 613α 242.

39

(40)  Απόφαση της Επιτροπής της 4ης Απριλίου 2012, SA.34547 – Γαλλία – Εξαγορά περιουσιακών στοιχείων του ομίλου SERNAM στο πλαίσιο της διαδικασίας εξυγίανσης (ΕΕ C 305 της 10.10.2012, σ. 10).

40

(41)  Ο όρος «έλεγχος δέουσας επιμέλειας» σημαίνει τη λεπτομερή εξέταση, η οποία κατά κανόνα πραγματοποιείται από έναν αγοραστή μιας επιχείρησης, της οποίας πιθανώς επιδιώκεται η συγχώνευση, η εξαγορά ή ιδιωτικοποίηση ή παρόμοια συναλλαγή.

41

(42)  Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την έννοια της κρατικής ενίσχυσης όπως αναφέρεται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (ΕΕ C 262 της 19.7.2016, σ. 1), σκέψη 94.

42

(43)  Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 13ης Σεπτεμβρίου 2010, Ελληνική Δημοκρατία κατά Επιτροπής, T-415/05, ECLI:EU:T:2010:386, σκέψη 146.

43

Ελληνική Δημοκρατία κατά Επιτροπής

(44)  Ομοίως. Κατά την άποψη του Δικαστηρίου, η οικονομική ασυνέπεια μπορεί να υποδηλώνει οικονομική συνέχεια.

44

(45)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Βασιλείου της Ισπανίας, C-610/10, ECLI:EU:C:2012:781, σκέψη 106.

45

Επιτροπή κατά Βασιλείου της Ισπανίας

(46)  Κανονισμός της 5ης Οκτωβρίου 1994 περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας (BGBl. 16 I, σ. 2866), όπως τροποποιήθηκε τελευταία με το άρθρο 16 του νόμου της 20ής Νοεμβρίου 2015 (BGBl. 2015 I, σ. 2010).

46

(47)  Βλέπε απόφαση της Επιτροπής, της 27ης Φεβρουαρίου 2008, σχετικά με την κρατική ενίσχυση C 46/07 (πρώην ΝΝ 59/07) που χορηγήθηκε από τη Ρουμανία στην Automobile Craiova (πρώην Daewoo Ρουμανίας) (ΕΕ L 239 της 6.9.2008, σ. 12).

47

(48)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Απριλίου 1999, Βασίλειο της Ισπανίας κατά Επιτροπής, C-342/96, ECLI:EU:C:1999:210, σκέψη 41· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, Syndicat français de l'Express international (SFEI) και λοιποί κατά La Poste και λοιπών, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285.

48

Βασίλειο της Ισπανίας κατά Επιτροπής

Syndicat français de l'Express international (SFEI) και λοιποί κατά La Poste και λοιπών

(49)  Βλέπε για παράδειγμα: Απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Δεκεμβρίου 2000, Alitalia κατά Επιτροπής, T-296/97, ECLI:EU:T:2000:289· απόφαση του Πρωτοδικείου, WestLB κατά Επιτροπής, T-228/99 και T-233/99, ECLI:EU:T:2003:57· απόφαση του Πρωτοδικείου της 29ης Μαρτίου 2007., Scott SA κατά Επιτροπής, T-366/00, ECLI:EU:T:2007:99· απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Μαΐου 2003, Ιταλία και SIM 2 Multimedia SpA κατά Επιτροπής, C-328/99 και C-399/00, ECLI:EU:C:2003:252· απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Δεκεμβρίου 1996, Air France κατά Επιτροπής, T-358/94, ECLI:EU:T:1996:194.

49

Alitalia κατά Επιτροπής

WestLB κατά Επιτροπής

Scott SA κατά Επιτροπής

Ιταλία και SIM 2 Multimedia SpA κατά Επιτροπής,

Air France κατά Επιτροπής

(50)  Εικοστή τρίτη έκθεση για την πολιτική ανταγωνισμού, 1993, σ. 255.

50

(51)  Απόφαση της Επιτροπής, της 19ης Ιουνίου 2013, SA.36197 (13/N) – Πορτογαλία – Ιδιωτικοποίηση της ANA – Πορτογαλικοί αερολιμένες, C (2013) 3546 final (ΕΕ C 256 της 5.9.2013, σ. 3). Απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Ιουλίου 1986, Βέλγιο κατά Επιτροπής, 40/85, ECLI:EU:C:1986:305.

51

Βέλγιο κατά Επιτροπής

(52)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Μαΐου 2002, Γαλλία κατά Επιτροπής («
  Stardust Marine)
  » C-482/99, ECLI:EU:C:2002:294, σκέψη 71.

52

Γαλλία κατά Επιτροπής

Stardust Marine)

(53)  Η μελέτη καταρτίστηκε από την Berenberg Consult GmbH (θυγατρική της ιδιωτικής τράπεζας του Αμβούργου Berenberg).

53

(54)  Βλέπε σημείο 403 της εικοστής τρίτης έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πολιτική ανταγωνισμού του 1993· τμήμα 4.2.3.1 της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με την έννοια της κρατικής ενίσχυσης όπως αναφέρεται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (ΕΕ C 262 της 19.7.2016, σ. 1).

54

(55)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Μαΐου 2002, Γαλλία κατά Επιτροπής («Stardust Marine)
  », C-482/99, ECLI:EU:C:2002:294, σκέψη 71.

55

Γαλλία κατά Επιτροπής («Stardust Marine)

(56)  Βλέπε κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές, σημείο 53.

56

(57)  Βλέπε κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές, σημείο 59.

57

(58)  Βλέπε απόφαση 2011/60/ΕΕ της Επιτροπής, της 27ης Ιανουαρίου 2010, σχετικά με την κρατική ενίσχυση C 12/2008( ex NN 74/07) — Σλοβακία — Συμφωνία μεταξύ του αερολιμένα της Bratislava και της Ryanair, σκέψεις 88 και 89 (ΕΕ L 27 της 1.2.2011, σ. 24).

58

(59)  Βλέπε κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές, σημεία 57 έως 59.

59

(60)  Για τη χρήση επιτοκίων αναφοράς όσον αφορά την αποδοτικότητα (σε αντίθεση με τη διαμόρφωση των τιμών) στον κλάδο, βλέπε απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 3ης Ιουλίου 2014, Ισπανία και Ciudad de la Luz κατά Επιτροπής, συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-319/12 και T-321/12, ECLI:EU:T:2014:604, σκέψη 44.

60

Ισπανία και Ciudad de la Luz κατά Επιτροπής

(61)  Περαιτέρω δείκτες: Βλέπε κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές, σημείο 60.

61

(62)  Βλέπε κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές, σημεία 59 και 63.

62

(63)  Βλέπε κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές, σημείο 63.

63

(64)  Βλέπε κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές, σημείο 64.

64

(65)  Βλέπε κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές, σημείο 64· απόφαση (ΕΕ) 2015/1226 της Επιτροπής της 23ης Ιουλίου 2014 σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.33963 (2012/C) (πρώην 2012/NN) που χορήγησε η Γαλλία στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο της Angoulême, την SNC-Lavalin, τη Ryanair και την Airport Marketing Services (ΕΕ L 201 της 30.7.2015, σ. 48). Απόφαση (ΕΕ) 2015/1584 της Επιτροπής, της 1ης Οκτωβρίου 2014, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.23098 (C 37/07) (πρώην NN 36/07) την οποία έθεσε σε εφαρμογή η Ιταλία υπέρ της Società di Gestione dell'Aeroporto di Alghero So.Ge.A.AL SpA και διαφόρων αερομεταφορέων που λειτουργούν στον αερολιμένα του Alghero (ΕΕ L 250 της 25.9.2015, σ. 38)· απόφαση (ΕΕ) 2016/2069 της Επιτροπής, της 1ης Οκτωβρίου 2014, σχετικά με τα μέτρα που εφάρμοσε το Βέλγιο SA.14093 (C76/2002) προς όφελος του Brussels South Charleroi Airport και της Ryanair (ΕΕ L 325 της 30.11.2016, σ. 63).

65

(66)  Απόφαση του Πρωτοδικείου της 17ης Δεκεμβρίου 2008, Ryanair κατά Επιτροπής, T-196/04 ECLI:EU:T:2008:585, σκέψη 59.

66

Ryanair κατά Επιτροπής

(67)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Μαΐου 2002, Γαλλία κατά Επιτροπής («Stardust Marine»), C-482/99, ECLI:EU:C:2002:294, σκέψη 71.

67

Γαλλία κατά Επιτροπής («Stardust Marine»)

(68)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Μαρτίου 1991, C-305/89, Ιταλική Δημοκρατία κατά Επιτροπής (Alfa Romeo), C-305/89, ECLI:EU:C:1991:142.

68

, Ιταλική Δημοκρατία κατά Επιτροπής (Alfa Romeo),

(69)  Η έκθεση αναφέρθηκε προηγουμένως στο τμήμα 7.3.1.1 σε σχέση με την αποδοτικότητα της σύμβασης μεταξύ της Χανσεατικής Πόλης του Lübeck και της Infratil.

69

(70)  Βλέπε κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις αεροπορικές μεταφορές, σημείο 64.

70

(71)  Βλέπε απόφαση (ΕΕ) 2015/1226

71

(72)  Απόφαση (ΕΕ) 2015/1584

72

(73)  Έκθεση της Oxera «Lübeck airport – Economic MEOP Assessment» (Αερολιμένας Lübeck – Οικονομική έκθεση για την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς) της 1ης Σεπτεμβρίου 2014.

73

(74)  Απόφαση της 7ης Μαρτίου 2012, British Aggregates Association κατά Επιτροπής, T-210/02 RENV, ECLI:EU:T:2012:110, σκέψεις 82 και 83· απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2011, Επιτροπή και Ισπανία κατά κυβέρνησης του Γιβραλτάρ και του Ηνωμένου Βασιλείου, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-106/09 P και C-107/09 P, ECLI:EU:C:2011:732, σκέψεις 74 και 75· απόφαση της 14ης Ιανουαρίου 2015, Eventech κατά Parking Adjudicator, C-518/13, ECLI:EU:C:2015:9, σκέψεις 54 και 55.

74

British Aggregates Association κατά Επιτροπής

RENV

Επιτροπή και Ισπανία κατά κυβέρνησης του Γιβραλτάρ και του Ηνωμένου Βασιλείου

Eventech κατά Parking Adjudicator

(75)  Απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Hansestadt Lübeck, C-524/14 P ECLI:EU:C:2016:971, σκέψη 62.

75

Επιτροπή κατά Hansestadt Lübeck,

---

| 19.12.2017 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | L 339/50 |
| --- | --- | --- | --- |

19.12.2017

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

L 339/50

---

ΑΠΟΦΑΣΗ (ΕΕ) 2017/2337 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 29ης Μαΐου 2017

για τις κρατικές ενισχύσεις που χρησιμοποιήθηκαν για την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα, καθώς και για την παραγωγή και εμπορία γεωργικών προϊόντων ποιότητας βάσει του νόμου για το γάλα και το λίπος SA.35484 (2013/C) [πρώην SA.35484 (2012/NN)]

[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2017) 3487]

(Το κείμενο στη γερμανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,

Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο (1),

Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με την προαναφερόμενη διάταξη και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

1.   ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

| (1) | Με επιστολές της 28ης Νοεμβρίου 2011 και της 27ης Φεβρουαρίου 2012, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (εφεξής: «Επιτροπή») ζήτησε από τη Γερμανία συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την ετήσια έκθεση του 2010 για τις ενισχύσεις στον γεωργικό τομέα, την οποία η Γερμανία είχε υποβάλει σύμφωνα με το άρθρο 21 παράγραφος 1 του κανονισμού 659/1999 του Συμβουλίου (2), νυν άρθρο 26 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου (3). Η Γερμανία απάντησε στις ερωτήσεις της Επιτροπής με επιστολές της 16ης Ιανουαρίου 2012 και της 27ης Απριλίου 2012. Υπό το πρίσμα των απαντήσεων της Γερμανίας, κατέστη σαφές ότι η Γερμανία είχε χορηγήσει στον γερμανικό γαλακτοκομικό τομέα χρηματοδοτική στήριξη βάσει του νόμου για την εμπορία γάλακτος, γαλακτοκομικών προϊόντων και λιπών (εφεξής: «νόμος για το γάλα και το λίπος» ή «MFG») του 1952. |
| --- | --- |

(1)

Με επιστολές της 28ης Νοεμβρίου 2011 και της 27ης Φεβρουαρίου 2012, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (εφεξής: «Επιτροπή») ζήτησε από τη Γερμανία συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την ετήσια έκθεση του 2010 για τις ενισχύσεις στον γεωργικό τομέα, την οποία η Γερμανία είχε υποβάλει σύμφωνα με το άρθρο 21 παράγραφος 1 του κανονισμού 659/1999 του Συμβουλίου (2), νυν άρθρο 26 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου (3). Η Γερμανία απάντησε στις ερωτήσεις της Επιτροπής με επιστολές της 16ης Ιανουαρίου 2012 και της 27ης Απριλίου 2012. Υπό το πρίσμα των απαντήσεων της Γερμανίας, κατέστη σαφές ότι η Γερμανία είχε χορηγήσει στον γερμανικό γαλακτοκομικό τομέα χρηματοδοτική στήριξη βάσει του νόμου για την εμπορία γάλακτος, γαλακτοκομικών προϊόντων και λιπών (εφεξής: «νόμος για το γάλα και το λίπος» ή «MFG») του 1952.

2

3

| (2) | Με επιστολή της 2ας Οκτωβρίου 2012, η Επιτροπή ενημέρωσε τη Γερμανία ότι τα εν λόγω μέτρα καταχωρίστηκαν ως μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση με τον αριθ. SA.35484 (2012/NN). Με επιστολές της 16ης Νοεμβρίου 2012, της 7ης, 8ης, 11ης, 13ης, 14ης, 15ης και 19ης Φεβρουαρίου, της 21ης Μαρτίου, της 8ης Απριλίου, της 28ης Μαΐου, της 10ης και της 25ης Ιουνίου και της 2ας Ιουλίου 2013, η Γερμανία υπέβαλε περαιτέρω στοιχεία. |
| --- | --- |

(2)

Με επιστολή της 2ας Οκτωβρίου 2012, η Επιτροπή ενημέρωσε τη Γερμανία ότι τα εν λόγω μέτρα καταχωρίστηκαν ως μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση με τον αριθ. SA.35484 (2012/NN). Με επιστολές της 16ης Νοεμβρίου 2012, της 7ης, 8ης, 11ης, 13ης, 14ης, 15ης και 19ης Φεβρουαρίου, της 21ης Μαρτίου, της 8ης Απριλίου, της 28ης Μαΐου, της 10ης και της 25ης Ιουνίου και της 2ας Ιουλίου 2013, η Γερμανία υπέβαλε περαιτέρω στοιχεία.

| (3) | Με επιστολή της 17ης Ιουλίου 2013 (K(2013) 4457 final) (εφεξής: «απόφαση κίνησης της διαδικασίας»), η Επιτροπή κοινοποίησε στη Γερμανία την απόφασή της να κινήσει, λόγω της ως άνω ενίσχυσης, τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή εξέτασε τη συμβατότητα των επίμαχων επιμέρους μέτρων με την εσωτερική αγορά διακρίνοντας μεταξύ των εξής δύο περιόδων:






  1. | περίοδος από τις 28 Νοεμβρίου 2001 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2006, |
| --- | --- | --- |

(3)

Με επιστολή της 17ης Ιουλίου 2013 (K(2013) 4457 final) (εφεξής: «απόφαση κίνησης της διαδικασίας»), η Επιτροπή κοινοποίησε στη Γερμανία την απόφασή της να κινήσει, λόγω της ως άνω ενίσχυσης, τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή εξέτασε τη συμβατότητα των επίμαχων επιμέρους μέτρων με την εσωτερική αγορά διακρίνοντας μεταξύ των εξής δύο περιόδων:

1.

περίοδος από τις 28 Νοεμβρίου 2001 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2006,

| 2. | περίοδος από την 1η Ιανουαρίου 2007 και μετά. |
| --- | --- |

2.

περίοδος από την 1η Ιανουαρίου 2007 και μετά.

| (4) | Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή διαπίστωσε, αναφορικά με ορισμένα επιμέρους μέτρα που ελήφθησαν βάσει του MFG, ότι αυτά είτε δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ είτε ότι συνιστούν ενισχύσεις οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. |
| --- | --- |

(4)

Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή διαπίστωσε, αναφορικά με ορισμένα επιμέρους μέτρα που ελήφθησαν βάσει του MFG, ότι αυτά είτε δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ είτε ότι συνιστούν ενισχύσεις οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις.

| (5) | Αναφορικά με άλλα επιμέρους μέτρα, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι αυτά συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά είτε όσον αφορά την περίοδο από τις 28 Νοεμβρίου 2001 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2006, είτε όσον αφορά την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2007 και μετά, είτε όσον αφορά αμφότερες τις περιόδους. |
| --- | --- |

(5)

Αναφορικά με άλλα επιμέρους μέτρα, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι αυτά συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά είτε όσον αφορά την περίοδο από τις 28 Νοεμβρίου 2001 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2006, είτε όσον αφορά την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2007 και μετά, είτε όσον αφορά αμφότερες τις περιόδους.

| (6) | Αναφορικά με όλα τα υπόλοιπα επιμέρους μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των επιμέρους μέτρων που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας απόφασης και τα οποία αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα, καθώς και για την παραγωγή και εμπορία γεωργικών προϊόντων ποιότητας, η Επιτροπή εξέφρασε, με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητά τους με την εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

(6)

Αναφορικά με όλα τα υπόλοιπα επιμέρους μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των επιμέρους μέτρων που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας απόφασης και τα οποία αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα, καθώς και για την παραγωγή και εμπορία γεωργικών προϊόντων ποιότητας, η Επιτροπή εξέφρασε, με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητά τους με την εσωτερική αγορά.

| (7) | Μετά τη διαπίστωση ορισμένων ανακριβειών στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, διαβιβάστηκε στις γερμανικές αρχές διόρθωση, με επιστολή της 16ης Δεκεμβρίου 2013. |
| --- | --- |

(7)

Μετά τη διαπίστωση ορισμένων ανακριβειών στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, διαβιβάστηκε στις γερμανικές αρχές διόρθωση, με επιστολή της 16ης Δεκεμβρίου 2013.

| (8) | Η διορθωμένη απόφαση κίνησης της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους εντός προθεσμίας ενός μηνός. |
| --- | --- |

(8)

Η διορθωμένη απόφαση κίνησης της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους εντός προθεσμίας ενός μηνός.

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

4

| (9) | Με επιστολή της 20ής Σεπτεμβρίου 2013, η Γερμανία υπέβαλε παρατηρήσεις για την απόφαση κίνησης της διαδικασίας. |
| --- | --- |

(9)

Με επιστολή της 20ής Σεπτεμβρίου 2013, η Γερμανία υπέβαλε παρατηρήσεις για την απόφαση κίνησης της διαδικασίας.

| (10) | Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από 19 συνολικά ενδιαφερόμενα μέρη. Ένα από αυτά τα ενδιαφερόμενα μέρη ζήτησε από την Επιτροπή, αναφέροντας βάσιμους λόγους, να μην αποκαλυφθεί η ταυτότητά του. Συνολικά δέκα παρατηρήσεις, μη συμπεριλαμβανομένης όμως της τελευταίας που αναφέρθηκε ανωτέρω, αφορούσαν τα επίμαχα επιμέρους μέτρα για την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα και/ή ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για την παραγωγή και εμπορία γεωργικών προϊόντων ποιότητας. |
| --- | --- |

(10)

Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από 19 συνολικά ενδιαφερόμενα μέρη. Ένα από αυτά τα ενδιαφερόμενα μέρη ζήτησε από την Επιτροπή, αναφέροντας βάσιμους λόγους, να μην αποκαλυφθεί η ταυτότητά του. Συνολικά δέκα παρατηρήσεις, μη συμπεριλαμβανομένης όμως της τελευταίας που αναφέρθηκε ανωτέρω, αφορούσαν τα επίμαχα επιμέρους μέτρα για την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα και/ή ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για την παραγωγή και εμπορία γεωργικών προϊόντων ποιότητας.

| (11) | Οι εν λόγω παρατηρήσεις κοινοποιήθηκαν στη Γερμανία με επιστολές της 27ης Φεβρουαρίου, της 3ης Μαρτίου και της 3ης Οκτωβρίου 2014. |
| --- | --- |

(11)

Οι εν λόγω παρατηρήσεις κοινοποιήθηκαν στη Γερμανία με επιστολές της 27ης Φεβρουαρίου, της 3ης Μαρτίου και της 3ης Οκτωβρίου 2014.

| (12) | Με επιστολή της 21ης Μαρτίου 2014, η Γερμανία ενημέρωσε την Επιτροπή ότι δεν θα υποβάλει παρατηρήσεις σχετικά με τις προαναφερθείσες παρατηρήσεις των ενδιαφερομένων μερών. |
| --- | --- |

(12)

Με επιστολή της 21ης Μαρτίου 2014, η Γερμανία ενημέρωσε την Επιτροπή ότι δεν θα υποβάλει παρατηρήσεις σχετικά με τις προαναφερθείσες παρατηρήσεις των ενδιαφερομένων μερών.

| (13) | Με επιστολή της 31ης Μαρτίου 2014, η Γερμανία κοινοποίησε στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις του ομόσπονδου κράτους της Βαυαρίας σχετικά με τις παρατηρήσεις που υπέβαλε το ενδιαφερόμενο μέρος του οποίου η ταυτότητα δεν αποκαλύφθηκε (βλέπε αιτιολογική σκέψη 10). |
| --- | --- |

(13)

Με επιστολή της 31ης Μαρτίου 2014, η Γερμανία κοινοποίησε στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις του ομόσπονδου κράτους της Βαυαρίας σχετικά με τις παρατηρήσεις που υπέβαλε το ενδιαφερόμενο μέρος του οποίου η ταυτότητα δεν αποκαλύφθηκε (βλέπε αιτιολογική σκέψη 10).

| (14) | Η Γερμανία αρχικά δεν προέβη σε κανένα σχόλιο σχετικά με τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν τον Φεβρουάριο του 2014 από τα ενδιαφερόμενα μέρη. Σχετικά με συμπληρωματική παρατήρηση της 8ης Ιουλίου 2014, η Γερμανία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της με επιστολή της 3ης Δεκεμβρίου 2014. |
| --- | --- |

(14)

Η Γερμανία αρχικά δεν προέβη σε κανένα σχόλιο σχετικά με τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν τον Φεβρουάριο του 2014 από τα ενδιαφερόμενα μέρη. Σχετικά με συμπληρωματική παρατήρηση της 8ης Ιουλίου 2014, η Γερμανία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της με επιστολή της 3ης Δεκεμβρίου 2014.

| (15) | Με επιστολή της 13ης Νοεμβρίου 2014, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία συμπληρωματικές πληροφορίες. Η Γερμανία απάντησε στις ερωτήσεις της Επιτροπής με επιστολή της 27ης Φεβρουαρίου 2015. |
| --- | --- |

(15)

Με επιστολή της 13ης Νοεμβρίου 2014, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία συμπληρωματικές πληροφορίες. Η Γερμανία απάντησε στις ερωτήσεις της Επιτροπής με επιστολή της 27ης Φεβρουαρίου 2015.

| (16) | Στις 30 Ιουνίου 2016 το Ομοσπονδιακό υπουργείο Διατροφής και Γεωργίας υπέβαλε συμπληρωματικά στοιχεία όσον αφορά το επιμέρους μέτρο RP 2. |
| --- | --- |

(16)

Στις 30 Ιουνίου 2016 το Ομοσπονδιακό υπουργείο Διατροφής και Γεωργίας υπέβαλε συμπληρωματικά στοιχεία όσον αφορά το επιμέρους μέτρο RP 2.

| (17) | Με επιστολή της 15ης Νοεμβρίου 2016, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία εκ νέου να παράσχει συμπληρωματικές πληροφορίες. Έπειτα από αίτημα παράτασης της προθεσμίας απάντησης στην επιστολή, το οποίο έγινε δεκτό από την Επιτροπή, η Γερμανία απάντησε στις ερωτήσεις της Επιτροπής με επιστολή της 13ης Ιανουαρίου 2017. |
| --- | --- |

(17)

Με επιστολή της 15ης Νοεμβρίου 2016, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία εκ νέου να παράσχει συμπληρωματικές πληροφορίες. Έπειτα από αίτημα παράτασης της προθεσμίας απάντησης στην επιστολή, το οποίο έγινε δεκτό από την Επιτροπή, η Γερμανία απάντησε στις ερωτήσεις της Επιτροπής με επιστολή της 13ης Ιανουαρίου 2017.

2.   ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ

| (18) | Ακολούθως, περιγράφονται αναλυτικά τα επιμέρους μέτρα όσον αφορά ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του MFG για την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα, καθώς και ενισχύσεις για την παραγωγή και εμπορία γεωργικών προϊόντων ποιότητας, ως προς τις οποίες η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητά τους με την εσωτερική αγορά. Πρόκειται, συγκεκριμένα, για τα εξής επιμέρους μέτρα (ακολούθως, το κάθε επιμέρους μέτρο φέρει ονομασία που αντιστοιχεί στον χαρακτηρισμό που του αποδίδεται στο παράρτημα της απόφασης κίνησης της διαδικασίας): BY 3, BY 10, BW 4, BB 1, BB 3, HE 2, HE 3, HE 9, NI 5, NI 6, NI 7, NW 4, NW 5, NW 6, RP 1, RP 5, SL 2, SL 5, TH 3, TH 4, TH 9, TH 10 (τεχνική υποστήριξη κατά την περίοδο 2001 – 2006)· RP 2 (τεχνική υποστήριξη κατά την περίοδο από το 2007 και μετά)· BW 10, BW 11, NI 1 και TH5 (προϊόντα ποιότητας κατά την περίοδο 2001 – 2006). |
| --- | --- |

(18)

Ακολούθως, περιγράφονται αναλυτικά τα επιμέρους μέτρα όσον αφορά ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του MFG για την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα, καθώς και ενισχύσεις για την παραγωγή και εμπορία γεωργικών προϊόντων ποιότητας, ως προς τις οποίες η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητά τους με την εσωτερική αγορά. Πρόκειται, συγκεκριμένα, για τα εξής επιμέρους μέτρα (ακολούθως, το κάθε επιμέρους μέτρο φέρει ονομασία που αντιστοιχεί στον χαρακτηρισμό που του αποδίδεται στο παράρτημα της απόφασης κίνησης της διαδικασίας): BY 3, BY 10, BW 4, BB 1, BB 3, HE 2, HE 3, HE 9, NI 5, NI 6, NI 7, NW 4, NW 5, NW 6, RP 1, RP 5, SL 2, SL 5, TH 3, TH 4, TH 9, TH 10 (τεχνική υποστήριξη κατά την περίοδο 2001 – 2006)· RP 2 (τεχνική υποστήριξη κατά την περίοδο από το 2007 και μετά)· BW 10, BW 11, NI 1 και TH5 (προϊόντα ποιότητας κατά την περίοδο 2001 – 2006).

Νομική βάση

Νομική βάση

| (19) | Ο MFG είναι ένας ομοσπονδιακός νόμος που τέθηκε σε ισχύ το 1952 και έκτοτε έχει τροποποιηθεί επανειλημμένα (5). Αποτελεί τον νόμο-πλαίσιο που διέπει τα επίμαχα μέτρα ενίσχυσης και ισχύει επ' αόριστον. |
| --- | --- |

(19)

Ο MFG είναι ένας ομοσπονδιακός νόμος που τέθηκε σε ισχύ το 1952 και έκτοτε έχει τροποποιηθεί επανειλημμένα (5). Αποτελεί τον νόμο-πλαίσιο που διέπει τα επίμαχα μέτρα ενίσχυσης και ισχύει επ' αόριστον.

5

| (20) | Το άρθρο 22 παράγραφος 1 του MFG εξουσιοδοτεί τα γερμανικά ομόσπονδα κράτη να επιβάλουν εισφορά επί του γάλακτος στις γαλακτοκομικές μονάδες με βάση τις ποσότητες γάλακτος που παραδίδονται. Βάσει των στοιχείων που παρέσχε η Γερμανία, εννέα (από τα δεκαέξι) ομόσπονδα κράτη έχουν κάνει χρήση αυτής της εξουσιοδότησης, ήτοι, συγκεκριμένα, η Βάδη-Βιρτεμβέργη, η Βαυαρία, το Βραδεμβούργο, η Έση, η Κάτω Σαξονία, η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, η Ρηνανία-Παλατινάτο, το Ζάαρ και η Θουριγγία. Οι εισφορές που επιβάλλονται από τα ομόσπονδα κράτη ανέρχονται μέχρι του ποσού των 0,0015 EUR ανά χιλιόγραμμο γάλακτος. |
| --- | --- |

(20)

Το άρθρο 22 παράγραφος 1 του MFG εξουσιοδοτεί τα γερμανικά ομόσπονδα κράτη να επιβάλουν εισφορά επί του γάλακτος στις γαλακτοκομικές μονάδες με βάση τις ποσότητες γάλακτος που παραδίδονται. Βάσει των στοιχείων που παρέσχε η Γερμανία, εννέα (από τα δεκαέξι) ομόσπονδα κράτη έχουν κάνει χρήση αυτής της εξουσιοδότησης, ήτοι, συγκεκριμένα, η Βάδη-Βιρτεμβέργη, η Βαυαρία, το Βραδεμβούργο, η Έση, η Κάτω Σαξονία, η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, η Ρηνανία-Παλατινάτο, το Ζάαρ και η Θουριγγία. Οι εισφορές που επιβάλλονται από τα ομόσπονδα κράτη ανέρχονται μέχρι του ποσού των 0,0015 EUR ανά χιλιόγραμμο γάλακτος.

| (21) | Η Γερμανία απέδειξε ότι η εισφορά επί του γάλακτος δεν εφαρμόζεται για τα εισαγόμενα προϊόντα. Αντίθετα, τα εξαγόμενα προϊόντα μπορεί να υπόκεινται στην εισφορά επί του γάλακτος. |
| --- | --- |

(21)

Η Γερμανία απέδειξε ότι η εισφορά επί του γάλακτος δεν εφαρμόζεται για τα εισαγόμενα προϊόντα. Αντίθετα, τα εξαγόμενα προϊόντα μπορεί να υπόκεινται στην εισφορά επί του γάλακτος.

| (22) | Το άρθρο 22 παράγραφος 2 του MFG προβλέπει ότι οι πόροι που προκύπτουν από την εισφορά επί του γάλακτος μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο για:






  1. | τη βελτίωση και διατήρηση της ποιότητας βάσει ορισμένων κανόνων εφαρμογής· |
| --- | --- | --- |

(22)

Το άρθρο 22 παράγραφος 2 του MFG προβλέπει ότι οι πόροι που προκύπτουν από την εισφορά επί του γάλακτος μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο για:

1.

τη βελτίωση και διατήρηση της ποιότητας βάσει ορισμένων κανόνων εφαρμογής·

| 2. | τη βελτίωση της υγιεινής κατά την παραγωγή, διανομή, κατεργασία, επεξεργασία και εμπορία του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων· |
| --- | --- |

2.

τη βελτίωση της υγιεινής κατά την παραγωγή, διανομή, κατεργασία, επεξεργασία και εμπορία του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων·

| 3. | τη διενέργεια ελέγχων απόδοσης του γάλακτος· |
| --- | --- |

3.

τη διενέργεια ελέγχων απόδοσης του γάλακτος·

| 4. | την παροχή συμβουλών σε εκμεταλλεύσεις για ζητήματα γαλακτοκομίας και τη συνεχή κατάρτιση στη γαλακτοκομία των νέων εργαζομένων· |
| --- | --- |

4.

την παροχή συμβουλών σε εκμεταλλεύσεις για ζητήματα γαλακτοκομίας και τη συνεχή κατάρτιση στη γαλακτοκομία των νέων εργαζομένων·

| 5. | τη διαφήμιση για την αύξηση της κατανάλωσης γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων· |
| --- | --- |

5.

τη διαφήμιση για την αύξηση της κατανάλωσης γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων·

| 6. | την εκτέλεση των καθηκόντων που ανατίθενται σύμφωνα με τον νόμο για το γάλα και το λίπος. |
| --- | --- |

6.

την εκτέλεση των καθηκόντων που ανατίθενται σύμφωνα με τον νόμο για το γάλα και το λίπος.

| (23) | Το άρθρο 22 παράγραφος 2α του MFG προβλέπει ότι, κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 2, οι πόροι που προκύπτουν σύμφωνα με την παράγραφο 1 μπορούν επίσης να χρησιμοποιούνται για:






  1. | τη μείωση του διαρθρωτικά αυξημένου κόστους καταγραφής κατά την παράδοση γάλακτος και κρέμας γάλακτος (ανθόγαλα) από τον παραγωγό έως τη γαλακτοκομική μονάδα, |
| --- | --- | --- |

(23)

Το άρθρο 22 παράγραφος 2α του MFG προβλέπει ότι, κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 2, οι πόροι που προκύπτουν σύμφωνα με την παράγραφο 1 μπορούν επίσης να χρησιμοποιούνται για:

1.

τη μείωση του διαρθρωτικά αυξημένου κόστους καταγραφής κατά την παράδοση γάλακτος και κρέμας γάλακτος (ανθόγαλα) από τον παραγωγό έως τη γαλακτοκομική μονάδα,

| 2. | τη μείωση του αυξημένου κόστους μεταφοράς κατά την παράδοση γάλακτος μεταξύ γαλακτοκομικών μονάδων, εφόσον η παράδοση είναι απαραίτητη για την εξασφάλιση της τροφοδοσίας με πόσιμο γάλα στην περιοχή πωλήσεων των γαλακτοκομικών μονάδων στις οποίες γίνεται η παράδοση και |
| --- | --- |

2.

τη μείωση του αυξημένου κόστους μεταφοράς κατά την παράδοση γάλακτος μεταξύ γαλακτοκομικών μονάδων, εφόσον η παράδοση είναι απαραίτητη για την εξασφάλιση της τροφοδοσίας με πόσιμο γάλα στην περιοχή πωλήσεων των γαλακτοκομικών μονάδων στις οποίες γίνεται η παράδοση και

| 3. | τη βελτίωση της ποιότητας σε περίπτωση κεντρικών πωλήσεων γαλακτοκομικών προϊόντων. |
| --- | --- |

3.

τη βελτίωση της ποιότητας σε περίπτωση κεντρικών πωλήσεων γαλακτοκομικών προϊόντων.

| (24) | Το άρθρο 22 παράγραφος 4 του MFG προβλέπει ότι οι εισφορές και τα τέλη που καταβάλλονται σε γαλακτοκομικές εγκαταστάσεις από τις γαλακτοκομικές μονάδες ή από τους συνεταιρισμούς τους για τους σκοπούς που αναφέρονται στην παράγραφο 2 μπορούν να αντισταθμίζονται εν όλω ή εν μέρει από τα έσοδα της εισφοράς επί του γάλακτος. |
| --- | --- |

(24)

Το άρθρο 22 παράγραφος 4 του MFG προβλέπει ότι οι εισφορές και τα τέλη που καταβάλλονται σε γαλακτοκομικές εγκαταστάσεις από τις γαλακτοκομικές μονάδες ή από τους συνεταιρισμούς τους για τους σκοπούς που αναφέρονται στην παράγραφο 2 μπορούν να αντισταθμίζονται εν όλω ή εν μέρει από τα έσοδα της εισφοράς επί του γάλακτος.

| (25) | Ενώ ο MFG αποτελεί τον νόμο-πλαίσιο, την πραγματική νομική βάση των επίμαχων μέτρων την αποτελούν οι εκτελεστικές διατάξεις που εκδίδονται από τα ομόσπονδα κράτη δυνάμει του MFG. |
| --- | --- |

(25)

Ενώ ο MFG αποτελεί τον νόμο-πλαίσιο, την πραγματική νομική βάση των επίμαχων μέτρων την αποτελούν οι εκτελεστικές διατάξεις που εκδίδονται από τα ομόσπονδα κράτη δυνάμει του MFG.

Χρηματοδότηση

Χρηματοδότηση

| (26) | Με επιστολή της 13ης Ιανουαρίου 2017, οι γερμανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι τα μέτρα τα οποία αφορά η παρούσα απόφαση χρηματοδοτήθηκαν αποκλειστικά από πόρους προερχόμενους από την εισφορά επί του γάλακτος και ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν πρόσθετοι πόροι από τους προϋπολογισμούς των ομόσπονδων κρατών. |
| --- | --- |

(26)

Με επιστολή της 13ης Ιανουαρίου 2017, οι γερμανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι τα μέτρα τα οποία αφορά η παρούσα απόφαση χρηματοδοτήθηκαν αποκλειστικά από πόρους προερχόμενους από την εισφορά επί του γάλακτος και ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν πρόσθετοι πόροι από τους προϋπολογισμούς των ομόσπονδων κρατών.

2.1.   Ενισχύσεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα

Ενισχύσεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα

| (27) | Η Βάδη-Βιρτεμβέργη, η Βαυαρία, το Βραδεμβούργο, η Έση, η Κάτω Σαξονία, η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, η Ρηνανία-Παλατινάτο, το Ζάαρ και η Θουριγγία χορήγησαν μεταξύ του 2001 και του 2006 χρηματοδοτική στήριξη για τη λήψη μέτρων με σκοπό την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα (επιμέρους μέτρα BY 3, BY 10, BW 4, BB 1, BB 3, HE 2, HE 3, HE 9, NI 5, NI 6, NI 7, NW 4, NW 5, NW 6, RP 1, RP 5, SL 2, SL 5, TH 3, TH 4, TH 9 και TH 10). |
| --- | --- |

(27)

Η Βάδη-Βιρτεμβέργη, η Βαυαρία, το Βραδεμβούργο, η Έση, η Κάτω Σαξονία, η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, η Ρηνανία-Παλατινάτο, το Ζάαρ και η Θουριγγία χορήγησαν μεταξύ του 2001 και του 2006 χρηματοδοτική στήριξη για τη λήψη μέτρων με σκοπό την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα (επιμέρους μέτρα BY 3, BY 10, BW 4, BB 1, BB 3, HE 2, HE 3, HE 9, NI 5, NI 6, NI 7, NW 4, NW 5, NW 6, RP 1, RP 5, SL 2, SL 5, TH 3, TH 4, TH 9 και TH 10).

| (28) | Η Ρηνανία-Παλατινάτο χορήγησε από το 2007 και μετά χρηματοδοτική στήριξη για τη λήψη ενός μέτρου με σκοπό την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα (RP 2). |
| --- | --- |

(28)

Η Ρηνανία-Παλατινάτο χορήγησε από το 2007 και μετά χρηματοδοτική στήριξη για τη λήψη ενός μέτρου με σκοπό την παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα (RP 2).

| (29) | Μεταξύ του 2001 και του 2011, οι συνολικά διατεθέντες πόροι του προϋπολογισμού (συνυπολογιζομένων όλων των ομόσπονδων κρατών) ανήλθαν συνολικά σε 23,7 εκατ. EUR. |
| --- | --- |

(29)

Μεταξύ του 2001 και του 2011, οι συνολικά διατεθέντες πόροι του προϋπολογισμού (συνυπολογιζομένων όλων των ομόσπονδων κρατών) ανήλθαν συνολικά σε 23,7 εκατ. EUR.

| (30) | Η χρηματοδοτική στήριξη χορηγείται για τη λήψη μέτρων γενικής ενημέρωσης προς όφελος όλων των εκμεταλλεύσεων του γαλακτοκομικού τομέα. Τα μέτρα αυτά έχουν σκοπό να προωθήσουν τη χρήση του γάλακτος και των γαλακτομικών προϊόντων εν γένει, περιορίζονται στην ενημέρωση για τις αντικειμενικές ιδιότητες του γάλακτος, δεν περιέχουν υποκειμενικούς ισχυρισμούς όσον αφορά τα πλεονεκτήματα συγκεκριμένων προϊόντων μίας ή περισσότερων επιχειρήσεων και δεν αφορούν διαφημιστικές δράσεις. Χρηματοδοτούνται μόνο γενικά μέτρα από τα οποία επωφελούνται εξίσου όλοι οι παραγωγοί του γαλακτοκομικού τομέα. Δεν κατονομάζονται συγκεκριμένοι παραγωγοί ούτε αναφέρεται η προέλευση του γάλακτος. Δεν καταβάλλονται χρήματα απευθείας σε επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορίας (εξαιρουμένου του μέτρου RP 2). |
| --- | --- |

(30)

Η χρηματοδοτική στήριξη χορηγείται για τη λήψη μέτρων γενικής ενημέρωσης προς όφελος όλων των εκμεταλλεύσεων του γαλακτοκομικού τομέα. Τα μέτρα αυτά έχουν σκοπό να προωθήσουν τη χρήση του γάλακτος και των γαλακτομικών προϊόντων εν γένει, περιορίζονται στην ενημέρωση για τις αντικειμενικές ιδιότητες του γάλακτος, δεν περιέχουν υποκειμενικούς ισχυρισμούς όσον αφορά τα πλεονεκτήματα συγκεκριμένων προϊόντων μίας ή περισσότερων επιχειρήσεων και δεν αφορούν διαφημιστικές δράσεις. Χρηματοδοτούνται μόνο γενικά μέτρα από τα οποία επωφελούνται εξίσου όλοι οι παραγωγοί του γαλακτοκομικού τομέα. Δεν κατονομάζονται συγκεκριμένοι παραγωγοί ούτε αναφέρεται η προέλευση του γάλακτος. Δεν καταβάλλονται χρήματα απευθείας σε επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορίας (εξαιρουμένου του μέτρου RP 2).

| (31) | Εάν δεν ορίζεται διαφορετικά, η ένταση της ενίσχυσης, στην περίπτωση των εν λόγω μέτρων, ανέρχεται μέχρι και στο 100 % των επιλέξιμων δαπανών. |
| --- | --- |

(31)

Εάν δεν ορίζεται διαφορετικά, η ένταση της ενίσχυσης, στην περίπτωση των εν λόγω μέτρων, ανέρχεται μέχρι και στο 100 % των επιλέξιμων δαπανών.

Τεχνική υποστήριξη την περίοδο 2001 - 2006

Τεχνική υποστήριξη την περίοδο 2001 - 2006

BY 3

BY 3

| (32) | Η Βαυαρία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τη συγκέντρωση πραγματικών και τεχνικών στοιχείων γενικής φύσεως όσον αφορά την παραγωγή γάλακτος, καθώς και για τη δημοσίευση και διάθεση στο κοινό γενικών πληροφοριών όσον αφορά ζητήματα σχετικά με τη γαλακτοκομία (π.χ. παραγωγή γάλακτος στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις). Επίσης, επιδοτήθηκαν δαπάνες σε συνάρτηση με την εκλαΐκευση της επιστημονικής γνώσης (μέσω δημοσιεύσεων και διαλέξεων), καθώς και η συγκέντρωση πραγματικών στοιχείων σχετικά με τα συστήματα ποιότητας τα οποία τίθενται στη διάθεση των γαλακτοπαραγωγών της Βαυαρίας και του ενδιαφερομένου κοινού. Το μέτρο υλοποιήθηκε από τη Verband der Milcherzeuger eV (VMB) (Ένωση Γαλακτοπαραγωγών). |
| --- | --- |

(32)

Η Βαυαρία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τη συγκέντρωση πραγματικών και τεχνικών στοιχείων γενικής φύσεως όσον αφορά την παραγωγή γάλακτος, καθώς και για τη δημοσίευση και διάθεση στο κοινό γενικών πληροφοριών όσον αφορά ζητήματα σχετικά με τη γαλακτοκομία (π.χ. παραγωγή γάλακτος στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις). Επίσης, επιδοτήθηκαν δαπάνες σε συνάρτηση με την εκλαΐκευση της επιστημονικής γνώσης (μέσω δημοσιεύσεων και διαλέξεων), καθώς και η συγκέντρωση πραγματικών στοιχείων σχετικά με τα συστήματα ποιότητας τα οποία τίθενται στη διάθεση των γαλακτοπαραγωγών της Βαυαρίας και του ενδιαφερομένου κοινού. Το μέτρο υλοποιήθηκε από τη Verband der Milcherzeuger eV (VMB) (Ένωση Γαλακτοπαραγωγών).

| (33) | Στην κοινοποίηση της 20ής Σεπτεμβρίου 2013 (6), η Γερμανία υποστήριξε ότι, όπως προέκυψε κατόπιν επανεξέτασης, το μέτρο BY 3 δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, καθότι δεν ενέχει συγκεκριμένα πλεονεκτήματα για επιμέρους επιχειρήσεις. Σε περίπτωση που θεωρηθεί ότι πρόκειται για ενίσχυση, θα ισχύει η προστασία κεκτημένων δικαιωμάτων για τις υφιστάμενες ενισχύσεις. Επικουρικώς, η Γερμανία υποστήριξε ότι οι ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

(33)

Στην κοινοποίηση της 20ής Σεπτεμβρίου 2013 (6), η Γερμανία υποστήριξε ότι, όπως προέκυψε κατόπιν επανεξέτασης, το μέτρο BY 3 δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, καθότι δεν ενέχει συγκεκριμένα πλεονεκτήματα για επιμέρους επιχειρήσεις. Σε περίπτωση που θεωρηθεί ότι πρόκειται για ενίσχυση, θα ισχύει η προστασία κεκτημένων δικαιωμάτων για τις υφιστάμενες ενισχύσεις. Επικουρικώς, η Γερμανία υποστήριξε ότι οι ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά.

6

| (34) | Εξάλλου, τα αντίστοιχα μέτρα συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά, ανεξαρτήτως της απόδειξης ότι οι πόροι χρησιμοποιήθηκαν για τη διάδοση νέων τεχνικών. Η απαίτηση αυτή (διάδοση νέων τεχνικών) δεν περιλαμβάνεται στο άρθρο 15 παράγραφος 2 στοιχείο ε) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1857/2006 της Επιτροπής (7) και στις κατευθυντήριες γραμμές 2007-2013 (8). Αποφασιστικός παράγοντας είναι, αντιθέτως, η διάδοση της επιστημονικής γνώσης. Το κριτήριο αυτό μπορεί να εφαρμοστεί και για την περίοδο 2000-2006, καθότι τότε δεν συνέτρεχαν περιστάσεις που καθιστούσαν απαραίτητη την εφαρμογή αυστηρότερων κριτηρίων. |
| --- | --- |

(34)

Εξάλλου, τα αντίστοιχα μέτρα συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά, ανεξαρτήτως της απόδειξης ότι οι πόροι χρησιμοποιήθηκαν για τη διάδοση νέων τεχνικών. Η απαίτηση αυτή (διάδοση νέων τεχνικών) δεν περιλαμβάνεται στο άρθρο 15 παράγραφος 2 στοιχείο ε) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1857/2006 της Επιτροπής (7) και στις κατευθυντήριες γραμμές 2007-2013 (8). Αποφασιστικός παράγοντας είναι, αντιθέτως, η διάδοση της επιστημονικής γνώσης. Το κριτήριο αυτό μπορεί να εφαρμοστεί και για την περίοδο 2000-2006, καθότι τότε δεν συνέτρεχαν περιστάσεις που καθιστούσαν απαραίτητη την εφαρμογή αυστηρότερων κριτηρίων.

7

8

| (35) | Η Γερμανία υποστηρίζει ότι το μέτρο δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο, και ότι δεν δαπανήθηκαν, ανά δικαιούχο, περισσότερα από 100 000 EUR στη διάρκεια τριών ετών. |
| --- | --- |

(35)

Η Γερμανία υποστηρίζει ότι το μέτρο δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο, και ότι δεν δαπανήθηκαν, ανά δικαιούχο, περισσότερα από 100 000 EUR στη διάρκεια τριών ετών.

| (36) | Κατά τις γερμανικές αρχές, δικαιούχοι του εν λόγω μέτρου ήταν «γεωργοί, συνεταιρισμοί παραγωγών, οι ενδιαφερόμενοι από το κοινό, καθώς και ΜΜΕ». |
| --- | --- |

(36)

Κατά τις γερμανικές αρχές, δικαιούχοι του εν λόγω μέτρου ήταν «γεωργοί, συνεταιρισμοί παραγωγών, οι ενδιαφερόμενοι από το κοινό, καθώς και ΜΜΕ».

| (37) | Σύμφωνα με την κοινοποίηση των γερμανικών αρχών, της 27ης Φεβρουαρίου 2015, οι ετήσιες δαπάνες για τα μέτρα BY 3 και BY 10 κυμάνθηκαν, την περίοδο 2001 έως 2006, μεταξύ 471 986 EUR και 518 057 EUR. Λαμβανομένου υπόψη ότι ο αριθμός των γαλακτοπαραγωγών και των γαλακτοκομικών επιχειρήσεων κυμαινόταν, την ίδια περίοδο, μεταξύ 47 287 και 56 755, προκύπτει ετήσιο ποσό ανά δικαιούχο (προμηθευτές γάλακτος και γαλακτοκομικές επιχειρήσεις) μεταξύ 9,13 EUR και 10,46 EUR. |
| --- | --- |

(37)

Σύμφωνα με την κοινοποίηση των γερμανικών αρχών, της 27ης Φεβρουαρίου 2015, οι ετήσιες δαπάνες για τα μέτρα BY 3 και BY 10 κυμάνθηκαν, την περίοδο 2001 έως 2006, μεταξύ 471 986 EUR και 518 057 EUR. Λαμβανομένου υπόψη ότι ο αριθμός των γαλακτοπαραγωγών και των γαλακτοκομικών επιχειρήσεων κυμαινόταν, την ίδια περίοδο, μεταξύ 47 287 και 56 755, προκύπτει ετήσιο ποσό ανά δικαιούχο (προμηθευτές γάλακτος και γαλακτοκομικές επιχειρήσεις) μεταξύ 9,13 EUR και 10,46 EUR.

BY 10

BY 10

| (38) | Η Βαυαρία χορήγησε στο Milchwirtschaftliche Untersuchungs- und Versuchsanstalt (MUVA) Kempten (Ίδρυμα Γαλακτοκομικών Ερευνών και Εργαστηριακών Δοκιμών του Kempten) χρηματοδοτική στήριξη για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ διαφόρων φορέων (ερευνητικών ιδρυμάτων, αρχών) με θέμα το γάλα ως πρώτη ύλη. |
| --- | --- |

(38)

Η Βαυαρία χορήγησε στο Milchwirtschaftliche Untersuchungs- und Versuchsanstalt (MUVA) Kempten (Ίδρυμα Γαλακτοκομικών Ερευνών και Εργαστηριακών Δοκιμών του Kempten) χρηματοδοτική στήριξη για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ διαφόρων φορέων (ερευνητικών ιδρυμάτων, αρχών) με θέμα το γάλα ως πρώτη ύλη.

| (39) | Στην κοινοποίησή της της 20ής Σεπτεμβρίου 2013, η Γερμανία υποστήριξε (9) ότι το μέτρο BY 10 δεν ενέχει κρατική ενίσχυση, καθότι δεν αφορά τη μετάδοση γνώσεων από το MUVA προς τους γαλακτοπαραγωγούς ή προς τις γαλακτοκομικές μονάδες. Σε περίπτωση όμως που θεωρηθεί ότι πρόκειται για ενίσχυση, θα ισχύει η προστασία κεκτημένων δικαιωμάτων για τις υφιστάμενες ενισχύσεις. Επικουρικώς, η Γερμανία υποστήριξε ότι οι ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

(39)

Στην κοινοποίησή της της 20ής Σεπτεμβρίου 2013, η Γερμανία υποστήριξε (9) ότι το μέτρο BY 10 δεν ενέχει κρατική ενίσχυση, καθότι δεν αφορά τη μετάδοση γνώσεων από το MUVA προς τους γαλακτοπαραγωγούς ή προς τις γαλακτοκομικές μονάδες. Σε περίπτωση όμως που θεωρηθεί ότι πρόκειται για ενίσχυση, θα ισχύει η προστασία κεκτημένων δικαιωμάτων για τις υφιστάμενες ενισχύσεις. Επικουρικώς, η Γερμανία υποστήριξε ότι οι ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά.

9

| (40) | Στην ίδια κοινοποίηση (10), η Γερμανία υποστήριξε ότι «δικαιούχοι» του μέτρου είναι πρωτίστως οι αρχές. |
| --- | --- |

(40)

Στην ίδια κοινοποίηση (10), η Γερμανία υποστήριξε ότι «δικαιούχοι» του μέτρου είναι πρωτίστως οι αρχές.

10

| (41) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 27 Φεβρουαρίου 2015 η Γερμανία ανέφερε ότι η ετήσια συνολική δαπάνη για τα μέτρα ΒΥ 3 και BY 10 κυμάνθηκε μεταξύ 471 986 EUR και 518 057 EUR (βλέπε σημείο 37). |
| --- | --- |

(41)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 27 Φεβρουαρίου 2015 η Γερμανία ανέφερε ότι η ετήσια συνολική δαπάνη για τα μέτρα ΒΥ 3 και BY 10 κυμάνθηκε μεταξύ 471 986 EUR και 518 057 EUR (βλέπε σημείο 37).

BW 4

BW 4

| (42) | Η Βάδη-Βιρτεμβέργη χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τις γενικές ενημερωτικές δράσεις και για την ενημέρωση των καταναλωτών σε συνάρτηση με το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Το μέτρο αυτό περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, τα εξής:






  α) | ενημέρωση των καταναλωτών για τη θρεπτική αξία και τις γενικές ιδιότητες των γαλακτομικών προϊόντων· |
| --- | --- | --- |

(42)

Η Βάδη-Βιρτεμβέργη χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τις γενικές ενημερωτικές δράσεις και για την ενημέρωση των καταναλωτών σε συνάρτηση με το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Το μέτρο αυτό περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, τα εξής:

α)

ενημέρωση των καταναλωτών για τη θρεπτική αξία και τις γενικές ιδιότητες των γαλακτομικών προϊόντων·

| β) | γενικές πληροφορίες για τους κανόνες επισήμανσης ή τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του γάλακτος και των γαλακτομικών προϊόντων· |
| --- | --- |

β)

γενικές πληροφορίες για τους κανόνες επισήμανσης ή τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του γάλακτος και των γαλακτομικών προϊόντων·

| γ) | διάθεση, στο πλαίσιο εκδηλώσεων ενημέρωσης καταναλωτών (Διεθνής Ημέρα Γάλακτος), εισηγητών ή ενημερωτικών περιπτέρων για τα προαναφερθέντα θέματα· |
| --- | --- |

γ)

διάθεση, στο πλαίσιο εκδηλώσεων ενημέρωσης καταναλωτών (Διεθνής Ημέρα Γάλακτος), εισηγητών ή ενημερωτικών περιπτέρων για τα προαναφερθέντα θέματα·

| δ) | διεξαγωγή προγραμμάτων κατάρτισης και επιστημονικών ημερίδων με θέμα το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα στη διατροφή ή συμμετοχή σε τέτοια προγράμματα και ημερίδες· |
| --- | --- |

δ)

διεξαγωγή προγραμμάτων κατάρτισης και επιστημονικών ημερίδων με θέμα το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα στη διατροφή ή συμμετοχή σε τέτοια προγράμματα και ημερίδες·

| ε) | διοργάνωση εκδηλώσεων και παρουσίαση της γαλακτοκομίας συνολικά στο πλαίσιο εκθέσεων (Landwirtschaftliches Hauptfest). |
| --- | --- |

ε)

διοργάνωση εκδηλώσεων και παρουσίαση της γαλακτοκομίας συνολικά στο πλαίσιο εκθέσεων (Landwirtschaftliches Hauptfest).

| (43) | Ο συντονισμός του μέτρου πραγματοποιήθηκε από τη Milchwirtschaftliches Verein Baden-Württemberg (MVBW) (Γαλακτοκομική Ένωση Βάδης-Βιρτεμβέργης). Η τεχνική υλοποίηση του μέτρου πραγματοποιήθηκε είτε από την ίδια τη MVBW είτε από τρίτα μέρη εξουσιοδοτημένα από αυτήν. |
| --- | --- |

(43)

Ο συντονισμός του μέτρου πραγματοποιήθηκε από τη Milchwirtschaftliches Verein Baden-Württemberg (MVBW) (Γαλακτοκομική Ένωση Βάδης-Βιρτεμβέργης). Η τεχνική υλοποίηση του μέτρου πραγματοποιήθηκε είτε από την ίδια τη MVBW είτε από τρίτα μέρη εξουσιοδοτημένα από αυτήν.

| (44) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (11), η Γερμανία εμμένει στην άποψή της ότι το μέτρο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, επειδή δεν ενέχει ευνοϊκή μεταχείριση συγκεκριμένων επιχειρήσεων ή κλάδων παραγωγής. |
| --- | --- |

(44)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (11), η Γερμανία εμμένει στην άποψή της ότι το μέτρο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, επειδή δεν ενέχει ευνοϊκή μεταχείριση συγκεκριμένων επιχειρήσεων ή κλάδων παραγωγής.

11

| (45) | Επικουρικώς, υποστηρίζεται (12) ότι τα μέτρα ήταν κατ' ουσίαν σύμφωνα με τις απαιτήσεις των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών που ήταν τότε σε ισχύ και ότι μπορούν καταρχήν να θεωρηθούν ως παροχή τεχνικής υποστήριξης σύμφωνα με το σημείο 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας (13) (εφεξής: «κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές 2000-2006»). Τα μέτρα απέβλεπαν στη γενική εκλαΐκευση πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με τις ιδιότητες του γάλακτος και των γαλακτομικών προϊόντων. |
| --- | --- |

(45)

Επικουρικώς, υποστηρίζεται (12) ότι τα μέτρα ήταν κατ' ουσίαν σύμφωνα με τις απαιτήσεις των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών που ήταν τότε σε ισχύ και ότι μπορούν καταρχήν να θεωρηθούν ως παροχή τεχνικής υποστήριξης σύμφωνα με το σημείο 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας (13) (εφεξής: «κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές 2000-2006»). Τα μέτρα απέβλεπαν στη γενική εκλαΐκευση πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με τις ιδιότητες του γάλακτος και των γαλακτομικών προϊόντων.

12

13

| (46) | Η Γερμανία υποστηρίζει ότι τα μέτρα «Allgemeine Öffentlichkeitsarbeit» (Γενικές Ενημερωτικές δράσεις) δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο. Επομένως, τηρήθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών όροι. Βάσει του σημείου 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, μπορούν να χορηγούνται ενισχύσεις για την κάλυψη ποσοστού μέχρι 100 % του κόστους. Το ύψος των ενισχύσεων δεν υπερέβη το προβλεπόμενο στο σημείο 14.3 ανώτατο όριο των 100 000 EUR ανά δικαιούχο και ανά τριετία. |
| --- | --- |

(46)

Η Γερμανία υποστηρίζει ότι τα μέτρα «Allgemeine Öffentlichkeitsarbeit» (Γενικές Ενημερωτικές δράσεις) δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο. Επομένως, τηρήθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών όροι. Βάσει του σημείου 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, μπορούν να χορηγούνται ενισχύσεις για την κάλυψη ποσοστού μέχρι 100 % του κόστους. Το ύψος των ενισχύσεων δεν υπερέβη το προβλεπόμενο στο σημείο 14.3 ανώτατο όριο των 100 000 EUR ανά δικαιούχο και ανά τριετία.

BB 1

BB 1

| (47) | Το Βραδεμβούργο χορήγησε ενίσχυση, στο πλαίσιο του μέτρου «Βελτίωση της Υγιεινής», για δαπάνες εκπαίδευσης και κατάρτισης. Το εν λόγω μέτρο επικεντρώθηκε στην υγεία των ζώων, στη βελτίωση της υγιεινής κατά την άμελξη και της ποιότητας του νωπού γάλακτος, καθώς και στην ανάλυση περιπτώσεων μείωσης της απόδοσης. Η υλοποίηση του μέτρου ανατέθηκε στη Landeskontrollverband Brandenburg (LKVB) (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους του Βραδεμβούργου). Το ανώτατο ύψος της ενίσχυσης δεν υπερέβη το 60 % των επιλέξιμων δαπανών. |
| --- | --- |

(47)

Το Βραδεμβούργο χορήγησε ενίσχυση, στο πλαίσιο του μέτρου «Βελτίωση της Υγιεινής», για δαπάνες εκπαίδευσης και κατάρτισης. Το εν λόγω μέτρο επικεντρώθηκε στην υγεία των ζώων, στη βελτίωση της υγιεινής κατά την άμελξη και της ποιότητας του νωπού γάλακτος, καθώς και στην ανάλυση περιπτώσεων μείωσης της απόδοσης. Η υλοποίηση του μέτρου ανατέθηκε στη Landeskontrollverband Brandenburg (LKVB) (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους του Βραδεμβούργου). Το ανώτατο ύψος της ενίσχυσης δεν υπερέβη το 60 % των επιλέξιμων δαπανών.

| (48) | Στην κοινοποίηση της 20ής Σεπτεμβρίου 2013, η Γερμανία υποστήριξε (14) ότι το μέτρο «Βελτίωση της Υγιεινής», κατά την περίοδο 2001 έως 2006, συμβιβαζόταν με την εσωτερική αγορά. Οι προσφερόμενες συμβουλευτικές υπηρεσίες δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένες ομάδες, αλλά ήταν διαθέσιμες σε όλους τους γαλακτοπαραγωγούς του Βραδεμβούργου. Δεν έτυχαν ευνοϊκής μεταχείρισης μεμονωμένες επιχειρήσεις. Το μέτρο πρέπει να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στο σημείο 13.2 τρίτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 (κόστος της κατάρτισης του προσωπικού, ώστε να εφαρμόζει συστήματα διασφάλισης της ποιότητας). |
| --- | --- |

(48)

Στην κοινοποίηση της 20ής Σεπτεμβρίου 2013, η Γερμανία υποστήριξε (14) ότι το μέτρο «Βελτίωση της Υγιεινής», κατά την περίοδο 2001 έως 2006, συμβιβαζόταν με την εσωτερική αγορά. Οι προσφερόμενες συμβουλευτικές υπηρεσίες δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένες ομάδες, αλλά ήταν διαθέσιμες σε όλους τους γαλακτοπαραγωγούς του Βραδεμβούργου. Δεν έτυχαν ευνοϊκής μεταχείρισης μεμονωμένες επιχειρήσεις. Το μέτρο πρέπει να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στο σημείο 13.2 τρίτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 (κόστος της κατάρτισης του προσωπικού, ώστε να εφαρμόζει συστήματα διασφάλισης της ποιότητας).

14

| (49) | Στην κοινοποίησή τους της 27ης Φεβρουαρίου 2015, οι γερμανικές αρχές επανέλαβαν ότι όλοι οι γαλακτοπαραγωγοί της χώρας είχαν καταρχήν τη δυνατότητα να κάνουν χρήση των εν λόγω συμβουλευτικών υπηρεσιών (σύνθετες και ειδικές συμβουλευτικές υπηρεσίες). Η Γερμανία υποστηρίζει ότι οι επιχορηγήσεις αφορούν χρηματοδότηση μέρους των δαπανών με κατ' αποκοπήν ποσά ύψους 161,19 EUR ανά εκμετάλλευση, στην περίπτωση των σύνθετων συμβουλευτικών υπηρεσιών, και ύψους 144,62 EUR ανά εκμετάλλευση, στην περίπτωση των ειδικών συμβουλευτικών υπηρεσιών. Επομένως, δεν είναι δυνατόν να προκύψει υπέρβαση του ποσού των 100 000 EUR ανά εκμετάλλευση και ανά τριετία. Κατά τις γερμανικές αρχές, μολονότι οι προαναφερθείσες τιμές στηρίζονται σε δεδομένα του 2006, ωστόσο τα ποσά των άλλων ετών ήταν της ίδιας τάξης μεγέθους. Η Γερμανία υποστηρίζει περαιτέρω ότι οι τελικοί δικαιούχοι (γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις και γαλακτοπαραγωγοί) ήταν ΜΜΕ. |
| --- | --- |

(49)

Στην κοινοποίησή τους της 27ης Φεβρουαρίου 2015, οι γερμανικές αρχές επανέλαβαν ότι όλοι οι γαλακτοπαραγωγοί της χώρας είχαν καταρχήν τη δυνατότητα να κάνουν χρήση των εν λόγω συμβουλευτικών υπηρεσιών (σύνθετες και ειδικές συμβουλευτικές υπηρεσίες). Η Γερμανία υποστηρίζει ότι οι επιχορηγήσεις αφορούν χρηματοδότηση μέρους των δαπανών με κατ' αποκοπήν ποσά ύψους 161,19 EUR ανά εκμετάλλευση, στην περίπτωση των σύνθετων συμβουλευτικών υπηρεσιών, και ύψους 144,62 EUR ανά εκμετάλλευση, στην περίπτωση των ειδικών συμβουλευτικών υπηρεσιών. Επομένως, δεν είναι δυνατόν να προκύψει υπέρβαση του ποσού των 100 000 EUR ανά εκμετάλλευση και ανά τριετία. Κατά τις γερμανικές αρχές, μολονότι οι προαναφερθείσες τιμές στηρίζονται σε δεδομένα του 2006, ωστόσο τα ποσά των άλλων ετών ήταν της ίδιας τάξης μεγέθους. Η Γερμανία υποστηρίζει περαιτέρω ότι οι τελικοί δικαιούχοι (γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις και γαλακτοπαραγωγοί) ήταν ΜΜΕ.

BB 3

BB 3

| (50) | Το Βραδεμβούργο ενίσχυσε μέχρι τα τέλη του 2007 την παροχή πληροφοριών για οικονομικά ζητήματα, καθώς και τη διάδοση πρόσφατα αποκτηθεισών πληροφοριών και γνώσεων για γαλακτοκομικά ζητήματα που αφορούσαν τη νομοθεσία για το γάλα, τη γαλακτοκομική πολιτική, την παραγωγή και την ποιότητα του γάλακτος, τη σίτιση και την εκτροφή, την προώθηση, την προστασία από επιζωοτίες κ.α. Δεν παρασχέθηκαν προσωπικές συμβουλευτικές υπηρεσίες ούτε εκπαιδεύτηκαν μεμονωμένα άτομα. Η υλοποίηση του μέτρου ανατέθηκε στη Landesvereinigung der Milchwirtschaft Brandenburg-Berlin e. V. (LVMB) (Γαλακτοκομική Ένωση των Ομόσπονδων Κρατών του Βραδεμβούργου και του Βερολίνου) και στη Landesbauernverband Brandenburg eV (LBV) (Ένωση Γεωργών του Ομόσπονδου Κράτους του Βραδεμβούργου). |
| --- | --- |

(50)

Το Βραδεμβούργο ενίσχυσε μέχρι τα τέλη του 2007 την παροχή πληροφοριών για οικονομικά ζητήματα, καθώς και τη διάδοση πρόσφατα αποκτηθεισών πληροφοριών και γνώσεων για γαλακτοκομικά ζητήματα που αφορούσαν τη νομοθεσία για το γάλα, τη γαλακτοκομική πολιτική, την παραγωγή και την ποιότητα του γάλακτος, τη σίτιση και την εκτροφή, την προώθηση, την προστασία από επιζωοτίες κ.α. Δεν παρασχέθηκαν προσωπικές συμβουλευτικές υπηρεσίες ούτε εκπαιδεύτηκαν μεμονωμένα άτομα. Η υλοποίηση του μέτρου ανατέθηκε στη Landesvereinigung der Milchwirtschaft Brandenburg-Berlin e. V. (LVMB) (Γαλακτοκομική Ένωση των Ομόσπονδων Κρατών του Βραδεμβούργου και του Βερολίνου) και στη Landesbauernverband Brandenburg eV (LBV) (Ένωση Γεωργών του Ομόσπονδου Κράτους του Βραδεμβούργου).

| (51) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (15), η Γερμανία εξακολουθεί να θεωρεί ότι το προαναφερθέν μέτρο συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά. Το μέτρο εφαρμόστηκε σύμφωνα με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές 2000-2006, και συγκεκριμένα ως παροχή τεχνικής υποστήριξης σύμφωνα με το σημείο 14.1. Το εν λόγω μέτρο είχε σκοπό να βελτιώσει την αποδοτικότητα και τον επαγγελματισμό της γεωργίας στην Κοινότητα και να συμβάλει, κατ' αυτόν τον τρόπο, μακροπρόθεσμα στην οικονομική βιωσιμότητα του τομέα. |
| --- | --- |

(51)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (15), η Γερμανία εξακολουθεί να θεωρεί ότι το προαναφερθέν μέτρο συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά. Το μέτρο εφαρμόστηκε σύμφωνα με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές 2000-2006, και συγκεκριμένα ως παροχή τεχνικής υποστήριξης σύμφωνα με το σημείο 14.1. Το εν λόγω μέτρο είχε σκοπό να βελτιώσει την αποδοτικότητα και τον επαγγελματισμό της γεωργίας στην Κοινότητα και να συμβάλει, κατ' αυτόν τον τρόπο, μακροπρόθεσμα στην οικονομική βιωσιμότητα του τομέα.

15

| (52) | Οι διαγωνισμοί άμελξης και ποιότητας που διοργανώθηκαν, σε επίπεδο ομόσπονδου κράτους, από τη LVMB εμπίπτουν στο σημείο 14.1 τέταρτη περίπτωση «διοργάνωση διαγωνισμών». |
| --- | --- |

(52)

Οι διαγωνισμοί άμελξης και ποιότητας που διοργανώθηκαν, σε επίπεδο ομόσπονδου κράτους, από τη LVMB εμπίπτουν στο σημείο 14.1 τέταρτη περίπτωση «διοργάνωση διαγωνισμών».

| (53) | Στην κοινοποίηση της 27ης Φεβρουαρίου 2015, η Γερμανία υποστηρίζει ότι, στο πλαίσιο των διαγωνισμών, οι καταξιωμένες επιχειρήσεις του Βραδεμβούργου έλαβαν διακρίσεις επ' ευκαιρία της IGW (Διεθνούς Πράσινης Εβδομάδας) και έγιναν, κατ' αυτόν τον τρόπο, γνωστές στο ευρύ κοινό. Για τον σκοπό αυτόν, δαπανήθηκαν το 2006, μέσω της LVMB, πόροι ύψους περίπου 463 EUR, οι οποίοι προήλθαν από την εισφορά επί του γάλακτος (16). |
| --- | --- |

(53)

Στην κοινοποίηση της 27ης Φεβρουαρίου 2015, η Γερμανία υποστηρίζει ότι, στο πλαίσιο των διαγωνισμών, οι καταξιωμένες επιχειρήσεις του Βραδεμβούργου έλαβαν διακρίσεις επ' ευκαιρία της IGW (Διεθνούς Πράσινης Εβδομάδας) και έγιναν, κατ' αυτόν τον τρόπο, γνωστές στο ευρύ κοινό. Για τον σκοπό αυτόν, δαπανήθηκαν το 2006, μέσω της LVMB, πόροι ύψους περίπου 463 EUR, οι οποίοι προήλθαν από την εισφορά επί του γάλακτος (16).

16

| (54) | Στο πλαίσιο του προγράμματος της LBV «Συμβουλευτικές υπηρεσίες σε γαλακτοπαραγωγούς», παρασχέθηκαν συμβουλευτικές υπηρεσίες από σύμβουλους της LBV για γαλακτοκομικά ζητήματα προς όλους τους ενδιαφερομένους του γαλακτοκομικού τομέα. Η χρηματοδότηση πραγματοποιήθηκε με πόρους από την εισφορά επί του γάλακτος, με τη μορφή χρηματοδότησης μέρους των δαπανών στο πλαίσιο της χρηματοδότησης του προγράμματος. Βάσει των υποβληθέντων εγγράφων, η LBV έλαβε το 2006, προς τον σκοπό αυτό, επιχορήγηση ύψους 20 000 EUR από πόρους του ομόσπονδου κράτους. Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, παρόμοια πρακτική ακολουθήθηκε και κατά τα προηγούμενα έτη. |
| --- | --- |

(54)

Στο πλαίσιο του προγράμματος της LBV «Συμβουλευτικές υπηρεσίες σε γαλακτοπαραγωγούς», παρασχέθηκαν συμβουλευτικές υπηρεσίες από σύμβουλους της LBV για γαλακτοκομικά ζητήματα προς όλους τους ενδιαφερομένους του γαλακτοκομικού τομέα. Η χρηματοδότηση πραγματοποιήθηκε με πόρους από την εισφορά επί του γάλακτος, με τη μορφή χρηματοδότησης μέρους των δαπανών στο πλαίσιο της χρηματοδότησης του προγράμματος. Βάσει των υποβληθέντων εγγράφων, η LBV έλαβε το 2006, προς τον σκοπό αυτό, επιχορήγηση ύψους 20 000 EUR από πόρους του ομόσπονδου κράτους. Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, παρόμοια πρακτική ακολουθήθηκε και κατά τα προηγούμενα έτη.

| (55) | Οι ενισχύσεις δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένες ομάδες. Όλοι οι ενδιαφερόμενοι από τον σχετικό κλάδο του γαλακτοκομικού τομέα είχαν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στους προαναφερθέντες επαγγελματικούς διαγωνισμούς. Συνεπώς, πληρώθηκαν οι όροι του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(55)

Οι ενισχύσεις δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένες ομάδες. Όλοι οι ενδιαφερόμενοι από τον σχετικό κλάδο του γαλακτοκομικού τομέα είχαν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στους προαναφερθέντες επαγγελματικούς διαγωνισμούς. Συνεπώς, πληρώθηκαν οι όροι του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

HE 2

HE 2

| (56) | Η Έση χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη στη Landesvereinigung für Milch und Milcherzeugnisse Hessen eV (LVMH) (Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Έσης για το Γάλα και τα Γαλακτοκομικά Προϊόντα) για το μέτρο «Fortbildung für Erzeuger durch das Innovationsteam» («Κατάρτιση των παραγωγών από την ομάδα καινοτομίας»). Στο πλαίσιο του εν λόγω μέτρου, η ομάδα καινοτομίας της LVMH επεξεργάστηκε επιστημονικά στοιχεία στο πλαίσιο εξειδικευμένων άρθρων και προγραμμάτων κατάρτισης. Τούτο περιλάμβανε τη συλλογή και συγκέντρωση στοιχείων, και τη μετάδοση γνώσεων μέσω επιστημονικών άρθρων και μέσω προγραμμάτων κατάρτισης για γεωργούς και γεωργικούς εργάτες. |
| --- | --- |

(56)

Η Έση χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη στη Landesvereinigung für Milch und Milcherzeugnisse Hessen eV (LVMH) (Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Έσης για το Γάλα και τα Γαλακτοκομικά Προϊόντα) για το μέτρο «Fortbildung für Erzeuger durch das Innovationsteam» («Κατάρτιση των παραγωγών από την ομάδα καινοτομίας»). Στο πλαίσιο του εν λόγω μέτρου, η ομάδα καινοτομίας της LVMH επεξεργάστηκε επιστημονικά στοιχεία στο πλαίσιο εξειδικευμένων άρθρων και προγραμμάτων κατάρτισης. Τούτο περιλάμβανε τη συλλογή και συγκέντρωση στοιχείων, και τη μετάδοση γνώσεων μέσω επιστημονικών άρθρων και μέσω προγραμμάτων κατάρτισης για γεωργούς και γεωργικούς εργάτες.

| (57) | Η Γερμανία υποστηρίζει ότι οι επιπτώσεις στον ανταγωνισμό ήταν περιορισμένες (17). Συνεπώς, οι ενισχύσεις θα μπορούσαν να χορηγηθούν σε ποσοστό μέχρι 100 % του κόστους για την κάλυψη των δαπανών για επακριβώς περιγραφόμενες δραστηριότητες, και συγκεκριμένα για την εκπαίδευση και την κατάρτιση. Οι επιλέξιμες δαπάνες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν το πραγματικό κόστος διοργάνωσης ενός προγράμματος εκπαίδευσης, τα έξοδα μετακίνησης και διαμονής, καθώς και το κόστος παροχής υπηρεσιών αντικατάστασης κατά την απουσία του γεωργού ή των γεωργικών εργατών. Η υπό εξέταση περίπτωση αφορά την κατάρτιση γεωργών επί των προαναφερθέντων θεμάτων και, επομένως, πληρούνται οι απαιτήσεις του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(57)

Η Γερμανία υποστηρίζει ότι οι επιπτώσεις στον ανταγωνισμό ήταν περιορισμένες (17). Συνεπώς, οι ενισχύσεις θα μπορούσαν να χορηγηθούν σε ποσοστό μέχρι 100 % του κόστους για την κάλυψη των δαπανών για επακριβώς περιγραφόμενες δραστηριότητες, και συγκεκριμένα για την εκπαίδευση και την κατάρτιση. Οι επιλέξιμες δαπάνες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν το πραγματικό κόστος διοργάνωσης ενός προγράμματος εκπαίδευσης, τα έξοδα μετακίνησης και διαμονής, καθώς και το κόστος παροχής υπηρεσιών αντικατάστασης κατά την απουσία του γεωργού ή των γεωργικών εργατών. Η υπό εξέταση περίπτωση αφορά την κατάρτιση γεωργών επί των προαναφερθέντων θεμάτων και, επομένως, πληρούνται οι απαιτήσεις του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

17

| (58) | Ομοίως πληρούνται οι όροι του σημείου 14.2, καθότι η συμμετοχή στα προγράμματα κατάρτισης ήταν καταρχήν διαθέσιμη σε όλους στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια. Δεν υπήρξε υπέρβαση του ανώτατου επιτρεπόμενου ορίου των 100 000 EUR, δεδομένου ότι επρόκειτο για ενισχύσεις ύψους περίπου 125 EUR ανά δικαιούχο σε διάρκεια τριών ετών (σημείο 14.3). |
| --- | --- |

(58)

Ομοίως πληρούνται οι όροι του σημείου 14.2, καθότι η συμμετοχή στα προγράμματα κατάρτισης ήταν καταρχήν διαθέσιμη σε όλους στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια. Δεν υπήρξε υπέρβαση του ανώτατου επιτρεπόμενου ορίου των 100 000 EUR, δεδομένου ότι επρόκειτο για ενισχύσεις ύψους περίπου 125 EUR ανά δικαιούχο σε διάρκεια τριών ετών (σημείο 14.3).

HE 3

HE 3

| (59) | Η Έση χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για ενημερωτικές δράσεις με σκοπό την ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως, μεταξύ άλλων, σχετικά με τη θρεπτική αξία και τις δυνατότητες χρήσης τους. Η ομάδα διατροφής της LMVH εκλαΐκευσε επιστημονικές γνώσεις, διοργάνωσε ενημερωτικές εκδηλώσεις, καθώς και εκστρατείες και (μη αφορώσες συγκεκριμένες επιχειρήσεις) δράσεις δημοσίων σχέσεων με τη μορφή διαφημιστικών εντύπων, φυλλαδίων, διανεμόμενων εντύπων, συνταγών ή πλακάτ που αφορούσαν την παραγωγή γάλακτος, καθώς και την κατεργασία και επεξεργασία του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων. |
| --- | --- |

(59)

Η Έση χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για ενημερωτικές δράσεις με σκοπό την ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως, μεταξύ άλλων, σχετικά με τη θρεπτική αξία και τις δυνατότητες χρήσης τους. Η ομάδα διατροφής της LMVH εκλαΐκευσε επιστημονικές γνώσεις, διοργάνωσε ενημερωτικές εκδηλώσεις, καθώς και εκστρατείες και (μη αφορώσες συγκεκριμένες επιχειρήσεις) δράσεις δημοσίων σχέσεων με τη μορφή διαφημιστικών εντύπων, φυλλαδίων, διανεμόμενων εντύπων, συνταγών ή πλακάτ που αφορούσαν την παραγωγή γάλακτος, καθώς και την κατεργασία και επεξεργασία του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων.

| (60) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (18), η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο HE 3 δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, επειδή δεν ενέχει ευνοϊκή μεταχείριση συγκεκριμένων επιχειρήσεων ή κλάδων παραγωγής. Επρόκειτο για ένα «αμιγώς ενημερωτικό για τους καταναλωτές» μέτρο. Επικουρικώς, η Γερμανία υποστήριξε ότι η ενίσχυση συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

(60)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (18), η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο HE 3 δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, επειδή δεν ενέχει ευνοϊκή μεταχείριση συγκεκριμένων επιχειρήσεων ή κλάδων παραγωγής. Επρόκειτο για ένα «αμιγώς ενημερωτικό για τους καταναλωτές» μέτρο. Επικουρικώς, η Γερμανία υποστήριξε ότι η ενίσχυση συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά.

18

| (61) | Εφόσον το μέτρο χαρακτηριστεί, παρά την αντίθετη άποψη της Γερμανίας, ως ενίσχυση, θα πρέπει πάντως να θεωρηθεί ότι ήταν σύμφωνο με την τότε ακολουθούμενη πρακτική λήψης αποφάσεων και ότι ήταν, επομένως, κατ' ουσίαν νόμιμο. Το μέτρο δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο. Επομένως, τηρήθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όροι. Βάσει του σημείου 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, είναι επιλέξιμες οι ενισχύσεις που χορηγούνται για την κάλυψη μέχρι και του 100 % των δαπανών. Το πραγματικό ύψος των επιδοτήσεων υπολειπόταν κατά πολύ του εφαρμοστέου ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάρκεια τριών ετών (σημείο 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006). Την περίοδο 2001-2006 δραστηριοποιούνταν στην Έση περίπου 6 000 εκτροφείς γαλακτοπαραγωγών ζώων και, ως εκ τούτου, κατά την επίμαχη περίοδο, αναλογούσαν στον κάθε δικαιούχο, κατά μέσο όρο, περίπου 170 EUR. |
| --- | --- |

(61)

Εφόσον το μέτρο χαρακτηριστεί, παρά την αντίθετη άποψη της Γερμανίας, ως ενίσχυση, θα πρέπει πάντως να θεωρηθεί ότι ήταν σύμφωνο με την τότε ακολουθούμενη πρακτική λήψης αποφάσεων και ότι ήταν, επομένως, κατ' ουσίαν νόμιμο. Το μέτρο δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο. Επομένως, τηρήθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όροι. Βάσει του σημείου 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, είναι επιλέξιμες οι ενισχύσεις που χορηγούνται για την κάλυψη μέχρι και του 100 % των δαπανών. Το πραγματικό ύψος των επιδοτήσεων υπολειπόταν κατά πολύ του εφαρμοστέου ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάρκεια τριών ετών (σημείο 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006). Την περίοδο 2001-2006 δραστηριοποιούνταν στην Έση περίπου 6 000 εκτροφείς γαλακτοπαραγωγών ζώων και, ως εκ τούτου, κατά την επίμαχη περίοδο, αναλογούσαν στον κάθε δικαιούχο, κατά μέσο όρο, περίπου 170 EUR.

HE 9

HE 9

| (62) | Η Έση χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη στη LVMH για το μέτρο «Κατάρτιση νέων εκτροφέων γαλακτοπαραγωγών ζώων». Το μέτρο αυτό απέβλεπε στη βελτίωση των δεξιοτήτων των νέων εκτροφέων γαλακτοπαραγωγών ζώων. Οι επιλέξιμες δαπάνες περιλάμβαναν το πραγματικό κόστος διοργάνωσης του προγράμματος κατάρτισης, τα έξοδα μετακίνησης και διαμονής, καθώς και το κόστος παροχής υπηρεσιών αντικατάστασης κατά την απουσία του γεωργού ή των γεωργικών εργατών. |
| --- | --- |

(62)

Η Έση χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη στη LVMH για το μέτρο «Κατάρτιση νέων εκτροφέων γαλακτοπαραγωγών ζώων». Το μέτρο αυτό απέβλεπε στη βελτίωση των δεξιοτήτων των νέων εκτροφέων γαλακτοπαραγωγών ζώων. Οι επιλέξιμες δαπάνες περιλάμβαναν το πραγματικό κόστος διοργάνωσης του προγράμματος κατάρτισης, τα έξοδα μετακίνησης και διαμονής, καθώς και το κόστος παροχής υπηρεσιών αντικατάστασης κατά την απουσία του γεωργού ή των γεωργικών εργατών.

| (63) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (19), η Γερμανία υποστήριξε ότι οι επιπτώσεις στους όρους ανταγωνισμού ήταν περιορισμένες. Συνεπώς, οι εν λόγω ενισχύσεις θα μπορούσαν να χορηγηθούν σε ποσοστό μέχρι 100 % του κόστους για την κάλυψη των δαπανών για επακριβώς περιγραφόμενες δραστηριότητες, ιδίως δε για την εκπαίδευση και την κατάρτιση. Το περιγραφέν μέτρο μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στο σημείο 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, καθότι εντέλει αποβλέπει, σύμφωνα με τη διατύπωσή του, στην περιγραφόμενη στο ως άνω σημείο προώθηση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. |
| --- | --- |

(63)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (19), η Γερμανία υποστήριξε ότι οι επιπτώσεις στους όρους ανταγωνισμού ήταν περιορισμένες. Συνεπώς, οι εν λόγω ενισχύσεις θα μπορούσαν να χορηγηθούν σε ποσοστό μέχρι 100 % του κόστους για την κάλυψη των δαπανών για επακριβώς περιγραφόμενες δραστηριότητες, ιδίως δε για την εκπαίδευση και την κατάρτιση. Το περιγραφέν μέτρο μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στο σημείο 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, καθότι εντέλει αποβλέπει, σύμφωνα με τη διατύπωσή του, στην περιγραφόμενη στο ως άνω σημείο προώθηση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

19

| (64) | Το μέτρο αφορά κλασσικές δράσεις κατάρτισης στον γαλακτοκομικό τομέα, οι οποίες ήταν καταρχήν διαθέσιμες σε όλους τους παραγωγούς και οι οποίες ήταν, ως εκ τούτου, σύμφωνες με τις απαιτήσεις του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Στις περιπτώσεις αυτές, επιτρεπόταν η χορήγηση ενισχύσεων που κάλυπταν το 100 % του κόστους. Λαμβανομένου υπόψη ότι η συνολική δαπάνη ανήλθε την περίοδο 2001 έως 2006 σε περίπου 35 000 EUR, το ύψος της ενίσχυσης δεν υπερέβη το ανώτατο όριο των 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάρκεια τριών ετών (σημείο 14.3 των κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006). |
| --- | --- |

(64)

Το μέτρο αφορά κλασσικές δράσεις κατάρτισης στον γαλακτοκομικό τομέα, οι οποίες ήταν καταρχήν διαθέσιμες σε όλους τους παραγωγούς και οι οποίες ήταν, ως εκ τούτου, σύμφωνες με τις απαιτήσεις του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Στις περιπτώσεις αυτές, επιτρεπόταν η χορήγηση ενισχύσεων που κάλυπταν το 100 % του κόστους. Λαμβανομένου υπόψη ότι η συνολική δαπάνη ανήλθε την περίοδο 2001 έως 2006 σε περίπου 35 000 EUR, το ύψος της ενίσχυσης δεν υπερέβη το ανώτατο όριο των 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάρκεια τριών ετών (σημείο 14.3 των κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006).

NI 5

NI 5

| (65) | Η Κάτω Σαξονία χορήγησε στη Landesvereinigung der Milchwirtschaft Niedersachsen eV (LVMN) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Κάτω Σαξονίας) χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή σε εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις και για την επεξεργασία επιστημονικών γνώσεων σε εκλαϊκευμένη μορφή. Στο πλαίσιο αυτό, επιδοτήθηκαν οι δαπάνες για τη μίσθωση και τον εξοπλισμό εκθεσιακών χώρων, καθώς και οι δαπάνες για τη δημοσίευση πραγματικών στοιχείων (φυλλάδια, συνταγές κ.λπ.) σχετικά με το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τη θρεπτική αξία και τις δυνατότητες χρήσης τους, καθώς και σχετικά με την παραγωγή γάλακτος στην Κάτω Σαξονία. Ο συντονισμός του μέτρου πραγματοποιήθηκε από τη LVMN. Η τεχνική υλοποίηση του μέτρου πραγματοποιήθηκε είτε από την ίδια την ένωση είτε από εξουσιοδοτημένα από αυτήν τρίτα μέρη. |
| --- | --- |

(65)

Η Κάτω Σαξονία χορήγησε στη Landesvereinigung der Milchwirtschaft Niedersachsen eV (LVMN) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Κάτω Σαξονίας) χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή σε εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις και για την επεξεργασία επιστημονικών γνώσεων σε εκλαϊκευμένη μορφή. Στο πλαίσιο αυτό, επιδοτήθηκαν οι δαπάνες για τη μίσθωση και τον εξοπλισμό εκθεσιακών χώρων, καθώς και οι δαπάνες για τη δημοσίευση πραγματικών στοιχείων (φυλλάδια, συνταγές κ.λπ.) σχετικά με το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τη θρεπτική αξία και τις δυνατότητες χρήσης τους, καθώς και σχετικά με την παραγωγή γάλακτος στην Κάτω Σαξονία. Ο συντονισμός του μέτρου πραγματοποιήθηκε από τη LVMN. Η τεχνική υλοποίηση του μέτρου πραγματοποιήθηκε είτε από την ίδια την ένωση είτε από εξουσιοδοτημένα από αυτήν τρίτα μέρη.

| (66) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (20), η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο πρέπει να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στην τέταρτη περίπτωση (διοργάνωση διαγωνισμών, εκθέσεων και πανηγύρεων) του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Το μέτρο επικεντρώνεται στην επιδότηση του εκθεσιακού περιπτέρου της LVMN. Ως εκ τούτου, πρόκειται, κατά την άποψη της Γερμανίας, για επιλέξιμη και συμβατή με το κοινοτικό δίκαιο ενίσχυση, εφόσον πληρούνται, επιπροσθέτως, οι όροι των σημείων 14.2 και 14.3. |
| --- | --- |

(66)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (20), η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο πρέπει να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στην τέταρτη περίπτωση (διοργάνωση διαγωνισμών, εκθέσεων και πανηγύρεων) του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Το μέτρο επικεντρώνεται στην επιδότηση του εκθεσιακού περιπτέρου της LVMN. Ως εκ τούτου, πρόκειται, κατά την άποψη της Γερμανίας, για επιλέξιμη και συμβατή με το κοινοτικό δίκαιο ενίσχυση, εφόσον πληρούνται, επιπροσθέτως, οι όροι των σημείων 14.2 και 14.3.

20

| (67) | Κατά την άποψη της Κάτω Σαξονίας, οι σχετικές απαιτήσεις πληρούνται, καθότι, λόγω του κοινού περιπτέρου, όλες οι γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις (μέσος όρος κατά την περίοδο 2001-2006: περίπου 17 500 εκμεταλλεύσεις) επωφελήθηκαν από το μέτρο. Κατ' αυτόν τον τρόπο, διασφαλίζεται ότι πρόσβαση στο μέτρο έχουν όλες οι γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις (σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006) και ότι οι ενισχύσεις δεν υπερβαίνουν το ποσό των 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών (σημείο 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006). |
| --- | --- |

(67)

Κατά την άποψη της Κάτω Σαξονίας, οι σχετικές απαιτήσεις πληρούνται, καθότι, λόγω του κοινού περιπτέρου, όλες οι γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις (μέσος όρος κατά την περίοδο 2001-2006: περίπου 17 500 εκμεταλλεύσεις) επωφελήθηκαν από το μέτρο. Κατ' αυτόν τον τρόπο, διασφαλίζεται ότι πρόσβαση στο μέτρο έχουν όλες οι γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις (σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006) και ότι οι ενισχύσεις δεν υπερβαίνουν το ποσό των 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών (σημείο 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006).

NI 6 (2001-2003)

NI 6 (2001-2003)

| (68) | Περαιτέρω, η Κάτω Σαξονία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή επιχειρήσεων μεταποίησης σε εκθέσεις. Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι η στήριξη που χορηγήθηκε κατά τα έτη 2001-2006 πληρούσε τους όρους του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Από τις 26 Νοεμβρίου 2003 το μέτρο βασίστηκε στην εγκεκριμένη κρατική ενίσχυση Ν 200/2003, η οποία ίσχυε μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2008 με ανώτατη ένταση ενίσχυσης μέχρι 50 % και/ή ανώτατο ποσό ενίσχυσης 70 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάρκεια τριών ετών. |
| --- | --- |

(68)

Περαιτέρω, η Κάτω Σαξονία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή επιχειρήσεων μεταποίησης σε εκθέσεις. Η Γερμανία ισχυρίστηκε ότι η στήριξη που χορηγήθηκε κατά τα έτη 2001-2006 πληρούσε τους όρους του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Από τις 26 Νοεμβρίου 2003 το μέτρο βασίστηκε στην εγκεκριμένη κρατική ενίσχυση Ν 200/2003, η οποία ίσχυε μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2008 με ανώτατη ένταση ενίσχυσης μέχρι 50 % και/ή ανώτατο ποσό ενίσχυσης 70 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάρκεια τριών ετών.

| (69) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (21) η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο αφορούσε αποκλειστικά ενισχύσεις προς επιχειρήσεις του τομέα της μεταποίησης και εμπορίας (γαλακτοκομικές μονάδες) για τη συμμετοχή σε εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις. Ως εκ τούτου, η αξιολόγηση του εν λόγω μέτρου δεν ενέπιπτε στο σημείο 14.1 πέμπτη περίπτωση (όπως έκρινε η Επιτροπή με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας), αλλά στο σημείο 14.1 τέταρτη περίπτωση. Στη βάση αυτή, η ενίσχυση θεωρήθηκε ότι συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά και όσον αφορά την περίοδο 2001-2003. |
| --- | --- |

(69)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (21) η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο αφορούσε αποκλειστικά ενισχύσεις προς επιχειρήσεις του τομέα της μεταποίησης και εμπορίας (γαλακτοκομικές μονάδες) για τη συμμετοχή σε εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις. Ως εκ τούτου, η αξιολόγηση του εν λόγω μέτρου δεν ενέπιπτε στο σημείο 14.1 πέμπτη περίπτωση (όπως έκρινε η Επιτροπή με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας), αλλά στο σημείο 14.1 τέταρτη περίπτωση. Στη βάση αυτή, η ενίσχυση θεωρήθηκε ότι συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά και όσον αφορά την περίοδο 2001-2003.

21

| (70) | Στις παρατηρήσεις τους της 27ης Φεβρουαρίου 2015, οι γερμανικές αρχές διαβεβαιώνουν, όσον αφορά τη σχετική περίοδο (1 Ιανουαρίου 2002 - 26 Νοεμβρίου 2003) (22), ότι το μέτρο NI 6 ήταν διαθέσιμο σε όλες τις επιχειρήσεις του τομέα της μεταποίησης και εμπορίας γαλακτομικών προϊόντων και ότι βασίστηκε σε αντικειμενικά κριτήρια. Περαιτέρω, το μέτρο δεν έθετε ως προϋπόθεση την ιδιότητα του μέλους σε οργάνωση παραγωγών ή σε άλλη γεωργική οργάνωση. |
| --- | --- |

(70)

Στις παρατηρήσεις τους της 27ης Φεβρουαρίου 2015, οι γερμανικές αρχές διαβεβαιώνουν, όσον αφορά τη σχετική περίοδο (1 Ιανουαρίου 2002 - 26 Νοεμβρίου 2003) (22), ότι το μέτρο NI 6 ήταν διαθέσιμο σε όλες τις επιχειρήσεις του τομέα της μεταποίησης και εμπορίας γαλακτομικών προϊόντων και ότι βασίστηκε σε αντικειμενικά κριτήρια. Περαιτέρω, το μέτρο δεν έθετε ως προϋπόθεση την ιδιότητα του μέλους σε οργάνωση παραγωγών ή σε άλλη γεωργική οργάνωση.

22

| (71) | Στις ίδιες παρατηρήσεις αναφέρεται ότι η ένταση των ενισχύσεων ανήλθε, στην περίπτωση του εν λόγω μέτρου, κατ' ανώτατο στο 48 %. Μόνο μία επιχείρηση (η Nordmilch eG) έλαβε, κατά την προαναφερθείσα περίοδο, στο πλαίσιο του επίμαχου μέτρου, συνολικό ποσό ενίσχυσης το οποίο υπερέβη τις 100 000 EUR. Κατά τις γερμανικές αρχές, η Nordmilch eG δεν ενέπιπτε στον ορισμό των ΜΜΕ. Ως εκ τούτου, εξετάζεται η ανάκληση της εν λόγω μεμονωμένης ενίσχυσης. |
| --- | --- |

(71)

Στις ίδιες παρατηρήσεις αναφέρεται ότι η ένταση των ενισχύσεων ανήλθε, στην περίπτωση του εν λόγω μέτρου, κατ' ανώτατο στο 48 %. Μόνο μία επιχείρηση (η Nordmilch eG) έλαβε, κατά την προαναφερθείσα περίοδο, στο πλαίσιο του επίμαχου μέτρου, συνολικό ποσό ενίσχυσης το οποίο υπερέβη τις 100 000 EUR. Κατά τις γερμανικές αρχές, η Nordmilch eG δεν ενέπιπτε στον ορισμό των ΜΜΕ. Ως εκ τούτου, εξετάζεται η ανάκληση της εν λόγω μεμονωμένης ενίσχυσης.

NI 7

NI 7

| (72) | Η Κάτω Σαξονία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για γενικές δράσεις ενημέρωσης των καταναλωτών σχετικά με το γάλα ως είδος διατροφής. Δικαιούχος της πληρωμής ήταν η LVMN, κατ' ανάθεση της οποίας καταρτίστηκε το ενημερωτικό υλικό. |
| --- | --- |

(72)

Η Κάτω Σαξονία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για γενικές δράσεις ενημέρωσης των καταναλωτών σχετικά με το γάλα ως είδος διατροφής. Δικαιούχος της πληρωμής ήταν η LVMN, κατ' ανάθεση της οποίας καταρτίστηκε το ενημερωτικό υλικό.

| (73) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (23) η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο «Γενικές Ενημερωτικές δράσεις» δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, καθότι δεν ενέχει ευνοϊκή μεταχείριση συγκεκριμένων επιχειρήσεων ή κλάδων παραγωγής. |
| --- | --- |

(73)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (23) η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο «Γενικές Ενημερωτικές δράσεις» δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, καθότι δεν ενέχει ευνοϊκή μεταχείριση συγκεκριμένων επιχειρήσεων ή κλάδων παραγωγής.

23

| (74) | Η Γερμανία υποστήριξε (24) ότι το μέτρο ήταν κατ' ουσίαν σύμφωνο με τις απαιτήσεις των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών που ήταν τότε σε ισχύ και ότι μπορεί καταρχήν να θεωρηθεί ως παροχή τεχνικής υποστήριξης σύμφωνα με το σημείο 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, καθότι έχει σκοπό την εκλαΐκευση πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων, καθώς και τη διάδοση των γενικών πληροφοριών σχετικά με τις ιδιότητες του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων. |
| --- | --- |

(74)

Η Γερμανία υποστήριξε (24) ότι το μέτρο ήταν κατ' ουσίαν σύμφωνο με τις απαιτήσεις των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών που ήταν τότε σε ισχύ και ότι μπορεί καταρχήν να θεωρηθεί ως παροχή τεχνικής υποστήριξης σύμφωνα με το σημείο 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, καθότι έχει σκοπό την εκλαΐκευση πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων, καθώς και τη διάδοση των γενικών πληροφοριών σχετικά με τις ιδιότητες του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων.

24

| (75) | Κατά τη Γερμανία, το μέτρο, συνολικά, δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο. Επομένως, τηρήθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όροι. |
| --- | --- |

(75)

Κατά τη Γερμανία, το μέτρο, συνολικά, δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο. Επομένως, τηρήθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όροι.

| (76) | Κατά τη Γερμανία, το ύψος της επιδότησης υπολείπεται κατά πολύ του οριζόμενου στο σημείο 14.3 ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών. Λαμβανομένων υπόψη των, κατά μέσο όρο, περίπου 17 500 γαλακτοπαραγωγών, κατά την προαναφερθείσα περίοδο, στην Κάτω Σαξονία και του συνολικού ποσού των περίπου 6,9 εκατ. EUR, αναλογούσαν, στο πλαίσιο του μέτρου NI 7, περίπου 395 EUR ανά δικαιούχο καθ' όλη την περίοδο. |
| --- | --- |

(76)

Κατά τη Γερμανία, το ύψος της επιδότησης υπολείπεται κατά πολύ του οριζόμενου στο σημείο 14.3 ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών. Λαμβανομένων υπόψη των, κατά μέσο όρο, περίπου 17 500 γαλακτοπαραγωγών, κατά την προαναφερθείσα περίοδο, στην Κάτω Σαξονία και του συνολικού ποσού των περίπου 6,9 εκατ. EUR, αναλογούσαν, στο πλαίσιο του μέτρου NI 7, περίπου 395 EUR ανά δικαιούχο καθ' όλη την περίοδο.

NW 4 και NW 5

NW 4 και NW 5

| (77) | Η Βόρεια Ρηνανία - Βεστφαλία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για ενημερωτικές εκδηλώσεις και δράσεις γενικής ενημέρωσης των καταναλωτών, και για δράσεις με αντικείμενο τη χρήση του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων και τις γενικές τους ιδιότητες (επιμέρους μέτρο NW 4). Λήπτες της επιχορήγησης ήταν η Landesvereinigung der Milchwirtschaft Nordrhein-Westfalen eV (LVMNRW) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας) και οι Landwirtschaftsverbände Rheinland und Westfalen-Lippe (Γεωργικές Ενώσεις Ρηνανίας και Βεστφαλίας-Λίπε). |
| --- | --- |

(77)

Η Βόρεια Ρηνανία - Βεστφαλία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για ενημερωτικές εκδηλώσεις και δράσεις γενικής ενημέρωσης των καταναλωτών, και για δράσεις με αντικείμενο τη χρήση του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων και τις γενικές τους ιδιότητες (επιμέρους μέτρο NW 4). Λήπτες της επιχορήγησης ήταν η Landesvereinigung der Milchwirtschaft Nordrhein-Westfalen eV (LVMNRW) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας) και οι Landwirtschaftsverbände Rheinland und Westfalen-Lippe (Γεωργικές Ενώσεις Ρηνανίας και Βεστφαλίας-Λίπε).

| (78) | Επιπλέον, η Βόρεια Ρηνανία - Βεστφαλία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για εκδηλώσεις ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ γαλακτοπαραγωγών για γαλακτοκομικά ζητήματα (επιμέρους μέτρο NW 5). |
| --- | --- |

(78)

Επιπλέον, η Βόρεια Ρηνανία - Βεστφαλία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για εκδηλώσεις ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ γαλακτοπαραγωγών για γαλακτοκομικά ζητήματα (επιμέρους μέτρο NW 5).

| (79) | Επιδοτήθηκαν οι δαπάνες οργάνωσης και διεξαγωγής εκδηλώσεων, παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών και ενημέρωσης, και υλοποίησης προγραμμάτων κατάρτισης για γαλακτοκομικά ζητήματα. Η ένταση της ενίσχυσης ανήλθε μέχρι το 30 %. |
| --- | --- |

(79)

Επιδοτήθηκαν οι δαπάνες οργάνωσης και διεξαγωγής εκδηλώσεων, παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών και ενημέρωσης, και υλοποίησης προγραμμάτων κατάρτισης για γαλακτοκομικά ζητήματα. Η ένταση της ενίσχυσης ανήλθε μέχρι το 30 %.

| (80) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (25) η Γερμανία υποστήριξε ότι δεν συντρέχει καμία απολύτως περίπτωση διακριτικής μεταχείρισης συγκεκριμένων επιχειρήσεων ή οικονομικών κλάδων στο πλαίσιο των μέτρων NW 4 και NW 5, καθότι τα εν λόγω μέτρα είχαν ως αποδέκτη το ευρύ κοινό. Συνεπώς, τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη. Επιπλέον, σε περίπτωση που τυχόν θεωρηθεί ότι συντρέχει περίπτωση ευνοϊκής μεταχείρισης σε συνάρτηση με τα δύο εν λόγω μέτρα, απουσιάζει το στοιχείο της ουσιαστικής και γεωγραφικής επιλεκτικότητας. |
| --- | --- |

(80)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (25) η Γερμανία υποστήριξε ότι δεν συντρέχει καμία απολύτως περίπτωση διακριτικής μεταχείρισης συγκεκριμένων επιχειρήσεων ή οικονομικών κλάδων στο πλαίσιο των μέτρων NW 4 και NW 5, καθότι τα εν λόγω μέτρα είχαν ως αποδέκτη το ευρύ κοινό. Συνεπώς, τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη. Επιπλέον, σε περίπτωση που τυχόν θεωρηθεί ότι συντρέχει περίπτωση ευνοϊκής μεταχείρισης σε συνάρτηση με τα δύο εν λόγω μέτρα, απουσιάζει το στοιχείο της ουσιαστικής και γεωγραφικής επιλεκτικότητας.

25

| (81) | Στις παρατηρήσεις τους της 27ης Φεβρουαρίου 2015, οι γερμανικές αρχές ανέφεραν ότι η ετήσια συνολική δαπάνη για το μέτρο NW 4 ανήλθε, κατά την περίοδο 2001-2006, σε ποσό που κυμαινόταν μεταξύ των 335 200 EUR και των 497 800 EUR. Λαμβανομένων υπόψη των περίπου 10 000 εκμεταλλεύσεων εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων κατά την ίδια περίοδο, αναλογούσε σε κάθε δικαιούχο ετήσιο ποσό μεταξύ 33,52 και 49,78 EUR. Λαμβανομένων υπόψη των ετήσιων δαπανών ύψους 14 000 EUR, προκύπτει, όσον αφορά το μέτρο NW 5, ποσό ύψους περίπου 1,4 EUR ανά δικαιούχο και ανά έτος. |
| --- | --- |

(81)

Στις παρατηρήσεις τους της 27ης Φεβρουαρίου 2015, οι γερμανικές αρχές ανέφεραν ότι η ετήσια συνολική δαπάνη για το μέτρο NW 4 ανήλθε, κατά την περίοδο 2001-2006, σε ποσό που κυμαινόταν μεταξύ των 335 200 EUR και των 497 800 EUR. Λαμβανομένων υπόψη των περίπου 10 000 εκμεταλλεύσεων εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων κατά την ίδια περίοδο, αναλογούσε σε κάθε δικαιούχο ετήσιο ποσό μεταξύ 33,52 και 49,78 EUR. Λαμβανομένων υπόψη των ετήσιων δαπανών ύψους 14 000 EUR, προκύπτει, όσον αφορά το μέτρο NW 5, ποσό ύψους περίπου 1,4 EUR ανά δικαιούχο και ανά έτος.

NW 6

NW 6

| (82) | Η Βόρεια Ρηνανία - Βεστφαλία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τη συλλογή σημαντικών δεδομένων τα οποία συνέβαλαν στη διαφάνεια της αγοράς. Επιλέξιμες ήταν οι δαπάνες οι οποίες προέκυψαν για την Ένωση της Γαλακτοβιομηχανίας LVMNRW όσον αφορά τη συλλογή, αποτίμηση και δημοσίευση των σχετικών δεδομένων για την αγορά γάλακτος. Τα αποτελέσματα δημοσιοποιήθηκαν με τη μορφή ανακοινώσεων και εκθέσεων αγοράς, και ήταν διαθέσιμα δωρεάν στους πολίτες. Συνέβαλαν στη διαφάνεια της αγοράς και συνετέλεσαν στη διάδοση των πραγματικών και επιστημονικών στοιχείων, καθώς και στην ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ επιχειρήσεων του γαλακτοκομικού τομέα. |
| --- | --- |

(82)

Η Βόρεια Ρηνανία - Βεστφαλία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τη συλλογή σημαντικών δεδομένων τα οποία συνέβαλαν στη διαφάνεια της αγοράς. Επιλέξιμες ήταν οι δαπάνες οι οποίες προέκυψαν για την Ένωση της Γαλακτοβιομηχανίας LVMNRW όσον αφορά τη συλλογή, αποτίμηση και δημοσίευση των σχετικών δεδομένων για την αγορά γάλακτος. Τα αποτελέσματα δημοσιοποιήθηκαν με τη μορφή ανακοινώσεων και εκθέσεων αγοράς, και ήταν διαθέσιμα δωρεάν στους πολίτες. Συνέβαλαν στη διαφάνεια της αγοράς και συνετέλεσαν στη διάδοση των πραγματικών και επιστημονικών στοιχείων, καθώς και στην ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ επιχειρήσεων του γαλακτοκομικού τομέα.

| (83) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (26) η Γερμανία υποστήριξε ότι, όσον αφορά το εν λόγω μέτρο, δεν υφίσταται ουσιαστική και γεωγραφική επιλεκτικότητα. Επικουρικώς, υποστηρίχθηκε ότι τηρήθηκαν οι απαιτήσεις συμβατότητας των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών. |
| --- | --- |

(83)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (26) η Γερμανία υποστήριξε ότι, όσον αφορά το εν λόγω μέτρο, δεν υφίσταται ουσιαστική και γεωγραφική επιλεκτικότητα. Επικουρικώς, υποστηρίχθηκε ότι τηρήθηκαν οι απαιτήσεις συμβατότητας των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών.

26

| (84) | Δικαιούχοι ήταν γεωργοί, συνεταιρισμοί παραγωγών και όλοι τα ενδιαφερόμενα μέρη του γαλακτοκομικού τομέα (27). |
| --- | --- |

(84)

Δικαιούχοι ήταν γεωργοί, συνεταιρισμοί παραγωγών και όλοι τα ενδιαφερόμενα μέρη του γαλακτοκομικού τομέα (27).

27

| (85) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 27 Φεβρουαρίου 2015, η Γερμανία ανέφερε ότι η ετήσια συνολική δαπάνη για το μέτρο NW 6 υπολογίζεται ότι ανήλθε, κατά την περίοδο 2001-2006, σε ποσό που κυμαινόταν μεταξύ 139 400 και 155 900 EUR. Με περίπου 10 000 εκμεταλλεύσεις εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων την ίδια χρονική περίοδο, αναλογούσε σε κάθε δικαιούχο ετήσιο ποσό μεταξύ 13,94 και 15,59 EUR. |
| --- | --- |

(85)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 27 Φεβρουαρίου 2015, η Γερμανία ανέφερε ότι η ετήσια συνολική δαπάνη για το μέτρο NW 6 υπολογίζεται ότι ανήλθε, κατά την περίοδο 2001-2006, σε ποσό που κυμαινόταν μεταξύ 139 400 και 155 900 EUR. Με περίπου 10 000 εκμεταλλεύσεις εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων την ίδια χρονική περίοδο, αναλογούσε σε κάθε δικαιούχο ετήσιο ποσό μεταξύ 13,94 και 15,59 EUR.

RP 1 και SL 2

RP 1 και SL 2

| (86) | Η Ρηνανία-Παλατινάτο και το Ζάαρ χορήγησαν χρηματοδοτική στήριξη για την ενημέρωση των καταναλωτών, μεταξύ άλλων, για την εκλαΐκευση επιστημονικών γνώσεων και για τη γνωστοποίηση γενικών πραγματικών στοιχείων σχετικά με προϊόντα, τα διατροφικά τους οφέλη και την προτεινόμενη χρήση τους. Επιλέξιμες ήταν οι δαπάνες για τη συμμετοχή σε εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις, τα έξοδα μετακίνησης, τα έξοδα δημοσίευσης, τα μισθώματα για εκθέσεις και συμβολικά βραβεία αξίας μέχρι 250 EUR ανά βραβείο και νικητή. |
| --- | --- |

(86)

Η Ρηνανία-Παλατινάτο και το Ζάαρ χορήγησαν χρηματοδοτική στήριξη για την ενημέρωση των καταναλωτών, μεταξύ άλλων, για την εκλαΐκευση επιστημονικών γνώσεων και για τη γνωστοποίηση γενικών πραγματικών στοιχείων σχετικά με προϊόντα, τα διατροφικά τους οφέλη και την προτεινόμενη χρήση τους. Επιλέξιμες ήταν οι δαπάνες για τη συμμετοχή σε εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις, τα έξοδα μετακίνησης, τα έξοδα δημοσίευσης, τα μισθώματα για εκθέσεις και συμβολικά βραβεία αξίας μέχρι 250 EUR ανά βραβείο και νικητή.

| (87) | Διαφημιστικές δράσεις (28) ή μέτρα που αφορούσαν τα προϊόντα συγκεκριμένων επιχειρήσεων αποκλείονταν από τη χρηματοδότηση. Ο συντονισμός και η τεχνική υλοποίηση του μέτρου πραγματοποιήθηκαν από τη Milchwirtschaftliche Arbeitsgemeinschaft Rheinland-Pfalz eV (MILAG) (Γαλακτοκομική Ομάδα Εργασίας Ρηνανίας-Παλατινάτου) και τη Landesvereinigung der Milchwirtschaft des Saarlandes eV (LVMS) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους του Ζάαρ). |
| --- | --- |

(87)

Διαφημιστικές δράσεις (28) ή μέτρα που αφορούσαν τα προϊόντα συγκεκριμένων επιχειρήσεων αποκλείονταν από τη χρηματοδότηση. Ο συντονισμός και η τεχνική υλοποίηση του μέτρου πραγματοποιήθηκαν από τη Milchwirtschaftliche Arbeitsgemeinschaft Rheinland-Pfalz eV (MILAG) (Γαλακτοκομική Ομάδα Εργασίας Ρηνανίας-Παλατινάτου) και τη Landesvereinigung der Milchwirtschaft des Saarlandes eV (LVMS) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους του Ζάαρ).

28

| (88) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (29) η Γερμανία υποστήριξε ότι τα εν λόγω μέτρα δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση, καθότι δεν ενέχουν ευνοϊκή μεταχείριση συγκεκριμένων επιχειρήσεων ή κλάδων παραγωγής. Κατά την άποψη της Γερμανίας, πρόκειται για «αμιγώς ενημερωτικά για τους καταναλωτές» μέτρα. Επικουρικώς, η Γερμανία υποστήριξε ότι οι ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά: Το σημείο 8 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις που αφορούν στη διαφήμιση γεωργικών προϊόντων συγκεκριμενοποιεί τα μέτρα τα οποία εμπίπτουν στην κατηγορία των μέτρων τεχνικής επαγγελματικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα κατά την έννοια του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(88)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (29) η Γερμανία υποστήριξε ότι τα εν λόγω μέτρα δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση, καθότι δεν ενέχουν ευνοϊκή μεταχείριση συγκεκριμένων επιχειρήσεων ή κλάδων παραγωγής. Κατά την άποψη της Γερμανίας, πρόκειται για «αμιγώς ενημερωτικά για τους καταναλωτές» μέτρα. Επικουρικώς, η Γερμανία υποστήριξε ότι οι ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά: Το σημείο 8 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις που αφορούν στη διαφήμιση γεωργικών προϊόντων συγκεκριμενοποιεί τα μέτρα τα οποία εμπίπτουν στην κατηγορία των μέτρων τεχνικής επαγγελματικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα κατά την έννοια του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

29

| (89) | Από την πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής κατά τα έτη 2000-2006, η οποία ακολουθήθηκε σε διάφορους τομείς παραγωγής και σε διάφορα κράτη μέλη, προκύπτει ότι η εφαρμογή μέτρων τα οποία είναι συγκρίσιμα με τα εν προκειμένω επίμαχα μέτρα θεωρήθηκε από την Επιτροπή, κατά την προαναφερθείσα περίοδο, ότι είναι κατ' ουσίαν νόμιμη και ότι μπορεί να εγκριθεί. |
| --- | --- |

(89)

Από την πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής κατά τα έτη 2000-2006, η οποία ακολουθήθηκε σε διάφορους τομείς παραγωγής και σε διάφορα κράτη μέλη, προκύπτει ότι η εφαρμογή μέτρων τα οποία είναι συγκρίσιμα με τα εν προκειμένω επίμαχα μέτρα θεωρήθηκε από την Επιτροπή, κατά την προαναφερθείσα περίοδο, ότι είναι κατ' ουσίαν νόμιμη και ότι μπορεί να εγκριθεί.

| (90) | Περαιτέρω, η Γερμανία υποστήριξε ότι, ακόμη και αν τα μέτρα RP 1 και SL 2 είχαν θεωρηθεί ότι συνιστούν ενισχύσεις, παρά την αντίθετη άποψη της Γερμανίας, ήταν τουλάχιστον σύμφωνα με την τότε ακολουθούμενη πρακτική λήψης αποφάσεων και ότι μπορούν, ως εκ τούτου, να θεωρηθούν κατ' ουσίαν νόμιμα. Κατά τη Γερμανία, τα μέτρα «Γενικές Ενημερωτικές δράσεις», στο σύνολό τους, δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο. Επομένως, τηρήθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όροι. Βάσει του σημείου 14.3, οι επιχορηγήσεις μπορούν να καλύψουν μέχρι και το 100 % των δαπανών. |
| --- | --- |

(90)

Περαιτέρω, η Γερμανία υποστήριξε ότι, ακόμη και αν τα μέτρα RP 1 και SL 2 είχαν θεωρηθεί ότι συνιστούν ενισχύσεις, παρά την αντίθετη άποψη της Γερμανίας, ήταν τουλάχιστον σύμφωνα με την τότε ακολουθούμενη πρακτική λήψης αποφάσεων και ότι μπορούν, ως εκ τούτου, να θεωρηθούν κατ' ουσίαν νόμιμα. Κατά τη Γερμανία, τα μέτρα «Γενικές Ενημερωτικές δράσεις», στο σύνολό τους, δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο. Επομένως, τηρήθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όροι. Βάσει του σημείου 14.3, οι επιχορηγήσεις μπορούν να καλύψουν μέχρι και το 100 % των δαπανών.

| (91) | Στην κοινοποίηση της 27ης Φεβρουαρίου 2015, η Γερμανία υποστήριξε ότι το συνολικά χορηγηθέν ποσό ενισχύσεων σε διάστημα τριών ετών υπολειπόταν του ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο και κυμαινόταν, αντιστοίχως, μεταξύ των 46 και 73 EUR ανά έτος και ανά δικαιούχο (30). |
| --- | --- |

(91)

Στην κοινοποίηση της 27ης Φεβρουαρίου 2015, η Γερμανία υποστήριξε ότι το συνολικά χορηγηθέν ποσό ενισχύσεων σε διάστημα τριών ετών υπολειπόταν του ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο και κυμαινόταν, αντιστοίχως, μεταξύ των 46 και 73 EUR ανά έτος και ανά δικαιούχο (30).

30

RP 5 και SL 5

RP 5 και SL 5

| (92) | Η Ρηνανία-Παλατινάτο και το Ζάαρ χορήγησαν χρηματοδοτική στήριξη για την παροχή τεχνικών συμβουλών, καθώς και για την υλοποίηση προγραμμάτων κατάρτισης των γαλακτοπαραγωγών με σκοπό τη βελτίωση της υγιεινής όσον αφορά τη μέθοδο άμελξης και τη βελτίωση της ποιότητας του διανεμόμενου γάλακτος (επιμέρους μέτρα RP 5 και SL 5). Οι αποδεδειγμένες δαπάνες παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών επιδοτήθηκαν μέχρι κατ' ανώτατο ύψος 75 000 EUR ανά έτος στη Ρηνανία-Παλατινάτο και μέχρι 15 000 EUR ανά έτος στο Ζάαρ. Η ενίσχυση δεν περιλάμβανε διαρκείς συμβουλευτικές υπηρεσίες. Ο συντονισμός και η τεχνική υλοποίηση των μέτρων πραγματοποιήθηκαν από τη Landeskontrollverband Rheinland-Pfalz eV (LKVRP) (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους της Ρηνανίας-Παλατινάτου) και τη LVMS. |
| --- | --- |

(92)

Η Ρηνανία-Παλατινάτο και το Ζάαρ χορήγησαν χρηματοδοτική στήριξη για την παροχή τεχνικών συμβουλών, καθώς και για την υλοποίηση προγραμμάτων κατάρτισης των γαλακτοπαραγωγών με σκοπό τη βελτίωση της υγιεινής όσον αφορά τη μέθοδο άμελξης και τη βελτίωση της ποιότητας του διανεμόμενου γάλακτος (επιμέρους μέτρα RP 5 και SL 5). Οι αποδεδειγμένες δαπάνες παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών επιδοτήθηκαν μέχρι κατ' ανώτατο ύψος 75 000 EUR ανά έτος στη Ρηνανία-Παλατινάτο και μέχρι 15 000 EUR ανά έτος στο Ζάαρ. Η ενίσχυση δεν περιλάμβανε διαρκείς συμβουλευτικές υπηρεσίες. Ο συντονισμός και η τεχνική υλοποίηση των μέτρων πραγματοποιήθηκαν από τη Landeskontrollverband Rheinland-Pfalz eV (LKVRP) (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους της Ρηνανίας-Παλατινάτου) και τη LVMS.

| (93) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (31) η Γερμανία υποστήριξε ότι οι ειδικές συμβουλευτικές υπηρεσίες σχετικά με τη μέθοδο άμελξης και τα μέτρα βελτίωσης της ποιότητας του νωπού γάλακτος στη Ρηνανία-Παλατινάτο και στο Ζάαρ συμβιβάζονταν με την εσωτερική αγορά και κατά την περίοδο 2001 έως 2006. |
| --- | --- |

(93)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, (31) η Γερμανία υποστήριξε ότι οι ειδικές συμβουλευτικές υπηρεσίες σχετικά με τη μέθοδο άμελξης και τα μέτρα βελτίωσης της ποιότητας του νωπού γάλακτος στη Ρηνανία-Παλατινάτο και στο Ζάαρ συμβιβάζονταν με την εσωτερική αγορά και κατά την περίοδο 2001 έως 2006.

31

| (94) | Σκοπός των μέτρων ήταν η παροχή σε θιγόμενους γαλακτοπαραγωγούς, κατά περίπτωση, όποτε διαπιστώνονταν προβλήματα (π.χ. αυξημένα σωματικά κύτταρα) στο πλαίσιο των ποιοτικών ελέγχων του παραδιδόμενου γάλακτος, ειδικών συμβουλευτικών υπηρεσιών σχετικά με τη μέθοδο άμελξης, καθώς και η παροχή σχετικών συμβουλών και επιμόρφωσης, με τη συμμετοχή κτηνιάτρων, με σκοπό τη βελτίωση της υγείας των μαστών και, ως εκ τούτου, της ποιότητας του νωπού γάλακτος. Χρήση της προσφοράς αυτής μπορούσε να κάνει κάθε γαλακτοπαραγωγός στη Ρηνανία-Παλατινάτο/στο Ζάαρ. Δεν ήταν απαραίτητη η ιδιότητα του μέλους στη LKVRP και/ή στη LVMS. Τα μέτρα δεν περιλάμβαναν την ενίσχυση συμβουλευτικών υπηρεσιών των οποίων γίνεται χρήση σε διαρκή βάση ή σε τακτά χρονικά διαστήματα (π.χ. φορολογικές ή νομικές συμβουλές, διαφήμιση). |
| --- | --- |

(94)

Σκοπός των μέτρων ήταν η παροχή σε θιγόμενους γαλακτοπαραγωγούς, κατά περίπτωση, όποτε διαπιστώνονταν προβλήματα (π.χ. αυξημένα σωματικά κύτταρα) στο πλαίσιο των ποιοτικών ελέγχων του παραδιδόμενου γάλακτος, ειδικών συμβουλευτικών υπηρεσιών σχετικά με τη μέθοδο άμελξης, καθώς και η παροχή σχετικών συμβουλών και επιμόρφωσης, με τη συμμετοχή κτηνιάτρων, με σκοπό τη βελτίωση της υγείας των μαστών και, ως εκ τούτου, της ποιότητας του νωπού γάλακτος. Χρήση της προσφοράς αυτής μπορούσε να κάνει κάθε γαλακτοπαραγωγός στη Ρηνανία-Παλατινάτο/στο Ζάαρ. Δεν ήταν απαραίτητη η ιδιότητα του μέλους στη LKVRP και/ή στη LVMS. Τα μέτρα δεν περιλάμβαναν την ενίσχυση συμβουλευτικών υπηρεσιών των οποίων γίνεται χρήση σε διαρκή βάση ή σε τακτά χρονικά διαστήματα (π.χ. φορολογικές ή νομικές συμβουλές, διαφήμιση).

| (95) | Η Γερμανία υποστηρίζει ότι, επομένως, πρόκειται για επιδοτούμενη υπηρεσία. Δεν καταβλήθηκαν χρηματικά ποσά απευθείας σε γεωργούς. |
| --- | --- |

(95)

Η Γερμανία υποστηρίζει ότι, επομένως, πρόκειται για επιδοτούμενη υπηρεσία. Δεν καταβλήθηκαν χρηματικά ποσά απευθείας σε γεωργούς.

| (96) | Κατά την άποψη της Ρηνανίας-Παλατινάτου, η ενίσχυση των συμβουλευτικών υπηρεσιών κατά το σημείο 14.1 τρίτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 δεν προϋποθέτει τη διάδοση νέων τεχνικών. Η προϋπόθεση αυτή ισχύει αναμφίβολα όσον αφορά την ενίσχυση «άλλων δραστηριοτήτων για τη διάδοση νέων τεχνικών» κατά το σημείο 14.1 πέμπτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Επιπλέον, το μέτρο ρητώς δεν περιλάμβανε την ενίσχυση συμβουλευτικών υπηρεσιών των οποίων γίνεται χρήση σε διαρκή βάση ή σε τακτά χρονικά διαστήματα. |
| --- | --- |

(96)

Κατά την άποψη της Ρηνανίας-Παλατινάτου, η ενίσχυση των συμβουλευτικών υπηρεσιών κατά το σημείο 14.1 τρίτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 δεν προϋποθέτει τη διάδοση νέων τεχνικών. Η προϋπόθεση αυτή ισχύει αναμφίβολα όσον αφορά την ενίσχυση «άλλων δραστηριοτήτων για τη διάδοση νέων τεχνικών» κατά το σημείο 14.1 πέμπτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Επιπλέον, το μέτρο ρητώς δεν περιλάμβανε την ενίσχυση συμβουλευτικών υπηρεσιών των οποίων γίνεται χρήση σε διαρκή βάση ή σε τακτά χρονικά διαστήματα.

| (97) | Οι όροι των σημείων 14.2 και 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται, κατά την άποψη της Γερμανίας, καθότι δεν είναι απαραίτητη η ιδιότητα του μέλους στη LKVRP ή στον φορέα παροχής των συμβουλευτικών υπηρεσιών. |
| --- | --- |

(97)

Οι όροι των σημείων 14.2 και 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται, κατά την άποψη της Γερμανίας, καθότι δεν είναι απαραίτητη η ιδιότητα του μέλους στη LKVRP ή στον φορέα παροχής των συμβουλευτικών υπηρεσιών.

| (98) | Η Γερμανία διαβεβαίωσε ότι το συνολικό ποσό ενίσχυσης δεν υπερέβη τις 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών. Ανά έτος παρασχέθηκαν συμβουλευτικές υπηρεσίες σε περίπου 300 γαλακτοπαραγωγούς στη Ρηνανία-Παλατινάτο και σε περίπου 100 στο Ζάαρ. Λαμβανομένου υπόψη ότι οι ετήσιες πιστώσεις ανέρχονταν περίπου σε 59 000 EUR στη Ρηνανία-Παλατινάτο και περίπου σε 13 000 EUR στο Ζάαρ, προκύπτει μέση ενίσχυση ανά δικαιούχο ύψους 197 EUR στη Ρηνανία Παλατινάτο και 130 EUR στο Ζάαρ. |
| --- | --- |

(98)

Η Γερμανία διαβεβαίωσε ότι το συνολικό ποσό ενίσχυσης δεν υπερέβη τις 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών. Ανά έτος παρασχέθηκαν συμβουλευτικές υπηρεσίες σε περίπου 300 γαλακτοπαραγωγούς στη Ρηνανία-Παλατινάτο και σε περίπου 100 στο Ζάαρ. Λαμβανομένου υπόψη ότι οι ετήσιες πιστώσεις ανέρχονταν περίπου σε 59 000 EUR στη Ρηνανία-Παλατινάτο και περίπου σε 13 000 EUR στο Ζάαρ, προκύπτει μέση ενίσχυση ανά δικαιούχο ύψους 197 EUR στη Ρηνανία Παλατινάτο και 130 EUR στο Ζάαρ.

| (99) | Δικαιούχοι ήταν γεωργοί (ΜΜΕ) και συνεταιρισμοί παραγωγών. |
| --- | --- |

(99)

Δικαιούχοι ήταν γεωργοί (ΜΜΕ) και συνεταιρισμοί παραγωγών.

TH 3 και TH 4

TH 3 και TH 4

| (100) | Η Θουριγγία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή της Landesvereinigung Thüringer Milch eV (LVTM) (Ένωση Γάλακτος του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας) σε εκθέσεις για επαγγελματίες και για καταναλωτές (Πράσινες Ημέρες Θουριγγίας), και για τη διεξαγωγή συνεδριάσεων τεχνικού χαρακτήρα από τη LVTM με σκοπό τη διάδοση επιστημονικών δεδομένων (Ημέρα Γάλακτος Θουριγγίας-Thüringer Milchtag) (επιμέρους μέτρο TH 3). |
| --- | --- |

(100)

Η Θουριγγία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή της Landesvereinigung Thüringer Milch eV (LVTM) (Ένωση Γάλακτος του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας) σε εκθέσεις για επαγγελματίες και για καταναλωτές (Πράσινες Ημέρες Θουριγγίας), και για τη διεξαγωγή συνεδριάσεων τεχνικού χαρακτήρα από τη LVTM με σκοπό τη διάδοση επιστημονικών δεδομένων (Ημέρα Γάλακτος Θουριγγίας-Thüringer Milchtag) (επιμέρους μέτρο TH 3).

| (101) | Επιπλέον, ενισχύθηκε η δημοσιοποίηση πραγματικών στοιχείων σχετικά με τους παραγωγούς της περιοχής (γενικές ενημερωτικές δράσεις, Διεθνής Ημέρα Γάλακτος ή Βασίλισσα του Γάλακτος Θουριγγίας-Thüringer Milchkönigin) (επιμέρους μέτρο TH 4). |
| --- | --- |

(101)

Επιπλέον, ενισχύθηκε η δημοσιοποίηση πραγματικών στοιχείων σχετικά με τους παραγωγούς της περιοχής (γενικές ενημερωτικές δράσεις, Διεθνής Ημέρα Γάλακτος ή Βασίλισσα του Γάλακτος Θουριγγίας-Thüringer Milchkönigin) (επιμέρους μέτρο TH 4).

| (102) | Επιλέξιμες ήταν οι υλικές δαπάνες και οι δαπάνες προσωπικού. Δικαιούχος ήταν η LVTM. |
| --- | --- |

(102)

Επιλέξιμες ήταν οι υλικές δαπάνες και οι δαπάνες προσωπικού. Δικαιούχος ήταν η LVTM.

| (103) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (32), η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο TH 3 πρέπει να θεωρηθεί ότι συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά (σημείο 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006). Σκοπό είχε να βελτιώσει την αποδοτικότητα και τον επαγγελματισμό της γεωργίας της Κοινότητας και, κατ' αυτόν τον τρόπο, να συμβάλει μακροπρόθεσμα στην οικονομική βιωσιμότητα του τομέα. |
| --- | --- |

(103)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (32), η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο TH 3 πρέπει να θεωρηθεί ότι συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά (σημείο 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006). Σκοπό είχε να βελτιώσει την αποδοτικότητα και τον επαγγελματισμό της γεωργίας της Κοινότητας και, κατ' αυτόν τον τρόπο, να συμβάλει μακροπρόθεσμα στην οικονομική βιωσιμότητα του τομέα.

32

| (104) | Η διεξαγωγή συνεδριάσεων τεχνικού χαρακτήρα με σκοπό τη διάδοση επιστημονικών πληροφοριών (π.χ. Ημέρα Γάλακτος Θουριγγίας) μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στην τρίτη περίπτωση («αμοιβές συμβούλων») του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Η συμμετοχή σε εκθέσεις για επαγγελματίες και σε εκθέσεις για καταναλωτές με σκοπό την παρουσίαση της γαλακτοκομίας της Θουριγγίας (π.χ. Πράσινες Ημέρες Θουριγγίας) εμπίπτει στο σημείο 14.1 τέταρτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 (διοργάνωση διαγωνισμών, εκθέσεων και πανηγύρεων). |
| --- | --- |

(104)

Η διεξαγωγή συνεδριάσεων τεχνικού χαρακτήρα με σκοπό τη διάδοση επιστημονικών πληροφοριών (π.χ. Ημέρα Γάλακτος Θουριγγίας) μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στην τρίτη περίπτωση («αμοιβές συμβούλων») του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Η συμμετοχή σε εκθέσεις για επαγγελματίες και σε εκθέσεις για καταναλωτές με σκοπό την παρουσίαση της γαλακτοκομίας της Θουριγγίας (π.χ. Πράσινες Ημέρες Θουριγγίας) εμπίπτει στο σημείο 14.1 τέταρτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 (διοργάνωση διαγωνισμών, εκθέσεων και πανηγύρεων).

| (105) | Η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο, συνολικά, δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο (σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006). Το χορηγηθέν ποσό ενίσχυσης δεν υπερέβη τις 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάρκεια τριετίας. |
| --- | --- |

(105)

Η Γερμανία υποστήριξε ότι το μέτρο, συνολικά, δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο (σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006). Το χορηγηθέν ποσό ενίσχυσης δεν υπερέβη τις 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάρκεια τριετίας.

| (106) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (33), η Γερμανία υποστήριξε, περαιτέρω, ότι το μέτρο ΤΗ 4 αφορά «γενικές ενημερωτικές δράσεις». Απέβλεπε στην εκλαΐκευση πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με τις ιδιότητες του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων και συνιστά, επομένως, τεχνική υποστήριξη κατά την έννοια του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Οι δράσεις της Landesvereinigung Thüringer Milch eV (Ένωση Γάλακτος του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας) εμπίπτουν στην κατηγορία των αμοιβών συμβούλων του σημείου 14.1 τρίτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(106)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (33), η Γερμανία υποστήριξε, περαιτέρω, ότι το μέτρο ΤΗ 4 αφορά «γενικές ενημερωτικές δράσεις». Απέβλεπε στην εκλαΐκευση πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με τις ιδιότητες του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων και συνιστά, επομένως, τεχνική υποστήριξη κατά την έννοια του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Οι δράσεις της Landesvereinigung Thüringer Milch eV (Ένωση Γάλακτος του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας) εμπίπτουν στην κατηγορία των αμοιβών συμβούλων του σημείου 14.1 τρίτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

33

| (107) | Τα έξοδα για το σύνολο των περιπτέρων και για τις εκστρατείες ενημέρωσης των καταναλωτών στο πλαίσιο εκθέσεων ενέπιπταν στο σημείο 14.1 τέταρτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 (διοργάνωση διαγωνισμών, εκθέσεων και πανηγύρεων). Οι πολλαπλασιαστικές εκδηλώσεις, με τις οποίες διαδόθηκαν νέες τεχνικές και γνώσεις, ενέπιπταν στην πέμπτη περίπτωση (άλλες δραστηριότητες για τη διάδοση νέων τεχνικών). |
| --- | --- |

(107)

Τα έξοδα για το σύνολο των περιπτέρων και για τις εκστρατείες ενημέρωσης των καταναλωτών στο πλαίσιο εκθέσεων ενέπιπταν στο σημείο 14.1 τέταρτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 (διοργάνωση διαγωνισμών, εκθέσεων και πανηγύρεων). Οι πολλαπλασιαστικές εκδηλώσεις, με τις οποίες διαδόθηκαν νέες τεχνικές και γνώσεις, ενέπιπταν στην πέμπτη περίπτωση (άλλες δραστηριότητες για τη διάδοση νέων τεχνικών).

| (108) | Το μέτρο, συνολικά, δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο (σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006). |
| --- | --- |

(108)

Το μέτρο, συνολικά, δεν περιορίστηκε σε συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο (σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006).

| (109) | Το χορηγηθέν ποσό ενίσχυσης, ανά δικαιούχο, δεν υπερέβη τις 100 000 EUR σε διάρκεια τριών ετών. |
| --- | --- |

(109)

Το χορηγηθέν ποσό ενίσχυσης, ανά δικαιούχο, δεν υπερέβη τις 100 000 EUR σε διάρκεια τριών ετών.

TH 9 και TH 10

TH 9 και TH 10

| (110) | Η Θουριγγία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για την κατάρτιση εργαζομένων σε γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις (επιμέρους μέτρο ΤΗ 9) και για την προώθηση επαγγελματικών διαγωνισμών (επιμέρους μέτρο ΤΗ 10). |
| --- | --- |

(110)

Η Θουριγγία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για την κατάρτιση εργαζομένων σε γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις (επιμέρους μέτρο ΤΗ 9) και για την προώθηση επαγγελματικών διαγωνισμών (επιμέρους μέτρο ΤΗ 10).

| (111) | Οι δράσεις κατάρτισης απευθύνονταν σε εργαζομένους σε γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις και είχαν σκοπό να βελτιώσουν τις δεξιότητες των γεωργικών εργατών (πιστοποιητικό ικανότητας στην «παραγωγή γάλακτος»). Η υλοποίηση του μέτρου πραγματοποιήθηκε από τη Verein Landvolksbildung Thüringen (VLT) (Ένωση Λαϊκής Επιμόρφωσης του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας). |
| --- | --- |

(111)

Οι δράσεις κατάρτισης απευθύνονταν σε εργαζομένους σε γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις και είχαν σκοπό να βελτιώσουν τις δεξιότητες των γεωργικών εργατών (πιστοποιητικό ικανότητας στην «παραγωγή γάλακτος»). Η υλοποίηση του μέτρου πραγματοποιήθηκε από τη Verein Landvolksbildung Thüringen (VLT) (Ένωση Λαϊκής Επιμόρφωσης του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας).

| (112) | Το δεύτερο μέτρο αφορούσε τη χρηματοδότηση της διεξαγωγής επαγγελματικών διαγωνισμών στους τομείς της εκτροφής ζώων και της παραγωγής γάλακτος. Οι διαγωνισμοί διοργανώθηκαν από την Thüringer Landjugendverband eV (TLJV) (Ένωση Νεολαίας του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας), καθώς και από τον Thüringer Melkergemeinschaft eV (TMG) (Όμιλο Επαγγελματιών Άμελξης Θουριγγίας). Χρηματοδοτήθηκαν οι δαπάνες προετοιμασίας και διεξαγωγής των διαγωνισμών, καθώς και η συμμετοχή σε διαγωνισμούς που αφορούσαν περισσότερα του ενός ομόσπονδα κράτη. |
| --- | --- |

(112)

Το δεύτερο μέτρο αφορούσε τη χρηματοδότηση της διεξαγωγής επαγγελματικών διαγωνισμών στους τομείς της εκτροφής ζώων και της παραγωγής γάλακτος. Οι διαγωνισμοί διοργανώθηκαν από την Thüringer Landjugendverband eV (TLJV) (Ένωση Νεολαίας του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας), καθώς και από τον Thüringer Melkergemeinschaft eV (TMG) (Όμιλο Επαγγελματιών Άμελξης Θουριγγίας). Χρηματοδοτήθηκαν οι δαπάνες προετοιμασίας και διεξαγωγής των διαγωνισμών, καθώς και η συμμετοχή σε διαγωνισμούς που αφορούσαν περισσότερα του ενός ομόσπονδα κράτη.

| (113) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (34), η Γερμανία υποστήριξε, όσον αφορά το επιμέρους μέτρο ΤΗ 9, ότι οι δράσεις κατάρτισης αφορούσαν εργαζόμενους σε εκμεταλλεύσεις εκτροφής αγελάδων παραγωγής γάλακτος. Ο φορέας που ανέλαβε τις δράσεις κατάρτισης είναι η Verein Landvolkbildung Thüringen (Ένωση Λαϊκής Επιμόρφωσης Θουριγγίας). Οι πληρωμές πρέπει να θεωρηθούν ως αμοιβές προς την ένωση για τις πράγματι παρασχεθείσες υπηρεσίες, οι οποίες υπολογίστηκαν και καταβλήθηκαν με όρους αγοράς. |
| --- | --- |

(113)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (34), η Γερμανία υποστήριξε, όσον αφορά το επιμέρους μέτρο ΤΗ 9, ότι οι δράσεις κατάρτισης αφορούσαν εργαζόμενους σε εκμεταλλεύσεις εκτροφής αγελάδων παραγωγής γάλακτος. Ο φορέας που ανέλαβε τις δράσεις κατάρτισης είναι η Verein Landvolkbildung Thüringen (Ένωση Λαϊκής Επιμόρφωσης Θουριγγίας). Οι πληρωμές πρέπει να θεωρηθούν ως αμοιβές προς την ένωση για τις πράγματι παρασχεθείσες υπηρεσίες, οι οποίες υπολογίστηκαν και καταβλήθηκαν με όρους αγοράς.

34

| (114) | Ως εκ τούτου, η Γερμανία ενέμεινε στην άποψή της ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις ύπαρξης ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ. Όσον αφορά την προσφερόμενη κατάρτιση εργαζομένων, ομοίως δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις ύπαρξης ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ, καθότι δεν πρόκειται για πληρωμές που αφορούν επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

(114)

Ως εκ τούτου, η Γερμανία ενέμεινε στην άποψή της ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις ύπαρξης ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ. Όσον αφορά την προσφερόμενη κατάρτιση εργαζομένων, ομοίως δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις ύπαρξης ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ, καθότι δεν πρόκειται για πληρωμές που αφορούν επιχειρήσεις.

| (115) | Επικουρικώς, υποστηρίχθηκε ότι, στην περίπτωση του εν λόγω μέτρου, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Η υπό εξέταση περίπτωση αφορά την κατάρτιση γεωργών στα ανωτέρω περιγραφόμενα θεματικά πεδία και, ως εκ τούτου, πληρούνται οι απαιτήσεις του σημείου 14.1 πρώτη περίπτωση. Δυνατότητα συμμετοχής σε τέτοιου είδους προγράμματα κατάρτισης παρασχέθηκε σε όλους όσοι δραστηριοποιούνταν στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια. Συνεπώς, πληρούνται οι όροι του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Δεν υπήρξε υπέρβαση του νόμιμου ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο και ανά τριετία (σημείο 14.3). Αντιθέτως, τα ποσά ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του εν λόγω επιμέρους μέτρου δεν υπερέβησαν συνολικά τις 100 000 EUR στη διάρκεια τριών ετών. |
| --- | --- |

(115)

Επικουρικώς, υποστηρίχθηκε ότι, στην περίπτωση του εν λόγω μέτρου, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Η υπό εξέταση περίπτωση αφορά την κατάρτιση γεωργών στα ανωτέρω περιγραφόμενα θεματικά πεδία και, ως εκ τούτου, πληρούνται οι απαιτήσεις του σημείου 14.1 πρώτη περίπτωση. Δυνατότητα συμμετοχής σε τέτοιου είδους προγράμματα κατάρτισης παρασχέθηκε σε όλους όσοι δραστηριοποιούνταν στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια. Συνεπώς, πληρούνται οι όροι του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Δεν υπήρξε υπέρβαση του νόμιμου ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο και ανά τριετία (σημείο 14.3). Αντιθέτως, τα ποσά ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του εν λόγω επιμέρους μέτρου δεν υπερέβησαν συνολικά τις 100 000 EUR στη διάρκεια τριών ετών.

| (116) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (35), η Γερμανία υποστήριξε, περαιτέρω, όσον αφορά το επιμέρους μέτρο ΤΗ 10, ότι με το μέτρο αυτό χρηματοδοτήθηκαν η οργάνωση και διεξαγωγή επαγγελματικών διαγωνισμών στους τομείς της εκτροφής ζώων και της παραγωγής γάλακτος. Φορείς διοργάνωσης των διαγωνισμών είναι η TLJV και ο TMG. Οι φορείς αυτοί έλαβαν, για την οργάνωση και τη διεξαγωγή εκδηλώσεων που αφορούσαν περισσότερα του ενός ομόσπονδα κράτη και/ή για τη συμμετοχή σε αυτές, αμοιβή που υπολογίστηκε με όρους αγοράς. |
| --- | --- |

(116)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (35), η Γερμανία υποστήριξε, περαιτέρω, όσον αφορά το επιμέρους μέτρο ΤΗ 10, ότι με το μέτρο αυτό χρηματοδοτήθηκαν η οργάνωση και διεξαγωγή επαγγελματικών διαγωνισμών στους τομείς της εκτροφής ζώων και της παραγωγής γάλακτος. Φορείς διοργάνωσης των διαγωνισμών είναι η TLJV και ο TMG. Οι φορείς αυτοί έλαβαν, για την οργάνωση και τη διεξαγωγή εκδηλώσεων που αφορούσαν περισσότερα του ενός ομόσπονδα κράτη και/ή για τη συμμετοχή σε αυτές, αμοιβή που υπολογίστηκε με όρους αγοράς.

35

| (117) | Δεδομένου ότι οι πληρωμές θεωρήθηκαν αμοιβή για την παροχή υπηρεσιών στην οποία αντιστοιχούσαν ισόποσες δαπάνες, δεν υπήρξε ευνοϊκή μεταχείριση και, επομένως, έννομο συμφέρον όσον αφορά τις ενισχύσεις. |
| --- | --- |

(117)

Δεδομένου ότι οι πληρωμές θεωρήθηκαν αμοιβή για την παροχή υπηρεσιών στην οποία αντιστοιχούσαν ισόποσες δαπάνες, δεν υπήρξε ευνοϊκή μεταχείριση και, επομένως, έννομο συμφέρον όσον αφορά τις ενισχύσεις.

| (118) | Επικουρικώς, υποστηρίχθηκε ότι, στην περίπτωση του εν λόγω μέτρου, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 τέταρτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Οι ενισχύσεις δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένες ομάδες. Δυνατότητα συμμετοχής σε τέτοιου είδους επαγγελματικούς διαγωνισμούς παρασχέθηκε σε όλους τους ενδιαφερόμενους στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια. Συνεπώς, πληρούνται οι όροι του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Δεν υπήρξε υπέρβαση του προβλεπόμενου στο σημείο 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών επιτρεπόμενου ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο και ανά τριετία. Αντιθέτως, τα ποσά ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του εν λόγω επιμέρους μέτρου δεν υπερέβησαν συνολικά τις 100 000 EUR στη διάρκεια τριών ετών. |
| --- | --- |

(118)

Επικουρικώς, υποστηρίχθηκε ότι, στην περίπτωση του εν λόγω μέτρου, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 τέταρτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Οι ενισχύσεις δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένες ομάδες. Δυνατότητα συμμετοχής σε τέτοιου είδους επαγγελματικούς διαγωνισμούς παρασχέθηκε σε όλους τους ενδιαφερόμενους στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια. Συνεπώς, πληρούνται οι όροι του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Δεν υπήρξε υπέρβαση του προβλεπόμενου στο σημείο 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών επιτρεπόμενου ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο και ανά τριετία. Αντιθέτως, τα ποσά ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του εν λόγω επιμέρους μέτρου δεν υπερέβησαν συνολικά τις 100 000 EUR στη διάρκεια τριών ετών.

Τεχνική υποστήριξη από το 2007 και μετά

Τεχνική υποστήριξη από το 2007 και μετά

RP 2

RP 2

| (119) | Η Ρηνανία-Παλατινάτο χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη σε επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορίας για τη συμμετοχή σε εκδηλώσεις ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, σε διαγωνισμούς και σε εκθέσεις και εμποροπανήγυρεις (επιμέρους μέτρο RP 2). Η ενίσχυση δεν περιορίστηκε στην πρώτη συμμετοχή μιας επιχείρησης σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη. Η ένταση της ενίσχυσης περιοριζόταν στο 10 % των αποδεδειγμένων δαπανών, χωρίς όμως να υπερβαίνει τα 5 200 EUR ανά επιχείρηση και ανά εκδήλωση. |
| --- | --- |

(119)

Η Ρηνανία-Παλατινάτο χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη σε επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορίας για τη συμμετοχή σε εκδηλώσεις ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, σε διαγωνισμούς και σε εκθέσεις και εμποροπανήγυρεις (επιμέρους μέτρο RP 2). Η ενίσχυση δεν περιορίστηκε στην πρώτη συμμετοχή μιας επιχείρησης σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη. Η ένταση της ενίσχυσης περιοριζόταν στο 10 % των αποδεδειγμένων δαπανών, χωρίς όμως να υπερβαίνει τα 5 200 EUR ανά επιχείρηση και ανά εκδήλωση.

| (120) | Κατά το σημείο 105 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας και δασοκομίας 2007-2013 (36) (εφεξής: «κατευθυντήριες γραμμές 2007-2013»), οι κρατικές ενισχύσεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης, οι οποίες χορηγούνται σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων, πρέπει να πληρούν όλες τις προϋποθέσεις του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 της Επιτροπής (37), το οποίο μεταγενέστερα αντικαταστάθηκε από το άρθρο 27 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 της Επιτροπής (38). Επομένως, η ένταση της ενίσχυσης δεν πρέπει να υπερβαίνει το 50 % των επιλέξιμων δαπανών. Οι επιλέξιμες δαπάνες συνίστανται στο κόστος μίσθωσης, εγκατάστασης και διαχείρισης περιπτέρου για την πρώτη συμμετοχή επιχειρήσεων σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη. Κατά το σημείο 106 των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013, η Επιτροπή δεν θα εγκρίνει κρατικές ενισχύσεις προς όφελος μεγάλων επιχειρήσεων για την κάλυψη των δαπανών που υπάγονται στα σημεία 104 και 105. |
| --- | --- |

(120)

Κατά το σημείο 105 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας και δασοκομίας 2007-2013 (36) (εφεξής: «κατευθυντήριες γραμμές 2007-2013»), οι κρατικές ενισχύσεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης, οι οποίες χορηγούνται σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων, πρέπει να πληρούν όλες τις προϋποθέσεις του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 της Επιτροπής (37), το οποίο μεταγενέστερα αντικαταστάθηκε από το άρθρο 27 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 της Επιτροπής (38). Επομένως, η ένταση της ενίσχυσης δεν πρέπει να υπερβαίνει το 50 % των επιλέξιμων δαπανών. Οι επιλέξιμες δαπάνες συνίστανται στο κόστος μίσθωσης, εγκατάστασης και διαχείρισης περιπτέρου για την πρώτη συμμετοχή επιχειρήσεων σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη. Κατά το σημείο 106 των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013, η Επιτροπή δεν θα εγκρίνει κρατικές ενισχύσεις προς όφελος μεγάλων επιχειρήσεων για την κάλυψη των δαπανών που υπάγονται στα σημεία 104 και 105.

36

37

38

πρώτη

| (121) | Καθότι η Γερμανία δεν απέδειξε ότι πληρούται, στην περίπτωση του εν λόγω μέτρου, καθείς από τους προαναφερθέντες όρους για την παροχή τεχνικής υποστήριξης, η Επιτροπή εξέφρασε, με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, αμφιβολίες όσον αφορά τη συμβατότητά του με την εσωτερική αγορά. Με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας ζητήθηκε από τη Γερμανία να υποβάλει αναλυτική αξιολόγηση του κάθε επιμέρους μέτρου, υπό το φως των προεκτεθέντων κριτηρίων, καθώς και κατάλληλη τεκμηρίωση για την υποστήριξή των απαντήσεών της (39). |
| --- | --- |

(121)

Καθότι η Γερμανία δεν απέδειξε ότι πληρούται, στην περίπτωση του εν λόγω μέτρου, καθείς από τους προαναφερθέντες όρους για την παροχή τεχνικής υποστήριξης, η Επιτροπή εξέφρασε, με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, αμφιβολίες όσον αφορά τη συμβατότητά του με την εσωτερική αγορά. Με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας ζητήθηκε από τη Γερμανία να υποβάλει αναλυτική αξιολόγηση του κάθε επιμέρους μέτρου, υπό το φως των προεκτεθέντων κριτηρίων, καθώς και κατάλληλη τεκμηρίωση για την υποστήριξή των απαντήσεών της (39).

39

| (122) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (40), η Γερμανία εξήγησε ότι η Ρηνανία-Παλατινάτο λαμβάνει δεόντως υπόψη τους ενδοιασμούς της Επιτροπής και θα συμπληρώσει τους κανόνες επιλεξιμότητας που διέπουν τις μελλοντικές ενισχύσεις, προσθέτοντας την προϋπόθεση ότι μόνον η πρώτη συμμετοχή επιχείρησης σε συγκεκριμένη έκθεση μπορεί να τύχει χρηματοδότησης. Η Γερμανία υποστηρίζει ότι, κατόπιν τούτου, πληρούνται οι όροι της ενότητας IV. K των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 σε συνδυασμό με το άρθρο 15 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1857/2006 (41). |
| --- | --- |

(122)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (40), η Γερμανία εξήγησε ότι η Ρηνανία-Παλατινάτο λαμβάνει δεόντως υπόψη τους ενδοιασμούς της Επιτροπής και θα συμπληρώσει τους κανόνες επιλεξιμότητας που διέπουν τις μελλοντικές ενισχύσεις, προσθέτοντας την προϋπόθεση ότι μόνον η πρώτη συμμετοχή επιχείρησης σε συγκεκριμένη έκθεση μπορεί να τύχει χρηματοδότησης. Η Γερμανία υποστηρίζει ότι, κατόπιν τούτου, πληρούνται οι όροι της ενότητας IV. K των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 σε συνδυασμό με το άρθρο 15 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1857/2006 (41).

40

πρώτη

41

| (123) | Τα χρηματοδοτούμενα σχέδια επαναξιολογήθηκαν από τις γερμανικές αρχές, λαμβάνοντας υπόψη την εν λόγω πρόσθετη προϋπόθεση. Κατά τα μεμονωμένα έτη, οι ακόλουθες πληρωμές αφορούσαν την κατ' επανάληψη συμμετοχή επιχείρησης σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη.















  Έτος | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Αριθμός | 2 | 2 | 1 | 1 | 2 | 1 | 2 | 3 | 3 | 6 |
| Ποσό σε EUR | 5 113 | 5 113 | 10 226 | 5 113 | 10 226 | 5 113 | 10 226 | 5 113 | 2 500 | 1 764 |

(123)

Τα χρηματοδοτούμενα σχέδια επαναξιολογήθηκαν από τις γερμανικές αρχές, λαμβάνοντας υπόψη την εν λόγω πρόσθετη προϋπόθεση. Κατά τα μεμονωμένα έτη, οι ακόλουθες πληρωμές αφορούσαν την κατ' επανάληψη συμμετοχή επιχείρησης σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη.

Έτος

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Αριθμός

2

2

1

1

2

1

2

3

3

6

Ποσό σε EUR

5 113

5 113

10 226

5 113

10 226

5 113

10 226

5 113

2 500

1 764

| (124) | Στις 30 Ιουνίου 2016 το Ομοσπονδιακό υπουργείο Διατροφής και Γεωργίας ενημέρωσε την Επιτροπή (βλέπε σημείο 16) ότι το μέτρο RP 2, κατά το χρονικό διάστημα από το 2007 και μετά, δεν περιορίστηκε σε ΜΜΕ. Ενισχύσεις, στο πλαίσιο του εν λόγω μέτρου, έλαβαν επίσης οι δύο επιχειρήσεις Hochwald Foods GmbH και MUH Arla eG. |
| --- | --- |

(124)

Στις 30 Ιουνίου 2016 το Ομοσπονδιακό υπουργείο Διατροφής και Γεωργίας ενημέρωσε την Επιτροπή (βλέπε σημείο 16) ότι το μέτρο RP 2, κατά το χρονικό διάστημα από το 2007 και μετά, δεν περιορίστηκε σε ΜΜΕ. Ενισχύσεις, στο πλαίσιο του εν λόγω μέτρου, έλαβαν επίσης οι δύο επιχειρήσεις Hochwald Foods GmbH και MUH Arla eG.

| (125) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 13 Ιανουαρίου 2017, η Γερμανία εξήγησε ότι οι επιλέξιμες δαπάνες στο πλαίσιο του επίμαχου επιμέρους μέτρου αφορούσαν, κατά το χρονικό διάστημα από το 2007 και μετά, αποκλειστικά την εγκατάσταση εκθεσιακού περιπτέρου. Άλλες δαπάνες δεν χρηματοδοτήθηκαν κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα. |
| --- | --- |

(125)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 13 Ιανουαρίου 2017, η Γερμανία εξήγησε ότι οι επιλέξιμες δαπάνες στο πλαίσιο του επίμαχου επιμέρους μέτρου αφορούσαν, κατά το χρονικό διάστημα από το 2007 και μετά, αποκλειστικά την εγκατάσταση εκθεσιακού περιπτέρου. Άλλες δαπάνες δεν χρηματοδοτήθηκαν κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα.

2.2   Ενισχύσεις για τη βελτίωση της ποιότητας του παραδιδόμενου γάλακτος (2001-2006)

Ενισχύσεις για τη βελτίωση της ποιότητας του παραδιδόμενου γάλακτος (2001-2006)

| (126) | Η Βάδη-Βιρτεμβέργη, η Κάτω Σαξονία και η Θουριγγία (επιμέρους μέτρα BW 10, BW 11, NI 1 και TH 5) χορήγησαν χρηματοδοτική στήριξη για τη βελτίωση της ποιότητας του παραδιδόμενου γάλακτος μέσω της παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών και επιμόρφωσης στους γαλακτοπαραγωγούς, τη συγκέντρωση και την επικαιροποίηση βάσεων δεδομένων και τη διεξαγωγή ελέγχων σε γαλακτοπαραγωγούς σε συνάρτηση με την καθιέρωση των συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας που έφεραν την ονομασία «Διαχείριση της Ποιότητας QM Milch» (42). Σκοπός των μέτρων ήταν η βελτίωση της ποιότητας του παραδιδόμενου γάλακτος. Δεν έλαβαν στήριξη ούτε η επιμόρφωση του ελεγκτικού προσωπικού για την απόκτηση των ειδικών επαγγελματικών γνώσεων ούτε η πιστοποίηση των εγκεκριμένων εργαστηρίων. |
| --- | --- |

(126)

Η Βάδη-Βιρτεμβέργη, η Κάτω Σαξονία και η Θουριγγία (επιμέρους μέτρα BW 10, BW 11, NI 1 και TH 5) χορήγησαν χρηματοδοτική στήριξη για τη βελτίωση της ποιότητας του παραδιδόμενου γάλακτος μέσω της παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών και επιμόρφωσης στους γαλακτοπαραγωγούς, τη συγκέντρωση και την επικαιροποίηση βάσεων δεδομένων και τη διεξαγωγή ελέγχων σε γαλακτοπαραγωγούς σε συνάρτηση με την καθιέρωση των συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας που έφεραν την ονομασία «Διαχείριση της Ποιότητας QM Milch» (42). Σκοπός των μέτρων ήταν η βελτίωση της ποιότητας του παραδιδόμενου γάλακτος. Δεν έλαβαν στήριξη ούτε η επιμόρφωση του ελεγκτικού προσωπικού για την απόκτηση των ειδικών επαγγελματικών γνώσεων ούτε η πιστοποίηση των εγκεκριμένων εργαστηρίων.

42

| (127) | Οι τελικοί δικαιούχοι των εν λόγω επιμέρους μέτρων ήταν γεωργικές γαλακτοπαραγωγικές ΜΜΕ του πρωτογενούς τομέα. Κατά τη Γερμανία, η ενίσχυση ήταν διαθέσιμη σε όλους τους γεωργούς στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια (43). |
| --- | --- |

(127)

Οι τελικοί δικαιούχοι των εν λόγω επιμέρους μέτρων ήταν γεωργικές γαλακτοπαραγωγικές ΜΜΕ του πρωτογενούς τομέα. Κατά τη Γερμανία, η ενίσχυση ήταν διαθέσιμη σε όλους τους γεωργούς στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια (43).

43

| (128) | Μεταξύ του 2001 και του 2011, οι πόροι του προϋπολογισμού που δαπανήθηκαν (συνυπολογιζομένων όλων των ομόσπονδων κρατών) ανήλθαν συνολικά στα 3,3 εκατ. EUR. |
| --- | --- |

(128)

Μεταξύ του 2001 και του 2011, οι πόροι του προϋπολογισμού που δαπανήθηκαν (συνυπολογιζομένων όλων των ομόσπονδων κρατών) ανήλθαν συνολικά στα 3,3 εκατ. EUR.

| (129) | Βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν από τις γερμανικές αρχές, η ένταση της ενίσχυσης κατά τα έτη 2001-2011 ανήλθε κατ' ανώτατο στο 100 % των επιλέξιμων δαπανών. Οι γερμανικές αρχές ανέφεραν ότι στη Βάδη-Βιρτεμβέργη η χρηματοδότηση του μέτρου έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2012 και ότι στην Κάτω Σαξονία και τη Θουριγγία η σχετική προθεσμία έληγε στις 31 Δεκεμβρίου 2014. |
| --- | --- |

(129)

Βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν από τις γερμανικές αρχές, η ένταση της ενίσχυσης κατά τα έτη 2001-2011 ανήλθε κατ' ανώτατο στο 100 % των επιλέξιμων δαπανών. Οι γερμανικές αρχές ανέφεραν ότι στη Βάδη-Βιρτεμβέργη η χρηματοδότηση του μέτρου έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2012 και ότι στην Κάτω Σαξονία και τη Θουριγγία η σχετική προθεσμία έληγε στις 31 Δεκεμβρίου 2014.

| (130) | Με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, ζητήθηκε από τη Γερμανία να υποβάλει αναλυτική αξιολόγηση σύμφωνα με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές 2000-2006 (ιδίως το σημείο 13.2 – κατ' ανώτατο 50 % των επιλέξιμων δαπανών ή 100 000 EUR ανά δικαιούχο κατά τη διάρκεια περιόδου τριών ετών, αναλόγως ποιο ποσό είναι υψηλότερο) (44). |
| --- | --- |

(130)

Με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, ζητήθηκε από τη Γερμανία να υποβάλει αναλυτική αξιολόγηση σύμφωνα με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές 2000-2006 (ιδίως το σημείο 13.2 – κατ' ανώτατο 50 % των επιλέξιμων δαπανών ή 100 000 EUR ανά δικαιούχο κατά τη διάρκεια περιόδου τριών ετών, αναλόγως ποιο ποσό είναι υψηλότερο) (44).

44

BW 10 και BW 11

BW 10 και BW 11

| (131) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (45), η Γερμανία υποστήριξε ότι τα εν λόγω μέτρα υλοποιήθηκαν από τον Milchprüfring Baden-Württemberg (Φορέα Ελέγχου Γάλακτος Βάδης-Βιρτεμβέργης) (BW 10) και από τη Milchwirtschaftlicher Verein Baden-Württemberg (Γαλακτοκομική Ένωση Βάδης Βιρτεμβέργης) (BW 11). |
| --- | --- |

(131)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (45), η Γερμανία υποστήριξε ότι τα εν λόγω μέτρα υλοποιήθηκαν από τον Milchprüfring Baden-Württemberg (Φορέα Ελέγχου Γάλακτος Βάδης-Βιρτεμβέργης) (BW 10) και από τη Milchwirtschaftlicher Verein Baden-Württemberg (Γαλακτοκομική Ένωση Βάδης Βιρτεμβέργης) (BW 11).

45

| (132) | Δικαιούχοι του μέτρου ήταν, κατά τη Γερμανία, γεωργικές γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις (γαλακτοπαραγωγοί) οι οποίες συμμετείχαν στο σύστημα διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch». |
| --- | --- |

(132)

Δικαιούχοι του μέτρου ήταν, κατά τη Γερμανία, γεωργικές γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις (γαλακτοπαραγωγοί) οι οποίες συμμετείχαν στο σύστημα διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch».

| (133) | Στην περίπτωση του μέτρου BW 10, χορηγήθηκε ενίσχυση για τη διεξαγωγή ελέγχων σε εκμεταλλεύσεις γαλακτοπαραγωγών (46) και τις δαπάνες αρχικής πιστοποίησης (εισαγωγικός γεωργικός έλεγχος και ενδεχομένως έλεγχος παρακολούθησης) από αναγνωρισμένο φορέα πιστοποίησης. |
| --- | --- |

(133)

Στην περίπτωση του μέτρου BW 10, χορηγήθηκε ενίσχυση για τη διεξαγωγή ελέγχων σε εκμεταλλεύσεις γαλακτοπαραγωγών (46) και τις δαπάνες αρχικής πιστοποίησης (εισαγωγικός γεωργικός έλεγχος και ενδεχομένως έλεγχος παρακολούθησης) από αναγνωρισμένο φορέα πιστοποίησης.

46

| (134) | Στην περίπτωση του μέτρου BW 11 χορηγήθηκε στήριξη για συνοδευτικές ενημερωτικές και συμβουλευτικές δράσεις σε συνάρτηση με την καθιέρωση των συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας (47). Κατά τη Γερμανία, οι παροχές αυτές καταλογίζονται αναλογικά στους παραγωγούς κατά την προσχώρησή τους στο σύστημα διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch». |
| --- | --- |

(134)

Στην περίπτωση του μέτρου BW 11 χορηγήθηκε στήριξη για συνοδευτικές ενημερωτικές και συμβουλευτικές δράσεις σε συνάρτηση με την καθιέρωση των συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας (47). Κατά τη Γερμανία, οι παροχές αυτές καταλογίζονται αναλογικά στους παραγωγούς κατά την προσχώρησή τους στο σύστημα διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch».

47

| (135) | Κατά τη Γερμανία, το συνολικά δαπανηθέν ποσό ανήλθε στις 478 575 EUR. Επωφελήθηκαν 4 500 γαλακτοπαραγωγοί στο πλαίσιο της προσχώρησής τους στο σύστημα διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch» σε συνδυασμό με την αρχική πιστοποίηση. Επομένως, οι δαπάνες ανά δικαιούχο ανήλθαν στα 106 EUR. |
| --- | --- |

(135)

Κατά τη Γερμανία, το συνολικά δαπανηθέν ποσό ανήλθε στις 478 575 EUR. Επωφελήθηκαν 4 500 γαλακτοπαραγωγοί στο πλαίσιο της προσχώρησής τους στο σύστημα διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch» σε συνδυασμό με την αρχική πιστοποίηση. Επομένως, οι δαπάνες ανά δικαιούχο ανήλθαν στα 106 EUR.

NI 1

NI 1

| (136) | Η Κάτω Σαξονία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για την καθιέρωση ενός συστήματος διασφάλισης της ποιότητας για γαλακτοπαραγωγούς (όχι για εκμεταλλεύσεις μεταποίησης και εμπορίας). Η υλοποίηση του μέτρου ανατέθηκε στη LVMN. |
| --- | --- |

(136)

Η Κάτω Σαξονία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για την καθιέρωση ενός συστήματος διασφάλισης της ποιότητας για γαλακτοπαραγωγούς (όχι για εκμεταλλεύσεις μεταποίησης και εμπορίας). Η υλοποίηση του μέτρου ανατέθηκε στη LVMN.

| (137) | Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις της Γερμανίας με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (48), χρηματοδοτήθηκαν, στο πλαίσιο αυτό, κατά τα έτη 2001-2005, προπαρασκευαστικά μέτρα καθιέρωσης του συστήματος διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch» (κυρίως συμβουλευτικές υπηρεσίες προς γεωργούς που επιθυμούσαν να προσχωρήσουν στο σύστημα QM Milch) και, από το 2003 και μετά, οι προβλεπόμενοι στο πλαίσιο του εν λόγω συστήματος διασφάλισης της ποιότητας γεωργικοί έλεγχοι. Από το 2003 και μετά χρηματοδοτήθηκαν επίσης οι δαπάνες για τον συντονισμό του συστήματος διασφάλισης της ποιότητας και για τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων. |
| --- | --- |

(137)

Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις της Γερμανίας με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (48), χρηματοδοτήθηκαν, στο πλαίσιο αυτό, κατά τα έτη 2001-2005, προπαρασκευαστικά μέτρα καθιέρωσης του συστήματος διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch» (κυρίως συμβουλευτικές υπηρεσίες προς γεωργούς που επιθυμούσαν να προσχωρήσουν στο σύστημα QM Milch) και, από το 2003 και μετά, οι προβλεπόμενοι στο πλαίσιο του εν λόγω συστήματος διασφάλισης της ποιότητας γεωργικοί έλεγχοι. Από το 2003 και μετά χρηματοδοτήθηκαν επίσης οι δαπάνες για τον συντονισμό του συστήματος διασφάλισης της ποιότητας και για τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων.

48

| (138) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (49), η Γερμανία υποστήριξε ότι οι ενισχύσεις για συμβουλευτικές υπηρεσίες, με κάλυψη του 50 % των δαπανών και με ποσό 12,78 EUR ανά περίπτωση ενίσχυσης, δεν υπερέβησαν, ανά γεωργό, τις προβλεπόμενες στο σημείο 13.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 ανώτατες τιμές. Όσον αφορά τους γεωργικούς ελέγχους που άρχισαν να διενεργούνται από το 2003 και μετά, η ένταση της ενίσχυσης αντιστοιχούσε στο 50 % των δαπανών και σε ποσό ύψους 35 EUR ανά γεωργό σε διάρκεια τριών ετών. |
| --- | --- |

(138)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 (49), η Γερμανία υποστήριξε ότι οι ενισχύσεις για συμβουλευτικές υπηρεσίες, με κάλυψη του 50 % των δαπανών και με ποσό 12,78 EUR ανά περίπτωση ενίσχυσης, δεν υπερέβησαν, ανά γεωργό, τις προβλεπόμενες στο σημείο 13.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 ανώτατες τιμές. Όσον αφορά τους γεωργικούς ελέγχους που άρχισαν να διενεργούνται από το 2003 και μετά, η ένταση της ενίσχυσης αντιστοιχούσε στο 50 % των δαπανών και σε ποσό ύψους 35 EUR ανά γεωργό σε διάρκεια τριών ετών.

49

| (139) | Η Γερμανία επιβεβαίωσε ότι οι έλεγχοι που αφορούσαν τους γεωργικούς ελέγχους διενεργήθηκαν από τρίτους ή για λογαριασμό τρίτων. Ανεξάρτητος ελεγκτικός οργανισμός ήταν η Landeskontrollverband Niedersachsen (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους της Κάτω Σαξονίας). |
| --- | --- |

(139)

Η Γερμανία επιβεβαίωσε ότι οι έλεγχοι που αφορούσαν τους γεωργικούς ελέγχους διενεργήθηκαν από τρίτους ή για λογαριασμό τρίτων. Ανεξάρτητος ελεγκτικός οργανισμός ήταν η Landeskontrollverband Niedersachsen (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους της Κάτω Σαξονίας).

TH 5

TH 5

| (140) | Το μέτρο καθιερώθηκε το 2004 (50). Η υλοποίηση του μέτρου ανατέθηκε στην Thüringer Verband für Leistungs- und Qualitätsprüfungen in der Tierzucht (TVLEV) (Ένωση της Θουριγγίας περί Ελέγχων Απόδοσης και Ποιότητας κατά την Εκτροφή Ζώων). |
| --- | --- |

(140)

Το μέτρο καθιερώθηκε το 2004 (50). Η υλοποίηση του μέτρου ανατέθηκε στην Thüringer Verband für Leistungs- und Qualitätsprüfungen in der Tierzucht (TVLEV) (Ένωση της Θουριγγίας περί Ελέγχων Απόδοσης και Ποιότητας κατά την Εκτροφή Ζώων).

50

| (141) | Κατά τη Γερμανία, με τους χορηγηθέντες πόρους καλύφθηκαν δαπάνες για την αρχική πιστοποίηση, τον αναγκαίο επανέλεγχο έπειτα από τρία έτη, καθώς και για τη δημιουργία και την τήρηση βάσεων δεδομένων. Κατά την περίοδο 2004-2006, οι παραγωγοί επωφελήθηκαν μόνο στο πλαίσιο της αρχικής πιστοποίησης. Η μέση ενίσχυση ανά παραγωγό ανήλθε, στο πλαίσιο αυτό, περίπου στα 83 EUR. |
| --- | --- |

(141)

Κατά τη Γερμανία, με τους χορηγηθέντες πόρους καλύφθηκαν δαπάνες για την αρχική πιστοποίηση, τον αναγκαίο επανέλεγχο έπειτα από τρία έτη, καθώς και για τη δημιουργία και την τήρηση βάσεων δεδομένων. Κατά την περίοδο 2004-2006, οι παραγωγοί επωφελήθηκαν μόνο στο πλαίσιο της αρχικής πιστοποίησης. Η μέση ενίσχυση ανά παραγωγό ανήλθε, στο πλαίσιο αυτό, περίπου στα 83 EUR.

| (142) | Οι δικαιούχοι του εν λόγω μέτρου ήταν γαλακτοπαραγωγοί. |
| --- | --- |

(142)

Οι δικαιούχοι του εν λόγω μέτρου ήταν γαλακτοπαραγωγοί.

3.   ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

| (143) | Με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή ανέφερε ότι πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις για την ύπαρξη ενίσχυσης (51). |
| --- | --- |

(143)

Με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή ανέφερε ότι πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις για την ύπαρξη ενίσχυσης (51).

51

| (144) | Η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία δυνάμει του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, επειδή, βάσει των τότε διαθέσιμων στοιχείων, αμφέβαλε κατά πόσον ορισμένα επιμέρους μέτρα συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά (βλέπε, σχετικώς, σημείο 18). |
| --- | --- |

(144)

Η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία δυνάμει του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, επειδή, βάσει των τότε διαθέσιμων στοιχείων, αμφέβαλε κατά πόσον ορισμένα επιμέρους μέτρα συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά (βλέπε, σχετικώς, σημείο 18).

4.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

| (145) | Οι παρατηρήσεις των γερμανικών αρχών υποβλήθηκαν στην Επιτροπή στις 20 Σεπτεμβρίου 2013, 27 Φεβρουαρίου 2015 και 13 Ιανουαρίου 2017. Σύνοψη των παρατηρήσεων που διατύπωσαν οι γερμανικές αρχές σχετικά με τα επιμέρους μέτρα περιλαμβάνεται στην προεκτεθείσα περιγραφή των μέτρων (βλέπε σημείο 2 «Περιγραφή των μέτρων και παρατηρήσεις των γερμανικών αρχών»). |
| --- | --- |

(145)

Οι παρατηρήσεις των γερμανικών αρχών υποβλήθηκαν στην Επιτροπή στις 20 Σεπτεμβρίου 2013, 27 Φεβρουαρίου 2015 και 13 Ιανουαρίου 2017. Σύνοψη των παρατηρήσεων που διατύπωσαν οι γερμανικές αρχές σχετικά με τα επιμέρους μέτρα περιλαμβάνεται στην προεκτεθείσα περιγραφή των μέτρων (βλέπε σημείο 2 «Περιγραφή των μέτρων και παρατηρήσεις των γερμανικών αρχών»).

5.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

| (146) | Στο διάστημα από 6 έως 18 Φεβρουαρίου 2014, η Επιτροπή έλαβε 10 κοινοποιήσεις παρατηρήσεων από τα ενδιαφερόμενα μέρη, οι οποίες αφορούν όλες τα μέτρα που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας απόφασης (52). |
| --- | --- |

(146)

Στο διάστημα από 6 έως 18 Φεβρουαρίου 2014, η Επιτροπή έλαβε 10 κοινοποιήσεις παρατηρήσεων από τα ενδιαφερόμενα μέρη, οι οποίες αφορούν όλες τα μέτρα που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας απόφασης (52).

52

| (147) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 6 Φεβρουαρίου 2014, οι οποίες παρελήφθησαν στις 13 Φεβρουαρίου 2014, η Verband der Milcherzeuger Bayern eV (VMB) (Ένωση Γαλακτοπαραγωγών Βαυαρίας) εκφράζει, όσον αφορά το μέτρο ΒΥ 3, την έκπληξή της, επειδή με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας αμφισβητήθηκαν, υπό το πρίσμα των κανόνων για τις ενισχύσεις, τα μέτρα που υλοποιήθηκαν από τη VMB μέχρι το 2006, ενώ, αντιθέτως, για τα μέτρα που υλοποιήθηκαν από το 2007 και μετά δεν διατυπώθηκε αιτίαση. Η VMB ισχυρίζεται, στο πλαίσιο αυτό, ότι το επίκεντρο των εργασιών της, καθώς και ο τρόπος άσκησης της δραστηριότητάς της, δεν έχουν μεταβληθεί από το 1954 και ότι λαμβάνει πόρους από την «εισφορά επί του γάλακτος» ήδη από το 1957. Εξάλλου, στις παρατηρήσεις της, η VMB αναφέρει ότι οι υπηρεσίες που παρέχει δεν αποτελούν συγκεκριμένη «τεχνική υποστήριξη» προς επιμέρους εκμεταλλεύσεις, αλλά αφορούν, αντιθέτως, τεχνικά και πραγματικά στοιχεία γενικής φύσεως, τα οποία είναι διαθέσιμα εξίσου σε όλους τους ενδιαφερομένους. |
| --- | --- |

(147)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 6 Φεβρουαρίου 2014, οι οποίες παρελήφθησαν στις 13 Φεβρουαρίου 2014, η Verband der Milcherzeuger Bayern eV (VMB) (Ένωση Γαλακτοπαραγωγών Βαυαρίας) εκφράζει, όσον αφορά το μέτρο ΒΥ 3, την έκπληξή της, επειδή με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας αμφισβητήθηκαν, υπό το πρίσμα των κανόνων για τις ενισχύσεις, τα μέτρα που υλοποιήθηκαν από τη VMB μέχρι το 2006, ενώ, αντιθέτως, για τα μέτρα που υλοποιήθηκαν από το 2007 και μετά δεν διατυπώθηκε αιτίαση. Η VMB ισχυρίζεται, στο πλαίσιο αυτό, ότι το επίκεντρο των εργασιών της, καθώς και ο τρόπος άσκησης της δραστηριότητάς της, δεν έχουν μεταβληθεί από το 1954 και ότι λαμβάνει πόρους από την «εισφορά επί του γάλακτος» ήδη από το 1957. Εξάλλου, στις παρατηρήσεις της, η VMB αναφέρει ότι οι υπηρεσίες που παρέχει δεν αποτελούν συγκεκριμένη «τεχνική υποστήριξη» προς επιμέρους εκμεταλλεύσεις, αλλά αφορούν, αντιθέτως, τεχνικά και πραγματικά στοιχεία γενικής φύσεως, τα οποία είναι διαθέσιμα εξίσου σε όλους τους ενδιαφερομένους.

| (148) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 4 Φεβρουαρίου 2014, οι οποίες παρελήφθησαν από την Επιτροπή στις 6 Φεβρουαρίου, η Milchwirtschaftliche Verein Allgäu-Schwaben e.V (MV) (Γαλακτοκομική Ένωση Allgäu-Schwaben) υποστηρίζει, όσον αφορά το μέτρο ΒΥ 10, ότι αυτό έχει ως σκοπό τη μετάδοση τεχνογνωσίας και γνώσεων σε κρατικούς και άλλους φορείς για θέματα σχετικά με το γάλα (π.χ. όσον αφορά διατάξεις της νομοθεσίας τροφίμων). Για τον σκοπό αυτό, οι εργαζόμενοι στη MUVA αποκτούν πρόσβαση σε πληροφορίες που αφορούν τον κλάδο, τις επεξεργάζονται και τις διαβιβάζουν περαιτέρω (με τη μορφή γνωμοδοτήσεων, διαλέξεων και δημοσιευμάτων, ιδίως προς τις ενδιαφερόμενες αρχές). Εκτός από τα «Muva-Newsletter» (ενημερωτικά δελτία της Muva), τα οποία προσαρτώνται στην «Deutsche Molkereizeitung» (Γερμανική Εφημερίδα του γαλακτοκομικού τομέα), κυκλοφορούν σχετικά άρθρα με σκοπό τη διάδοση πληροφοριών που αφορούν τη διασφάλιση της ποιότητας (υγιεινή, ασφάλεια της παραγωγής). Κατά τη MV, πρόκειται για ευρείας εμβέλειας δραστηριότητα, τα αποτελέσματα της οποίας δεν ωφελούν μεμονωμένες εκμεταλλεύσεις, αλλά γνωστοποιούνται, ειδικότερα, σε συγκεκριμένες δημόσιες αρχές με σκοπό την κατάρτιση. |
| --- | --- |

(148)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 4 Φεβρουαρίου 2014, οι οποίες παρελήφθησαν από την Επιτροπή στις 6 Φεβρουαρίου, η Milchwirtschaftliche Verein Allgäu-Schwaben e.V (MV) (Γαλακτοκομική Ένωση Allgäu-Schwaben) υποστηρίζει, όσον αφορά το μέτρο ΒΥ 10, ότι αυτό έχει ως σκοπό τη μετάδοση τεχνογνωσίας και γνώσεων σε κρατικούς και άλλους φορείς για θέματα σχετικά με το γάλα (π.χ. όσον αφορά διατάξεις της νομοθεσίας τροφίμων). Για τον σκοπό αυτό, οι εργαζόμενοι στη MUVA αποκτούν πρόσβαση σε πληροφορίες που αφορούν τον κλάδο, τις επεξεργάζονται και τις διαβιβάζουν περαιτέρω (με τη μορφή γνωμοδοτήσεων, διαλέξεων και δημοσιευμάτων, ιδίως προς τις ενδιαφερόμενες αρχές). Εκτός από τα «Muva-Newsletter» (ενημερωτικά δελτία της Muva), τα οποία προσαρτώνται στην «Deutsche Molkereizeitung» (Γερμανική Εφημερίδα του γαλακτοκομικού τομέα), κυκλοφορούν σχετικά άρθρα με σκοπό τη διάδοση πληροφοριών που αφορούν τη διασφάλιση της ποιότητας (υγιεινή, ασφάλεια της παραγωγής). Κατά τη MV, πρόκειται για ευρείας εμβέλειας δραστηριότητα, τα αποτελέσματα της οποίας δεν ωφελούν μεμονωμένες εκμεταλλεύσεις, αλλά γνωστοποιούνται, ειδικότερα, σε συγκεκριμένες δημόσιες αρχές με σκοπό την κατάρτιση.

| (149) | Η Landesvereinigung für Milch und Milcherzeugnisse Hessen eV (LVMH) (Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Έσης για το Γάλα και τα Γαλακτοκομικά Προϊόντα) υπέβαλε, με επιστολή της 4ης Φεβρουαρίου 2014, η οποία παρελήφθη από την Επιτροπή στις 11 Φεβρουαρίου 2014, παρατηρήσεις για τα μέτρα τα οποία υλοποίησε η ίδια (HE 2, HE 3 και HE 9). Αρχικώς παρατήρησε ότι, παρά την αντίθετη διαπίστωση που περιλαμβάνεται στο παράρτημα της απόφασης κίνησης της διαδικασίας της Επιτροπής, στους δικαιούχους των οικείων μέτρων δεν συγκαταλέγονται μόνον οι γαλακτοκομικές μονάδες, αλλά το σύνολο του γαλακτοκομικού κλάδου. Σχετικά με το περιεχόμενο, η LVMH ανέφερε, όσον αφορά το μέτρο ΗΕ 3, ότι οι γενικές ενημερωτικές δράσεις επικεντρώθηκαν στην ενημέρωση και την εκπαίδευση των καταναλωτών και ότι η εκπαίδευση των καταναλωτών διασφαλίζεται κατά τρόπο ουδέτερο και ανεξάρτητο από τις γαλακτοκομικές μονάδες.
  Όσον αφορά το μέτρο ΗΕ 2 («Κατάρτιση των παραγωγών από την ομάδα καινοτομίας»), η LVMH επισήμανε ότι οι εργασίες της επικεντρώθηκαν στη μετάδοση γνώσεων. Πρόσφατες πληροφορίες και πορίσματα μελετών συγκεντρώνονται, υφίστανται επεξεργασία για τους γεωργούς και μεταδίδονται, μεταξύ άλλων, με τη μορφή διαλέξεων, συνεδριάσεων τεχνικού χαρακτήρα και προγραμμάτων κατάρτισης.
  Με τα μέτρα ΗΕ 2 και ΗΕ 9 προωθήθηκαν ειδικές δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης νέων επαγγελματιών, καθώς και γεωργών και γεωργικών εργατών, στο πλαίσιο των οποίων κάθε γεωργός ή γεωργικό εργάτης είχε τη δυνατότητα να συμμετάσχει στα προγράμματα κατάρτισης επί ίσοις όροις. |
| --- | --- |

(149)

Η Landesvereinigung für Milch und Milcherzeugnisse Hessen eV (LVMH) (Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Έσης για το Γάλα και τα Γαλακτοκομικά Προϊόντα) υπέβαλε, με επιστολή της 4ης Φεβρουαρίου 2014, η οποία παρελήφθη από την Επιτροπή στις 11 Φεβρουαρίου 2014, παρατηρήσεις για τα μέτρα τα οποία υλοποίησε η ίδια (HE 2, HE 3 και HE 9). Αρχικώς παρατήρησε ότι, παρά την αντίθετη διαπίστωση που περιλαμβάνεται στο παράρτημα της απόφασης κίνησης της διαδικασίας της Επιτροπής, στους δικαιούχους των οικείων μέτρων δεν συγκαταλέγονται μόνον οι γαλακτοκομικές μονάδες, αλλά το σύνολο του γαλακτοκομικού κλάδου. Σχετικά με το περιεχόμενο, η LVMH ανέφερε, όσον αφορά το μέτρο ΗΕ 3, ότι οι γενικές ενημερωτικές δράσεις επικεντρώθηκαν στην ενημέρωση και την εκπαίδευση των καταναλωτών και ότι η εκπαίδευση των καταναλωτών διασφαλίζεται κατά τρόπο ουδέτερο και ανεξάρτητο από τις γαλακτοκομικές μονάδες.

Όσον αφορά το μέτρο ΗΕ 2 («Κατάρτιση των παραγωγών από την ομάδα καινοτομίας»), η LVMH επισήμανε ότι οι εργασίες της επικεντρώθηκαν στη μετάδοση γνώσεων. Πρόσφατες πληροφορίες και πορίσματα μελετών συγκεντρώνονται, υφίστανται επεξεργασία για τους γεωργούς και μεταδίδονται, μεταξύ άλλων, με τη μορφή διαλέξεων, συνεδριάσεων τεχνικού χαρακτήρα και προγραμμάτων κατάρτισης.

Με τα μέτρα ΗΕ 2 και ΗΕ 9 προωθήθηκαν ειδικές δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης νέων επαγγελματιών, καθώς και γεωργών και γεωργικών εργατών, στο πλαίσιο των οποίων κάθε γεωργός ή γεωργικό εργάτης είχε τη δυνατότητα να συμμετάσχει στα προγράμματα κατάρτισης επί ίσοις όροις.

| (150) | Με τις επιστολές τους της 6ης Φεβρουαρίου 2014, οι οποίες παρελήφθησαν από την Επιτροπή στις 10 και στις 11 Φεβρουαρίου 2014, αντίστοιχα, η Landeskontrollverband Nordrhein-Westfalen eV (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας), καθώς και η Landesvereinigung der Milchwirtschaft Nordrhein-Westfalen eV (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας) συντάσσονται πλήρως με τις παρατηρήσεις που διατύπωσε η Γερμανία στις 20 Σεπτεμβρίου 2013 όσον αφορά τα μέτρα που υλοποιήθηκαν στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία. |
| --- | --- |

(150)

Με τις επιστολές τους της 6ης Φεβρουαρίου 2014, οι οποίες παρελήφθησαν από την Επιτροπή στις 10 και στις 11 Φεβρουαρίου 2014, αντίστοιχα, η Landeskontrollverband Nordrhein-Westfalen eV (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας), καθώς και η Landesvereinigung der Milchwirtschaft Nordrhein-Westfalen eV (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας) συντάσσονται πλήρως με τις παρατηρήσεις που διατύπωσε η Γερμανία στις 20 Σεπτεμβρίου 2013 όσον αφορά τα μέτρα που υλοποιήθηκαν στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία.

| (151) | Ομοίως συντάσσονται με τις παρατηρήσεις της Γερμανίας με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, όσον αφορά το μέτρο NW 5, η Rheinische Landwirtschafts-Verband eV (Ένωση Ρηνανίας για την Οικονομία του Ομόσπονδου Κράτους) και η Westfälisch-Lippische Landwirtschaftsverband eV (Ένωση Βεστφαλίας-Λίπε για την Οικονομία του Ομόσπονδου Κράτους), με την κοινή επιστολή τους με ημερομηνία 6 Φεβρουαρίου 2014, η οποία παρελήφθη από την Επιτροπή στις 11 Φεβρουαρίου 2014. |
| --- | --- |

(151)

Ομοίως συντάσσονται με τις παρατηρήσεις της Γερμανίας με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, όσον αφορά το μέτρο NW 5, η Rheinische Landwirtschafts-Verband eV (Ένωση Ρηνανίας για την Οικονομία του Ομόσπονδου Κράτους) και η Westfälisch-Lippische Landwirtschaftsverband eV (Ένωση Βεστφαλίας-Λίπε για την Οικονομία του Ομόσπονδου Κράτους), με την κοινή επιστολή τους με ημερομηνία 6 Φεβρουαρίου 2014, η οποία παρελήφθη από την Επιτροπή στις 11 Φεβρουαρίου 2014.

| (152) | Με την επιστολή της με ημερομηνία 6 Φεβρουαρίου 2014, η οποία παρελήφθη από την Επιτροπή στις 11 Φεβρουαρίου 2014, η Landesvereinigung Thüringer Milch eV (Ένωση Γάλακτος του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας) συντάσσεται πλήρως με τις παρατηρήσεις της Γερμανίας με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 όσον αφορά τα μέτρα που υλοποιήθηκαν στη Θουριγγία. |
| --- | --- |

(152)

Με την επιστολή της με ημερομηνία 6 Φεβρουαρίου 2014, η οποία παρελήφθη από την Επιτροπή στις 11 Φεβρουαρίου 2014, η Landesvereinigung Thüringer Milch eV (Ένωση Γάλακτος του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας) συντάσσεται πλήρως με τις παρατηρήσεις της Γερμανίας με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013 όσον αφορά τα μέτρα που υλοποιήθηκαν στη Θουριγγία.

| (153) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 10 Φεβρουαρίου 2014, οι οποίες παρελήφθησαν από την Επιτροπή στις 14 Φεβρουαρίου 2014, η Milchwirtschaftliche Arbeitsgemeinschaft Rheinland-Pfalz eV (MILAG) (Γαλακτοκομική Κοινοπραξία Ρηνανίας-Παλατινάτου) ανέφερε, όσον αφορά το μέτρο RP 1, ότι έχει γενικό χαρακτήρα. Επρόκειτο για γενικές πληροφορίες σχετικά με το γάλα ως είδος διατροφής· στόχος δεν ήταν να αποθαρρύνονται οι καταναλωτές να αγοράζουν γαλακτοκομικά προϊόντα άλλων κρατών μελών. Εξάλλου, δεν υπήρξε προώθηση μεμονωμένων εμπορικώνσημάτων ή προϊόντων μιας συγκεκριμένης επιχείρησης ή ενός μεμονωμένου παραγωγού. Συνεπώς, η MILAG υποστηρίζει ότι το εν λόγω μέτρο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Επικουρικώς, η MILAG υποστηρίζει στις παρατηρήσεις της όσον αφορά το ίδιο μέτρο, ότι αυτό ήταν πάντως κατ' ουσίαν σύμφωνο με τις απαιτήσεις των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών που ίσχυαν τότε και ότι μπορεί καταρχήν να θεωρηθεί ως παροχή τεχνικής υποστήριξης κατά την έννοια του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Ειδικότερα, το μέτρο ήταν καταρχήν διαθέσιμο σε όλους τους καταναλωτές και, ως εκ τούτου, και στους φορείς της αγοράς του γαλακτοκομικού τομέα. Επρόκειτο για ένα αμιγώς ενημερωτικό για τους καταναλωτές μέτρο, το οποίο δεν παρείχε στήριξη σε επιχειρήσεις μεταποίησης γάλακτος, αλλά απέβλεπε σε γενική ενημέρωση των καταναλωτών.
  Όσον αφορά το μέτρο RP 2, η MILAG υποστηρίζει ότι, κατόπιν της προσθήκης της συμπληρωματικής προϋπόθεσης λήψης ενίσχυσης, βάσει της οποίας ενίσχυση χορηγείται μόνο για την πρώτη συμμετοχή των επιχειρήσεων σε συγκεκριμένη έκθεση, πληρούνται οι σχετικοί όροι των κανόνων για τις ενισχύσεις.
  Όσον αφορά το μέτρο RP 5, η MILAG υποστηρίζει ότι το μέτρο είχε σκοπό να προσφέρει στους ενδιαφερόμενους γαλακτοπαραγωγούς, κατά περίπτωση, ειδικές συμβουλευτικές υπηρεσίες σε συνάρτηση με τη μέθοδο άμελξης. Χρήση της προσφοράς αυτής μπορούσε να κάνει κάθε γαλακτοπαραγωγός στη Ρηνανία-Παλατινάτο, χωρίς να είναι απαραίτητη η ιδιότητα του μέλους στη Landeskontrollverband (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους), η οποία ήταν ο φορέας παροχής των συμβουλευτικών υπηρεσιών. Συμβουλευτικές υπηρεσίες των οποίων γίνεται χρήση σε διαρκή βάση ή σε τακτά χρονικά διαστήματα αποκλείονταν από τη χρηματοδότηση και δεν πραγματοποιήθηκαν απευθείας πληρωμές στους γεωργούς. Επομένως, το μέτρο συμβιβάζεται με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και για το χρονικό διάστημα από τις28 Νοεμβρίου 2001 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2006. Εξάλλου, κατά την άποψη της MILAG, η ενίσχυση της παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών βάσει του σημείου 14.1 τρίτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 δεν προϋποθέτει τη διάδοση νέων τεχνικών. Περαιτέρω, η MILAG διαβεβαιώνει ότι δεν υπήρξε υπέρβαση του συνολικού ποσού ενίσχυσης των 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών. Η μέση ενίσχυση ανά δικαιούχο και ανά έτος ανήλθε στα 197 EUR. |
| --- | --- |

(153)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 10 Φεβρουαρίου 2014, οι οποίες παρελήφθησαν από την Επιτροπή στις 14 Φεβρουαρίου 2014, η Milchwirtschaftliche Arbeitsgemeinschaft Rheinland-Pfalz eV (MILAG) (Γαλακτοκομική Κοινοπραξία Ρηνανίας-Παλατινάτου) ανέφερε, όσον αφορά το μέτρο RP 1, ότι έχει γενικό χαρακτήρα. Επρόκειτο για γενικές πληροφορίες σχετικά με το γάλα ως είδος διατροφής· στόχος δεν ήταν να αποθαρρύνονται οι καταναλωτές να αγοράζουν γαλακτοκομικά προϊόντα άλλων κρατών μελών. Εξάλλου, δεν υπήρξε προώθηση μεμονωμένων εμπορικώνσημάτων ή προϊόντων μιας συγκεκριμένης επιχείρησης ή ενός μεμονωμένου παραγωγού. Συνεπώς, η MILAG υποστηρίζει ότι το εν λόγω μέτρο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Επικουρικώς, η MILAG υποστηρίζει στις παρατηρήσεις της όσον αφορά το ίδιο μέτρο, ότι αυτό ήταν πάντως κατ' ουσίαν σύμφωνο με τις απαιτήσεις των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών που ίσχυαν τότε και ότι μπορεί καταρχήν να θεωρηθεί ως παροχή τεχνικής υποστήριξης κατά την έννοια του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Ειδικότερα, το μέτρο ήταν καταρχήν διαθέσιμο σε όλους τους καταναλωτές και, ως εκ τούτου, και στους φορείς της αγοράς του γαλακτοκομικού τομέα. Επρόκειτο για ένα αμιγώς ενημερωτικό για τους καταναλωτές μέτρο, το οποίο δεν παρείχε στήριξη σε επιχειρήσεις μεταποίησης γάλακτος, αλλά απέβλεπε σε γενική ενημέρωση των καταναλωτών.

Όσον αφορά το μέτρο RP 2, η MILAG υποστηρίζει ότι, κατόπιν της προσθήκης της συμπληρωματικής προϋπόθεσης λήψης ενίσχυσης, βάσει της οποίας ενίσχυση χορηγείται μόνο για την πρώτη συμμετοχή των επιχειρήσεων σε συγκεκριμένη έκθεση, πληρούνται οι σχετικοί όροι των κανόνων για τις ενισχύσεις.

Όσον αφορά το μέτρο RP 5, η MILAG υποστηρίζει ότι το μέτρο είχε σκοπό να προσφέρει στους ενδιαφερόμενους γαλακτοπαραγωγούς, κατά περίπτωση, ειδικές συμβουλευτικές υπηρεσίες σε συνάρτηση με τη μέθοδο άμελξης. Χρήση της προσφοράς αυτής μπορούσε να κάνει κάθε γαλακτοπαραγωγός στη Ρηνανία-Παλατινάτο, χωρίς να είναι απαραίτητη η ιδιότητα του μέλους στη Landeskontrollverband (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους), η οποία ήταν ο φορέας παροχής των συμβουλευτικών υπηρεσιών. Συμβουλευτικές υπηρεσίες των οποίων γίνεται χρήση σε διαρκή βάση ή σε τακτά χρονικά διαστήματα αποκλείονταν από τη χρηματοδότηση και δεν πραγματοποιήθηκαν απευθείας πληρωμές στους γεωργούς. Επομένως, το μέτρο συμβιβάζεται με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και για το χρονικό διάστημα από τις28 Νοεμβρίου 2001 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2006. Εξάλλου, κατά την άποψη της MILAG, η ενίσχυση της παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών βάσει του σημείου 14.1 τρίτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 δεν προϋποθέτει τη διάδοση νέων τεχνικών. Περαιτέρω, η MILAG διαβεβαιώνει ότι δεν υπήρξε υπέρβαση του συνολικού ποσού ενίσχυσης των 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών. Η μέση ενίσχυση ανά δικαιούχο και ανά έτος ανήλθε στα 197 EUR.

| (154) | Ο Milchprüfring Baden-Württemberg eV (MPBW) (Φορέας Ελέγχου Γάλακτος Βάδης-Βιρτεμβέργης) εκτιμά, στις παρατηρήσεις του με ημερομηνία 6 Φεβρουαρίου 2014, οι οποίες πρωτοκολλήθηκαν ως παραληφθείσες από την Επιτροπή στις 18 Φεβρουαρίου 2014, ότι, όσον αφορά το μέτρο BW 10, δεν υφίσταται ενίσχυση, σε κάθε δε περίπτωση δεν υφίσταται ευνοϊκή μεταχείριση. |
| --- | --- |

(154)

Ο Milchprüfring Baden-Württemberg eV (MPBW) (Φορέας Ελέγχου Γάλακτος Βάδης-Βιρτεμβέργης) εκτιμά, στις παρατηρήσεις του με ημερομηνία 6 Φεβρουαρίου 2014, οι οποίες πρωτοκολλήθηκαν ως παραληφθείσες από την Επιτροπή στις 18 Φεβρουαρίου 2014, ότι, όσον αφορά το μέτρο BW 10, δεν υφίσταται ενίσχυση, σε κάθε δε περίπτωση δεν υφίσταται ευνοϊκή μεταχείριση.

| (155) | Η Milchwirtschaftliche Verein Baden Württemberg eV (MVBW) (Γαλακτοκομική Ένωση Βάδης-Βιρτεμβέργης) εγκρίνει με την επιστολή της με ημερομηνία 6 Φεβρουαρίου 2014, η οποία παραλήφθηκε από την Επιτροπή στις 7 Φεβρουαρίου 2014, όσον αφορά τα μέτρα BW 4 και BW 11, τις παρατηρήσεις που διατύπωσε ο MPBW και εκτιμά ότι, και όσον αφορά τα εν λόγω δύο μέτρα, δεν υφίσταται ενίσχυση, σε κάθε δε περίπτωση δεν υφίσταται ευνοϊκή μεταχείριση. |
| --- | --- |

(155)

Η Milchwirtschaftliche Verein Baden Württemberg eV (MVBW) (Γαλακτοκομική Ένωση Βάδης-Βιρτεμβέργης) εγκρίνει με την επιστολή της με ημερομηνία 6 Φεβρουαρίου 2014, η οποία παραλήφθηκε από την Επιτροπή στις 7 Φεβρουαρίου 2014, όσον αφορά τα μέτρα BW 4 και BW 11, τις παρατηρήσεις που διατύπωσε ο MPBW και εκτιμά ότι, και όσον αφορά τα εν λόγω δύο μέτρα, δεν υφίσταται ενίσχυση, σε κάθε δε περίπτωση δεν υφίσταται ευνοϊκή μεταχείριση.

6.   ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ

6.1.   Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης — Εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ

Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης — Εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ

| (156) | Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές. |
| --- | --- |

(156)

Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.

6.1.1.   Ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από το κράτος ή με κρατικούς πόρους

Ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από το κράτος ή με κρατικούς πόρους

| (157) | Οι γερμανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι τα μέτρα τα οποία αφορά η παρούσα απόφαση χρηματοδοτήθηκαν αποκλειστικά από την εισφορά επί του γάλακτος (βλέπε σημείο 26). |
| --- | --- |

(157)

Οι γερμανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι τα μέτρα τα οποία αφορά η παρούσα απόφαση χρηματοδοτήθηκαν αποκλειστικά από την εισφορά επί του γάλακτος (βλέπε σημείο 26).

| (158) | Οι προερχόμενοι από την εισφορά επί του γάλακτος πόροι αποτελούν κρατικούς πόρους, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

(158)

Οι προερχόμενοι από την εισφορά επί του γάλακτος πόροι αποτελούν κρατικούς πόρους, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

| (159) | Κατά πάγια νομολογία, δεν πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των περιπτώσεων όπου η ενίσχυση χορηγείται απευθείας από το κράτος και εκείνων όπου η ενίσχυση χορηγείται μέσω δημόσιου ή ιδιωτικού φορέα, ο οποίος έχει οριστεί ή δημιουργηθεί από το κράτος αυτό (53). Για να μπορούν τα πλεονεκτήματα να χαρακτηριστούν ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, πρέπει, πρώτον, να χορηγούνται άμεσα ή έμμεσα από κρατικούς πόρους και, δεύτερον, να μπορούν να καταλογιστούν στο Δημόσιο (54). |
| --- | --- |

(159)

Κατά πάγια νομολογία, δεν πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των περιπτώσεων όπου η ενίσχυση χορηγείται απευθείας από το κράτος και εκείνων όπου η ενίσχυση χορηγείται μέσω δημόσιου ή ιδιωτικού φορέα, ο οποίος έχει οριστεί ή δημιουργηθεί από το κράτος αυτό (53). Για να μπορούν τα πλεονεκτήματα να χαρακτηριστούν ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, πρέπει, πρώτον, να χορηγούνται άμεσα ή έμμεσα από κρατικούς πόρους και, δεύτερον, να μπορούν να καταλογιστούν στο Δημόσιο (54).

53

54

| (160) | Στην περίπτωση των ανωτέρω περιγραφόμενων μέτρων, οι ενισχύσεις χορηγούνται δυνάμει ενός ομοσπονδιακού νόμου, του MFG, κατ' εφαρμογήν της νομοθεσίας των ομόσπονδων κρατών. |
| --- | --- |

(160)

Στην περίπτωση των ανωτέρω περιγραφόμενων μέτρων, οι ενισχύσεις χορηγούνται δυνάμει ενός ομοσπονδιακού νόμου, του MFG, κατ' εφαρμογήν της νομοθεσίας των ομόσπονδων κρατών.

| (161) | Ειδικότερα, ο MFG προβλέπει, στο άρθρο 22 παράγραφος 1, ότι οι ομόσπονδες κυβερνήσεις, σε συνεννόηση με την ένωση του οικείου ομόσπονδου κράτους ή με τις επαγγελματικές οργανώσεις, μπορούν να επιβάλλουν, από κοινού, εισφορές στις γαλακτοκομικές μονάδες, στα σημεία συλλογής του γάλακτος και στα τυροκομεία, για τη στήριξη της γαλακτοκομίας. |
| --- | --- |

(161)

Ειδικότερα, ο MFG προβλέπει, στο άρθρο 22 παράγραφος 1, ότι οι ομόσπονδες κυβερνήσεις, σε συνεννόηση με την ένωση του οικείου ομόσπονδου κράτους ή με τις επαγγελματικές οργανώσεις, μπορούν να επιβάλλουν, από κοινού, εισφορές στις γαλακτοκομικές μονάδες, στα σημεία συλλογής του γάλακτος και στα τυροκομεία, για τη στήριξη της γαλακτοκομίας.

| (162) | Σύμφωνα με το άρθρο 22 παράγραφος 1 δεύτερη φράση του MFG, οι κυβερνήσεις των ομόσπονδων κρατών μπορούν να επιβάλλουν από κοινού, κατόπιν αιτήματος της ένωσης του οικείου ομόσπονδου κράτους ή των επαγγελματικών οργανώσεων, εισφορές ύψους έως 0,2 λεπτών ανά χιλιόγραμμο παραδιδόμενου γάλακτος. Επομένως, η επιβολή της εισφοράς αποτελεί σαφώς αρμοδιότητα των κυβερνήσεων των ομόσπονδων κρατών. |
| --- | --- |

(162)

Σύμφωνα με το άρθρο 22 παράγραφος 1 δεύτερη φράση του MFG, οι κυβερνήσεις των ομόσπονδων κρατών μπορούν να επιβάλλουν από κοινού, κατόπιν αιτήματος της ένωσης του οικείου ομόσπονδου κράτους ή των επαγγελματικών οργανώσεων, εισφορές ύψους έως 0,2 λεπτών ανά χιλιόγραμμο παραδιδόμενου γάλακτος. Επομένως, η επιβολή της εισφοράς αποτελεί σαφώς αρμοδιότητα των κυβερνήσεων των ομόσπονδων κρατών.

| (163) | Νομική βάση για την επιβολή εισφοράς επί του γάλακτος στα επιμέρους ομόσπονδα κράτη αποτελούν οι αντίστοιχοι κανονισμοί των ομόσπονδων κρατών που ρυθμίζουν τις λεπτομέρειες της επιβολής της εισφοράς, όπως, μεταξύ άλλων, το ύψος της. Επομένως, εναπόκειται στις κυβερνήσεις των ομόσπονδων κρατών, ήτοι στο κράτος, να ρυθμίζουν την επιβολή της εισφοράς επί του γάλακτος. Δεν αντίκειται σε αυτό ούτε η θέσπιση των κανονισμών σε συνεννόηση με τη γαλακτοκομική ένωση του εκάστοτε ομόσπονδου κράτους (55). |
| --- | --- |

(163)

Νομική βάση για την επιβολή εισφοράς επί του γάλακτος στα επιμέρους ομόσπονδα κράτη αποτελούν οι αντίστοιχοι κανονισμοί των ομόσπονδων κρατών που ρυθμίζουν τις λεπτομέρειες της επιβολής της εισφοράς, όπως, μεταξύ άλλων, το ύψος της. Επομένως, εναπόκειται στις κυβερνήσεις των ομόσπονδων κρατών, ήτοι στο κράτος, να ρυθμίζουν την επιβολή της εισφοράς επί του γάλακτος. Δεν αντίκειται σε αυτό ούτε η θέσπιση των κανονισμών σε συνεννόηση με τη γαλακτοκομική ένωση του εκάστοτε ομόσπονδου κράτους (55).

55

| (164) | Στην υπό εξέταση περίπτωση, επιβάλλεται εισφορά σε ιδιωτικές επιχειρήσεις (γαλακτοκομικές μονάδες, σημεία συλλογής του γάλακτος, τυροκομεία). Τα έσοδα από την εν λόγω εισφορά πιστώνονται στους προϋπολογισμούς των εκάστοτε ομόσπονδων κρατών, προτού χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση των διάφορων μέτρων στήριξης. Συνεπώς, θεωρούνται ως υποκείμενα σε κρατικό έλεγχο (56). |
| --- | --- |

(164)

Στην υπό εξέταση περίπτωση, επιβάλλεται εισφορά σε ιδιωτικές επιχειρήσεις (γαλακτοκομικές μονάδες, σημεία συλλογής του γάλακτος, τυροκομεία). Τα έσοδα από την εν λόγω εισφορά πιστώνονται στους προϋπολογισμούς των εκάστοτε ομόσπονδων κρατών, προτού χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση των διάφορων μέτρων στήριξης. Συνεπώς, θεωρούνται ως υποκείμενα σε κρατικό έλεγχο (56).

56

| (165) | Από τα παραπάνω συνάγεται ότι τα μέτρα που χρηματοδοτούνται με πόρους από την εισφορά επί του γάλακτος χορηγούνται με κρατικούς πόρους και καταλογίζονται στο κράτος. |
| --- | --- |

(165)

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι τα μέτρα που χρηματοδοτούνται με πόρους από την εισφορά επί του γάλακτος χορηγούνται με κρατικούς πόρους και καταλογίζονται στο κράτος.

6.1.2.   Επιλεκτικό πλεονέκτημα/επιχειρήσεις

Επιλεκτικό πλεονέκτημα/επιχειρήσεις

| (166) | Οι δαπάνες για εκπαίδευση και κατάρτιση, για συμβουλευτικές υπηρεσίες, για ενημερωτικό υλικό στο πλαίσιο ενημερωτικών δράσεων ή για τη συμμετοχή σε εκθέσεις και διαγωνισμούς είναι δαπάνες τις οποίες καλύπτουν οι ίδιες οι επιχειρήσεις κατά τη συνήθη επιχειρηματική δραστηριότητά τους. Το ίδιο ισχύει και όσον αφορά τις δαπάνες που προκύπτουν σε συνάρτηση με την παραγωγή και εμπορία προϊόντων ποιότητας. Σε περίπτωση μερικής ή εξολοκλήρου απαλλαγής συγκεκριμένων επιχειρήσεων από τις εν λόγω δαπάνες, υφίσταται ευνοϊκή μεταχείριση. |
| --- | --- |

(166)

Οι δαπάνες για εκπαίδευση και κατάρτιση, για συμβουλευτικές υπηρεσίες, για ενημερωτικό υλικό στο πλαίσιο ενημερωτικών δράσεων ή για τη συμμετοχή σε εκθέσεις και διαγωνισμούς είναι δαπάνες τις οποίες καλύπτουν οι ίδιες οι επιχειρήσεις κατά τη συνήθη επιχειρηματική δραστηριότητά τους. Το ίδιο ισχύει και όσον αφορά τις δαπάνες που προκύπτουν σε συνάρτηση με την παραγωγή και εμπορία προϊόντων ποιότητας. Σε περίπτωση μερικής ή εξολοκλήρου απαλλαγής συγκεκριμένων επιχειρήσεων από τις εν λόγω δαπάνες, υφίσταται ευνοϊκή μεταχείριση.

| (167) | Η Επιτροπή εκτιμά ότι τα υπό συζήτηση επιμέρους μέτρα ενέχουν ευνοϊκή μεταχείριση για τους γαλακτοπαραγωγούς και τις γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις. |
| --- | --- |

(167)

Η Επιτροπή εκτιμά ότι τα υπό συζήτηση επιμέρους μέτρα ενέχουν ευνοϊκή μεταχείριση για τους γαλακτοπαραγωγούς και τις γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις.

| (168) | Η Γερμανία υποστήριξε αρχικώς στην κοινοποίησή της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, ότι ορισμένα από τα μέτρα τα οποία αφορούσε η απόφαση κίνησης της διαδικασίας δεν συνιστούσαν ενισχύσεις, επειδή δεν παρείχαν συγκεκριμένο πλεονέκτημα σε συγκεκριμένη επιχείρηση (βλέπε σημείο 33 όσον αφορά το μέτρο BY 3) ή επειδή δεν απέβλεπαν στη μετάδοση γνώσεων προς τους γαλακτοπαραγωγούς ή προς τις γαλακτοκομικές μονάδες (βλέπε σημείο 39 όσον αφορά τα μέτρα ΒΥ 10) ή επειδή δεν ευνοούσαν συγκεκριμένες επιχειρήσεις ή οικονομικούς κλάδους (βλέπε σημεία 44, 60, 73, 80 και 88 όσον αφορά τα μέτρα BW 4, HE 3, NI 7, NW 4, NW 5, RP 1 και SL 2) και/ή επειδή απουσίαζε το στοιχείο της ουσιαστικής και γεωγραφικής επιλεκτικότητας από τη δυνάμει ευνοϊκή μεταχείριση (βλέπε σημεία 80 και 83 όσον αφορά τα μέτρα NW 4 και NW 5 και/ή NW 6). |
| --- | --- |

(168)

Η Γερμανία υποστήριξε αρχικώς στην κοινοποίησή της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, ότι ορισμένα από τα μέτρα τα οποία αφορούσε η απόφαση κίνησης της διαδικασίας δεν συνιστούσαν ενισχύσεις, επειδή δεν παρείχαν συγκεκριμένο πλεονέκτημα σε συγκεκριμένη επιχείρηση (βλέπε σημείο 33 όσον αφορά το μέτρο BY 3) ή επειδή δεν απέβλεπαν στη μετάδοση γνώσεων προς τους γαλακτοπαραγωγούς ή προς τις γαλακτοκομικές μονάδες (βλέπε σημείο 39 όσον αφορά τα μέτρα ΒΥ 10) ή επειδή δεν ευνοούσαν συγκεκριμένες επιχειρήσεις ή οικονομικούς κλάδους (βλέπε σημεία 44, 60, 73, 80 και 88 όσον αφορά τα μέτρα BW 4, HE 3, NI 7, NW 4, NW 5, RP 1 και SL 2) και/ή επειδή απουσίαζε το στοιχείο της ουσιαστικής και γεωγραφικής επιλεκτικότητας από τη δυνάμει ευνοϊκή μεταχείριση (βλέπε σημεία 80 και 83 όσον αφορά τα μέτρα NW 4 και NW 5 και/ή NW 6).

| (169) | Επιπλέον, στις παρατηρήσεις τους της 6ης Φεβρουαρίου 2014, ο MPBW και η MVBW ισχυρίστηκαν ότι δεν υφίσταται ευνοϊκή μεταχείριση όσον αφορά τα μέτρα BW 10 και/ή BW 4 και BW 11 (βλέπε σημεία 154 και/ή 155). |
| --- | --- |

(169)

Επιπλέον, στις παρατηρήσεις τους της 6ης Φεβρουαρίου 2014, ο MPBW και η MVBW ισχυρίστηκαν ότι δεν υφίσταται ευνοϊκή μεταχείριση όσον αφορά τα μέτρα BW 10 και/ή BW 4 και BW 11 (βλέπε σημεία 154 και/ή 155).

| (170) | Ωστόσο, η Επιτροπή εκτιμά ότι ακόμη και τα προμνησθέντα μέτρα ωφελούν εντέλει τον γαλακτοκομικό τομέα και ότι, επομένως, ευνοούν τους γαλακτοπαραγωγούς και/ή τις γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις που πρέπει να θεωρούνται ως επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

(170)

Ωστόσο, η Επιτροπή εκτιμά ότι ακόμη και τα προμνησθέντα μέτρα ωφελούν εντέλει τον γαλακτοκομικό τομέα και ότι, επομένως, ευνοούν τους γαλακτοπαραγωγούς και/ή τις γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις που πρέπει να θεωρούνται ως επιχειρήσεις.

| (171) | Όσον αφορά το μέτρο ΒΥ 3, η Επιτροπή θεωρεί ότι, μολονότι αυτό απευθυνόταν στο ευρύ κοινό, εντέλει ευνοούσε τον γαλακτοκομικό τομέα, δεδομένου ότι μπορεί να υποτεθεί ότι θα είχε θετική επίδραση όσον αφορά την κατανάλωση γάλακτος. |
| --- | --- |

(171)

Όσον αφορά το μέτρο ΒΥ 3, η Επιτροπή θεωρεί ότι, μολονότι αυτό απευθυνόταν στο ευρύ κοινό, εντέλει ευνοούσε τον γαλακτοκομικό τομέα, δεδομένου ότι μπορεί να υποτεθεί ότι θα είχε θετική επίδραση όσον αφορά την κατανάλωση γάλακτος.

| (172) | Όσον αφορά το μέτρο ΒΥ 10, η Milchwirtschaftliche Verein Allgäu-Schwaben (Γαλακτοκομική Ένωση Allgäu-Schwaben) αναφέρει στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 4 Φεβρουαρίου 2014, ότι τα Muva-Newsletter (ενημερωτικά δελτία της Muva), προσαρτήθηκαν στην «Deutsche Molkereizeitung» (Γερμανική Εφημερίδα του γαλακτοκομικού τομέα) και ότι, επιπλέον, κυκλοφόρησαν αντίστοιχα άρθρα με σκοπό τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με τη διασφάλιση της ποιότητας (βλέπε σημείο 148). Συνεπώς, η Επιτροπή φρονεί ότι, ακόμη και στην περίπτωση του μέτρου ΒΥ 10, ως δικαιούχος πρέπει να θεωρηθεί ο γαλακτοκομικός τομέας στο σύνολό του (γαλακτοπαραγωγοί και γαλακτοκομικές μονάδες). |
| --- | --- |

(172)

Όσον αφορά το μέτρο ΒΥ 10, η Milchwirtschaftliche Verein Allgäu-Schwaben (Γαλακτοκομική Ένωση Allgäu-Schwaben) αναφέρει στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 4 Φεβρουαρίου 2014, ότι τα Muva-Newsletter (ενημερωτικά δελτία της Muva), προσαρτήθηκαν στην «Deutsche Molkereizeitung» (Γερμανική Εφημερίδα του γαλακτοκομικού τομέα) και ότι, επιπλέον, κυκλοφόρησαν αντίστοιχα άρθρα με σκοπό τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με τη διασφάλιση της ποιότητας (βλέπε σημείο 148). Συνεπώς, η Επιτροπή φρονεί ότι, ακόμη και στην περίπτωση του μέτρου ΒΥ 10, ως δικαιούχος πρέπει να θεωρηθεί ο γαλακτοκομικός τομέας στο σύνολό του (γαλακτοπαραγωγοί και γαλακτοκομικές μονάδες).

| (173) | Όσον αφορά τα μέτρα BW 4, HE 3, NI 7, NW 4, NW 5, RP 1 και SL 2, η Επιτροπή φρονεί ότι ακόμη και η διάδοση πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με τις ιδιότητες του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, η διοργάνωση εκστρατειών, οι ενημερωτικές εκδηλώσεις και οι δράσεις γενικής ενημέρωσης των καταναλωτών, οι εκδηλώσεις για την ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ των παραγωγών και/ή οι γενικές ενημερωτικές δράσεις σχετικά με το γάλα πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη η οποία ωφέλησε τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του. |
| --- | --- |

(173)

Όσον αφορά τα μέτρα BW 4, HE 3, NI 7, NW 4, NW 5, RP 1 και SL 2, η Επιτροπή φρονεί ότι ακόμη και η διάδοση πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με τις ιδιότητες του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, η διοργάνωση εκστρατειών, οι ενημερωτικές εκδηλώσεις και οι δράσεις γενικής ενημέρωσης των καταναλωτών, οι εκδηλώσεις για την ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ των παραγωγών και/ή οι γενικές ενημερωτικές δράσεις σχετικά με το γάλα πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη η οποία ωφέλησε τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του.

| (174) | Περαιτέρω, όσον αφορά τα μέτρα BW 10 και BW 11, η Επιτροπή φρονεί ότι αυτά ωφέλησαν γεωργικές γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις οι οποίες συμμετείχαν στο σύστημα διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch». |
| --- | --- |

(174)

Περαιτέρω, όσον αφορά τα μέτρα BW 10 και BW 11, η Επιτροπή φρονεί ότι αυτά ωφέλησαν γεωργικές γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις οι οποίες συμμετείχαν στο σύστημα διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch».

| (175) | Επιπλέον, τα υπό εξέταση μέτρα ήταν επιλεκτικά, καθότι ωφέλησαν αποκλειστικά έναν οικονομικό τομέα (γαλακτοκομία). |
| --- | --- |

(175)

Επιπλέον, τα υπό εξέταση μέτρα ήταν επιλεκτικά, καθότι ωφέλησαν αποκλειστικά έναν οικονομικό τομέα (γαλακτοκομία).

6.1.3.   Στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και επιπτώσεις στις συναλλαγές

Στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και επιπτώσεις στις συναλλαγές

| (176) | Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η ενίσχυση της ανταγωνιστικής θέσης μιας επιχείρησης μετά τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης συνιστά κατά κανόνα στρέβλωση του ανταγωνισμού σε σχέση με άλλες ανταγωνιστικές επιχειρήσεις οι οποίες δεν λαμβάνουν αυτή την ενίσχυση (57). Κάθε ενίσχυση σε επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε αγορά ανοικτή στις συναλλαγές εντός της Ένωσης είναι ικανή να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών (58). Κατά την περίοδο 2001-2012, το εμπόριο γεωργικών προϊόντων εντός της Ένωσης έφθασε σε σημαντικό όγκο. Επί παραδείγματι, οι εισαγωγές και εξαγωγές προϊόντων που υπάγονται στην κλάση 0401 της Συνδυασμένης Ονοματολογίας (Γάλα και κρέμα γάλακτος (ανθόγαλα) που δεν είναι συμπυκνωμένα και δεν περιέχουν ζάχαρη ή άλλα γλυκαντικά) (59) ανήλθαν, το έτος 2011, σε 1 200 εκατ. EUR και 957 εκατ. EUR αντίστοιχα (60). |
| --- | --- |

(176)

Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η ενίσχυση της ανταγωνιστικής θέσης μιας επιχείρησης μετά τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης συνιστά κατά κανόνα στρέβλωση του ανταγωνισμού σε σχέση με άλλες ανταγωνιστικές επιχειρήσεις οι οποίες δεν λαμβάνουν αυτή την ενίσχυση (57). Κάθε ενίσχυση σε επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε αγορά ανοικτή στις συναλλαγές εντός της Ένωσης είναι ικανή να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών (58). Κατά την περίοδο 2001-2012, το εμπόριο γεωργικών προϊόντων εντός της Ένωσης έφθασε σε σημαντικό όγκο. Επί παραδείγματι, οι εισαγωγές και εξαγωγές προϊόντων που υπάγονται στην κλάση 0401 της Συνδυασμένης Ονοματολογίας (Γάλα και κρέμα γάλακτος (ανθόγαλα) που δεν είναι συμπυκνωμένα και δεν περιέχουν ζάχαρη ή άλλα γλυκαντικά) (59) ανήλθαν, το έτος 2011, σε 1 200 εκατ. EUR και 957 εκατ. EUR αντίστοιχα (60).

57

58

59

60

| (177) | Τα μέτρα που αξιολογούνται στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης ευνοούν τους γαλακτοπαραγωγούς και τις γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις και ενισχύουν, επομένως, την ανταγωνιστική τους θέση. Όπως αναφέρεται ανωτέρω στο σημείο 176, πραγματοποιούνται συναλλαγές εντός της Ένωσης με προϊόντα των γαλακτοκομικών μονάδων και των γαλακτοπαραγωγών. Συνεπώς, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι τα υπό εξέταση μέτρα στρεβλώνουν ή απειλούν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό και επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών. |
| --- | --- |

(177)

Τα μέτρα που αξιολογούνται στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης ευνοούν τους γαλακτοπαραγωγούς και τις γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις και ενισχύουν, επομένως, την ανταγωνιστική τους θέση. Όπως αναφέρεται ανωτέρω στο σημείο 176, πραγματοποιούνται συναλλαγές εντός της Ένωσης με προϊόντα των γαλακτοκομικών μονάδων και των γαλακτοπαραγωγών. Συνεπώς, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι τα υπό εξέταση μέτρα στρεβλώνουν ή απειλούν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό και επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.

| (178) | Επομένως, πληρούνται οι όροι του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Μπορεί, συνεπώς, να συναχθεί το συμπέρασμα ότι τα υπό εξέταση μέτρα συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου. |
| --- | --- |

(178)

Επομένως, πληρούνται οι όροι του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Μπορεί, συνεπώς, να συναχθεί το συμπέρασμα ότι τα υπό εξέταση μέτρα συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου.

6.2.   Νομιμότητα της ενίσχυσης

Νομιμότητα της ενίσχυσης

| (179) | Βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή πρέπει να εξετάζει διαρκώς τις υφιστάμενες ενισχύσεις σε συνεργασία με τα κράτη μέλη. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή μπορεί να ζητεί από τα κράτη μέλη όλες τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για την εξέταση των υφιστάμενων καθεστώτων ενισχύσεων και, ενδεχομένως, να διατυπώνει σύσταση για κατάλληλα μέτρα. |
| --- | --- |

(179)

Βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή πρέπει να εξετάζει διαρκώς τις υφιστάμενες ενισχύσεις σε συνεργασία με τα κράτη μέλη. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή μπορεί να ζητεί από τα κράτη μέλη όλες τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για την εξέταση των υφιστάμενων καθεστώτων ενισχύσεων και, ενδεχομένως, να διατυπώνει σύσταση για κατάλληλα μέτρα.

| (180) | Βάσει του άρθρου 1 στοιχείο β) σημείο i) του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589, ο όρος υφιστάμενη ενίσχυση σημαίνει κάθε ενίσχυση η οποία υφίστατο πριν από την έναρξη ισχύος της ΣΛΕΕ στο οικείο κράτος μέλος και συνεχίζει να εφαρμόζεται μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης. |
| --- | --- |

(180)

Βάσει του άρθρου 1 στοιχείο β) σημείο i) του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589, ο όρος υφιστάμενη ενίσχυση σημαίνει κάθε ενίσχυση η οποία υφίστατο πριν από την έναρξη ισχύος της ΣΛΕΕ στο οικείο κράτος μέλος και συνεχίζει να εφαρμόζεται μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης.

| (181) | Ωστόσο, βάσει του άρθρου 1 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589, κάθε μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης τη μετατρέπει σε «νέα ενίσχυση». Βάσει του άρθρου 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (61), ως μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης νοείται «κάθε αλλαγή, πλην των τροποποιήσεων καθαρά τυπικού ή διοικητικού χαρακτήρα, οι οποίες δεν είναι ικανές να επηρεάσουν την εκτίμηση του συμβιβάσιμου του εκάστοτε μέτρου ενίσχυσης με την κοινή αγορά». |
| --- | --- |

(181)

Ωστόσο, βάσει του άρθρου 1 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589, κάθε μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης τη μετατρέπει σε «νέα ενίσχυση». Βάσει του άρθρου 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (61), ως μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης νοείται «κάθε αλλαγή, πλην των τροποποιήσεων καθαρά τυπικού ή διοικητικού χαρακτήρα, οι οποίες δεν είναι ικανές να επηρεάσουν την εκτίμηση του συμβιβάσιμου του εκάστοτε μέτρου ενίσχυσης με την κοινή αγορά».

61

| (182) | Σύμφωνα με τη νομολογία (62), το αρχικό καθεστώς μεταβάλλεται σε νέο καθεστώς ενισχύσεων μόνο αν η τροποποίηση επηρεάζει την ίδια την ουσία του αρχικού καθεστώτος· όμως, δεν μπορεί να γίνει λόγος για τέτοια ουσιώδη τροποποίηση, όταν το νέο στοιχείο μπορεί σαφώς να αποσπαστεί από το αρχικό καθεστώς. |
| --- | --- |

(182)

Σύμφωνα με τη νομολογία (62), το αρχικό καθεστώς μεταβάλλεται σε νέο καθεστώς ενισχύσεων μόνο αν η τροποποίηση επηρεάζει την ίδια την ουσία του αρχικού καθεστώτος· όμως, δεν μπορεί να γίνει λόγος για τέτοια ουσιώδη τροποποίηση, όταν το νέο στοιχείο μπορεί σαφώς να αποσπαστεί από το αρχικό καθεστώς.

62

| (183) | Βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, όλες οι νέες ενισχύσεις πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή και δεν επιτρέπεται να εφαρμόζονται πριν εγκριθούν από την Επιτροπή (υποχρέωση αναστολής της εφαρμογής). |
| --- | --- |

(183)

Βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, όλες οι νέες ενισχύσεις πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή και δεν επιτρέπεται να εφαρμόζονται πριν εγκριθούν από την Επιτροπή (υποχρέωση αναστολής της εφαρμογής).

| (184) | Βάσει του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589, μια νέα ενίσχυση, η οποία εφαρμόζεται κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, είναι παράνομη. |
| --- | --- |

(184)

Βάσει του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589, μια νέα ενίσχυση, η οποία εφαρμόζεται κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, είναι παράνομη.

| (185) | Βάσει του νόμου για το γάλα και το λίπος και στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων που τους παρέχονται, τα ομόσπονδα κράτη εξέδωσαν κανόνες εφαρμογής, οι οποίοι αποτελούν τη νομική βάση των μέτρων που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση. Μολονότι ο νόμος για το γάλα και το λίπος, ο οποίος αποτελεί το πλαίσιο των επίμαχων καθεστώτων ενίσχυσης, τέθηκε σε ισχύ ήδη το 1952 (63), τα επιμέρους καθεστώτα τέθηκαν σε ισχύ με αντίστοιχους κανόνες εφαρμογής των οικείων ομόσπονδων κρατών μόνο μετά το 1958 (64). |
| --- | --- |

(185)

Βάσει του νόμου για το γάλα και το λίπος και στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων που τους παρέχονται, τα ομόσπονδα κράτη εξέδωσαν κανόνες εφαρμογής, οι οποίοι αποτελούν τη νομική βάση των μέτρων που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση. Μολονότι ο νόμος για το γάλα και το λίπος, ο οποίος αποτελεί το πλαίσιο των επίμαχων καθεστώτων ενίσχυσης, τέθηκε σε ισχύ ήδη το 1952 (63), τα επιμέρους καθεστώτα τέθηκαν σε ισχύ με αντίστοιχους κανόνες εφαρμογής των οικείων ομόσπονδων κρατών μόνο μετά το 1958 (64).

63

64

| (186) | Επομένως, τα μέτρα τα οποία αφορά η παρούσα απόφαση αποτελούν νέες ενισχύσεις σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589. |
| --- | --- |

(186)

Επομένως, τα μέτρα τα οποία αφορά η παρούσα απόφαση αποτελούν νέες ενισχύσεις σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589.

| (187) | Η Γερμανία ουδέποτε κοινοποίησε τα επίμαχα καθεστώτα ενισχύσεων σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 ΣΛΕΕ. Ως εκ τούτου, τα καθεστώτα αυτά είναι παράνομα. |
| --- | --- |

(187)

Η Γερμανία ουδέποτε κοινοποίησε τα επίμαχα καθεστώτα ενισχύσεων σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 ΣΛΕΕ. Ως εκ τούτου, τα καθεστώτα αυτά είναι παράνομα.

6.3.   Συμβατότητα της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά

Συμβατότητα της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά

| (188) | Βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον. |
| --- | --- |

(188)

Βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.

| (189) | Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής για τον καθορισμό των εφαρμοστέων κανόνων για την αξιολόγηση παράνομης κρατικής ενίσχυσης, (65) οι παράνομες κρατικές ενισχύσεις αξιολογούνται σύμφωνα με τους κανόνες που ισχύουν κατά τη στιγμή χορήγησης της ενίσχυσης. |
| --- | --- |

(189)

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής για τον καθορισμό των εφαρμοστέων κανόνων για την αξιολόγηση παράνομης κρατικής ενίσχυσης, (65) οι παράνομες κρατικές ενισχύσεις αξιολογούνται σύμφωνα με τους κανόνες που ισχύουν κατά τη στιγμή χορήγησης της ενίσχυσης.

65

| (190) | Από την 1η Ιανουαρίου 2000 ισχύουν ειδικές κατευθυντήριες γραμμές για τον γεωργικό τομέα. Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν μεταξύ της 28ης Νοεμβρίου 2001 και της 31ης Δεκεμβρίου 2006 (εφεξής: «περίοδος 2001-2006») εξετάζονται βάσει των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(190)

Από την 1η Ιανουαρίου 2000 ισχύουν ειδικές κατευθυντήριες γραμμές για τον γεωργικό τομέα. Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν μεταξύ της 28ης Νοεμβρίου 2001 και της 31ης Δεκεμβρίου 2006 (εφεξής: «περίοδος 2001-2006») εξετάζονται βάσει των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (191) | Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2007 και μετά (εφεξής: «περίοδος από το 2007 και μετά») εξετάζονται βάσει των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013. |
| --- | --- |

(191)

Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2007 και μετά (εφεξής: «περίοδος από το 2007 και μετά») εξετάζονται βάσει των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013.

| (192) | Το χρονικό διάστημα από την 28η Νοεμβρίου 2001 και μετά αναφέρεται ακολούθως ως «περίοδος εξέτασης». |
| --- | --- |

(192)

Το χρονικό διάστημα από την 28η Νοεμβρίου 2001 και μετά αναφέρεται ακολούθως ως «περίοδος εξέτασης».

| (193) | Βάσει του ανασταλτικού αποτελέσματος της κύριας διαδικασίας εξέτασης σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή εξετάζει τα μέτρα τα οποία αφορά η παρούσα απόφαση μέχρι τις 17 Ιουλίου 2013, την ημερομηνία που η Επιτροπή ανακοίνωσε στη Γερμανία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (βλέπε σημείο 3). |
| --- | --- |

(193)

Βάσει του ανασταλτικού αποτελέσματος της κύριας διαδικασίας εξέτασης σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή εξετάζει τα μέτρα τα οποία αφορά η παρούσα απόφαση μέχρι τις 17 Ιουλίου 2013, την ημερομηνία που η Επιτροπή ανακοίνωσε στη Γερμανία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (βλέπε σημείο 3).

6.3.1.   Παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα την περίοδο 2001-2006

Παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα την περίοδο 2001-2006

| (194) | Τα μέτρα που υλοποιήθηκαν μεταξύ 2001 και 2006, τα οποία αποβλέπουν στην παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα, πρέπει να πληρούν τους καθοριζόμενους στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όρους. |
| --- | --- |

(194)

Τα μέτρα που υλοποιήθηκαν μεταξύ 2001 και 2006, τα οποία αποβλέπουν στην παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα, πρέπει να πληρούν τους καθοριζόμενους στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όρους.

| (195) | Επιλέξιμες, βάσει του σημείου 14.1, είναι, μεταξύ άλλων, οι δαπάνες για προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, για την παροχή υπηρεσιών γεωργικής διαχείρισης, για αμοιβές συμβούλων, για τη διοργάνωση διαγωνισμών, εκθέσεων και πανηγύρεων, συμπεριλαμβανομένου του κόστους συμμετοχής στις εκδηλώσεις αυτές, καθώς και άλλες δραστηριότητες για τη διάδοση νέων τεχνικών. (66) Βάσει του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, τέτοιου είδους ενισχύσεις μπορούν να χορηγούνται σε ποσοστό μέχρι 100 % του κόστους. |
| --- | --- |

(195)

Επιλέξιμες, βάσει του σημείου 14.1, είναι, μεταξύ άλλων, οι δαπάνες για προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, για την παροχή υπηρεσιών γεωργικής διαχείρισης, για αμοιβές συμβούλων, για τη διοργάνωση διαγωνισμών, εκθέσεων και πανηγύρεων, συμπεριλαμβανομένου του κόστους συμμετοχής στις εκδηλώσεις αυτές, καθώς και άλλες δραστηριότητες για τη διάδοση νέων τεχνικών. (66) Βάσει του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, τέτοιου είδους ενισχύσεις μπορούν να χορηγούνται σε ποσοστό μέχρι 100 % του κόστους.

66

| (196) | Βάσει του σημείου 14.2, οι ενισχύσεις θα πρέπει να είναι διαθέσιμες σε όλους όσοι είναι επιλέξιμοι στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια. |
| --- | --- |

(196)

Βάσει του σημείου 14.2, οι ενισχύσεις θα πρέπει να είναι διαθέσιμες σε όλους όσοι είναι επιλέξιμοι στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια.

| (197) | Βάσει του σημείου 14.3, το συνολικό ποσό της στήριξης δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών ή, στην περίπτωση χορήγησης των ενισχύσεων σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, το 50 % του επιλέξιμου κόστους, εάν το ποσό αυτό είναι υψηλότερο. Για τον υπολογισμό του ποσού της ενίσχυσης, δικαιούχος θεωρείται ότι είναι το πρόσωπο που είναι λήπτης των υπηρεσιών. |
| --- | --- |

(197)

Βάσει του σημείου 14.3, το συνολικό ποσό της στήριξης δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών ή, στην περίπτωση χορήγησης των ενισχύσεων σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, το 50 % του επιλέξιμου κόστους, εάν το ποσό αυτό είναι υψηλότερο. Για τον υπολογισμό του ποσού της ενίσχυσης, δικαιούχος θεωρείται ότι είναι το πρόσωπο που είναι λήπτης των υπηρεσιών.

| (198) | Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι, όσον αφορά τα ακολούθως παρατιθέμενα μέτρα, οι διατάξεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 ισχύουν εξίσου τόσο για τις ενισχύσεις σε συνάρτηση με δραστηριότητες (πρωτογενούς) παραγωγής γεωργικών προϊόντων όσο και για τις ενισχύσεις σε συνάρτηση με τη μεταποίηση και εμπορία τέτοιων προϊόντων. Τούτο προκύπτει από το κείμενο του σημείου 2.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 και από το γεγονός ότι το ίδιο το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών δεν προβλέπει σχετικό περιορισμό. |
| --- | --- |

(198)

Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι, όσον αφορά τα ακολούθως παρατιθέμενα μέτρα, οι διατάξεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 ισχύουν εξίσου τόσο για τις ενισχύσεις σε συνάρτηση με δραστηριότητες (πρωτογενούς) παραγωγής γεωργικών προϊόντων όσο και για τις ενισχύσεις σε συνάρτηση με τη μεταποίηση και εμπορία τέτοιων προϊόντων. Τούτο προκύπτει από το κείμενο του σημείου 2.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 και από το γεγονός ότι το ίδιο το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών δεν προβλέπει σχετικό περιορισμό.

| (199) | Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα εν λόγω μέτρα συμβάλλουν μακροπρόθεσμα στην οικονομική βιωσιμότητα του τομέα, ενώ έχουν πολύ περιορισμένες επιπτώσεις στον ανταγωνισμό (σημείο 14.1 δεύτερη φράση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006). |
| --- | --- |

(199)

Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα εν λόγω μέτρα συμβάλλουν μακροπρόθεσμα στην οικονομική βιωσιμότητα του τομέα, ενώ έχουν πολύ περιορισμένες επιπτώσεις στον ανταγωνισμό (σημείο 14.1 δεύτερη φράση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006).

| (200) | Η Επιτροπή εξέφρασε, με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα ορισμένων μέτρων με την εσωτερική αγορά κατά το επίμαχο διάστημα (67). |
| --- | --- |

(200)

Η Επιτροπή εξέφρασε, με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα ορισμένων μέτρων με την εσωτερική αγορά κατά το επίμαχο διάστημα (67).

67

BY 3

BY 3

| (201) | Η Verband der Milcherzeuger eV (VMB) (Ένωση Γαλακτοπαραγωγών) έλαβε χρηματοδότηση για τη συγκέντρωση πραγματικών και τεχνικών στοιχείων γενικής φύσεως, καθώς και για τη δημοσίευση και διάθεση γενικών πληροφοριών σχετικά με γαλακτοκομικά ζητήματα. Στις χορηγηθείσες ενισχύσεις έχουν εφαρμογή οι διατάξεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης. |
| --- | --- |

(201)

Η Verband der Milcherzeuger eV (VMB) (Ένωση Γαλακτοπαραγωγών) έλαβε χρηματοδότηση για τη συγκέντρωση πραγματικών και τεχνικών στοιχείων γενικής φύσεως, καθώς και για τη δημοσίευση και διάθεση γενικών πληροφοριών σχετικά με γαλακτοκομικά ζητήματα. Στις χορηγηθείσες ενισχύσεις έχουν εφαρμογή οι διατάξεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης.

| (202) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες (διάδοση επιστημονικών γνώσεων, καθώς και συγκέντρωση πραγματικών στοιχείων σχετικά με συστήματα διασφάλισης της ποιότητας - σημείο 32 της παρούσας απόφασης) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1. |
| --- | --- |

(202)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες (διάδοση επιστημονικών γνώσεων, καθώς και συγκέντρωση πραγματικών στοιχείων σχετικά με συστήματα διασφάλισης της ποιότητας - σημείο 32 της παρούσας απόφασης) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1.

| (203) | Το μέτρο ήταν διαθέσιμο σε όλους όσοι ήταν επιλέξιμοι στη συγκεκριμένη περιοχή και οι επιδοτήσεις δεν υπερέβησαν τις 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών (σημείο 35 σε συνδυασμό με σημείο 37 της παρούσας απόφασης). Πληρούνται οι όροι των σημείων 14.2 και 14.3. |
| --- | --- |

(203)

Το μέτρο ήταν διαθέσιμο σε όλους όσοι ήταν επιλέξιμοι στη συγκεκριμένη περιοχή και οι επιδοτήσεις δεν υπερέβησαν τις 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών (σημείο 35 σε συνδυασμό με σημείο 37 της παρούσας απόφασης). Πληρούνται οι όροι των σημείων 14.2 και 14.3.

| (204) | Επομένως, τηρήθηκαν οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(204)

Επομένως, τηρήθηκαν οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

BY 10

BY 10

| (205) | Στις χορηγηθείσες ενισχύσεις για τη μετάδοση τεχνογνωσίας και γνώσεων σχετικά με θέματα που αφορούν το γάλα έχουν εφαρμογή οι διατάξεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης. |
| --- | --- |

(205)

Στις χορηγηθείσες ενισχύσεις για τη μετάδοση τεχνογνωσίας και γνώσεων σχετικά με θέματα που αφορούν το γάλα έχουν εφαρμογή οι διατάξεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης.

| (206) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες (μετάδοση πληροφοριών με τη μορφή γνωμοδοτήσεων, διαλέξεων και δημοσιευμάτων, βλέπε σημείο 148) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(206)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες (μετάδοση πληροφοριών με τη μορφή γνωμοδοτήσεων, διαλέξεων και δημοσιευμάτων, βλέπε σημείο 148) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (207) | Πρόκειται για γενική ενημερωτική δράση υπέρ της γαλακτοκομίας που ήταν διαθέσιμη σε όλους όσοι ήταν επιλέξιμοι στη συγκεκριμένη περιοχή. Από τις δηλωθείσες από τις γερμανικές αρχές συνολικές ετήσιες δαπάνες για τα μέτρα ΒΥ 3 και ΒΥ 10 (βλ σημείο 41) προκύπτει ότι οι επιδοτήσεις σε καμία περίπτωση δεν υπερέβησαν τις 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών. Επομένως, τηρήθηκαν οι προϋποθέσεις των σημείων 14.2 και 14.3. |
| --- | --- |

(207)

Πρόκειται για γενική ενημερωτική δράση υπέρ της γαλακτοκομίας που ήταν διαθέσιμη σε όλους όσοι ήταν επιλέξιμοι στη συγκεκριμένη περιοχή. Από τις δηλωθείσες από τις γερμανικές αρχές συνολικές ετήσιες δαπάνες για τα μέτρα ΒΥ 3 και ΒΥ 10 (βλ σημείο 41) προκύπτει ότι οι επιδοτήσεις σε καμία περίπτωση δεν υπερέβησαν τις 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών. Επομένως, τηρήθηκαν οι προϋποθέσεις των σημείων 14.2 και 14.3.

| (208) | Συνεπώς, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(208)

Συνεπώς, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

BW 4

BW 4

| (209) | Τα μέτρα απέβλεπαν στην εν γένει εκλαΐκευση πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με τις ιδιότητες του γάλακτος και των γαλακτομικών προϊόντων. Πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη η οποία ωφέλησε τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του. Οι επιδοτούμενες δαπάνες (βλέπε σημείο 42) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1. |
| --- | --- |

(209)

Τα μέτρα απέβλεπαν στην εν γένει εκλαΐκευση πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων σχετικά με τις ιδιότητες του γάλακτος και των γαλακτομικών προϊόντων. Πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη η οποία ωφέλησε τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του. Οι επιδοτούμενες δαπάνες (βλέπε σημείο 42) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1.

| (210) | Τα μέτρα δεν περιορίστηκαν σε μια συγκεκριμένη ομάδα, αλλά ήταν διαθέσιμα σε όλους όσοι ήταν επιλέξιμοι στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια (σημείο 46). Επομένως, πληρώθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όροι. Το ύψος της επιδότησης υπολειπόταν του οριζόμενου στο σημείο 14.3 ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών (σημείο 46). Τηρήθηκαν οι καθοριζόμενες στο σημείο 14.3 προϋποθέσεις. |
| --- | --- |

(210)

Τα μέτρα δεν περιορίστηκαν σε μια συγκεκριμένη ομάδα, αλλά ήταν διαθέσιμα σε όλους όσοι ήταν επιλέξιμοι στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια (σημείο 46). Επομένως, πληρώθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όροι. Το ύψος της επιδότησης υπολειπόταν του οριζόμενου στο σημείο 14.3 ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών (σημείο 46). Τηρήθηκαν οι καθοριζόμενες στο σημείο 14.3 προϋποθέσεις.

| (211) | Επομένως, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(211)

Επομένως, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

BB1

BB1

| (212) | Κατά την περίοδο 2001-2006, το Βραδεμβούργο επιδότησε, στο πλαίσιο του μέτρου «Βελτίωση της υγιεινής», δαπάνες παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών. Το εν λόγω μέτρο επικεντρώθηκε στην υγεία των ζώων, στη βελτίωση της υγιεινής κατά την άμελξη και της ποιότητας του νωπού γάλακτος, καθώς και στην ανάλυση περιπτώσεων μείωσης της απόδοσης. |
| --- | --- |

(212)

Κατά την περίοδο 2001-2006, το Βραδεμβούργο επιδότησε, στο πλαίσιο του μέτρου «Βελτίωση της υγιεινής», δαπάνες παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών. Το εν λόγω μέτρο επικεντρώθηκε στην υγεία των ζώων, στη βελτίωση της υγιεινής κατά την άμελξη και της ποιότητας του νωπού γάλακτος, καθώς και στην ανάλυση περιπτώσεων μείωσης της απόδοσης.

| (213) | Επομένως, το επίμαχο μέτρο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του σημείου 14 (παροχή τεχνικής υποστήριξης) των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Οι επιδοτούμενες δαπάνες (παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1. |
| --- | --- |

(213)

Επομένως, το επίμαχο μέτρο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του σημείου 14 (παροχή τεχνικής υποστήριξης) των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. Οι επιδοτούμενες δαπάνες (παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1.

| (214) | Στην κοινοποίησή τους της 27ης Φεβρουαρίου 2015, οι γερμανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι όλοι οι γαλακτοπαραγωγοί της χώρας είχαν καταρχήν τη δυνατότητα να κάνουν χρήση των επίμαχων συμβουλευτικών υπηρεσιών (σύνθετες και ειδικές συμβουλευτικές υπηρεσίες) (βλέπε σημείο 49). Στην ίδια κοινοποίηση, η Γερμανία εξέθεσε επίσης ότι δεν σημειώθηκε υπέρβαση των 100 000 EUR ανά εκμετάλλευση και ανά τριετή περίοδο, στο πλαίσιο του μέτρου ΒΒ 1 (βλέπε σημείο 49). Επομένως, το μέτρο συνάδει με τις αναφερόμενες στα σημεία 14.2 και 14.3 προϋποθέσεις. |
| --- | --- |

(214)

Στην κοινοποίησή τους της 27ης Φεβρουαρίου 2015, οι γερμανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι όλοι οι γαλακτοπαραγωγοί της χώρας είχαν καταρχήν τη δυνατότητα να κάνουν χρήση των επίμαχων συμβουλευτικών υπηρεσιών (σύνθετες και ειδικές συμβουλευτικές υπηρεσίες) (βλέπε σημείο 49). Στην ίδια κοινοποίηση, η Γερμανία εξέθεσε επίσης ότι δεν σημειώθηκε υπέρβαση των 100 000 EUR ανά εκμετάλλευση και ανά τριετή περίοδο, στο πλαίσιο του μέτρου ΒΒ 1 (βλέπε σημείο 49). Επομένως, το μέτρο συνάδει με τις αναφερόμενες στα σημεία 14.2 και 14.3 προϋποθέσεις.

| (215) | Συνεπώς, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(215)

Συνεπώς, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

BB 3

BB 3

| (216) | Η Landesvereinigung der Milchwirtschaft Brandenburg-Berlin e. V. (LVMB) (Γαλακτοκομική Ένωση των Ομόσπονδων Κρατών του Βραδεμβούργου και του Βερολίνου) και η Landesbauernverband Brandenburg eV (LBV) (Ένωση Αγροτών του Ομόσπονδου Κράτους του Βραδεμβούργου) υλοποίησαν μέτρα για την παροχή πληροφοριών σχετικά με οικονομικά ζητήματα, καθώς και για τη μετάδοση πρόσφατα αποκτηθεισών πληροφοριών και γνώσεων σχετικά με γαλακτοκομικά ζητήματα. Επίσης, διοργανώθηκαν διαγωνισμοί. Τα μέτρα αυτά συνιστούν τεχνική υποστήριξη. |
| --- | --- |

(216)

Η Landesvereinigung der Milchwirtschaft Brandenburg-Berlin e. V. (LVMB) (Γαλακτοκομική Ένωση των Ομόσπονδων Κρατών του Βραδεμβούργου και του Βερολίνου) και η Landesbauernverband Brandenburg eV (LBV) (Ένωση Αγροτών του Ομόσπονδου Κράτους του Βραδεμβούργου) υλοποίησαν μέτρα για την παροχή πληροφοριών σχετικά με οικονομικά ζητήματα, καθώς και για τη μετάδοση πρόσφατα αποκτηθεισών πληροφοριών και γνώσεων σχετικά με γαλακτοκομικά ζητήματα. Επίσης, διοργανώθηκαν διαγωνισμοί. Τα μέτρα αυτά συνιστούν τεχνική υποστήριξη.

| (217) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες (παροχή πληροφοριών και διοργάνωση διαγωνισμών, σημείο 50) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(217)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες (παροχή πληροφοριών και διοργάνωση διαγωνισμών, σημείο 50) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (218) | Οι ενισχύσεις δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένες ομάδες. Συνεπώς, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(218)

Οι ενισχύσεις δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένες ομάδες. Συνεπώς, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (219) | To 2006 δαπανήθηκαν μέσω της LVMB 463 EUR, τα οποία προέρχονται από την εισφορά επί του γάλακτος, για την απονομή τιμητικών διακρίσεων σε καταξιωμένες επιχειρήσεις του Βραδεμβούργου (βλέπε σημείο 53). Περαιτέρω, η LBV έλαβε το 2006, από πόρους του ομόσπονδου κράτους, επιχορήγηση ύψους 20 000 EUR για την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε γαλακτοπαραγωγούς (βλέπε σημείο 54). Σύμφωνα με τη Γερμανία, η ίδια πρακτική ακολουθήθηκε και σε άλλα έτη (βλέπε σημείο 54). Συνεπώς, η Επιτροπή αποκλείει το ενδεχόμενο να υπήρξε, στην περίπτωση των δύο προαναφερθέντων μέτρων, κατά την περίοδο 2001-2006, υπέρβαση του ποσού των 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών. Επομένως, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών. |
| --- | --- |

(219)

To 2006 δαπανήθηκαν μέσω της LVMB 463 EUR, τα οποία προέρχονται από την εισφορά επί του γάλακτος, για την απονομή τιμητικών διακρίσεων σε καταξιωμένες επιχειρήσεις του Βραδεμβούργου (βλέπε σημείο 53). Περαιτέρω, η LBV έλαβε το 2006, από πόρους του ομόσπονδου κράτους, επιχορήγηση ύψους 20 000 EUR για την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε γαλακτοπαραγωγούς (βλέπε σημείο 54). Σύμφωνα με τη Γερμανία, η ίδια πρακτική ακολουθήθηκε και σε άλλα έτη (βλέπε σημείο 54). Συνεπώς, η Επιτροπή αποκλείει το ενδεχόμενο να υπήρξε, στην περίπτωση των δύο προαναφερθέντων μέτρων, κατά την περίοδο 2001-2006, υπέρβαση του ποσού των 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών. Επομένως, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών.

| (220) | Συνεπώς, το μέτρο BB 3 πληροί τις καθοριζόμενες στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 προϋποθέσεις. |
| --- | --- |

(220)

Συνεπώς, το μέτρο BB 3 πληροί τις καθοριζόμενες στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 προϋποθέσεις.

HE 2

HE 2

| (221) | Η Έση χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη στη Landesvereinigung für Milch und Milcherzeugnisse Hessen eV (LVMH) (Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Έσης για το Γάλα και τα Γαλακτοκομικά Προϊόντα) για το μέτρο «Fortbildung für Erzeuger durch das Innovationsteam» («Κατάρτιση των παραγωγών από την ομάδα καινοτομίας»). Στο πλαίσιο του εν λόγω μέτρου, παρασχέθηκαν από τη LVMH πληροφορίες με τη μορφή άρθρων επί ειδικών θεμάτων και διοργανώθηκαν επίσης προγράμματα κατάρτισης για γεωργούς και γεωργικούς εργάτες. Οι δραστηριότητες αυτές πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη. |
| --- | --- |

(221)

Η Έση χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη στη Landesvereinigung für Milch und Milcherzeugnisse Hessen eV (LVMH) (Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Έσης για το Γάλα και τα Γαλακτοκομικά Προϊόντα) για το μέτρο «Fortbildung für Erzeuger durch das Innovationsteam» («Κατάρτιση των παραγωγών από την ομάδα καινοτομίας»). Στο πλαίσιο του εν λόγω μέτρου, παρασχέθηκαν από τη LVMH πληροφορίες με τη μορφή άρθρων επί ειδικών θεμάτων και διοργανώθηκαν επίσης προγράμματα κατάρτισης για γεωργούς και γεωργικούς εργάτες. Οι δραστηριότητες αυτές πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη.

| (222) | Οι επιλέξιμες δαπάνες (σημείο 57) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 πρώτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(222)

Οι επιλέξιμες δαπάνες (σημείο 57) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 πρώτη περίπτωση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (223) | Οι ενισχύσεις δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένες ομάδες (σημείο 57). Τούτο επιβεβαιώνεται και από τη LVMH, στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 4 Φεβρουαρίου 2014, κατά τις οποίες κάθε γεωργός ή γεωργικός εργάτης είχε τη δυνατότητα να συμμετάσχει στα προγράμματα κατάρτισης επί ίσοις όροις (βλέπε σημείο 149). Συνεπώς, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών. |
| --- | --- |

(223)

Οι ενισχύσεις δεν περιορίστηκαν σε συγκεκριμένες ομάδες (σημείο 57). Τούτο επιβεβαιώνεται και από τη LVMH, στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 4 Φεβρουαρίου 2014, κατά τις οποίες κάθε γεωργός ή γεωργικός εργάτης είχε τη δυνατότητα να συμμετάσχει στα προγράμματα κατάρτισης επί ίσοις όροις (βλέπε σημείο 149). Συνεπώς, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών.

| (224) | Οι επιδοτήσεις δεν υπερέβησαν τις 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών (σημείο 57). Συνεπώς, πληρούνται και οι προϋποθέσεις του σημείου 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών. |
| --- | --- |

(224)

Οι επιδοτήσεις δεν υπερέβησαν τις 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών (σημείο 57). Συνεπώς, πληρούνται και οι προϋποθέσεις του σημείου 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών.

| (225) | Επομένως, το μέτρο ΗΕ 2 πληροί τις καθοριζόμενες στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 προϋποθέσεις. |
| --- | --- |

(225)

Επομένως, το μέτρο ΗΕ 2 πληροί τις καθοριζόμενες στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 προϋποθέσεις.

HE 3

HE 3

| (226) | Η ομάδα διατροφής της LMVH εκλαΐκευσε επιστημονικές γνώσεις, διοργάνωσε ενημερωτικές εκδηλώσεις και καμπάνιες, καθώς και (μη αφορώσες συγκεκριμένες επιχειρήσεις) δράσεις δημοσίων σχέσεων με αντικείμενο την παραγωγή γάλακτος, και την κατεργασία και επεξεργασία του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων. |
| --- | --- |

(226)

Η ομάδα διατροφής της LMVH εκλαΐκευσε επιστημονικές γνώσεις, διοργάνωσε ενημερωτικές εκδηλώσεις και καμπάνιες, καθώς και (μη αφορώσες συγκεκριμένες επιχειρήσεις) δράσεις δημοσίων σχέσεων με αντικείμενο την παραγωγή γάλακτος, και την κατεργασία και επεξεργασία του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων.

| (227) | Με τις από 4 Φεβρουαρίου 2014 παρατηρήσεις της, η LVMH επισήμανε ότι το μέτρο αυτό επικεντρώθηκε στην ενημέρωση των καταναλωτών και στην επίλυση αποριών των καταναλωτών, και ότι η επίλυση των αποριών των καταναλωτών πραγματοποιήθηκε σε ουδέτερο, ανεξάρτητο από τις γαλακτοκομικές μονάδες επίπεδο. Εντούτοις, η Επιτροπή φρονεί ότι τα μέτρα με σκοπό τη διάδοση επιστημονικών γνώσεων και τη διοργάνωση καμπάνιας πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη, η οποία ωφελεί τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του (βλέπε, σχετικώς, επίσης, σημείο 173). |
| --- | --- |

(227)

Με τις από 4 Φεβρουαρίου 2014 παρατηρήσεις της, η LVMH επισήμανε ότι το μέτρο αυτό επικεντρώθηκε στην ενημέρωση των καταναλωτών και στην επίλυση αποριών των καταναλωτών, και ότι η επίλυση των αποριών των καταναλωτών πραγματοποιήθηκε σε ουδέτερο, ανεξάρτητο από τις γαλακτοκομικές μονάδες επίπεδο. Εντούτοις, η Επιτροπή φρονεί ότι τα μέτρα με σκοπό τη διάδοση επιστημονικών γνώσεων και τη διοργάνωση καμπάνιας πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη, η οποία ωφελεί τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του (βλέπε, σχετικώς, επίσης, σημείο 173).

| (228) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες (σημείο 59) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1. |
| --- | --- |

(228)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες (σημείο 59) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1.

| (229) | Το μέτρο δεν περιορίστηκε σε μια συγκεκριμένη ομάδα (σημείο 61). Τηρήθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 όροι. |
| --- | --- |

(229)

Το μέτρο δεν περιορίστηκε σε μια συγκεκριμένη ομάδα (σημείο 61). Τηρήθηκαν οι καθοριζόμενοι στο σημείο 14.2 όροι.

| (230) | Το ύψος της επιδότησης δεν υπερέβη το ανώτατο όριο του σημείου 14.3 (σημείο 61). |
| --- | --- |

(230)

Το ύψος της επιδότησης δεν υπερέβη το ανώτατο όριο του σημείου 14.3 (σημείο 61).

| (231) | Επομένως, στην περίπτωση του μέτρου ΗΕ 3, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(231)

Επομένως, στην περίπτωση του μέτρου ΗΕ 3, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

HE 9

HE 9

| (232) | Η Έση χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη στη LVMH για το μέτρο «Κατάρτιση νέων εκτροφέων γαλακτοπαραγωγών ζώων» (βλέπε σημείο 62). Η κατάρτιση νέων εκτροφέων γαλακτοπαραγωγών ζώων πρέπει να θεωρηθεί ως τεχνική υποστήριξη. |
| --- | --- |

(232)

Η Έση χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη στη LVMH για το μέτρο «Κατάρτιση νέων εκτροφέων γαλακτοπαραγωγών ζώων» (βλέπε σημείο 62). Η κατάρτιση νέων εκτροφέων γαλακτοπαραγωγών ζώων πρέπει να θεωρηθεί ως τεχνική υποστήριξη.

| (233) | Οι επιλέξιμες δαπάνες (σημείο 62) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 πρώτη περίπτωση. |
| --- | --- |

(233)

Οι επιλέξιμες δαπάνες (σημείο 62) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 πρώτη περίπτωση.

| (234) | Τα προγράμματα κατάρτισης ήταν διαθέσιμα σε όλους τους παραγωγούς (σημείο 64). Τούτο επιβεβαιώνεται και από τη LVMH, με τις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 4 Φεβρουαρίου 2014, κατά τις οποίες κάθε γεωργός ή γεωργικός εργάτης είχε τη δυνατότητα να συμμετάσχει στα προγράμματα κατάρτισης επί ίσοις όροις (βλέπε σημείο 149). Συνεπώς, το μέτρο ήταν σύμφωνο και με τους κανόνες του σημείου 14.2. |
| --- | --- |

(234)

Τα προγράμματα κατάρτισης ήταν διαθέσιμα σε όλους τους παραγωγούς (σημείο 64). Τούτο επιβεβαιώνεται και από τη LVMH, με τις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 4 Φεβρουαρίου 2014, κατά τις οποίες κάθε γεωργός ή γεωργικός εργάτης είχε τη δυνατότητα να συμμετάσχει στα προγράμματα κατάρτισης επί ίσοις όροις (βλέπε σημείο 149). Συνεπώς, το μέτρο ήταν σύμφωνο και με τους κανόνες του σημείου 14.2.

| (235) | Το συνολικά δαπανηθέν ποσό για το μέτρο ΗΕ 9 ανήλθε, κατά την περίοδο 2001 έως 2006, σε περίπου 35 000 EUR (βλέπε σημείο 64). Επομένως, δεν μπορούσε να προκύψει υπέρβαση του ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών (σημείο 14.3). |
| --- | --- |

(235)

Το συνολικά δαπανηθέν ποσό για το μέτρο ΗΕ 9 ανήλθε, κατά την περίοδο 2001 έως 2006, σε περίπου 35 000 EUR (βλέπε σημείο 64). Επομένως, δεν μπορούσε να προκύψει υπέρβαση του ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο στη διάρκεια τριών ετών (σημείο 14.3).

| (236) | Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του μέτρου ΗΕ 9. |
| --- | --- |

(236)

Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του μέτρου ΗΕ 9.

NI 5

NI 5

| (237) | Η Κάτω Σαξονία χορήγησε στη Landesvereinigung der Milchwirtschaft Niedersachsen eV (LVMN) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Κάτω Σαξονίας) χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή σε εκθέσεις και εμποροπανήγυρεις και για την επεξεργασία επιστημονικών γνώσεων σε εκλαϊκευμένη μορφή (βλέπε σημείο 65). Η συμμετοχή σε εκθέσεις και εμποροπανήγυρεις και η επεξεργασία επιστημονικών γνώσεων πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη. |
| --- | --- |

(237)

Η Κάτω Σαξονία χορήγησε στη Landesvereinigung der Milchwirtschaft Niedersachsen eV (LVMN) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Κάτω Σαξονίας) χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή σε εκθέσεις και εμποροπανήγυρεις και για την επεξεργασία επιστημονικών γνώσεων σε εκλαϊκευμένη μορφή (βλέπε σημείο 65). Η συμμετοχή σε εκθέσεις και εμποροπανήγυρεις και η επεξεργασία επιστημονικών γνώσεων πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη.

| (238) | Οι δαπάνες για τη μίσθωση και τον εξοπλισμό εκθεσιακών χώρων, καθώς και οι δαπάνες για τη δημοσίευση τεκμηριωμένων πληροφοριών αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 πρώτη περίπτωση. |
| --- | --- |

(238)

Οι δαπάνες για τη μίσθωση και τον εξοπλισμό εκθεσιακών χώρων, καθώς και οι δαπάνες για τη δημοσίευση τεκμηριωμένων πληροφοριών αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 πρώτη περίπτωση.

| (239) | Βάσει όσων ανέφεραν οι γερμανικές αρχές, το μέτρο αποσκοπούσε κυρίως στην επιδότηση του εκθεσιακού περιπτέρου της LVMN (βλέπε σημείο 66), γεγονός που ωφέλησε όλες τις γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις στην Κάτω Σαξονία (κατά μέσο όρο περίπου 17 500 εκμεταλλεύσεις την περίοδο 2001-2006) (βλέπε σημείο 67). Επομένως, το μέτρο ήταν διαθέσιμο σε όλες τις γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις και οι όροι του σημείου 14.2 πληρούνται. |
| --- | --- |

(239)

Βάσει όσων ανέφεραν οι γερμανικές αρχές, το μέτρο αποσκοπούσε κυρίως στην επιδότηση του εκθεσιακού περιπτέρου της LVMN (βλέπε σημείο 66), γεγονός που ωφέλησε όλες τις γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις στην Κάτω Σαξονία (κατά μέσο όρο περίπου 17 500 εκμεταλλεύσεις την περίοδο 2001-2006) (βλέπε σημείο 67). Επομένως, το μέτρο ήταν διαθέσιμο σε όλες τις γαλακτοπαραγωγικές εκμεταλλεύσεις και οι όροι του σημείου 14.2 πληρούνται.

| (240) | Παρότι η Γερμανία δεν επιβεβαίωσε, στις παρατηρήσεις που υπέβαλε, ότι το μέτρο περιορίστηκε στο ποσό των 100 000 EUR κατ' ανώτατο όριο ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών, η Επιτροπή εκτιμά ότι, στην περίπτωση της χρηματοδότησης ενός εκθεσιακού περιπτέρου προς όφελος όλων των γαλακτοπαραγωγικών εκμεταλλεύσεων της Κάτω Σαξονίας, δεν μπορεί, σε καμία περίπτωση, να υπάρξει υπέρβαση του εν λόγω ανώτατου ορίου. Επομένως, πληρούνται και οι προϋποθέσεις του σημείου 14.3. |
| --- | --- |

(240)

Παρότι η Γερμανία δεν επιβεβαίωσε, στις παρατηρήσεις που υπέβαλε, ότι το μέτρο περιορίστηκε στο ποσό των 100 000 EUR κατ' ανώτατο όριο ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών, η Επιτροπή εκτιμά ότι, στην περίπτωση της χρηματοδότησης ενός εκθεσιακού περιπτέρου προς όφελος όλων των γαλακτοπαραγωγικών εκμεταλλεύσεων της Κάτω Σαξονίας, δεν μπορεί, σε καμία περίπτωση, να υπάρξει υπέρβαση του εν λόγω ανώτατου ορίου. Επομένως, πληρούνται και οι προϋποθέσεις του σημείου 14.3.

| (241) | Επομένως, το μέτρο ΝΙ 5 πληροί τις καθοριζόμενες στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 προϋποθέσεις. |
| --- | --- |

(241)

Επομένως, το μέτρο ΝΙ 5 πληροί τις καθοριζόμενες στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 προϋποθέσεις.

NI 6 (2002-2003)

NI 6 (2002-2003)

| (242) | Η Κάτω Σαξονία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή επιχειρήσεων μεταποίησης (γαλακτοκομικών μονάδων) σε εκθέσεις. Η χρηματοδότηση της συμμετοχής επιχειρήσεων σε εκθέσεις πρέπει να θεωρηθεί ως τεχνική υποστήριξη. |
| --- | --- |

(242)

Η Κάτω Σαξονία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή επιχειρήσεων μεταποίησης (γαλακτοκομικών μονάδων) σε εκθέσεις. Η χρηματοδότηση της συμμετοχής επιχειρήσεων σε εκθέσεις πρέπει να θεωρηθεί ως τεχνική υποστήριξη.

| (243) | Οι γερμανικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι το 2001 (κατά την κρίσιμη για την κύρια διαδικασία εξέτασης περίοδο) δεν ανελήφθησαν νομικώς δεσμευτικές υποχρεώσεις έναντι δικαιούχων ενίσχυσης (68). Περαιτέρω, ανέφεραν ότι το επίμαχο μέτρο στηρίχθηκε, από τις 26 Νοεμβρίου 2003 και μετά, στην εγκεκριμένη κρατική ενίσχυση Ν 200/2003 (βλέπε σημείο 68). Επομένως, η αξιολόγηση του επίμαχου μέτρου αφορά μόνο το χρονικό διάστημα μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 2002 και της 26ης Νοεμβρίου 2003. |
| --- | --- |

(243)

Οι γερμανικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι το 2001 (κατά την κρίσιμη για την κύρια διαδικασία εξέτασης περίοδο) δεν ανελήφθησαν νομικώς δεσμευτικές υποχρεώσεις έναντι δικαιούχων ενίσχυσης (68). Περαιτέρω, ανέφεραν ότι το επίμαχο μέτρο στηρίχθηκε, από τις 26 Νοεμβρίου 2003 και μετά, στην εγκεκριμένη κρατική ενίσχυση Ν 200/2003 (βλέπε σημείο 68). Επομένως, η αξιολόγηση του επίμαχου μέτρου αφορά μόνο το χρονικό διάστημα μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 2002 και της 26ης Νοεμβρίου 2003.

68

| (244) | Οι επιλέξιμες δαπάνες (σημείο 68) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 τέταρτη περίπτωση. |
| --- | --- |

(244)

Οι επιλέξιμες δαπάνες (σημείο 68) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1 τέταρτη περίπτωση.

| (245) | Οι γερμανικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι το μέτρο NI 6 ήταν διαθέσιμο σε όλες τις επιχειρήσεις στον τομέα της μεταποίησης και της εμπορίας γαλακτομικών προϊόντων και ότι εφαρμόστηκε με αντικειμενικά κριτήρια. Περαιτέρω, το μέτρο δεν έθετε ως προϋπόθεση την ιδιότητα του μέλους σε οργάνωση παραγωγών ή σε άλλη γεωργική οργάνωση (βλέπε σημείο 70). Συνεπώς, πληρούνται οι όροι του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(245)

Οι γερμανικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι το μέτρο NI 6 ήταν διαθέσιμο σε όλες τις επιχειρήσεις στον τομέα της μεταποίησης και της εμπορίας γαλακτομικών προϊόντων και ότι εφαρμόστηκε με αντικειμενικά κριτήρια. Περαιτέρω, το μέτρο δεν έθετε ως προϋπόθεση την ιδιότητα του μέλους σε οργάνωση παραγωγών ή σε άλλη γεωργική οργάνωση (βλέπε σημείο 70). Συνεπώς, πληρούνται οι όροι του σημείου 14.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (246) | Η ανώτατη ένταση της ενίσχυσης, στην περίπτωση του επίμαχου μέτρου, ανήλθε κατά την κρίσιμη περίοδο στο 48 % (βλ σημείο 71). Μόνο μία επιχείρηση (η Nordmilch eG) έλαβε, σύμφωνα με τιςγερμανικές αρχές, συνολικό ποσό ενίσχυσης το οποίο υπερέβη τις 100 000 EUR. Σύμφωνα με τις ίδιες αρχές, η Nordmilch eG δεν ενέπιπτε στον ορισμό της ΜΜΕ. Επομένως, οι προϋποθέσεις του σημείου 14.3 πληρούνται, εξαιρουμένων των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στη Nordmilch eG. |
| --- | --- |

(246)

Η ανώτατη ένταση της ενίσχυσης, στην περίπτωση του επίμαχου μέτρου, ανήλθε κατά την κρίσιμη περίοδο στο 48 % (βλ σημείο 71). Μόνο μία επιχείρηση (η Nordmilch eG) έλαβε, σύμφωνα με τιςγερμανικές αρχές, συνολικό ποσό ενίσχυσης το οποίο υπερέβη τις 100 000 EUR. Σύμφωνα με τις ίδιες αρχές, η Nordmilch eG δεν ενέπιπτε στον ορισμό της ΜΜΕ. Επομένως, οι προϋποθέσεις του σημείου 14.3 πληρούνται, εξαιρουμένων των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στη Nordmilch eG.

| (247) | Η Nordmilch eG, με περίπου 2 500 εργαζομένους και κύκλο εργασιών περίπου 1,9 δισεκατομμυρίων EUR, ήταν μια από τις μεγαλύτερες γαλακτοκομικές επιχειρήσεις της Γερμανίας (69). Λαμβανομένων υπόψη των ως άνω αριθμητικών στοιχείων της επιχείρησης, δεν ενέπιπτε στον αναφερόμενο στο σημείο 14.3 ορισμό της Επιτροπής σχετικά με τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (70). Επομένως, βάσει του σημείου 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, δεν θα έπρεπε να λάβει, σε διάστημα τριών ετών, ποσό ενίσχυσης που να υπερβαίνει τις 100 000 EUR συνολικά. Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14.3 δεν πληρούνται στην περίπτωση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στη Nordmilch eG (71). |
| --- | --- |

(247)

Η Nordmilch eG, με περίπου 2 500 εργαζομένους και κύκλο εργασιών περίπου 1,9 δισεκατομμυρίων EUR, ήταν μια από τις μεγαλύτερες γαλακτοκομικές επιχειρήσεις της Γερμανίας (69). Λαμβανομένων υπόψη των ως άνω αριθμητικών στοιχείων της επιχείρησης, δεν ενέπιπτε στον αναφερόμενο στο σημείο 14.3 ορισμό της Επιτροπής σχετικά με τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (70). Επομένως, βάσει του σημείου 14.3 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006, δεν θα έπρεπε να λάβει, σε διάστημα τριών ετών, ποσό ενίσχυσης που να υπερβαίνει τις 100 000 EUR συνολικά. Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14.3 δεν πληρούνται στην περίπτωση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στη Nordmilch eG (71).

69

70

71

| (248) | Επομένως, το μέτρο ΝΙ 6 πληροί καταρχήν τις καθοριζόμενες στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών προϋποθέσεις. |
| --- | --- |

(248)

Επομένως, το μέτρο ΝΙ 6 πληροί καταρχήν τις καθοριζόμενες στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών προϋποθέσεις.

| (249) | Στην περίπτωση της ενίσχυσης που χορηγήθηκε την περίοδο 2002-2003 στη Nordmilch eG, το μέτρο ΝΙ 6 δεν πληροί τις καθοριζόμενες στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών προϋποθέσεις. |
| --- | --- |

(249)

Στην περίπτωση της ενίσχυσης που χορηγήθηκε την περίοδο 2002-2003 στη Nordmilch eG, το μέτρο ΝΙ 6 δεν πληροί τις καθοριζόμενες στο σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών προϋποθέσεις.

NI 7

NI 7

| (250) | Η Κάτω Σαξονία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για γενικές δράσεις ενημέρωσης των καταναλωτών σχετικά με το γάλα ως είδος διατροφής, τις οποίες υλοποίησε η LVMN. Οι γενικές ενημερωτικές δράσεις για το γάλα συνιστούν ενισχύσεις που ωφελούν τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του (βλέπε, σχετικώς, σημείο 173). Έχουν εφαρμογή οι διατάξεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης κατά το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(250)

Η Κάτω Σαξονία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για γενικές δράσεις ενημέρωσης των καταναλωτών σχετικά με το γάλα ως είδος διατροφής, τις οποίες υλοποίησε η LVMN. Οι γενικές ενημερωτικές δράσεις για το γάλα συνιστούν ενισχύσεις που ωφελούν τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του (βλέπε, σχετικώς, σημείο 173). Έχουν εφαρμογή οι διατάξεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης κατά το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (251) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες (σημείο 72) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1. |
| --- | --- |

(251)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες (σημείο 72) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1.

| (252) | Το μέτρο δεν περιορίστηκε σε μια συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο (σημείο 75). Επομένως, το μέτρο ήταν σύμφωνο με τους κανόνες του σημείου 14.2. |
| --- | --- |

(252)

Το μέτρο δεν περιορίστηκε σε μια συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο (σημείο 75). Επομένως, το μέτρο ήταν σύμφωνο με τους κανόνες του σημείου 14.2.

| (253) | Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, στο πλαίσιο του μέτρου ΝΙ 7, αναλογούσαν σε κάθε δικαιούχο, καθ' όλη την περίοδο, κατά μέσο όρο 395 EUR (βλέπε σημείο 76). Επομένως, το ύψος της επιδότησης υπολειπόταν κατά πολύ της καθοριζόμενης στο σημείο 14.3 οριακής τιμής. |
| --- | --- |

(253)

Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, στο πλαίσιο του μέτρου ΝΙ 7, αναλογούσαν σε κάθε δικαιούχο, καθ' όλη την περίοδο, κατά μέσο όρο 395 EUR (βλέπε σημείο 76). Επομένως, το ύψος της επιδότησης υπολειπόταν κατά πολύ της καθοριζόμενης στο σημείο 14.3 οριακής τιμής.

| (254) | Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του μέτρου ΝΙ 7. |
| --- | --- |

(254)

Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του μέτρου ΝΙ 7.

NW 4 και NW 5

NW 4 και NW 5

| (255) | Η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία χορήγησε στη Landesvereinigung der Milchwirtschaft Nordrhein-Westfalen eV (LVMNRW) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας) και στις Landwirtschaftsverbände Rheinland und Westfalen-Lippe (Γεωργικές Ενώσεις Ρηνανίας και Βεστφαλίας-Λίπε) χρηματοδοτική στήριξη για ενημερωτικές εκδηλώσεις και για δράσεις γενικής ενημέρωσης των καταναλωτών, καθώς και για δράσεις που αφορούσαν τη χρήση του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, και τις γενικές τους ιδιότητες (επιμέρους μέτρο NW 4). Επιπλέον, η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για εκδηλώσεις ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ γαλακτοπαραγωγών για γαλακτοκομικά ζητήματα (επιμέρους μέτρο NW 5). |
| --- | --- |

(255)

Η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία χορήγησε στη Landesvereinigung der Milchwirtschaft Nordrhein-Westfalen eV (LVMNRW) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας) και στις Landwirtschaftsverbände Rheinland und Westfalen-Lippe (Γεωργικές Ενώσεις Ρηνανίας και Βεστφαλίας-Λίπε) χρηματοδοτική στήριξη για ενημερωτικές εκδηλώσεις και για δράσεις γενικής ενημέρωσης των καταναλωτών, καθώς και για δράσεις που αφορούσαν τη χρήση του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, και τις γενικές τους ιδιότητες (επιμέρους μέτρο NW 4). Επιπλέον, η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη για εκδηλώσεις ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ γαλακτοπαραγωγών για γαλακτοκομικά ζητήματα (επιμέρους μέτρο NW 5).

| (256) | Οι ενημερωτικές εκδηλώσεις και οι δράσεις γενικής ενημέρωσης των καταναλωτών (NW 4) και οι εκδηλώσεις ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ παραγωγών (NW 5) συνιστούν ενισχύσεις που ευνοούν τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του (βλέπε, σχετικώς, σημείο 173). Εξάλλου, πρέπει να θεωρηθούν επιλεκτικές, καθότι ωφελούν αποκλειστικά έναν οικονομικό τομέα (γαλακτοκομία) (βλέπε σχετικώς, σημείο 175). Τα επίμαχα μέτρα πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη. |
| --- | --- |

(256)

Οι ενημερωτικές εκδηλώσεις και οι δράσεις γενικής ενημέρωσης των καταναλωτών (NW 4) και οι εκδηλώσεις ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ παραγωγών (NW 5) συνιστούν ενισχύσεις που ευνοούν τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του (βλέπε, σχετικώς, σημείο 173). Εξάλλου, πρέπει να θεωρηθούν επιλεκτικές, καθότι ωφελούν αποκλειστικά έναν οικονομικό τομέα (γαλακτοκομία) (βλέπε σχετικώς, σημείο 175). Τα επίμαχα μέτρα πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη.

| (257) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες οργάνωσης και διεξαγωγής εκδηλώσεων, παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών, ενημέρωσης και διοργάνωσης προγραμμάτων κατάρτισης για γαλακτοκομικά ζητήματα (βλέπε σημείο 79) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1. |
| --- | --- |

(257)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες οργάνωσης και διεξαγωγής εκδηλώσεων, παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών, ενημέρωσης και διοργάνωσης προγραμμάτων κατάρτισης για γαλακτοκομικά ζητήματα (βλέπε σημείο 79) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1.

| (258) | Τα μέτρα απευθύνονταν σε όλες τις εκμεταλλεύσεις εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων (βλέπε σημείο 81) και, ως εκ τούτου, πληρούται ο όρος του σημείου 14.2. |
| --- | --- |

(258)

Τα μέτρα απευθύνονταν σε όλες τις εκμεταλλεύσεις εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων (βλέπε σημείο 81) και, ως εκ τούτου, πληρούται ο όρος του σημείου 14.2.

| (259) | Λαμβανομένων υπόψη των συνολικά δαπανηθέντων ποσών για τα δύο μέτρα κατά την περίοδο εξέτασης και του μέσου αριθμού εκμεταλλεύσεων εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, προκύπτουν ποσά ενίσχυσης ανά δικαιούχο τα οποία υπολείπονταν κατά πολύ της οριακής τιμής του σημείου 14.3 (βλέπε σημείο 81). |
| --- | --- |

(259)

Λαμβανομένων υπόψη των συνολικά δαπανηθέντων ποσών για τα δύο μέτρα κατά την περίοδο εξέτασης και του μέσου αριθμού εκμεταλλεύσεων εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, προκύπτουν ποσά ενίσχυσης ανά δικαιούχο τα οποία υπολείπονταν κατά πολύ της οριακής τιμής του σημείου 14.3 (βλέπε σημείο 81).

| (260) | Επομένως, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση των μέτρων ΝW 4 και NW 5. |
| --- | --- |

(260)

Επομένως, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση των μέτρων ΝW 4 και NW 5.

NW 6

NW 6

| (261) | Η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη στην Ένωση της Γαλακτοβιομηχανίας LVMNRW για τη συλλογή, αποτίμηση και δημοσίευση (με τη μορφή ανακοινώσεων και εκθέσεων αγοράς) σχετικών δεδομένων για την αγορά γάλακτος. |
| --- | --- |

(261)

Η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία χορήγησε χρηματοδοτική στήριξη στην Ένωση της Γαλακτοβιομηχανίας LVMNRW για τη συλλογή, αποτίμηση και δημοσίευση (με τη μορφή ανακοινώσεων και εκθέσεων αγοράς) σχετικών δεδομένων για την αγορά γάλακτος.

| (262) | Η δημοσίευση τεκμηριωμένων και επιστημονικών πληροφοριών με τη μορφή ανακοινώσεων και εκθέσεων αγοράς πρέπει να θεωρηθεί ως τεχνική υποστήριξη και, ως εκ τούτου, έχει εφαρμογή το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(262)

Η δημοσίευση τεκμηριωμένων και επιστημονικών πληροφοριών με τη μορφή ανακοινώσεων και εκθέσεων αγοράς πρέπει να θεωρηθεί ως τεχνική υποστήριξη και, ως εκ τούτου, έχει εφαρμογή το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών 2000-2006.

| (263) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες (σημείο 82) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1. |
| --- | --- |

(263)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες (σημείο 82) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1.

| (264) | Οι δημοσιεύσεις ήταν διαθέσιμες στον καθένα δωρεάν, με αποτέλεσμα να πληρούνται επίσης οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2. |
| --- | --- |

(264)

Οι δημοσιεύσεις ήταν διαθέσιμες στον καθένα δωρεάν, με αποτέλεσμα να πληρούνται επίσης οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2.

| (265) | Λαμβανομένων υπόψη των συνολικά δαπανηθέντων ποσών για το μέτρο NW 6 κατά την περίοδο εξέτασης και του μέσου αριθμού εκμεταλλεύσεων εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, προκύπτουν ποσά ενίσχυσης ανά δικαιούχο τα οποία υπολείπονταν κατά πολύ της οριακής τιμής του σημείου 14.3 (βλέπε σημείο 85). |
| --- | --- |

(265)

Λαμβανομένων υπόψη των συνολικά δαπανηθέντων ποσών για το μέτρο NW 6 κατά την περίοδο εξέτασης και του μέσου αριθμού εκμεταλλεύσεων εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, προκύπτουν ποσά ενίσχυσης ανά δικαιούχο τα οποία υπολείπονταν κατά πολύ της οριακής τιμής του σημείου 14.3 (βλέπε σημείο 85).

| (266) | Επομένως, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του μέτρου ΝW 6. |
| --- | --- |

(266)

Επομένως, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του μέτρου ΝW 6.

RP 1 και SL 2

RP 1 και SL 2

| (267) | Η Ρηνανία-Παλατινάτο και το Ζάαρ χορήγησαν χρηματοδοτική στήριξη στη Milchwirtschaftliche Arbeitsgemeinschaft Rheinland-Pfalz eV (MILAG) (Γαλακτοκομική Ομάδα Εργασίας Ρηνανίας-Παλατινάτου) και στη Landesvereinigung der Milchwirtschaft des Saarlandes eV (LVMS) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους του Ζάαρ) για την ενημέρωση των καταναλωτών, όπως, μεταξύ άλλων, για τη διάδοση επιστημονικών γνώσεων και για τη γνωστοποίηση τεκμηριωμένων πληροφοριών σχετικά με προϊόντα, τα θρεπτικά τους πλεονεκτήματα και την προτεινόμενη χρήση τους. |
| --- | --- |

(267)

Η Ρηνανία-Παλατινάτο και το Ζάαρ χορήγησαν χρηματοδοτική στήριξη στη Milchwirtschaftliche Arbeitsgemeinschaft Rheinland-Pfalz eV (MILAG) (Γαλακτοκομική Ομάδα Εργασίας Ρηνανίας-Παλατινάτου) και στη Landesvereinigung der Milchwirtschaft des Saarlandes eV (LVMS) (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους του Ζάαρ) για την ενημέρωση των καταναλωτών, όπως, μεταξύ άλλων, για τη διάδοση επιστημονικών γνώσεων και για τη γνωστοποίηση τεκμηριωμένων πληροφοριών σχετικά με προϊόντα, τα θρεπτικά τους πλεονεκτήματα και την προτεινόμενη χρήση τους.

| (268) | Οι γενικές ενημερωτικές δράσεις για το γάλα συνιστούν ενισχύσεις που ωφελούν τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του (βλέπε, σχετικώς, σημείο 173). Έχουν εφαρμογή οι διατάξεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης κατά το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(268)

Οι γενικές ενημερωτικές δράσεις για το γάλα συνιστούν ενισχύσεις που ωφελούν τον γαλακτοκομικό τομέα στο σύνολό του (βλέπε, σχετικώς, σημείο 173). Έχουν εφαρμογή οι διατάξεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης κατά το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (269) | Οι επιλέξιμες, στο πλαίσιο των εν λόγω επιμέρους μέτρων, δαπάνες (βλέπε σημείο 86) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1. |
| --- | --- |

(269)

Οι επιλέξιμες, στο πλαίσιο των εν λόγω επιμέρους μέτρων, δαπάνες (βλέπε σημείο 86) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1.

| (270) | Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, τα μέτρα δεν περιορίστηκαν σε μια συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο (βλέπε σημείο 90). Τούτο επιβεβαιώνεται και από τη MILAG στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 10 Φεβρουαρίου 2014 (βλέπε σημείο 153). Επομένως, πληρούνται οι όροι του σημείου 14.2. |
| --- | --- |

(270)

Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, τα μέτρα δεν περιορίστηκαν σε μια συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του γαλακτοκομικού τομέα κατά γενικό τρόπο (βλέπε σημείο 90). Τούτο επιβεβαιώνεται και από τη MILAG στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 10 Φεβρουαρίου 2014 (βλέπε σημείο 153). Επομένως, πληρούνται οι όροι του σημείου 14.2.

| (271) | Η Γερμανία υποστήριξε επίσης ότι το συνολικά χορηγηθέν ποσό ενισχύσεων σε διάστημα τριών ετών υπολειπόταν κατά πολύ του ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο (βλέπε σημείο 91), πράγμα που συνάδει με τους καθοριζόμενους στο σημείο 14.3 όρους. |
| --- | --- |

(271)

Η Γερμανία υποστήριξε επίσης ότι το συνολικά χορηγηθέν ποσό ενισχύσεων σε διάστημα τριών ετών υπολειπόταν κατά πολύ του ανώτατου ορίου των 100 000 EUR ανά δικαιούχο (βλέπε σημείο 91), πράγμα που συνάδει με τους καθοριζόμενους στο σημείο 14.3 όρους.

| (272) | Συνεπώς, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(272)

Συνεπώς, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

RP 5 και SL 5

RP 5 και SL 5

| (273) | Η Ρηνανία-Παλατινάτο και το Ζάαρ χορήγησαν στη Landeskontrollverband Rheinland-Pfalz eV (LKVRP) (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους της Ρηνανίας-Παλατινάτου) χρηματοδοτική στήριξη για την παροχή τεχνικών συμβουλών, καθώς και για την υλοποίηση προγραμμάτων κατάρτισης των γαλακτοπαραγωγών με σκοπό τη βελτίωση της υγιεινής όσον αφορά τη μέθοδο άμελξης και τη βελτίωση της ποιότητας του παραδιδόμενου γάλακτος. Η ενίσχυση δεν περιλάμβανε διαρκείς συμβουλευτικές υπηρεσίες (βλέπε σημείο 92). Η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε γαλακτοπαραγωγούς και η κατάρτισή τους εμπίπτουν στην παροχή τεχνικής υποστήριξης του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(273)

Η Ρηνανία-Παλατινάτο και το Ζάαρ χορήγησαν στη Landeskontrollverband Rheinland-Pfalz eV (LKVRP) (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους της Ρηνανίας-Παλατινάτου) χρηματοδοτική στήριξη για την παροχή τεχνικών συμβουλών, καθώς και για την υλοποίηση προγραμμάτων κατάρτισης των γαλακτοπαραγωγών με σκοπό τη βελτίωση της υγιεινής όσον αφορά τη μέθοδο άμελξης και τη βελτίωση της ποιότητας του παραδιδόμενου γάλακτος. Η ενίσχυση δεν περιλάμβανε διαρκείς συμβουλευτικές υπηρεσίες (βλέπε σημείο 92). Η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε γαλακτοπαραγωγούς και η κατάρτισή τους εμπίπτουν στην παροχή τεχνικής υποστήριξης του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (274) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες (βλέπε σημεία 92 και 94) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1. |
| --- | --- |

(274)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες (βλέπε σημεία 92 και 94) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1.

| (275) | Κατά τις γερμανικές αρχές, κάθε γαλακτοπαραγωγός της Ρηνανίας-Παλατινάτου/του Ζάαρ μπορούσε να κάνει χρήση των προσφερόμενων συμβουλευτικών υπηρεσιών/υπηρεσιών επιμόρφωσης, χωρίς να είναι απαραίτητη η ιδιότητα του μέλους στη LKVRP ή, αντιστοίχως, στη LVM (βλέπε σημείο 94). (72) Επομένως, πληρούνται και οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2. |
| --- | --- |

(275)

Κατά τις γερμανικές αρχές, κάθε γαλακτοπαραγωγός της Ρηνανίας-Παλατινάτου/του Ζάαρ μπορούσε να κάνει χρήση των προσφερόμενων συμβουλευτικών υπηρεσιών/υπηρεσιών επιμόρφωσης, χωρίς να είναι απαραίτητη η ιδιότητα του μέλους στη LKVRP ή, αντιστοίχως, στη LVM (βλέπε σημείο 94). (72) Επομένως, πληρούνται και οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2.

72

| (276) | Η μέση ετήσια χρηματοδότηση ανερχόταν στη Ρηνανία-Παλατινάτο περίπου στα 197 EUR (73) και στο Ζάαρ περίπου στα 130 EUR (βλέπε σημείο 98). Επομένως, δεν ήταν δυνατό να προκύψει υπέρβαση του καθοριζόμενου στο σημείο 14.3 ανώτατου ορίου. |
| --- | --- |

(276)

Η μέση ετήσια χρηματοδότηση ανερχόταν στη Ρηνανία-Παλατινάτο περίπου στα 197 EUR (73) και στο Ζάαρ περίπου στα 130 EUR (βλέπε σημείο 98). Επομένως, δεν ήταν δυνατό να προκύψει υπέρβαση του καθοριζόμενου στο σημείο 14.3 ανώτατου ορίου.

73

| (277) | Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του επίμαχου μέτρου. |
| --- | --- |

(277)

Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του επίμαχου μέτρου.

TH 3 και TH 4

TH 3 και TH 4

| (278) | Η Θουριγγία χορήγησε στη Landesvereinigung Thüringer Milch eV (LVTM) (Ένωση Γάλακτος του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας) χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή σε εκθέσεις για επαγγελματίες και για καταναλωτές και για τη διεξαγωγή επαγγελματικών ημερίδων με σκοπό τη διάδοση επιστημονικών δεδομένων (επιμέρους μέτρο TH 3, βλέπε σημείο 100). Επιπλέον, ενισχύθηκε η δημοσίευση πραγματικών δεδομένων σχετικά με παραγωγούς της περιοχής (επιμέρους μέτρο TH 4, βλέπε σημείο 101). Η συμμετοχή σε εκθέσεις, η διοργάνωση επαγγελματικών ημερίδων και η δημοσίευση πραγματικών δεδομένων πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη κατά το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(278)

Η Θουριγγία χορήγησε στη Landesvereinigung Thüringer Milch eV (LVTM) (Ένωση Γάλακτος του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας) χρηματοδοτική στήριξη για τη συμμετοχή σε εκθέσεις για επαγγελματίες και για καταναλωτές και για τη διεξαγωγή επαγγελματικών ημερίδων με σκοπό τη διάδοση επιστημονικών δεδομένων (επιμέρους μέτρο TH 3, βλέπε σημείο 100). Επιπλέον, ενισχύθηκε η δημοσίευση πραγματικών δεδομένων σχετικά με παραγωγούς της περιοχής (επιμέρους μέτρο TH 4, βλέπε σημείο 101). Η συμμετοχή σε εκθέσεις, η διοργάνωση επαγγελματικών ημερίδων και η δημοσίευση πραγματικών δεδομένων πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη κατά το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (279) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες (βλέπε σημεία 100 και 101) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1. |
| --- | --- |

(279)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες (βλέπε σημεία 100 και 101) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 14.1.

| (280) | Σύμφωνα με τη Γερμανία, τα δύο επιμέρους μέτρα δεν περιορίστηκαν σε μια συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του τομέα γάλακτος κατά γενικό τρόπο (βλέπε σημεία 105 και 108). Επομένως, πληρούνται και οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2. |
| --- | --- |

(280)

Σύμφωνα με τη Γερμανία, τα δύο επιμέρους μέτρα δεν περιορίστηκαν σε μια συγκεκριμένη ομάδα, αλλά η στήριξη χορηγήθηκε στο σύνολο του τομέα γάλακτος κατά γενικό τρόπο (βλέπε σημεία 105 και 108). Επομένως, πληρούνται και οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2.

| (281) | Επιπλέον, οι γερμανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι τα ποσά των ενισχύσεων υπολείπονταν του καθοριζόμενου στο σημείο 14.3 ανώτατου ορίου (βλέπε σημεία 105 και 109). |
| --- | --- |

(281)

Επιπλέον, οι γερμανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι τα ποσά των ενισχύσεων υπολείπονταν του καθοριζόμενου στο σημείο 14.3 ανώτατου ορίου (βλέπε σημεία 105 και 109).

| (282) | Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του επίμαχου μέτρου. |
| --- | --- |

(282)

Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του επίμαχου μέτρου.

TH 9 και TH 10

TH 9 και TH 10

| (283) | Η Θουριγγία χορήγησε στη Verein Landvolksbildung Thüringen (VLT) (Ένωση Λαϊκής Επιμόρφωσης του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας) χρηματοδοτική στήριξη για την κατάρτιση εργαζομένων σε γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις (επιμέρους μέτρο ΤΗ 9). Επίσης, η Θουριγγία χορήγησε στην Thüringer Landjugendverband eV (TLJV) (Ένωση Νεολαίας του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας), καθώς και στον Thüringer Melkergemeinschaft eV (TMG) (Όμιλο Επαγγελματιών Άμελξης Θουριγγίας), χρηματοδοτική στήριξη για την ενίσχυση επαγγελματικών διαγωνισμών (επιμέρους μέτρο ΤΗ 10) (βλέπε σημείο 110). |
| --- | --- |

(283)

Η Θουριγγία χορήγησε στη Verein Landvolksbildung Thüringen (VLT) (Ένωση Λαϊκής Επιμόρφωσης του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας) χρηματοδοτική στήριξη για την κατάρτιση εργαζομένων σε γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις (επιμέρους μέτρο ΤΗ 9). Επίσης, η Θουριγγία χορήγησε στην Thüringer Landjugendverband eV (TLJV) (Ένωση Νεολαίας του Ομόσπονδου Κράτους της Θουριγγίας), καθώς και στον Thüringer Melkergemeinschaft eV (TMG) (Όμιλο Επαγγελματιών Άμελξης Θουριγγίας), χρηματοδοτική στήριξη για την ενίσχυση επαγγελματικών διαγωνισμών (επιμέρους μέτρο ΤΗ 10) (βλέπε σημείο 110).

| (284) | Η Γερμανία είχε, αρχικώς, υποστηρίξει ότι τα δύο αυτά επιμέρους μέτρα δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, καθότι οι πληρωμές προς τη VLT (TH 9) και/ή προς την TLJV και τον TMG (TH 10) θα πρέπει να θεωρηθούν ως τέλος παροχής υπηρεσιών για την αντιστάθμιση αντίστοιχων δαπανών και, ως εκ τούτου, δεν συντρέχει ευνοϊκή μεταχείριση (βλέπε σημεία 114 και 117). Εντούτοις, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι, ακόμη και αν δεν υπάρχει πλεονέκτημα για τον πάροχο της υπηρεσίας, οι δράσεις κατάρτισης σε γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις, καθώς και η διοργάνωση επαγγελματικών διαγωνισμών ωφελούν τις εκμεταλλεύσεις εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων και πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη κατά το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(284)

Η Γερμανία είχε, αρχικώς, υποστηρίξει ότι τα δύο αυτά επιμέρους μέτρα δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, καθότι οι πληρωμές προς τη VLT (TH 9) και/ή προς την TLJV και τον TMG (TH 10) θα πρέπει να θεωρηθούν ως τέλος παροχής υπηρεσιών για την αντιστάθμιση αντίστοιχων δαπανών και, ως εκ τούτου, δεν συντρέχει ευνοϊκή μεταχείριση (βλέπε σημεία 114 και 117). Εντούτοις, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι, ακόμη και αν δεν υπάρχει πλεονέκτημα για τον πάροχο της υπηρεσίας, οι δράσεις κατάρτισης σε γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις, καθώς και η διοργάνωση επαγγελματικών διαγωνισμών ωφελούν τις εκμεταλλεύσεις εκτροφής γαλακτοπαραγωγών ζώων και πρέπει να θεωρηθούν ως τεχνική υποστήριξη κατά το σημείο 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (285) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες (βλέπε σημεία 111 και 112) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες κατά τις διατάξεις του σημείου 14.1. |
| --- | --- |

(285)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες (βλέπε σημεία 111 και 112) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες κατά τις διατάξεις του σημείου 14.1.

| (286) | Βάσει όσων ανέφερε η Γερμανία, η δυνατότητα συμμετοχής στις δράσεις κατάρτισης και/ή στους επαγγελματικούς διαγωνισμούς παρεχόταν σε όλους τους ενδιαφερόμενους στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια (βλέπε σημεία 115 και 118). Επομένως, πληρούνται και οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2. |
| --- | --- |

(286)

Βάσει όσων ανέφερε η Γερμανία, η δυνατότητα συμμετοχής στις δράσεις κατάρτισης και/ή στους επαγγελματικούς διαγωνισμούς παρεχόταν σε όλους τους ενδιαφερόμενους στη συγκεκριμένη περιοχή με βάση αντικειμενικώς οριζόμενα κριτήρια (βλέπε σημεία 115 και 118). Επομένως, πληρούνται και οι προϋποθέσεις του σημείου 14.2.

| (287) | Η Γερμανία είχε δηλώσει ότι τα ποσά ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο των δύο επιμέρους μέτρων δεν υπερέβησαν το ποσό των 100 000 EUR στη διάρκεια τριών ετών (βλέπε σημείο 118). Επομένως, δεν ήταν, σε καμία περίπτωση, δυνατό να προκύψει υπέρβαση του καθοριζόμενου στο σημείο 14.3 ανώτατου ορίου. |
| --- | --- |

(287)

Η Γερμανία είχε δηλώσει ότι τα ποσά ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο των δύο επιμέρους μέτρων δεν υπερέβησαν το ποσό των 100 000 EUR στη διάρκεια τριών ετών (βλέπε σημείο 118). Επομένως, δεν ήταν, σε καμία περίπτωση, δυνατό να προκύψει υπέρβαση του καθοριζόμενου στο σημείο 14.3 ανώτατου ορίου.

| (288) | Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του επίμαχου μέτρου. |
| --- | --- |

(288)

Συνεπώς, οι προϋποθέσεις του σημείου 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση του επίμαχου μέτρου.

| (289) | Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι οι ενισχύσεις BY 3, BY 10, BW 4, BB 1, BB 3, HE 2, HE 3, HE 9, NI 5, NI 6, NI 7, NW 4, NW 5, NW 6, RP 1, RP 5, SL 2, SL 5, TH 3, TH 4, TH 9 και TH 10, εξαιρουμένης της ενίσχυσης που χορηγήθηκε, στο πλαίσιο του μέτρου NI 6, στη Nordmilch e.G. (βλέπε σημείο 290), πληρούσαν τους σχετικούς όρους των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 και, επομένως, συμβιβάζονταν, κατά την περίοδο 2001-2006, με την εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

(289)

Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι οι ενισχύσεις BY 3, BY 10, BW 4, BB 1, BB 3, HE 2, HE 3, HE 9, NI 5, NI 6, NI 7, NW 4, NW 5, NW 6, RP 1, RP 5, SL 2, SL 5, TH 3, TH 4, TH 9 και TH 10, εξαιρουμένης της ενίσχυσης που χορηγήθηκε, στο πλαίσιο του μέτρου NI 6, στη Nordmilch e.G. (βλέπε σημείο 290), πληρούσαν τους σχετικούς όρους των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 και, επομένως, συμβιβάζονταν, κατά την περίοδο 2001-2006, με την εσωτερική αγορά.

| (290) | Η Επιτροπή συμπεραίνει, περαιτέρω, ότι το μέτρο NI 6, στην περίπτωση της ενίσχυσης που χορηγήθηκε στη Nordmilch e.G κατά την περίοδο 2002-2003, δεν πληρούσε τους σχετικούς όρους των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 και, επομένως, δεν συμβιβαζόταν, κατά την περίοδο 2001-2006, με την εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

(290)

Η Επιτροπή συμπεραίνει, περαιτέρω, ότι το μέτρο NI 6, στην περίπτωση της ενίσχυσης που χορηγήθηκε στη Nordmilch e.G κατά την περίοδο 2002-2003, δεν πληρούσε τους σχετικούς όρους των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 και, επομένως, δεν συμβιβαζόταν, κατά την περίοδο 2001-2006, με την εσωτερική αγορά.

6.3.2.   Παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα την περίοδο από το 2007 και μετά

Παροχή τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα την περίοδο από το 2007 και μετά

| (291) | Όσον αφορά την περίοδο από το 2007 και μετά, τροποποιήθηκαν οι διατάξεις που διέπουν τη συμβατότητα της παροχής τεχνικής υποστήριξης με την εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

(291)

Όσον αφορά την περίοδο από το 2007 και μετά, τροποποιήθηκαν οι διατάξεις που διέπουν τη συμβατότητα της παροχής τεχνικής υποστήριξης με την εσωτερική αγορά.

| (292) | Στις κατευθυντήριες γραμμές 2007-2013, η παροχή τεχνικής υποστήριξης διέπεται από το κεφάλαιο IV.K. |
| --- | --- |

(292)

Στις κατευθυντήριες γραμμές 2007-2013, η παροχή τεχνικής υποστήριξης διέπεται από το κεφάλαιο IV.K.

| (293) | Σύμφωνα με το σημείο 105 των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013, η Επιτροπή κηρύσσει τις κρατικές ενισχύσεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης, οι οποίες χορηγούνται σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων, συμβατές με το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης (74), εφόσον πληρούν όλες τις προϋποθέσεις του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001. Σύμφωνα με το σημείο 106 των ίδιων κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή δεν εγκρίνει εν προκειμένω κρατικές ενισχύσεις προς όφελος μεγάλων επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

(293)

Σύμφωνα με το σημείο 105 των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013, η Επιτροπή κηρύσσει τις κρατικές ενισχύσεις για την παροχή τεχνικής υποστήριξης, οι οποίες χορηγούνται σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων, συμβατές με το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης (74), εφόσον πληρούν όλες τις προϋποθέσεις του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001. Σύμφωνα με το σημείο 106 των ίδιων κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή δεν εγκρίνει εν προκειμένω κρατικές ενισχύσεις προς όφελος μεγάλων επιχειρήσεων.

74

| (294) | Το άρθρο 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 προβλέπει ότι, εάν πρόκειται για συμμετοχή σε εμπορικές εκθέσεις, η ακαθάριστη ενίσχυση δεν πρέπει να υπερβαίνει το 50 % της πρόσθετης δαπάνης που είναι αναγκαία για τη μίσθωση, το στήσιμο και τη λειτουργία του περιπτέρου. Η εξαίρεση αυτή ισχύει μόνο για την πρώτη συμμετοχή της επιχείρησης στη συγκεκριμένη εμπορική έκθεση. |
| --- | --- |

(294)

Το άρθρο 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 προβλέπει ότι, εάν πρόκειται για συμμετοχή σε εμπορικές εκθέσεις, η ακαθάριστη ενίσχυση δεν πρέπει να υπερβαίνει το 50 % της πρόσθετης δαπάνης που είναι αναγκαία για τη μίσθωση, το στήσιμο και τη λειτουργία του περιπτέρου. Η εξαίρεση αυτή ισχύει μόνο για την πρώτη συμμετοχή της επιχείρησης στη συγκεκριμένη εμπορική έκθεση.

| (295) | Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 70/2001 αντικαταστάθηκε στις 29 Αυγούστου 2008 από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 800/2008 (75). Το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 προβλέπει σχετικά ότι οι ενισχύσεις προς ΜΜΕ για συμμετοχή σε εκθέσεις συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, εφόσον η ένταση της ενίσχυσης δεν υπερβαίνει το 50 % των επιλέξιμων δαπανών και εφόσον οι επιλέξιμες δαπάνες περιορίζονται στο κόστος μίσθωσης, εγκατάστασης και διαχείρισης περιπτέρου για την πρώτη συμμετοχή επιχειρήσεων σε συγκεκριμένη έκθεση. |
| --- | --- |

(295)

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 70/2001 αντικαταστάθηκε στις 29 Αυγούστου 2008 από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 800/2008 (75). Το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 προβλέπει σχετικά ότι οι ενισχύσεις προς ΜΜΕ για συμμετοχή σε εκθέσεις συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, εφόσον η ένταση της ενίσχυσης δεν υπερβαίνει το 50 % των επιλέξιμων δαπανών και εφόσον οι επιλέξιμες δαπάνες περιορίζονται στο κόστος μίσθωσης, εγκατάστασης και διαχείρισης περιπτέρου για την πρώτη συμμετοχή επιχειρήσεων σε συγκεκριμένη έκθεση.

75

| (296) | Σύμφωνα με το σημείο 106 των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013, η Επιτροπή δεν εγκρίνει κρατικές ενισχύσεις, στο πλαίσιο της παροχής τεχνικής υποστήριξης, προς όφελος μεγάλων επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

(296)

Σύμφωνα με το σημείο 106 των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013, η Επιτροπή δεν εγκρίνει κρατικές ενισχύσεις, στο πλαίσιο της παροχής τεχνικής υποστήριξης, προς όφελος μεγάλων επιχειρήσεων.

| (297) | Η Επιτροπή εξέφρασε, με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα ενός μέτρου (RP 2) με την εσωτερική αγορά κατά το επίμαχο διάστημα (76). |
| --- | --- |

(297)

Η Επιτροπή εξέφρασε, με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα ενός μέτρου (RP 2) με την εσωτερική αγορά κατά το επίμαχο διάστημα (76).

76

Μέτρο RP 2

Μέτρο RP 2

| (298) | Η Ρηνανία-Παλατινάτο χορήγησε, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, χρηματοδοτική στήριξη σε επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορίας για τη συμμετοχή σε εκδηλώσεις ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, σε διαγωνισμούς και σε εκθέσεις και εμποροπανήγυρεις. Επιλέξιμες ήταν οι δαπάνες για την εγκατάσταση εκθεσιακού περιπτέρου (βλέπε σημείο 125). Η ενίσχυση δεν περιορίστηκε στην πρώτη συμμετοχή μιας επιχείρησης σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη. Η ένταση της ενίσχυσης περιορίστηκε στο 10 % των αποδεδειγμένων δαπανών, χωρίς όμως να υπερβεί τα 5 200 EUR ανά επιχείρηση και ανά εκδήλωση (βλέπε σημείο 119). |
| --- | --- |

(298)

Η Ρηνανία-Παλατινάτο χορήγησε, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, χρηματοδοτική στήριξη σε επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορίας για τη συμμετοχή σε εκδηλώσεις ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, σε διαγωνισμούς και σε εκθέσεις και εμποροπανήγυρεις. Επιλέξιμες ήταν οι δαπάνες για την εγκατάσταση εκθεσιακού περιπτέρου (βλέπε σημείο 125). Η ενίσχυση δεν περιορίστηκε στην πρώτη συμμετοχή μιας επιχείρησης σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη. Η ένταση της ενίσχυσης περιορίστηκε στο 10 % των αποδεδειγμένων δαπανών, χωρίς όμως να υπερβεί τα 5 200 EUR ανά επιχείρηση και ανά εκδήλωση (βλέπε σημείο 119).

| (299) | Η ένταση της ενίσχυσης 10 %, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, υπολείπεται της προβλεπόμενης στο άρθρο 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 και/ή στο άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 ανώτατης έντασης της ενίσχυσης 50 %. |
| --- | --- |

(299)

Η ένταση της ενίσχυσης 10 %, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, υπολείπεται της προβλεπόμενης στο άρθρο 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 και/ή στο άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 ανώτατης έντασης της ενίσχυσης 50 %.

| (300) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες (δαπάνες σε συνάρτηση με την εγκατάσταση εκθεσιακού περιπτέρου) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του άρθρου 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 και/ή του άρθρου 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008, βάσει των οποίων επιλέξιμες είναι η μίσθωση, η εγκατάσταση και η διαχείριση ενός περιπτέρου (βλέπε, σχετικώς, σημεία 294 και 295). Ωστόσο, βάσει των ανωτέρω διατάξεων, επιλέξιμη είναι μόνον η πρώτη συμμετοχή των επιχειρήσεων σε συγκεκριμένη έκθεση. |
| --- | --- |

(300)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες (δαπάνες σε συνάρτηση με την εγκατάσταση εκθεσιακού περιπτέρου) αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του άρθρου 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 και/ή του άρθρου 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008, βάσει των οποίων επιλέξιμες είναι η μίσθωση, η εγκατάσταση και η διαχείριση ενός περιπτέρου (βλέπε, σχετικώς, σημεία 294 και 295). Ωστόσο, βάσει των ανωτέρω διατάξεων, επιλέξιμη είναι μόνον η πρώτη συμμετοχή των επιχειρήσεων σε συγκεκριμένη έκθεση.

| (301) | Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, η Γερμανία υπέβαλε πίνακα με τον αριθμό των επιχειρήσεων οι οποίες έλαβαν, κατά την περίοδο 2003-2012, ενισχύσεις για την κατ' επανάληψη συμμετοχή τους σε συγκεκριμένη έκθεση, καθώς και με τα εκάστοτε ποσά ενίσχυσης (βλέπε σημείο 123). Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι, όσον αφορά την περίοδο 2007-2012, τα μέσα ποσά ενίσχυσης για την κατ' επανάληψη συμμετοχή σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη κυμαίνονταν μεταξύ 294 και 5 113 EUR ανά επιδοτούμενη επιχείρηση και ανά έτος. |
| --- | --- |

(301)

Στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 20 Σεπτεμβρίου 2013, η Γερμανία υπέβαλε πίνακα με τον αριθμό των επιχειρήσεων οι οποίες έλαβαν, κατά την περίοδο 2003-2012, ενισχύσεις για την κατ' επανάληψη συμμετοχή τους σε συγκεκριμένη έκθεση, καθώς και με τα εκάστοτε ποσά ενίσχυσης (βλέπε σημείο 123). Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι, όσον αφορά την περίοδο 2007-2012, τα μέσα ποσά ενίσχυσης για την κατ' επανάληψη συμμετοχή σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη κυμαίνονταν μεταξύ 294 και 5 113 EUR ανά επιδοτούμενη επιχείρηση και ανά έτος.

| (302) | Η Γερμανία ανέφερε, περαιτέρω, στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 13 Ιανουαρίου 2017, ότι ενισχύσεις στο πλαίσιο του εν λόγω επιμέρους μέτρου έλαβαν και οι επιχειρήσεις Hochwald Foods GmbH και MUH Arla eG (βλέπε σημείο 124). |
| --- | --- |

(302)

Η Γερμανία ανέφερε, περαιτέρω, στις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 13 Ιανουαρίου 2017, ότι ενισχύσεις στο πλαίσιο του εν λόγω επιμέρους μέτρου έλαβαν και οι επιχειρήσεις Hochwald Foods GmbH και MUH Arla eG (βλέπε σημείο 124).

| (303) | Η MUH Arla συστάθηκε το 2012 κατόπιν συγχώνευσης της Milch-Union Hocheifel (MUH) και του σκανδιναβικού γαλακτοκομικού ομίλου επιχειρήσεων Arla Foods. Το 2011 η MUH απασχολούσε περίπου 800 εργαζομένους και πραγματοποίησε κύκλο εργασιών ύψους περίπου 693 εκατ. EUR (77). |
| --- | --- |

(303)

Η MUH Arla συστάθηκε το 2012 κατόπιν συγχώνευσης της Milch-Union Hocheifel (MUH) και του σκανδιναβικού γαλακτοκομικού ομίλου επιχειρήσεων Arla Foods. Το 2011 η MUH απασχολούσε περίπου 800 εργαζομένους και πραγματοποίησε κύκλο εργασιών ύψους περίπου 693 εκατ. EUR (77).

77

| (304) | Ο όμιλος επιχειρήσεων Hochwald απασχολεί περισσότερους από 1 900 εργαζομένους και το 2015 πραγματοποίησε κύκλο εργασιών ύψους περίπου 1,44 δις EUR (78). |
| --- | --- |

(304)

Ο όμιλος επιχειρήσεων Hochwald απασχολεί περισσότερους από 1 900 εργαζομένους και το 2015 πραγματοποίησε κύκλο εργασιών ύψους περίπου 1,44 δις EUR (78).

78

| (305) | Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω στοιχείων, δεν ενέπιπτε ούτε η MUH Arla eG ούτε η Hochwald Foods GmbH στον αναφερόμενο στο κεφάλαιο II σημείο 9 των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 ορισμό σχετικά με τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) (79). Επομένως, βάσει του σημείου 106 των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013, δεν θα έπρεπε να λάβουν ενίσχυση (βλέπε, σχετικώς, σημείο 296). |
| --- | --- |

(305)

Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω στοιχείων, δεν ενέπιπτε ούτε η MUH Arla eG ούτε η Hochwald Foods GmbH στον αναφερόμενο στο κεφάλαιο II σημείο 9 των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 ορισμό σχετικά με τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) (79). Επομένως, βάσει του σημείου 106 των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013, δεν θα έπρεπε να λάβουν ενίσχυση (βλέπε, σχετικώς, σημείο 296).

79

| (306) | Επομένως, οι όροι του κεφαλαίου IV.K των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 σε συνδυασμό με το άρθρο 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 και/ή το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 πληρούνται μόνο στις περιπτώσεις που επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορίας οι οποίες εμπίπτουν στον ορισμό των ΜΜΕ έλαβαν, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, ενίσχυση για την πρώτη συμμετοχή τους σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη. |
| --- | --- |

(306)

Επομένως, οι όροι του κεφαλαίου IV.K των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 σε συνδυασμό με το άρθρο 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 και/ή το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 πληρούνται μόνο στις περιπτώσεις που επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορίας οι οποίες εμπίπτουν στον ορισμό των ΜΜΕ έλαβαν, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, ενίσχυση για την πρώτη συμμετοχή τους σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη.

| (307) | Οι όροι του κεφαλαίου IV.K των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 σε συνδυασμό με το άρθρο 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 και/ή το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 δεν πληρούνται στην περίπτωση των ενισχύσεων εκείνων οι οποίες χορηγήθηκαν, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, σε επιχειρήσεις που δεν εμπίπτουν στον ορισμό των ΜΜΕ, ειδικότερα δε στη MUH Arla eG και στη Hochwald Foods GmbH (βλέπε σημείο 305). |
| --- | --- |

(307)

Οι όροι του κεφαλαίου IV.K των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 σε συνδυασμό με το άρθρο 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 και/ή το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 δεν πληρούνται στην περίπτωση των ενισχύσεων εκείνων οι οποίες χορηγήθηκαν, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, σε επιχειρήσεις που δεν εμπίπτουν στον ορισμό των ΜΜΕ, ειδικότερα δε στη MUH Arla eG και στη Hochwald Foods GmbH (βλέπε σημείο 305).

| (308) | Περαιτέρω, οι όροι του κεφαλαίου IV.K των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 σε συνδυασμό με το άρθρο 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 και/ή το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 δεν πληρούνται ούτε στην περίπτωση των ενισχύσεων εκείνων οι οποίες χορηγήθηκαν, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, σε συνάρτηση με την κατ' επανάληψη συμμετοχή σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη (βλέπε σημείο 301). |
| --- | --- |

(308)

Περαιτέρω, οι όροι του κεφαλαίου IV.K των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 σε συνδυασμό με το άρθρο 5 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 και/ή το άρθρο 27 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008 δεν πληρούνται ούτε στην περίπτωση των ενισχύσεων εκείνων οι οποίες χορηγήθηκαν, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, σε συνάρτηση με την κατ' επανάληψη συμμετοχή σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη (βλέπε σημείο 301).

| (309) | Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι, μόνον στις περιπτώσεις που παρατίθενται στο σημείο 306, η ενίσχυση RP 2 πληρούσε τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 και ως εκ τούτου, ήταν συμβατή με την εσωτερική αγορά κατά την περίοδο από το 2007 και μετά. |
| --- | --- |

(309)

Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι, μόνον στις περιπτώσεις που παρατίθενται στο σημείο 306, η ενίσχυση RP 2 πληρούσε τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 και ως εκ τούτου, ήταν συμβατή με την εσωτερική αγορά κατά την περίοδο από το 2007 και μετά.

| (310) | Στις περιπτώσεις που παρατίθενται στα σημεία 307 και 308, η ενίσχυση RP 2 δεν πληρούσε τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 και, ως εκ τούτου, δεν ήταν συμβατή με την εσωτερική αγορά κατά την περίοδο από το 2007 και μετά. |
| --- | --- |

(310)

Στις περιπτώσεις που παρατίθενται στα σημεία 307 και 308, η ενίσχυση RP 2 δεν πληρούσε τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 και, ως εκ τούτου, δεν ήταν συμβατή με την εσωτερική αγορά κατά την περίοδο από το 2007 και μετά.

6.3.3.   Ενισχύσεις για προϊόντα ποιότητας κατά την περίοδο 2001-2006

Ενισχύσεις για προϊόντα ποιότητας κατά την περίοδο 2001-2006

| (311) | Τα μέτρα για την ενθάρρυνση της παραγωγής και της εμπορίας γεωργικών προϊόντων ποιότητας τα οποία υλοποιήθηκαν μεταξύ του 2001 και του 2006 πρέπει να πληρούν τους καθοριζόμενους στο σημείο 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όρους. |
| --- | --- |

(311)

Τα μέτρα για την ενθάρρυνση της παραγωγής και της εμπορίας γεωργικών προϊόντων ποιότητας τα οποία υλοποιήθηκαν μεταξύ του 2001 και του 2006 πρέπει να πληρούν τους καθοριζόμενους στο σημείο 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 όρους.

| (312) | Το σημείο 13.2 περιλαμβάνει μη εξαντλητικό κατάλογο των επιλέξιμων δραστηριοτήτων στον τομέα αυτόν. Η Επιτροπή εγκρίνει ενισχύσεις για συμβουλευτικές υπηρεσίες και παρόμοιες υπηρεσίες υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένων των τεχνικών μελετών, των μελετών σκοπιμότητας και σχεδιασμού και της έρευνας αγοράς, οι οποίες αποσκοπούν στην ανάπτυξη γεωργικών προϊόντων ποιότητας· στις ενισχύσεις αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ενισχύσεις για:






  — | την καθιέρωση συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας, όπως είναι οι σειρές ISO 9000 ή ISO 14000, συστημάτων που βασίζονται στην ανάλυση κινδύνων και κρίσιμα σημεία ελέγχου (HACCP) ή συστημάτων περιβαλλοντικού ελέγχου, |
| --- | --- | --- |

(312)

Το σημείο 13.2 περιλαμβάνει μη εξαντλητικό κατάλογο των επιλέξιμων δραστηριοτήτων στον τομέα αυτόν. Η Επιτροπή εγκρίνει ενισχύσεις για συμβουλευτικές υπηρεσίες και παρόμοιες υπηρεσίες υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένων των τεχνικών μελετών, των μελετών σκοπιμότητας και σχεδιασμού και της έρευνας αγοράς, οι οποίες αποσκοπούν στην ανάπτυξη γεωργικών προϊόντων ποιότητας· στις ενισχύσεις αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ενισχύσεις για:

—

την καθιέρωση συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας, όπως είναι οι σειρές ISO 9000 ή ISO 14000, συστημάτων που βασίζονται στην ανάλυση κινδύνων και κρίσιμα σημεία ελέγχου (HACCP) ή συστημάτων περιβαλλοντικού ελέγχου,

| — | το κόστος της κατάρτισης του προσωπικού, ώστε να εφαρμόζει συστήματα διασφάλισης της ποιότητας και συστήματα τύπου HACCP. |
| --- | --- |

—

το κόστος της κατάρτισης του προσωπικού, ώστε να εφαρμόζει συστήματα διασφάλισης της ποιότητας και συστήματα τύπου HACCP.

Μπορούν επίσης να χορηγούνται ενισχύσεις για την κάλυψη του κόστους των επιβαρύνσεων που εισπράττουν οι αναγνωρισμένοι οργανισμοί πιστοποίησης για την αρχική πιστοποίηση συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας και παρόμοιων συστημάτων.

| (313) | Τα σημεία 3, 4 και 5 της ενότητας 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 προβλέπουν ειδικούς όρους και περιορισμούς. Η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν πρέπει να χορηγείται καμία ενίσχυση σε σχέση με τους συνήθεις ποιοτικούς ελέγχους κατά τη διαδικασία παραγωγής και τους συνήθεις ελέγχους προϊόντων που εκτελούνται από τον παρασκευαστή, ασχέτως του εάν εκτελούνται σε εθελοντική ή σε υποχρεωτική βάση, ως τμήμα συστήματος HACCP ή παρόμοιων συστημάτων. Ενισχύσεις πρέπει να χορηγούνται μόνο σε σχέση με ελέγχους που εκτελούνται από τρίτους ή για λογαριασμό τρίτων, όπως είναι οι αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές ή ανεξάρτητοι οργανισμοί που ενεργούν για λογαριασμό τους ή οργανισμοί αρμόδιοι για τον έλεγχο και την επίβλεψη της χρήσης ονομασιών προέλευσης, σημάτων βιολογικής παραγωγής ή ποιοτικών σημάτων. |
| --- | --- |

(313)

Τα σημεία 3, 4 και 5 της ενότητας 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 προβλέπουν ειδικούς όρους και περιορισμούς. Η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν πρέπει να χορηγείται καμία ενίσχυση σε σχέση με τους συνήθεις ποιοτικούς ελέγχους κατά τη διαδικασία παραγωγής και τους συνήθεις ελέγχους προϊόντων που εκτελούνται από τον παρασκευαστή, ασχέτως του εάν εκτελούνται σε εθελοντική ή σε υποχρεωτική βάση, ως τμήμα συστήματος HACCP ή παρόμοιων συστημάτων. Ενισχύσεις πρέπει να χορηγούνται μόνο σε σχέση με ελέγχους που εκτελούνται από τρίτους ή για λογαριασμό τρίτων, όπως είναι οι αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές ή ανεξάρτητοι οργανισμοί που ενεργούν για λογαριασμό τους ή οργανισμοί αρμόδιοι για τον έλεγχο και την επίβλεψη της χρήσης ονομασιών προέλευσης, σημάτων βιολογικής παραγωγής ή ποιοτικών σημάτων.

| (314) | Το συνολικό ποσό της ενίσχυσης, η οποία μπορεί να χορηγείται βάσει της εν λόγω ενότητας, δεν πρέπει να υπερβαίνει, στην περίπτωση ενισχύσεων προς ΜΜΕ, το 50 % του επιλέξιμου κόστους, ή τα 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών, εάν το ποσό αυτό είναι υψηλότερο (σημείο 13.2). |
| --- | --- |

(314)

Το συνολικό ποσό της ενίσχυσης, η οποία μπορεί να χορηγείται βάσει της εν λόγω ενότητας, δεν πρέπει να υπερβαίνει, στην περίπτωση ενισχύσεων προς ΜΜΕ, το 50 % του επιλέξιμου κόστους, ή τα 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών, εάν το ποσό αυτό είναι υψηλότερο (σημείο 13.2).

| (315) | Η Βάδη-Βιρτεμβέργη, η Κάτω Σαξονία και η Θουριγγία (επιμέρους μέτρα BW 10, BW 11, NI 1 και TH 5) χορήγησαν χρηματοδοτική στήριξη για τη βελτίωση της ποιότητας του παραδιδόμενου γάλακτος μέσω της παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών και επιμόρφωσης στους γαλακτοπαραγωγούς, τη συγκέντρωση και την επικαιροποίηση βάσεων δεδομένων και τη διεξαγωγή ελέγχων σε γαλακτοπαραγωγούς σε συνάρτηση με την καθιέρωση των συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας «Διαχείριση της Ποιότητας QM Milch» (βλέπε σημείο 126). |
| --- | --- |

(315)

Η Βάδη-Βιρτεμβέργη, η Κάτω Σαξονία και η Θουριγγία (επιμέρους μέτρα BW 10, BW 11, NI 1 και TH 5) χορήγησαν χρηματοδοτική στήριξη για τη βελτίωση της ποιότητας του παραδιδόμενου γάλακτος μέσω της παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών και επιμόρφωσης στους γαλακτοπαραγωγούς, τη συγκέντρωση και την επικαιροποίηση βάσεων δεδομένων και τη διεξαγωγή ελέγχων σε γαλακτοπαραγωγούς σε συνάρτηση με την καθιέρωση των συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας «Διαχείριση της Ποιότητας QM Milch» (βλέπε σημείο 126).

| (316) | Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, η ένταση της ενίσχυσης ανήλθε κατ' ανώτατο στο 100 % των επιλέξιμων δαπανών (βλέπε σημείο 129). |
| --- | --- |

(316)

Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, η ένταση της ενίσχυσης ανήλθε κατ' ανώτατο στο 100 % των επιλέξιμων δαπανών (βλέπε σημείο 129).

| (317) | Η Επιτροπή εξέφρασε, στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα των προαναφερθέντων επιμέρους μέτρων με την εσωτερική αγορά κατά το επίμαχο διάστημα (80). |
| --- | --- |

(317)

Η Επιτροπή εξέφρασε, στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα των προαναφερθέντων επιμέρους μέτρων με την εσωτερική αγορά κατά το επίμαχο διάστημα (80).

80

BW 10 και BW 11

BW 10 και BW 11

| (318) | Τα δύο επιμέρους μέτρα υλοποιήθηκαν από τον Milchprüfring Baden-Württemberg (Φορέα Ελέγχου Γάλακτος Βάδης-Βιρτεμβέργης) (BW 10) και/ή από τη Milchwirtschaftliches Verein Baden-Württemberg (Γαλακτοκομική Ένωση Βάδης-Βιρτεμβέργης) (BW 11) προς όφελος γεωργικών γαλακτοπαραγωγικών εκμεταλλεύσεων οι οποίες συμμετείχαν στο σύστημα διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch» (βλέπε σημεία 131 και 132). |
| --- | --- |

(318)

Τα δύο επιμέρους μέτρα υλοποιήθηκαν από τον Milchprüfring Baden-Württemberg (Φορέα Ελέγχου Γάλακτος Βάδης-Βιρτεμβέργης) (BW 10) και/ή από τη Milchwirtschaftliches Verein Baden-Württemberg (Γαλακτοκομική Ένωση Βάδης-Βιρτεμβέργης) (BW 11) προς όφελος γεωργικών γαλακτοπαραγωγικών εκμεταλλεύσεων οι οποίες συμμετείχαν στο σύστημα διασφάλισης της ποιότητας «QM Milch» (βλέπε σημεία 131 και 132).

| (319) | Χρηματοδοτήθηκαν η διεξαγωγή ελέγχων σε εκμεταλλεύσεις γαλακτοπαραγωγών και οι δαπάνες αρχικής πιστοποίησης από αναγνωρισμένο φορέα πιστοποίησης (BW 10) και/ή συμβουλευτικές δράσεις σε συνάρτηση με την καθιέρωση του συστήματος διασφάλισης της ποιότητας (BW 11) (βλέπε σημεία 133 και 134). Επομένως, Οι επιδοτούμενες δαπάνες αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 13.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(319)

Χρηματοδοτήθηκαν η διεξαγωγή ελέγχων σε εκμεταλλεύσεις γαλακτοπαραγωγών και οι δαπάνες αρχικής πιστοποίησης από αναγνωρισμένο φορέα πιστοποίησης (BW 10) και/ή συμβουλευτικές δράσεις σε συνάρτηση με την καθιέρωση του συστήματος διασφάλισης της ποιότητας (BW 11) (βλέπε σημεία 133 και 134). Επομένως, Οι επιδοτούμενες δαπάνες αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 13.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (320) | Δεν χρηματοδοτήθηκαν, στο πλαίσιο αυτό, οι έλεγχοι ποιότητας και οι έλεγχοι των προϊόντων που διενεργούνται κατά κανόνα από τον παραγωγό κατά τη διαδικασία παραγωγής, οι οποίοι αποκλείονται από την ενίσχυση βάσει του σημείου 13.3. |
| --- | --- |

(320)

Δεν χρηματοδοτήθηκαν, στο πλαίσιο αυτό, οι έλεγχοι ποιότητας και οι έλεγχοι των προϊόντων που διενεργούνται κατά κανόνα από τον παραγωγό κατά τη διαδικασία παραγωγής, οι οποίοι αποκλείονται από την ενίσχυση βάσει του σημείου 13.3.

| (321) | Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, τα δαπανηθέντα ποσά ανά δικαιούχο ανήλθαν, κατά μέσο όρο, στα 106 EUR (βλέπε σημείο 135) και, επομένως, υπολείπονταν κατά πολύ του επιτρεπόμενου, βάσει του σημείου 13.2, ανώτατου ποσού των 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε περίοδο τριών ετών. |
| --- | --- |

(321)

Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, τα δαπανηθέντα ποσά ανά δικαιούχο ανήλθαν, κατά μέσο όρο, στα 106 EUR (βλέπε σημείο 135) και, επομένως, υπολείπονταν κατά πολύ του επιτρεπόμενου, βάσει του σημείου 13.2, ανώτατου ποσού των 100 000 EUR ανά δικαιούχο σε περίοδο τριών ετών.

| (322) | Επομένως, οι όροι της ενότητας 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση των επιμέρους μέτρων BW 10 και BW 11. |
| --- | --- |

(322)

Επομένως, οι όροι της ενότητας 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 πληρούνται στην περίπτωση των επιμέρους μέτρων BW 10 και BW 11.

NI 1

NI 1

| (323) | Η Κάτω Σαξονία χορήγησε στη LVMN χρηματοδοτική στήριξη για την καθιέρωση συστήματος διασφάλισης της ποιότητας για γαλακτοπαραγωγούς («QM–Milch»). Συνεπώς, έχει εφαρμογή η ενότητα 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(323)

Η Κάτω Σαξονία χορήγησε στη LVMN χρηματοδοτική στήριξη για την καθιέρωση συστήματος διασφάλισης της ποιότητας για γαλακτοπαραγωγούς («QM–Milch»). Συνεπώς, έχει εφαρμογή η ενότητα 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (324) | Στο πλαίσιο αυτό, ενισχύθηκαν προπαρασκευαστικά μέτρα για την καθιέρωση του QM Milch (συμβουλευτικές υπηρεσίες), καθώς και δαπάνες για τον συντονισμό του QM Milch και για τη δημιουργία βάσης δεδομένων (βλέπε σημείο 137). Επομένως, Οι επιδοτούμενες δαπάνες αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 13.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(324)

Στο πλαίσιο αυτό, ενισχύθηκαν προπαρασκευαστικά μέτρα για την καθιέρωση του QM Milch (συμβουλευτικές υπηρεσίες), καθώς και δαπάνες για τον συντονισμό του QM Milch και για τη δημιουργία βάσης δεδομένων (βλέπε σημείο 137). Επομένως, Οι επιδοτούμενες δαπάνες αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες του σημείου 13.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (325) | Τα ποσά ενίσχυσης, τα οποία ανέρχονταν σε 12,78 ευρώ ανά περίπτωση ενίσχυσης όσον αφορά τις συμβουλευτικές υπηρεσίες και σε 35 EUR ανά γεωργό στη διάρκεια 3 ετών όσον αφορά τους γεωργικούς ελέγχους (βλέπε σημείο 138), υπολείπονταν κατά πολύ του καθοριζόμενου στο σημείο 13.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 ανώτατου ορίου. |
| --- | --- |

(325)

Τα ποσά ενίσχυσης, τα οποία ανέρχονταν σε 12,78 ευρώ ανά περίπτωση ενίσχυσης όσον αφορά τις συμβουλευτικές υπηρεσίες και σε 35 EUR ανά γεωργό στη διάρκεια 3 ετών όσον αφορά τους γεωργικούς ελέγχους (βλέπε σημείο 138), υπολείπονταν κατά πολύ του καθοριζόμενου στο σημείο 13.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 ανώτατου ορίου.

| (326) | Η Γερμανία επιβεβαίωσε ότι οι γεωργικοί έλεγχοι διενεργήθηκαν από τρίτους ή για λογαριασμό τρίτων, με τη Landeskontrollverband Niedersachsen (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους της Κάτω Σαξονίας) να ενεργεί, στο πλαίσιο αυτό, ως ανεξάρτητος ελεγκτικός οργανισμός (βλέπε σημείο 139). Τούτο συνάδει με τις απαιτήσεις του σημείου 13.3. |
| --- | --- |

(326)

Η Γερμανία επιβεβαίωσε ότι οι γεωργικοί έλεγχοι διενεργήθηκαν από τρίτους ή για λογαριασμό τρίτων, με τη Landeskontrollverband Niedersachsen (Ένωση Ελέγχων του Ομόσπονδου Κράτους της Κάτω Σαξονίας) να ενεργεί, στο πλαίσιο αυτό, ως ανεξάρτητος ελεγκτικός οργανισμός (βλέπε σημείο 139). Τούτο συνάδει με τις απαιτήσεις του σημείου 13.3.

| (327) | Επομένως, το επίμαχο μέτρο πληροί τις προϋποθέσεις της ενότητας 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(327)

Επομένως, το επίμαχο μέτρο πληροί τις προϋποθέσεις της ενότητας 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

TH 5

TH 5

| (328) | Η Θουριγγία χορήγησε στην Thüringer Verband für Leistungs- und Qualitätsprüfungen in der Tierzucht (TVLEV) (Ένωση της Θουριγγίας περί Ελέγχων Απόδοσης και Ποιότητας κατά την Εκτροφή Ζώων) χρηματοδοτική στήριξη για την καθιέρωση συστήματος διασφάλισης της ποιότητας στους γαλακτοπαραγωγούς (βλέπε σημείο 140). Συνεπώς, έχει εφαρμογή η ενότητα 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(328)

Η Θουριγγία χορήγησε στην Thüringer Verband für Leistungs- und Qualitätsprüfungen in der Tierzucht (TVLEV) (Ένωση της Θουριγγίας περί Ελέγχων Απόδοσης και Ποιότητας κατά την Εκτροφή Ζώων) χρηματοδοτική στήριξη για την καθιέρωση συστήματος διασφάλισης της ποιότητας στους γαλακτοπαραγωγούς (βλέπε σημείο 140). Συνεπώς, έχει εφαρμογή η ενότητα 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (329) | Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, το μέτρο τέθηκε σε εφαρμογή το 2004 (βλέπε σημείο 140). |
| --- | --- |

(329)

Σύμφωνα με τις γερμανικές αρχές, το μέτρο τέθηκε σε εφαρμογή το 2004 (βλέπε σημείο 140).

| (330) | Σύμφωνα με τη Γερμανία, την περίοδο 2004-2006 ενισχύθηκαν παραγωγοί μόνο στο πλαίσιο της αρχικής πιστοποίησης. Η μέση ενίσχυση ανά παραγωγό ανήλθε, στο πλαίσιο αυτό, περίπου σε 83 EUR (βλέπε σημείο 141). |
| --- | --- |

(330)

Σύμφωνα με τη Γερμανία, την περίοδο 2004-2006 ενισχύθηκαν παραγωγοί μόνο στο πλαίσιο της αρχικής πιστοποίησης. Η μέση ενίσχυση ανά παραγωγό ανήλθε, στο πλαίσιο αυτό, περίπου σε 83 EUR (βλέπε σημείο 141).

| (331) | Οι επιδοτούμενες δαπάνες αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες κατά το σημείο 13.2 και τα ποσά ενίσχυσης υπολείπονται κατά πολύ του καθοριζόμενου στο ίδιο σημείο ανώτατου ορίου. |
| --- | --- |

(331)

Οι επιδοτούμενες δαπάνες αντιστοιχούν στις επιλέξιμες δαπάνες κατά το σημείο 13.2 και τα ποσά ενίσχυσης υπολείπονται κατά πολύ του καθοριζόμενου στο ίδιο σημείο ανώτατου ορίου.

| (332) | Επομένως, το μέτρο ΤΗ 5 πληροί τις προϋποθέσεις της ενότητας 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006. |
| --- | --- |

(332)

Επομένως, το μέτρο ΤΗ 5 πληροί τις προϋποθέσεις της ενότητας 13 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006.

| (333) | Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι οι ενισχύσεις BW 10, BW 11, NI 1 και TH 5 πληρούσαν τους σχετικούς όρους των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 και, επομένως, συμβιβάζονταν με την εσωτερική αγορά κατά την περίοδο 2001-2006. |
| --- | --- |

(333)

Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι οι ενισχύσεις BW 10, BW 11, NI 1 και TH 5 πληρούσαν τους σχετικούς όρους των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 και, επομένως, συμβιβάζονταν με την εσωτερική αγορά κατά την περίοδο 2001-2006.

6.4.   Ανάκτηση

Ανάκτηση

| (334) | Βάσει του άρθρου 17 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589, οι εξουσίες της Επιτροπής για ανάκτηση της ενίσχυσης υπόκεινται σε δεκαετή προθεσμία παραγραφής. Βάσει του άρθρου 17 παράγραφος 2 του ίδιου κανονισμού, κάθε ενέργεια της Επιτροπής σε σχέση με την παράνομη ενίσχυση διακόπτει την περίοδο παραγραφής. |
| --- | --- |

(334)

Βάσει του άρθρου 17 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589, οι εξουσίες της Επιτροπής για ανάκτηση της ενίσχυσης υπόκεινται σε δεκαετή προθεσμία παραγραφής. Βάσει του άρθρου 17 παράγραφος 2 του ίδιου κανονισμού, κάθε ενέργεια της Επιτροπής σε σχέση με την παράνομη ενίσχυση διακόπτει την περίοδο παραγραφής.

| (335) | Μετά την υποβολή από τη Γερμανία της ετήσιας έκθεσης του 2010 για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία, με επιστολή της 28ης Νοεμβρίου 2011, συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων. Με την εν λόγω ενέργεια της Επιτροπής διεκόπη η περίοδος παραγραφής. Ως εκ τούτου, η παρούσα απόφαση αφορά –συμφώνως προς την αναφερόμενη στο σημείο 334 δεκαετή περίοδο παραγραφής– την περίοδο από τις 28 Νοεμβρίου 2001 και μετά. |
| --- | --- |

(335)

Μετά την υποβολή από τη Γερμανία της ετήσιας έκθεσης του 2010 για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας, η Επιτροπή ζήτησε από τη Γερμανία, με επιστολή της 28ης Νοεμβρίου 2011, συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων. Με την εν λόγω ενέργεια της Επιτροπής διεκόπη η περίοδος παραγραφής. Ως εκ τούτου, η παρούσα απόφαση αφορά –συμφώνως προς την αναφερόμενη στο σημείο 334 δεκαετή περίοδο παραγραφής– την περίοδο από τις 28 Νοεμβρίου 2001 και μετά.

| (336) | Η Επιτροπή αποφαίνεται ότι η ενίσχυση που χορηγήθηκε, στο πλαίσιο του μέτρου ΝΙ 6, στη Nordmilch eG, την περίοδο 2002-2003, (βλέπε σημείο 289) δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά. Η ενίσχυση αυτή πρέπει να ανακτηθεί. |
| --- | --- |

(336)

Η Επιτροπή αποφαίνεται ότι η ενίσχυση που χορηγήθηκε, στο πλαίσιο του μέτρου ΝΙ 6, στη Nordmilch eG, την περίοδο 2002-2003, (βλέπε σημείο 289) δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά. Η ενίσχυση αυτή πρέπει να ανακτηθεί.

| (337) | Περαιτέρω, η Επιτροπή αποφαίνεται ότι οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, σε επιχειρήσεις που δεν εμπίπτουν στον ορισμό των ΜΜΕ, ειδικότερα δε στη MUH Arla eG και στη Hochwald Foods GmbH (βλέπε σημείο 307), καθώς και οι ενισχύσεις εκείνες οι οποίες χορηγήθηκαν σε συνάρτηση με την κατ' επανάληψη συμμετοχή σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη (βλέπε σημείο 308), δεν συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά. Οι ενισχύσεις αυτές πρέπει να ανακτηθούν. |
| --- | --- |

(337)

Περαιτέρω, η Επιτροπή αποφαίνεται ότι οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, σε επιχειρήσεις που δεν εμπίπτουν στον ορισμό των ΜΜΕ, ειδικότερα δε στη MUH Arla eG και στη Hochwald Foods GmbH (βλέπε σημείο 307), καθώς και οι ενισχύσεις εκείνες οι οποίες χορηγήθηκαν σε συνάρτηση με την κατ' επανάληψη συμμετοχή σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη (βλέπε σημείο 308), δεν συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά. Οι ενισχύσεις αυτές πρέπει να ανακτηθούν.

| (338) | Βασιζόμενη στο ανασταλτικό αποτέλεσμα της κύριας διαδικασίας εξέτασης βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή εξετάζει το μέτρο RP 2 από την 1η Ιανουαρίου 2007 μέχρι την 17η Ιουλίου 2013, την ημερομηνία που η Επιτροπή ανακοίνωσε στη Γερμανία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

(338)

Βασιζόμενη στο ανασταλτικό αποτέλεσμα της κύριας διαδικασίας εξέτασης βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή εξετάζει το μέτρο RP 2 από την 1η Ιανουαρίου 2007 μέχρι την 17η Ιουλίου 2013, την ημερομηνία που η Επιτροπή ανακοίνωσε στη Γερμανία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.

7.   ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

| (339) | Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Γερμανία χορήγησε τις επίμαχες ενισχύσεις κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Εξαιρουμένων των περιπτώσεων ενίσχυσης που αναφέρονται στην ακόλουθη αιτιολογική σκέψη, οι ενισχύσεις αυτές συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά (βλέπε, σχετικώς, σημεία 289, 309 και 333). |
| --- | --- |

(339)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Γερμανία χορήγησε τις επίμαχες ενισχύσεις κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Εξαιρουμένων των περιπτώσεων ενίσχυσης που αναφέρονται στην ακόλουθη αιτιολογική σκέψη, οι ενισχύσεις αυτές συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά (βλέπε, σχετικώς, σημεία 289, 309 και 333).

| (340) | Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν, στο πλαίσιο του μέτρου ΝΙ 6, στη Nordmilch eG, καθώς και, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, στη MUH Arla eG και στη Hochwald Foods GmbH, όπως επίσης οι ενισχύσεις εκείνες οι οποίες χορηγήθηκαν, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, σε συνάρτηση με την κατ' επανάληψη συμμετοχή σε συγκεκριμένη έκθεση, δεν συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά (βλέπε σημεία 290 και 310). Οι ενισχύσεις αυτές πρέπει να ανακτηθούν. |
| --- | --- |

(340)

Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν, στο πλαίσιο του μέτρου ΝΙ 6, στη Nordmilch eG, καθώς και, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, στη MUH Arla eG και στη Hochwald Foods GmbH, όπως επίσης οι ενισχύσεις εκείνες οι οποίες χορηγήθηκαν, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, σε συνάρτηση με την κατ' επανάληψη συμμετοχή σε συγκεκριμένη έκθεση, δεν συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά (βλέπε σημεία 290 και 310). Οι ενισχύσεις αυτές πρέπει να ανακτηθούν.

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τη Γερμανία μεταξύ της 28ης Νοεμβρίου 2001 και της 31ης Δεκεμβρίου 2006 (μέτρα BY 3, BY 10, BW 4, BB 1, BB 3, HE 2, HE 3, HE 9, NI 5, NI 6, NI 7, NW 4, NW 5, NW 6, RP 1, RP 5, SL 2, SL 5, TH 3, TH 4, TH 9, TH 10, BW 10, BW 11, NI 1 και TH 5), καθώς και μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 2007 και της 17ης Ιουλίου 2013 (μέτρο RP 2), κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, συμβιβάζονται, εξαιρουμένων των περιπτώσεων ενίσχυσης που αναφέρονται στο άρθρο 2, με την εσωτερική αγορά.

Άρθρο 2

Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τη Γερμανία κατά τα έτη 2002 και 2003, στο πλαίσιο του μέτρου ΝΙ 6, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, υπέρ της Nordmilch eG δεν συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά.

Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τη Γερμανία μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 2007 και της 17ης Ιουλίου 2013, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, υπέρ επιχειρήσεων οι οποίες δεν εμπίπτουν στον ορισμό των ΜΜΕ, ειδικότερα δε στη MUH Arla eG και στη Hochwald Foods GmbH, δεν συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά.

Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τη Γερμανία μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 2007 και της 17ης Ιουλίου 2013, στο πλαίσιο του μέτρου RP 2, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, σε συνάρτηση με την κατ' επανάληψη συμμετοχή σε συγκεκριμένη έκθεση ή εμποροπανήγυρη δεν συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά.

Άρθρο 3

Οι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 2 δεν αποτελούν ενισχύσεις, αν, κατά τη στιγμή της χορήγησής τους, πληρούσαν τις προϋποθέσεις που ορίζει κανονισμός που θεσπίστηκε δυνάμει του άρθρου 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1588 του Συμβουλίου (81) και που ίσχυε κατά την ημερομηνία χορήγησης των ενισχύσεων.

Άρθρο 4

Οι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 2, οι οποίες πληρούσαν, κατά την ημερομηνία της χορήγησής τους, τις προϋποθέσεις που που ορίζει κανονισμός που έχει εκδοθεί σύμφωνα με το άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1588 ή στο πλαίσιο άλλου εγκεκριμένου καθεστώτος ενισχύσεων, συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά έως το ανώτατο όριο των εντάσεων ενίσχυσης που ισχύουν για το συγκεκριμένο είδος ενισχύσεων.

Άρθρο 5

(1)   Η Γερμανία οφείλει να ανακτήσει από τους δικαιούχους τις ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει των καθεστώτων ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 2.

(2)   Επί των ποσών των ενισχύσεων που πρέπει να ανακτηθούν οφείλονται τόκοι από την ημερομηνία που τέθηκαν στη διάθεση των δικαιούχων μέχρι τον χρόνο της πραγματικής τους ανάκτησης.

(3)   Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με το κεφάλαιο V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 και σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 271/2008 της Επιτροπής (82), ο οποίος τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 794/2004.

(4)   Η Γερμανία ακυρώνει, από την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας απόφασης, όλες τις καταβολές ενίσχυσης που εκκρεμούν στο πλαίσιο του καθεστώτος ενισχύσεων που αναφέρεται στο άρθρο 2.

Άρθρο 6

(1)   Η ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 2 είναι άμεση και πραγματική.

(2)   Η Γερμανία διασφαλίζει την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.

Άρθρο 7

(1)   Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Γερμανία υποβάλλει στην Επιτροπή τα ακόλουθα στοιχεία:

| α) | τον πίνακα των δικαιούχων που έχουν λάβει ενισχύσεις στο πλαίσιο των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 2, καθώς και το συνολικό ποσό των ενισχύσεων που έχει λάβει καθένας από αυτούς βάσει των καθεστώτων αυτών· |
| --- | --- |

α)

τον πίνακα των δικαιούχων που έχουν λάβει ενισχύσεις στο πλαίσιο των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 2, καθώς και το συνολικό ποσό των ενισχύσεων που έχει λάβει καθένας από αυτούς βάσει των καθεστώτων αυτών·

| β) | το συνολικό ποσό (αρχικό κεφάλαιο και τόκους) που θα πρέπει να ανακτηθεί από κάθε δικαιούχο· |
| --- | --- |

β)

το συνολικό ποσό (αρχικό κεφάλαιο και τόκους) που θα πρέπει να ανακτηθεί από κάθε δικαιούχο·

| γ) | λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί και που πρόκειται να ληφθούν για τον σκοπό της συμμόρφωσης με την παρούσα απόφαση· |
| --- | --- |

γ)

λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί και που πρόκειται να ληφθούν για τον σκοπό της συμμόρφωσης με την παρούσα απόφαση·

| δ) | έγγραφα τα οποία αποδεικνύουν ότι οι δικαιούχοι έχουν λάβει εντολή επιστροφής της ενίσχυσης. |
| --- | --- |

δ)

έγγραφα τα οποία αποδεικνύουν ότι οι δικαιούχοι έχουν λάβει εντολή επιστροφής της ενίσχυσης.

(2)   Η Γερμανία τηρεί ενήμερη την Επιτροπή σχετικά με την πρόοδο των μέτρων που έλαβε για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης μέχρις ότου ολοκληρωθεί η ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει των αναφερόμενων στο άρθρο 2 καθεστώτων. Εφόσον ζητηθεί εκ μέρους της Επιτροπής, η Γερμανία παρέχει αμελλητί όλες τις πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει ή πρόκειται να λάβει, προκειμένου να συμμορφωθεί προς την παρούσα απόφαση. Η Γερμανία παρέχει επίσης αναλυτικά στοιχεία για τα ποσά των ενισχύσεων και των τόκων που έχουν ήδη επιστραφεί από τους δικαιούχους.

Άρθρο 8

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Καλείται η Γερμανία να διαβιβάσει αμελλητί αντίγραφο της παρούσας απόφασης στους δικαιούχους.

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 2017.

Για την Επιτροπή

Phil HOGAN

Μέλος της Επιτροπής

---

(1)  Από την 1η Δεκεμβρίου 2009, τα άρθρα 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ αντικαταστάθηκαν, αντίστοιχα, από τα άρθρα 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Τα άρθρα 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ και τα άρθρα 107 και 108 της ΣΛΕΕ είναι κατ' ουσίαν ταυτόσημα. Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, οι αναφορές στα άρθρα 107 και 108 της ΣΛΕΕ νοούνται, όταν ενδείκνυται, ως αναφορές στα άρθρα 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ.

1

(2)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, περι λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ L 83 της 27.3.1999, σ. 1).

2

(3)  Κανονισμός (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ L 248 της 24.9.2015, σ. 9). Ο εν λόγω κανονισμός καταργεί και αντικαθιστά τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, με ισχύ από τις 14 Νοεμβρίου 2015. Βάσει του άρθρου 35 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 οι αναφορές στον καταργούμενο κανονισμό νοούνται ως αναφορές στον κανονισμό (ΕΕ) 2015/1589 και διαβάζονται σύμφωνα με τον πίνακα αντιστοιχίας του παραρτήματος II του εν λόγω κανονισμού.

3

(4)  Βλέπε υποσημείωση 3.

4

(5)  Τελευταία τροποποιήθηκε με το άρθρο 397 του κανονισμού της 31ης Αυγούστου 2015 (Εφημερίδα της κυβέρνησης της ΟΔΓ Ι, σ. 1474).

5

(6)  Σελίδες 34-36.

6

(7)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1857/2006 της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης στις κρατικές ενισχύσεις προς μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της παραγωγής γεωργικών προϊόντων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 (ΕΕ L 358 της 16.12.2006, σ. 3).

7

(8)  Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας και δασοκομίας 2007-2013 (ΕΕ C 319 της 27.12.2006, σ. 1).

8

(9)  Σελίδες 37-39.

9

(10)  Σελίδα 38.

10

(11)  Σελίδα 43.

11

(12)  Σελίδα 47.

12

(13)  
  ΕΕ C 28 της 1.2.2000, σ. 2.

13

(14)  Σελίδες 39-40.

14

(15)  Σελίδες 40 και 41.

15

(16)  Κοινοποίηση της 27ης Φεβρουαρίου 2015, σ. 47.

16

(17)  Κοινοποίηση του Σεπτεμβρίου 2013, σελίδες 41-42

17

(18)  Σελίδες 43-47.

18

(19)  Σελίδες 43-47.

19

(20)  Σελίδα 55.

20

(21)  Σελίδα 56.

21

(22)  Στο πλαίσιο αυτό, οι γερμανικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι το 2001 (κατά την κρίσιμη για την κύρια διαδικασία εξέτασης περίοδο) δεν ανελήφθησαν νομικώς δεσμευτικές υποχρεώσεις έναντι δικαιούχων ενίσχυσης.

22

(23)  Σελίδα 43.

23

(24)  Σελίδες 58-59.

24

(25)  Σελίδες. 70-74.

25

(26)  Σ. 76.

26

(27)  Κοινοποίηση του Φεβρουαρίου 2013.

27

(28)  Η νομική βάση για τις διαφημιστικές δράσεις στη Ρηνανία-Παλατινάτο καθορίζεται στην απόφαση για την κρατική ενίσχυση Ν 381/2009 με τίτλο «Agrarmarketingmaßnahmen in Rheinland-Pfalz».

28

(29)  Σελίδα 43.

29

(30)  Κοινοποίηση της 27ης Φεβρουαρίου 2015, σ. 48.

30

(31)  Σελίδα 80.

31

(32)  Σελίδα 82.

32

(33)  Σελίδα 83.

33

(34)  Σελίδα 84.

34

(35)  Σελίδα 85.

35

(36)  
  ΕΕ C 319 της 27.12.2006, σ. 1.

36

(37)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 70/2001 της Επιτροπής, της 12ης Ιανουαρίου 2001, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις προς μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΕΕ L 10 της 13.1.2001, σ. 33).

37

(38)  Την 1η Ιουλίου 2014 ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 800/2008 της Επιτροπής, της 6ης Αυγούστου 2008, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την κοινή αγορά κατ' εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης (Γενικός κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία) (ΕΕ L 214 της 9.8.2008, σ. 3) καταργήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 651/2014 της Επιτροπής, της 17ης Ιουνίου 2014, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την εσωτερική αγορά κατ' εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης (ΕΕ L 187 της 26.6.2014, σ. 1).

38

(39)  Σημείο 244 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας.

39

(40)  Σελίδα. 77.

40

(41)  Ο εν λόγω κανονισμός καταργήθηκε την 1η Ιουλίου 2014 από τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 702/2014 της Επιτροπής, της 25ης Ιουνίου 2014, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων στους τομείς της γεωργίας και δασοκομίας και σε αγροτικές περιοχές συμβιβάσιμων με την εσωτερική αγορά κατ' εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ L 193 της 1.7.2014, σ. 1).

41

(42)  Η Διαχείριση της Ποιότητας του Γάλακτος (QM-Milch) αποτελεί μια προδιαγραφή business to business για τη γαλακτοπαραγωγή, η οποία ισχύει κατά ενιαίο τρόπο σε ομοσπονδιακό επίπεδο μεταξύ των γαλακτοπαραγωγών και των γαλακτομικών μονάδων, και η οποία έχει αναγνωριστεί ως βάση για την πιστοποίηση των ελεγκτικών οργανισμών.

42

(43)  Σημείο 66 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας.

43

(44)  Σημείο 253 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας.

44

(45)  Σελίδα 11.

45

(46)  Παρατηρήσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2013, σ. 12.

46

(47)  Παρατηρήσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2013, σ. 12.

47

(48)  Παρατηρήσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2013, σ. 50.

48

(49)  Σελίδα 50.

49

(50)  Παρατηρήσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2013, σελίδες 83-84.

50

(51)  Ενότητα 3.3

51

(52)  Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τη Landesvereinigung der Milchwirtschaft Niedersachsen eV (Γαλακτοκομική Ένωση του Ομόσπονδου Κράτους της Κάτω Σαξονίας), η οποία αφορούσε όλα τα μέτρα που χρηματοδοτήθηκαν από την εισφορά επί του γάλακτος και όχι μόνο τα εν προκειμένω εξεταζόμενα επιμέρους μέτρα. Η ένωση του ομόσπονδου κράτους προέβαλε επιχειρήματα υπέρ της άποψης ότι δεν υφίσταται ενίσχυση. Αναλυτική περιγραφή των παρατηρήσεων περιλαμβάνεται στην απόφαση (ΕΕ) 2015/2432 της Επιτροπής, της 18ης Σεπτεμβρίου 2015, σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται από τη Γερμανία για ελέγχους ποιότητας του γάλακτος στο πλαίσιο του νόμου για το γάλα και το λίπος SA.35484 (2013/C) [πρώην SA.35484 (2012/NN)] (ΕΕ L 334 της 22.12.2015, σ. 23).

52

(53)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 20ής Νοεμβρίου 2003, Ministère de l'Économie, des Finances et de l'Industrie κατά GEMO, C-126/01, EU:C:2003:622, σκέψη 23.

53

(54)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 20ής Νοεμβρίου 2003, υπόθεση C-126/01, Ministère de l'Économie, des Finances et de l'Industrie κατά GEMO, C-126/01, EU:C:2003:622, Συλλογή 2003, σ. I-13769, σκέψη 24.

54

(55)  Π.χ. όσον αφορά την Κάτω Σαξονία: κανονισμός για την είσπραξη εισφοράς στον τομέα της γαλακτοκομίας της 26ης Νοεμβρίου 2004 [Nds. GVBl. (Εφημερίδα της κυβερνήσεως της Κάτω Σαξονίας) αριθ. 36/2004, σ. 519], όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 6 του κανονισμού της 22ας Δεκεμβρίου 2005 [Nds. GVBl. (Εφημερίδα της κυβερνήσεως της Κάτω Σαξονίας) αριθ. 31/2005, σ. 475].

55

(56)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 30ής Μαΐου 2013, Doux Élevage SNC και Coopérative agricole UKL-ARREE κατά Ministère de l'Agriculture, C-677/11, EU:C:2013:348, σκέψεις 32, 35 και 38.

56

(57)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Σεπτεμβρίου 1980, Philip Morris Holland BV κατά Επιτροπής, 730/79, EU:C:1980:209, σκέψεις 11 και 12.

57

(58)  Βλέπε, ειδικότερα, απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Ιουλίου 1988, Γαλλική Δημοκρατία κατά Επιτροπής, EU:C:1988:391, σκέψη 19.

58

(59)  Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 927/2012 της Επιτροπής, της 9ης Οκτωβρίου 2012, περί τροποποίησης του παραρτήματος I του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2658/87 του Συμβουλίου για τη δασμολογική και στατιστική ονοματολογία και το κοινό δασμολόγιο (ΕΕ L 304 της 31.10.2012, σ. 1).

59

(60)

60

Πηγή: Eurostat.

(61)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 108 της Συνθήκης για την λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ L 140 της 30.4.2004, σ. 1).

61

(62)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 30ής Απριλίου 2002, Γιβραλτάρ κατά Επιτροπής, T-195/01 και T-207/01, EU:T:2002:111, σκέψη 111.

62

(63)  Βλέπε αιτιολογική σκέψη 17.

63

(64)  Βαυαρία: κανονισμός σχετικά με εισφορά επί του γάλακτος της 30ής Ιουνίου 1983 (GVBL (Εφημερίδα της κυβερνήσεως της Βαυαρίας) σ. 547)· Βάδη-Βιρτεμβέργη: κανονισμός σχετικά με την επιβολή γαλακτοκομικών εισφορών της 18ης Μαΐου 2004 (GBl. (Εφημερίδα της κυβερνήσεως της Βάδης-Βιρτεμβέργης) σ. 350, 355)· Βόρεια Ρηνανία - Βεστφαλία: κανονισμός σχετικά με τις εισφορές για την προώθηση της γαλακτοκομίας της 30ής Νοεμβρίου 1965 (GV. NW. 1965 (Εφημερίδα της κυβερνήσεως της Βόρειας Ρηνανίας- Βεστφαλίας), σ. 349)· Π.χ. Ρηνανία-Παλατινάτο: κανονισμός του ομόσπονδου κράτους για την εκτέλεση του νόμου για το γάλα και το λίπος της 16ης Αυγούστου 1960 (GVBl. (Εφημερίδα της κυβερνήσεως της Ρηνανίας-Παλατινάτο) σ. 218, BS 7842-2)· Βραδεμβούργο - κανονισμός σχετικά με την παροχή εξουσιοδότησης για την έκδοση κανονισμών δυνάμει του νόμου για το γάλα και το λίπος (ÜErmVO) της 5ης Δεκεμβρίου 1992 [GVBl.II/92, (Εφημερίδα της κυβερνήσεως του Βραδεμβούργου) (αριθ. 72), σ. 764]· Έση - κανονισμός σχετικά με την είσπραξη εισφοράς για την προώθηση της γαλακτοκομίας της 1ης Δεκεμβρίου 1981 (GVBl. (Εφημερίδα της κυβερνήσεως της Έσης) I 1981 σ. 427)· Ζάαρ: κανονισμός σχετικά με την είσπραξη εισφοράς στον γαλακτοκομικό τομέα της 9ης Δεκεμβρίου 1982. (Εφημερίδα της κυβερνήσεως 1982, σ. 1007)· Θουριγγία:κανονισμός της Θουριγγίας σχετικά με την είσπραξη εισφοράς για την προώθηση της γαλακτοκομίας της 29ης Δεκεμβρίου 1999, όπως τροποποιήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2001. (GVBl. (Εφημερίδα της κυβερνήσεως της Θουριγγίας) 2000, 20). Στην Κάτω Σαξονία, η εισφορά επί του γάλακτος καθιερώθηκε με το διάταγμα σχετικά με την επιβολή εισφοράς στον τομέα της γαλακτοκομίας της 6ης Ιουλίου 1951, όπως τροποποιήθηκε από το διάταγμα της 25ης Μαρτίου 1952 (Nds. GVBl. (Εφημερίδα της κυβερνήσεως της Κάτω Σαξονίας) Sb. I σ. 689). Η επιβολή της εισφοράς βασίστηκε, ωστόσο, κατά τη σχετική περίοδο για τους σκοπούς των κρατικών ενισχύσεων, στον κανονισμό σχετικά με την επιβολή εισφοράς στον τομέα της γαλακτοκομίας της 22ας Μαΐου 1973 (Nds. GVBl. (Εφημερίδα της κυβερνήσεως της Κάτω Σαξονίας) σ. 179) και η χρήση των πόρων από την εισφορά ρυθμίστηκε με την οδηγία του ομόσπονδου κράτους σχετικά με τις επιχορηγήσεις για την προώθηση της γαλακτοκομίας στην Κάτω Σαξονία δυνάμει του άρθρου 22 παράγραφος 2 του νόμου για το γάλα και το λίπος της 8ης Νοεμβρίου 1985 (Nds. MBl. (Εφημερίδα της κυβερνήσεως της Κάτω Σαξονίας) 43/1985).

64

(65)  
  ΕΕ C 119 της 22.5.2002, σ. 22.

65

(66)  Η γερμανική γλωσσική απόδοση των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών 2000-2006 περιλαμβάνει εξαντλητική απαρίθμηση των επιλέξιμων δαπανών. Ωστόσο, η αγγλική γλωσσική απόδοση, στην οποία συντάχθηκαν αρχικώς οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές, παραθέτει τις ίδιες επιλέξιμες δαπάνες ενδεικτικά και όχι εξαντλητικά. Το ίδιο ισχύει και όσον αφορά τη γαλλική γλωσσική απόδοση.

66

(67)  Απόφαση κίνησης της διαδικασίας, σημεία 235-236. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή, στο σημείο 236 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, στηρίχθηκε στη γερμανική απόδοση των κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών 2000-2006 και υποστήριξε ότι, βάσει του σημείου 14.1, ενισχύσεις μπορούν να χορηγούνται μόνο για τη διάδοση νέων τεχνικών (βλέπε σχετικώς, υποσημείωση 71).

67

(68)  Βλέπε υποσημείωση 23 της παρούσας απόφασης.

68

(69)  Αριθμοί: 2009· Πηγή: http://www.nordmilch.de/unternehmen/geschichte/. Τον Απρίλιο του 2011 η Nordmilch GmbH και η Humana Milchindustrie GmbH συγχωνεύθηκαν, σχηματίζοντας την DMK Deutsches Milchkontor GmbH.

69

Πηγή:

(70)  
  ΕΕ L 107 της 30.4.1996, σ. 4.

70

(71)  Στην κοινοποίησή της με ημερομηνία 27 Φεβρουαρίου 2015, η Γερμανία ανέφερε ότι ήδη εξετάστηκε η ανάκληση της εν λόγω ενίσχυσης (βλέπε σημείο 68).

71

(72)  Τούτο επιβεβαιώνεται, όσον αφορά το μέτρο RP 5, και από τη MILAG, με τις παρατηρήσεις της με ημερομηνία 10 Φεβρουαρίου (βλέπε σημείο 153).

72

(73)  Βλέπε υποσημείωση79.

73

(74)  Νυν άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ.

74

(75)  Από την 1η Ιουλίου 2014, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 800/2008 καταργήθηκε, από τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 651/2014.

75

(76)  Απόφαση κίνησης της διαδικασίας, σημείο 244.

76

(77)

77

Πηγή: http://www.arlafoods.de/ubersicht/presse/2012/pressrelease/eu-genehmigt-fusion-der-milch-union-hocheifel-und-arla-836614/

Πηγή:

(78)

78

Πηγή: https://www.hochwald.de/de/unternehmen/zahlen-fakten.html

Πηγή:

(79)  Το σημείο 9 των κατευθυντήριων γραμμών 2007-2013 παραπέμπει σχετικώς στο παράρτημα I του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001, το οποίο αντικαταστάθηκε, στις 29 Αυγούστου 2008, από το παράρτημα I του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 800/2008.

79

(80)  Απόφαση κίνησης της διαδικασίας, σημείο 253.

80

(81)  Κανονισμός (EE) 2015/1588 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, για την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ορισμένες κατηγορίες οριζόντιων κρατικών ενισχύσεων (ΕΕ L 248 της 24.9.2015,σ. 1).

81

(82)  Κανονισμός(ΕΚ) αριθ. 271/2008 της Επιτροπής, της 30ής Ιανουαρίου 2008, για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (ΕΕ L 82 της 25.3.2008, σ. 1).

82

---

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

| 19.12.2017 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | L 339/83 |
| --- | --- | --- | --- |

19.12.2017

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

L 339/83

---

ΣΫΣΤΑΣΗ (ΕΕ) 2017/2338 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

της 16ης Νοεμβρίου 2017

για την καθιέρωση κοινού «εγχειριδίου περί επιστροφής» προς χρήση από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών κατά την εκτέλεση σχετικών με την επιστροφή καθηκόντων

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,

Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 292,

Εκτιμώντας τα ακόλουθα:

| (1) | Η οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1) θεσπίζει κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών. |
| --- | --- |

(1)

Η οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1) θεσπίζει κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών.

| (2) | Είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί ότι οι εν λόγω κοινοί κανόνες και διαδικασίες εφαρμόζονται με ομοιόμορφο τρόπο σε όλα τα κράτη μέλη και, ως εκ τούτου, με τη σύσταση C(2015) 6250 της Επιτροπής της 1ης Οκτωβρίου 2015 (2) θεσπίστηκε κοινό «εγχειρίδιο περί επιστροφής» που προβλέπει κοινές κατευθυντήριες γραμμές, βέλτιστες πρακτικές και συστάσεις προς χρήση από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών κατά την εκτέλεση σχετικών με την επιστροφή καθηκόντων. Δεδομένου ότι υπάρχουν νέες εξελίξεις στον τομέα της επιστροφής των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών, είναι αναγκαία η επικαιροποίηση του εγχειριδίου περί επιστροφής. |
| --- | --- |

(2)

Είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί ότι οι εν λόγω κοινοί κανόνες και διαδικασίες εφαρμόζονται με ομοιόμορφο τρόπο σε όλα τα κράτη μέλη και, ως εκ τούτου, με τη σύσταση C(2015) 6250 της Επιτροπής της 1ης Οκτωβρίου 2015 (2) θεσπίστηκε κοινό «εγχειρίδιο περί επιστροφής» που προβλέπει κοινές κατευθυντήριες γραμμές, βέλτιστες πρακτικές και συστάσεις προς χρήση από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών κατά την εκτέλεση σχετικών με την επιστροφή καθηκόντων. Δεδομένου ότι υπάρχουν νέες εξελίξεις στον τομέα της επιστροφής των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών, είναι αναγκαία η επικαιροποίηση του εγχειριδίου περί επιστροφής.

| (3) | Η σύσταση C(2017) 1600 της Επιτροπής, της 7ης Μαρτίου 2017 (3) παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι διατάξεις της οδηγίας 2008/115/ΕΚ θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την επίτευξη αποτελεσματικότερων διαδικασιών επιστροφής και καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για την άρση των νομικών και πρακτικών εμποδίων για την επιστροφή. Το εγχειρίδιο περί επιστροφής θα πρέπει, ως εκ τούτου, να λαμβάνει υπόψη την εν λόγω σύσταση. |
| --- | --- |

(3)

Η σύσταση C(2017) 1600 της Επιτροπής, της 7ης Μαρτίου 2017 (3) παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι διατάξεις της οδηγίας 2008/115/ΕΚ θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την επίτευξη αποτελεσματικότερων διαδικασιών επιστροφής και καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για την άρση των νομικών και πρακτικών εμποδίων για την επιστροφή. Το εγχειρίδιο περί επιστροφής θα πρέπει, ως εκ τούτου, να λαμβάνει υπόψη την εν λόγω σύσταση.

| (4) | Το εγχειρίδιο περί επιστροφής θα πρέπει να αποτυπώνει την πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την οδηγία 2008/115/ΕΚ. |
| --- | --- |

(4)

Το εγχειρίδιο περί επιστροφής θα πρέπει να αποτυπώνει την πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την οδηγία 2008/115/ΕΚ.

| (5) | Το εγχειρίδιο περί επιστροφής θα πρέπει να απευθύνεται σε όλα τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από την οδηγία 2008/115/ΕΚ. |
| --- | --- |

(5)

Το εγχειρίδιο περί επιστροφής θα πρέπει να απευθύνεται σε όλα τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από την οδηγία 2008/115/ΕΚ.

| (6) | Για να ενισχυθεί η ομοιόμορφη εφαρμογή των κοινών κανόνων της Ένωσης σχετικά με την επιστροφή, το εγχειρίδιο περί επιστροφής θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως το βασικό εργαλείο για την άσκηση σχετικών με την επιστροφή καθηκόντων και για σκοπούς κατάρτισης, |
| --- | --- |

(6)

Για να ενισχυθεί η ομοιόμορφη εφαρμογή των κοινών κανόνων της Ένωσης σχετικά με την επιστροφή, το εγχειρίδιο περί επιστροφής θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως το βασικό εργαλείο για την άσκηση σχετικών με την επιστροφή καθηκόντων και για σκοπούς κατάρτισης,

ΣΥΝΙΣΤΑ:

| 1. | Το εγχειρίδιο περί επιστροφής που παρατίθεται στο παράρτημα θα πρέπει να αντικαταστήσει το εγχειρίδιο περί επιστροφής που παρατίθεται στο παράρτημα της σύστασης C(2015) 6250 της Επιτροπής. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διαβιβάσουν το εγχειρίδιο περί επιστροφής στις εθνικές τους αρχές που είναι αρμόδιες για την εκτέλεση των σχετικών με την επιστροφή καθηκόντων, και να δώσουν εντολή στις εν λόγω αρχές να το χρησιμοποιούν ως βασικό εργαλείο κατά την άσκηση των εν λόγω καθηκόντων. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Το εγχειρίδιο περί επιστροφής θα πρέπει να χρησιμοποιείται για την κατάρτιση του προσωπικού που αναλαμβάνει σχετικά με την επιστροφή καθήκοντα, καθώς και των εμπειρογνωμόνων που συμμετέχουν στον μηχανισμό αξιολόγησης και παρακολούθησης ο οποίος θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1053/2013 του Συμβουλίου (4) για την επαλήθευση της εφαρμογής του κεκτημένου του Σένγκεν στα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

3.

Βρυξέλλες, 16 Νοεμβρίου 2017.

Για την Επιτροπή

Δημήτρης ΑΒΡΑΜΟΠΟΥΛΟΣ

Μέλος της Επιτροπής

---

(1)  Οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών, ΕΕ L 348 της 24.12.2008, σ. 98.

1

(2)  Σύσταση C(2015) 6250 της Επιτροπής, της 1ης Οκτωβρίου 2015, για την καθιέρωση κοινού «εγχειριδίου περί επιστροφής» προς χρήση από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών κατά την εκτέλεση καθηκόντων που σχετίζονται με την επιστροφή.

2

(3)  Σύσταση C(2017) 1600 της Επιτροπής, της 7ης Μαρτίου 2017, για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των επιστροφών στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

3

(4)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1053/2013 του Συμβουλίου, της 7ης Οκτωβρίου 2013, σχετικά με τη θέσπιση ενός μηχανισμού αξιολόγησης και παρακολούθησης για την επαλήθευση της εφαρμογής του κεκτημένου του Σένγκεν και την κατάργηση της απόφασης της εκτελεστικής επιτροπής, της 16ης Σεπτεμβρίου 1998, σχετικά με τη σύσταση της μόνιμης επιτροπής για την αξιολόγηση και την εφαρμογή της σύμβασης Σένγκεν (ΕΕ L 295 της 6.11.2013, σ. 27).

4

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΕΡΙ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ

| 1. | ΟΡΙΣΜΟΙ | 87 |
| --- | --- | --- |

1.

| 1.1. | Υπήκοος τρίτης χώρας | 87 |
| --- | --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Παράνομη διαμονή | 88 |
| --- | --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Επιστροφή | 90 |
| --- | --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Απόφαση επιστροφής | 90 |
| --- | --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Απόφαση απομάκρυνσης | 91 |
| --- | --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Κίνδυνος διαφυγής | 91 |
| --- | --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Οικειοθελής αναχώρηση | 93 |
| --- | --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ευάλωτα άτομα | 94 |
| --- | --- | --- |

1.8.

| 2. | ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ | 94 |
| --- | --- | --- |

2.

| 2.1. | Περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα — άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) | 95 |
| --- | --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ειδικές εγγυήσεις για «περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα» | 96 |
| --- | --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ποινικό δίκαιο και υποθέσεις έκδοσης | 97 |
| --- | --- | --- |

2.3.

| 3. | ΕΥΝΟΪΚΟΤΕΡΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ | 98 |
| --- | --- | --- |

3.

| 4. | ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΑΡΑΒΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ | 98 |
| --- | --- | --- |

4.

| 5. | ΣΥΛΛΗΨΗ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΕΚΔΟΣΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ | 100 |
| --- | --- | --- |

5.

| 5.1. | Σύλληψη κατά τον έλεγχο εξόδου | 102 |
| --- | --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Πρόσωπα για τα οποία έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής από άλλο κράτος μέλος | 102 |
| --- | --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Συνάφεια με τους κανόνες του Δουβλίνου | 103 |
| --- | --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας με δικαίωμα παραμονής σε άλλο κράτος μέλος | 104 |
| --- | --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας που καλύπτεται από υφιστάμενες διμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών | 106 |
| --- | --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας που διαθέτει τίτλο/άδεια για ανθρωπιστικούς (ή άλλους) λόγους | 107 |
| --- | --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας που υπόκειται σε εκκρεμή διαδικασία ανανέωσης τίτλου/άδειας | 107 |
| --- | --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Ειδικοί κανόνες που περιλαμβάνονται στις οδηγίες περί νόμιμης μετανάστευσης σχετικά με την επανεισδοχή μεταξύ κρατών μελών σε περιπτώσεις κινητικότητας στο εσωτερικό της Ένωσης | 108 |
| --- | --- | --- |

5.8.

| 6. | ΟΙΚΕΙΟΘΕΛΗΣ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ | 108 |
| --- | --- | --- |

6.

| 6.1. | Παράταση προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης | 109 |
| --- | --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Υποχρεώσεις κατά το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί ως την οικειοθελή αναχώρηση | 110 |
| --- | --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Αντενδείξεις | 110 |
| --- | --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Πρακτική συμμόρφωση — χερσαία διέλευση | 111 |
| --- | --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Πρακτική συμμόρφωση — διέλευση διά της αεροπορικής οδού | 112 |
| --- | --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Καταγραφή των περιπτώσεων οικειοθελούς αναχώρησης | 113 |
| --- | --- | --- |

6.6.

| 7. | ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ | 113 |
| --- | --- | --- |

7.

| 7.1. | Απομάκρυνση δι' αέρος | 115 |
| --- | --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Διέλευση διά της αεροπορικής οδού | 118 |
| --- | --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Κοινές επιχειρήσεις απομάκρυνσης διά αέρος | 118 |
| --- | --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Επιχειρήσεις επιστροφής που συντονίζονται από τον Οργανισμό Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής | 119 |
| --- | --- | --- |

7.4.

| 8. | ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ | 119 |
| --- | --- | --- |

8.

| 9. | ΑΝΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗΣ | 120 |
| --- | --- | --- |

9.

| 10. | ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΑΣΥΝΟΔΕΥΤΩΝ ΑΝΗΛΙΚΩΝ | 121 |
| --- | --- | --- |

10.

| 10.1. | Συνδρομή από κατάλληλους φορείς | 122 |
| --- | --- | --- |

10.1.

| 10.2. | Επιστροφή σε μέλος της οικογένειας, ορισθέντα κηδεμόνα ή κατάλληλες εγκαταστάσεις υποδοχής | 123 |
| --- | --- | --- |

10.2.

| 11. | ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ ΕΙΣΟΔΟΥ | 123 |
| --- | --- | --- |

11.

| 11.1. | Ισχύς σε όλη την ΕΕ | 124 |
| --- | --- | --- |

11.1.

| 11.2. | Χρήση του SIS II | 125 |
| --- | --- | --- |

11.2.

| 11.3. | Διαδικαστικά ζητήματα | 125 |
| --- | --- | --- |

11.3.

| 11.4. | Λόγοι έκδοσης απαγόρευσης εισόδου | 125 |
| --- | --- | --- |

11.4.

| 11.5. | Διάρκεια των απαγορεύσεων εισόδου | 126 |
| --- | --- | --- |

11.5.

| 11.6. | Ανάκληση, συντόμευση και αναστολή απαγορεύσεων εισόδου | 127 |
| --- | --- | --- |

11.6.

| 11.7. | Κυρώσεις για μη τήρηση απαγόρευσης εισόδου | 128 |
| --- | --- | --- |

11.7.

| 11.8. | Διαβουλεύσεις μεταξύ κρατών μελών | 128 |
| --- | --- | --- |

11.8.

| 11.9. | «Ιστορικές» απαγορεύσεις εισόδου | 129 |
| --- | --- | --- |

11.9.

| 12. | ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ | 130 |
| --- | --- | --- |

12.

| 12.1. | Δικαίωμα χρηστής διοίκησης και δικαίωμα ακρόασης | 130 |
| --- | --- | --- |

12.1.

| 12.2. | Αποφάσεις που σχετίζονται με την επιστροφή | 131 |
| --- | --- | --- |

12.2.

| 12.3. | Μορφή αποφάσεων και μετάφραση | 133 |
| --- | --- | --- |

12.3.

| 12.4. | Ένδικα μέσα | 134 |
| --- | --- | --- |

12.4.

| 12.5. | Γλωσσική συνδρομή και δωρεάν νομική αρωγή | 135 |
| --- | --- | --- |

12.5.

| 13. | ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΕΝΟΨΕΙ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ | 137 |
| --- | --- | --- |

13.

| 13.1. | Γραπτή βεβαίωση | 138 |
| --- | --- | --- |

13.1.

| 13.2. | Καταστάσεις παρατεταμένης παρατυπίας | 138 |
| --- | --- | --- |

13.2.

| 14. | ΚΡΑΤΗΣΗ | 139 |
| --- | --- | --- |

14.

| 14.1. | Περιστάσεις που δικαιολογούν την κράτηση | 139 |
| --- | --- | --- |

14.1.

| 14.2. | Μορφή και αρχική επανεξέταση της απόφασης κράτησης | 142 |
| --- | --- | --- |

14.2.

| 14.3. | Τακτική επανεξέταση της απόφασης κράτησης | 142 |
| --- | --- | --- |

14.3.

| 14.4. | Λήξη της κράτησης | 143 |
| --- | --- | --- |

14.4.

| 14.4.1. | Απουσία λογικής προοπτικής απομάκρυνσης | 144 |
| --- | --- | --- |

14.4.1.

| 14.4.2. | Συμπλήρωση του μέγιστου χρόνου κράτησης | 144 |
| --- | --- | --- |

14.4.2.

| 14.5. | Εκ νέου κράτηση των επιστρεφόντων | 146 |
| --- | --- | --- |

14.5.

| 14.6. | Εφαρμογή λιγότερο αναγκαστικών μέτρων μετά τη λήξη της κράτησης | 146 |
| --- | --- | --- |

14.6.

| 15. | ΟΡΟΙ ΚΡΑΤΗΣΗΣ | 146 |
| --- | --- | --- |

15.

| 15.1. | Αρχική κράτηση από τις αστυνομικές αρχές | 146 |
| --- | --- | --- |

15.1.

| 15.2. | Χρήση ειδικών εγκαταστάσεων, κατά γενικό κανόνα | 147 |
| --- | --- | --- |

15.2.

| 15.3. | Διαχωρισμός από τους κρατουμένους του κοινού δικαίου | 148 |
| --- | --- | --- |

15.3.

| 15.4. | Υλικές συνθήκες κράτησης | 148 |
| --- | --- | --- |

15.4.

| 16. | ΚΡΑΤΗΣΗ ΑΝΗΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ | 153 |
| --- | --- | --- |

16.

| 17. | ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ | 155 |
| --- | --- | --- |

17.

| 18. | ΜΕΤΑΦΟΡΑ, ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ | 156 |
| --- | --- | --- |

18.

| 19. | ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΕΓΓΡΑΦΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ | 157 |
| --- | --- | --- |

19.

| 20. | ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ | 159 |
| --- | --- | --- |

20.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Το παρόν εγχειρίδιο περί επιστροφής παρέχει καθοδήγηση στις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την εκτέλεση καθηκόντων στον τομέα της επιστροφής, συμπεριλαμβανομένης της αστυνομίας, των συνοριοφυλάκων, των μεταναστευτικών αρχών, του προσωπικού των εγκαταστάσεων κράτησης και των οργανισμών παρακολούθησης.

Το εγχειρίδιο καλύπτει τους κανόνες και τις διαδικασίες που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών και βασίζεται στις νομικές πράξεις της ΕΕ που ρυθμίζουν το θέμα αυτό, και κατά κύριο λόγο στην οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1) («οδηγία περί επιστροφής»). Οι διαδικασίες επιστροφής συνδέονται συχνά στην πράξη με άλλα είδη διαδικασιών (διαδικασίες ασύλου, διαδικασίες συνοριακού ελέγχου, διαδικασίες που οδηγούν σε δικαίωμα εισόδου, παραμονής ή διαμονής), τα οποία ρυθμίζονται από άλλη συναφή ενωσιακή και εθνική νομοθεσία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν τη στενή συνεργασία μεταξύ των διαφόρων αρχών που εμπλέκονται σε τέτοιες διαδικασίες.

Η πρώτη έκδοση του εγχειριδίου εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 2015 (2). Η τρέχουσα έκδοση, που αναθεωρήθηκε το 2017, βασίζεται στη σύσταση της Επιτροπής, της 7ης Μαρτίου 2017
   (3), και παρέχει πρόσθετη καθοδήγηση προς τις εθνικές αρχές σχετικά με το πώς θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τους κανόνες της οδηγίας περί επιστροφής για να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα των συστημάτων επιστροφής, διασφαλίζοντας παράλληλα τον πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Για να είναι αποτελεσματικό ένα σύστημα επιστροφής, εκτός από τη θέσπιση κατάλληλων κανόνων και διαδικασιών, πρέπει επιπλέον να βασίζεται σε εξορθολογισμένη και ολοκληρωμένη οργάνωση των αρμοδιοτήτων σε εθνικό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να είναι σε θέση να κινητοποιεί όλους τους φορείς που εμπλέκονται στις συναφείς με την επιστροφή διαδικασίες (π.χ., αρχές επιβολής του νόμου και μεταναστευτικές αρχές, αλλά και δικαστικές αρχές, αρχές προστασίας του παιδιού, ιατρικές και κοινωνικές υπηρεσίες, και το προσωπικό των εγκαταστάσεων κράτησης) και να συντονίζει τις δράσεις τους, σύμφωνα με τον ρόλο και τις αρμοδιότητες κάθε φορέα, ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η ταχεία και κατάλληλη πολυτομεακή αντιμετώπιση κάθε μεμονωμένης περίπτωσης. Τα εθνικά συστήματα επιστροφής πρέπει να βασίζονται στη στήριξη επαρκούς αριθμού εκπαιδευμένου και ικανού προσωπικού, το οποίο να μπορεί να κινητοποιηθεί άμεσα —εν ανάγκη σε 24ωρη βάση 7 ημέρες την εβδομάδα— ιδίως δε σε περίπτωση αυξανόμενου φόρτου εργασίας κατά την εφαρμογή των επιστροφών, και επιπλέον να μπορεί να αποσταλεί, εφόσον απαιτείται, στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης προκειμένου να λάβει άμεσα μέτρα για την αντιμετώπιση της μεταναστευτικής πίεσης. Για τον σκοπό αυτόν, θα πρέπει να διασφαλίζουν τη διαρκή ανταλλαγή επιχειρησιακών πληροφοριών με τον Οργανισμό Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής και άλλα κράτη μέλη, και να μπορούν να βασίζονται στην τεχνική και επιχειρησιακή στήριξη που είναι σε θέση να παρέχει ο εν λόγω Οργανισμός.

Για να μπορούν τα συστήματα επιστροφής να ανταποκρίνονται στις προκλήσεις, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αξιοποιούν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο την ευελιξία που παρέχει η οδηγία περί επιστροφής, και να επανεξετάζουν και να προσαρμόζουν τακτικά τις δομές και την ικανότητα επιστροφών τους ούτως ώστε να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες και να παραμένουν αποτελεσματικά.

Το παρόν εγχειρίδιο δεν δημιουργεί νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις για τα κράτη μέλη και δεν θεσπίζει νέα δικαιώματα και καθήκοντα. Βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο έργο που επιτελέστηκε από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή στο πλαίσιο της «επιτροπής επαφών για την οδηγία 2008/115/ΕΚ περί επιστροφής» κατά τα έτη 2009-2017 και συγκεντρώνει με συστηματικό και συνοπτικό τρόπο τις συζητήσεις που έλαβαν χώρα στο πλαίσιο αυτού του φόρουμ, οι οποίες δεν απηχούν απαραιτήτως την ύπαρξη συναίνεσης μεταξύ των κρατών μελών ως προς την ερμηνεία των νομικών πράξεων.

Το ερμηνευτικό σκέλος του εγχειριδίου συμπληρώνεται με οδηγίες για ζητήματα που προέκυψαν πρόσφατα (π.χ., νέες αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διεθνή πρότυπα). Μόνον οι νομικές πράξεις στις οποίες βασίζεται ή παραπέμπει το παρόν εγχειρίδιο παράγουν νομικώς δεσμευτικές συνέπειες και μπορεί να γίνει επίκλησή τους ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Οι νομικά δεσμευτικές ερμηνείες του δικαίου της ΕΕ προέρχονται αποκλειστικά από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.   ΟΡΙΣΜΟΙ

1.1.   Υπήκοος τρίτης χώρας

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 3 παράγραφος 1· Κώδικας συνόρων του Σένγκεν (4) — άρθρο 2 παράγραφος 5

Κάθε πρόσωπο που δεν είναι πολίτης της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 1 της Συνθήκης και δεν απολαύει του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας δυνάμει του δικαίου της ΕΕ, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφος 5 του Κώδικα Συνόρων του Σένγκεν.

Τα πρόσωπα που εμπίπτουν στις ακόλουθες κατηγορίες δεν θεωρούνται «υπήκοοι τρίτων χωρών»:

| — | πρόσωπα που είναι πολίτες της Ένωσης υπό την έννοια του άρθρου 20 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 17 παράγραφος 1 της Συνθήκης), ήτοι πρόσωπα που έχουν την υπηκοότητα ενός κράτους μέλους της ΕΕ (5), |
| --- | --- |

—

πρόσωπα που είναι πολίτες της Ένωσης υπό την έννοια του άρθρου 20 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 17 παράγραφος 1 της Συνθήκης), ήτοι πρόσωπα που έχουν την υπηκοότητα ενός κράτους μέλους της ΕΕ (5),

| — | πρόσωπα που έχουν την υπηκοότητα του ΕΟΧ / της Ελβετίας, |
| --- | --- |

—

πρόσωπα που έχουν την υπηκοότητα του ΕΟΧ / της Ελβετίας,

| — | μέλη της οικογένειας πολιτών της Ένωσης που ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας δυνάμει του άρθρου 21 της ΣΛΕΕ ή της οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (6), |
| --- | --- |

—

μέλη της οικογένειας πολιτών της Ένωσης που ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας δυνάμει του άρθρου 21 της ΣΛΕΕ ή της οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (6),

| — | μέλη της οικογένειας υπηκόων του ΕΟΧ / της Ελβετίας που απολαύουν δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας ισοδύναμων με τα δικαιώματα των πολιτών της Ένωσης. |
| --- | --- |

—

μέλη της οικογένειας υπηκόων του ΕΟΧ / της Ελβετίας που απολαύουν δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας ισοδύναμων με τα δικαιώματα των πολιτών της Ένωσης.

Οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο, συμπεριλαμβανομένων των ανιθαγενών (7), πρέπει να θεωρείται «υπήκοος τρίτης χώρας».

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Μέλη της οικογένειας των υπηκόων ΕΕ/ΕΟΧ/Ελβετίας, τα οποία έχουν συνεπώς δικαίωμα εισόδου και διαμονής με τον πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος υποδοχής ανεξαρτήτως της ιθαγένειάς τους, είναι:






  α) | ο/η σύζυγος και ο/η σύντροφος με τον οποίον/την οποία ο πολίτης της ΕΕ/του ΕΟΧ/της Ελβετίας έχει σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης, βάσει της νομοθεσίας κράτους μέλους, εφόσον η νομοθεσία του κράτους μέλους υποδοχής αναγνωρίζει τη σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης ως ισοδύναμη προς τον γάμο· |
| --- | --- | --- |

—

Μέλη της οικογένειας των υπηκόων ΕΕ/ΕΟΧ/Ελβετίας, τα οποία έχουν συνεπώς δικαίωμα εισόδου και διαμονής με τον πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος υποδοχής ανεξαρτήτως της ιθαγένειάς τους, είναι:

α)

ο/η σύζυγος και ο/η σύντροφος με τον οποίον/την οποία ο πολίτης της ΕΕ/του ΕΟΧ/της Ελβετίας έχει σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης, βάσει της νομοθεσίας κράτους μέλους, εφόσον η νομοθεσία του κράτους μέλους υποδοχής αναγνωρίζει τη σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης ως ισοδύναμη προς τον γάμο·

| β) | οι απευθείας κατιόντες οι οποίοι είναι κάτω των 21 ετών ή είναι συντηρούμενοι, καθώς και εκείνοι του/της συζύγου ή του/της καταχωρισμένου(-ης) συντρόφου· |
| --- | --- |

β)

οι απευθείας κατιόντες οι οποίοι είναι κάτω των 21 ετών ή είναι συντηρούμενοι, καθώς και εκείνοι του/της συζύγου ή του/της καταχωρισμένου(-ης) συντρόφου·

| γ) | οι συντηρούμενοι απευθείας ανιόντες, καθώς και εκείνοι του/της συζύγου ή του/της καταχωρισμένου(-ης) συντρόφου. |
| --- | --- |

γ)

οι συντηρούμενοι απευθείας ανιόντες, καθώς και εκείνοι του/της συζύγου ή του/της καταχωρισμένου(-ης) συντρόφου.

Πέραν των κατηγοριών που αναφέρονται στα στοιχεία α) έως γ), δίδεται, υπό ορισμένες συνθήκες, και σε άλλα μέλη της οικογένειας το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας δυνάμει του ενωσιακού δικαίου —ιδίως όταν τους χορηγείται το δικαίωμα εισόδου και διαμονής δυνάμει του εθνικού δικαίου για την εφαρμογή του άρθρου 3 παράγραφος 2 της οδηγίας 2004/38/ΕΚ.

| — | Οι υπήκοοι τρίτων χωρών των οποίων ο ισχυρισμός ότι είναι μέλη της οικογένειας πολίτη της Ένωσης που απολαύει δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας στην Ένωση δυνάμει του άρθρου 21 της ΣΛΕΕ ή της οδηγίας 2004/38/ΕΚ έχει απορριφθεί από κράτος μέλος μπορούν να θεωρούνται υπήκοοι τρίτων χωρών. Ως εκ τούτου, τα πρόσωπα αυτά ενδέχεται να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής και θα πρέπει να εφαρμόζονται τα ελάχιστα πρότυπα, διαδικασίες και δικαιώματα που προβλέπονται σε αυτήν. Ωστόσο, σε περίπτωση προσφυγής κατά της απόφασης με την οποία απορρίπτεται η αίτηση του προσώπου να συμπεριληφθεί στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004/38/ΕΚ, η Επιτροπή θεωρεί ότι το πρόσωπο θα εξακολουθήσει να έχει το δικαίωμα —στο πλαίσιο των ευνοϊκότερων διατάξεων του άρθρου 4 της οδηγίας περί επιστροφής— να βασίζεται στις διαδικαστικές εγγυήσεις που προβλέπονται στο κεφάλαιο VI της οδηγίας 2004/38/ΕΚ (για παράδειγμα όσον αφορά την κοινοποίηση και την αιτιολόγηση της απόφασης, τον χρόνο που προβλέπεται για την οικειοθελή αναχώρησή του από την επικράτεια, τις διαδικασίες προσφυγής). |
| --- | --- |

—

Οι υπήκοοι τρίτων χωρών των οποίων ο ισχυρισμός ότι είναι μέλη της οικογένειας πολίτη της Ένωσης που απολαύει δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας στην Ένωση δυνάμει του άρθρου 21 της ΣΛΕΕ ή της οδηγίας 2004/38/ΕΚ έχει απορριφθεί από κράτος μέλος μπορούν να θεωρούνται υπήκοοι τρίτων χωρών. Ως εκ τούτου, τα πρόσωπα αυτά ενδέχεται να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής και θα πρέπει να εφαρμόζονται τα ελάχιστα πρότυπα, διαδικασίες και δικαιώματα που προβλέπονται σε αυτήν. Ωστόσο, σε περίπτωση προσφυγής κατά της απόφασης με την οποία απορρίπτεται η αίτηση του προσώπου να συμπεριληφθεί στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004/38/ΕΚ, η Επιτροπή θεωρεί ότι το πρόσωπο θα εξακολουθήσει να έχει το δικαίωμα —στο πλαίσιο των ευνοϊκότερων διατάξεων του άρθρου 4 της οδηγίας περί επιστροφής— να βασίζεται στις διαδικαστικές εγγυήσεις που προβλέπονται στο κεφάλαιο VI της οδηγίας 2004/38/ΕΚ (για παράδειγμα όσον αφορά την κοινοποίηση και την αιτιολόγηση της απόφασης, τον χρόνο που προβλέπεται για την οικειοθελή αναχώρησή του από την επικράτεια, τις διαδικασίες προσφυγής).

1.2.   Παράνομη διαμονή

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 3 παράγραφος 2· Κώδικας συνόρων του Σένγκεν — άρθρο 6

Παρουσία στο έδαφος κράτους μέλους υπηκόου τρίτης χώρας που δεν πληροί, ή δεν πληροί πλέον, τις προϋποθέσεις εισόδου, όπως ορίζονται στο άρθρο 5 του Κώδικα Συνόρων του Σένγκεν ή τις λοιπές προϋποθέσεις εισόδου, παραμονής ή διαμονής στο εν λόγω κράτος μέλος.

Ο ανωτέρω ευρύτατος ορισμός καλύπτει όλους τους υπηκόους τρίτων χωρών που δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής σε ένα κράτος μέλος. Οποιοσδήποτε υπήκοος τρίτης χώρας είναι φυσικά παρών στο έδαφος κράτους μέλους της ΕΕ διαμένει είτε νόμιμα είτε παράνομα. Δεν υπάρχει τρίτη επιλογή.

Πλάσματα δικαίου δυνάμει του εθνικού δικαίου που θεωρούν ότι τα πρόσωπα που διαμένουν σε ειδικά καθορισμένα σημεία του εδάφους ενός κράτους μέλους (π.χ., ζώνες διαμετακόμισης ή συγκεκριμένες μεθοριακές περιοχές) δεν «διαμένουν στο έδαφος» δεν ισχύουν εν προκειμένω, δεδομένου ότι η εφαρμογή τους θα υπονόμευε την εναρμονισμένη εφαρμογή του κεκτημένου της ΕΕ στον τομέα της επιστροφής. Ωστόσο, τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν να μην εφαρμόσουν ορισμένες διατάξεις του κεκτημένου στον τομέα της επιστροφής γι' αυτή την κατηγορία προσώπων (βλέπε ενότητα 2 κατωτέρω).

Μετά την κωδικοποίηση του κώδικα συνόρων του Σένγκεν το 2016, η αναφορά στο άρθρο 5 του εν λόγω κώδικα που περιλαμβάνεται στο άρθρο 3 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής νοείται ως αναφορά στο νυν άρθρο 6 του κώδικα συνόρων του Σένγκεν.

Για παράδειγμα, οι ακόλουθες κατηγορίες υπηκόων τρίτων χωρών θεωρείται ότι διαμένουν παράνομα στο οικείο κράτος μέλος:

| — | κάτοχοι τίτλου διαμονής ή θεώρησης που έχει λήξει, |
| --- | --- |

—

κάτοχοι τίτλου διαμονής ή θεώρησης που έχει λήξει,

| — | κάτοχοι τίτλου διαμονής ή θεώρησης που έχει ανακληθεί, |
| --- | --- |

—

κάτοχοι τίτλου διαμονής ή θεώρησης που έχει ανακληθεί,

| — | απορριφθέντες αιτούντες άσυλο, |
| --- | --- |

—

απορριφθέντες αιτούντες άσυλο,

| — | αιτούντες άσυλο για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση που τους στερεί το δικαίωμα να διαμείνουν ως αιτούντες άσυλο, |
| --- | --- |

—

αιτούντες άσυλο για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση που τους στερεί το δικαίωμα να διαμείνουν ως αιτούντες άσυλο,

| — | πρόσωπα που υπόκεινται σε απαγόρευση εισόδου στα σύνορα, |
| --- | --- |

—

πρόσωπα που υπόκεινται σε απαγόρευση εισόδου στα σύνορα,

| — | πρόσωπα που παρακολουθούνται σε σχέση με παράτυπη διέλευση των συνόρων· |
| --- | --- |

—

πρόσωπα που παρακολουθούνται σε σχέση με παράτυπη διέλευση των συνόρων·

| — | παράτυποι μετανάστες που συλλαμβάνονται στο έδαφος κρατών μελών, |
| --- | --- |

—

παράτυποι μετανάστες που συλλαμβάνονται στο έδαφος κρατών μελών,

| — | πρόσωπα που συλλαμβάνονται ενώ διέρχονται από το έδαφος κράτους μέλους με σκοπό να φτάσουν σε άλλο κράτος μέλος χωρίς νόμιμο δικαίωμα, |
| --- | --- |

—

πρόσωπα που συλλαμβάνονται ενώ διέρχονται από το έδαφος κράτους μέλους με σκοπό να φτάσουν σε άλλο κράτος μέλος χωρίς νόμιμο δικαίωμα,

| — | πρόσωπα που δεν απολαύουν δικαιώματος παραμονής στο κράτος μέλος όπου συνελήφθησαν (ακόμη και αν έχουν δικαίωμα παραμονής σε άλλο κράτος μέλος), |
| --- | --- |

—

πρόσωπα που δεν απολαύουν δικαιώματος παραμονής στο κράτος μέλος όπου συνελήφθησαν (ακόμη και αν έχουν δικαίωμα παραμονής σε άλλο κράτος μέλος),

| — | πρόσωπα που βρίσκονται στο έδαφος κράτους μέλους κατά το χρονικό διάστημα που προβλέπεται για την οικειοθελή αναχώρηση, |
| --- | --- |

—

πρόσωπα που βρίσκονται στο έδαφος κράτους μέλους κατά το χρονικό διάστημα που προβλέπεται για την οικειοθελή αναχώρηση,

| — | πρόσωπα των οποίων η απομάκρυνση έχει αναβληθεί. |
| --- | --- |

—

πρόσωπα των οποίων η απομάκρυνση έχει αναβληθεί.

Οι ακόλουθες κατηγορίες προσώπων δεν θεωρείται ότι διαμένουν παράνομα δεδομένου ότι απολαύουν νομίμου δικαιώματος παραμονής (το οποίο ενδέχεται να είναι προσωρινής φύσεως) στο οικείο κράτος μέλος:

| — | αιτούντες άσυλο που διαμένουν στο κράτος μέλος στο οποίο απολαύουν δικαιώματος παραμονής ενόσω εκκρεμεί η διαδικασία ασύλου τους, |
| --- | --- |

—

αιτούντες άσυλο που διαμένουν στο κράτος μέλος στο οποίο απολαύουν δικαιώματος παραμονής ενόσω εκκρεμεί η διαδικασία ασύλου τους,

| — | ανιθαγενείς που διαμένουν στο κράτος μέλος στο οποίο, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, απολαύουν δικαιώματος παραμονής ενόσω διαρκεί η διαδικασία προσδιορισμού του καθεστώτος του ανιθαγενούς, |
| --- | --- |

—

ανιθαγενείς που διαμένουν στο κράτος μέλος στο οποίο, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, απολαύουν δικαιώματος παραμονής ενόσω διαρκεί η διαδικασία προσδιορισμού του καθεστώτος του ανιθαγενούς,

| — | πρόσωπα που διαμένουν σε κράτος μέλος στο οποίο απολαύουν επίσημου καθεστώτος ανοχής (με την προϋπόθεση ότι το εν λόγω καθεστώς θεωρείται «νόμιμη διαμονή» δυνάμει του εθνικού δικαίου), |
| --- | --- |

—

πρόσωπα που διαμένουν σε κράτος μέλος στο οποίο απολαύουν επίσημου καθεστώτος ανοχής (με την προϋπόθεση ότι το εν λόγω καθεστώς θεωρείται «νόμιμη διαμονή» δυνάμει του εθνικού δικαίου),

| — | πρόσωπα που έχουν αποκτήσει άδεια δολίως για όσο διάστημα η άδεια δεν έχει ανακληθεί ή αποσυρθεί και εξακολουθεί να θεωρείται έγκυρη. |
| --- | --- |

—

πρόσωπα που έχουν αποκτήσει άδεια δολίως για όσο διάστημα η άδεια δεν έχει ανακληθεί ή αποσυρθεί και εξακολουθεί να θεωρείται έγκυρη.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Τα πρόσωπα των οποίων η αίτηση για τίτλο διαμονής εκκρεμεί μπορεί να διαμένουν νόμιμα ή παράνομα, ανάλογα με το αν διαθέτουν έγκυρη θεώρηση ή άλλο δικαίωμα παραμονής. |
| --- | --- |

—

Τα πρόσωπα των οποίων η αίτηση για τίτλο διαμονής εκκρεμεί μπορεί να διαμένουν νόμιμα ή παράνομα, ανάλογα με το αν διαθέτουν έγκυρη θεώρηση ή άλλο δικαίωμα παραμονής.

| — | Η κατάσταση της παράνομης διαμονής δεν προϋποθέτει ελάχιστη διάρκεια παραμονής ή την πρόθεση του υπηκόου τρίτης χώρας να παραμείνει παρανόμως στο έδαφος κράτους μέλους —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum (8) (σκέψη 48). |
| --- | --- |

—

Η κατάσταση της παράνομης διαμονής δεν προϋποθέτει ελάχιστη διάρκεια παραμονής ή την πρόθεση του υπηκόου τρίτης χώρας να παραμείνει παρανόμως στο έδαφος κράτους μέλους —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum (8) (σκέψη 48).

| — | Τα πρόσωπα που υποβάλλουν αίτηση ανανέωσης τίτλου που έχει ήδη λήξει διαμένουν παράνομα, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά από το εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους (βλέπε επίσης ενότητα 5.7). |
| --- | --- |

—

Τα πρόσωπα που υποβάλλουν αίτηση ανανέωσης τίτλου που έχει ήδη λήξει διαμένουν παράνομα, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά από το εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους (βλέπε επίσης ενότητα 5.7).

| — | Οι υπήκοοι τρίτων χωρών στους οποίους εφαρμόστηκε η διαδικασία επιστροφής που θεσπίζεται από την οδηγία περί επιστροφής και οι οποίοι διαμένουν παρανόμως στο έδαφος κράτους μέλους χωρίς να υπάρχει λόγος που να δικαιολογεί τη μη επιστροφή [σενάριο που αναφέρεται στη σκέψη 48 της απόφασης του ΔΕΕ στην υπόθεση C-329/11, Achughbabian (9)] θεωρείται ότι διαμένουν παράνομα. Η ειδική αναφορά που γίνεται από το ΔΕΕ στην υπόθεση Achughbabian αφορά αποκλειστικά τη συμβατότητα των εθνικών μέτρων ποινικού δικαίου με την οδηγία περί επιστροφής. Η απόφαση δεν περιέχει καμία αναφορά σχετικά με το πεδίο εφαρμογής και το εφαρμοστέο της οδηγίας περί επιστροφής και άρα ο γενικός κανόνας που ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 εξακολουθεί να ισχύει: «είτε το Α είτε το Β», που σημαίνει ότι είτε ένα πρόσωπο διαμένει παράνομα και εφαρμόζεται η οδηγία περί επιστροφής είτε απολαύει δικαιώματος παραμονής και η εν λόγω οδηγία δεν εφαρμόζεται. |
| --- | --- |

—

Οι υπήκοοι τρίτων χωρών στους οποίους εφαρμόστηκε η διαδικασία επιστροφής που θεσπίζεται από την οδηγία περί επιστροφής και οι οποίοι διαμένουν παρανόμως στο έδαφος κράτους μέλους χωρίς να υπάρχει λόγος που να δικαιολογεί τη μη επιστροφή [σενάριο που αναφέρεται στη σκέψη 48 της απόφασης του ΔΕΕ στην υπόθεση C-329/11, Achughbabian (9)] θεωρείται ότι διαμένουν παράνομα. Η ειδική αναφορά που γίνεται από το ΔΕΕ στην υπόθεση Achughbabian αφορά αποκλειστικά τη συμβατότητα των εθνικών μέτρων ποινικού δικαίου με την οδηγία περί επιστροφής. Η απόφαση δεν περιέχει καμία αναφορά σχετικά με το πεδίο εφαρμογής και το εφαρμοστέο της οδηγίας περί επιστροφής και άρα ο γενικός κανόνας που ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 εξακολουθεί να ισχύει: «είτε το Α είτε το Β», που σημαίνει ότι είτε ένα πρόσωπο διαμένει παράνομα και εφαρμόζεται η οδηγία περί επιστροφής είτε απολαύει δικαιώματος παραμονής και η εν λόγω οδηγία δεν εφαρμόζεται.

1.3.   Επιστροφή

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 3 παράγραφος 3

Διαδικασία επανόδου υπηκόου τρίτης χώρας —είτε με οικειοθελή συμμόρφωσή του προς την υποχρέωση επιστροφής είτε αναγκαστικά:

| 1) | στη χώρα καταγωγής του/της, ή |
| --- | --- |

1)

στη χώρα καταγωγής του/της, ή

| 2) | σε χώρα διέλευσης σύμφωνα με κοινοτικές ή διμερείς συμφωνίες επανεισδοχής ή άλλες ρυθμίσεις, ή |
| --- | --- |

2)

σε χώρα διέλευσης σύμφωνα με κοινοτικές ή διμερείς συμφωνίες επανεισδοχής ή άλλες ρυθμίσεις, ή

| 3) | σε άλλη τρίτη χώρα, στην οποία ο εν λόγω υπήκοος τρίτης χώρας αποφασίζει εθελοντικά να επιστρέψει και στην οποία γίνεται δεκτός/-ή. |
| --- | --- |

3)

σε άλλη τρίτη χώρα, στην οποία ο εν λόγω υπήκοος τρίτης χώρας αποφασίζει εθελοντικά να επιστρέψει και στην οποία γίνεται δεκτός/-ή.

Ο ορισμός αυτός περιέχει ορισμένους περιορισμούς σχετικά με τις διαδικασίες που μπορούν να γίνουν δεκτές ως «επιστροφή» και αυτές που δεν μπορούν να γίνουν δεκτές ως «επιστροφή» στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής. Η επάνοδος ενός παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας σε άλλο κράτος μέλος δεν μπορεί να θεωρηθεί «επιστροφή» δυνάμει του δικαίου της ΕΕ. Ωστόσο, αυτή η ενέργεια ενδέχεται να είναι δυνατή κατ' εξαίρεση στο πλαίσιο των διμερών συμφωνιών επανεισδοχής ή δυνάμει των κανόνων του Δουβλίνου· συνιστάται επομένως να μην ονομάζεται «επιστροφή», αλλά να προτιμάται ο όρος «επάνοδος» ή «μεταφορά».

Ο ορισμός συνεπάγεται επίσης ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διενεργούν επιστροφή σε τρίτη χώρα μόνο στις περιστάσεις που περιγράφονται εξαντλητικά σε μία από τις τρεις περιπτώσεις του. Ως εκ τούτου, δεν επιτρέπεται, για παράδειγμα, η απομάκρυνση του επιστρέφοντος προς τρίτη χώρα που δεν είναι ούτε η χώρα καταγωγής του ούτε η χώρα διέλευσης χωρίς τη συναίνεσή του.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Ο όρος «χώρα καταγωγής» στην πρώτη περίπτωση αναφέρεται στη χώρα ιθαγένειας του υπηκόου τρίτης χώρας· για τους ανιθαγενείς, θεωρείται κατά κανόνα ότι είναι η χώρα της προηγούμενης συνήθους διαμονής. |
| --- | --- |

—

Ο όρος «χώρα καταγωγής» στην πρώτη περίπτωση αναφέρεται στη χώρα ιθαγένειας του υπηκόου τρίτης χώρας· για τους ανιθαγενείς, θεωρείται κατά κανόνα ότι είναι η χώρα της προηγούμενης συνήθους διαμονής.

| — | Ο όρος «χώρα διέλευσης» στη δεύτερη περίπτωση αναφέρεται μόνο στις τρίτες χώρες και όχι στα κράτη μέλη της ΕΕ. |
| --- | --- |

—

Ο όρος «χώρα διέλευσης» στη δεύτερη περίπτωση αναφέρεται μόνο στις τρίτες χώρες και όχι στα κράτη μέλη της ΕΕ.

| — | Η φράση «κοινοτικές ή διμερείς συμφωνίες επανεισδοχής ή άλλες ρυθμίσεις» στη δεύτερη περίπτωση αναφέρεται αποκλειστικά σε συμφωνίες με τρίτες χώρες. Οι διμερείς συμφωνίες επανεισδοχής μεταξύ των κρατών μελών δεν έχουν εφαρμογή σε αυτό το πλαίσιο. Ωστόσο, οι εν λόγω συμφωνίες μεταξύ των κρατών μελών μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επιτρέπουν την επάνοδο παράτυπων μεταναστών σε άλλα κράτη μέλη δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 5.5 κατωτέρω). |
| --- | --- |

—

Η φράση «κοινοτικές ή διμερείς συμφωνίες επανεισδοχής ή άλλες ρυθμίσεις» στη δεύτερη περίπτωση αναφέρεται αποκλειστικά σε συμφωνίες με τρίτες χώρες. Οι διμερείς συμφωνίες επανεισδοχής μεταξύ των κρατών μελών δεν έχουν εφαρμογή σε αυτό το πλαίσιο. Ωστόσο, οι εν λόγω συμφωνίες μεταξύ των κρατών μελών μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επιτρέπουν την επάνοδο παράτυπων μεταναστών σε άλλα κράτη μέλη δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 5.5 κατωτέρω).

| — | Η φράση «αποφασίζει εθελοντικά να επιστρέψει» στην τρίτη περίπτωση δεν ισοδυναμεί με οικειοθελή αναχώρηση. Η λέξη «εθελοντικά» σε αυτό το πλαίσιο αναφέρεται στην επιλογή του προορισμού από τον επιστρέφοντα. Η εν λόγω εθελοντική επιλογή του προορισμού μπορεί επίσης να γίνει κατά την προετοιμασία επιχείρησης απομάκρυνσης: ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις ο επιστρέφων να προτιμά την απομάκρυνσή του προς άλλη τρίτη χώρα και όχι προς τη χώρα διέλευσης ή καταγωγής. |
| --- | --- |

—

Η φράση «αποφασίζει εθελοντικά να επιστρέψει» στην τρίτη περίπτωση δεν ισοδυναμεί με οικειοθελή αναχώρηση. Η λέξη «εθελοντικά» σε αυτό το πλαίσιο αναφέρεται στην επιλογή του προορισμού από τον επιστρέφοντα. Η εν λόγω εθελοντική επιλογή του προορισμού μπορεί επίσης να γίνει κατά την προετοιμασία επιχείρησης απομάκρυνσης: ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις ο επιστρέφων να προτιμά την απομάκρυνσή του προς άλλη τρίτη χώρα και όχι προς τη χώρα διέλευσης ή καταγωγής.

| — | Προσδιορισμός της χώρας επιστροφής σε περίπτωση απομάκρυνσης: εάν χορηγηθεί προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης, αποτελεί ευθύνη του επιστρέφοντος να διασφαλίσει τη συμμόρφωσή του με την υποχρέωση επιστροφής εντός του καθορισμένου χρονικού διαστήματος και δεν υφίσταται καταρχήν ανάγκη προσδιορισμού της χώρας επιστροφής. Μόνον εάν χρειαστεί να χρησιμοποιηθούν αναγκαστικά μέτρα από τα κράτη μέλη (απομάκρυνση) είναι απαραίτητο να προσδιοριστεί η τρίτη χώρα στην οποία θα μεταφερθεί το πρόσωπο (βλέπε ενότητα 1.5). |
| --- | --- |

—

Προσδιορισμός της χώρας επιστροφής σε περίπτωση απομάκρυνσης: εάν χορηγηθεί προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης, αποτελεί ευθύνη του επιστρέφοντος να διασφαλίσει τη συμμόρφωσή του με την υποχρέωση επιστροφής εντός του καθορισμένου χρονικού διαστήματος και δεν υφίσταται καταρχήν ανάγκη προσδιορισμού της χώρας επιστροφής. Μόνον εάν χρειαστεί να χρησιμοποιηθούν αναγκαστικά μέτρα από τα κράτη μέλη (απομάκρυνση) είναι απαραίτητο να προσδιοριστεί η τρίτη χώρα στην οποία θα μεταφερθεί το πρόσωπο (βλέπε ενότητα 1.5).

1.4.   Απόφαση επιστροφής

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 3 παράγραφος 4 και άρθρο 6 παράγραφος 6

Διοικητική ή δικαστική απόφαση ή πράξη με την οποία κηρύσσεται ή αναφέρεται ως παράνομη η παραμονή υπηκόου τρίτης χώρας και του επιβάλλεται ή αναφέρεται υποχρέωση επιστροφής.

Ο ορισμός της «απόφασης επιστροφής» εστιάζει σε δύο ουσιώδη στοιχεία. Η απόφαση επιστροφής πρέπει να περιλαμβάνει:

| 1) | δήλωση σχετικά με τον παράνομο χαρακτήρα της παραμονής· και |
| --- | --- |

1)

δήλωση σχετικά με τον παράνομο χαρακτήρα της παραμονής· και

| 2) | την επιβολή υποχρέωσης επιστροφής. |
| --- | --- |

2)

την επιβολή υποχρέωσης επιστροφής.

Η απόφαση επιστροφής μπορεί να περιέχει και άλλα στοιχεία, όπως απαγόρευση εισόδου, προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης, προσδιορισμό της χώρας επιστροφής· όταν δεν αναφέρεται η χώρα επιστροφής, τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνούν για την τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης σύμφωνα με το άρθρο 5 της οδηγίας περί επιστροφής.

Τα κράτη μέλη διαθέτουν μεγάλη διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τη μορφή (απόφαση ή πράξη, δικαστικού ή διοικητικού χαρακτήρα) την οποία λαμβάνει η απόφαση επιστροφής.

Οι αποφάσεις επιστροφής μπορούν να εκδίδονται υπό τη μορφή αυτόνομης πράξης ή απόφασης ή από κοινού με άλλες αποφάσεις, όπως με την απόφαση απομάκρυνσης ή την απόφαση λήξης της νόμιμης παραμονής (βλέπε ενότητα 12.1 κατωτέρω).

Η απόφαση επιστροφής κηρύσσει ως παράνομη την παραμονή στο κράτος μέλος που εκδίδει την απόφαση, ενώ κοινοποιεί στον αλλοδαπό την υποχρέωση να εγκαταλείψει το έδαφος των κρατών μελών της ΕΕ και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν. Πρέπει να τονιστεί επιπλέον ότι σύμφωνα με το άρθρο 11, οι αποφάσεις επιστροφής μπορούν να συνοδεύονται από απαγορεύσεις εισόδου με ισχύ σε ολόκληρη την ΕΕ (ήτοι δεσμευτικές για όλα τα κράτη που δεσμεύονται από την οδηγία περί επιστροφής).

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Ο ελαστικός ορισμός της «απόφασης επιστροφής» δεν σημαίνει ότι η απόφαση που επιβάλλει την υποχρέωση επιστροφής δεν μπορεί να λαμβάνεται υπό τη μορφή αποφάσεως ποινικού δικαστηρίου και στο πλαίσιο ποινικής δίκης —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-430/11, Sagor (10) (σκέψη 39). |
| --- | --- |

—

Ο ελαστικός ορισμός της «απόφασης επιστροφής» δεν σημαίνει ότι η απόφαση που επιβάλλει την υποχρέωση επιστροφής δεν μπορεί να λαμβάνεται υπό τη μορφή αποφάσεως ποινικού δικαστηρίου και στο πλαίσιο ποινικής δίκης —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-430/11, Sagor (10) (σκέψη 39).

1.5.   Απόφαση απομάκρυνσης

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής – άρθρο 3 παράγραφος 5 και άρθρο 8 παράγραφος 3

Διοικητική ή δικαστική απόφαση ή πράξη με την οποία διατάσσεται η εκτέλεση της υποχρέωσης επιστροφής, και συγκεκριμένα η φυσική μεταφορά εκτός του κράτους μέλους.

Η απόφαση απομάκρυνσης μπορεί να εκδοθεί είτε μαζί με την απόφαση επιστροφής (διαδικασία ενός σταδίου) είτε χωριστά (διαδικασία δύο σταδίων). Στις περιπτώσεις που η απόφαση επιστροφής και η απόφαση απομάκρυνσης εκδίδονται μαζί στο πλαίσιο διαδικασίας ενός σταδίου, πρέπει να καθίσταται σαφές –στις περιπτώσεις που χορηγείται προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης– ότι η απομάκρυνση θα λάβει χώρα μόνον εάν δεν τηρηθεί η υποχρέωση επιστροφής εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης.

Δεδομένης της υποχρέωσης των κρατών μελών να τηρούν πάντοτε την αρχή της μη επαναπροώθησης, η απομάκρυνση (η φυσική μεταφορά εκτός του κράτους μέλους) δεν μπορεί να γίνει προς απροσδιόριστο προορισμό, αλλά μόνο προς συγκεκριμένη χώρα επιστροφής. Ο επιστρέφων πρέπει να ενημερώνεται εκ των προτέρων για τον προορισμό της επιχείρησης απομάκρυνσης, ούτως ώστε να μπορεί να εκφράσει τυχόν λόγους για τους οποίους πιστεύει ότι η απομάκρυνσή του προς τον προτεινόμενο προορισμό θα αποτελούσε παραβίαση της αρχής της μη επαναπροώθησης και να μπορεί να κάνει χρήση του δικαιώματος προσφυγής. Η Επιτροπή συνιστά να αναφέρεται η χώρα επιστροφής στη χωριστή απόφαση απομάκρυνσης (διαδικασία δύο σταδίων) ή να αναφέρεται η χώρα στην οποία θα μεταφερθεί το πρόσωπο σε περίπτωση μη συμμόρφωσής του με την υποχρέωση επιστροφής στη συνδυασμένη απόφαση επιστροφής και απομάκρυνσης (διαδικασία ενός σταδίου) ή να ενημερώνεται ο υπήκοος τρίτης χώρας μέσω άλλης απόφασης ή πράξης.

1.6.   Κίνδυνος διαφυγής

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 3 παράγραφος 7 αιτιολογική σκέψη 6

Η ύπαρξη λόγων, σε ατομική περίπτωση, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων οριζομένων από το δίκαιο, οι οποίοι οδηγούν στην εικασία ότι υπήκοος τρίτης χώρας υποκείμενος σε διαδικασίες επιστροφής μπορεί να διαφύγει.

Η ύπαρξη (ή απουσία) «κινδύνου διαφυγής» διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο στην απόφαση χορήγησης προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης, καθώς και στην απόφαση σχετικά με την ανάγκη κράτησης.

Τα κράτη μέλη πρέπει να βασίζουν την αξιολόγησή τους σχετικά με τον κίνδυνο διαφυγής σε αντικειμενικά κριτήρια που ορίζονται στην εθνική νομοθεσία. Αυτό επιβεβαιώνεται έμμεσα από την απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-528/15, Al Chodor (11), που σχετίζεται με τον ορισμό του «κινδύνου διαφυγής» στο άρθρο 2 στοιχείο ιδ) (12) του κανονισμού του Δουβλίνου, το κείμενο του οποίου είναι κατ' ουσίαν πανομοιότυπο με τον ορισμό του άρθρου 3 παράγραφος 7 της οδηγίας περί επιστροφής. Στη συγκεκριμένη απόφαση, το ΔΕΕ απεφάνθη ότι τα εν λόγω αντικειμενικά κριτήρια πρέπει να καθορίζονται σαφώς με δεσμευτικές διατάξεις γενικής ισχύος και ότι δεν είναι δυνατόν να επαρκεί μια παγιωμένη εθνική νομολογία η οποία επικυρώνει μια πάγια διοικητική πρακτική. Το ΔΕΕ κατέληξε επιπλέον στο συμπέρασμα ότι, ελλείψει καθορισμού των εν λόγω κριτηρίων με δεσμευτικές διατάξεις γενικής ισχύος, η θέση υπό κράτηση πρέπει να κηρύσσεται παράνομη.

Μολονότι τα κράτη μέλη διαθέτουν μεγάλη διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τον καθορισμό των εν λόγω κριτηρίων, θα πρέπει να λαμβάνουν δεόντως υπόψη τα ακόλουθα κριτήρια ως ένδειξη της πιθανότητας διαφυγής των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών:

| — | έλλειψη εγγράφων, |
| --- | --- |

—

έλλειψη εγγράφων,

| — | έλλειψη τόπου διαμονής, σταθερής κατοικίας ή αξιόπιστης διεύθυνσης, |
| --- | --- |

—

έλλειψη τόπου διαμονής, σταθερής κατοικίας ή αξιόπιστης διεύθυνσης,

| — | μη εμφάνιση στις αρμόδιες αρχές, |
| --- | --- |

—

μη εμφάνιση στις αρμόδιες αρχές,

| — | ρητή δήλωση της πρόθεσης για μη συμμόρφωση με μέτρα που σχετίζονται με την επιστροφή (π.χ., απόφαση επιστροφής, μέτρα αποτροπής της διαφυγής), |
| --- | --- |

—

ρητή δήλωση της πρόθεσης για μη συμμόρφωση με μέτρα που σχετίζονται με την επιστροφή (π.χ., απόφαση επιστροφής, μέτρα αποτροπής της διαφυγής),

| — | προηγούμενες καταδίκες για ποινικά αδικήματα, μεταξύ άλλων, για σοβαρά ποινικά αδικήματα σε άλλο κράτος μέλος (13), |
| --- | --- |

—

προηγούμενες καταδίκες για ποινικά αδικήματα, μεταξύ άλλων, για σοβαρά ποινικά αδικήματα σε άλλο κράτος μέλος (13),

| — | ποινικές έρευνες και διαδικασίες σε εξέλιξη, |
| --- | --- |

—

ποινικές έρευνες και διαδικασίες σε εξέλιξη,

| — | μη συμμόρφωση με απόφαση επιστροφής, μεταξύ άλλων, με την υποχρέωση επιστροφής εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης, |
| --- | --- |

—

μη συμμόρφωση με απόφαση επιστροφής, μεταξύ άλλων, με την υποχρέωση επιστροφής εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης,

| — | προηγούμενη διαγωγή (π.χ. διαφυγή), |
| --- | --- |

—

προηγούμενη διαγωγή (π.χ. διαφυγή),

| — | έλλειψη οικονομικών πόρων, |
| --- | --- |

—

έλλειψη οικονομικών πόρων,

| — | υπαγωγή σε απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί από άλλο κράτος μέλος, |
| --- | --- |

—

υπαγωγή σε απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί από άλλο κράτος μέλος,

| — | μη συμμόρφωση με την απαίτηση μετάβασης στο έδαφος άλλου κράτους μέλους το οποίο έχει χορηγήσει έγκυρο τίτλο διαμονής ή άλλη άδεια που παρέχει δικαίωμα παραμονής, |
| --- | --- |

—

μη συμμόρφωση με την απαίτηση μετάβασης στο έδαφος άλλου κράτους μέλους το οποίο έχει χορηγήσει έγκυρο τίτλο διαμονής ή άλλη άδεια που παρέχει δικαίωμα παραμονής,

| — | παράνομη είσοδος στο έδαφος των κρατών μελών της ΕΕ και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν. |
| --- | --- |

—

παράνομη είσοδος στο έδαφος των κρατών μελών της ΕΕ και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν.

Η εθνική νομοθεσία είναι δυνατό να προβλέπει και άλλα αντικειμενικά κριτήρια προσδιορισμού της ύπαρξης κινδύνου διαφυγής.

Σύμφωνα με τις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης, ιδίως δε την αρχή της αναλογικότητας, όλες οι αποφάσεις που λαμβάνονται δυνάμει της οδηγίας περί επιστροφής πρέπει να εκδίδονται βάσει εξατομικευμένης αξιολόγησης κάθε μεμονωμένης περίπτωσης. Ο ανωτέρω κατάλογος κριτηρίων πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επιστροφής ως ένα από τα στοιχεία για τη συνολική αξιολόγηση κάθε μεμονωμένης περίπτωσης, αλλά δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική βάση για την αυτόματη διαπίστωση ύπαρξης κινδύνου διαφυγής, καθώς συχνά ο συνδυασμός διαφόρων εκ των ανωτέρω κριτηρίων είναι αυτός που αποτελεί τη βάση για να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι υπάρχει τέτοιος κίνδυνος. Πρέπει να αποφεύγεται η εξαγωγή αυτόματων συμπερασμάτων, όπως ότι η παράνομη είσοδος ή η έλλειψη εγγράφων σημαίνει ύπαρξη κινδύνου διαφυγής. Μια τέτοιου είδους εξατομικευμένη αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλους τους σχετικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της ηλικίας, της κατάστασης της υγείας και της κοινωνικής κατάστασης των ενδιαφερομένων προσώπων που μπορεί να επηρεάζουν άμεσα τον κίνδυνο να διαφύγει ο υπήκοος τρίτης χώρας, και ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν υφίσταται κίνδυνος διαφυγής ακόμη και αν πληρούνται ένα ή περισσότερα από τα κριτήρια που ορίζονται στο εθνικό δίκαιο.

Εκτός από τα κριτήρια που προαναφέρονται τα οποία μπορεί να αποτελούν ένδειξη της ύπαρξης κινδύνου διαφυγής, και με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων ακρόασης και πραγματικής προσφυγής που έχουν οι ενδιαφερόμενοι υπήκοοι τρίτων χωρών, η εθνική νομοθεσία μπορεί επιπλέον να ορίσει ότι ορισμένες αντικειμενικές περιστάσεις συνιστούν μαχητό τεκμήριο ότι υπάρχει κίνδυνος διαφυγής (ήτοι, ο υπήκοος τρίτης χώρας θα πρέπει να ανταποδείξει ότι, παρότι υφίστανται οι κάτωθι περιστάσεις, δεν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής), όπως ενδεικτικά οι ακόλουθες:

| — | άρνηση συνεργασίας κατά τη διαδικασία ταυτοποίησης, χρήση πλαστών ή παραποιημένων εγγράφων ταυτότητας, καταστροφή ή κατ' άλλο τρόπο διάθεση των υπαρχόντων εγγράφων ή άρνηση παροχής δακτυλικών αποτυπωμάτων, |
| --- | --- |

—

άρνηση συνεργασίας κατά τη διαδικασία ταυτοποίησης, χρήση πλαστών ή παραποιημένων εγγράφων ταυτότητας, καταστροφή ή κατ' άλλο τρόπο διάθεση των υπαρχόντων εγγράφων ή άρνηση παροχής δακτυλικών αποτυπωμάτων,

| — | αντίθεση με βία ή με δόλο στη διαδικασία επιστροφής, |
| --- | --- |

—

αντίθεση με βία ή με δόλο στη διαδικασία επιστροφής,

| — | μη συμμόρφωση με μέτρο που έχει στόχο την αποτροπή της διαφυγής (βλέπε ενότητα 6.2), |
| --- | --- |

—

μη συμμόρφωση με μέτρο που έχει στόχο την αποτροπή της διαφυγής (βλέπε ενότητα 6.2),

| — | μη συμμόρφωση με την ισχύουσα απαγόρευση εισόδου, |
| --- | --- |

—

μη συμμόρφωση με την ισχύουσα απαγόρευση εισόδου,

| — | συμμετοχή σε μη εγκεκριμένη δευτερογενή μετακίνηση σε άλλο κράτος μέλος. |
| --- | --- |

—

συμμετοχή σε μη εγκεκριμένη δευτερογενή μετακίνηση σε άλλο κράτος μέλος.

Η Επιτροπή συνιστά να προβλέπονται τέτοια μαχητά τεκμήρια στην εθνική νομοθεσία.

1.7.   Οικειοθελής αναχώρηση

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 3 παράγραφος 8

Η τήρηση της υποχρέωσης επιστροφής εντός της προθεσμίας που ορίζεται για τον σκοπό αυτό στην απόφαση επιστροφής.

Η οικειοθελής αναχώρηση στο πλαίσιο του κεκτημένου της Ένωσης στον τομέα της επιστροφής αναφέρεται στην οικειοθελή συμμόρφωση με την υποχρέωση επιστροφής σε τρίτη χώρα. Ο όρος «οικειοθελής αναχώρηση» δεν καλύπτει τις περιπτώσεις στις οποίες νομίμως διαμένοντες υπήκοοι τρίτων χωρών αποφασίζουν με δική τους πρωτοβουλία να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους. Αυτή η «πραγματικά» οικειοθελής επιστροφή (σενάριο 1 στην κατωτέρω εικόνα) δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής, διότι αφορά νομίμως και όχι παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών. Η αναχώρηση παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών που δεν έχουν εντοπιστεί ή συλληφθεί (π.χ., προσώπων που υπερβαίνουν την επιτρεπόμενη διάρκεια διαμονής), μπορεί να θεωρηθεί ότι καλύπτεται από τον ορισμό της «οικειοθελούς αναχώρησης». Αυτά τα πρόσωπα υπόκεινται ήδη στην «αφηρημένη» υποχρέωση να επιστρέψουν δυνάμει της οδηγίας περί επιστροφής και μπορεί να εκδοθεί εις βάρος τους απόφαση επιστροφής καθώς και απαγόρευση εισόδου, μόλις οι αρχές ενημερωθούν σχετικά με την παράνομη παραμονή τους (το αργότερο κατά τον έλεγχο εξόδου —βλέπε ενότητες 5.1 και 11.3 κατωτέρω).

Η οδηγία περί επιστροφής καλύπτει επομένως μόνο τα σενάρια 2 και 3 ακολούθως:

1. ΟΙΚΕΙΟΘΕΛΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ: οικειοθελής επιστροφή των νομίμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών

2. ΟΙΚΕΙΟΘΕΛΗΣ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ: εθελοντική συμμόρφωση με υποχρέωση επιστροφής των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών

3. ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ: αναγκαστική συμμόρφωση με υποχρέωση επιστροφής των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών

2 + 3 = «Επιστροφή» (κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής)

Η μετάβαση από το έδαφος ενός κράτους μέλος στο έδαφος άλλου κράτους μέλους σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2 (βλέπε ενότητα 5.4 κατωτέρω) δεν μπορεί να θεωρηθεί οικειοθελής αναχώρηση. Η έννοια της οικειοθελούς αναχώρησης αφορά πάντοτε αναχώρηση προς τρίτη χώρα. Οι ειδικοί κανόνες που αφορούν τη χερσαία διέλευση από τα εδάφη άλλων κρατών μελών στο πλαίσιο της οικειοθελούς αναχώρησης ορίζονται στην ενότητα 6.4 κατωτέρω.

1.8.   Ευάλωτα άτομα

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 3 παράγραφος 9

Ανήλικοι, μη συνοδευόμενοι ανήλικοι, μειονεκτούντα άτομα, ηλικιωμένοι, έγκυοι, μόνοι γονείς που συνοδεύουν ανήλικα τέκνα και θύματα βασανιστηρίων, βιασμών ή άλλης σοβαρής μορφής ψυχολογικής, σωματικής ή σεξουαλικής βίας.

Σε αντίθεση με τον ορισμό των ευάλωτων ατόμων που χρησιμοποιείται στο κεκτημένο για το άσυλο [βλέπε, για παράδειγμα, το άρθρο 21 της οδηγίας 2013/33/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (14) («οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής») ή το άρθρο 20 παράγραφος 3 της οδηγίας 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (15) («οδηγία για την αναγνώριση»)], ο ορισμός που περιλαμβάνεται στην οδηγία περί επιστροφής έχει τη μορφή εξαντλητικού καταλόγου.

Ωστόσο, η ανάγκη να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην κατάσταση ευάλωτων ατόμων και στις συγκεκριμένες ανάγκες τους στο πλαίσιο της επιστροφής δεν περιορίζεται στις κατηγορίες ευάλωτων ατόμων που αναφέρονται ρητά στο άρθρο 3 παράγραφος 9. Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να δίνουν προσοχή και σε άλλες ειδικές ευπαθείς περιπτώσεις, όπως εκείνες που αναφέρονται στο κεκτημένο του ασύλου —θύματα εμπορίας ανθρώπων ή ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων, άτομα με σοβαρές ασθένειες ή με πνευματικές διαταραχές.

Η ανάγκη να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στις περιπτώσεις ευάλωτων ατόμων δεν πρέπει να περιορίζεται στις περιπτώσεις που αναφέρονται ρητά στην οδηγία περί επιστροφής (κατά την προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης, κατά το διάστημα αναβολής της επιστροφής και κατά τη διάρκεια της κράτησης). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να δίνουν προσοχή στις ανάγκες των ευάλωτων ατόμων σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επιστροφής, στο πλαίσιο της αξιολόγησης των συγκεκριμένων περιστάσεων κάθε περίπτωσης.

2.   ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 2 και άρθρο 4 παράγραφος 4

Το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής είναι ευρύ και καλύπτει όλους τους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα στο έδαφος ενός κράτους μέλους. Τα ακόλουθα κράτη μέλη δεσμεύονται επί του παρόντος από την οδηγία περί επιστροφής:

| — | όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, πλην του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας, |
| --- | --- |

—

όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, πλην του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας,

| — | η Ελβετία, η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν. |
| --- | --- |

—

η Ελβετία, η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν.

Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν να μην εφαρμόσουν την οδηγία σε ορισμένες κατηγορίες υπηκόων τρίτων χωρών:

| — | σε «περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα» σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 2.1), και |
| --- | --- |

—

σε «περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα» σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 2.1), και

| — | σε «περιπτώσεις ποινικού δικαίου» σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο δ) της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 2.2). |
| --- | --- |

—

σε «περιπτώσεις ποινικού δικαίου» σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο δ) της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 2.2).

Η απόφαση κράτους μέλους να χρησιμοποιήσει την παρέκκλιση και να μην εφαρμόσει την οδηγία σε «περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα» ή σε «περιπτώσεις ποινικού δικαίου» πρέπει να αποσαφηνίζεται εκ των προτέρων στην εθνική εκτελεστική νομοθεσία (16), διαφορετικά δεν θα έχει νομικά αποτελέσματα. Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες επίσημες απαιτήσεις για τη γνωστοποίηση μιας τέτοιας απόφασης. Ωστόσο, είναι σημαντικό η χρήση και η έκταση της χρήσης της παρέκκλισης από κράτος μέλος να απορρέει σαφώς, ρητά ή σιωπηρά, από την εθνική νομοθεσία.

Εάν ένα κράτος μέλος δεν έχει δημοσιοποιήσει εκ των προτέρων την απόφασή του να χρησιμοποιήσει τις παρεκκλίσεις δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) ή β) της οδηγίας περί επιστροφής, οι εν λόγω διατάξεις δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν εν συνεχεία ως λόγος που δικαιολογεί τη μη εφαρμογή της οδηγίας περί επιστροφής σε μεμονωμένες περιπτώσεις.

Τίποτε δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να περιορίσουν τη χρήση της παρέκκλισης του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) ή β) της οδηγίας περί επιστροφής σε συγκεκριμένες κατηγορίες προσώπων (π.χ., μόνο για αρνήσεις εισόδου στα εναέρια ή θαλάσσια σύνορα), με την προϋπόθεση ότι ο περιορισμός ορίζεται σαφώς στην εθνική εκτελεστική νομοθεσία.

Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν να χρησιμοποιήσουν την παρέκκλιση σε μεταγενέστερο στάδιο μετά την αρχική μεταφορά της οδηγίας περί επιστροφής στην εθνική νομοθεσία. Ωστόσο, η απόφασή τους δεν πρέπει να έχει δυσμενείς συνέπειες για τα πρόσωπα που είχαν ήδη την ευκαιρία να επωφεληθούν από τα αποτελέσματα της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-297/12, Filev και Osmani (17): «[...] στο μέτρο που δεν έχει γίνει ακόμη χρήση της ευχέρειας αυτής από ορισμένο κράτος μέλος, [...] τότε το εν λόγω κράτος δεν μπορεί να προβάλλει το δικαίωμα περιορισμού των προσώπων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ανωτέρω οδηγίας, δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο β', αυτής, έναντι των προσώπων επί των οποίων ήταν ήδη εφαρμοστέα τα αποτελέσματά της»).

2.1.   Περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα — άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α)

Τα πρόσωπα που υπόκεινται σε απαγόρευση εισόδου, τα οποία βρίσκονται σε ζώνη διέλευσης ή σε παραμεθόρια περιοχή κράτους μέλους, συχνά υπόκεινται σε ειδικούς κανόνες στα κράτη μέλη: δυνάμει «πλάσματος δικαίου», αυτά τα πρόσωπα ορισμένες φορές δεν θεωρείται ότι «διαμένουν στο έδαφος του κράτους μέλους» με αποτέλεσμα να εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες. Στην οδηγία περί επιστροφής δεν ακολουθείται αυτή η προσέγγιση και θεωρείται ότι όλοι οι υπήκοοι τρίτων χωρών που είναι φυσικά παρόντες σε έδαφος κράτους μέλους καλύπτονται από το πεδίο εφαρμογής της.

Ωστόσο, τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να αποφασίσουν να μην εφαρμόζουν την οδηγία σε «περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα», οι οποίες ορίζονται ως υπήκοοι τρίτων χωρών που:

| — | υπόκεινται σε απαγόρευση εισόδου, σύμφωνα με το άρθρο 13 του Κώδικα Συνόρων του Σένγκεν
   (18)
  , ή |
| --- | --- |

—

υπόκεινται σε απαγόρευση εισόδου, σύμφωνα με το άρθρο 13 του Κώδικα Συνόρων του Σένγκεν
   (18)
  , ή

| — | συλλαμβάνονται ή παρακολουθούνται από τις αρμόδιες αρχές σε σχέση με παράνομη χερσαία, θαλάσσια ή εναέρια διέλευση των εξωτερικών συνόρων κράτους μέλους και στους οποίους δεν έχει, εν συνεχεία, χορηγηθεί άδεια ή δικαίωμα να παραμείνουν στο εν λόγω κράτος μέλος. |
| --- | --- |

—

συλλαμβάνονται ή παρακολουθούνται από τις αρμόδιες αρχές σε σχέση με παράνομη χερσαία, θαλάσσια ή εναέρια διέλευση των εξωτερικών συνόρων κράτους μέλους και στους οποίους δεν έχει, εν συνεχεία, χορηγηθεί άδεια ή δικαίωμα να παραμείνουν στο εν λόγω κράτος μέλος.

Η χρήση της εν λόγω παρέκκλισης μπορεί να είναι χρήσιμη, για παράδειγμα, στην περίπτωση κρατών μελών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή τα οποία αντιμετωπίζουν σημαντικές μεταναστευτικές πιέσεις, εφόσον μπορεί να προβλέπει πιο αποτελεσματικές διαδικασίες· σε τέτοιες περιπτώσεις, η Επιτροπή συνιστά να εφαρμόζεται η εν λόγω παρέκκλιση.

Οι εθνικές διαδικασίες για «περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα» πρέπει να σέβονται τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα των συγκεκριμένων υπηκόων τρίτων χωρών, καθώς και τις εγγυήσεις που προβλέπονται στο άρθρο 4 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 2.2).

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Το άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) συνεπάγεται στενή χρονική και τοπική σύνδεση με τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων. Συνεπώς πρόκειται για υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι συνελήφθησαν ή υποβλήθηκαν σε έλεγχο από τις αρμόδιες αρχές ακριβώς κατά τη χρονική στιγμή της παράνομης διελεύσεως των εξωτερικών συνόρων ή κοντά στο συνοριακό σημείο διελεύσεως κατόπιν αυτής —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum (σκέψη 72). |
| --- | --- |

—

Το άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) συνεπάγεται στενή χρονική και τοπική σύνδεση με τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων. Συνεπώς πρόκειται για υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι συνελήφθησαν ή υποβλήθηκαν σε έλεγχο από τις αρμόδιες αρχές ακριβώς κατά τη χρονική στιγμή της παράνομης διελεύσεως των εξωτερικών συνόρων ή κοντά στο συνοριακό σημείο διελεύσεως κατόπιν αυτής —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum (σκέψη 72).

| — | Για παράδειγμα, οι ακόλουθες κατηγορίες προσώπων καλύπτονται από τη φράση «συλλαμβάνονται ή παρακολουθούνται από τις αρμόδιες αρχές σε σχέση με παράνομη διέλευση [...] των εξωτερικών συνόρων», διότι εξακολουθεί να υπάρχει ΑΜΕΣΗ σχέση με την πράξη παράνομης διέλευσης των συνόρων:






  — | τα πρόσωπα που φθάνουν παράτυπα με πλοίο και συλλαμβάνονται αμέσως ή εντός σύντομου χρονικού διαστήματος από την άφιξή τους, |
| --- | --- | --- |

—

Για παράδειγμα, οι ακόλουθες κατηγορίες προσώπων καλύπτονται από τη φράση «συλλαμβάνονται ή παρακολουθούνται από τις αρμόδιες αρχές σε σχέση με παράνομη διέλευση [...] των εξωτερικών συνόρων», διότι εξακολουθεί να υπάρχει ΑΜΕΣΗ σχέση με την πράξη παράνομης διέλευσης των συνόρων:

—

τα πρόσωπα που φθάνουν παράτυπα με πλοίο και συλλαμβάνονται αμέσως ή εντός σύντομου χρονικού διαστήματος από την άφιξή τους,

| — | τα πρόσωπα που συλλαμβάνονται από την αστυνομία αφού περάσουν παράνομα τη συνοριακή περίφραξη, |
| --- | --- |

—

τα πρόσωπα που συλλαμβάνονται από την αστυνομία αφού περάσουν παράνομα τη συνοριακή περίφραξη,

| — | παράτυπα εισερχόμενοι που αποβιβάζονται από το τρένο/λεωφορείο που τους έφερε απευθείας στο έδαφος κράτους μέλους (χωρίς προηγούμενη στάση σε έδαφος κράτους μέλους). |
| --- | --- |

—

παράτυπα εισερχόμενοι που αποβιβάζονται από το τρένο/λεωφορείο που τους έφερε απευθείας στο έδαφος κράτους μέλους (χωρίς προηγούμενη στάση σε έδαφος κράτους μέλους).

| — | Οι ακόλουθες κατηγορίες προσώπων δεν καλύπτονται από τη φράση «συλλαμβάνονται ή παρακολουθούνται από τις αρμόδιες αρχές σε σχέση με παράνομη διέλευση [...] των εξωτερικών συνόρων», διότι δεν υφίσταται πλέον ΑΜΕΣΗ σχέση με την πράξη της παράνομης διέλευσης των συνόρων:






  — | παράτυπα εισερχόμενοι που συλλαμβάνονται στο έδαφος κράτους μέλους εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος μετά την παράνομη είσοδο, |
| --- | --- | --- |

—

Οι ακόλουθες κατηγορίες προσώπων δεν καλύπτονται από τη φράση «συλλαμβάνονται ή παρακολουθούνται από τις αρμόδιες αρχές σε σχέση με παράνομη διέλευση [...] των εξωτερικών συνόρων», διότι δεν υφίσταται πλέον ΑΜΕΣΗ σχέση με την πράξη της παράνομης διέλευσης των συνόρων:

—

παράτυπα εισερχόμενοι που συλλαμβάνονται στο έδαφος κράτους μέλους εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος μετά την παράνομη είσοδο,

| — | παράτυποι μετανάστες που συλλαμβάνονται σε παραμεθόρια περιοχή, εκτός εάν υπάρχει ακόμη άμεση σχέση με την πράξη της παράνομης διέλευσης των συνόρων, |
| --- | --- |

—

παράτυποι μετανάστες που συλλαμβάνονται σε παραμεθόρια περιοχή, εκτός εάν υπάρχει ακόμη άμεση σχέση με την πράξη της παράνομης διέλευσης των συνόρων,

| — | παράτυπος μετανάστης που αποβιβάζεται από λεωφορείο που έρχεται από τρίτη χώρα, εάν το λεωφορείο έχει ήδη κάνει διάφορες στάσεις στο έδαφος της ΕΕ, |
| --- | --- |

—

παράτυπος μετανάστης που αποβιβάζεται από λεωφορείο που έρχεται από τρίτη χώρα, εάν το λεωφορείο έχει ήδη κάνει διάφορες στάσεις στο έδαφος της ΕΕ,

| — | παράτυποι μετανάστες που, έχοντας απελαθεί στο παρελθόν, παραβιάζουν απαγόρευση εισόδου που εξακολουθεί να ισχύει (εκτός εάν συλληφθούν σε άμεση σχέση με παράνομη διέλευση των συνόρων), |
| --- | --- |

—

παράτυποι μετανάστες που, έχοντας απελαθεί στο παρελθόν, παραβιάζουν απαγόρευση εισόδου που εξακολουθεί να ισχύει (εκτός εάν συλληφθούν σε άμεση σχέση με παράνομη διέλευση των συνόρων),

| — | παράτυποι μετανάστες που διέρχονται από εσωτερικό σύνορο —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum (σκέψη 69), άρθρο 2 παράγραφος 2 της οδηγίας που αναφέρεται στα εξωτερικά σύνορα και άρθρο 14 του κώδικα συνόρων του Σένγκεν που ισχύει για τα εξωτερικά σύνορα, |
| --- | --- |

—

παράτυποι μετανάστες που διέρχονται από εσωτερικό σύνορο —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum (σκέψη 69), άρθρο 2 παράγραφος 2 της οδηγίας που αναφέρεται στα εξωτερικά σύνορα και άρθρο 14 του κώδικα συνόρων του Σένγκεν που ισχύει για τα εξωτερικά σύνορα,

| — | παρανόμως διαμένοντες υπήκοοι τρίτων χωρών που εγκαταλείπουν το έδαφος των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum (σκέψη 71). |
| --- | --- |

—

παρανόμως διαμένοντες υπήκοοι τρίτων χωρών που εγκαταλείπουν το έδαφος των κρατών μελών και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum (σκέψη 71).

| — | Πρακτικά παραδείγματα περιπτώσεων που καλύπτονται από τη ρήτρα «και στους οποίους δεν έχει, εν συνεχεία, χορηγηθεί άδεια ή δικαίωμα να παραμείνουν στο εν λόγω κράτος μέλος», στις οποίες δεν ισχύει η παρέκκλιση:






  — | παράτυπα εισερχόμενοι που συνελήφθησαν στα εξωτερικά σύνορα και τους χορηγήθηκε εν συνεχεία δικαίωμα παραμονής ως αιτούντων άσυλο. Ακόμη και αν, μετά την τελική απόρριψη της αίτησης ασύλου, καταστούν εκ νέου «παρανόμως διαμένοντες», δεν πρέπει να εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας ως «περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα», |
| --- | --- | --- |

—

Πρακτικά παραδείγματα περιπτώσεων που καλύπτονται από τη ρήτρα «και στους οποίους δεν έχει, εν συνεχεία, χορηγηθεί άδεια ή δικαίωμα να παραμείνουν στο εν λόγω κράτος μέλος», στις οποίες δεν ισχύει η παρέκκλιση:

—

παράτυπα εισερχόμενοι που συνελήφθησαν στα εξωτερικά σύνορα και τους χορηγήθηκε εν συνεχεία δικαίωμα παραμονής ως αιτούντων άσυλο. Ακόμη και αν, μετά την τελική απόρριψη της αίτησης ασύλου, καταστούν εκ νέου «παρανόμως διαμένοντες», δεν πρέπει να εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας ως «περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα»,

| — | υπήκοος τρίτης χώρας που υπόκειται σε άρνηση εισόδου και που διαμένει στη ζώνη διέλευσης αερολιμένα (και μπορεί, ως εκ τούτου, να εξαιρεθεί από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας) μεταφέρεται στο νοσοκομείο για ιατρικούς λόγους και του χορηγείται εθνική άδεια βραχείας διαρκείας (και όχι απλώς αναβολή της απομάκρυνσης δυνάμει του άρθρου 9 παράγραφος 2 στοιχείο α) για την κάλυψη της περιόδου νοσηλείας). |
| --- | --- |

—

υπήκοος τρίτης χώρας που υπόκειται σε άρνηση εισόδου και που διαμένει στη ζώνη διέλευσης αερολιμένα (και μπορεί, ως εκ τούτου, να εξαιρεθεί από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας) μεταφέρεται στο νοσοκομείο για ιατρικούς λόγους και του χορηγείται εθνική άδεια βραχείας διαρκείας (και όχι απλώς αναβολή της απομάκρυνσης δυνάμει του άρθρου 9 παράγραφος 2 στοιχείο α) για την κάλυψη της περιόδου νοσηλείας).

| — | Η μορφή, το περιεχόμενο και τα ένδικα μέσα των αποφάσεων που εκδίδονται για υπηκόους τρίτων χωρών που εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) καλύπτονται από το εθνικό δίκαιο. |
| --- | --- |

—

Η μορφή, το περιεχόμενο και τα ένδικα μέσα των αποφάσεων που εκδίδονται για υπηκόους τρίτων χωρών που εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) καλύπτονται από το εθνικό δίκαιο.

| — | Οι αρνήσεις εισόδου δυνάμει του άρθρου 14 του κώδικα συνόρων του Σένγκεν καλύπτουν όλα τα πρόσωπα που δεν πληρούν τους όρους εισόδου που προβλέπονται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 του εν λόγω κώδικα. |
| --- | --- |

—

Οι αρνήσεις εισόδου δυνάμει του άρθρου 14 του κώδικα συνόρων του Σένγκεν καλύπτουν όλα τα πρόσωπα που δεν πληρούν τους όρους εισόδου που προβλέπονται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 του εν λόγω κώδικα.

| — | Τα πρόσωπα που υπόκεινται σε άρνηση εισόδου σε ζώνη διέλευσης αερολιμένα ή σε σημείο συνοριακής διέλευσης που βρίσκεται στο έδαφος κράτους μέλους εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής (δεδομένου ότι είναι ήδη φυσικά παρόντα στο έδαφος του κράτους μέλους). Ωστόσο, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιήσουν την παρέκκλιση του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) που αναφέρει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν να μην εφαρμόσουν την οδηγία σε αυτές τις περιπτώσεις. |
| --- | --- |

—

Τα πρόσωπα που υπόκεινται σε άρνηση εισόδου σε ζώνη διέλευσης αερολιμένα ή σε σημείο συνοριακής διέλευσης που βρίσκεται στο έδαφος κράτους μέλους εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής (δεδομένου ότι είναι ήδη φυσικά παρόντα στο έδαφος του κράτους μέλους). Ωστόσο, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιήσουν την παρέκκλιση του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) που αναφέρει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν να μην εφαρμόσουν την οδηγία σε αυτές τις περιπτώσεις.

| — | Οι εξαιρέσεις για περιπτώσεις συνοριακού χαρακτήρα δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) ισχύουν μόνο σε περιπτώσεις συλλήψεων στα εξωτερικά και όχι στα εσωτερικά σύνορα —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum. |
| --- | --- |

—

Οι εξαιρέσεις για περιπτώσεις συνοριακού χαρακτήρα δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) ισχύουν μόνο σε περιπτώσεις συλλήψεων στα εξωτερικά και όχι στα εσωτερικά σύνορα —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum.

| — | Η προσωρινή επαναφορά ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα δεν ισοδυναμεί με μετατροπή των εσωτερικών συνόρων σε εξωτερικά. Ως εκ τούτου, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής. |
| --- | --- |

—

Η προσωρινή επαναφορά ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα δεν ισοδυναμεί με μετατροπή των εσωτερικών συνόρων σε εξωτερικά. Ως εκ τούτου, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής.

| — | Οι περιπτώσεις με «διασυνοριακό» και «παρεμφερή» χαρακτήρα που μπορούν να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) της οδηγίας δεν είναι οι ίδιες με τις περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 12 παράγραφος 3 της ίδιας οδηγίας (απλοποιημένη διαδικασία σε περίπτωση παράνομης εισόδου): ο όρος «παράνομη είσοδος» (που χρησιμοποιείται στο άρθρο 12 παράγραφος 3) δεν είναι συνώνυμος με τις περιπτώσεις «διασυνοριακού» και «παρεμφερούς» χαρακτήρα που περιγράφονται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) της οδηγίας περί επιστροφής. Παράδειγμα: παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας που συλλαμβάνεται στο έδαφος κράτους μέλους τρεις μήνες μετά την παράνομη είσοδό του σε αυτό δεν καλύπτεται από το άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) της οδηγίας περί επιστροφής, αλλά ενδέχεται να καλύπτεται από το άρθρο 12 παράγραφος 3 της ίδιας οδηγίας. |
| --- | --- |

—

Οι περιπτώσεις με «διασυνοριακό» και «παρεμφερή» χαρακτήρα που μπορούν να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) της οδηγίας δεν είναι οι ίδιες με τις περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 12 παράγραφος 3 της ίδιας οδηγίας (απλοποιημένη διαδικασία σε περίπτωση παράνομης εισόδου): ο όρος «παράνομη είσοδος» (που χρησιμοποιείται στο άρθρο 12 παράγραφος 3) δεν είναι συνώνυμος με τις περιπτώσεις «διασυνοριακού» και «παρεμφερούς» χαρακτήρα που περιγράφονται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) της οδηγίας περί επιστροφής. Παράδειγμα: παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας που συλλαμβάνεται στο έδαφος κράτους μέλους τρεις μήνες μετά την παράνομη είσοδό του σε αυτό δεν καλύπτεται από το άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) της οδηγίας περί επιστροφής, αλλά ενδέχεται να καλύπτεται από το άρθρο 12 παράγραφος 3 της ίδιας οδηγίας.

2.2.   Ειδικές εγγυήσεις για «περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα»

Εάν τα κράτη μέλη επιλέξουν να μην εφαρμόζουν την οδηγία σε περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα, πρέπει ωστόσο να σεβαστούν την αρχή της μη επαναπροώθησης και να διασφαλίσουν –σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής– ότι το επίπεδο προστασίας των προσώπων που επηρεάζονται δεν είναι λιγότερο ευνοϊκό από αυτό που ορίζεται στα άρθρα της οδηγίας περί επιστροφής σχετικά με:

| — | τους περιορισμούς της χρήσης αναγκαστικών μέτρων, |
| --- | --- |

—

τους περιορισμούς της χρήσης αναγκαστικών μέτρων,

| — | την αναβολή της απομάκρυνσης, |
| --- | --- |

—

την αναβολή της απομάκρυνσης,

| — | την επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και την απαραίτητη θεραπευτική αγωγή, συνυπολογίζοντας τις ανάγκες των ευάλωτων ατόμων, και |
| --- | --- |

—

την επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και την απαραίτητη θεραπευτική αγωγή, συνυπολογίζοντας τις ανάγκες των ευάλωτων ατόμων, και

| — | τους όρους κράτησης. |
| --- | --- |

—

τους όρους κράτησης.

Επιπλέον, πρέπει να επισημανθεί ότι οι εγγυήσεις στο πλαίσιο του κεκτημένου της Ένωσης στον τομέα του ασύλου (για παράδειγμα, όσον αφορά συγκεκριμένα την πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου) δεν παύουν να ισχύουν λόγω της επιλογής των κρατών μελών να μην εφαρμόσουν την οδηγία περί επιστροφής σε περιπτώσεις συνοριακού χαρακτήρα. Μεταξύ των υποχρεώσεων δυνάμει του κεκτημένου της Ένωσης στον τομέα του ασύλου συγκαταλέγεται συγκεκριμένα η υποχρέωση των κρατών μελών να:

| — | παρέχουν πληροφορίες στους υπηκόους τρίτων χωρών που ενδέχεται να επιθυμούν να υποβάλουν αίτηση διεθνούς προστασίας σχετικά με τη δυνατότητά τους να το πράξουν, |
| --- | --- |

—

παρέχουν πληροφορίες στους υπηκόους τρίτων χωρών που ενδέχεται να επιθυμούν να υποβάλουν αίτηση διεθνούς προστασίας σχετικά με τη δυνατότητά τους να το πράξουν,

| — | διασφαλίζουν ότι οι συνοριοφύλακες και άλλες αρμόδιες αρχές διαθέτουν τις σχετικές πληροφορίες και ότι οι υπάλληλοί τους λαμβάνουν το επίπεδο κατάρτισης που απαιτείται για την αναγνώριση των αιτούντων και τις οδηγίες ώστε να ενημερώνονται οι αιτούντες σχετικά με τον τόπο και τον τρόπο υποβολής αιτήσεων διεθνούς προστασίας, |
| --- | --- |

—

διασφαλίζουν ότι οι συνοριοφύλακες και άλλες αρμόδιες αρχές διαθέτουν τις σχετικές πληροφορίες και ότι οι υπάλληλοί τους λαμβάνουν το επίπεδο κατάρτισης που απαιτείται για την αναγνώριση των αιτούντων και τις οδηγίες ώστε να ενημερώνονται οι αιτούντες σχετικά με τον τόπο και τον τρόπο υποβολής αιτήσεων διεθνούς προστασίας,

| — | παρέχουν δυνατότητα διερμηνείας στο μέτρο που είναι αναγκαίο για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου, |
| --- | --- |

—

παρέχουν δυνατότητα διερμηνείας στο μέτρο που είναι αναγκαίο για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου,

| — | μεριμνούν ώστε οι οργανώσεις και τα πρόσωπα που ενημερώνουν και συμβουλεύουν τους αιτούντες να έχουν πραγματική πρόσβαση στους αιτούντες που βρίσκονται στα σημεία διέλευσης των συνόρων, περιλαμβανομένων των ζωνών διέλευσης, στα εξωτερικά σύνορα. |
| --- | --- |

—

μεριμνούν ώστε οι οργανώσεις και τα πρόσωπα που ενημερώνουν και συμβουλεύουν τους αιτούντες να έχουν πραγματική πρόσβαση στους αιτούντες που βρίσκονται στα σημεία διέλευσης των συνόρων, περιλαμβανομένων των ζωνών διέλευσης, στα εξωτερικά σύνορα.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Πρακτική εφαρμογή της παρούσας διάταξης σε περίπτωση άρνησης εισόδου στα σύνορα: υπάρχουν δύο δυνατότητες: είτε το πρόσωπο είναι φυσικά παρόν στο έδαφος κράτους μέλους κατόπιν άρνησης εισόδου στα σύνορα (π.χ., σε ζώνη διέλευσης αερολιμένα) είτε δεν είναι φυσικά παρόν στο έδαφος κράτους μέλους (π.χ., ένα πρόσωπο στο οποίο έχει απαγορευθεί η είσοδος στα χερσαία σύνορα και που εξακολουθεί να είναι φυσικά παρόν σε έδαφος τρίτης χώρας). Στην πρώτη περίπτωση εφαρμόζονται οι εγγυήσεις του άρθρου 4 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής. Στη δεύτερη περίπτωση δεν εφαρμόζεται το άρθρο 4 παράγραφος 4. |
| --- | --- |

—

Πρακτική εφαρμογή της παρούσας διάταξης σε περίπτωση άρνησης εισόδου στα σύνορα: υπάρχουν δύο δυνατότητες: είτε το πρόσωπο είναι φυσικά παρόν στο έδαφος κράτους μέλους κατόπιν άρνησης εισόδου στα σύνορα (π.χ., σε ζώνη διέλευσης αερολιμένα) είτε δεν είναι φυσικά παρόν στο έδαφος κράτους μέλους (π.χ., ένα πρόσωπο στο οποίο έχει απαγορευθεί η είσοδος στα χερσαία σύνορα και που εξακολουθεί να είναι φυσικά παρόν σε έδαφος τρίτης χώρας). Στην πρώτη περίπτωση εφαρμόζονται οι εγγυήσεις του άρθρου 4 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής. Στη δεύτερη περίπτωση δεν εφαρμόζεται το άρθρο 4 παράγραφος 4.

| — | Ο σεβασμός της αρχής της μη επαναπροώθησης που αναγνωρίζεται στο άρθρο 4 παράγραφος 4 στοιχείο β) της οδηγίας περί επιστροφής —και κατοχυρώνεται στο άρθρο 19 παράγραφος 2 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ο Χάρτης») καθώς και στο άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου («ΕΣΔΑ»)— είναι απόλυτος και δεν πρέπει να υπονομεύεται σε καμία περίπτωση, ακόμη και αν οι αλλοδαποί συνιστούν απειλή για τη δημόσια τάξη ή έχουν διαπράξει ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα. Τα εν λόγω πρόσωπα μπορούν να αποκλειστούν από το καθεστώς πρόσφυγα ή από το καθεστώς επικουρικής προστασίας, αλλά δεν μπορούν να επιστραφούν σε χώρα στην οποία ενδέχεται να βασανιστούν ή να θανατωθούν. |
| --- | --- |

—

Ο σεβασμός της αρχής της μη επαναπροώθησης που αναγνωρίζεται στο άρθρο 4 παράγραφος 4 στοιχείο β) της οδηγίας περί επιστροφής —και κατοχυρώνεται στο άρθρο 19 παράγραφος 2 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ο Χάρτης») καθώς και στο άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου («ΕΣΔΑ»)— είναι απόλυτος και δεν πρέπει να υπονομεύεται σε καμία περίπτωση, ακόμη και αν οι αλλοδαποί συνιστούν απειλή για τη δημόσια τάξη ή έχουν διαπράξει ιδιαίτερα σοβαρό έγκλημα. Τα εν λόγω πρόσωπα μπορούν να αποκλειστούν από το καθεστώς πρόσφυγα ή από το καθεστώς επικουρικής προστασίας, αλλά δεν μπορούν να επιστραφούν σε χώρα στην οποία ενδέχεται να βασανιστούν ή να θανατωθούν.

2.3.   Ποινικό δίκαιο και υποθέσεις έκδοσης

Τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να αποφασίσουν να μην εφαρμόζουν την οδηγία σε υπηκόους τρίτων χωρών που:

| — | που υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής ως ποινική κύρωση, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, |
| --- | --- |

—

που υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής ως ποινική κύρωση, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο,

| — | που υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής ως συνέπεια ποινικής κύρωσης, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, ή |
| --- | --- |

—

που υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής ως συνέπεια ποινικής κύρωσης, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, ή

| — | που υπόκεινται σε διαδικασίες έκδοσης. |
| --- | --- |

—

που υπόκεινται σε διαδικασίες έκδοσης.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Οι υποθέσεις του ποινικού δικαίου που αναφέρονται στην ανωτέρω διάταξη είναι εκείνες που θεωρούνται συνήθως εγκλήματα στις εθνικές έννομες τάξεις των κρατών μελών.






  — | Στην απόφασή του στην υπόθεση C-297/12, Filev και Osmani, το ΔΕΕ αποσαφήνισε ότι τα αδικήματα κατά παράβαση του εθνικού δικαίου περί ναρκωτικών και οι καταδίκες για διακίνηση ναρκωτικών συνιστούν περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να εφαρμοστεί η παρέκκλιση. |
| --- | --- | --- |

—

Οι υποθέσεις του ποινικού δικαίου που αναφέρονται στην ανωτέρω διάταξη είναι εκείνες που θεωρούνται συνήθως εγκλήματα στις εθνικές έννομες τάξεις των κρατών μελών.

—

Στην απόφασή του στην υπόθεση C-297/12, Filev και Osmani, το ΔΕΕ αποσαφήνισε ότι τα αδικήματα κατά παράβαση του εθνικού δικαίου περί ναρκωτικών και οι καταδίκες για διακίνηση ναρκωτικών συνιστούν περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να εφαρμοστεί η παρέκκλιση.

| — | Στην απόφασή του στην υπόθεση C-329/11, Achughbabian, το ΔΕΕ επιβεβαίωσε ότι η εν λόγω παρέκκλιση δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι έχουν διαπράξει μόνον το αδίκημα της παράνομης διαμονής χωρίς να καταστεί η οδηγία περί επιστροφής άνευ αντικειμένου και δεσμευτικού αποτελέσματος. |
| --- | --- |

—

Στην απόφασή του στην υπόθεση C-329/11, Achughbabian, το ΔΕΕ επιβεβαίωσε ότι η εν λόγω παρέκκλιση δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι έχουν διαπράξει μόνον το αδίκημα της παράνομης διαμονής χωρίς να καταστεί η οδηγία περί επιστροφής άνευ αντικειμένου και δεσμευτικού αποτελέσματος.

| — | Τυχόν παραβάσεις που σχετίζονται με τη μετανάστευση, όπως για παράδειγμα οι απλές περιπτώσεις παράτυπης εισόδου ή παραμονής δεν δικαιολογούν τη χρήση αυτής της παρέκκλισης. |
| --- | --- |

—

Τυχόν παραβάσεις που σχετίζονται με τη μετανάστευση, όπως για παράδειγμα οι απλές περιπτώσεις παράτυπης εισόδου ή παραμονής δεν δικαιολογούν τη χρήση αυτής της παρέκκλισης.

| — | Οι διαδικασίες έκδοσης δεν σχετίζονται απαραίτητα με τις διαδικασίες επιστροφής. Η ευρωπαϊκή σύμβαση εκδόσεως του 1957 (19) ορίζει την έκδοση ως παράδοση των «προσώπων εις βάρος των οποίων έχουν κινηθεί διαδικασίες για αδίκημα από τις αρμόδιες αρχές του αιτούντος μέρους ή που καταζητούνται από τις εν λόγω αρχές για την έκτιση ποινής ή διαταγής κράτησης». Υφίσταται, ωστόσο, το ενδεχόμενο αλληλεπικαλύψεων και σκοπός της εν λόγω παρέκκλισης είναι να αποσαφηνίσει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέξουν να μην εφαρμόσουν τις διαδικαστικές εγγυήσεις που περιέχονται στην οδηγία περί επιστροφής κατά την επιστροφή προσώπων στο πλαίσιο διαδικασιών έκδοσης. |
| --- | --- |

—

Οι διαδικασίες έκδοσης δεν σχετίζονται απαραίτητα με τις διαδικασίες επιστροφής. Η ευρωπαϊκή σύμβαση εκδόσεως του 1957 (19) ορίζει την έκδοση ως παράδοση των «προσώπων εις βάρος των οποίων έχουν κινηθεί διαδικασίες για αδίκημα από τις αρμόδιες αρχές του αιτούντος μέρους ή που καταζητούνται από τις εν λόγω αρχές για την έκτιση ποινής ή διαταγής κράτησης». Υφίσταται, ωστόσο, το ενδεχόμενο αλληλεπικαλύψεων και σκοπός της εν λόγω παρέκκλισης είναι να αποσαφηνίσει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέξουν να μην εφαρμόσουν τις διαδικαστικές εγγυήσεις που περιέχονται στην οδηγία περί επιστροφής κατά την επιστροφή προσώπων στο πλαίσιο διαδικασιών έκδοσης.

3.   ΕΥΝΟΪΚΟΤΕΡΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 4

Μολονότι η οδηγία περί επιστροφής αποσκοπεί στην εναρμόνιση των διαδικασιών επιστροφής στα κράτη μέλη, ισχύει ρητά υπό την επιφύλαξη ευνοϊκότερων διατάξεων που περιέχονται σε διμερείς ή πολυμερείς διεθνείς συμφωνίες (άρθρο 4 παράγραφος 1).

Η οδηγία περί επιστροφής ισχύει επίσης υπό την επιφύλαξη «διατάξεως ευνοϊκότερης για τους υπηκόους τρίτων χωρών που περιέχεται στο κοινοτικό κεκτημένο περί μετανάστευσης και ασύλου» (άρθρο 4 παράγραφος 2) καθώς και «του δικαιώματος των κρατών μελών να θεσπίζουν ή να διατηρούν σε ισχύ διατάξεις που είναι ευνοϊκότερες για τα πρόσωπα στα οποία εφαρμόζονται, υπό τον όρο ότι οι εν λόγω διατάξεις είναι συμβατές με την οδηγία» (άρθρο 4 παράγραφος 3).

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Δεδομένου ότι η οδηγία περί επιστροφής αποσκοπεί στον ορισμό ελάχιστων κοινών κανόνων για τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων των προσώπων που υπάγονται σε διαδικασίες επιστροφής, ο όρος «ευνοϊκότερος/η» πρέπει πάντοτε να ερμηνεύεται ως «ευνοϊκότερος για τον επιστρέφοντα» και όχι για το κράτος που τον απελαύνει ή τον απομακρύνει. |
| --- | --- |

—

Δεδομένου ότι η οδηγία περί επιστροφής αποσκοπεί στον ορισμό ελάχιστων κοινών κανόνων για τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων των προσώπων που υπάγονται σε διαδικασίες επιστροφής, ο όρος «ευνοϊκότερος/η» πρέπει πάντοτε να ερμηνεύεται ως «ευνοϊκότερος για τον επιστρέφοντα» και όχι για το κράτος που τον απελαύνει ή τον απομακρύνει.

| — | Τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να εφαρμόζουν αυστηρότερους κανόνες στους τομείς που διέπονται από την οδηγία περί επιστροφής: βλέπε την απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-61/11, El Dridi (20) (σκέψη 33): «[...] της οδηγίας 2008/115/ΕΚ [...] εντούτοις, η εν λόγω οδηγία δεν επιτρέπει στα κράτη αυτά να εφαρμόσουν αυστηρότερους κανόνες στον τομέα που αυτή διέπει.» |
| --- | --- |

—

Τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να εφαρμόζουν αυστηρότερους κανόνες στους τομείς που διέπονται από την οδηγία περί επιστροφής: βλέπε την απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-61/11, El Dridi (20) (σκέψη 33): «[...] της οδηγίας 2008/115/ΕΚ [...] εντούτοις, η εν λόγω οδηγία δεν επιτρέπει στα κράτη αυτά να εφαρμόσουν αυστηρότερους κανόνες στον τομέα που αυτή διέπει.»

| — | Επιβολή προστίμου αντί της έκδοσης απόφασης επιστροφής: η οδηγία περί επιστροφής δεν επιτρέπει την εφαρμογή ενός μηχανισμού που να προβλέπει, σε περίπτωση παράνομης διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών στην επικράτεια κράτους μέλους, την επιβολή, αναλόγως των περιστάσεων, είτε πρόστιμου είτε απελάσεως, κατ' αποκλεισμό καθενός εκ των μέτρων αυτών από το άλλο [βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-38/14, Zaizoune (21)]. |
| --- | --- |

—

Επιβολή προστίμου αντί της έκδοσης απόφασης επιστροφής: η οδηγία περί επιστροφής δεν επιτρέπει την εφαρμογή ενός μηχανισμού που να προβλέπει, σε περίπτωση παράνομης διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών στην επικράτεια κράτους μέλους, την επιβολή, αναλόγως των περιστάσεων, είτε πρόστιμου είτε απελάσεως, κατ' αποκλεισμό καθενός εκ των μέτρων αυτών από το άλλο [βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-38/14, Zaizoune (21)].

| — | Η εφαρμογή τμημάτων της οδηγίας περί επιστροφής σε πρόσωπα που εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχεία α) και β) είναι συμβατή με την οδηγία και μπορεί να θεωρηθεί ότι καλύπτεται από το άρθρο 4 παράγραφος 3, καθώς συνιστά ενδεχομένως ευνοϊκότερη πρακτική για τους υπηκόους τρίτων χωρών. |
| --- | --- |

—

Η εφαρμογή τμημάτων της οδηγίας περί επιστροφής σε πρόσωπα που εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχεία α) και β) είναι συμβατή με την οδηγία και μπορεί να θεωρηθεί ότι καλύπτεται από το άρθρο 4 παράγραφος 3, καθώς συνιστά ενδεχομένως ευνοϊκότερη πρακτική για τους υπηκόους τρίτων χωρών.

4.   ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΑΡΑΒΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — όπως έχει ερμηνευθεί από το ΔΕΕ στις υποθέσεις C-61/11, El Dridi, C-329/11, Achughbabian, C-430/11, Sagor, C-297/12, Filev και Osmani, C-38/14, Zaizoune, C-290/14, Celaj, C-47/15, Affum.

Τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν ελεύθερα αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις, περιλαμβανομένης της φυλάκισης ως ποινικής κύρωσης, για παραβάσεις των μεταναστευτικών κανόνων, με την προϋπόθεση ότι τα εν λόγω μέτρα δεν υπονομεύουν την εφαρμογή της οδηγίας περί επιστροφής και διασφαλίζουν τον πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ιδίως δε εκείνων που εγγυάται ο ΧΘΔ όπως ερμηνεύονται σύμφωνα με τις αντίστοιχες διατάξεις της ΕΣΔΑ. Εναπόκειται στο εθνικό δίκαιο να προσδιορίζει τα είδη των παραβάσεων των μεταναστευτικών κανόνων στα οποία πρέπει να επιβάλλονται κυρώσεις.

Καμία διάταξη δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να εξετάζουν και να λαμβάνουν υπόψη στο οικείο εθνικό ποινικό δίκαιο τις παραβάσεις των μεταναστευτικών κανόνων που διαπράττονται σε άλλα κράτη μέλη.

Μη συμμόρφωση προς απαγόρευση εισόδου: τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλουν κυρώσεις ποινικού δικαίου εις βάρος παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών που έχουν επιστραφεί και που εισέρχονται εκ νέου στο έδαφος κράτους μέλους παραβιάζοντας απαγόρευση εισόδου. Τέτοιου είδους ποινικές κυρώσεις είναι αποδεκτές μόνο υπό την προϋπόθεση ότι η απαγόρευση εισόδου που έχει εκδοθεί εις βάρος του υπηκόου τρίτης χώρας συνάδει με τις διατάξεις της οδηγίας. Οι εν λόγω ποινικές κυρώσεις διασφαλίζουν τον πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της σύμβασης της Γενεύης του 1951 (22), ιδίως δε του άρθρου 31 παράγραφος 1 (23) [βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-290/14, Celaj
   (24)].

| — | Η οδηγία περί επιστροφής δεν απαγορεύει την επιβολή ποινικών κυρώσεων, βάσει των εθνικών κανόνων ποινικής δικονομίας, σε υπηκόους τρίτων χωρών στους οποίους έχουν εφαρμοστεί ανεπιτυχώς οι διαδικασίες επιστροφής που θεσπίστηκαν με την οδηγία και οι οποίοι διαμένουν παράνομα στο έδαφος κράτους μέλους χωρίς να υπάρχει λόγος που να δικαιολογεί τη μη επιστροφή. Οι ποινικές κυρώσεις που αποσκοπούν στην αποτροπή της παράνομης παραμονής των εν λόγω επιστρεφόντων πρέπει να διασφαλίζουν τον πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, και ιδίως εκείνων που εγγυάται η ΕΣΔΑ (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-329/11, Achughbabian, σκέψεις 48 και 49) καθώς και της αρχής της αναλογικότητας. |
| --- | --- |

—

Η οδηγία περί επιστροφής δεν απαγορεύει την επιβολή ποινικών κυρώσεων, βάσει των εθνικών κανόνων ποινικής δικονομίας, σε υπηκόους τρίτων χωρών στους οποίους έχουν εφαρμοστεί ανεπιτυχώς οι διαδικασίες επιστροφής που θεσπίστηκαν με την οδηγία και οι οποίοι διαμένουν παράνομα στο έδαφος κράτους μέλους χωρίς να υπάρχει λόγος που να δικαιολογεί τη μη επιστροφή. Οι ποινικές κυρώσεις που αποσκοπούν στην αποτροπή της παράνομης παραμονής των εν λόγω επιστρεφόντων πρέπει να διασφαλίζουν τον πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, και ιδίως εκείνων που εγγυάται η ΕΣΔΑ (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-329/11, Achughbabian, σκέψεις 48 και 49) καθώς και της αρχής της αναλογικότητας.

| — | Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να προβλέπουν στην εθνική νομοθεσία αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις (π.χ., πρόστιμα, κατάσχεση εγγράφων, μείωση/άρνηση χορήγησης παροχών/επιδομάτων, άρνηση χορήγησης άδειας εργασίας) εις βάρος υπηκόων τρίτων χωρών που παρεμποδίζουν εσκεμμένα τη διαδικασία επιστροφής (π.χ., καταστροφή ή κατ' άλλο τρόπο διάθεση των υπαρχόντων ταξιδιωτικών εγγράφων, επίδειξη πλαστών ή παραποιημένων εγγράφων ταυτότητας, παρεμπόδιση της διαδικασίας ταυτοποίησης, επανειλημμένη άρνηση επιβίβασης), υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω κυρώσεις δεν θέτουν σε κίνδυνο την επίτευξη του στόχου της οδηγίας περί επιστροφής και σέβονται πλήρως τα θεμελιώδη δικαιώματα. |
| --- | --- |

—

Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να προβλέπουν στην εθνική νομοθεσία αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις (π.χ., πρόστιμα, κατάσχεση εγγράφων, μείωση/άρνηση χορήγησης παροχών/επιδομάτων, άρνηση χορήγησης άδειας εργασίας) εις βάρος υπηκόων τρίτων χωρών που παρεμποδίζουν εσκεμμένα τη διαδικασία επιστροφής (π.χ., καταστροφή ή κατ' άλλο τρόπο διάθεση των υπαρχόντων ταξιδιωτικών εγγράφων, επίδειξη πλαστών ή παραποιημένων εγγράφων ταυτότητας, παρεμπόδιση της διαδικασίας ταυτοποίησης, επανειλημμένη άρνηση επιβίβασης), υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω κυρώσεις δεν θέτουν σε κίνδυνο την επίτευξη του στόχου της οδηγίας περί επιστροφής και σέβονται πλήρως τα θεμελιώδη δικαιώματα.

| — | Ποινικοποίηση της απλής παράνομης παραμονής: τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να επιβάλλουν ποινή φυλάκισης δυνάμει του εθνικού ποινικού δικαίου αποκλειστικά λόγω παράνομης παραμονής πριν από ή κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης διαδικασιών επιστροφής, καθόσον αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση της επιστροφής (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-61/11, El Dridi). Η οδηγία περί επιστροφής δεν εμποδίζει, πάντως, τα κράτη μέλη να προβλέπουν ποινή φυλάκισης για την τέλεση άλλων αδικημάτων από εκείνα που στηρίζονται μόνο στην παράνομη είσοδο, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων κατά τις οποίες δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η εν λόγω διαδικασία (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum, σκέψη 65). |
| --- | --- |

—

Ποινικοποίηση της απλής παράνομης παραμονής: τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να επιβάλλουν ποινή φυλάκισης δυνάμει του εθνικού ποινικού δικαίου αποκλειστικά λόγω παράνομης παραμονής πριν από ή κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης διαδικασιών επιστροφής, καθόσον αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση της επιστροφής (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-61/11, El Dridi). Η οδηγία περί επιστροφής δεν εμποδίζει, πάντως, τα κράτη μέλη να προβλέπουν ποινή φυλάκισης για την τέλεση άλλων αδικημάτων από εκείνα που στηρίζονται μόνο στην παράνομη είσοδο, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων κατά τις οποίες δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η εν λόγω διαδικασία (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum, σκέψη 65).

| — | Οικονομικές κυρώσεις: η επιβολή (αναλογικής) χρηματικής ποινής για παράνομη παραμονή δυνάμει του εθνικού ποινικού δικαίου δεν είναι αφ' εαυτής ασύμβατη με τους στόχους της οδηγίας περί επιστροφής, καθόσον δεν αποκλείει την έκδοση αποφάσεως επιστροφής και την εκτέλεσή της, εφόσον τηρούνται πλήρως οι προϋποθέσεις της οδηγίας (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-430/11, Sagor). Η εθνική νομοθεσία που προβλέπει είτε πρόστιμο είτε απέλαση σε περιπτώσεις παράνομης παραμονής, κατ' αποκλεισμό καθενός εκ των μέτρων αυτών από το άλλο, είναι ασύμβατη με την οδηγία περί επιστροφής, καθώς θίγει την πρακτική αποτελεσματικότητα της οδηγίας (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-38/14, Zaizoune). |
| --- | --- |

—

Οικονομικές κυρώσεις: η επιβολή (αναλογικής) χρηματικής ποινής για παράνομη παραμονή δυνάμει του εθνικού ποινικού δικαίου δεν είναι αφ' εαυτής ασύμβατη με τους στόχους της οδηγίας περί επιστροφής, καθόσον δεν αποκλείει την έκδοση αποφάσεως επιστροφής και την εκτέλεσή της, εφόσον τηρούνται πλήρως οι προϋποθέσεις της οδηγίας (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-430/11, Sagor). Η εθνική νομοθεσία που προβλέπει είτε πρόστιμο είτε απέλαση σε περιπτώσεις παράνομης παραμονής, κατ' αποκλεισμό καθενός εκ των μέτρων αυτών από το άλλο, είναι ασύμβατη με την οδηγία περί επιστροφής, καθώς θίγει την πρακτική αποτελεσματικότητα της οδηγίας (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-38/14, Zaizoune).

| — | Σε συμφωνία με το άρθρο 5 της οδηγίας 2009/52/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (25) («οδηγία για τις κυρώσεις κατά των εργοδοτών»), οι εργοδότες που απασχολούν παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών χωρίς άδεια οφείλουν να καταβάλουν χρηματικό πρόστιμο στο οποίο περιλαμβάνονται τα έξοδα επιστροφής στις περιπτώσεις που κινείται διαδικασία επιστροφής. Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίζουν να προσαρμόζουν τις χρηματικές κυρώσεις ώστε να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο μέσο κόστος επιστροφής. |
| --- | --- |

—

Σε συμφωνία με το άρθρο 5 της οδηγίας 2009/52/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (25) («οδηγία για τις κυρώσεις κατά των εργοδοτών»), οι εργοδότες που απασχολούν παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών χωρίς άδεια οφείλουν να καταβάλουν χρηματικό πρόστιμο στο οποίο περιλαμβάνονται τα έξοδα επιστροφής στις περιπτώσεις που κινείται διαδικασία επιστροφής. Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίζουν να προσαρμόζουν τις χρηματικές κυρώσεις ώστε να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο μέσο κόστος επιστροφής.

| — | Άμεση απέλαση δυνάμει του εθνικού ποινικού δικαίου (σε περιπτώσεις που δεν εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο β) —βλέπε ενότητα 2.3 ανωτέρω): επιτρέπεται μόνον εάν η απόφαση που επιβάλλει την ποινή συμμορφώνεται με όλες τις εγγυήσεις της οδηγίας περί επιστροφής (συμπεριλαμβανομένης της μορφής των αποφάσεων επιστροφής, των νομικών εγγυήσεων και της εκ των προτέρων εξέτασης της δυνατότητας οικειοθελούς αναχώρησης) (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-430/11, Sagor). |
| --- | --- |

—

Άμεση απέλαση δυνάμει του εθνικού ποινικού δικαίου (σε περιπτώσεις που δεν εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο β) —βλέπε ενότητα 2.3 ανωτέρω): επιτρέπεται μόνον εάν η απόφαση που επιβάλλει την ποινή συμμορφώνεται με όλες τις εγγυήσεις της οδηγίας περί επιστροφής (συμπεριλαμβανομένης της μορφής των αποφάσεων επιστροφής, των νομικών εγγυήσεων και της εκ των προτέρων εξέτασης της δυνατότητας οικειοθελούς αναχώρησης) (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-430/11, Sagor).

| — | Κατ' οίκον περιορισμός δυνάμει του εθνικού ποινικού δικαίου: επιτρέπεται μόνον εάν έχουν θεσπιστεί εγγυήσεις βάσει των οποίων ο κατ' οίκον περιορισμός δεν εμποδίζει την επιστροφή και παύει η εκτέλεση της ποινής αυτής μόλις καθίσταται δυνατή η φυσική μεταφορά του ενδιαφερομένου εκτός του εν λόγω κράτους μέλους (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-430/11, Sagor). |
| --- | --- |

—

Κατ' οίκον περιορισμός δυνάμει του εθνικού ποινικού δικαίου: επιτρέπεται μόνον εάν έχουν θεσπιστεί εγγυήσεις βάσει των οποίων ο κατ' οίκον περιορισμός δεν εμποδίζει την επιστροφή και παύει η εκτέλεση της ποινής αυτής μόλις καθίσταται δυνατή η φυσική μεταφορά του ενδιαφερομένου εκτός του εν λόγω κράτους μέλους (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-430/11, Sagor).

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | «Λόγοι που δικαιολογούν τη μη επιστροφή» μπορεί να είναι:






  — | είτε λόγοι που δεν εξαρτώνται από τον επιστρέφοντα (όπως για παράδειγμα καθυστερήσεις στην εξασφάλιση των αναγκαίων εγγράφων από τρίτες χώρες λόγω ανεπαρκούς συνεργασίας των αρχών της τρίτης χώρας, κατάσταση κρίσης στη χώρα επιστροφής που καθιστά αδύνατη την ασφαλή επιστροφή του, χορήγηση επίσημης αναβολής της επιστροφής σε ορισμένες κατηγορίες επιστρεφόντων), ή |
| --- | --- | --- |

—

«Λόγοι που δικαιολογούν τη μη επιστροφή» μπορεί να είναι:

—

είτε λόγοι που δεν εξαρτώνται από τον επιστρέφοντα (όπως για παράδειγμα καθυστερήσεις στην εξασφάλιση των αναγκαίων εγγράφων από τρίτες χώρες λόγω ανεπαρκούς συνεργασίας των αρχών της τρίτης χώρας, κατάσταση κρίσης στη χώρα επιστροφής που καθιστά αδύνατη την ασφαλή επιστροφή του, χορήγηση επίσημης αναβολής της επιστροφής σε ορισμένες κατηγορίες επιστρεφόντων), ή

| — | λόγοι που εξαρτώνται από τον επιστρέφοντα, οι οποίοι αναγνωρίζονται ως νόμιμοι ή δικαιολογημένοι δυνάμει του ενωσιακού ή εθνικού δικαίου (π.χ., προβλήματα υγείας ή οικογενειακοί λόγοι που οδηγούν στην αναβολή της απομάκρυνσης, εκκρεμής διαδικασία προσφυγής με ανασταλτικό αποτέλεσμα, απόφαση συνεργασίας με τις αρχές ως μάρτυρας). Η απλή υποκειμενική επιθυμία παραμονής στην ΕΕ δεν μπορεί ποτέ να θεωρηθεί «λόγος που δικαιολογεί τη μη επιστροφή». |
| --- | --- |

—

λόγοι που εξαρτώνται από τον επιστρέφοντα, οι οποίοι αναγνωρίζονται ως νόμιμοι ή δικαιολογημένοι δυνάμει του ενωσιακού ή εθνικού δικαίου (π.χ., προβλήματα υγείας ή οικογενειακοί λόγοι που οδηγούν στην αναβολή της απομάκρυνσης, εκκρεμής διαδικασία προσφυγής με ανασταλτικό αποτέλεσμα, απόφαση συνεργασίας με τις αρχές ως μάρτυρας). Η απλή υποκειμενική επιθυμία παραμονής στην ΕΕ δεν μπορεί ποτέ να θεωρηθεί «λόγος που δικαιολογεί τη μη επιστροφή».

| — | «Λόγοι που δεν δικαιολογούν τη μη επιστροφή» μπορεί να είναι λόγοι που εξαρτώνται από τον επιστρέφοντα, οι οποίοι δεν αναγνωρίζονται ως νόμιμοι ή δικαιολογημένοι δυνάμει του ενωσιακού ή εθνικού δικαίου (όπως για παράδειγμα μη συνεργασία για την έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων, μη συνεργασία για την αποκάλυψη της ταυτότητας, καταστροφή εγγράφων, διαφυγή, παρεμπόδιση προσπαθειών απομάκρυνσης). |
| --- | --- |

—

«Λόγοι που δεν δικαιολογούν τη μη επιστροφή» μπορεί να είναι λόγοι που εξαρτώνται από τον επιστρέφοντα, οι οποίοι δεν αναγνωρίζονται ως νόμιμοι ή δικαιολογημένοι δυνάμει του ενωσιακού ή εθνικού δικαίου (όπως για παράδειγμα μη συνεργασία για την έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων, μη συνεργασία για την αποκάλυψη της ταυτότητας, καταστροφή εγγράφων, διαφυγή, παρεμπόδιση προσπαθειών απομάκρυνσης).

5.   ΣΥΛΛΗΨΗ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΕΚΔΟΣΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 6 παράγραφος 1

Τα κράτη μέλη εκδίδουν απόφαση επιστροφής για υπηκόους τρίτης χώρας που διαμένουν παράνομα στο έδαφός τους.

Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να εκδίδουν απόφαση επιστροφής για οποιονδήποτε υπήκοο τρίτης χώρας διαμένει παράνομα στο έδαφός τους, εκτός εάν προβλέπεται ρητή παρέκκλιση στο δίκαιο της Ένωσης (βλέπε στη συνέχεια τον κατάλογο των εξαιρέσεων). Τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να ανέχονται στην πράξη την παρουσία παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτης χώρας στο έδαφός τους χωρίς να δρομολογήσουν διαδικασία επιστροφής ή να τους χορηγήσουν δικαίωμα παραμονής. Η υποχρέωση των κρατών μελών να δρομολογούν διαδικασία επιστροφής ή να χορηγούν δικαίωμα παραμονής αποσκοπεί στη μείωση των «γκρίζων ζωνών», στην αποτροπή της εκμετάλλευσης των παρανόμως διαμενόντων προσώπων και στη βελτίωση της ασφάλειας δικαίου για όλους τους ενδιαφερομένους.

Τα κράτη μέλη πρέπει να εκδίδουν απόφαση επιστροφής ανεξάρτητα από το εάν ο υπήκοος τρίτης χώρας διαθέτει ή όχι έγκυρο δελτίο ταυτότητας ή ταξιδιωτικό έγγραφο, και ανεξάρτητα από το εάν είναι δυνατή ή όχι η επανεισδοχή σε τρίτη χώρα.

Η διάρκεια ισχύος των αποφάσεων επιστροφής δεν πρέπει να είναι χρονικά περιορισμένη. Οι αρμόδιες εθνικές αρχές πρέπει να μπορούν να εκτελούν τις αποφάσεις επιστροφής χωρίς να χρειάζεται να επαναλαμβάνουν εξαρχής τη διαδικασία σε περίπτωση που έχει παρέλθει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (π.χ., ένα έτος), υπό την προϋπόθεση ότι η ατομική κατάσταση του ενδιαφερόμενου υπηκόου τρίτης χώρας δεν έχει μεταβληθεί σημαντικά εκ των πραγμάτων ή εκ του νόμου (π.χ., αλλαγή στο νομικό καθεστώς, κίνδυνος επαναπροώθησης) και με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων ακρόασης και πραγματικής προσφυγής.

Κατά γενικό κανόνα, το κριτήριο για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι αρμόδιο για τη διεξαγωγή των διαδικασιών επιστροφής είναι ο τόπος σύλληψης. Παράδειγμα: εάν ένας παράτυπος μετανάστης έχει εισέλθει στην ΕΕ μέσω του κράτους μέλους Α (χωρίς να εντοπιστεί), στη συνέχεια έχει ταξιδέψει μέσω των κρατών μελών Β και Γ (χωρίς να εντοπιστεί) και τελικά συλληφθεί στο κράτος μέλος Δ, το τελευταίο είναι αρμόδιο για τη διεξαγωγή της διαδικασίας επιστροφής. Η προσωρινή επαναφορά ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα μεταξύ των χωρών Σένγκεν δεν επηρεάζει αυτή την αρχή. Οι εξαιρέσεις στον γενικό αυτό κανόνα παρατίθενται στις ενότητες 5.2, 5.3, 5.4, 5.5 και 5.8 κατωτέρω.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Παράλληλα με την έκδοση απόφασης επιστροφής, μπορεί να επιβληθεί, δυνάμει του εθνικού δικαίου, διοικητικό πρόστιμο για παράνομη παραμονή. Ωστόσο, το εν λόγω διοικητικό πρόστιμο δεν μπορεί να υποκαταστήσει την υποχρέωση των κρατών μελών να εκδώσουν απόφαση επιστροφής και να εκτελέσουν την απομάκρυνση (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-38/14, Zaizoune). |
| --- | --- |

—

Παράλληλα με την έκδοση απόφασης επιστροφής, μπορεί να επιβληθεί, δυνάμει του εθνικού δικαίου, διοικητικό πρόστιμο για παράνομη παραμονή. Ωστόσο, το εν λόγω διοικητικό πρόστιμο δεν μπορεί να υποκαταστήσει την υποχρέωση των κρατών μελών να εκδώσουν απόφαση επιστροφής και να εκτελέσουν την απομάκρυνση (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-38/14, Zaizoune).

| — | Οι αποφάσεις επιστροφής αναφέρουν την υποχρέωση του υπηκόου τρίτης χώρας τον οποίον αφορούν να εγκαταλείψει το έδαφος του κράτους μέλους έκδοσης και να μεταβεί σε τρίτη χώρα σύμφωνα με τον ορισμό της «επιστροφής» (βλέπε ενότητα 1.3) ή, με άλλα λόγια, την υποχρέωση να εγκαταλείψει το έδαφος των κρατών μελών της ΕΕ και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν. Εάν η υποχρέωση που επιβάλλεται στον υπήκοο τρίτης χώρας δεν είναι απολύτως σαφής, είναι πιθανό να προκύψει ως ανεπιθύμητη συνέπεια ο κίνδυνος μη εγκεκριμένων δευτερογενών μετακινήσεων. |
| --- | --- |

—

Οι αποφάσεις επιστροφής αναφέρουν την υποχρέωση του υπηκόου τρίτης χώρας τον οποίον αφορούν να εγκαταλείψει το έδαφος του κράτους μέλους έκδοσης και να μεταβεί σε τρίτη χώρα σύμφωνα με τον ορισμό της «επιστροφής» (βλέπε ενότητα 1.3) ή, με άλλα λόγια, την υποχρέωση να εγκαταλείψει το έδαφος των κρατών μελών της ΕΕ και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν. Εάν η υποχρέωση που επιβάλλεται στον υπήκοο τρίτης χώρας δεν είναι απολύτως σαφής, είναι πιθανό να προκύψει ως ανεπιθύμητη συνέπεια ο κίνδυνος μη εγκεκριμένων δευτερογενών μετακινήσεων.

| — | Αποφάσεις επιστροφής σύμφωνα με την οδηγία περί επιστροφής πρέπει επίσης να λαμβάνονται όταν η διαδικασία επιστροφής διεξάγεται μέσω συμφωνίας επανεισδοχής: η χρήση συμφωνιών επανεισδοχής με τρίτες χώρες (που καλύπτουν τις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και τρίτων χωρών) δεν επηρεάζει την πλήρη και χωρίς περιορισμούς εφαρμογή της οδηγίας περί επιστροφής (που καλύπτει τη σχέση μεταξύ του κράτους που εκτελεί την απομάκρυνση και του επιστρέφοντος) σε κάθε περίπτωση επιστροφής χωριστά. Μάλιστα, η χρήση της συμφωνίας επανεισδοχής προϋποθέτει την προηγούμενη έκδοση απόφασης επιστροφής. |
| --- | --- |

—

Αποφάσεις επιστροφής σύμφωνα με την οδηγία περί επιστροφής πρέπει επίσης να λαμβάνονται όταν η διαδικασία επιστροφής διεξάγεται μέσω συμφωνίας επανεισδοχής: η χρήση συμφωνιών επανεισδοχής με τρίτες χώρες (που καλύπτουν τις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και τρίτων χωρών) δεν επηρεάζει την πλήρη και χωρίς περιορισμούς εφαρμογή της οδηγίας περί επιστροφής (που καλύπτει τη σχέση μεταξύ του κράτους που εκτελεί την απομάκρυνση και του επιστρέφοντος) σε κάθε περίπτωση επιστροφής χωριστά. Μάλιστα, η χρήση της συμφωνίας επανεισδοχής προϋποθέτει την προηγούμενη έκδοση απόφασης επιστροφής.

| — | Η εθνική νομοθεσία μπορεί να προβλέπει ότι ένας υπήκοος τρίτης χώρας υποχρεούται να εγκαταλείψει το έδαφος της ΕΕ εάν η παραμονή του είναι παράνομη. Αυτή η αφηρημένη νομική υποχρέωση δεν συνιστά απόφαση επιστροφής. Η υποχρέωση επιστροφής πρέπει να τεκμηριώνεται σε κάθε περίπτωση μέσω ατομικής απόφασης επιστροφής. |
| --- | --- |

—

Η εθνική νομοθεσία μπορεί να προβλέπει ότι ένας υπήκοος τρίτης χώρας υποχρεούται να εγκαταλείψει το έδαφος της ΕΕ εάν η παραμονή του είναι παράνομη. Αυτή η αφηρημένη νομική υποχρέωση δεν συνιστά απόφαση επιστροφής. Η υποχρέωση επιστροφής πρέπει να τεκμηριώνεται σε κάθε περίπτωση μέσω ατομικής απόφασης επιστροφής.

| — | Οι αρμόδιες εθνικές αρχές θα πρέπει να αξιοποιούν στο έπακρο τα συναφή συστήματα πληροφορικής της Ένωσης, όπως το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν ΙΙ («SIS II»), το Eurodac και το Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις (VIS), για τη στήριξη της διαδικασίας ταυτοποίησης και της εξατομικευμένης αξιολόγησης κάθε περίπτωσης, καθώς και για τη διευκόλυνση και τη στήριξη της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών στο πλαίσιο των διαδικασιών επιστροφής και επανεισδοχής. |
| --- | --- |

—

Οι αρμόδιες εθνικές αρχές θα πρέπει να αξιοποιούν στο έπακρο τα συναφή συστήματα πληροφορικής της Ένωσης, όπως το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν ΙΙ («SIS II»), το Eurodac και το Σύστημα Πληροφοριών για τις Θεωρήσεις (VIS), για τη στήριξη της διαδικασίας ταυτοποίησης και της εξατομικευμένης αξιολόγησης κάθε περίπτωσης, καθώς και για τη διευκόλυνση και τη στήριξη της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών στο πλαίσιο των διαδικασιών επιστροφής και επανεισδοχής.

| — | Τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν αποτελεσματικά και αναλογικά μέτρα για την ανίχνευση, τον εντοπισμό και τη σύλληψη υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι διαμένουν παράνομα στο έδαφός τους, με γνώμονα την εκπλήρωση της υποχρέωσης έκδοσης αποφάσεων επιστροφής. Ως προς αυτό, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 13 παράγραφος 1 του κώδικα συνόρων του Σένγκεν προβλέπει ότι τα κράτη μέλη συλλαμβάνουν και υποβάλλουν σε διαδικασίες επιστροφής υπηκόους τρίτων χωρών που διήλθαν παρανόμως τα εξωτερικά σύνορα και δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Το άρθρο 14 της οδηγίας για τις κυρώσεις κατά των εργοδοτών προβλέπει περαιτέρω ότι τα κράτη μέλη φροντίζουν ώστε να διενεργούνται στην επικράτειά τους αποτελεσματικές και κατάλληλες επιθεωρήσεις με σκοπό να ελεγχθεί η απασχόληση παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών. |
| --- | --- |

—

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν αποτελεσματικά και αναλογικά μέτρα για την ανίχνευση, τον εντοπισμό και τη σύλληψη υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι διαμένουν παράνομα στο έδαφός τους, με γνώμονα την εκπλήρωση της υποχρέωσης έκδοσης αποφάσεων επιστροφής. Ως προς αυτό, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 13 παράγραφος 1 του κώδικα συνόρων του Σένγκεν προβλέπει ότι τα κράτη μέλη συλλαμβάνουν και υποβάλλουν σε διαδικασίες επιστροφής υπηκόους τρίτων χωρών που διήλθαν παρανόμως τα εξωτερικά σύνορα και δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Το άρθρο 14 της οδηγίας για τις κυρώσεις κατά των εργοδοτών προβλέπει περαιτέρω ότι τα κράτη μέλη φροντίζουν ώστε να διενεργούνται στην επικράτειά τους αποτελεσματικές και κατάλληλες επιθεωρήσεις με σκοπό να ελεγχθεί η απασχόληση παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών.

Πρακτικές σύλληψης — σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων

Η υποχρέωση των κρατών μελών να εκδίδουν απόφαση επιστροφής για κάθε υπήκοο τρίτης χώρας που διαμένει παράνομα στο έδαφός τους υπόκειται στον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της αναλογικότητας (αιτιολογική σκέψη 24). Ο θεμιτός στόχος της καταπολέμησης της παράνομης μετανάστευσης μπορεί να εξισορροπείται με άλλα νόμιμα συμφέροντα του κράτους, όπως γενικά ζητήματα δημόσιας υγείας, το συμφέρον του κράτους για την καταπολέμηση του εγκλήματος, το συμφέρον ολοκληρωμένης καταγραφής των γεννήσεων, ο σεβασμός του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού (που επισημαίνεται ρητώς στην αιτιολογική σκέψη 22), η σύμβαση της Γενεύης (όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 23), καθώς και άλλα συναφή θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

Η Επιτροπή αναφέρεται στις πτυχές που παρουσιάζονται στο έγγραφο του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του 2012 με τίτλο «Σύλληψη παρατύπως διαμενόντων μεταναστών — πτυχές των θεμελιωδών δικαιωμάτων» (έγγραφο 13847/12 του Συμβουλίου) ως κατευθύνσεις για τους τρόπους διεξαγωγής των πρακτικών σύλληψης ώστε να διασφαλίζεται ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων των υπηκόων τρίτων χωρών, και να εξασφαλίζεται παράλληλα η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών επιστροφής. Οι πρακτικές των κρατών μελών που τηρούν τις ανωτέρω κατευθύνσεις είναι δυνατόν να μην θεωρούνται παραβίαση της υποχρέωσης έκδοσης αποφάσεων επιστροφής για υπηκόους τρίτης χώρας που διαμένουν παράνομα σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής:

Πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη:

Οι παρατύπως διαμένοντες μετανάστες που ζητούν ιατρική βοήθεια δεν πρέπει να συλλαμβάνονται εντός ή πλησίον εγκαταστάσεων υγειονομικής περίθαλψης.

Τα ιδρύματα υγειονομικής περίθαλψης πρέπει να απαλλάσσονται από την υποχρέωση ανταλλαγής των προσωπικών δεδομένων των μεταναστών με τις αρχές επιβολής της μεταναστευτικής νομοθεσίας για ενδεχόμενους σκοπούς επιστροφής.

Πρόσβαση στην εκπαίδευση:

Οι παρατύπως διαμένοντες μετανάστες δεν πρέπει να συλλαμβάνονται εντός ή πλησίον των σχολείων στα οποία φοιτούν τα παιδιά τους.

Τα σχολεία πρέπει να απαλλάσσονται από την υποχρέωση ανταλλαγής των προσωπικών δεδομένων των μεταναστών με τις αρχές επιβολής της μεταναστευτικής νομοθεσίας για ενδεχόμενους σκοπούς επιστροφής.

Ελευθερία θρησκείας:

Οι παρατύπως διαμένοντες μετανάστες δεν πρέπει να συλλαμβάνονται εντός ή πλησίον επίσημων χώρων λατρείας κατά την τέλεση των θρησκευτικών τους καθηκόντων.

Δήλωση γέννησης:

Οι παρατύπως διαμένοντες μετανάστες πρέπει να μπορούν να δηλώνουν τη γέννηση των παιδιών τους και να αποκτούν τη σχετική ληξιαρχική πράξη γέννησης χωρίς να διατρέχουν κίνδυνο σύλληψης.

Τα αρμόδια για την έκδοση πιστοποιητικών γέννησης ληξιαρχεία πρέπει να απαλλάσσονται από την υποχρέωση ανταλλαγής των προσωπικών δεδομένων των μεταναστών με τις αρχές επιβολής της μεταναστευτικής νομοθεσίας για ενδεχόμενους σκοπούς επιστροφής.

Πρόσβαση στη δικαιοσύνη:

Για τον σκοπό της καταπολέμησης του εγκλήματος, τα κράτη μέλη μπορούν να εξετάσουν την παροχή δυνατότητας στα θύματα και τους μάρτυρες να καταγγέλλουν εγκληματικές πράξεις χωρίς να διατρέχουν κίνδυνο σύλληψης. Προς επίτευξη του σκοπού αυτού, μπορούν να ληφθούν υπόψη οι ακόλουθες ορθές πρακτικές:

| — | η παροχή δυνατότητας ανώνυμης ή ημιανώνυμης καταγγελίας ή άλλων μέσων αποτελεσματικής καταγγελίας, |
| --- | --- |

—

η παροχή δυνατότητας ανώνυμης ή ημιανώνυμης καταγγελίας ή άλλων μέσων αποτελεσματικής καταγγελίας,

| — | η παροχή δυνατότητας, στα θύματα και τους μάρτυρες σοβαρών εγκληματικών ενεργειών, υποβολής καταγγελίας στις αστυνομικές αρχές μέσω τρίτων (όπως διαμεσολαβητές σε θέματα μετανάστευσης, ειδικά εντεταλμένοι υπάλληλοι· ή φορείς που παρέχουν ανθρωπιστική και νομική βοήθεια), |
| --- | --- |

—

η παροχή δυνατότητας, στα θύματα και τους μάρτυρες σοβαρών εγκληματικών ενεργειών, υποβολής καταγγελίας στις αστυνομικές αρχές μέσω τρίτων (όπως διαμεσολαβητές σε θέματα μετανάστευσης, ειδικά εντεταλμένοι υπάλληλοι· ή φορείς που παρέχουν ανθρωπιστική και νομική βοήθεια),

| — | ο καθορισμός των συνθηκών υπό τις οποίες επιτρέπεται η χορήγηση άδειας παραμονής στα θύματα ή τους μάρτυρες εγκληματικών πράξεων, περιλαμβανομένης της ενδοοικογενειακής βίας, βάσει των κανόνων της οδηγίας 2004/81/ΕΚ του Συμβουλίου (26) και της οδηγίας 2009/52/ΕΚ, |
| --- | --- |

—

ο καθορισμός των συνθηκών υπό τις οποίες επιτρέπεται η χορήγηση άδειας παραμονής στα θύματα ή τους μάρτυρες εγκληματικών πράξεων, περιλαμβανομένης της ενδοοικογενειακής βίας, βάσει των κανόνων της οδηγίας 2004/81/ΕΚ του Συμβουλίου (26) και της οδηγίας 2009/52/ΕΚ,

| — | η αξιολόγηση της ανάγκης να αποσυνδεθεί το καθεστώς μετανάστη των θυμάτων βίας από τον κύριο κάτοχο της άδειας παραμονής, σε περίπτωση που αυτός είναι ο δράστης, |
| --- | --- |

—

η αξιολόγηση της ανάγκης να αποσυνδεθεί το καθεστώς μετανάστη των θυμάτων βίας από τον κύριο κάτοχο της άδειας παραμονής, σε περίπτωση που αυτός είναι ο δράστης,

| — | η κατάρτιση φυλλαδίων σε συνεργασία με τις επιθεωρήσεις εργασίας ή άλλους αρμόδιους φορείς για τη συστηματική και αντικειμενική ενημέρωση των μεταναστών που συλλαμβάνονται στους χώρους εργασίας τους σχετικά με τις υφιστάμενες δυνατότητες υποβολής καταγγελίας κατά του εργοδότη τους, βάσει της οδηγίας 2009/52/ΕΚ, καθώς και η λήψη μέτρων για τη διαφύλαξη των συναφών αποδεικτικών στοιχείων. |
| --- | --- |

—

η κατάρτιση φυλλαδίων σε συνεργασία με τις επιθεωρήσεις εργασίας ή άλλους αρμόδιους φορείς για τη συστηματική και αντικειμενική ενημέρωση των μεταναστών που συλλαμβάνονται στους χώρους εργασίας τους σχετικά με τις υφιστάμενες δυνατότητες υποβολής καταγγελίας κατά του εργοδότη τους, βάσει της οδηγίας 2009/52/ΕΚ, καθώς και η λήψη μέτρων για τη διαφύλαξη των συναφών αποδεικτικών στοιχείων.

Οι παρατύπως διαμένοντες μετανάστες που ζητούν νομική βοήθεια δεν πρέπει να συλλαμβάνονται εντός ή πλησίον εργατικών σωματείων ή άλλων οντοτήτων που παρέχουν ανάλογη στήριξη.

Επιπλέον, η Επιτροπή συνιστά οι παρατύπως διαμένοντες υπήκοοι τρίτων χωρών που επιθυμούν να εισέλθουν σε κτίρια δημόσιων υπηρεσιών που καταχωρίζουν τις αιτήσεις διεθνούς προστασίας ή τις αιτήσεις για καθεστώς ανιθαγενούς να μη συλλαμβάνονται εντός ή πλησίον των εν λόγω εγκαταστάσεων.

Ειδικές περιπτώσεις:

5.1.   Σύλληψη κατά τον έλεγχο εξόδου

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 6

Απόφαση επιστροφής μπορεί, υπό ορισμένες συνθήκες, να εκδίδεται και για παράνομα διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών που συλλαμβάνονται στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ ενώ αναχωρούν από το έδαφος της ΕΕ, κατόπιν κατά περίπτωση ανάλυσης και λαμβανομένης υπόψη της αρχής της αναλογικότητας. Η εν λόγω απόφαση θα μπορούσε να δικαιολογηθεί σε περιπτώσεις σημαντικής υπέρβασης της επιτρεπόμενης διάρκειας παραμονής ή παράνομης παραμονής που εντοπίζεται κατά τον έλεγχο εξόδου. Σε τέτοιες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να δρομολογήσουν διαδικασία επιστροφής όταν λάβουν γνώση της παράνομης παραμονής και να συνεχίσουν τη διαδικασία που οδηγεί στην έκδοση απόφασης επιστροφής συνοδευόμενης από απαγόρευση εισόδου στο πλαίσιο διαδικασίας «ερήμην», τηρώντας τις διαδικαστικές εγγυήσεις που ορίζονται στις ενότητες 11.3 και 12 κατωτέρω.

Μολονότι σε μια τέτοια ειδική περίπτωση, το πρόσωπο πρόκειται ούτως ή άλλως να αποχωρήσει από την ΕΕ, η έκδοση απόφασης επιστροφής μπορεί να έχει νόημα διότι επιτρέπει στα κράτη μέλη να εκδώσουν επίσης απαγόρευση εισόδου, αποτρέποντας με τον τρόπο αυτό την περαιτέρω είσοδο και τον πιθανό κίνδυνο παράνομης παραμονής.

Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να θεσπίσουν διαδικασίες έκδοσης αποφάσεων επιστροφής και, εάν συντρέχει περίπτωση, απαγορεύσεων εισόδου απευθείας στον αερολιμένα, σε άλλα σημεία διέλευσης των εξωτερικών συνόρων ή, για τις απαγορεύσεις εισόδου, ερήμην διαδικασίες (βλέπε ενότητα 11.3) σε ανάλογες ειδικές περιπτώσεις.

Εάν υπήκοος τρίτης χώρας έχει υπερβεί την επιτρεπόμενη διάρκεια της θεώρησης ή της άδειάς του σε ένα πρώτο κράτος μέλος και αποχωρήσει από την Ένωση μέσω δεύτερου κράτους μέλους/κράτους μέλους διέλευσης, η απόφαση επιστροφής και η απαγόρευση εισόδου πρέπει να εκδοθούν από το δεύτερο κράτος μέλος (το πρόσωπο που υπερβαίνει την επιτρεπόμενη διάρκεια διαμονής κανονικά θεωρείται «παρανόμως διαμένον» κατά την έννοια της οδηγίας περί επιστροφής και στο δεύτερο κράτος μέλος).

5.2.   Πρόσωπα για τα οποία έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής από άλλο κράτος μέλος

Νομική βάση: Οδηγία 2001/40/ΕΚ του Συμβουλίου (27)

Υπενθύμιση/επεξήγηση: Το αποτέλεσμα απόφασης επιστροφής που εκδίδεται από ένα κράτος μέλος σε άλλο κράτος μέλος εξετάστηκε σε χωριστό κεφάλαιο V της πρότασης της Επιτροπής του 2005 για την οδηγία περί επιστροφής («Σύλληψη σε άλλα κράτη μέλη»). Ωστόσο, το εν λόγω κεφάλαιο, καθώς και το άρθρο 20 της πρότασης της Επιτροπής που προέβλεπε την κατάργηση της οδηγίας 2001/40/ΕΚ διαγράφηκε κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και η ισχύς της οδηγίας 2001/40 διατηρήθηκε. Με την οδηγία 2001/40/ΕΚ καθίσταται ρητά δυνατή η αναγνώριση απόφασης επιστροφής που λαμβάνει αρμόδια αρχή κράτους μέλους κατά υπηκόου τρίτης χώρας ευρισκόμενου στο έδαφος άλλου κράτους μέλους. Το άρθρο 6 της οδηγίας περί επιστροφής δεν αναφέρει ρητά την περίπτωση αναγνώρισης από δεύτερο κράτος μέλος απόφασης επιστροφής που έχει εκδοθεί από το πρώτο κράτος μέλος σύμφωνα με την οδηγία 2001/40/ΕΚ. Η κυριολεκτική ερμηνεία του άρθρου 6, που θα απαιτούσε σε αυτή την περίπτωση από το κράτος μέλος που αναγνωρίζει την απόφαση να εκδώσει και δεύτερη πλήρη απόφαση επιστροφής σύμφωνα με την οδηγία 2008/115/ΕΚ, θα καταργούσε τυχόν προστιθεμένη αξία της οδηγίας 2001/40/ΕΚ. Προκειμένου να διατηρηθεί η πρακτική αποτελεσματικότητα της οδηγίας 2001/40/ΕΚ, ήταν απαραίτητο να αναζητηθεί μια ερμηνεία που θα προσέδιδε ουσιαστικό νόημα στη συνεχιζόμενη συνύπαρξη των δύο οδηγιών.

Εάν το κράτος μέλος Α συλλάβει πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ήδη απόφαση επιστροφής από το κράτος μέλος Β, το κράτος μέλος Α έχει τις εξής επιλογές:

| α) | να εκδώσει νέα απόφαση επιστροφής δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής· ή |
| --- | --- |

α)

να εκδώσει νέα απόφαση επιστροφής δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής· ή

| β) | να επιστρέψει τον ενδιαφερόμενο στο κράτος μέλος Β δυνάμει ισχύουσας διμερούς συμφωνίας σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής· ή |
| --- | --- |

β)

να επιστρέψει τον ενδιαφερόμενο στο κράτος μέλος Β δυνάμει ισχύουσας διμερούς συμφωνίας σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής· ή

| γ) | να αναγνωρίσει την απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί από το κράτος μέλος Β σύμφωνα με την οδηγία 2001/40/ΕΚ. |
| --- | --- |

γ)

να αναγνωρίσει την απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί από το κράτος μέλος Β σύμφωνα με την οδηγία 2001/40/ΕΚ.

Εάν το κράτος μέλος Α αναγνωρίσει την απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί από το κράτος μέλος Β σύμφωνα με την οδηγία 2001/40/ΕΚ, υποχρεούται και πάλι να εφαρμόσει τις εγγυήσεις που σχετίζονται με την εκτέλεση της επιστροφής (απομάκρυνση) και προβλέπονται στην οδηγία περί επιστροφής κατά την εκτέλεση της αναγνωρισμένης απόφασης επιστροφής.

Η αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων επιστροφής μπορεί να παράσχει σημαντική προστιθέμενη αξία σε ορισμένους συνδυασμούς νομικών πράξεων, ιδίως όσον αφορά τη χερσαία διέλευση των επιστρεφόντων (βλέπε ενότητα 6.4 κατωτέρω). Η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν την επιλογή της αμοιβαίας αναγνώρισης στις περιπτώσεις που αυτό συμβάλλει στην επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής και στη μείωση του διοικητικού φόρτου.

5.3.   Συνάφεια με τους κανόνες του Δουβλίνου

Νομική βάση: κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (28) («κανονισμός του Δουβλίνου») — άρθρα 19 και 24

Το άρθρο 6 της οδηγίας περί επιστροφής δεν αναφέρει ρητά την περίπτωση κατά την οποία το δεύτερο κράτος μέλος κάνει χρήση της δυνατότητας που παρέχεται στον κανονισμό του Δουβλίνου για υποβολή αιτήματος στο πρώτο κράτος μέλος για την εκ νέου ανάληψη παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας. Η κυριολεκτική ερμηνεία του άρθρου 6 που θα απαιτούσε σε αυτή την περίπτωση από το (δεύτερο) κράτος μέλος που υποβάλλει την αίτηση να εκδώσει επίσης πλήρη απόφαση επιστροφής σύμφωνα με την οδηγία 2008/115/ΕΚ θα είχε ως αποτέλεσμα την κατάργηση της προστιθέμενης αξίας των συναφών κανόνων του Δουβλίνου. Η διατύπωση του κανονισμού του Δουβλίνου αναφέρεται ρητώς σε αυτό το ζήτημα και προβλέπει σαφείς κανόνες που εξειδικεύουν την εφαρμογή της οδηγίας περί επιστροφής και του κανονισμού του Δουβλίνου.

Οι περιπτώσεις στις οποίες ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει υποβάλει αίτηση ασύλου και έχει εξασφαλίσει δικαίωμα παραμονής ως αιτών άσυλο στο δεύτερο κράτος μέλος δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής, δεδομένου ότι ο υπήκοος της τρίτης χώρας απολαύει δικαιώματος παραμονής ως αιτών άσυλο και ως εκ τούτου δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι «διαμένει παράνομα» στο δεύτερο κράτος μέλος.

Από την άλλη πλευρά, οι περιπτώσεις στις οποίες ο υπήκοος τρίτης χώρας δεν έχει υποβάλει αίτηση ασύλου και δεν έχει εξασφαλίσει δικαίωμα παραμονής ως αιτών άσυλο στο δεύτερο κράτος μέλος εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής. Ενδέχεται να προκύψουν οι ακόλουθες καταστάσεις (29):

| α) | Ο υπήκοος της τρίτης χώρας διαθέτει καθεστώς αιτούντος άσυλο στο πρώτο κράτος μέλος (διαδικασία υπό εξέλιξη, όχι οριστική απόφαση): εφαρμόζεται ο κανονισμός του Δουβλίνου βάσει της υποκείμενης αρχής που προβλέπει ότι η αξιολόγηση των αναγκών διεθνούς προστασίας κάθε υπηκόου τρίτης χώρας που υποβάλλει αίτηση ασύλου σε ένα από τα κράτη μέλη θα πρέπει να πραγματοποιείται εξολοκλήρου από ένα κράτος μέλος. Τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να επιστρέψουν τον εν λόγω υπήκοο τρίτης χώρας σε τρίτη χώρα· αντίθετα, μπορούν να τον στείλουν στο κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησής του δυνάμει του κανονισμού του Δουβλίνου. |
| --- | --- |

α)

Ο υπήκοος της τρίτης χώρας διαθέτει καθεστώς αιτούντος άσυλο στο πρώτο κράτος μέλος (διαδικασία υπό εξέλιξη, όχι οριστική απόφαση): εφαρμόζεται ο κανονισμός του Δουβλίνου βάσει της υποκείμενης αρχής που προβλέπει ότι η αξιολόγηση των αναγκών διεθνούς προστασίας κάθε υπηκόου τρίτης χώρας που υποβάλλει αίτηση ασύλου σε ένα από τα κράτη μέλη θα πρέπει να πραγματοποιείται εξολοκλήρου από ένα κράτος μέλος. Τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να επιστρέψουν τον εν λόγω υπήκοο τρίτης χώρας σε τρίτη χώρα· αντίθετα, μπορούν να τον στείλουν στο κράτος μέλος που είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησής του δυνάμει του κανονισμού του Δουβλίνου.

| β) | Ο υπήκοος της τρίτης χώρας έχει ανακαλέσει την αίτηση ασύλου του στο πρώτο κράτος μέλος: εάν η ανάκληση της αίτησης οδηγήσει στην απόρριψή της (βάσει του άρθρου 27 ή του άρθρου 28 της αναδιατυπωμένης οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου), μπορούν να εφαρμοστούν οι κανόνες που περιγράφονται στο σημείο iii κατωτέρω (επιλογή μεταξύ της εφαρμογής των κανόνων του Δουβλίνου ή της οδηγίας περί επιστροφής). Εάν η ανάκληση της αίτησης δεν οδηγήσει στην απόρριψή της, εφαρμόζεται ο κανονισμός του Δουβλίνου (ως lex specialis) βάσει της αρχής που προβλέπει ότι η αξιολόγηση των αναγκών διεθνούς προστασίας κάθε υπηκόου τρίτης χώρας που υποβάλλει αίτηση ασύλου σε ένα από τα κράτη μέλη πρέπει να πραγματοποιείται εξολοκλήρου από ένα κράτος μέλος. |
| --- | --- |

β)

Ο υπήκοος της τρίτης χώρας έχει ανακαλέσει την αίτηση ασύλου του στο πρώτο κράτος μέλος: εάν η ανάκληση της αίτησης οδηγήσει στην απόρριψή της (βάσει του άρθρου 27 ή του άρθρου 28 της αναδιατυπωμένης οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου), μπορούν να εφαρμοστούν οι κανόνες που περιγράφονται στο σημείο iii κατωτέρω (επιλογή μεταξύ της εφαρμογής των κανόνων του Δουβλίνου ή της οδηγίας περί επιστροφής). Εάν η ανάκληση της αίτησης δεν οδηγήσει στην απόρριψή της, εφαρμόζεται ο κανονισμός του Δουβλίνου (ως lex specialis) βάσει της αρχής που προβλέπει ότι η αξιολόγηση των αναγκών διεθνούς προστασίας κάθε υπηκόου τρίτης χώρας που υποβάλλει αίτηση ασύλου σε ένα από τα κράτη μέλη πρέπει να πραγματοποιείται εξολοκλήρου από ένα κράτος μέλος.

| γ) | Ο υπήκοος της τρίτης χώρας υπόκειται σε οριστική απόφαση στο πρώτο κράτος μέλος, με την οποία απορρίπτεται η αίτηση ασύλου του: το κράτος μέλος μπορεί να επιλέξει αν θα εφαρμόσει τον κανονισμό του Δουβλίνου ή την οδηγία περί επιστροφής. Στον κανονισμό του Δουβλίνου, η επιλογή αυτή ορίζεται σαφώς στο άρθρο 24 παράγραφος 4 και προστίθεται η διευκρίνιση ότι όταν οι αρχές αποφασίζουν να υποβάλουν αίτηση δυνάμει του κανονισμού του Δουβλίνου, η εφαρμογή της οδηγίας περί επιστροφής και οι διαδικασίες επιστροφής αναστέλλονται και ισχύουν μόνον οι κανόνες του Δουβλίνου (αυτό επηρεάζει επίσης τους κανόνες για την κράτηση και τα ένδικα μέσα). |
| --- | --- |

γ)

Ο υπήκοος της τρίτης χώρας υπόκειται σε οριστική απόφαση στο πρώτο κράτος μέλος, με την οποία απορρίπτεται η αίτηση ασύλου του: το κράτος μέλος μπορεί να επιλέξει αν θα εφαρμόσει τον κανονισμό του Δουβλίνου ή την οδηγία περί επιστροφής. Στον κανονισμό του Δουβλίνου, η επιλογή αυτή ορίζεται σαφώς στο άρθρο 24 παράγραφος 4 και προστίθεται η διευκρίνιση ότι όταν οι αρχές αποφασίζουν να υποβάλουν αίτηση δυνάμει του κανονισμού του Δουβλίνου, η εφαρμογή της οδηγίας περί επιστροφής και οι διαδικασίες επιστροφής αναστέλλονται και ισχύουν μόνον οι κανόνες του Δουβλίνου (αυτό επηρεάζει επίσης τους κανόνες για την κράτηση και τα ένδικα μέσα).

| δ) | Ο υπήκοος της τρίτης χώρας έχει ήδη επιστραφεί/απομακρυνθεί επιτυχώς (κατόπιν απόρριψης ή ανάκλησης της αίτησης ασύλου του) από το πρώτο κράτος μέλος σε μια τρίτη χώρα: εάν ο υπήκοος της τρίτης χώρας εισέλθει εκ νέου στο έδαφος της ΕΕ, το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού του Δουβλίνου ορίζει ότι το πρώτο κράτος μέλος δεν μπορεί να θεωρηθεί πλέον υπεύθυνο για τον υπήκοο της τρίτης χώρας. Ως εκ τούτου δεν προβλέπεται η μεταφορά του στο εν λόγω κράτος μέλος. Συνεπώς εφαρμόζεται η οδηγία περί επιστροφής. |
| --- | --- |

δ)

Ο υπήκοος της τρίτης χώρας έχει ήδη επιστραφεί/απομακρυνθεί επιτυχώς (κατόπιν απόρριψης ή ανάκλησης της αίτησης ασύλου του) από το πρώτο κράτος μέλος σε μια τρίτη χώρα: εάν ο υπήκοος της τρίτης χώρας εισέλθει εκ νέου στο έδαφος της ΕΕ, το άρθρο 19 παράγραφος 3 του κανονισμού του Δουβλίνου ορίζει ότι το πρώτο κράτος μέλος δεν μπορεί να θεωρηθεί πλέον υπεύθυνο για τον υπήκοο της τρίτης χώρας. Ως εκ τούτου δεν προβλέπεται η μεταφορά του στο εν λόγω κράτος μέλος. Συνεπώς εφαρμόζεται η οδηγία περί επιστροφής.

Πρακτικά παραδείγματα:

| — | Αιτών διεθνή προστασία στο κράτος μέλος Α ταξιδεύει χωρίς να έχει το δικαίωμα σε γειτονικό κράτος μέλος Β (διασχίζοντας εσωτερικά σύνορα), όπου συλλαμβάνεται από την αστυνομία. Στο πλαίσιο του κανονισμού του Δουβλίνου, ο ενδιαφερόμενος μεταφέρεται από το κράτος μέλος Β πίσω στο κράτος μέλος Α. Σε αυτή την περίπτωση, πρέπει το κράτος μέλος Β να εκδώσει απόφαση επιστροφής κατά του εν λόγω προσώπου λόγω παράνομης διαμονής στο έδαφός του;






  — | Υπερισχύουν οι κανόνες του Δουβλίνου. Δεν μπορεί να εκδοθεί απόφαση επιστροφής από το κράτος μέλος Β. |
| --- | --- | --- |

—

Αιτών διεθνή προστασία στο κράτος μέλος Α ταξιδεύει χωρίς να έχει το δικαίωμα σε γειτονικό κράτος μέλος Β (διασχίζοντας εσωτερικά σύνορα), όπου συλλαμβάνεται από την αστυνομία. Στο πλαίσιο του κανονισμού του Δουβλίνου, ο ενδιαφερόμενος μεταφέρεται από το κράτος μέλος Β πίσω στο κράτος μέλος Α. Σε αυτή την περίπτωση, πρέπει το κράτος μέλος Β να εκδώσει απόφαση επιστροφής κατά του εν λόγω προσώπου λόγω παράνομης διαμονής στο έδαφός του;

—

Υπερισχύουν οι κανόνες του Δουβλίνου. Δεν μπορεί να εκδοθεί απόφαση επιστροφής από το κράτος μέλος Β.

| — | Επιτρέπεται το κράτος μέλος Α (στο σενάριο που περιγράφεται ανωτέρω) να εκδώσει το ίδιο απόφαση επιστροφής (μαζί με απαγόρευση εισόδου που θα αναβληθεί μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας ασύλου);






  — | Όχι. Εφόσον το πρόσωπο απολαύει του δικαιώματος παραμονής ως αιτών άσυλο στο κράτος μέλος Α, η παραμονή του στο εν λόγω κράτος μέλος δεν είναι παράνομη υπό την έννοια της οδηγίας περί επιστροφής και δεν μπορεί να εκδοθεί απόφαση επιστροφής από το κράτος μέλος Α. |
| --- | --- | --- |

—

Επιτρέπεται το κράτος μέλος Α (στο σενάριο που περιγράφεται ανωτέρω) να εκδώσει το ίδιο απόφαση επιστροφής (μαζί με απαγόρευση εισόδου που θα αναβληθεί μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας ασύλου);

—

Όχι. Εφόσον το πρόσωπο απολαύει του δικαιώματος παραμονής ως αιτών άσυλο στο κράτος μέλος Α, η παραμονή του στο εν λόγω κράτος μέλος δεν είναι παράνομη υπό την έννοια της οδηγίας περί επιστροφής και δεν μπορεί να εκδοθεί απόφαση επιστροφής από το κράτος μέλος Α.

| — | Υπήκοος τρίτης χώρας στον οποίο χορηγείται διεθνής προστασία από το κράτος μέλος Α διαμένει παράνομα στο κράτος μέλος Β (π.χ., υπερβαίνει την επιτρεπόμενη διάρκεια παραμονής του κατά 90 ημέρες). Εφαρμόζεται η οδηγία περί επιστροφής σε αυτές τις περιπτώσεις; Ποιες διαδικασίες πρέπει να εφαρμοστούν εάν το πρόσωπο αρνηθεί να επιστρέψει οικειοθελώς στο πρώτο κράτος μέλος που του χορήγησε προστασία;






  — | Ο κανονισμός του Δουβλίνου δεν περιέχει κανόνες σχετικά με την εκ νέου ανάληψη δικαιούχων διεθνούς προστασίας. Ως εκ τούτου, εφαρμόζεται το «γενικό καθεστώς» που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής. Αυτό σημαίνει ότι το κράτος μέλος Β θα πρέπει να ζητήσει από τον ενδιαφερόμενο να επιστρέψει στο κράτος μέλος Α και —εάν αυτός δεν συμμορφωθεί οικειοθελώς— το κράτος μέλος Β πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο έκδοσης απόφασης επιστροφής, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις εγγυήσεις που προβλέπονται στην οδηγία περί επιστροφής, συμπεριλαμβανομένης συγκεκριμένα της αρχής της μη επαναπροώθησης. Σε ορισμένες περιστάσεις στις οποίες η επιστροφή/απομάκρυνση προς τρίτη χώρα δεν είναι δυνατή και η επάνοδος του προσώπου σε άλλο κράτος μέλος μπορεί να θεωρηθεί ως ευνοϊκότερο μέτρο (βλέπε ενότητα 3), το κράτος μέλος Β μπορεί να επιβάλει την επάνοδο του προσώπου στο κράτος μέλος Α· οι διαδικασίες που σχετίζονται με την επάνοδο παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών σε άλλο κράτος μέλος διέπονται από το εθνικό δίκαιο. |
| --- | --- | --- |

—

Υπήκοος τρίτης χώρας στον οποίο χορηγείται διεθνής προστασία από το κράτος μέλος Α διαμένει παράνομα στο κράτος μέλος Β (π.χ., υπερβαίνει την επιτρεπόμενη διάρκεια παραμονής του κατά 90 ημέρες). Εφαρμόζεται η οδηγία περί επιστροφής σε αυτές τις περιπτώσεις; Ποιες διαδικασίες πρέπει να εφαρμοστούν εάν το πρόσωπο αρνηθεί να επιστρέψει οικειοθελώς στο πρώτο κράτος μέλος που του χορήγησε προστασία;

—

Ο κανονισμός του Δουβλίνου δεν περιέχει κανόνες σχετικά με την εκ νέου ανάληψη δικαιούχων διεθνούς προστασίας. Ως εκ τούτου, εφαρμόζεται το «γενικό καθεστώς» που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής. Αυτό σημαίνει ότι το κράτος μέλος Β θα πρέπει να ζητήσει από τον ενδιαφερόμενο να επιστρέψει στο κράτος μέλος Α και —εάν αυτός δεν συμμορφωθεί οικειοθελώς— το κράτος μέλος Β πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο έκδοσης απόφασης επιστροφής, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις εγγυήσεις που προβλέπονται στην οδηγία περί επιστροφής, συμπεριλαμβανομένης συγκεκριμένα της αρχής της μη επαναπροώθησης. Σε ορισμένες περιστάσεις στις οποίες η επιστροφή/απομάκρυνση προς τρίτη χώρα δεν είναι δυνατή και η επάνοδος του προσώπου σε άλλο κράτος μέλος μπορεί να θεωρηθεί ως ευνοϊκότερο μέτρο (βλέπε ενότητα 3), το κράτος μέλος Β μπορεί να επιβάλει την επάνοδο του προσώπου στο κράτος μέλος Α· οι διαδικασίες που σχετίζονται με την επάνοδο παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών σε άλλο κράτος μέλος διέπονται από το εθνικό δίκαιο.

| — | Υπήκοος τρίτης χώρας του οποίου έχουν ληφθεί τα δακτυλικά αποτυπώματα κατόπιν παράτυπης εισόδου στο κράτος μέλος Α και ο οποίος δεν έχει ζητήσει άσυλο στο κράτος μέλος Α συλλαμβάνεται εν συνεχεία στο κράτος μέλος Β. Μπορεί το κράτος μέλος Β να τον μεταφέρει στο κράτος μέλος Α σύμφωνα με τους κανόνες του Δουβλίνου;






  — | Όχι. Εφόσον δεν υπάρχει σύνδεσμος με διαδικασία ασύλου, ο κανονισμός του Δουβλίνου δεν εφαρμόζεται. |
| --- | --- | --- |

—

Υπήκοος τρίτης χώρας του οποίου έχουν ληφθεί τα δακτυλικά αποτυπώματα κατόπιν παράτυπης εισόδου στο κράτος μέλος Α και ο οποίος δεν έχει ζητήσει άσυλο στο κράτος μέλος Α συλλαμβάνεται εν συνεχεία στο κράτος μέλος Β. Μπορεί το κράτος μέλος Β να τον μεταφέρει στο κράτος μέλος Α σύμφωνα με τους κανόνες του Δουβλίνου;

—

Όχι. Εφόσον δεν υπάρχει σύνδεσμος με διαδικασία ασύλου, ο κανονισμός του Δουβλίνου δεν εφαρμόζεται.

5.4.   Παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας με δικαίωμα παραμονής σε άλλο κράτος μέλος

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 6 παράγραφος 2

Οι υπήκοοι τρίτων χωρών, οι οποίοι διαμένουν παρανόμως στο έδαφος κράτους μέλους και διαθέτουν έγκυρο τίτλο διαμονής ή άλλη άδεια που παρέχει δικαίωμα παραμονής και έχει εκδοθεί από άλλο κράτος μέλος, υποχρεούνται να μεταβαίνουν αμέσως στο έδαφος αυτού του άλλου κράτους μέλους. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης του υπηκόου τρίτης χώρας με την παρούσα απαίτηση ή όταν η άμεση αναχώρηση του υπηκόου τρίτης χώρας απαιτείται από λόγους εθνικής ασφάλειας ή δημόσιας τάξης, εφαρμόζεται η παράγραφος 1.

Αυτή η διάταξη, η οποία αντικαθιστά παρεμφερή κανόνα που περιλαμβάνεται στο άρθρο 23 παράγραφοι 2 και 3 της σύμβασης εφαρμογής της συμφωνίας του Σένγκεν («ΣΕΣ») (30), προβλέπει ότι δεν θα πρέπει να εκδίδεται απόφαση επιστροφής για παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών που διαθέτουν έγκυρο τίτλο διαμονής σε άλλο κράτος μέλος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο υπήκοος της τρίτης χώρας πρέπει καταρχάς να κληθεί να επιστρέψει άμεσα στο κράτος μέλος όπου απολαύει δικαιώματος παραμονής. Απόφαση επιστροφής εκδίδεται μόνον εάν ο ενδιαφερόμενος δεν συμμορφωθεί με το εν λόγω αίτημα ή σε περιπτώσεις κινδύνου για τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Η μορφή που λαμβάνει το αίτημα «να μεταβαίνουν αμέσως στο έδαφος αυτού του άλλου κράτους μέλους» πρέπει να οριστεί σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο. Συνιστάται η έκδοση γραπτών και αιτιολογημένων αποφάσεων. Προκειμένου να αποφευχθεί η σύγχυση, η απόφαση δεν πρέπει να ονομάζεται «απόφαση επιστροφής». |
| --- | --- |

—

Η μορφή που λαμβάνει το αίτημα «να μεταβαίνουν αμέσως στο έδαφος αυτού του άλλου κράτους μέλους» πρέπει να οριστεί σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο. Συνιστάται η έκδοση γραπτών και αιτιολογημένων αποφάσεων. Προκειμένου να αποφευχθεί η σύγχυση, η απόφαση δεν πρέπει να ονομάζεται «απόφαση επιστροφής».

| — | Προθεσμία επανόδου στο άλλο κράτος μέλος: δεν μπορεί να δοθεί γενική ένδειξη σχετικά με το διάστημα που πρέπει να μεσολαβεί μεταξύ του αιτήματος μετάβασης στο έδαφος άλλου κράτους μέλους και της χρονικής στιγμής της έκδοσης απόφασης επιστροφής δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 1. Πρέπει να επιλέγεται το κατάλληλο χρονικό πλαίσιο σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, αφού ληφθούν υπόψη οι συγκεκριμένες περιστάσεις, η αρχή της αναλογικότητας και το γεγονός ότι στη νομική διάταξη χρησιμοποιείται ο όρος «αμέσως». Ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ του αιτήματος μετάβασης στο έδαφος του άλλου κράτους μέλους και της έκδοσης απόφασης επιστροφής δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 1 δεν πρέπει να συνυπολογίζεται στην τελική προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης, δεδομένου ότι η εν λόγω προθεσμία αποτελεί στοιχείο της απόφασης επιστροφής και θα αρχίσει να μετρά μόνο μετά την έκδοση της απόφασης επιστροφής. |
| --- | --- |

—

Προθεσμία επανόδου στο άλλο κράτος μέλος: δεν μπορεί να δοθεί γενική ένδειξη σχετικά με το διάστημα που πρέπει να μεσολαβεί μεταξύ του αιτήματος μετάβασης στο έδαφος άλλου κράτους μέλους και της χρονικής στιγμής της έκδοσης απόφασης επιστροφής δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 1. Πρέπει να επιλέγεται το κατάλληλο χρονικό πλαίσιο σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, αφού ληφθούν υπόψη οι συγκεκριμένες περιστάσεις, η αρχή της αναλογικότητας και το γεγονός ότι στη νομική διάταξη χρησιμοποιείται ο όρος «αμέσως». Ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ του αιτήματος μετάβασης στο έδαφος του άλλου κράτους μέλους και της έκδοσης απόφασης επιστροφής δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 1 δεν πρέπει να συνυπολογίζεται στην τελική προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης, δεδομένου ότι η εν λόγω προθεσμία αποτελεί στοιχείο της απόφασης επιστροφής και θα αρχίσει να μετρά μόνο μετά την έκδοση της απόφασης επιστροφής.

| — | Έλεγχος της αναχώρησης προς το άλλο κράτος μέλος: Το δίκαιο της Ένωσης δεν προσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ελέγχεται η συμμόρφωση με την υποχρέωση μετάβασης στο άλλο κράτος μέλος. Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν, σύμφωνα με το οικείο εθνικό δίκαιο, ότι δίδεται η κατάλληλη συνέχεια στις αποφάσεις τους. |
| --- | --- |

—

Έλεγχος της αναχώρησης προς το άλλο κράτος μέλος: Το δίκαιο της Ένωσης δεν προσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ελέγχεται η συμμόρφωση με την υποχρέωση μετάβασης στο άλλο κράτος μέλος. Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν, σύμφωνα με το οικείο εθνικό δίκαιο, ότι δίδεται η κατάλληλη συνέχεια στις αποφάσεις τους.

| — | Επαλήθευση της εγκυρότητας των τίτλων/αδειών που εκδίδονται από άλλο κράτος μέλος: επί του παρόντος δεν υφίσταται κεντρικό σύστημα για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με αυτό το ζήτημα. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να αναπτύξουν συνεργασία σε διμερές επίπεδο και να παρέχουν χωρίς καθυστέρηση τις σχετικές πληροφορίες σε άλλα κράτη μέλη, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και τη ρύθμιση διμερούς συνεργασίας. Τα υφιστάμενα εθνικά σημεία επαφής [π.χ., αυτά που αναφέρονται στο παράρτημα 2 του εγχειριδίου Σένγκεν (31)] μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό αυτό. |
| --- | --- |

—

Επαλήθευση της εγκυρότητας των τίτλων/αδειών που εκδίδονται από άλλο κράτος μέλος: επί του παρόντος δεν υφίσταται κεντρικό σύστημα για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με αυτό το ζήτημα. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να αναπτύξουν συνεργασία σε διμερές επίπεδο και να παρέχουν χωρίς καθυστέρηση τις σχετικές πληροφορίες σε άλλα κράτη μέλη, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και τη ρύθμιση διμερούς συνεργασίας. Τα υφιστάμενα εθνικά σημεία επαφής [π.χ., αυτά που αναφέρονται στο παράρτημα 2 του εγχειριδίου Σένγκεν (31)] μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό αυτό.

| — | Ο όρος «τίτλος διαμονής ή άλλη άδεια που παρέχει δικαίωμα παραμονής»
   (32) είναι πολύ ευρύς και καλύπτει όλα τα καθεστώτα που χορηγούνται ή τις άδειες που εκδίδονται από κράτος μέλος και παρέχουν δικαίωμα νόμιμης παραμονής, και δεν αποδέχονται απλώς την προσωρινή αναβολή της επιστροφής/απομάκρυνσης.
  Ο όρος καλύπτει τα ακόλουθα:






  — | θεωρήσεις μακράς διαρκείας (παρέχουν σαφώς δικαίωμα παραμονής), |
| --- | --- | --- |

—

Ο όρος «τίτλος διαμονής ή άλλη άδεια που παρέχει δικαίωμα παραμονής»
   (32) είναι πολύ ευρύς και καλύπτει όλα τα καθεστώτα που χορηγούνται ή τις άδειες που εκδίδονται από κράτος μέλος και παρέχουν δικαίωμα νόμιμης παραμονής, και δεν αποδέχονται απλώς την προσωρινή αναβολή της επιστροφής/απομάκρυνσης.

Ο όρος καλύπτει τα ακόλουθα:

—

θεωρήσεις μακράς διαρκείας (παρέχουν σαφώς δικαίωμα παραμονής),

| — | προσωρινές άδειες για ανθρωπιστικούς λόγους (εφόσον η εν λόγω άδεια παρέχει δικαίωμα παραμονής και όχι μόνον αναβολή της επιστροφής), |
| --- | --- |

—

προσωρινές άδειες για ανθρωπιστικούς λόγους (εφόσον η εν λόγω άδεια παρέχει δικαίωμα παραμονής και όχι μόνον αναβολή της επιστροφής),

| — | τίτλους διαμονής που έχουν λήξει, βάσει καθεστώτος διεθνούς προστασίας που εξακολουθεί να ισχύει (το καθεστώς διεθνούς προστασίας δεν εξαρτάται από την ισχύ του εγγράφου που το αποδεικνύει), |
| --- | --- |

—

τίτλους διαμονής που έχουν λήξει, βάσει καθεστώτος διεθνούς προστασίας που εξακολουθεί να ισχύει (το καθεστώς διεθνούς προστασίας δεν εξαρτάται από την ισχύ του εγγράφου που το αποδεικνύει),

| — | έγκυρες θεωρήσεις σε άκυρα (ληγμένα) ταξιδιωτικά έγγραφα. Σύμφωνα με τη συναφή ενωσιακή νομοθεσία, δεν επιτρέπεται η έκδοση θεώρησης με ισχύ που υπερβαίνει την ισχύ του διαβατηρίου. Ως εκ τούτου, δεν θα πρέπει να προκύψει ποτέ στην πράξη η περίπτωση έγκυρης θεώρησης σε ληγμένο διαβατήριο. Εάν ωστόσο παρουσιαστεί μια τέτοια περίπτωση, ο εμπλεκόμενος υπήκοος της τρίτης χώρας δεν θα πρέπει να τιμωρηθεί αδικαιολόγητα. Για αναλυτική καθοδήγηση σχετικά με τους συναφείς κανόνες περί θεωρήσεων βλέπε το ενημερωμένο εγχειρίδιο για τις θεωρήσεις — μέρος II, σημεία 4.1.1 και 4.1.2 (33). |
| --- | --- |

—

έγκυρες θεωρήσεις σε άκυρα (ληγμένα) ταξιδιωτικά έγγραφα. Σύμφωνα με τη συναφή ενωσιακή νομοθεσία, δεν επιτρέπεται η έκδοση θεώρησης με ισχύ που υπερβαίνει την ισχύ του διαβατηρίου. Ως εκ τούτου, δεν θα πρέπει να προκύψει ποτέ στην πράξη η περίπτωση έγκυρης θεώρησης σε ληγμένο διαβατήριο. Εάν ωστόσο παρουσιαστεί μια τέτοια περίπτωση, ο εμπλεκόμενος υπήκοος της τρίτης χώρας δεν θα πρέπει να τιμωρηθεί αδικαιολόγητα. Για αναλυτική καθοδήγηση σχετικά με τους συναφείς κανόνες περί θεωρήσεων βλέπε το ενημερωμένο εγχειρίδιο για τις θεωρήσεις — μέρος II, σημεία 4.1.1 και 4.1.2 (33).

Ο όρος δεν καλύπτει τις ακόλουθες περιπτώσεις:

| — | τίτλους διαμονής που έχουν λήξει βάσει καθεστώτος διαμονής που έχει λήξει, |
| --- | --- |

—

τίτλους διαμονής που έχουν λήξει βάσει καθεστώτος διαμονής που έχει λήξει,

| — | πλαστά και παραποιημένα διαβατήρια ή τίτλους διαμονής, |
| --- | --- |

—

πλαστά και παραποιημένα διαβατήρια ή τίτλους διαμονής,

| — | έγγραφα που πιστοποιούν την προσωρινή αναβολή της απομάκρυνσης, |
| --- | --- |

—

έγγραφα που πιστοποιούν την προσωρινή αναβολή της απομάκρυνσης,

| — | ανοχή (εφόσον η ανοχή δεν συνεπάγεται νόμιμο δικαίωμα παραμονής). |
| --- | --- |

—

ανοχή (εφόσον η ανοχή δεν συνεπάγεται νόμιμο δικαίωμα παραμονής).

| — | Κατά γενικό κανόνα δεν εκτελείται απομάκρυνση προς άλλα κράτη μέλη: εάν υπήκοος τρίτης χώρας δεν συμφωνήσει να επιστρέψει οικειοθελώς σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2 στο κράτος μέλος στο οποίο διαθέτει άδεια, εφαρμόζεται το άρθρο 6 παράγραφος 1 και εκδίδεται απόφαση επιστροφής που ορίζει την άμεση επιστροφή του σε τρίτη χώρα. Δεν επιτρέπεται η αναγκαστική μεταφορά του προσώπου στο άλλο κράτος μέλος, εκτός εάν υφίσταται διμερής συμφωνία μεταξύτων κρατών μελών που ίσχυε ήδη στις 13 Ιανουαρίου 2009 (βλέπε ενότητα 5.5) και η οποία προβλέπει ρητώς αυτή τη δυνατότητα, ή σε ορισμένες περιστάσεις στις οποίες η επιστροφή/απομάκρυνση προς τρίτη χώρα δεν είναι δυνατή και το κράτος μέλος που εξέδωσε την άδεια συμφωνεί να αναλάβει εκ νέου το πρόσωπο. |
| --- | --- |

—

Κατά γενικό κανόνα δεν εκτελείται απομάκρυνση προς άλλα κράτη μέλη: εάν υπήκοος τρίτης χώρας δεν συμφωνήσει να επιστρέψει οικειοθελώς σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2 στο κράτος μέλος στο οποίο διαθέτει άδεια, εφαρμόζεται το άρθρο 6 παράγραφος 1 και εκδίδεται απόφαση επιστροφής που ορίζει την άμεση επιστροφή του σε τρίτη χώρα. Δεν επιτρέπεται η αναγκαστική μεταφορά του προσώπου στο άλλο κράτος μέλος, εκτός εάν υφίσταται διμερής συμφωνία μεταξύτων κρατών μελών που ίσχυε ήδη στις 13 Ιανουαρίου 2009 (βλέπε ενότητα 5.5) και η οποία προβλέπει ρητώς αυτή τη δυνατότητα, ή σε ορισμένες περιστάσεις στις οποίες η επιστροφή/απομάκρυνση προς τρίτη χώρα δεν είναι δυνατή και το κράτος μέλος που εξέδωσε την άδεια συμφωνεί να αναλάβει εκ νέου το πρόσωπο.

| — | Δεν επιτρέπεται η έκδοση απαγορεύσεων εισόδου στην ΕΕ σε περιπτώσεις εφαρμογής του άρθρου 6 παράγραφος 2: όταν παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας μεταφέρεται σε άλλο κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 2, δεν μπορεί να εκδοθεί απαγόρευση εισόδου στην ΕΕ δυνάμει του άρθρου 11, διότι το άρθρο 11 εφαρμόζεται αποκλειστικά σε σχέση με την έκδοση απόφασης επιστροφής και όχι σε περιπτώσεις «επανόδου» σε άλλο κράτος μέλος. Επιπλέον, δεν έχει νόημα από πρακτική άποψη η έκδοση απαγόρευσης εισόδου στην ΕΕ εφόσον ο ενδιαφερόμενος θα εξακολουθήσει να διαμένει νόμιμα σε άλλο κράτος μέλος. |
| --- | --- |

—

Δεν επιτρέπεται η έκδοση απαγορεύσεων εισόδου στην ΕΕ σε περιπτώσεις εφαρμογής του άρθρου 6 παράγραφος 2: όταν παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας μεταφέρεται σε άλλο κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 2, δεν μπορεί να εκδοθεί απαγόρευση εισόδου στην ΕΕ δυνάμει του άρθρου 11, διότι το άρθρο 11 εφαρμόζεται αποκλειστικά σε σχέση με την έκδοση απόφασης επιστροφής και όχι σε περιπτώσεις «επανόδου» σε άλλο κράτος μέλος. Επιπλέον, δεν έχει νόημα από πρακτική άποψη η έκδοση απαγόρευσης εισόδου στην ΕΕ εφόσον ο ενδιαφερόμενος θα εξακολουθήσει να διαμένει νόμιμα σε άλλο κράτος μέλος.

| — | Υποχρέωση άμεσης αναχώρησης για λόγους εθνικής ασφάλειας ή δημόσιας τάξης: στις εξαιρετικές περιστάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 (δεύτερη πρόταση) (δεύτερη περίπτωση), εκδίδεται αμέσως απόφαση επιστροφής και το εν λόγω πρόσωπο απομακρύνεται προς τρίτη χώρα. Το κράτος μέλος στο οποίο ο ενδιαφερόμενος απολαύει δικαιώματος παραμονής πρέπει να ενημερωθεί σχετικά. |
| --- | --- |

—

Υποχρέωση άμεσης αναχώρησης για λόγους εθνικής ασφάλειας ή δημόσιας τάξης: στις εξαιρετικές περιστάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 (δεύτερη πρόταση) (δεύτερη περίπτωση), εκδίδεται αμέσως απόφαση επιστροφής και το εν λόγω πρόσωπο απομακρύνεται προς τρίτη χώρα. Το κράτος μέλος στο οποίο ο ενδιαφερόμενος απολαύει δικαιώματος παραμονής πρέπει να ενημερωθεί σχετικά.

Πρακτικό παράδειγμα:

| — | Ποιες διατάξεις της οδηγίας περί επιστροφής πρέπει να εφαρμοστούν σε περίπτωση υπηκόου τρίτης χώρας που εντοπίζεται σε ένα κράτος μέλος Α, διαθέτει έγκυρο τίτλο διαμονής που έχει εκδοθεί από το κράτος μέλος Β και ταυτόχρονα έχει καταχωριστεί ως ανεπιθύμητο άτομο στο σύστημα πληροφοριών Σένγκεν (απαγόρευση εισόδου) από το κράτος μέλος Γ;






  — | Το κράτος μέλος Α θα πρέπει να εφαρμόσει το άρθρο 6 παράγραφος 2 της οδηγίας και να ζητήσει από τον ενδιαφερόμενο να επιστρέψει στο κράτος μέλος Β. Όσον αφορά τη συνύπαρξη απαγόρευσης εισόδου που έχει εκδοθεί από το κράτος μέλος Γ και τίτλου διαμονής που έχει εκδοθεί από το κράτος μέλος Β, αυτό πρέπει να αποσαφηνιστεί σε διμερές επίπεδο μεταξύ του κράτους μέλους που καταχώρισε τον ενδιαφερόμενο ως ανεπιθύμητο (Γ) και του κράτους μέλους που είχε εκδώσει τον τίτλο (Β) σύμφωνα με το άρθρο 25 παράγραφος 2 της σύμβασης εφαρμογής της συμφωνίας του Σένγκεν. |
| --- | --- | --- |

—

Ποιες διατάξεις της οδηγίας περί επιστροφής πρέπει να εφαρμοστούν σε περίπτωση υπηκόου τρίτης χώρας που εντοπίζεται σε ένα κράτος μέλος Α, διαθέτει έγκυρο τίτλο διαμονής που έχει εκδοθεί από το κράτος μέλος Β και ταυτόχρονα έχει καταχωριστεί ως ανεπιθύμητο άτομο στο σύστημα πληροφοριών Σένγκεν (απαγόρευση εισόδου) από το κράτος μέλος Γ;

—

Το κράτος μέλος Α θα πρέπει να εφαρμόσει το άρθρο 6 παράγραφος 2 της οδηγίας και να ζητήσει από τον ενδιαφερόμενο να επιστρέψει στο κράτος μέλος Β. Όσον αφορά τη συνύπαρξη απαγόρευσης εισόδου που έχει εκδοθεί από το κράτος μέλος Γ και τίτλου διαμονής που έχει εκδοθεί από το κράτος μέλος Β, αυτό πρέπει να αποσαφηνιστεί σε διμερές επίπεδο μεταξύ του κράτους μέλους που καταχώρισε τον ενδιαφερόμενο ως ανεπιθύμητο (Γ) και του κράτους μέλους που είχε εκδώσει τον τίτλο (Β) σύμφωνα με το άρθρο 25 παράγραφος 2 της σύμβασης εφαρμογής της συμφωνίας του Σένγκεν.

5.5.   Παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας που καλύπτεται από υφιστάμενες διμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 6 παράγραφος 3

| — | Ενδεικτικός κατάλογος των υφιστάμενων διμερών συμφωνιών επανεισδοχής μεταξύ των κρατών μελών διατίθεται στη διεύθυνση: http://rsc.eui.eu/RDP/research/analyses/ra/ |
| --- | --- |

—

Ενδεικτικός κατάλογος των υφιστάμενων διμερών συμφωνιών επανεισδοχής μεταξύ των κρατών μελών διατίθεται στη διεύθυνση: http://rsc.eui.eu/RDP/research/analyses/ra/

Τα κράτη μέλη μπορούν να μην εκδίδουν απόφαση επιστροφής για υπήκοο τρίτης χώρας που διαμένει παρανόμως στο έδαφός τους, εφόσον άλλο κράτος μέλος αναλαμβάνει τον εν λόγω υπήκοο τρίτης χώρας δυνάμει διμερών συμφωνιών ή διευθετήσεων που ισχύουν κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της παρούσας οδηγίας (ήτοι, 13 Ιανουαρίου 2009). Στην περίπτωση αυτή, το κράτος μέλος που αναλαμβάνει τον συγκεκριμένο υπήκοο τρίτης χώρας εφαρμόζει την παράγραφο 1.

Αυτή η διάταξη προβλέπει —κατ' εξαίρεση και υπό τη μορφή «ρήτρας διατήρησης της υφιστάμενης κατάστασης»— τη δυνατότητα των κρατών μελών να μεταφέρουν παράτυπους μετανάστες σε άλλα κράτη μέλη δυνάμει διμερών συμφωνιών ή διευθετήσεων που ίσχυαν στις 13 Ιανουαρίου 2009.

Ιστορική υπενθύμιση/εξήγηση: η συγκεκριμένη διάταξη συμπεριλήφθηκε στο κείμενο της οδηγίας περί επιστροφής σε προχωρημένο στάδιο των διαπραγματεύσεων κατόπιν επίμονων αιτημάτων ορισμένων κρατών μελών που επέμειναν ότι η οδηγία δεν πρέπει να τα υποχρεώνει να μεταβάλουν τις καθιερωμένες πρακτικές εκ νέου ανάληψης και επανόδου των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών σε άλλα κράτη μέλη δυνάμει διμερών συμφωνιών.

Η αρχή στην οποία βασίζεται η οδηγία περί επιστροφής είναι η άμεση επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτης χώρας από την ΕΕ σε τρίτες χώρες. Το άρθρο 6 παράγραφος 3 της οδηγίας προβλέπει συνεπώς εξαίρεση η οποία αφορά μόνον την υποχρέωση του κράτους μέλους στου οποίου το έδαφος βρίσκεται ο υπήκοος τρίτης χώρας να εκδώσει απόφαση περί επιστροφής του, η οποία υποχρέωση βαρύνει τότε το κράτος μέλος που αναλαμβάνει τον υπήκοο αυτό. Δεν προβλέπει πρόσθετη εξαίρεση από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περί επιστροφής πέραν των οριζομένων στο άρθρο 2 παράγραφος 2 αυτής —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum (σκέψεις 82-85).

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Μεταγενέστερη χρήση διμερών συμφωνιών μεταξύ των κρατών μελών Α-Β και Β-Γ: η οδηγία περί επιστροφής, και ιδίως το άρθρο 6 παράγραφος 3, δεν απαγορεύει ρητά την εκ νέου ανάληψη-«ντόμινο» δυνάμει υφιστάμενων διμερών διευθετήσεων. Ωστόσο, είναι σημαντικό η πλήρης διαδικασία επιστροφής σύμφωνα με την οδηγία να εκτελεστεί τελικά από ένα κράτος μέλος. Δεδομένου ότι αυτού του είδους οι μεταγενέστερες διαδικασίες είναι δαπανηρές για τις διοικητικές αρχές και συνεπάγονται περαιτέρω ταλαιπωρία για τους επιστρέφοντες, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να μην εφαρμόζουν αυτή την πρακτική. |
| --- | --- |

—

Μεταγενέστερη χρήση διμερών συμφωνιών μεταξύ των κρατών μελών Α-Β και Β-Γ: η οδηγία περί επιστροφής, και ιδίως το άρθρο 6 παράγραφος 3, δεν απαγορεύει ρητά την εκ νέου ανάληψη-«ντόμινο» δυνάμει υφιστάμενων διμερών διευθετήσεων. Ωστόσο, είναι σημαντικό η πλήρης διαδικασία επιστροφής σύμφωνα με την οδηγία να εκτελεστεί τελικά από ένα κράτος μέλος. Δεδομένου ότι αυτού του είδους οι μεταγενέστερες διαδικασίες είναι δαπανηρές για τις διοικητικές αρχές και συνεπάγονται περαιτέρω ταλαιπωρία για τους επιστρέφοντες, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να μην εφαρμόζουν αυτή την πρακτική.

| — | Δεν επιτρέπεται η έκδοση απαγορεύσεων εισόδου στην ΕΕ σε περιπτώσεις εφαρμογής του άρθρου 6 παράγραφος 3: όταν παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας μεταφέρεται σε άλλο κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 3, δεν μπορεί να εκδοθεί απαγόρευση εισόδου στην ΕΕ δυνάμει του άρθρου 11, δεδομένου ότι το άρθρο 11 εφαρμόζεται αποκλειστικά σε σχέση με την έκδοση απόφασης επιστροφής και δεν εφαρμόζεται σε περιπτώσεις απλής «επανόδου» σε άλλο κράτος μέλος. Επιπλέον, δεν έχει νόημα από πρακτική άποψη η έκδοση απαγόρευσης εισόδου στην ΕΕ εφόσον ο ενδιαφερόμενος δεν αναχωρεί ακόμη από την ΕΕ. Σχετικά με τη δυνατότητα έκδοσης απαγορεύσεων εισόδου αμιγώς εθνικού χαρακτήρα σε εξαιρετικές περιστάσεις δυνάμει του άρθρου 25 παράγραφος 2 της ΣΕΣ, βλέπε ενότητα 11.8. |
| --- | --- |

—

Δεν επιτρέπεται η έκδοση απαγορεύσεων εισόδου στην ΕΕ σε περιπτώσεις εφαρμογής του άρθρου 6 παράγραφος 3: όταν παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας μεταφέρεται σε άλλο κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφος 3, δεν μπορεί να εκδοθεί απαγόρευση εισόδου στην ΕΕ δυνάμει του άρθρου 11, δεδομένου ότι το άρθρο 11 εφαρμόζεται αποκλειστικά σε σχέση με την έκδοση απόφασης επιστροφής και δεν εφαρμόζεται σε περιπτώσεις απλής «επανόδου» σε άλλο κράτος μέλος. Επιπλέον, δεν έχει νόημα από πρακτική άποψη η έκδοση απαγόρευσης εισόδου στην ΕΕ εφόσον ο ενδιαφερόμενος δεν αναχωρεί ακόμη από την ΕΕ. Σχετικά με τη δυνατότητα έκδοσης απαγορεύσεων εισόδου αμιγώς εθνικού χαρακτήρα σε εξαιρετικές περιστάσεις δυνάμει του άρθρου 25 παράγραφος 2 της ΣΕΣ, βλέπε ενότητα 11.8.

| — | Απόφαση μεταφοράς του υπηκόου τρίτης χώρας σε άλλο κράτος μέλος: η απόφαση αυτή συνιστά ένα από τα προβλεπόμενα στην οδηγία περί επιστροφής μέτρα για τον τερματισμό της παράνομης παραμονής και προκαταρκτικό στάδιο της απομάκρυνσης από το έδαφος της Ένωσης. Τα κράτη μέλη πρέπει επομένως να εκδίδουν με επιμέλεια και αμελλητί τη συγκεκριμένη απόφαση, ώστε η μεταφορά στο υπεύθυνο για τη διαδικασία επιστροφής κράτος μέλος να πραγματοποιείται το συντομότερο δυνατό —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum (σκέψη 87). |
| --- | --- |

—

Απόφαση μεταφοράς του υπηκόου τρίτης χώρας σε άλλο κράτος μέλος: η απόφαση αυτή συνιστά ένα από τα προβλεπόμενα στην οδηγία περί επιστροφής μέτρα για τον τερματισμό της παράνομης παραμονής και προκαταρκτικό στάδιο της απομάκρυνσης από το έδαφος της Ένωσης. Τα κράτη μέλη πρέπει επομένως να εκδίδουν με επιμέλεια και αμελλητί τη συγκεκριμένη απόφαση, ώστε η μεταφορά στο υπεύθυνο για τη διαδικασία επιστροφής κράτος μέλος να πραγματοποιείται το συντομότερο δυνατό —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-47/15, Affum (σκέψη 87).

| — | Δεδομένου ότι η έννοια της «επιστροφής» δυνάμει της οδηγίας περί επιστροφής αφορά πάντοτε επιστροφή σε τρίτη χώρα, συνιστάται αυτού του είδους οι εθνικές αποφάσεις να ονομάζονται «απόφαση μεταφοράς» ή «απόφαση επανόδου» και όχι «απόφαση επιστροφής». |
| --- | --- |

—

Δεδομένου ότι η έννοια της «επιστροφής» δυνάμει της οδηγίας περί επιστροφής αφορά πάντοτε επιστροφή σε τρίτη χώρα, συνιστάται αυτού του είδους οι εθνικές αποφάσεις να ονομάζονται «απόφαση μεταφοράς» ή «απόφαση επανόδου» και όχι «απόφαση επιστροφής».

| — | Ρήτρα διατήρησης της υφιστάμενης κατάστασης: Το άρθρο 6 παράγραφος 3 αποτελεί σαφώς ρήτρα διατήρησης της υφιστάμενης κατάστασης. Τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν την επιλογή που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 3 μόνο σε σχέση με διμερείς διευθετήσεις επανεισδοχής που τέθηκαν σε ισχύ πριν από τις 13 Ιανουαρίου 2009. Οι υφιστάμενες διευθετήσεις που αποτέλεσαν αντικείμενο αναδιαπραγμάτευσης ή ανανέωσης μετά τις 13 Ιανουαρίου 2009 μπορούν να συνεχίσουν να καλύπτονται από το άρθρο 6 παράγραφος 3 εάν η συμφωνία που προέκυψε από την αναδιαπραγμάτευση/την ανανέωση αποτελεί τροποποίηση της ήδη υφιστάμενης συμφωνίας και χαρακτηρίζεται σαφώς ως τέτοια. Εάν η συμφωνία που προέκυψε από την αναδιαπραγμάτευση/την ανανέωση είναι aliud (μια εντελώς νέα συμφωνία με διαφορετική ουσία), δεν καλύπτεται πλέον από το άρθρο 6 παράγραφος 3. |
| --- | --- |

—

Ρήτρα διατήρησης της υφιστάμενης κατάστασης: Το άρθρο 6 παράγραφος 3 αποτελεί σαφώς ρήτρα διατήρησης της υφιστάμενης κατάστασης. Τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν την επιλογή που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 3 μόνο σε σχέση με διμερείς διευθετήσεις επανεισδοχής που τέθηκαν σε ισχύ πριν από τις 13 Ιανουαρίου 2009. Οι υφιστάμενες διευθετήσεις που αποτέλεσαν αντικείμενο αναδιαπραγμάτευσης ή ανανέωσης μετά τις 13 Ιανουαρίου 2009 μπορούν να συνεχίσουν να καλύπτονται από το άρθρο 6 παράγραφος 3 εάν η συμφωνία που προέκυψε από την αναδιαπραγμάτευση/την ανανέωση αποτελεί τροποποίηση της ήδη υφιστάμενης συμφωνίας και χαρακτηρίζεται σαφώς ως τέτοια. Εάν η συμφωνία που προέκυψε από την αναδιαπραγμάτευση/την ανανέωση είναι aliud (μια εντελώς νέα συμφωνία με διαφορετική ουσία), δεν καλύπτεται πλέον από το άρθρο 6 παράγραφος 3.

| — | Συμφωνίες επανεισδοχής μεταξύ των κρατών μελών Σένγκεν και του Ηνωμένου Βασιλείου: για τους σκοπούς της ερμηνείας του άρθρου 6 παράγραφος 3, το Ηνωμένο Βασίλειο θεωρείται κράτος μέλος. |
| --- | --- |

—

Συμφωνίες επανεισδοχής μεταξύ των κρατών μελών Σένγκεν και του Ηνωμένου Βασιλείου: για τους σκοπούς της ερμηνείας του άρθρου 6 παράγραφος 3, το Ηνωμένο Βασίλειο θεωρείται κράτος μέλος.

5.6.   Παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας που διαθέτει τίτλο/άδεια για ανθρωπιστικούς (ή άλλους) λόγους

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 6 παράγραφος 4

Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν, ανά πάσα στιγμή, να χορηγήσουν αυτόνομη άδεια διαμονής ή άλλη άδεια που παρέχει δικαίωμα παραμονής για λόγους φιλευσπλαχνίας, ανθρωπιστικούς ή άλλους λόγους, σε υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος διαμένει παράνομα στο έδαφός τους. Στην περίπτωση αυτή, δεν εκδίδεται απόφαση επιστροφής. Εφόσον η απόφαση επιστροφής έχει ήδη εκδοθεί, τότε αυτή ανακαλείται ή αναστέλλεται για τη διάρκεια ισχύος του τίτλου διαμονής ή άλλης άδειας που παρέχει δικαίωμα παραμονής.

Τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να χορηγήσουν ανά πάσα στιγμή άδεια ή δικαίωμα παραμονής σε παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτης χώρας. Σε αυτή την περίπτωση, τυχόν εκκρεμείς διαδικασίες επιστροφής περατώνονται και εάν έχει εκδοθεί ήδη απόφαση επιστροφής ή απομάκρυνσης, αυτή πρέπει να ανακληθεί ή να ανασταλεί, αναλόγως της φύσης της άδειας. Το ίδιο ισχύει σε περιπτώσεις στις οποίες τα κράτη μέλη έχουν χορηγήσει δικαίωμα παραμονής, π.χ., μετά την υποβολή αίτησης ασύλου.

Εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν ποια προσέγγιση (ανάκληση ή αναστολή της απόφασης επιστροφής) θα πρέπει να εφαρμόσουν, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση και την πιθανή διάρκεια της άδειας ή του δικαιώματος παραμονής που χορηγήθηκε, καθώς και την ανάγκη διασφάλισης της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών επιστροφής. Σύμφωνα, πάντως, με την απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-601/15, J.N. (34) (σκέψεις 75-80), όταν ένα κράτος μέλος χορηγεί δικαίωμα παραμονής στο έδαφός του σε υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος έχει υποβάλει αίτηση για διεθνή προστασία και για τον οποίο είχε ήδη εκδοθεί απόφαση επιστροφής πριν από την υποβολή της αίτησης, τα κράτη μέλη πρέπει να αναστέλλουν την εκτέλεση της απόφασης επιστροφής (και όχι να ανακαλούν την απόφαση) έως ότου ληφθεί απόφαση για την αίτηση διεθνούς προστασίας (βλέπε επίσης ενότητα 7).

5.7.   Παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας που υπόκειται σε εκκρεμή διαδικασία ανανέωσης τίτλου/άδειας

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 6 παράγραφος 5

Εφόσον εκκρεμεί διαδικασία ανανέωσης τίτλου διαμονής ή οποιασδήποτε άλλης άδειας που παρέχει δικαίωμα παραμονής σε υπήκοο τρίτης χώρας, ο οποίος διαμένει παράνομα στο έδαφος κράτους μέλους, τότε το εν λόγω κράτος μέλος εξετάζει το ενδεχόμενο να μην εκδώσει απόφαση επιστροφής έως ότου ολοκληρωθεί η εκκρεμούσα διαδικασία, με την επιφύλαξη της παραγράφου 6.

Τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να μην εκδώσουν απόφαση επιστροφής για παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών που αναμένουν την απόφαση ανανέωσης της άδειάς τους. Σκοπός αυτής της διάταξης είναι η προστασία των υπηκόων τρίτων χωρών που διέμεναν νόμιμα σε κράτος μέλος για κάποιο χρονικό διάστημα και οι οποίοι —λόγω καθυστερήσεων στη διαδικασία ανανέωσης της άδειάς τους— κατέστησαν προσωρινά παρανόμως διαμένοντες. Αυτή η διάταξη αφορά εκκρεμείς διαδικασίεςανανέωσης τίτλου διαμονής στο κράτος μέλος σύλληψης μόνο («το εν λόγω κράτος μέλος»). Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να χρησιμοποιούν αυτή τη διάταξη και σε περιπτώσεις στις οποίες η αίτηση ανανέωσης είναι πιθανόν να εγκριθεί και να επιφυλάσσουν στους ενδιαφερομένους μεταχείριση ίδια τουλάχιστον με εκείνη που παρέχουν σε επιστρέφοντες κατά τη διάρκεια της προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης ή της αναβολής της επιστροφής.

Αυτή η διάταξη δεν καλύπτει διαδικασίες ανανέωσης τίτλου διαμονής που εκκρεμούν σε άλλο κράτος μέλος. Ωστόσο, το γεγονός ότι εκκρεμεί διαδικασία ανανέωσης του τίτλου διαμονής ενός προσώπου σε άλλο κράτος μέλος ενδέχεται, σε συγκεκριμένες περιστάσεις, να δικαιολογεί την αναβολή της επιστροφής σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 2 ή την εφαρμογή ευνοϊκότερων μέτρων σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3.

5.8.   Ειδικοί κανόνες που περιλαμβάνονται στις οδηγίες περί νόμιμης μετανάστευσης σχετικά με την επανεισδοχή μεταξύ κρατών μελών σε περιπτώσεις κινητικότητας στο εσωτερικό της Ένωσης

Νομική βάση: Οδηγία 2014/66/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (35) («οδηγία για τις ενδοεταιρικές μεταθέσεις») — άρθρο 23· οδηγία 2003/109/ΕΚ του Συμβουλίου (36) («οδηγία για τους επί μακρόν διαμένοντες») [όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2011/51/ΕΕ του Συμβουλίου (37)] — άρθρα 12 και 22· οδηγία 2009/50/ΕΚ του Συμβουλίου (38) («οδηγία για την μπλε κάρτα») — άρθρο 18

Οι ανωτέρω οδηγίες περιέχουν ειδικούς κανόνες για την επανεισδοχή μεταξύ κρατών μελών σε περιπτώσεις κινητικότητας στο εσωτερικό της ΕΕ ορισμένων κατηγοριών υπηκόων τρίτων χωρών (πρόσωπα που υπάγονται σε ενδοεταιρική μετάθεση, κάτοχοι μπλε κάρτας της ΕΕ, επί μακρόν διαμένοντες). Οι εν λόγω διατάξεις πρέπει να θεωρούνται leges speciales (ειδικότεροι κανόνες) που πρέπει να τηρούνται κατά προτεραιότητα στις περιπτώσεις που καλύπτονται ρητά από τις ανωτέρω οδηγίες.

6.   ΟΙΚΕΙΟΘΕΛΗΣ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 7 παράγραφος 1

Η απόφαση περί επιστροφής προβλέπει κατάλληλο χρονικό διάστημα για την οικειοθελή αναχώρηση που κυμαίνεται μεταξύ επτά και τριάντα ημερών, με την επιφύλαξη των εξαιρέσεων που αναφέρονται στις παραγράφους 2 και 4. Τα κράτη μέλη δύνανται να προβλέπουν, στην εθνική τους νομοθεσία, ότι το χρονικό αυτό διάστημα χορηγείται μόνο κατόπιν αιτήσεως του συγκεκριμένου υπηκόου τρίτης χώρας. Εν τοιαύτη περιπτώσει, τα κράτη μέλη ενημερώνουν τους ενδιαφερομένους υπηκόους τρίτων χωρών σχετικά με τη δυνατότητα υποβολής τέτοιας αίτησης.

Η προώθηση της οικειοθελούς αναχώρησης αποτελεί έναν από τους κύριους στόχους της οδηγίας περί επιστροφής. Εκτός εάν υπάρχουν υπόνοιες ότι αυτό θα υπονόμευε τον σκοπό της επιστροφής, η οικειοθελής αναχώρηση που συνάδει με την υποχρέωση επιστροφής είναι προτιμότερη από την απομάκρυνση για τρεις λόγους: αποτελεί αξιοπρεπέστερη, ασφαλέστερη και συχνά οικονομικά αποδοτικότερη επιλογή επιστροφής.

Κατά την προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης, ο υπήκοος τρίτης χώρας βαρύνεται με την υποχρέωση επιστροφής, παρότι η υποχρέωση αυτή δεν μπορεί να εκτελεστεί μέχρι την παρέλευση της εν λόγω προθεσμίας, ή εάν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής ή κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια, τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια, ή εάν αίτηση για νόμιμη παραμονή έχει απορριφθεί ως προδήλως αβάσιμη ή δολία (βλέπε ενότητα 6.3). Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να παρέχουν τη δυνατότητα οικειοθελούς αναχώρησης στον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό επιστρεφόντων και να μην το πράττουν σε περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει κίνδυνος να παρεμποδιστεί ο σκοπός της διαδικασίας επιστροφής.

Η τελευταία πρόταση του άρθρου 7 παράγραφος 1 επιτρέπει στα κράτη μέλη να αποφασίζουν τη χορήγηση προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης μόνο κατόπιν αίτησης των υπηκόων τρίτων χωρών. Σε αυτήν την περίπτωση, πρέπει να παρέχεται εξατομικευμένη πληροφόρηση στους ενδιαφερομένους υπηκόους τρίτων χωρών σχετικά με τη δυνατότητα υποβολής αίτησης για τη χορήγηση προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης. Η κατάρτιση γενικών ενημερωτικών φυλλαδίων για το κοινό (π.χ., ανακοίνωση της δυνατότητας υποβολής σχετικής αίτησης στον δικτυακό τόπο των υπηρεσιών μετανάστευσης ή εκτύπωση διαφημίσεων και ανάρτησή τους σε ενημερωτικούς πίνακες στις εγκαταστάσεις των τοπικών αρχών μετανάστευσης) ενδέχεται να αποδειχθεί χρήσιμη αλλά πρέπει να συμπληρώνεται από εξατομικευμένη πληροφόρηση. Οι ανήλικοι θα πρέπει να ενημερώνονται για τα ανωτέρω με την ευαισθησία που αρμόζει για τα παιδιά και με τον κατάλληλο τρόπο σε σχέση με την ηλικία και το πλαίσιο, ενώ ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίδεται στην κατάσταση των ασυνόδευτων ανηλίκων.

Τα κράτη μέλη μπορούν ακόμη να αποφασίσουν να χορηγούν προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης κατόπιν αίτησης σε ορισμένες κατηγορίες παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (π.χ., αλλοδαπούς των οποίων η αίτηση για νόμιμη παραμονή έχει απορριφθεί ως προδήλως αβάσιμη ή δολία) ή για σκοπούς στήριξης ή λήψης στήριξης (π.χ., συνδρομή για επανένταξη), και να χορηγούν την εν λόγω προθεσμία χωρίς προηγούμενη αίτηση σε άλλες περιπτώσεις.

Η Επιτροπή συνιστά να χορηγείται προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης ύστερα από αίτηση των ενδιαφερόμενων υπηκόων τρίτων χωρών, και παράλληλα να διασφαλίζεται η δέουσα και συστηματική πληροφόρηση των τελευταίων σχετικά με την υποβολή της εν λόγω αίτησης.

Προγράμματα υποβοηθούμενης οικειοθελούς επιστροφής: μολονότι η οδηγία περί επιστροφής δεν απαιτεί από τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν προγράμματα υποβοηθούμενης οικειοθελούς επιστροφής, στην αιτιολογική σκέψη 10 αναφέρεται ότι «προκειμένου να προωθηθεί η οικειοθελής επιστροφή, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβλέπουν ενισχυμένη συνδρομή και παροχή συμβουλών κατά την επιστροφή και να αξιοποιούν, κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο, τις σχετικές δυνατότητες χρηματοδότησης». Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται επομένως σθεναρά να παρέχουν προγράμματα υποβοηθούμενης οικειοθελούς επιστροφής καθ' όλη τη διάρκεια των διαδικασιών, στο πλαίσιο των προσπαθειών προαγωγής μιας πιο ανθρώπινης και αξιοπρεπούς επιστροφής και, γενικότερα, βελτίωσης της αποτελεσματικότητας της επιστροφής. Για να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε τέτοια προγράμματα και να διασφαλιστεί ότι οι ενδιαφερόμενοι υπήκοοι τρίτων χωρών λαμβάνουν απόφαση μετά λόγου γνώσης, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν για την κατάλληλη διάδοση των πληροφοριών σχετικά με την οικειοθελή επιστροφή και τα προγράμματα υποβοηθούμενης οικειοθελούς επιστροφής, σε συνεργασία επίσης με εθνικές αρχές που είναι ενδεχομένως σε άμεση επαφή με τους υπηκόους τρίτων χωρών (π.χ., εκπαιδευτικές και κοινωνικές υπηρεσίες, υπηρεσίες υγείας), μη κυβερνητικές οργανώσεις και άλλους φορείς. Οι ανήλικοι θα πρέπει να ενημερώνονται για τα ανωτέρω με την ευαισθησία που αρμόζει για τα παιδιά και με τον κατάλληλο τρόπο σε σχέση με την ηλικία και το πλαίσιο. Τα εθνικά προγράμματα θα πρέπει να ακολουθούν τους μη δεσμευτικούς κοινούς κανόνες για την υλοποίηση προγραμμάτων υποβοηθούμενης οικειοθελούς επιστροφής (και επανένταξης) από κράτη μέλη (39), οι οποίοι αναπτύχθηκαν από την Επιτροπή σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, και έλαβαν την έγκριση του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων στα συμπεράσματά του της 9ης-10ης Ιουνίου 2016
   (40).

Η ομάδα εμπειρογνωμόνων για την επιστροφή (Return Expert Group – REG) του Ευρωπαϊκού Δικτύου Μετανάστευσης (ΕΔΜ) έχει ως στόχο να διευκολύνει τη βελτίωση της πρακτικής συνεργασίας μεταξύ κρατών και ενδιαφερόμενων μερών στον τομέα της επιστροφής, της υποβοηθούμενης οικειοθελούς επιστροφής και των προγραμμάτων επανένταξης. Η ομάδα αυτή θα πρέπει να αποτελεί βασικό εργαλείο συλλογής και ανταλλαγής πληροφοριών και τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να τη χρησιμοποιούν ενεργά.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Το χρονικό πλαίσιο 7-30 ημερών συνιστά γενική αρχή. Τα κράτη μέλη πρέπει υποχρεωτικά να ορίσουν ένα διάστημα που εμπίπτει σε αυτό το χρονικό πλαίσιο, εκτός εάν οι ειδικές περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης δικαιολογούν τη χορήγηση παράτασης σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 6.1). |
| --- | --- |

—

Το χρονικό πλαίσιο 7-30 ημερών συνιστά γενική αρχή. Τα κράτη μέλη πρέπει υποχρεωτικά να ορίσουν ένα διάστημα που εμπίπτει σε αυτό το χρονικό πλαίσιο, εκτός εάν οι ειδικές περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης δικαιολογούν τη χορήγηση παράτασης σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 6.1).

| — | Η χορήγηση προθεσμίας 60 ημερών κατά γενικό κανόνα δεν είναι συμβατή με την εναρμόνιση και την «κοινή πειθαρχία» που προβλέπεται στην οδηγία περί επιστροφής, η οποία ορίζει προθεσμία 7-30 ημερών και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ως ευνοϊκότερη διάταξη δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 3. Η ενδεχόμενη χορήγηση, ωστόσο, προθεσμιών μεταξύ 30 και 60 ημερών (που υπερβαίνουν το εναρμονισμένο διάστημα που προβλέπεται στην παράγραφο 1) μόνον εφόσον συντρέχουν ειδικές περιστάσεις (οι οποίες αναφέρονται στην παράγραφο 2) καλύπτεται από το άρθρο 7 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής. |
| --- | --- |

—

Η χορήγηση προθεσμίας 60 ημερών κατά γενικό κανόνα δεν είναι συμβατή με την εναρμόνιση και την «κοινή πειθαρχία» που προβλέπεται στην οδηγία περί επιστροφής, η οποία ορίζει προθεσμία 7-30 ημερών και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ως ευνοϊκότερη διάταξη δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 3. Η ενδεχόμενη χορήγηση, ωστόσο, προθεσμιών μεταξύ 30 και 60 ημερών (που υπερβαίνουν το εναρμονισμένο διάστημα που προβλέπεται στην παράγραφο 1) μόνον εφόσον συντρέχουν ειδικές περιστάσεις (οι οποίες αναφέρονται στην παράγραφο 2) καλύπτεται από το άρθρο 7 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής.

| — | Σύμφωνα με τις απαιτήσεις που απορρέουν από το δικαίωμα ακρόασης, όπως αναγνωρίζεται στο άρθρο 41 παράγραφος 2 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, τα κράτη μέλη πρέπει να προσφέρουν στον επιστρέφοντα τη δυνατότητα να διευκρινίσει τις συγκεκριμένες περιστάσεις και τις ανάγκες που πρέπει να ληφθούν υπόψη για τον προσδιορισμό της προθεσμίας που θα χορηγηθεί, τόσο σε περιπτώσεις που η προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης ορίζεται αυτεπαγγέλτως όσο και σε περιπτώσεις που ορίζεται κατόπιν αίτησης εκ μέρους του επιστρέφοντος. |
| --- | --- |

—

Σύμφωνα με τις απαιτήσεις που απορρέουν από το δικαίωμα ακρόασης, όπως αναγνωρίζεται στο άρθρο 41 παράγραφος 2 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, τα κράτη μέλη πρέπει να προσφέρουν στον επιστρέφοντα τη δυνατότητα να διευκρινίσει τις συγκεκριμένες περιστάσεις και τις ανάγκες που πρέπει να ληφθούν υπόψη για τον προσδιορισμό της προθεσμίας που θα χορηγηθεί, τόσο σε περιπτώσεις που η προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης ορίζεται αυτεπαγγέλτως όσο και σε περιπτώσεις που ορίζεται κατόπιν αίτησης εκ μέρους του επιστρέφοντος.

| — | Μολονότι η οδηγία περί επιστροφής απαγορεύει την αναγκαστική επιστροφή παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας κατά τη διάρκεια της προθεσμίας οικειοθελούς επιστροφής, δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να κινήσουν κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα τις διοικητικές διαδικασίες που απαιτούνται ενόψει της ενδεχόμενης εκτέλεσης της απόφασης επιστροφής (π.χ., ανάπτυξη διαύλων επικοινωνίας με τις αρχές τρίτων χωρών για την έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων, οργάνωση της υλικοτεχνικής υποστήριξης της επιχείρησης απομάκρυνσης). |
| --- | --- |

—

Μολονότι η οδηγία περί επιστροφής απαγορεύει την αναγκαστική επιστροφή παρανόμως διαμένοντος υπηκόου τρίτης χώρας κατά τη διάρκεια της προθεσμίας οικειοθελούς επιστροφής, δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να κινήσουν κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα τις διοικητικές διαδικασίες που απαιτούνται ενόψει της ενδεχόμενης εκτέλεσης της απόφασης επιστροφής (π.χ., ανάπτυξη διαύλων επικοινωνίας με τις αρχές τρίτων χωρών για την έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων, οργάνωση της υλικοτεχνικής υποστήριξης της επιχείρησης απομάκρυνσης).

Με βάση την εξατομικευμένη αξιολόγηση της κατάστασης του υπηκόου τρίτης χώρας, και λαμβάνοντας ιδίως υπόψη την προοπτική επιστροφής και τη βούληση του υπηκόου τρίτης χώρας να συνεργαστεί με τις αρμόδιες αρχές, η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να χορηγούν τη συντομότερη δυνατή προθεσμία οικειοθελούς επιστροφής που απαιτείται για την οργάνωση και την εκτέλεση της επιστροφής. Προθεσμία μεγαλύτερη των επτά ημερών θα πρέπει να χορηγείται μόνο όταν ο υπήκοος τρίτης χώρας συνεργάζεται ενεργά στο πλαίσιο της διαδικασίας επιστροφής.

6.1.   Παράταση προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 7 παράγραφος 2

Εφόσον απαιτείται, τα κράτη μέλη μπορούν να παρατείνουν την προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης για κατάλληλο χρονικό διάστημα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης, όπως τη διάρκεια της παραμονής, την ύπαρξη παιδιών που φοιτούν σε σχολείο και την ύπαρξη άλλων οικογενειακών και κοινωνικών δεσμών.

Δεν υπάρχει προκαθορισμένο ανώτατο χρονικό όριο για την παράταση της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης και κάθε μεμονωμένη περίπτωση πρέπει να εξετάζεται χωριστά σύμφωνα με την εθνική εκτελεστική νομοθεσία και τη διοικητική πρακτική. Τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια στο θέμα του καθορισμού του «κατάλληλου χρονικού διαστήματος» παράτασης της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης. Λαμβάνοντας υπόψη την αναφορά που γίνεται στο κείμενο σε παιδιά που φοιτούν σε σχολείο, είναι δυνατή η χορήγηση παρατάσεων της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης μέχρι το τέλος του εξαμήνου ή του σχολικού έτους, ή για έως ένα ολόκληρο σχολικό έτος, υπό την προϋπόθεση ότι εξυπηρετούνται πρώτιστα τα συμφέροντα του παιδιού και ότι λαμβάνονται δεόντως υπόψη όλες οι σχετικές περιστάσεις της υπόθεσης.

Παράταση της προθεσμίας πέραν των 30 ημερών μπορεί να χορηγηθεί εξαρχής (από τη χρονική στιγμή έκδοσης της απόφασης επιστροφής), εφόσον δικαιολογείται από την εξατομικευμένη αξιολόγηση των περιστάσεων της συγκεκριμένης υπόθεσης. Δεν είναι απαραίτητο να εκδοθεί αρχικά προθεσμία 30 ημερών και να παραταθεί σε μεταγενέστερο στάδιο.

Η φράση «εφόσον απαιτείται» αναφέρεται σε περιστάσεις που σχετίζονται τόσο με τον επιστρέφοντα όσο και με το κράτος που εκτελεί την επιστροφή. Τα κράτη μέλη διαθέτουν διακριτική ευχέρεια όσον αφορά την ουσία και την έκταση των μέτρων της εθνικής εκτελεστικής νομοθεσίας τους σε αυτό το ζήτημα.

Οι τρεις υποπεριπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 7 παράγραφος 2 (διάρκεια παραμονής, παιδιά που φοιτούν σε σχολείο, οικογενειακοί δεσμοί) πρέπει να λαμβάνονται ρητά υπόψη στην εθνική εκτελεστική νομοθεσία και τη διοικητική πρακτική. Οι διοικητικοί κανόνες των κρατών μελών μπορούν να είναι περισσότερο λεπτομερείς και να προβλέπουν και άλλους λόγους για τη χορήγηση παράτασης, αλλά δεν πρέπει να είναι λιγότερο ακριβείς, υπονομεύοντας έτσι την εναρμόνιση.

6.2.   Υποχρεώσεις κατά το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί ως την οικειοθελή αναχώρηση

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 7 παράγραφος 3

Ορισμένες υποχρεώσεις που στοχεύουν στην αποφυγή κινδύνου διαφυγής, όπως η τακτική εμφάνιση ενώπιον των αρχών, η κατάθεση κατάλληλης οικονομικής εγγύησης, η κατάθεση εγγράφων ή η υποχρέωση παραμονής σε ορισμένο μέρος, μπορούν να επιβάλλονται για όλη τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος που προβλέπεται για την οικειοθελή αναχώρηση.

Οι υποχρεώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 7 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής μπορούν να επιβάλλονται όταν υφίσταται λόγος αποτροπής του κινδύνου διαφυγής. Εάν από την εξατομικευμένη αξιολόγηση της περίπτωσης προκύπτει ότι δεν υφίστανται ειδικές περιστάσεις, οι εν λόγω υποχρεώσεις δεν δικαιολογούνται — βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-61/11, El Dridi, σκέψη 37: «Από το άρθρο 7, παράγραφοι 3 και 4, της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι μόνον υπό ειδικές περιστάσεις, όπως η ύπαρξη κινδύνου διαφυγής, μπορούν τα κράτη μέλη, αφενός, να επιβάλουν στον αποδέκτη αποφάσεως περί επιστροφής την υποχρέωση να εμφανίζεται τακτικώς ενώπιον των αρχών, να καταθέσει κατάλληλη οικονομική εγγύηση, να καταθέσει έγγραφα ή να παραμένει σε ορισμένο μέρος ή, αφετέρου, να μη χορηγούν χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχωρήσεως ή να χορηγούν χρονικό διάστημα μικρότερο από επτά ημέρες». Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να κάνουν χρήση αυτής της δυνατότητας όταν υφίσταται λόγος αποτροπής του κινδύνου διαφυγής κατά τη διάρκεια της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης.

Πρέπει να δοθεί προσοχή στο γεγονός ότι η δυνατότητα των κρατών μελών να επιβάλλουν ορισμένες υποχρεώσεις ενδέχεται να αποτελεί πλεονέκτημα για τον επιστρέφοντα δεδομένου ότι μπορεί να επιτρέψει τη χορήγηση προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης σε περιπτώσεις που δεν θα υπέκειντο υπό άλλες συνθήκες σε αυτή τη μεταχείριση.

Δεν μπορεί να οριστεί ένα ποσό που να συνιστά «κατάλληλη οικονομική εγγύηση» και να εφαρμόζεται σε όλες τις περιπτώσεις. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να τηρείται η αρχή της αναλογικότητας, ήτοι για τον καθορισμό του ποσού πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η συγκεκριμένη κατάσταση του επιστρέφοντος. Η τρέχουσα πρακτική των κρατών μελών προβλέπει διάφορα ποσά που κυμαίνονται από 200 έως 5 000 ευρώ.

Εάν απαιτηθεί σε συγκεκριμένη περίπτωση, οι υποχρεώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 7 παράγραφος 3 μπορούν επίσης να επιβληθούν σωρευτικά.

Όταν τα κράτη μέλη επιβάλλουν υποχρεώσεις δυνάμει του άρθρου 7 παράγραφος 3, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη συγκεκριμένη κατάσταση του επιστρέφοντος και να διασφαλίζουν την πλήρη τήρηση της αρχής της αναλογικότητας. Τα κράτη μέλη αποφεύγουν την επιβολή υποχρεώσεων που δεν μπορούν εκ των πραγμάτων να τηρηθούν (π.χ., εάν ένα πρόσωπο δεν διαθέτει διαβατήριο, δεν μπορεί να το καταθέσει).

6.3.   Αντενδείξεις

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 7 παράγραφος 4

Εάν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής, ή εάν αίτηση για νόμιμη παραμονή έχει απορριφθεί ως προδήλως αβάσιμη ή δολία, ή εάν το συγκεκριμένο πρόσωπο αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια, τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια, τα κράτη μέλη μπορούν να μη χορηγούν χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης ή μπορούν να χορηγούν χρονικό διάστημα κάτω των επτά ημερών.

Τα κράτη μέλη μπορούν να μη χορηγούν προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης στις περιπτώσεις που παρατίθενται εξαντλητικά στο άρθρο 7 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής και στις οποίες υπάρχει κάποια «αντένδειξη», όπως κίνδυνος διαφυγής του υπηκόου τρίτης χώρας (βλέπε ενότητα 1.6) ή κίνδυνος για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική ασφάλεια (π.χ., προηγούμενες καταδίκες για σοβαρές αξιόποινες πράξεις που έχουν διαπραχθεί και σε άλλα κράτη μέλη), και όταν αίτηση για νόμιμη παραμονή (π.χ., αίτηση ασύλου, αίτηση για άδεια ή για ανανέωση άδειας) έχει απορριφθεί ως προδήλως αβάσιμη ή δολία.

Όταν, βάσει της εξατομικευμένης αξιολόγησης, διαπιστώνεται ότι υφίστανται τέτοιες «αντενδείξεις» σε συγκεκριμένη περίπτωση, δεν θα πρέπει να χορηγείται προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης. Θα πρέπει δε να χορηγείται προθεσμία μικρότερη των επτά ημερών μόνον εάν δεν εμποδίζει τις εθνικές αρχές να εκτελέσουν τη διαδικασία απομάκρυνσης.

Ωστόσο, τα κράτη μέλη μπορούν να μεταβάλουν ανά πάσα στιγμή την αξιολόγησή της κατάστασης (ένας μη συνεργαζόμενος στο παρελθόν επιστρέφων μπορεί να αλλάξει συμπεριφορά και να αποδεχθεί προσφορά υποβοηθούμενης οικειοθελούς επιστροφής) και να χορηγήσουν προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης παρότι αρχικά υφίστατο κίνδυνος διαφυγής.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Δεν είναι δυνατόν να ισχύει γενικός αποκλεισμός όλων των προσώπων που εισέρχονται παράνομα από τη δυνατότητα εξασφάλισης προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης. Ένας τέτοιου είδους γενικευμένος κανόνας αντίκειται στον ορισμό του κινδύνου διαφυγής, στην αρχή της αναλογικότητας και στην υποχρέωση χωριστής αξιολόγησης κάθε υπόθεσης, υπονομεύοντας έτσι την πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 7 (προώθηση της οικειοθελούς αναχώρησης). |
| --- | --- |

—

Δεν είναι δυνατόν να ισχύει γενικός αποκλεισμός όλων των προσώπων που εισέρχονται παράνομα από τη δυνατότητα εξασφάλισης προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης. Ένας τέτοιου είδους γενικευμένος κανόνας αντίκειται στον ορισμό του κινδύνου διαφυγής, στην αρχή της αναλογικότητας και στην υποχρέωση χωριστής αξιολόγησης κάθε υπόθεσης, υπονομεύοντας έτσι την πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 7 (προώθηση της οικειοθελούς αναχώρησης).

| — | Είναι δυνατός ο αποκλεισμός δυνάμει του άρθρου 7 παράγραφος 4 υπηκόων τρίτης χώρας που έχουν υποβάλει καταχρηστικές αιτήσεις. Το άρθρο 7 παράγραφος 4 αναφέρεται ρητά σε προδήλως αβάσιμες ή δόλιες αιτήσεις. Οι καταχρηστικές αιτήσεις συνεπάγονται συνήθως περισσότερο επιλήψιμη συμπεριφορά σε σύγκριση με τις προδήλως αβάσιμες αιτήσεις· ως εκ τούτου, το άρθρο 7 παράγραφος 4 πρέπει να ερμηνευθεί ως άρθρο που καλύπτει και τις καταχρηστικές αιτήσεις. |
| --- | --- |

—

Είναι δυνατός ο αποκλεισμός δυνάμει του άρθρου 7 παράγραφος 4 υπηκόων τρίτης χώρας που έχουν υποβάλει καταχρηστικές αιτήσεις. Το άρθρο 7 παράγραφος 4 αναφέρεται ρητά σε προδήλως αβάσιμες ή δόλιες αιτήσεις. Οι καταχρηστικές αιτήσεις συνεπάγονται συνήθως περισσότερο επιλήψιμη συμπεριφορά σε σύγκριση με τις προδήλως αβάσιμες αιτήσεις· ως εκ τούτου, το άρθρο 7 παράγραφος 4 πρέπει να ερμηνευθεί ως άρθρο που καλύπτει και τις καταχρηστικές αιτήσεις.

| — | Είναι επίσης δυνατός ο αποκλεισμός προσώπων που αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια, τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια. Στην υπόθεση C-554/13, Zh. και O. (41), το ΔΕΕ αποσαφήνισε εν προκειμένω ότι τα κράτη μέλη παραμένουν κατ' ουσίαν ελεύθερα να καθορίζουν τις απαιτήσεις δημοσίας τάξεως σύμφωνα με τις εθνικές ανάγκες τους. Η έννοια του «κινδύνου διαφυγής» διαφέρει από την έννοια του «κινδύνου για τη δημόσια τάξη». Η έννοια του «κινδύνου για τη δημόσια τάξη» προϋποθέτει, πέραν της διασάλευσης της κοινωνικής τάξης η οποία απορρέει από κάθε παράβαση του νόμου, την ύπαρξη πραγματικής, ενεστώσας και αρκούντως σοβαρής απειλής κατά θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας. Ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να θεωρήσει ότι υπήκοος τρίτης χώρας αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια τάξη αποκλειστικά επειδή ο εν λόγω υπήκοος είναι ύποπτος ή έχει καταδικαστεί ποινικά για πράξη η οποία συνιστά ποινικό αδίκημα που επισύρει κυρώσεις δυνάμει του εθνικού δικαίου. Άλλοι παράγοντες, όπως η φύση και η σοβαρότητα της πράξης, το χρονικό διάστημα που έχει παρέλθει από τη διάπραξή της και οποιοδήποτε ζήτημα που σχετίζεται με την αξιοπιστία της υποψίας ότι ο εν λόγω υπήκοος της τρίτης χώρας διέπραξε το εικαζόμενο ποινικό αδίκημα λαμβάνονται επίσης υπόψη για τη χωριστή αξιολόγηση που πρέπει να διεξάγεται σε κάθε περίπτωση. |
| --- | --- |

—

Είναι επίσης δυνατός ο αποκλεισμός προσώπων που αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια, τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια. Στην υπόθεση C-554/13, Zh. και O. (41), το ΔΕΕ αποσαφήνισε εν προκειμένω ότι τα κράτη μέλη παραμένουν κατ' ουσίαν ελεύθερα να καθορίζουν τις απαιτήσεις δημοσίας τάξεως σύμφωνα με τις εθνικές ανάγκες τους. Η έννοια του «κινδύνου διαφυγής» διαφέρει από την έννοια του «κινδύνου για τη δημόσια τάξη». Η έννοια του «κινδύνου για τη δημόσια τάξη» προϋποθέτει, πέραν της διασάλευσης της κοινωνικής τάξης η οποία απορρέει από κάθε παράβαση του νόμου, την ύπαρξη πραγματικής, ενεστώσας και αρκούντως σοβαρής απειλής κατά θεμελιώδους συμφέροντος της κοινωνίας. Ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να θεωρήσει ότι υπήκοος τρίτης χώρας αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια τάξη αποκλειστικά επειδή ο εν λόγω υπήκοος είναι ύποπτος ή έχει καταδικαστεί ποινικά για πράξη η οποία συνιστά ποινικό αδίκημα που επισύρει κυρώσεις δυνάμει του εθνικού δικαίου. Άλλοι παράγοντες, όπως η φύση και η σοβαρότητα της πράξης, το χρονικό διάστημα που έχει παρέλθει από τη διάπραξή της και οποιοδήποτε ζήτημα που σχετίζεται με την αξιοπιστία της υποψίας ότι ο εν λόγω υπήκοος της τρίτης χώρας διέπραξε το εικαζόμενο ποινικό αδίκημα λαμβάνονται επίσης υπόψη για τη χωριστή αξιολόγηση που πρέπει να διεξάγεται σε κάθε περίπτωση.

6.4.   Πρακτική συμμόρφωση — χερσαία διέλευση

Παράρτημα 39 του Εγχειριδίου Σένγκεν, «Πρότυπο αναγνώρισης απόφασης επιστροφής για τους σκοπούς της χερσαίας διέλευσης»

Χάρτης των συμμετεχόντων κρατών μελών (διατίθεται ως ειδικό ερώτημα (ad-hoc query) του ΕΔΜ, στον τομέα Return (Επιστροφή) για το έτος 2015, στον δικτυακό τόπο του ΕΔΜ)

Υπενθύμιση/επεξήγηση: επιστρέφων που προτίθεται να αναχωρήσει διά ξηράς από το έδαφος της ΕΕ εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης δεν διαθέτει έγκυρη θεώρηση ή άλλη άδεια για να διέλθει μέσω άλλων κρατών μελών προκειμένου να φτάσει στη χώρα επιστροφής του/της, και, ως εκ τούτου, διατρέχει τον κίνδυνο να συλληφθεί/τεθεί υπό κράτηση από την αστυνομία κατά το ταξίδι και να εκδοθεί εις βάρος του δεύτερη απόφαση επιστροφής από το κράτος μέλος διέλευσης. Αυτό αντίκειται στον στόχο πολιτικής της οδηγίας περί επιστροφής, που είναι η εξασφάλιση αποτελεσματικής επιστροφής, μεταξύ άλλων, μέσω της οικειοθελούς αναχώρησης.

Η έκδοση θεώρησης διέλευσης στον επιστρέφοντα αποτελεί ακατάλληλη και ανεπαρκή λύση, δεδομένου ότι η χορήγηση θεώρησης σε παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών που υποχρεούνται να αναχωρήσουν αντιβαίνει στους κανόνες της ΕΕ για τις θεωρήσεις. Επιπλέον, τα κράτη μέλη διέλευσης δεν φαίνεται να διαθέτουν κίνητρο για την έκδοση τέτοιου είδους θεώρησης (κίνδυνος διαφυγής του προσώπου και/ή πρόκλησης κόστους απομάκρυνσης) και, ως εκ τούτου, στην πράξη θα αρνούνταν συχνά να εκδώσουν τη θεώρηση. Η χορήγηση «ευρωπαϊκής άδειας διέλευσης» στον επιστρέφοντα επίσης δεν αποτελεί λύση: εάν δεν προσδιορίζονται σαφώς η νομική φύση και τα νομικά αποτελέσματα μιας τέτοιας «άδειας διέλευσης», ο επιστρέφων θα εξακολουθήσει να θεωρείται —από αυστηρά νομική άποψη— ως «παρανόμως διαμένων» στο κράτος μέλος διέλευσης και, ως εκ τούτου, ενδέχεται να καταστεί αντικείμενο νέας απόφασης επιστροφής σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1.

Ένας τρόπος να αποφευχθεί το πρόβλημα είναι η προώθηση της άμεσης επιστροφής σε τρίτες χώρες αεροπορικώς. Ωστόσο, αυτή η λύση ενδέχεται να είναι δαπανηρή και δύσκολη για τον επιστρέφοντα.

Μια προσέγγιση που συνιστάται ρητά από την Επιτροπή είναι η αναγνώριση από τα κράτη μέλη διέλευσης των αποφάσεων επιστροφής που έχουν εκδοθεί από το πρώτο κράτος μέλος με χρήση του παραρτήματος 39 του εγχειριδίου Σένγκεν «Πρότυπο αναγνώρισης απόφασης επιστροφής για τους σκοπούς της χερσαίας διέλευσης» (που δημοσιεύτηκε από την Επιτροπή τον Σεπτέμβριο του 2011 κατόπιν διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη σε τεχνικό επίπεδο και κατόπιν συζητήσεων με την ομάδα εργασίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε θέματα Μετανάστευσης-Απέλασης).

Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, το κράτος μέλος διέλευσης μπορεί να αναγνωρίσει την απόφαση επιστροφής, συμπεριλαμβανομένης της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης που έχει χορηγηθεί από το πρώτο κράτος μέλος, και να επιτρέψει στον επιστρέφοντα να διέλθει βάσει της αναγνωρισμένης απόφασης και της αναγνωρισμένης προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης. Αυτή η προσέγγιση έχει το πλεονέκτημα ότι το κράτος μέλος διέλευσης δεν υποχρεούται να εκδώσει νέα απόφαση επιστροφής και ότι μπορεί να ζητήσει από το πρώτο κράτος μέλος να επιστρέψει όλα τα έξοδα που συνεπάγεται η απομάκρυνση εάν προκύψει κάποιο πρόβλημα και ο επιστρέφων χρειαστεί να απομακρυνθεί με έξοδα του κράτους διέλευσης (κατ' εφαρμογή της απόφασης 2004/191/ΕΚ του Συμβουλίου (42)).

Τα κράτη μέλη που εξακολουθούν να είναι διστακτικά ως προς τη χρησιμοποίηση αυτής της εθελοντικής επιλογής (είτε ως κράτος μέλος αποστολής είτε ως κράτος μέλος υποδοχής) ενθαρρύνονται να συμμετάσχουν και να ενημερώσουν την Επιτροπή και τα άλλα κράτη μέλη σχετικά με τη συμμετοχή τους.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Πρότυπο αναγνώρισης: η υπερβολικά ευρεία και γενικόλογη διατύπωση της οδηγίας 2001/40/ΕΚ παρέχει διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τις πρακτικές πτυχές (διαδικαστικές λεπτομέρειες) για την αμοιβαία αναγνώριση σύμφωνα με τις πρακτικές ανάγκες και την εθνική νομοθεσία. Το πρότυπο που προτείνεται στο παράρτημα 39 του εγχειριδίου Σένγκεν αποτελεί μία πιθανή λύση, αλλά όχι τη μοναδική. |
| --- | --- |

—

Πρότυπο αναγνώρισης: η υπερβολικά ευρεία και γενικόλογη διατύπωση της οδηγίας 2001/40/ΕΚ παρέχει διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τις πρακτικές πτυχές (διαδικαστικές λεπτομέρειες) για την αμοιβαία αναγνώριση σύμφωνα με τις πρακτικές ανάγκες και την εθνική νομοθεσία. Το πρότυπο που προτείνεται στο παράρτημα 39 του εγχειριδίου Σένγκεν αποτελεί μία πιθανή λύση, αλλά όχι τη μοναδική.

| — | Από νομική άποψη, όλα τα συναφή στοιχεία της απόφασης επιστροφής που εκδίδεται από το κράτος μέλος Α αναγνωρίζονται από το κράτος μέλος Β, συμπεριλαμβανομένης της αναγνώρισης του γεγονότος ότι ο υπήκοος της τρίτης χώρας έχει κηρυχθεί παρανόμως διαμένων και έχει εξασφαλίσει προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης, με ισχύ στο έδαφος του κράτους μέλους Β που πραγματοποιεί την αναγνώριση. |
| --- | --- |

—

Από νομική άποψη, όλα τα συναφή στοιχεία της απόφασης επιστροφής που εκδίδεται από το κράτος μέλος Α αναγνωρίζονται από το κράτος μέλος Β, συμπεριλαμβανομένης της αναγνώρισης του γεγονότος ότι ο υπήκοος της τρίτης χώρας έχει κηρυχθεί παρανόμως διαμένων και έχει εξασφαλίσει προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης, με ισχύ στο έδαφος του κράτους μέλους Β που πραγματοποιεί την αναγνώριση.

| — | Το κράτος μέλος που πραγματοποιεί την αναγνώριση απολαύει τριών διαφορετικών «εγγυήσεων»:






  1) | η χρήση του προτύπου του παραρτήματος 39 γίνεται αποκλειστικά σε εθελοντική βάση· ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη έχουν πάντοτε την ευχέρεια να μην αναγνωρίσουν απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί από άλλο κράτος μέλος σε μια συγκεκριμένη περίπτωση· |
| --- | --- | --- |

—

Το κράτος μέλος που πραγματοποιεί την αναγνώριση απολαύει τριών διαφορετικών «εγγυήσεων»:

1)

η χρήση του προτύπου του παραρτήματος 39 γίνεται αποκλειστικά σε εθελοντική βάση· ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη έχουν πάντοτε την ευχέρεια να μην αναγνωρίσουν απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί από άλλο κράτος μέλος σε μια συγκεκριμένη περίπτωση·

| 2) | το πρώτο κράτος μέλος μπορεί να χορηγήσει προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης σύμφωνα με το άρθρο 7 της οδηγίας περί επιστροφής μόνον εάν δεν υπάρχει «αντένδειξη», όπως για παράδειγμα κίνδυνος διαφυγής. Η αξιολόγηση της προσωπικής κατάστασης των επιστρεφόντων σύμφωνα με το άρθρο 7, ο οποίος πρέπει να διεξαχθεί από το πρώτο κράτος μέλος, μπορεί να αποτελέσει χρήσιμη διαβεβαίωση για το κράτος μέλος διέλευσης που αναγνωρίζει την απόφαση· |
| --- | --- |

2)

το πρώτο κράτος μέλος μπορεί να χορηγήσει προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης σύμφωνα με το άρθρο 7 της οδηγίας περί επιστροφής μόνον εάν δεν υπάρχει «αντένδειξη», όπως για παράδειγμα κίνδυνος διαφυγής. Η αξιολόγηση της προσωπικής κατάστασης των επιστρεφόντων σύμφωνα με το άρθρο 7, ο οποίος πρέπει να διεξαχθεί από το πρώτο κράτος μέλος, μπορεί να αποτελέσει χρήσιμη διαβεβαίωση για το κράτος μέλος διέλευσης που αναγνωρίζει την απόφαση·

| 3) | εάν προκύψει κάποιο πρόβλημα και ο επιστρέφων χρειαστεί να απομακρυνθεί με έξοδα του κράτους διέλευσης, όλα τα έξοδα που σχετίζονται με την απομάκρυνση μπορούν να επιβαρύνουν το πρώτο κράτος μέλος κατ' εφαρμογή της απόφασης 2004/191/ΕΚ. |
| --- | --- |

3)

εάν προκύψει κάποιο πρόβλημα και ο επιστρέφων χρειαστεί να απομακρυνθεί με έξοδα του κράτους διέλευσης, όλα τα έξοδα που σχετίζονται με την απομάκρυνση μπορούν να επιβαρύνουν το πρώτο κράτος μέλος κατ' εφαρμογή της απόφασης 2004/191/ΕΚ.

6.5.   Πρακτική συμμόρφωση — διέλευση διά της αεροπορικής οδού

Η οδηγία 2003/110/ΕΚ του Συμβουλίου (43) όσον αφορά τη συνδρομή κατά τη διέλευση σε περίπτωση απομάκρυνσης διά της αεροπορικής οδού παρέχει ένα νομικό πλαίσιο για τη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών στους αερολιμένες διέλευσης των κρατών μελών όσον αφορά τις απομακρύνσεις διά της αεροπορικής οδού μετά ή άνευ συνοδείας. Ο όρος «απομάκρυνση άνευ συνοδείας» στην ανωτέρω οδηγία (η οποία θεσπίστηκε πέντε χρόνια πριν από την οδηγία περί επιστροφής) μπορεί να θεωρηθεί ότι καλύπτει επίσης την «οικειοθελή αναχώρηση» κατά την έννοια της οδηγίας περί επιστροφής (44). Η Επιτροπή συνιστά να γίνεται συστηματική χρήση της οδηγίας 2003/110/ΕΚ κατά την οργάνωση της διέλευσης διά της αεροπορικής οδού στο πλαίσιο της οικειοθελούς αναχώρησης (βλέπε επίσης ενότητα 7.2).

6.6.   Καταγραφή των περιπτώσεων οικειοθελούς αναχώρησης

Επί του παρόντος δεν υφίσταται κεντρικό σύστημα σε επίπεδο ΕΕ για την παρακολούθηση των περιπτώσεων οικειοθελούς αναχώρησης. Σε περιπτώσεις χερσαίας διέλευσης των επιστρεφόντων σύμφωνα με τη σύσταση που προβλέπεται στο παράρτημα 39 του εγχειριδίου Σένγκεν, αποστέλλεται επιβεβαίωση με φαξ από τον συνοριοφύλακα στο κράτος μέλος που εξέδωσε την απόφαση επιστροφής. Σε άλλες περιπτώσεις, οι επιστρέφοντες παρουσιάζονται σε προξενεία των κρατών μελών σε τρίτες χώρες. Ορισμένες φορές, η αναχώρηση καταγράφεται επίσης από συνοριοφύλακες που διενεργούν ελέγχους εξόδου. Η απουσία κεντρικού συστήματος σε επίπεδο Ένωσης για την παρακολούθηση των περιπτώσεων οικειοθελούς αναχώρησης συνιστά έλλειψη, τόσο από την άποψη της επαλήθευσης της επιβολής όσο και από την άποψη των στατιστικών στοιχείων. Την κατάσταση αυτή επιδιώκει να αντιμετωπίσει η πρόταση κανονισμού της Επιτροπής σχετικά με τη χρήση του Συστήματος Πληροφοριών Σένγκεν για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (45).

Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν μέσα που θα τους επιτρέπουν να εξακριβώνουν εάν ένας υπήκοος τρίτης χώρας έχει εγκαταλείψει ή όχι την Ένωση, μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης και χωρίς βοήθεια, ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματική παρακολούθηση σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να αξιοποιούν με βέλτιστο τρόπο τους διαθέσιμους διαύλους πληροφόρησης, και για τον σκοπό αυτό:

| 1) | να ενθαρρύνουν συστηματικά τους επιστρέφοντες στους οποίους έχουν χορηγήσει προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης να ενημερώνουν τις αρχές που έχουν εκδώσει την απόφαση επιστροφής (και την απαγόρευση εισόδου) σχετικά με την επιτυχή αναχώρησή τους. Ο επιστρέφων μπορεί να γνωστοποιήσει την αναχώρησή του στον συνοριοφύλακα κατά την αναχώρηση, στο προξενείο κράτους μέλους στη χώρα καταγωγής του μετά την επιστροφή, ή ακόμη και εγγράφως εσωκλείοντας κατάλληλα αποδεικτικά στοιχεία. Προκειμένου να ενισχυθεί αυτή η πρακτική, στη απόφαση επιστροφής ή στο ταξιδιωτικό έγγραφο μπορεί να επισυνάπτεται συστηματικά ενημερωτικό φυλλάδιο, στο οποίο θα αναγράφονται το ονοματεπώνυμο και άλλα στοιχεία ταυτότητας του υπηκόου τρίτης χώρας, οδηγίες και τα στοιχεία επικοινωνίας της αρχής έκδοσης, ώστε ο συνοριοφύλακας να το σφραγίζει κατά την έξοδο και να το στέλνει πίσω στην αρχή έκδοσης ως αποδεικτικό αναχώρησης του υπηκόου τρίτης χώρας. Στο εν λόγω ενημερωτικό φυλλάδιο θα μπορούσαν επίσης να προσδιορίζονται τα οφέλη που συνεπάγεται για τον επιστρέφοντα η ενημέρωση των αρχών σχετικά με την επιτυχή αναχώρησή του· |
| --- | --- |

1)

να ενθαρρύνουν συστηματικά τους επιστρέφοντες στους οποίους έχουν χορηγήσει προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης να ενημερώνουν τις αρχές που έχουν εκδώσει την απόφαση επιστροφής (και την απαγόρευση εισόδου) σχετικά με την επιτυχή αναχώρησή τους. Ο επιστρέφων μπορεί να γνωστοποιήσει την αναχώρησή του στον συνοριοφύλακα κατά την αναχώρηση, στο προξενείο κράτους μέλους στη χώρα καταγωγής του μετά την επιστροφή, ή ακόμη και εγγράφως εσωκλείοντας κατάλληλα αποδεικτικά στοιχεία. Προκειμένου να ενισχυθεί αυτή η πρακτική, στη απόφαση επιστροφής ή στο ταξιδιωτικό έγγραφο μπορεί να επισυνάπτεται συστηματικά ενημερωτικό φυλλάδιο, στο οποίο θα αναγράφονται το ονοματεπώνυμο και άλλα στοιχεία ταυτότητας του υπηκόου τρίτης χώρας, οδηγίες και τα στοιχεία επικοινωνίας της αρχής έκδοσης, ώστε ο συνοριοφύλακας να το σφραγίζει κατά την έξοδο και να το στέλνει πίσω στην αρχή έκδοσης ως αποδεικτικό αναχώρησης του υπηκόου τρίτης χώρας. Στο εν λόγω ενημερωτικό φυλλάδιο θα μπορούσαν επίσης να προσδιορίζονται τα οφέλη που συνεπάγεται για τον επιστρέφοντα η ενημέρωση των αρχών σχετικά με την επιτυχή αναχώρησή του·

| 2) | να ζητούν από τους συνοριοφύλακες που διενεργούν ελέγχους εξόδου να ρωτούν –όταν υποπίπτει στην αντίληψή τους η έξοδος παράτυπου μετανάστη– αν ο επιστρέφων έχει αποτελέσει αντικείμενο απόφασης επιστροφής που συνοδεύεται από προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης και, εάν όντως συμβαίνει αυτό, να ενημερώνουν συστηματικά τις αρχές που εξέδωσαν την απόφαση επιστροφής σχετικά με την αναχώρηση· |
| --- | --- |

2)

να ζητούν από τους συνοριοφύλακες που διενεργούν ελέγχους εξόδου να ρωτούν –όταν υποπίπτει στην αντίληψή τους η έξοδος παράτυπου μετανάστη– αν ο επιστρέφων έχει αποτελέσει αντικείμενο απόφασης επιστροφής που συνοδεύεται από προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης και, εάν όντως συμβαίνει αυτό, να ενημερώνουν συστηματικά τις αρχές που εξέδωσαν την απόφαση επιστροφής σχετικά με την αναχώρηση·

| 3) | να χρησιμοποιούν το παράρτημα 39 (βλέπε ενότητα 6.4) για να επιβεβαιώνουν την αναχώρηση παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι διέρχονται διά της χερσαίας οδού από το έδαφος κράτους μέλους άλλου από εκείνο που εξέδωσε την απόφαση επιστροφής. |
| --- | --- |

3)

να χρησιμοποιούν το παράρτημα 39 (βλέπε ενότητα 6.4) για να επιβεβαιώνουν την αναχώρηση παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι διέρχονται διά της χερσαίας οδού από το έδαφος κράτους μέλους άλλου από εκείνο που εξέδωσε την απόφαση επιστροφής.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο ανάπτυξης διαύλων επικοινωνίας με αερομεταφορείς ώστε να ενημερώνονται για το εάν οι υπήκοοι τρίτων χωρών που επρόκειτο να επιστρέψουν άνευ συνοδείας ήταν παρόντες στο αεροσκάφος τη στιγμή της προγραμματισμένης αναχώρησης.

7.   ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 8 παράγραφοι 1 έως 4

| 1. | Τα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να εκτελέσουν την απόφαση επιστροφής, εάν δεν έχει χορηγηθεί χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 4 ή εάν ο συγκεκριμένος υπήκοος δεν έχει συμμορφωθεί με την υποχρέωση επιστροφής εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης που έχει χορηγηθεί σύμφωνα με το άρθρο 7. |
| --- | --- |

1.

Τα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να εκτελέσουν την απόφαση επιστροφής, εάν δεν έχει χορηγηθεί χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 4 ή εάν ο συγκεκριμένος υπήκοος δεν έχει συμμορφωθεί με την υποχρέωση επιστροφής εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης που έχει χορηγηθεί σύμφωνα με το άρθρο 7.

| 2. | Εάν το κράτος μέλος έχει χορηγήσει χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης σύμφωνα με το άρθρο 7, η απόφαση επιστροφής μπορεί να εκτελείται μόνο μετά τη λήξη του χρονικού διαστήματος, εκτός εάν, κατά τη διάρκεια αυτού του χρονικού διαστήματος, ανακύψει οιοσδήποτε από τους κινδύνους που ορίζονται στο άρθρο 7, παράγραφος 4. |
| --- | --- |

2.

Εάν το κράτος μέλος έχει χορηγήσει χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης σύμφωνα με το άρθρο 7, η απόφαση επιστροφής μπορεί να εκτελείται μόνο μετά τη λήξη του χρονικού διαστήματος, εκτός εάν, κατά τη διάρκεια αυτού του χρονικού διαστήματος, ανακύψει οιοσδήποτε από τους κινδύνους που ορίζονται στο άρθρο 7, παράγραφος 4.

| 3. | Τα κράτη μέλη μπορούν να εκδίδουν χωριστή διοικητική ή δικαστική απόφαση ή πράξη με την οποία διατάσσεται η απομάκρυνση. |
| --- | --- |

3.

Τα κράτη μέλη μπορούν να εκδίδουν χωριστή διοικητική ή δικαστική απόφαση ή πράξη με την οποία διατάσσεται η απομάκρυνση.

| 4. | Εφόσον τα κράτη μέλη εφαρμόζουν —ως έσχατη λύση— αναγκαστικά μέτρα για την εκτέλεση της απόφασης απομάκρυνσης υπηκόου τρίτης χώρας, ο οποίος ανθίσταται σε αυτήν, τα εν λόγω μέτρα πρέπει να είναι αναλογικά και οιοσδήποτε χρησιμοποιούμενος καταναγκασμός να μην υπερβαίνει εύλογη ισχύ. Τα μέτρα αυτά εφαρμόζονται κατά τα προβλεπόμενα από την εθνική νομοθεσία, σύμφωνα με τα θεμελιώδη δικαιώματα και με τον δέοντα σεβασμό της αξιοπρέπειας και της σωματικής ακεραιότητας του συγκεκριμένου υπηκόου τρίτης χώρας. |
| --- | --- |

4.

Εφόσον τα κράτη μέλη εφαρμόζουν —ως έσχατη λύση— αναγκαστικά μέτρα για την εκτέλεση της απόφασης απομάκρυνσης υπηκόου τρίτης χώρας, ο οποίος ανθίσταται σε αυτήν, τα εν λόγω μέτρα πρέπει να είναι αναλογικά και οιοσδήποτε χρησιμοποιούμενος καταναγκασμός να μην υπερβαίνει εύλογη ισχύ. Τα μέτρα αυτά εφαρμόζονται κατά τα προβλεπόμενα από την εθνική νομοθεσία, σύμφωνα με τα θεμελιώδη δικαιώματα και με τον δέοντα σεβασμό της αξιοπρέπειας και της σωματικής ακεραιότητας του συγκεκριμένου υπηκόου τρίτης χώρας.

Στην οδηγία περί επιστροφής ορίζεται ένας στόχος («εκτέλεση της απόφασης επιστροφής»), ο οποίος πρέπει να επιτυγχάνεται με αποτελεσματικό και αναλογικό τρόπο, με «όλα τα αναγκαία μέτρα», ενώ οι λεπτομερείς ρυθμίσεις (ο «τρόπος») ρυθμίζονται από τη νομοθεσία και τις διοικητικές πρακτικές των κρατών μελών —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-329/11, Achughbabian, σκέψη 36: «[...] οι όροι» μέτρα «και» αναγκαστικά μέτρα «που περιλαμβάνονται στο άρθρο αυτό αναφέρονται σε κάθε παρέμβαση που οδηγεί, κατά τρόπο αποτελεσματικό και μη δυσανάλογο, στην επιστροφή του ενδιαφερομένου.».

Ανεξάρτητα από το καθήκον των υπηκόων τρίτων χωρών να συνεργάζονται κατά τη διαδικασία ταυτοποίησής τους και να ζητούν τα απαιτούμενα έγγραφα από τις εθνικές αρχές των χωρών τους, η υποχρέωση των κρατών μελών να «λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα» περιλαμβάνει επιπλέον την έγκαιρη υποβολή αίτησης προς την τρίτη χώρα επανεισδοχής για έκδοση έγκυρου δελτίου ταυτότητας ή ταξιδιωτικού εγγράφου, ή την υποβολή αίτησης για αποδοχή της χρήσης του ευρωπαϊκού ταξιδιωτικού εγγράφου για την επιστροφή (46), εφόσον προβλέπεται από τις ισχύουσες συμφωνίες ή ρυθμίσεις με την τρίτη χώρα, ώστε να καθίσταται δυνατή η φυσική μεταφορά του υπηκόου τρίτης χώρας εκτός του κράτους μέλους. Η χρήση του ευρωπαϊκού ταξιδιωτικού εγγράφου για την επιστροφή θα πρέπει να προωθηθεί περαιτέρω κατά τις διαπραγματεύσεις και την εφαρμογή διμερών και ενωσιακών συμφωνιών επανεισδοχής και άλλων ρυθμίσεων με τρίτες χώρες. Οι διοικητικές διαδικασίες με τρίτες χώρες για την προετοιμασία της επιχείρησης απομάκρυνσης (π.χ., λήψη των απαιτούμενων ταξιδιωτικών εγγράφων και αδειών) μπορούν να κινηθούν κατά τη διάρκεια της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας (βλέπε επίσης ενότητα 6).

Για να μειωθεί ο αντίκτυπος πιθανών καταχρήσεων, συγκεκριμένα δε εκείνων που σχετίζονται με αβάσιμες, πολλαπλές και «τελευταίας στιγμής» αιτήσεις ασύλου, καθώς και με αβάσιμες προσφυγές κατά αποφάσεων ασύλου ή αποφάσεων που σχετίζονται με την επιστροφή, οι οποίες υποβάλλονται με μοναδικό σκοπό την καθυστέρηση ή παρακώλυση της εκτέλεσης αποφάσεων επιστροφής, η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να λαμβάνουν μέτρα για την οργάνωση διαδικασιών εξέτασης αιτήσεων διεθνούς προστασίας στο πλαίσιο ταχέων ή, κατά περίπτωση, συνοριακών διαδικασιών, σύμφωνα με την οδηγία 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (47) («οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου»).

Διαχωριστικό όριο μεταξύ οικειοθελούς αναχώρησης και απομάκρυνσης: η επιστροφή είναι μια πολύ ευρεία έννοια και καλύπτει τη διαδικασία επανόδου σε τρίτη χώρα, σε συμμόρφωση (οικειοθελή ή αναγκαστική) με μια υποχρέωση επιστροφής. Η έννοια της απομάκρυνσης είναι πολύ πιο στενή και παραπέμπει στην εκτέλεση της υποχρέωσης επιστροφής, και συγκεκριμένα στη φυσική μεταφορά εκτός του κράτους μέλους. Το ΔΕΕ έχει ήδη επισημάνει στην υπόθεση C-61/11, El Dridi, (σκέψη 41) και στην υπόθεση C-329/11, Achughbabian, ότι στην οδηγία περί επιστροφής προβλέπεται «διαβάθμιση των μέτρων» που κυμαίνονται από οικειοθελή έως αναγκαστικά. Στην πράξη, υπάρχουν συχνά υποθέσεις που περιέχουν τόσο το στοιχείο της αναγκαστικής επιστροφής (κράτηση) όσο και της οικειοθελούς επιστροφής (επακόλουθη οικειοθελής μετακίνηση χωρίς να απαιτηθεί η χρήση βίας). Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να χρησιμοποιούν —σε όλα τα στάδια της διαδικασίας— τα λιγότερο παρεμβατικά μέτρα. Εάν οι επιστρέφοντες που υπόκεινται σε απομάκρυνση/κράτηση αλλάξουν τη στάση τους και επιδείξουν προθυμία να συνεργαστούν και να αναχωρήσουν οικειοθελώς, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται και δικαιούνται να επιδείξουν ευελιξία.

Εκτέλεση απόφασης επιστροφής μετά την απόρριψη αίτησης διεθνούς προστασίας: στην απόφαση που εξέδωσε στην υπόθεση C-601/15, J.N. (σκέψεις 75-76, 80), το ΔΕΕ απεφάνθη ότι, μετά την απόρριψη αίτησης ασύλου κατά την πρωτοβάθμια διαδικασία, η εκτέλεση προγενέστερα εκδοθείσας απόφασης επιστροφής πρέπει να συνεχίζεται από το σημείο στο οποίο διακόπηκε, και να μην ξεκινούν οι διαδικασίες επιστροφής από την αρχή: «[...] η πρακτική αποτελεσματικότητα της οδηγίας 2008/115/ΕΚ επιβάλλει η διαδικασία που έχει κινηθεί βάσει της ίδιας οδηγίας και στο πλαίσιο της οποίας έχει εκδοθεί απόφαση περί επιστροφής, [...] συνοδευόμενη από απαγόρευση εισόδου, να μπορεί να επαναληφθεί από το σημείο κατά το οποίο διακόπηκε λόγω της υποβολής αιτήσεως διεθνούς προστασίας, εάν η αίτηση απορριφθεί κατά την πρωτοβάθμια διαδικασία [...]. Ως προς το σημείο αυτό, τόσο από την υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας που υπέχουν τα κράτη μέλη από το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, η οποία υπενθυμίζεται στη σκέψη 56 της αποφάσεως El Dridi [...], όσο και από τις απαιτήσεις αποτελεσματικότητας [...] προκύπτει ότι η υποχρέωση την οποία επιβάλλει το άρθρο 8 της οδηγίας αυτής στα κράτη μέλη να προβαίνουν στην απομάκρυνση, στις προβλεπόμενες στην παράγραφο 1 του ίδιου άρθρου περιπτώσεις, πρέπει να εκπληρώνεται εντός του συντομότερου δυνατού χρόνου [...]. Η υποχρέωση αυτή δεν θα τηρούνταν στην περίπτωση που η εκτέλεση αποφάσεως επιστροφής καθυστερεί για τον λόγο ότι, μετά την απόρριψη της αιτήσεως διεθνούς προστασίας κατά την πρωτοβάθμια διαδικασία, η επανάληψη της διαδικασίας [...] δεν είναι δυνατή από το σημείο στο οποίο διακόπηκε, αλλά μόνον από την αρχή.»

Η φυλάκιση ως μέτρο του ποινικού δικαίου για παράνομη παραμονή δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αποτελέσει «αναγκαίο μέτρο» κατά την έννοια του άρθρου 8 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 4). Σε συμφωνία με το άρθρο 6 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων περί του δικαιώματος της ελευθερίας, όπως ερμηνεύεται υπό το φως του άρθρου 5 της ΕΣΔΑ, η στέρηση της ελευθερίας στο πλαίσιο της διαδικασίας επιστροφής επιτρέπεται μόνο για τον σκοπό της απομάκρυνσης, σύμφωνα με το άρθρο 15 της οδηγίας περί επιστροφής —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-329/11, Achughbabian (σκέψη 37): «[...] η επιβολή και η εκτέλεση ποινής φυλακίσεως κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επιστροφής που προβλέπει η οδηγία 2008/115/ΕΚ δεν συμβάλλουν στην υλοποίηση του σκοπού της απομακρύνσεως στην οποία αποσκοπεί η διαδικασία αυτή, δηλαδή στη φυσική μεταφορά του ενδιαφερομένου εκτός του συγκεκριμένου κράτους μέλους. Συνεπώς, μια τέτοια ποινή δεν συνιστά “μέτρο” ή “αναγκαστικό μέτρο” κατά την έννοια του άρθρου 8 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ».

Τα κράτη μέλη λαμβάνουν δεόντως υπόψη την κατάσταση της υγείας των υπηκόων τρίτων χωρών κατά την εφαρμογή της οδηγίας περί επιστροφής σύμφωνα με το άρθρο 5 στοιχείο γ)· επιπλέον, κατά την εκτέλεση των αποφάσεων επιστροφής κατ' εφαρμογή του άρθρου 8 παράγραφος 1 της οδηγίας, ενεργούν με τον δέοντα σεβασμό της αξιοπρέπειας και της σωματικήςακεραιότητας των υπηκόων τρίτων χωρών. Σεβόμενη πλήρως το δικαίωμα στην υγεία, και λαμβάνοντας υπόψη ότι η οδηγία δεν επιβάλλει υποχρέωση διενέργειας συστηματικών ιατρικών ελέγχων ή έκδοσης βεβαίωσης που αφορά την ικανότητα των επιστρεφόντων να ταξιδεύουν αεροπορικώς για όλους τους υπηκόους τρίτων χωρών που υπόκεινται σε απομάκρυνση, η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να λαμβάνουν μέτρα για την πρόληψη πιθανών καταχρήσεων που σχετίζονται με ψευδείς ισχυρισμούς ιατρικής φύσης τους οποίους διατυπώνουν οι υπήκοοι τρίτων χωρών επιδιώκοντας αδικαιολόγητα την αποτροπή ή την αναστολή της απομάκρυνσης για ιατρικούς λόγους (βλέπε επίσης ενότητα 12.4), για παράδειγμα μεριμνώντας για την ύπαρξη διαθέσιμου ειδικευμένου ιατρικού προσωπικού διορισμένου από την αρμόδια εθνική αρχή για την παροχή ανεξάρτητης και αντικειμενικής ιατρικής γνωμοδότησης για τη συγκεκριμένη περίπτωση.

7.1.   Απομάκρυνση δι' αέρος

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 8 παράγραφος 5· κοινές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα μέτρα ασφαλείας των κοινών απομακρύνσεων δι' αέρος, που προσαρτώνται στην απόφαση 2004/573/ΕΚ του Συμβουλίου (48)· κανονισμός (ΕΕ) 2016/1624 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (49) – άρθρο 28 παράγραφος 3

Σε περίπτωση απομάκρυνσης με αεροπορική πτήση, τα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη τις κοινές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα μέτρα ασφαλείας των κοινών απομακρύνσεων διά αέρος, που προσαρτώνται στην απόφαση 2004/573/ΕΚ.

Σύμφωνα με την οδηγία περί επιστροφής, τα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη τις κοινές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα μέτρα ασφαλείας των κοινών απομακρύνσεων διά αέρος, που προσαρτώνται στην απόφαση 2004/573/ΕΚ, στο πλαίσιο όλων των απομακρύνσεων διά αέρος και όχι μόνο –όπως προβλεπόταν αρχικά από τη συγκεκριμένη απόφαση– στο πλαίσιο των κοινών απομακρύνσεων.

Ορισμένες από αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές έχουν σχεδιαστεί εξ ορισμού κατά τρόπον ώστε να λαμβάνονται υπόψη μόνο για τις κοινές πτήσεις, όπως οι κανόνες που αφορούν τον ρόλο και τον καταμερισμό των καθηκόντων στα διοργανώνοντα και συμμετέχοντα κράτη μέλη και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να λαμβάνονται υπόψη σε αμιγώς εθνικό πλαίσιο. Ωστόσο, όλα τα υπόλοιπα τμήματα των κατευθυντήριων γραμμών (βλέπε τα πιο συναφή αποσπάσματα στο πλαίσιο που ακολουθεί) θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και στις αμιγώς εθνικές επιχειρήσεις απομάκρυνσης.

ΚΟΙΝΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΕΩΝ ΔΙ' ΑΕΡΟΣ

(αποσπάσματα)

1.   ΤΟ ΣΤΑΔΙΟ ΠΟΥ ΠΡΟΗΓΕΙΤΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ

1.1.2.   Κατάσταση της υγείας και ιατρικό ιστορικό

Το διοργανώνον κράτος μέλος και κάθε συμμετέχον κράτος μέλος διασφαλίζουν ότι οι επιστρέφοντες για τους οποίους ευθύνονται βρίσκονται σε κατάσταση υγείας, η οποία επιτρέπει την ασφαλή απομάκρυνσή τους δι' αέρος τόσο από νομική όσο και από πρακτική άποψη. Για τους επιστρέφοντες που αντιμετωπίζουν γνωστό πρόβλημα υγείας ή για τους οποίους απαιτείται ιατρική παρακολούθηση προβλέπεται η χορήγηση του ιατρικού ιστορικού τους. Αυτό το ιατρικό ιστορικό περιλαμβάνει τα αποτελέσματα των ιατρικών εξετάσεων, τη διάγνωση και τη συγκεκριμένη μνεία της φαρμακευτικής αγωγής που μπορεί να χρειασθεί ώστε να καταστεί δυνατή η λήψη των απαραίτητων ιατρικών μέτρων. [...]

1.1.3.   Τεκμηρίωση

Το διοργανώνον κράτος μέλος και κάθε συμμετέχον κράτος μέλος διασφαλίζουν ότι κάθε επιστρέφων διαθέτει έγκυρα ταξιδιωτικά έγγραφα καθώς και άλλα απαραίτητα συμπληρωματικά έγγραφα, πιστοποιητικά ή ιστορικά. Το εξουσιοδοτημένο πρόσωπο φυλάσσει τα εν λόγω έγγραφα μέχρι την άφιξη στη χώρα προορισμού [...].

1.2.3.   Χρησιμοποίηση ιδιωτικής συνοδείας

Όταν ένα συμμετέχον κράτος μέλος χρησιμοποιεί ιδιώτες συνοδούς, οι αρχές αυτού του κράτους μέλους παρέχουν τουλάχιστον ένα επίσημο αντιπρόσωπο στο αεροσκάφος.

1.2.4.   Δεξιότητες και κατάρτιση των συνοδών

Η συνοδεία η οποία έχει ορισθεί για επιβίβαση στο αεροσκάφος των κοινών πτήσεων έχει προηγουμένως καταρτισθεί ειδικά προκειμένου να εκτελεί τις αποστολές αυτές· πρέπει να τους παρέχεται η αναγκαία ιατρική υποστήριξη ανάλογα με την αποστολή.

[...]

1.2.5.   Κώδικας συμπεριφοράς της συνοδείας

Η συνοδεία δεν φέρει όπλα. Μπορούν να φορούν πολιτικά ρούχα, τα οποία φέρουν διακριτικό έμβλημα για λόγους αναγνώρισης. Επίσης, και το υπόλοιπο δεόντως διαπιστευμένο προσωπικό συνοδείας φέρει διακριτικό έμβλημα.

Τα μέλη της συνοδείας τοποθετούνται σε στρατηγικές θέσεις στο αεροσκάφος για να παρέχουν το υψηλότερο επίπεδο ασφάλειας. Επιπλέον, κάθονται μαζί με τους επιστρέφοντες για τους οποίους είναι υπεύθυνοι.

1.2.6.   Ρυθμίσεις αναφορικά με τον αριθμό των συνοδών

Ο αριθμός των συνοδών καθορίζεται, ανάλογα με την περίπτωση, μετά από ανάλυση των πιθανών κινδύνων και αμοιβαία διαβούλευση. Συνιστάται, στις περισσότερες περιπτώσεις, ο αριθμός των συνοδών να ισούται τουλάχιστον με τον αριθμό των επιστρεφόντων που βρίσκονται στο αεροσκάφος. Όπου απαιτείται, προβλέπεται εφεδρική ομάδα στήριξης (παραδείγματος χάριν στους προορισμούς μακρινών αποστάσεων).

2.   ΤΟ ΣΤΑΔΙΟ ΠΟΥ ΠΡΟΗΓΕΙΤΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΑΕΡΟΛΙΜΕΝΕΣ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗΣ Ή ΕΝΔΙΑΜΕΣΗΣ ΠΡΟΣΓΕΙΩΣΗΣ

2.1.   Μεταφορά και παραμονή στον αερολιμένα

Όσον αφορά τη μεταφορά και παραμονή στον αερολιμένα, ισχύουν τα εξής:

| α) | κατ' αρχήν, η συνοδεία και οι επιστρέφοντες θα πρέπει να βρίσκονται στον αερολιμένα τουλάχιστον τρεις ώρες πριν από την αναχώρηση· |
| --- | --- |

α)

κατ' αρχήν, η συνοδεία και οι επιστρέφοντες θα πρέπει να βρίσκονται στον αερολιμένα τουλάχιστον τρεις ώρες πριν από την αναχώρηση·

| β) | οι επιστρέφοντες θα πρέπει να ενημερώνονται σχετικά με την εκτέλεση της απομάκρυνσής τους και προειδοποιούνται ότι είναι προς το συμφέρον τους να συνεργάζονται πλήρως με τους συνοδούς. Θα πρέπει να διευκρινίζεται ότι δεν θα γίνει ανεκτή καμιά ανάρμοστη συμπεριφορά και ότι η εν λόγω συμπεριφορά δεν θα οδηγήσει στη ματαίωση της επιχείρησης απομάκρυνσης· |
| --- | --- |

β)

οι επιστρέφοντες θα πρέπει να ενημερώνονται σχετικά με την εκτέλεση της απομάκρυνσής τους και προειδοποιούνται ότι είναι προς το συμφέρον τους να συνεργάζονται πλήρως με τους συνοδούς. Θα πρέπει να διευκρινίζεται ότι δεν θα γίνει ανεκτή καμιά ανάρμοστη συμπεριφορά και ότι η εν λόγω συμπεριφορά δεν θα οδηγήσει στη ματαίωση της επιχείρησης απομάκρυνσης·

[...]

2.2.   Έλεγχος εισιτηρίων, επιβίβαση και έλεγχος ασφάλειας πριν από την απογείωση

Οι ρυθμίσεις όσον αφορά τον έλεγχο εισιτηρίων, την επιβίβαση και τον έλεγχο ασφαλείας πριν από την απογείωση, έχουν ως εξής:

| α) | η συνοδεία του κράτους μέλους, στο οποίο εξελίσσεται η επιχείρηση, είναι υπεύθυνη για τον έλεγχο των εισιτηρίων και τη βοήθεια για τη διέλευση των χώρων ελέγχου· |
| --- | --- |

α)

η συνοδεία του κράτους μέλους, στο οποίο εξελίσσεται η επιχείρηση, είναι υπεύθυνη για τον έλεγχο των εισιτηρίων και τη βοήθεια για τη διέλευση των χώρων ελέγχου·

| β) | όλοι οι επιστρέφοντες υποβάλλονται σε σχολαστικό έλεγχο ασφαλείας πριν από την επιβίβασή τους στο αεροσκάφος κοινής πτήσης. Όλα τα αντικείμενα που μπορούν να αποτελέσουν απειλή για την ασφάλεια των ιδιωτών και της πτήσης κατάσχονται και τοποθετούνται στο χώρο αποσκευών· |
| --- | --- |

β)

όλοι οι επιστρέφοντες υποβάλλονται σε σχολαστικό έλεγχο ασφαλείας πριν από την επιβίβασή τους στο αεροσκάφος κοινής πτήσης. Όλα τα αντικείμενα που μπορούν να αποτελέσουν απειλή για την ασφάλεια των ιδιωτών και της πτήσης κατάσχονται και τοποθετούνται στο χώρο αποσκευών·

| γ) | οι αποσκευές των επιστρεφόντων δεν τοποθετούνται στον θάλαμο επιβατών. Όλες οι αποσκευές που έχουν τοποθετηθεί στο χώρο αποσκευών υποβάλλονται σε έλεγχο ασφάλειας και φέρουν το όνομα του ιδιοκτήτη τους. Οτιδήποτε θεωρείται επικίνδυνο σύμφωνα με τους κανόνες του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) απομακρύνεται από τις αποσκευές· |
| --- | --- |

γ)

οι αποσκευές των επιστρεφόντων δεν τοποθετούνται στον θάλαμο επιβατών. Όλες οι αποσκευές που έχουν τοποθετηθεί στο χώρο αποσκευών υποβάλλονται σε έλεγχο ασφάλειας και φέρουν το όνομα του ιδιοκτήτη τους. Οτιδήποτε θεωρείται επικίνδυνο σύμφωνα με τους κανόνες του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) απομακρύνεται από τις αποσκευές·

| δ) | τα χρήματα και τα πολύτιμα αντικείμενα τοποθετούνται σε διαφανή θήκη, η οποία φέρει το όνομα του ιδιοκτήτη. Οι επιστρέφοντες ενημερώνονται για τη διαδικασία που αφορά τα αντικείμενα και χρήματα που φυλάχτηκαν· |
| --- | --- |

δ)

τα χρήματα και τα πολύτιμα αντικείμενα τοποθετούνται σε διαφανή θήκη, η οποία φέρει το όνομα του ιδιοκτήτη. Οι επιστρέφοντες ενημερώνονται για τη διαδικασία που αφορά τα αντικείμενα και χρήματα που φυλάχτηκαν·

[...]

3.   ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΠΤΗΣΗΣ

[...]

3.2.   Χρήση μέτρων καταναγκασμού

Τα μέτρα καταναγκασμού εφαρμόζονται ως εξής:

| α) | κατά την εφαρμογή των μέτρων καταναγκασμού διασφαλίζεται η δέουσα τήρηση των ατομικών δικαιωμάτων των επιστρεφόντων· |
| --- | --- |

α)

κατά την εφαρμογή των μέτρων καταναγκασμού διασφαλίζεται η δέουσα τήρηση των ατομικών δικαιωμάτων των επιστρεφόντων·

| β) | ο καταναγκασμός μπορεί να χρησιμοποιείται σε άτομα που αρνούνται ή αντιστέκονται στην απομάκρυνση. Όλα τα μέτρα καταναγκασμού είναι αναλογικά και δεν υπερβαίνουν το εύλογο μέτρο. Δεν θίγονται η αξιοπρέπεια και η σωματική ακεραιότητα του επιστρέφοντος. Συνεπώς, σε περίπτωση αμφιβολίας, η επιχείρηση απομάκρυνσης, συμπεριλαμβανόμενου του νόμιμου καταναγκασμού που βασίζεται στην αντίσταση και στην επικινδυνότητα του επιστρέφοντος, διακόπτεται σύμφωνα με την αρχή της απαγόρευσης της απομάκρυνσης με οποιοδήποτε κόστος· |
| --- | --- |

β)

ο καταναγκασμός μπορεί να χρησιμοποιείται σε άτομα που αρνούνται ή αντιστέκονται στην απομάκρυνση. Όλα τα μέτρα καταναγκασμού είναι αναλογικά και δεν υπερβαίνουν το εύλογο μέτρο. Δεν θίγονται η αξιοπρέπεια και η σωματική ακεραιότητα του επιστρέφοντος. Συνεπώς, σε περίπτωση αμφιβολίας, η επιχείρηση απομάκρυνσης, συμπεριλαμβανόμενου του νόμιμου καταναγκασμού που βασίζεται στην αντίσταση και στην επικινδυνότητα του επιστρέφοντος, διακόπτεται σύμφωνα με την αρχή της απαγόρευσης της απομάκρυνσης με οποιοδήποτε κόστος·

| γ) | τα μέτρα καταναγκασμού δεν θα πρέπει να θέτουν σε κίνδυνο ούτε να απειλούν την ικανότητα του επιστρέφοντος να αναπνέει κανονικά. Σε περίπτωση χρήσης καταναγκασμού, διασφαλίζεται ότι ο θώρακας του επιστρέφοντος παραμένει στην όρθια θέση και ότι τίποτα δεν εμποδίζει το θώρακά του να διατηρήσει τη φυσιολογική αναπνευστική λειτουργία· |
| --- | --- |

γ)

τα μέτρα καταναγκασμού δεν θα πρέπει να θέτουν σε κίνδυνο ούτε να απειλούν την ικανότητα του επιστρέφοντος να αναπνέει κανονικά. Σε περίπτωση χρήσης καταναγκασμού, διασφαλίζεται ότι ο θώρακας του επιστρέφοντος παραμένει στην όρθια θέση και ότι τίποτα δεν εμποδίζει το θώρακά του να διατηρήσει τη φυσιολογική αναπνευστική λειτουργία·

| δ) | η ακινητοποίηση των επιστρεφόντων που αντιστέκονται μπορεί να επιτυγχάνεται με τη χρήση μέσων καταστολής που δεν θέτουν σε κίνδυνο την αξιοπρέπεια και τη σωματική ακεραιότητά τους· |
| --- | --- |

δ)

η ακινητοποίηση των επιστρεφόντων που αντιστέκονται μπορεί να επιτυγχάνεται με τη χρήση μέσων καταστολής που δεν θέτουν σε κίνδυνο την αξιοπρέπεια και τη σωματική ακεραιότητά τους·

| ε) | το διοργανώνον κράτος μέλος και κάθε συμμετέχον κράτος μέλος συμφωνούν σε κατάλογο μέσων καταστολής που επιτρέπονται πριν από την επιχείρηση απομάκρυνσης. Απαγορεύεται η χρήση ηρεμιστικών για τη διευκόλυνση της απομάκρυνσης, με την επιφύλαξη των έκτακτων μέτρων για τη διασφάλιση της ασφάλειας της πτήσης· |
| --- | --- |

ε)

το διοργανώνον κράτος μέλος και κάθε συμμετέχον κράτος μέλος συμφωνούν σε κατάλογο μέσων καταστολής που επιτρέπονται πριν από την επιχείρηση απομάκρυνσης. Απαγορεύεται η χρήση ηρεμιστικών για τη διευκόλυνση της απομάκρυνσης, με την επιφύλαξη των έκτακτων μέτρων για τη διασφάλιση της ασφάλειας της πτήσης·

| στ) | όλοι οι συνοδοί ενημερώνονται και γνωρίζουν τα επιτρεπόμενα και τα απαγορευμένα μέσα καταστολής· |
| --- | --- |

στ)

όλοι οι συνοδοί ενημερώνονται και γνωρίζουν τα επιτρεπόμενα και τα απαγορευμένα μέσα καταστολής·

| ζ) | οι επιστρέφοντες, στους οποίους έχουν επιβληθεί μέσα καταστολής, παραμένουν υπό συνεχή εποπτεία καθ' όλη τη διάρκεια της πτήσης· |
| --- | --- |

ζ)

οι επιστρέφοντες, στους οποίους έχουν επιβληθεί μέσα καταστολής, παραμένουν υπό συνεχή εποπτεία καθ' όλη τη διάρκεια της πτήσης·

| η) | η απόφαση προσωρινής ανάκλησης των μέσων καταστολής λαμβάνεται από τον επικεφαλής της αποστολής ή τον αναπληρωτή του. |
| --- | --- |

η)

η απόφαση προσωρινής ανάκλησης των μέσων καταστολής λαμβάνεται από τον επικεφαλής της αποστολής ή τον αναπληρωτή του.

3.3.   Ιατρικό προσωπικό και διερμηνείς

Οι ρυθμίσεις για το ιατρικό προσωπικό και τους διερμηνείς έχουν ως εξής:

| α) | στην κοινή πτήση θα πρέπει να παρευρίσκεται τουλάχιστον ένας ιατρός· |
| --- | --- |

α)

στην κοινή πτήση θα πρέπει να παρευρίσκεται τουλάχιστον ένας ιατρός·

| β) | ο ιατρός έχει πρόσβαση στο ιατρικό ιστορικό των επιστρεφόντων και ενημερώνεται πριν από την αποχώρηση αναφορικά με τους επιστρέφοντες που αντιμετωπίζουν ειδικό πρόβλημα υγείας. Το μη γνωστό έως τότε πρόβλημα υγείας, που ανακαλύπτεται αμέσως πριν από την αναχώρηση και μπορεί να επηρεάσει την εκτέλεση της απομάκρυνσης, θα πρέπει να αξιολογείται μαζί με τις υπεύθυνες αρχές· |
| --- | --- |

β)

ο ιατρός έχει πρόσβαση στο ιατρικό ιστορικό των επιστρεφόντων και ενημερώνεται πριν από την αποχώρηση αναφορικά με τους επιστρέφοντες που αντιμετωπίζουν ειδικό πρόβλημα υγείας. Το μη γνωστό έως τότε πρόβλημα υγείας, που ανακαλύπτεται αμέσως πριν από την αναχώρηση και μπορεί να επηρεάσει την εκτέλεση της απομάκρυνσης, θα πρέπει να αξιολογείται μαζί με τις υπεύθυνες αρχές·

| γ) | μόνο ο ιατρός μπορεί να χορηγεί φαρμακευτική αγωγή στους επιστρέφοντες μετά τη διενέργεια ακριβούς ιατρικής διάγνωσης. Τα φάρμακα που χρειάζεται ο επιστρέφων κατά τη διάρκεια της πτήσης φυλάσσονται στο αεροσκάφος· |
| --- | --- |

γ)

μόνο ο ιατρός μπορεί να χορηγεί φαρμακευτική αγωγή στους επιστρέφοντες μετά τη διενέργεια ακριβούς ιατρικής διάγνωσης. Τα φάρμακα που χρειάζεται ο επιστρέφων κατά τη διάρκεια της πτήσης φυλάσσονται στο αεροσκάφος·

| δ) | κάθε επιστρέφων μπορεί να απευθύνεται στον ιατρό ή στη συνοδεία απευθείας ή μέσω διερμηνέα στη γλώσσα στην οποία μπορεί να εκφρασθεί· |
| --- | --- |

δ)

κάθε επιστρέφων μπορεί να απευθύνεται στον ιατρό ή στη συνοδεία απευθείας ή μέσω διερμηνέα στη γλώσσα στην οποία μπορεί να εκφρασθεί·

| ε) | το διοργανώνον κράτος μέλος διασφαλίζει ότι υπάρχει το κατάλληλο ιατρικό και γλωσσικό προσωπικό για την επιχείρηση απομάκρυνσης. |
| --- | --- |

ε)

το διοργανώνον κράτος μέλος διασφαλίζει ότι υπάρχει το κατάλληλο ιατρικό και γλωσσικό προσωπικό για την επιχείρηση απομάκρυνσης.

3.4.   Τεκμηρίωση και παρακολούθηση της επιχείρησης απομάκρυνσης

3.4.1.   Καταγραφή και τρίτοι παρατηρητές

Κάθε μαγνητοσκόπηση ή/και ηχητική καταγραφή ή παρακολούθηση από τρίτους παρατηρητές των κοινών πτήσεων, εξαρτάται από την προηγούμενη συμφωνία μεταξύ του διοργανώνοντος κράτους μέλους και των συμμετεχόντων κρατών μελών.

[...]

5.   ΣΤΑΔΙΟ ΑΦΙΞΗΣ

Κατά την άφιξη:

[...]

| γ) | το διοργανώνον κράτος μέλος και κάθε συμμετέχον κράτος μέλος παραδίδει επιστρέφοντες για τους οποίους ευθύνεται, στις αρχές της χώρας προορισμού, με τις αποσκευές τους καθώς και κάθε αντικείμενο που κατασχέθηκε πριν την επιβίβαση. Οι κύριοι αντιπρόσωποι κάθε διοργανώνοντος κράτους μέλους και συμμετεχόντων κρατών μελών είναι υπεύθυνοι για την παράδοση των επιστρεφόντων στις τοπικές αρχές κατά την άφιξη. Η συνοδεία συνήθως δεν εγκαταλείπει το αεροσκάφος· |
| --- | --- |

γ)

το διοργανώνον κράτος μέλος και κάθε συμμετέχον κράτος μέλος παραδίδει επιστρέφοντες για τους οποίους ευθύνεται, στις αρχές της χώρας προορισμού, με τις αποσκευές τους καθώς και κάθε αντικείμενο που κατασχέθηκε πριν την επιβίβαση. Οι κύριοι αντιπρόσωποι κάθε διοργανώνοντος κράτους μέλους και συμμετεχόντων κρατών μελών είναι υπεύθυνοι για την παράδοση των επιστρεφόντων στις τοπικές αρχές κατά την άφιξη. Η συνοδεία συνήθως δεν εγκαταλείπει το αεροσκάφος·

| δ) | οσάκις χρειάζεται και είναι εφικτό, το διοργανώνον κράτος μέλος και τα συμμετέχοντα κράτη μέλη θα πρέπει να καλούν το προσωπικό του προξενείου, τους αξιωματούχους συνδέσμους για τη μετανάστευση ή τους απεσταλμένους εκ των προτέρων αξιωματούχους των ενδιαφερόμενων κρατών μελών για τη διευκόλυνση της παράδοσης των επιστρεφόντων στις τοπικές αρχές, στο μέτρο που αυτό συνάδει με τις εθνικές πρακτικές και τη διαδικασία· |
| --- | --- |

δ)

οσάκις χρειάζεται και είναι εφικτό, το διοργανώνον κράτος μέλος και τα συμμετέχοντα κράτη μέλη θα πρέπει να καλούν το προσωπικό του προξενείου, τους αξιωματούχους συνδέσμους για τη μετανάστευση ή τους απεσταλμένους εκ των προτέρων αξιωματούχους των ενδιαφερόμενων κρατών μελών για τη διευκόλυνση της παράδοσης των επιστρεφόντων στις τοπικές αρχές, στο μέτρο που αυτό συνάδει με τις εθνικές πρακτικές και τη διαδικασία·

| ε) | οι επιστρέφοντες δεν φέρουν χειροπέδες ή άλλα μέσα καταστολής όταν παραδίδονται στις τοπικές αρχές· |
| --- | --- |

ε)

οι επιστρέφοντες δεν φέρουν χειροπέδες ή άλλα μέσα καταστολής όταν παραδίδονται στις τοπικές αρχές·

| στ) | η παράδοση των επιστρεφόντων διενεργείται εκτός του αεροσκάφους (είτε στο κάτω μέρος της σκάλας είτε σε κατάλληλο κτίριο του αερολιμένα, όπως αρμόζει). Στο μέτρο του δυνατού, οι τοπικές αρχές εμποδίζονται να επιβιβασθούν στο αεροσκάφος· |
| --- | --- |

στ)

η παράδοση των επιστρεφόντων διενεργείται εκτός του αεροσκάφους (είτε στο κάτω μέρος της σκάλας είτε σε κατάλληλο κτίριο του αερολιμένα, όπως αρμόζει). Στο μέτρο του δυνατού, οι τοπικές αρχές εμποδίζονται να επιβιβασθούν στο αεροσκάφος·

| ζ) | ο χρόνος παραμονής στον αερολιμένα προορισμού θα πρέπει να είναι ο ελάχιστος δυνατός· |
| --- | --- |

ζ)

ο χρόνος παραμονής στον αερολιμένα προορισμού θα πρέπει να είναι ο ελάχιστος δυνατός·

| η) | εμπίπτει στην αρμοδιότητα του διοργανώνοντος κράτους μέλους και κάθε συμμετέχοντος κράτους μέλους να έχει προβλέψει ενδεχόμενες ρυθμίσεις για τη συνοδεία και τους αντιπροσώπους (και τους επιστρέφοντες των οποίων δεν επετράπη η επανεισδοχή) για την περίπτωση που καθυστερήσει η αναχώρηση του αεροσκάφους μετά την αποβίβαση των επιστρεφόντων. Οι ρυθμίσεις αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν την πρόβλεψη διανυκτέρευσης, εάν χρειασθεί. |
| --- | --- |

η)

εμπίπτει στην αρμοδιότητα του διοργανώνοντος κράτους μέλους και κάθε συμμετέχοντος κράτους μέλους να έχει προβλέψει ενδεχόμενες ρυθμίσεις για τη συνοδεία και τους αντιπροσώπους (και τους επιστρέφοντες των οποίων δεν επετράπη η επανεισδοχή) για την περίπτωση που καθυστερήσει η αναχώρηση του αεροσκάφους μετά την αποβίβαση των επιστρεφόντων. Οι ρυθμίσεις αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν την πρόβλεψη διανυκτέρευσης, εάν χρειασθεί.

6.   ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗΣ

Στην περίπτωση που οι αρχές της χώρας προορισμού αρνούνται την είσοδο στο έδαφος ή η επιχείρηση απομάκρυνσης πρέπει να ματαιωθεί για άλλους λόγους, το διοργανώνον κράτος μέλος και κάθε συμμετέχον κράτος μέλος αναλαμβάνουν την ευθύνη για την επιστροφή των επιστρεφόντων, για τους οποίους είναι υπεύθυνοι, στα αντίστοιχα εδάφη τους, με δικές τους δαπάνες.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Η συνοδεία επιστρεφόντων από προσωπικό ασφαλείας του αερομεταφορέα ή από προσωπικό που έχει προσληφθεί εξωτερικά είναι καταρχήν συμβατή με το άρθρο 8 της οδηγίας περί επιστροφής. Τα κράτη μέλη έχουν, ωστόσο, τη γενική ευθύνη για τη διεξαγωγή της επιχείρησης απομάκρυνσης (έκδοση απόφασης απομάκρυνσης και αναλογική χρήση μέτρων καταναγκασμού/συνοδείας). Το τμήμα 1.2.3 των ανωτέρω κατευθυντήριων γραμμών προβλέπει: «Όταν ένα κράτος μέλος χρησιμοποιεί ιδιώτες συνοδούς, οι αρχές αυτού του κράτους μέλους παρέχουν τουλάχιστον έναν επίσημο αντιπρόσωπο στο αεροσκάφος». Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη έχουν τη γενική υποχρέωση να διατηρούν εποπτεύοντα ρόλο σε όλες τις περιπτώσεις «εξωτερικής ανάθεσης» της διαδικασίας απομάκρυνσης, και η χρήση προσωπικού ασφαλείας του αερομεταφορέα για σκοπούς συνοδείας δεν αποκλείεται, αλλά πρέπει να εξασφαλίζεται η σχετική έγκριση και η παρουσία τουλάχιστον ενός επίσημου αξιωματούχου του κράτους μέλους. |
| --- | --- |

—

Η συνοδεία επιστρεφόντων από προσωπικό ασφαλείας του αερομεταφορέα ή από προσωπικό που έχει προσληφθεί εξωτερικά είναι καταρχήν συμβατή με το άρθρο 8 της οδηγίας περί επιστροφής. Τα κράτη μέλη έχουν, ωστόσο, τη γενική ευθύνη για τη διεξαγωγή της επιχείρησης απομάκρυνσης (έκδοση απόφασης απομάκρυνσης και αναλογική χρήση μέτρων καταναγκασμού/συνοδείας). Το τμήμα 1.2.3 των ανωτέρω κατευθυντήριων γραμμών προβλέπει: «Όταν ένα κράτος μέλος χρησιμοποιεί ιδιώτες συνοδούς, οι αρχές αυτού του κράτους μέλους παρέχουν τουλάχιστον έναν επίσημο αντιπρόσωπο στο αεροσκάφος». Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη έχουν τη γενική υποχρέωση να διατηρούν εποπτεύοντα ρόλο σε όλες τις περιπτώσεις «εξωτερικής ανάθεσης» της διαδικασίας απομάκρυνσης, και η χρήση προσωπικού ασφαλείας του αερομεταφορέα για σκοπούς συνοδείας δεν αποκλείεται, αλλά πρέπει να εξασφαλίζεται η σχετική έγκριση και η παρουσία τουλάχιστον ενός επίσημου αξιωματούχου του κράτους μέλους.

| — | Επιχειρήσεις επιστροφής τις οποίες διεξάγει μια τρίτη χώρα (οι αρχές τρίτης χώρας αποστέλλουν αεροσκάφος στην ΕΕ για τον επαναπατρισμό των υπηκόων τους υπό την εποπτεία τους): Τα κράτη μέλη έχουν τη γενική ευθύνη για τη διεξαγωγή της επιχείρησης απομάκρυνσης έως ότου ολοκληρωθεί η παράδοση στις αρχές της χώρας προορισμού και το αεροσκάφος απογειωθεί από το έδαφος της ΕΕ. Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων καθώς και η αναλογική χρήση μέσων καταναγκασμού σύμφωνα με τα κοινά πρότυπα της ΕΕ που αναφέρονται ανωτέρω πρέπει, ωστόσο, να διασφαλίζονται καθ' όλη τη διάρκεια της επιχείρησης απομάκρυνσης. Για τους σκοπούς της εποπτείας, ένας αντιπρόσωπος του κράτους μέλους επιτηρεί τη φάση της απομάκρυνσης που διενεργείται από τη χώρα προορισμού. Σύμφωνα με το άρθρο 28 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) 2016/1624 για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή («κανονισμός για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή»), ο Οργανισμός Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής μπορεί να παρέχει συνδρομή για την οργάνωση επιχειρήσεων επιστροφής τις οποίες διεξάγει μια τρίτη χώρα. Κατά τη διάρκεια των εν λόγω επιχειρήσεων, τα συμμετέχοντα κράτη μέλη και ο Οργανισμός Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής μεριμνούν για τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αρχής της μη επαναπροώθησης, καθώς και για την αναλογική χρήση μέτρων καταναγκασμού. Για τον σκοπό αυτόν, καθ' όλη τη διάρκεια της επιχείρησης μέχρι την άφιξη στη χώρα προορισμού πρέπει να είναι παρόντες στο αεροσκάφος τουλάχιστον ένας εκπρόσωπος κράτους μέλους που συμμετέχει στην επιχείρηση και ένας παρατηρητής αναγκαστικής επιστροφής (είτε από συμμετέχων κράτος μέλος είτε από την εφεδρεία που προβλέπεται στο άρθρο 29 του κανονισμού). |
| --- | --- |

—

Επιχειρήσεις επιστροφής τις οποίες διεξάγει μια τρίτη χώρα (οι αρχές τρίτης χώρας αποστέλλουν αεροσκάφος στην ΕΕ για τον επαναπατρισμό των υπηκόων τους υπό την εποπτεία τους): Τα κράτη μέλη έχουν τη γενική ευθύνη για τη διεξαγωγή της επιχείρησης απομάκρυνσης έως ότου ολοκληρωθεί η παράδοση στις αρχές της χώρας προορισμού και το αεροσκάφος απογειωθεί από το έδαφος της ΕΕ. Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων καθώς και η αναλογική χρήση μέσων καταναγκασμού σύμφωνα με τα κοινά πρότυπα της ΕΕ που αναφέρονται ανωτέρω πρέπει, ωστόσο, να διασφαλίζονται καθ' όλη τη διάρκεια της επιχείρησης απομάκρυνσης. Για τους σκοπούς της εποπτείας, ένας αντιπρόσωπος του κράτους μέλους επιτηρεί τη φάση της απομάκρυνσης που διενεργείται από τη χώρα προορισμού. Σύμφωνα με το άρθρο 28 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) 2016/1624 για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή («κανονισμός για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή»), ο Οργανισμός Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής μπορεί να παρέχει συνδρομή για την οργάνωση επιχειρήσεων επιστροφής τις οποίες διεξάγει μια τρίτη χώρα. Κατά τη διάρκεια των εν λόγω επιχειρήσεων, τα συμμετέχοντα κράτη μέλη και ο Οργανισμός Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής μεριμνούν για τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αρχής της μη επαναπροώθησης, καθώς και για την αναλογική χρήση μέτρων καταναγκασμού. Για τον σκοπό αυτόν, καθ' όλη τη διάρκεια της επιχείρησης μέχρι την άφιξη στη χώρα προορισμού πρέπει να είναι παρόντες στο αεροσκάφος τουλάχιστον ένας εκπρόσωπος κράτους μέλους που συμμετέχει στην επιχείρηση και ένας παρατηρητής αναγκαστικής επιστροφής (είτε από συμμετέχων κράτος μέλος είτε από την εφεδρεία που προβλέπεται στο άρθρο 29 του κανονισμού).

7.2.   Διέλευση διά της αεροπορικής οδού

Νομική βάση: Οδηγία 2003/110/ΕΚ

| — | Αίτηση διέλευσης με σκοπό την απομάκρυνση διά της αεροπορικής οδού: Παράρτημα της οδηγίας 2003/110/ΕΚ |
| --- | --- |

—

Αίτηση διέλευσης με σκοπό την απομάκρυνση διά της αεροπορικής οδού: Παράρτημα της οδηγίας 2003/110/ΕΚ

| — | Κατάλογος κεντρικών αρχών βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 5 της οδηγίας 2003/110/ΕΚ που παραλαμβάνουν αιτήσεις διέλευσης (διατίθεται ως ειδικό ερώτημα (ad-hoc query) του ΕΔΜ στον τομέα return (επιστροφή) για το έτος 2015, στον δικτυακό τόπο του ΕΔΜ) |
| --- | --- |

—

Κατάλογος κεντρικών αρχών βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 5 της οδηγίας 2003/110/ΕΚ που παραλαμβάνουν αιτήσεις διέλευσης (διατίθεται ως ειδικό ερώτημα (ad-hoc query) του ΕΔΜ στον τομέα return (επιστροφή) για το έτος 2015, στον δικτυακό τόπο του ΕΔΜ)

Η οδηγία 2003/110/ΕΚ καθορίζει λεπτομερή μέτρα για την παροχή συνδρομής μεταξύ των αρμόδιων αρχών των αερολιμένων διέλευσης των κρατών μελών στις απομακρύνσεις διά της αεροπορικής οδού μετά ή άνευ συνοδείας. Η οδηγία προβλέπει σύνολο κανόνων που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της διέλευσης προσώπων που υπόκεινται σε απομάκρυνση από αερολιμένα κράτους μέλους διαφορετικού από εκείνο που εξέδωσε και υλοποίησε την απόφαση απομάκρυνσης. Για τον σκοπό αυτό, καθορίζει τους όρους υπό τους οποίους μπορούν να πραγματοποιούνται οι επιχειρήσεις διέλευσης και υποδεικνύει τα μέτρα συνδρομής που πρέπει να παρέχει το κράτος μέλος προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση. Αιτήσεις συνδρομής υποβάλλονται μέσω του τυποποιημένου εντύπου που επισυνάπτεται στην οδηγία 2003/110/ΕΚ. Οι αιτήσεις αυτές αποστέλλονται στις κεντρικές αρχές των κρατών μελών που έχουν οριστεί για τον σκοπό αυτό.

7.3.   Κοινές επιχειρήσεις απομάκρυνσης δι' αέρος

Νομική βάση: Απόφαση 2004/573/ΕΚ

| — | Κατάλογος εθνικών αρχών αρμόδιων για τη διοργάνωση και/ή τη συμμετοχή σε κοινές πτήσεις δυνάμει του άρθρου 3 της απόφασης 2004/573/ΕΚ (διατίθεται ως ειδικό ερώτημα (ad-hoc query) του ΕΔΜ στον τομέα return (επιστροφή) για το έτος 2015, στον δικτυακό τόπο του ΕΔΜ). |
| --- | --- |

—

Κατάλογος εθνικών αρχών αρμόδιων για τη διοργάνωση και/ή τη συμμετοχή σε κοινές πτήσεις δυνάμει του άρθρου 3 της απόφασης 2004/573/ΕΚ (διατίθεται ως ειδικό ερώτημα (ad-hoc query) του ΕΔΜ στον τομέα return (επιστροφή) για το έτος 2015, στον δικτυακό τόπο του ΕΔΜ).

Στην απόφαση 2004/573/ΕΚ προσδιορίζονται συγκεκριμένα τα κοινά και ειδικά καθήκοντα των αρχών που είναι υπεύθυνες για τη διοργάνωση των εν λόγω επιχειρήσεων ή τη συμμετοχή σε αυτές. Οι κοινές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα μέτρα ασφαλείας των κοινών απομακρύνσεων διά αέρος προσαρτώνται στη συγκεκριμένη απόφαση του Συμβουλίου. Σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 5 της οδηγίας περί επιστροφής, οι προαναφερθείσες κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε κάθε απομάκρυνση διά αέρος, συμπεριλαμβανομένων των αμιγώς εθνικών επιχειρήσεων (βλέπε ενότητα 7.1).

7.4.   Επιχειρήσεις επιστροφής που συντονίζονται από τον Οργανισμό Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής

Νομική βάση: Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1624— άρθρο 28

Ένα από τα καθήκοντα του Οργανισμού Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής είναι να παρέχει –με την επιφύλαξη της πολιτικής της Ένωσης περί επιστροφής και ειδικότερα της οδηγίας περί επιστροφής ως βασικής πράξης της νομοθεσίας της Ένωσης περί επιστροφής– συνδρομή για την οργάνωση και τη διεξαγωγή επιχειρήσεων επιστροφής των κρατών μελών. Ο ρόλος του Οργανισμού σε ζητήματα επιστροφής και η συμμόρφωσή του με τα θεμελιώδη δικαιώματα ενισχύθηκε με την έκδοση του κανονισμού για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή το 2016.

Υπάρχει σαφής προστιθέμενη αξία στην εκτέλεση επιχειρήσεων επιστροφής υπό τον συντονισμό του Οργανισμού Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής και τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να κάνουν ευρεία χρήση αυτής της επιλογής.

Οι επιχειρήσεις επιστροφής που συντονίζονται από τον Οργανισμό υπόκεινται σε έλεγχο της αναγκαστικής επιστροφής (βλέπε ενότητα 8).

8.   ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 8 παράγραφος 6

| — | Κατάλογος εθνικών φορέων ελέγχου της αναγκαστικής επιστροφής: ειδικό ερώτημα (ad-hoc query) του ΕΔΜ στον τομέα return (επιστροφή) για το έτος 2015, στον δικτυακό τόπο του ΕΔΜ· επισκόπηση των εθνικών φορέων ελέγχου της αναγκαστικής επιστροφής από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης («FRA») διατίθεται στη διεύθυνση: http://fra.europa.eu/en/theme/asylum-migration-borders/forced-return. |
| --- | --- |

—

Κατάλογος εθνικών φορέων ελέγχου της αναγκαστικής επιστροφής: ειδικό ερώτημα (ad-hoc query) του ΕΔΜ στον τομέα return (επιστροφή) για το έτος 2015, στον δικτυακό τόπο του ΕΔΜ· επισκόπηση των εθνικών φορέων ελέγχου της αναγκαστικής επιστροφής από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης («FRA») διατίθεται στη διεύθυνση: http://fra.europa.eu/en/theme/asylum-migration-borders/forced-return.

Τα κράτη μέλη προβλέπουν αποτελεσματικό σύστημα ελέγχου της αναγκαστικής επιστροφής.

Ο έλεγχος της αναγκαστικής επιστροφής είναι ένα σημαντικό εργαλείο που μπορεί να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα τόσο του επιστρέφοντος όσο και των αρχών που επιβάλλουν την επιστροφή, ως ενσωματωμένος μηχανισμός ελέγχου των εθνικών πρακτικών για την επιστροφή που εφαρμόζονται σε καθημερινή βάση. Ο αποτελεσματικός έλεγχος μπορεί να συμβάλει στην αποκλιμάκωση. Επιτρέπει τον άμεσο εντοπισμό και την αποκατάσταση πιθανών αδυναμιών. Επίσης προστατεύει τις αρχές επιβολής —που ενδέχεται ορισμένες φορές να δέχονται αθέμιτη κριτική από τα μέσα ενημέρωσης ή τις ΜΚΟ— παρέχοντας αμερόληπτη και ουδέτερη αναφορά.

Η οδηγία περί επιστροφής δεν καθορίζει λεπτομερώς τον τρόπο λειτουργίας των εθνικών συστημάτων ελέγχου της αναγκαστικής επιστροφής. Παρέχει ευρεία διακριτική ευχέρεια στα κράτη μέλη. Με βάση τη διατύπωση της οδηγίας και το πλαίσιό της, μπορούν ωστόσο να διατυπωθούν ορισμένες κατευθύνσεις:

| 1) | ο έλεγχος της αναγκαστικής επιστροφής πρέπει να εννοηθεί ως έλεγχος που καλύπτει όλες τις δραστηριότητες τις οποίες αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη όσον αφορά την απομάκρυνση, από την προετοιμασία της αναχώρησης έως την υποδοχή στη χώρα επιστροφής ή, σε περίπτωση αποτυχίας απομάκρυνσης, έως την επιστροφή στο σημείο αναχώρησης. Δεν καλύπτει τον έλεγχο μετά την επιστροφή, ήτοι την περίοδο που ακολουθεί την υποδοχή του επιστρέφοντος σε τρίτη χώρα· |
| --- | --- |

1)

ο έλεγχος της αναγκαστικής επιστροφής πρέπει να εννοηθεί ως έλεγχος που καλύπτει όλες τις δραστηριότητες τις οποίες αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη όσον αφορά την απομάκρυνση, από την προετοιμασία της αναχώρησης έως την υποδοχή στη χώρα επιστροφής ή, σε περίπτωση αποτυχίας απομάκρυνσης, έως την επιστροφή στο σημείο αναχώρησης. Δεν καλύπτει τον έλεγχο μετά την επιστροφή, ήτοι την περίοδο που ακολουθεί την υποδοχή του επιστρέφοντος σε τρίτη χώρα·

| 2) | τα συστήματα ελέγχου πρέπει να περιλαμβάνουν τη συμμετοχή οργανισμών/φορέων διαφορετικών και ανεξάρτητων από τις αρχές που επιβάλλουν την επιστροφή («nemo monitor in res sua»)· |
| --- | --- |

2)

τα συστήματα ελέγχου πρέπει να περιλαμβάνουν τη συμμετοχή οργανισμών/φορέων διαφορετικών και ανεξάρτητων από τις αρχές που επιβάλλουν την επιστροφή («nemo monitor in res sua»)·

| 3) | τον έλεγχο μπορούν να αναλαμβάνουν δημόσιοι φορείς, όπως ο εθνικός διαμεσολαβητής ή ανεξάρτητος φορέας γενικής επιθεώρησης. Η ανάθεση ελεγκτικού ρόλου σε υποτμήμα της ίδιας διοικητικής αρχής που διενεργεί τις επιστροφές/απομακρύνσεις θεωρείται, ωστόσο, προβληματικό σημείο· |
| --- | --- |

3)

τον έλεγχο μπορούν να αναλαμβάνουν δημόσιοι φορείς, όπως ο εθνικός διαμεσολαβητής ή ανεξάρτητος φορέας γενικής επιθεώρησης. Η ανάθεση ελεγκτικού ρόλου σε υποτμήμα της ίδιας διοικητικής αρχής που διενεργεί τις επιστροφές/απομακρύνσεις θεωρείται, ωστόσο, προβληματικό σημείο·

| 4) | η ύπαρξη ένδικων μέσων προσφυγής σε μεμονωμένες περιπτώσεις ή εθνικών συστημάτων εποπτείας της αποτελεσματικότητας των εθνικών πολιτικών επιστροφής δεν μπορεί να θεωρηθεί έγκυρη εφαρμογή του άρθρου 8 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής· |
| --- | --- |

4)

η ύπαρξη ένδικων μέσων προσφυγής σε μεμονωμένες περιπτώσεις ή εθνικών συστημάτων εποπτείας της αποτελεσματικότητας των εθνικών πολιτικών επιστροφής δεν μπορεί να θεωρηθεί έγκυρη εφαρμογή του άρθρου 8 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής·

| 5) | δεν υφίσταται αυτόματη υποχρέωση των κρατών μελών να καλύπτουν όλες τις δαπάνες του ελέγχου (όπως έξοδα προσωπικού), αλλά τα κράτη μέλη υποχρεούνται να εξασφαλίζουν –γενικά– την κανονική λειτουργία ενός συστήματος ελέγχου της αναγκαστικής επιστροφής (πρακτική αποτελεσματικότητα)· |
| --- | --- |

5)

δεν υφίσταται αυτόματη υποχρέωση των κρατών μελών να καλύπτουν όλες τις δαπάνες του ελέγχου (όπως έξοδα προσωπικού), αλλά τα κράτη μέλη υποχρεούνται να εξασφαλίζουν –γενικά– την κανονική λειτουργία ενός συστήματος ελέγχου της αναγκαστικής επιστροφής (πρακτική αποτελεσματικότητα)·

| 6) | το άρθρο 8 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής δεν συνεπάγεται υποχρέωση ελέγχου κάθε επιμέρους επιχείρησης απομάκρυνσης. Ένα σύστημα ελέγχου βασισμένο σε επιτόπιους ελέγχους και σε έλεγχο τυχαίων δειγμάτων μπορεί να θεωρηθεί επαρκές, εφόσον η ένταση του ελέγχου αρκεί για να διασφαλίζεται η συνολική αποτελεσματικότητα του ελέγχου· |
| --- | --- |

6)

το άρθρο 8 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής δεν συνεπάγεται υποχρέωση ελέγχου κάθε επιμέρους επιχείρησης απομάκρυνσης. Ένα σύστημα ελέγχου βασισμένο σε επιτόπιους ελέγχους και σε έλεγχο τυχαίων δειγμάτων μπορεί να θεωρηθεί επαρκές, εφόσον η ένταση του ελέγχου αρκεί για να διασφαλίζεται η συνολική αποτελεσματικότητα του ελέγχου·

| 7) | το άρθρο 8 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής δεν συνεπάγεται υποκειμενικό δικαίωμα του επιστρέφοντος να ελέγχεται. |
| --- | --- |

7)

το άρθρο 8 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής δεν συνεπάγεται υποκειμενικό δικαίωμα του επιστρέφοντος να ελέγχεται.

Έλεγχος επιχειρήσεων επιστροφής που συντονίζονται από τον Οργανισμό Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής:

| — | Σύμφωνα με το άρθρο 28 παράγραφος 6 του κανονισμού για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή, «Κάθε επιχείρηση επιστροφής παρακολουθείται σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 6 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ [...] βάσει αντικειμενικών και διαφανών κριτηρίων και καλύπτει το σύνολο της επιχείρησης επιστροφής, από το στάδιο προ της αναχώρησης μέχρι την παράδοση των επιστρεφόντων στις αρχές της τρίτης χώρας επιστροφής». Αυτό σημαίνει ότι κάθε επιχείρηση αναγκαστικής επιστροφής η οποία συντονίζεται από τον Οργανισμό και περιλαμβάνει τεχνική και επιχειρησιακή ενίσχυση που παρέχεται από ένα ή περισσότερα κράτη μέλη υπόκειται σε παρακολούθηση σύμφωνα με τους εθνικούς κανόνες και τις λεπτομερείς διατάξεις μεταφοράς του άρθρου 8 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής στα εθνικά δίκαια. |
| --- | --- |

—

Σύμφωνα με το άρθρο 28 παράγραφος 6 του κανονισμού για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή, «Κάθε επιχείρηση επιστροφής παρακολουθείται σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 6 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ [...] βάσει αντικειμενικών και διαφανών κριτηρίων και καλύπτει το σύνολο της επιχείρησης επιστροφής, από το στάδιο προ της αναχώρησης μέχρι την παράδοση των επιστρεφόντων στις αρχές της τρίτης χώρας επιστροφής». Αυτό σημαίνει ότι κάθε επιχείρηση αναγκαστικής επιστροφής η οποία συντονίζεται από τον Οργανισμό και περιλαμβάνει τεχνική και επιχειρησιακή ενίσχυση που παρέχεται από ένα ή περισσότερα κράτη μέλη υπόκειται σε παρακολούθηση σύμφωνα με τους εθνικούς κανόνες και τις λεπτομερείς διατάξεις μεταφοράς του άρθρου 8 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής στα εθνικά δίκαια.

| — | Με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων υποβολής εκθέσεων που προβλέπονται στα εθνικά δίκαια, οι παρατηρητές αναγκαστικής επιστροφής οφείλουν να υποβάλλουν έκθεση μετά από κάθε επιχείρηση στον εκτελεστικό διευθυντή του Οργανισμού, στον υπεύθυνο θεμελιωδών δικαιωμάτων και στις αρμόδιες εθνικές αρχές όλων των κρατών μελών που συμμετέχουν στην επιχείρηση. |
| --- | --- |

—

Με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων υποβολής εκθέσεων που προβλέπονται στα εθνικά δίκαια, οι παρατηρητές αναγκαστικής επιστροφής οφείλουν να υποβάλλουν έκθεση μετά από κάθε επιχείρηση στον εκτελεστικό διευθυντή του Οργανισμού, στον υπεύθυνο θεμελιωδών δικαιωμάτων και στις αρμόδιες εθνικές αρχές όλων των κρατών μελών που συμμετέχουν στην επιχείρηση.

9.   ΑΝΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗΣ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 9

| 1. | Τα κράτη μέλη αναβάλλουν την απομάκρυνση:








  α) | όταν αυτή παραβιάζει την αρχή της μη επαναπροώθησης, ή |
| --- | --- | --- |

1.

Τα κράτη μέλη αναβάλλουν την απομάκρυνση:

α)

όταν αυτή παραβιάζει την αρχή της μη επαναπροώθησης, ή

| β) | ενόσω παρέχεται ανασταλτικό αποτέλεσμα σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 2. |
| --- | --- |

β)

ενόσω παρέχεται ανασταλτικό αποτέλεσμα σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 2.

| 2. | Τα κράτη μέλη μπορούν να αναβάλουν την απομάκρυνση για εύλογο χρονικό διάστημα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν ιδίως υπόψη:








  α) | τη φυσική ή διανοητική κατάσταση του υπηκόου τρίτης χώρας, |
| --- | --- | --- |

2.

Τα κράτη μέλη μπορούν να αναβάλουν την απομάκρυνση για εύλογο χρονικό διάστημα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν ιδίως υπόψη:

α)

τη φυσική ή διανοητική κατάσταση του υπηκόου τρίτης χώρας,

| β) | τεχνικούς λόγους, όπως η απουσία μέσων μεταφοράς ή η έλλειψη δυνατότητας απομάκρυνσης λόγω αδυναμίας διαπίστωσης της ταυτότητας. |
| --- | --- |

β)

τεχνικούς λόγους, όπως η απουσία μέσων μεταφοράς ή η έλλειψη δυνατότητας απομάκρυνσης λόγω αδυναμίας διαπίστωσης της ταυτότητας.

| 3. | Εάν αναβληθεί η απομάκρυνση κατά τα προβλεπόμενα από τις παραγράφους 1 και 2, μπορεί να επιβάλλονται στον υπήκοο τρίτης χώρας οι υποχρεώσεις που ορίζονται στο άρθρο 7, παράγραφος 3. |
| --- | --- |

3.

Εάν αναβληθεί η απομάκρυνση κατά τα προβλεπόμενα από τις παραγράφους 1 και 2, μπορεί να επιβάλλονται στον υπήκοο τρίτης χώρας οι υποχρεώσεις που ορίζονται στο άρθρο 7, παράγραφος 3.

Η οδηγία περί επιστροφής επιβάλλει δύο απόλυτες απαγορεύσεις: Τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να απομακρύνουν ένα πρόσωπο εάν η απομάκρυνση παραβιάζει την αρχή της μη επαναπροώθησης, ούτε επιτρέπεται να προβούν σε επιχείρηση απομάκρυνσης εφόσον έχει χορηγηθεί ανασταλτικό αποτέλεσμα σε εκκρεμή προσφυγή.

Σε άλλες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη μπορούν να αναβάλουν την απομάκρυνση για εύλογο χρονικό διάστημα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης. Ο κατάλογος των πιθανών λόγων είναι ανοικτός και επιτρέπει στα κράτη μέλη να αντιμετωπίζουν με ευελιξία οποιαδήποτε νέα περίσταση προκύπτει και η οποία δικαιολογεί την αναβολή της απομάκρυνσης. Τα συγκεκριμένα παραδείγματα που παρατίθενται στην οδηγία περί επιστροφής (φυσική ή διανοητική κατάσταση του ενδιαφερομένου, τεχνικοί λόγοι, όπως απουσία διαθέσιμων και κατάλληλων μέσων μεταφοράς) είναι ενδεικτικά παραδείγματα. Τα κράτη μέλη δύνανται επίσης να προβλέψουν περαιτέρω περιπτώσεις στην εθνική εκτελεστική νομοθεσία και/ή στη διοικητική πρακτική τους.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Διαφορά μεταξύ χρονικού διαστήματος οικειοθελούς αναχώρησης και αναβολής απομάκρυνσης: Το άρθρο 7 της οδηγίας περί επιστροφής (οικειοθελής αναχώρηση) προβλέπει «περίοδο χάριτος» για την εξασφάλιση της ομαλής και άρτια προετοιμασμένης αναχώρησης· τούτο αφορά μόνο τους επιστρέφοντες που αναμένεται να συμμορφωθούν οικειοθελώς με απόφαση επιστροφής. Το άρθρο 9 της ίδιας οδηγίας (αναβολή της απομάκρυνσης) αφορά τις περιπτώσεις όπου η υποχρέωση επιστροφής πρέπει να επιβληθεί από το κράτος επειδή η οικειοθελής αναχώρηση δεν είναι δυνατή ή δεν χορηγήθηκε. |
| --- | --- |

—

Διαφορά μεταξύ χρονικού διαστήματος οικειοθελούς αναχώρησης και αναβολής απομάκρυνσης: Το άρθρο 7 της οδηγίας περί επιστροφής (οικειοθελής αναχώρηση) προβλέπει «περίοδο χάριτος» για την εξασφάλιση της ομαλής και άρτια προετοιμασμένης αναχώρησης· τούτο αφορά μόνο τους επιστρέφοντες που αναμένεται να συμμορφωθούν οικειοθελώς με απόφαση επιστροφής. Το άρθρο 9 της ίδιας οδηγίας (αναβολή της απομάκρυνσης) αφορά τις περιπτώσεις όπου η υποχρέωση επιστροφής πρέπει να επιβληθεί από το κράτος επειδή η οικειοθελής αναχώρηση δεν είναι δυνατή ή δεν χορηγήθηκε.

| — | Νομικό καθεστώς ενώ εκκρεμεί αναβληθείσα απομάκρυνση: εν αναμονή απομάκρυνσης που έχει ανασταλεί, ο επιστρέφων επωφελείται από τις εγγυήσεις που παρατίθενται στο άρθρο 14 της οδηγίας περί επιστροφής (γραπτή βεβαίωση αναβολής της υποχρέωσης επιστροφής και ορισμένες βασικές εγγυήσεις, όπως πρόσβαση σε επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και κάθε απαραίτητη θεραπευτική αγωγή, καθώς και οικογενειακή ενότητα — βλέπε ενότητα 13 του παρόντος εγχειριδίου). Ο επιστρέφων, ωστόσο, δεν θεωρείται ότι διαμένει νόμιμα στο κράτος μέλος, εκτός εάν το κράτος μέλος αποφασίσει —κατ' εφαρμογή του άρθρου 6 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής— να παραχωρήσει άδεια ή δικαίωμα νόμιμης παραμονής στον υπήκοο τρίτης χώρας. |
| --- | --- |

—

Νομικό καθεστώς ενώ εκκρεμεί αναβληθείσα απομάκρυνση: εν αναμονή απομάκρυνσης που έχει ανασταλεί, ο επιστρέφων επωφελείται από τις εγγυήσεις που παρατίθενται στο άρθρο 14 της οδηγίας περί επιστροφής (γραπτή βεβαίωση αναβολής της υποχρέωσης επιστροφής και ορισμένες βασικές εγγυήσεις, όπως πρόσβαση σε επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και κάθε απαραίτητη θεραπευτική αγωγή, καθώς και οικογενειακή ενότητα — βλέπε ενότητα 13 του παρόντος εγχειριδίου). Ο επιστρέφων, ωστόσο, δεν θεωρείται ότι διαμένει νόμιμα στο κράτος μέλος, εκτός εάν το κράτος μέλος αποφασίσει —κατ' εφαρμογή του άρθρου 6 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής— να παραχωρήσει άδεια ή δικαίωμα νόμιμης παραμονής στον υπήκοο τρίτης χώρας.

| — | Υποχρέωση παραμονής σε ορισμένο μέρος ενώ εκκρεμεί αναβληθείσα απομάκρυνση: Το άρθρο 9 παράγραφος 3 περιέχει ρητή αναφορά στις δυνατότητες που παρατίθενται στο άρθρο 7 παράγραφος 3 προς αποφυγή της διαφυγής (βλέπε ενότητα 6.2), συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας επιβολής της υποχρέωσης παραμονής σε ορισμένο μέρος. |
| --- | --- |

—

Υποχρέωση παραμονής σε ορισμένο μέρος ενώ εκκρεμεί αναβληθείσα απομάκρυνση: Το άρθρο 9 παράγραφος 3 περιέχει ρητή αναφορά στις δυνατότητες που παρατίθενται στο άρθρο 7 παράγραφος 3 προς αποφυγή της διαφυγής (βλέπε ενότητα 6.2), συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας επιβολής της υποχρέωσης παραμονής σε ορισμένο μέρος.

10.   ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΑΣΥΝΟΔΕΥΤΩΝ ΑΝΗΛΙΚΩΝ

Η οδηγία περί επιστροφής ισχύει επίσης για τους ανηλίκους, συμπεριλαμβανομένων των ασυνόδευτων ανηλίκων, και προβλέπει συγκεκριμένες εγγυήσεις που πρέπει να τηρούνται από τα κράτη μέλη. Οι εν λόγω εγγυήσεις ισχύουν επομένως για κάθε φυσικό πρόσωπο ηλικίας κάτω των 18 ετών (ήτοι, ανήλικο) που φτάνει στο έδαφος των κρατών μελών χωρίς να συνοδεύεται από ενήλικο υπεύθυνο για αυτό, και εφόσον κανένας ενήλικος δεν ασκεί στην πράξη την επιμέλειά του (καθώς και για κάθε ανήλικο που παύει να συνοδεύεται μετά την είσοδό του στο έδαφος των κρατών μελών). Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι έφηβοι ηλικίας κάτω των 18 ετών επιτρέπεται να ενεργούν αυτοπροσώπως στις διαδικασίες επιστροφής (και ασύλου)· ωστόσο, οι εγγυήσεις της οδηγίας περί επιστροφής είναι δεσμευτικές για τα κράτη μέλη όσον αφορά όλους τους ανηλίκους έως 18 ετών.

Οι βιώσιμες λύσεις είναι κρίσιμης σημασίας προκειμένου να εδραιωθεί η κανονικότητα και η σταθερότητα για όλους τους ανήλικους σε μακροπρόθεσμη βάση. Η επιστροφή είναι μία από τις εναλλακτικές επιλογές που μπορούν να εξεταστούν κατά τον προσδιορισμό βιώσιμης λύσης για τους ασυνόδευτους ανηλίκους και κάθε κράτος μέλος για οποιαδήποτε ενέργεια πρέπει να λαμβάνει υπόψη ως βασικό κριτήριο το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Προτού ληφθεί απόφαση για την επιστροφή ασυνόδευτου ανηλίκου, και σύμφωνα με το άρθρο 12 παράγραφος 2 της σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (50), πρέπει να δίνεται στον ενδιαφερόμενο ανήλικο η δυνατότητα να ακούγεται, είτε άμεσα είτε μέσω εκπροσώπου ή αρμόδιου οργανισμού, και να διενεργείται πάντοτε αξιολόγηση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού σε ατομική βάση, στην οποία λαμβάνονται υπόψη ιδίως οι ιδιαίτερες ανάγκες του, η τρέχουσα κατάσταση της οικογένειας και η κατάσταση και οι συνθήκες υποδοχής στη χώρα επιστροφής. Στο πλαίσιο της εν λόγω αξιολόγησης θα πρέπει να εξετάζεται συστηματικά εάν η επιστροφή στη χώρα καταγωγής, περιλαμβανομένης της οικογενειακής επανένωσης, εξυπηρετεί ή όχι το βέλτιστο συμφέρον του ανηλίκου.

Η αξιολόγηση θα πρέπει να διενεργείται από τις αρμόδιες αρχές βάσει πολυτομεακής προσέγγισης, με τη συμμετοχή του ορισθέντα κηδεμόνα του ανηλίκου και/ή της αρμόδιας αρχής προστασίας παιδιών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβαίνουν επιπλέον σε περιοδική επαναξιολόγηση των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις κάθε συγκεκριμένης περίπτωσης.

Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να λαμβάνουν υπόψη τις ερμηνευτικές και επιχειρησιακές οδηγίες που παρέχονται στις κοινές κατευθυντήριες γραμμές της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και της Unicef για τον καθορισμό των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού (51), στο γενικό σχόλιο αριθ. 14 της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού σχετικά με το δικαίωμα του παιδιού να λαμβάνονται πρωτίστως υπόψη τα συμφέροντά του (52), στις κατευθυντήριες γραμμές της UNHCR για τον καθορισμό των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού (53) και στο εγχειρίδιο πεδίου σχετικά με την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών της UNHCR για τον καθορισμό των βέλτιστων συμφερόντων (54).

Το δικαίωμα ακρόασης των ανηλίκων στο πλαίσιο των διαδικασιών επιστροφής που τους αφορούν ή τους επηρεάζουν αποτελεί αναπόσπαστο μέρος κάθε αξιολόγησης των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού (βλέπε άρθρο 12 της σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού) και πρέπει να γίνεται σεβαστό ως θεμελιώδες δικαίωμα που αναγνωρίζεται ως γενική αρχή του ενωσιακού δικαίου, όπως κατοχυρώνεται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Το δικαίωμα ακρόασης περιλαμβάνει αφενός την παροχή της δέουσας προσοχής στις απόψεις των ανηλίκων, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία και τον βαθμό ωριμότητάς τους, καθώς και τυχόν δυσκολίες επικοινωνίας που μπορεί να έχουν στην προσπάθειά τους να συμμετάσχουν ουσιαστικά στη διαδικασία, και αφετέρου τον σεβασμό του δικαιώματος του ανηλίκου να εκφράζει ελεύθερα τη γνώμη του (για περαιτέρω οδηγίες βλέπε ενότητα 12.1).

Ορισμός του ασυνόδευτου ανηλίκου: στην οδηγία περί επιστροφής δεν παρέχεται ορισμός του «ασυνόδευτου ανηλίκου». Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι είναι ή ήταν σε πολλές περιπτώσεις αιτούντες άσυλο, συνιστάται να χρησιμοποιείται ο ορισμός που παρέχεται στις πλέον πρόσφατες οδηγίες περί ασύλου, και ιδίως στο άρθρο 2 στοιχείο ε) της αναδιατυπωμένης οδηγίας 2013/33/ΕΕ για τις συνθήκες υποδοχής: «
  ανήλικος που φτάνει στο έδαφος των κρατών μελών χωρίς να συνοδεύεται από ενήλικο υπεύθυνο για αυτόν σύμφωνα με το νόμο ή την πρακτική του οικείου κράτους μέλους, και εφόσον κανένας ενήλικος δεν ασκεί στην πράξη την επιμέλειά του. Ο ορισμός καλύπτει επίσης τον ανήλικο που παύει να συνοδεύεται μετά την είσοδό του στο έδαφος των κρατών μελών
  ».

Μη έκδοση αποφάσεων επιστροφής για ασυνόδευτους ανηλίκους: Το άρθρο 6 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής επιτρέπει ρητώς στα κράτη μέλη να χορηγούν ανά πάσα στιγμή σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο άδεια ή δικαίωμα παραμονής σε υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι διαμένουν παράνομα στο έδαφός τους. Ο γενικός αυτός κανόνας ισχύει και για τους ανηλίκους. Συνεπώς, τα κράτη μέλη που δεν προχωρούν σε επιστροφή/απομάκρυνση ανηλίκων υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι διαμένουν παράνομα στο έδαφός τους, ή που δεν μπορούν να απομακρύνουν τον ασυνόδευτο ανήλικο βάσει αξιολόγησης του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού, είναι ελεύθερα να χορηγούν άδεια ή δικαίωμα παραμονής (π.χ., προσωρινή άδεια παραμονής μέχρι την ηλικία των 18 ετών).

Το άρθρο 6 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής υποχρεώνει το κράτος μέλος να επιλέξει είτε το «Α» (χορήγηση άδειας ή νόμιμου δικαιώματος παραμονής) είτε το «Β» (εκτέλεση διαδικασιών επιστροφής) (βλέπε ενότητα 5). Τα κράτη μέλη θα πρέπει επομένως να θεσπίσουν σαφείς κανόνες για το νομικό καθεστώς των ασυνόδευτων ανηλίκων, οι οποίοι θα επιτρέπουν είτε την έκδοση αποφάσεων επιστροφής και την εκτέλεση διαδικασιών επιστροφής, είτε τη χορήγηση στους ανηλίκους δικαιώματος παραμονής σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν για τη διαθεσιμότητα διαδικασιών καθορισμού του καθεστώτος των ασυνόδευτων ανηλίκων που δεν υπόκεινται σε διαδικασία επιστροφής. Πρόκειται για μια ξεκάθαρη προσέγγιση που στοχεύει στη μείωση των «γκρίζων ζωνών» και στη βελτίωση της ασφάλειας δικαίου για όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Υπό το φως των ανωτέρω, προκειμένου να είναι συμβατή με την οδηγία περί επιστροφής, η κατάσταση των ασυνόδευτων ανηλίκων σε κράτη μέλη τα οποία, κατόπιν αξιολόγησης των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού, δεν προχωρούν σε επιστροφή/απομάκρυνση ανηλίκων υπηκόων τρίτων χωρών, πρέπει να χαρακτηρίζεται από νομική άποψη είτε ως χορήγηση (προσωρινής) άδειας ή δικαιώματος παραμονής (π.χ., έως την ηλικία των 18 ετών) κατ' εφαρμογή του άρθρου 6 παράγραφος 4 της οδηγίας, είτε ως έκδοση απόφασης επιστροφής και αναβολή της απομάκρυνσης σύμφωνα με τα άρθρα 6 και 9 της οδηγίας περί επιστροφής.

10.1.   Συνδρομή από κατάλληλους φορείς

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 10 παράγραφος 1

Πριν αποφασισθεί η έκδοση απόφαση επιστροφής έναντι ασυνόδευτου ανηλίκου, παρέχεται βοήθεια από κατάλληλους φορείς άλλους από τις αρχές που διενεργούν την επιστροφή, λαμβανομένων δεόντως υπόψη των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού.

Ιστορική υπενθύμιση/εξήγηση: Το άρθρο 10 παράγραφος 1 δεν περιλαμβανόταν στην πρόταση της Επιτροπής. Εντάχθηκε στο κείμενο κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και είναι άμεσα εμπνευσμένο από την κατευθυντήρια γραμμή 2 παράγραφος 5 των «Είκοσι κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με την αναγκαστική επιστροφή» του Συμβουλίου της Ευρώπης (55), η οποία προβλέπει ότι «
  πριν αποφασιστεί η έκδοση διαταγής απομάκρυνσης για παιδί χωρισμένο από την οικογένειά του, πρέπει να χορηγηθεί βοήθεια –ιδίως νομική αρωγή– λαμβανομένων δεόντως υπόψη των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού
  ».

Χαρακτήρας των «κατάλληλων φορέων»: ο «κατάλληλος φορέας» πρέπει να είναι διαχωρισμένος από την αρχή επιβολής και μπορεί να είναι κυβερνητικός φορέας (πιθανώς χωριστή υπηρεσία, εάν βρίσκεται εντός του ίδιου υπουργείου), μη κυβερνητικός φορέας, ή συνδυασμός των δύο, που εξασφαλίζει τη διεπιστημονική συνεργασία μεταξύ κυβερνητικά υποστηριζόμενων και μη κυβερνητικών συστημάτων κηδεμονίας και/ή φορέων προστασίας παιδιών. Οι φορείς που είναι αρμόδιοι για τη μέριμνα και την προστασία των παιδιών συμμορφώνονται με τα καθιερωμένα πρότυπα στους τομείς της ασφάλειας, της υγείας, της καταλληλότητας του προσωπικού και της δέουσας εποπτείας. Οι διαφορετικοί ρόλοι και αρμοδιότητες των φορέων πρέπει να είναι σαφείς και διαφανείς ιδίως για τον ασυνόδευτο ανήλικο, επιτρέποντας έτσι την ενεργό και αποτελεσματική συμμετοχή του σε όλα τα ζητήματα που τον αφορούν.

Χαρακτήρας της «βοήθειας»: η βοήθεια πρέπει να καλύπτει τη νομική αρωγή, χωρίς να περιορίζεται σε αυτήν. Πρέπει επίσης να εξετάζονται και άλλες πτυχές που αναφέρονται ρητώς στην οδηγία περί επιστροφής —όπως η παροχή της απαραίτητης ιατρικής βοήθειας και υγειονομικής περίθαλψης, η επαφή με την οικογένεια, η πρόσβαση σε βασική εκπαίδευση—, με σκοπό τη στήριξη της πραγμάτωσης των δικαιωμάτων του παιδιού, όπως ορίζονται στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Ειδική έμφαση πρέπει να δίνεται στην ανάγκη να συζητούνται με τον ανήλικο, εκ των προτέρων και καθ' όλη τη διάρκεια των διαδικασιών, όλες οι αποφάσεις που τον αφορούν. Τα παιδιά θα πρέπει να ενημερώνονται με την ευαισθησία που αρμόζει για τα παιδιά και με τον κατάλληλο τρόπο σε σχέση με την ηλικία και το πλαίσιο —για τα δικαιώματά τους, τις διαδικασίες και τις υπηρεσίες που είναι διαθέσιμες για την προστασία τους.

Χρόνος της «βοήθειας»: η βοήθεια από κατάλληλους φορείς πρέπει να παρέχεται το νωρίτερο δυνατόν, και ξεκινά πριν από την έκδοση απόφασης επιστροφής. Αυτό συνεπάγεται έγκαιρη εκτίμηση της ηλικίας με βάση το ευεργέτημα της αμφιβολίας. Η παροχή βοήθειας πρέπει να αποτελεί μια συνεχή και σταθερή διαδικασία, μεταξύ άλλων, και κατά το στάδιο της επιστροφής. Μπορεί επίσης να καλύπτει το στάδιο μετά την επιστροφή, ώστε να διασφαλίζεται ότι δίδεται κατάλληλη συνέχεια στην επιστροφή. Εάν είναι αναγκαίο, πρέπει να γίνεται μεταβίβαση της κηδεμονίας από το κράτος μέλος στη χώρα επιστροφής, σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής.

Εκτίμηση ηλικίας: η οδηγία περί επιστροφής δεν περιέχει διατάξεις σχετικά με την εκτίμηση της ηλικίας. Βάσει συστηματικής ερμηνείας του ενωσιακού κεκτημένου για τη μετανάστευση και το άσυλο, η Επιτροπή συνιστά να γίνεται αναφορά στις διατάξεις του άρθρου 25 παράγραφος 5 της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου, καθώς και να λαμβάνονται υπόψη τα σχετικά έγγραφα που έχουν συνταχθεί, π.χ., από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (56).

Συνεχής παροχή βοήθειας στις διαδικασίες ασύλου και επιστροφής: Παρότι η νομική βάση της κηδεμονίας που παρέχεται σε αιτούντες άσυλο και της «βοήθειας» που απαιτείται για ασυνόδευτους ανηλίκους/παιδιά στη διαδικασία επιστροφής διαφέρει, υπάρχουν στενοί δεσμοί μεταξύ των απαιτήσεων που ορίζονται στο κεκτημένο για το άσυλο και στην οδηγία περί επιστροφής, και πρέπει να επιδιώκεται η συνεχής παροχή βοήθειας στις διαδικασίες ασύλου και επιστροφής.

| — | Η παροχή απλής κηδεμονίας δεν επαρκεί για να τηρηθεί η υποχρέωση παροχής βοήθειας σε ανηλίκους, διότι η «βοήθεια από κατάλληλους φορείς» είναι σημαντικότερη από την απλή κηδεμονία. |
| --- | --- |

—

Η παροχή απλής κηδεμονίας δεν επαρκεί για να τηρηθεί η υποχρέωση παροχής βοήθειας σε ανηλίκους, διότι η «βοήθεια από κατάλληλους φορείς» είναι σημαντικότερη από την απλή κηδεμονία.

10.2.   Επιστροφή σε μέλος της οικογένειας, ορισθέντα κηδεμόνα ή κατάλληλες εγκαταστάσεις υποδοχής

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 10 παράγραφος 2

Πριν απομακρυνθεί ασυνόδευτος ανήλικος από το έδαφος κράτους μέλους, οι αρχές του κράτους μέλους αυτού εξακριβώνουν ότι ο ασυνόδευτος ανήλικος θα επιστραφεί

| — | σε μέλος της οικογένειάς του/της, |
| --- | --- |

—

σε μέλος της οικογένειάς του/της,

| — | ορισθέντα κηδεμόνα ή |
| --- | --- |

—

ορισθέντα κηδεμόνα ή

| — | κατάλληλες εγκαταστάσεις υποδοχής στο κράτος επιστροφής. |
| --- | --- |

—

κατάλληλες εγκαταστάσεις υποδοχής στο κράτος επιστροφής.

Μεταξύ των επιλογών που προβλέπονται στο άρθρο 10 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής, συνιστάται ως προτιμώμενη επιλογή η επιστροφή σε μέλη της οικογένειας, εκτός εάν αυτό είναι προδήλως αντίθετο με τα συμφέροντα του παιδιού. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επομένως να καταβάλλουν προσπάθειες για τον προσδιορισμό της ταυτότητας και της ιθαγένειας των ασυνόδευτων ανηλίκων και για τον εντοπισμό μελών της οικογένειας. Η επιστροφή σε κηδεμόνα ή σε κατάλληλη εγκατάσταση υποδοχής μπορεί να αποτελεί αποδεκτή εναλλακτική επιλογή υπό ορισμένες συνθήκες.

Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να προβλέπουν κατάλληλα μέτρα επανένταξης ειδικά για τους ασυνόδευτους ανηλίκους που επιστρέφουν στη χώρα καταγωγής τους, και να διασφαλίζουν την άμεση πρόσβαση στα μέτρα αυτά τόσο πριν από την αναχώρηση όσο και μετά την άφιξη στην τρίτη χώρα επιστροφής.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Εντοπισμός μελών της οικογένειας: Τα κράτη μέλη θα πρέπει να κινούν το ταχύτερο δυνατό διαδικασίες για τον εντοπισμό των γονέων ή μελών της οικογένειας ασυνόδευτων ανηλίκων, με τη συμμετοχή του ορισθέντα κηδεμόνα και/ή προσώπου αρμόδιου για την προστασία παιδιών. Για τη διευκόλυνση του εντοπισμού μελών της οικογένειας, καθώς και για τον εντοπισμό κηδεμόνα ή κατάλληλης εγκατάστασης ενόψει της επιστροφής, οι αρμόδιες εθνικές αρχές θα πρέπει να λαμβάνουν μέτρα συνεργασίας με προξενικές αρχές, αξιωματικούς συνδέσμους, φορείς προστασίας παιδιών, διεθνείς οργανισμούς και ΜΚΟ στη χώρα επιστροφής, αξιοποιώντας πλήρως τους υφιστάμενους διαύλους διασυνοριακής συνεργασίας. |
| --- | --- |

—

Εντοπισμός μελών της οικογένειας: Τα κράτη μέλη θα πρέπει να κινούν το ταχύτερο δυνατό διαδικασίες για τον εντοπισμό των γονέων ή μελών της οικογένειας ασυνόδευτων ανηλίκων, με τη συμμετοχή του ορισθέντα κηδεμόνα και/ή προσώπου αρμόδιου για την προστασία παιδιών. Για τη διευκόλυνση του εντοπισμού μελών της οικογένειας, καθώς και για τον εντοπισμό κηδεμόνα ή κατάλληλης εγκατάστασης ενόψει της επιστροφής, οι αρμόδιες εθνικές αρχές θα πρέπει να λαμβάνουν μέτρα συνεργασίας με προξενικές αρχές, αξιωματικούς συνδέσμους, φορείς προστασίας παιδιών, διεθνείς οργανισμούς και ΜΚΟ στη χώρα επιστροφής, αξιοποιώντας πλήρως τους υφιστάμενους διαύλους διασυνοριακής συνεργασίας.

| — | Οικειοθελής αναχώρηση ανηλίκων: καταρχήν, το άρθρο 10 παράγραφος 2 εφαρμόζεται μόνο σε καταστάσεις όπου ο ανήλικος απομακρύνεται και όχι σε καταστάσεις όπου ο ανήλικος αναχωρεί οικειοθελώς από το κράτος μέλος. Λαμβανομένης υπόψη της υποχρέωσης των κρατών μελών που απορρέει από την απαίτηση να λαμβάνονται δεόντως υπόψη τα βέλτιστα συμφέροντα του παιδιού, σε περιπτώσεις οικειοθελούς αναχώρησης συνιστάται να αξιολογείται επίσης η κατάσταση της οικογένειας και η κατάσταση και οι συνθήκες υποδοχής στη χώρα επιστροφής. |
| --- | --- |

—

Οικειοθελής αναχώρηση ανηλίκων: καταρχήν, το άρθρο 10 παράγραφος 2 εφαρμόζεται μόνο σε καταστάσεις όπου ο ανήλικος απομακρύνεται και όχι σε καταστάσεις όπου ο ανήλικος αναχωρεί οικειοθελώς από το κράτος μέλος. Λαμβανομένης υπόψη της υποχρέωσης των κρατών μελών που απορρέει από την απαίτηση να λαμβάνονται δεόντως υπόψη τα βέλτιστα συμφέροντα του παιδιού, σε περιπτώσεις οικειοθελούς αναχώρησης συνιστάται να αξιολογείται επίσης η κατάσταση της οικογένειας και η κατάσταση και οι συνθήκες υποδοχής στη χώρα επιστροφής.

| — | Η καταλληλότητα των εγκαταστάσεων υποδοχής στη χώρα επιστροφής πρέπει να αξιολογείται κατά περίπτωση, με βάση τις ατομικές περιστάσεις και την ηλικία του επιστρέφοντος ανηλίκου. Η απλή υποδοχή από τη συνοριακή αστυνομία στη χώρα επιστροφής χωρίς κανένα αναγκαίο μέτρο συνέχειας ή συνοδευτικό μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί «κατάλληλη υποδοχή». Τα κράτη μέλη θα πρέπει να δίδουν ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα της διαθεσιμότητας κατάλληλης στέγασης, καθώς και στο ζήτημα της πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη και στην εκπαίδευση στη χώρα επιστροφής. Τα κράτη μέλη τηρούν το άρθρο 20 της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού και ενθαρρύνονται να ακολουθούν τις κατευθυντήριες γραμμές των Ηνωμένων Εθνών για τις εναλλακτικές μορφές φροντίδας των παιδιών (57). |
| --- | --- |

—

Η καταλληλότητα των εγκαταστάσεων υποδοχής στη χώρα επιστροφής πρέπει να αξιολογείται κατά περίπτωση, με βάση τις ατομικές περιστάσεις και την ηλικία του επιστρέφοντος ανηλίκου. Η απλή υποδοχή από τη συνοριακή αστυνομία στη χώρα επιστροφής χωρίς κανένα αναγκαίο μέτρο συνέχειας ή συνοδευτικό μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί «κατάλληλη υποδοχή». Τα κράτη μέλη θα πρέπει να δίδουν ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα της διαθεσιμότητας κατάλληλης στέγασης, καθώς και στο ζήτημα της πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη και στην εκπαίδευση στη χώρα επιστροφής. Τα κράτη μέλη τηρούν το άρθρο 20 της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού και ενθαρρύνονται να ακολουθούν τις κατευθυντήριες γραμμές των Ηνωμένων Εθνών για τις εναλλακτικές μορφές φροντίδας των παιδιών (57).

11.   ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ ΕΙΣΟΔΟΥ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 3 παράγραφος 6 και άρθρο 11

«Απαγόρευση εισόδου»: διοικητική ή δικαστική απόφαση ή πράξη με την οποία απαγορεύεται η είσοδος και η παραμονή στο έδαφος των κρατών μελών για ορισμένο χρονικό διάστημα, συνοδευόμενη από απόφαση επιστροφής.

Οι αποφάσεις επιστροφής συνοδεύονται από απαγόρευση εισόδου:

| α) | εφόσον δεν έχει χορηγηθεί χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης, ή |
| --- | --- |

α)

εφόσον δεν έχει χορηγηθεί χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης, ή

| β) | εφόσον δεν έχει εκπληρωθεί η υποχρέωση επιστροφής. |
| --- | --- |

β)

εφόσον δεν έχει εκπληρωθεί η υποχρέωση επιστροφής.

Σε άλλες περιπτώσεις, οι αποφάσεις επιστροφής μπορούν να συνοδεύονται από απαγόρευση εισόδου.

Η διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου καθορίζεται λαμβανομένων δεόντως υπόψη όλων των σχετικών περιστάσεων κάθε μεμονωμένης περίπτωσης και, κανονικά, δεν υπερβαίνει τα πέντε χρόνια. Είναι δυνατόν, ωστόσο, να υπερβαίνει την πενταετία, αν ο υπήκοος της τρίτης χώρας αντιπροσωπεύει σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική ασφάλεια.

Οι απαγορεύσεις εισόδου που σχετίζονται με την επιστροφή και προβλέπονται στην οδηγία περί επιστροφής έχουν αποτρεπτικό χαρακτήρα και ενισχύουν την αξιοπιστία της πολιτικής επιστροφής της Ένωσης, στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι σε όσους παραβιάζουν τους μεταναστευτικούς κανόνες στα κράτη μέλη της ΕΕ δεν θα επιτρέπεται η επανείσοδος σε οποιοδήποτε κράτος μέλος της ΕΕ για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα.

Η οδηγία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να εκδίδουν απαγόρευση εισόδου σε δύο ειδικές περιπτώσεις: i) αν δεν έχει χορηγηθεί προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης και ii) αν δεν έχει εκπληρωθεί η υποχρέωση επιστροφής.

Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, οι αποφάσεις επιστροφής είναι δυνατό να συνοδεύονται από απαγόρευση εισόδου.

Η διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου πρέπει να καθορίζεται με τη δέουσα συνεκτίμηση όλων των σχετικών περιστάσεων της εκάστοτε μεμονωμένης περίπτωσης. Καταρχήν, η απαγόρευση δεν πρέπει να υπερβαίνει τα πέντε έτη. Μόνο σε περιπτώσεις σοβαρής απειλής για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική ασφάλεια, η απαγόρευση εισόδου μπορεί να εκδίδεται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Οι κανόνες για τις απαγορεύσεις εισόδου που σχετίζονται με την επιστροφή βάσει της οδηγίας περί επιστροφής δεν επηρεάζουν τις απαγορεύσεις εισόδου που εκδίδονται για άλλους λόγους που δεν σχετίζονται με τη μετανάστευση, όπως απαγορεύσεις εισόδου σε υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν διαπράξει σοβαρές αξιόποινες πράξεις ή για τους οποίους υπάρχει σαφής ένδειξη ότι προτίθενται να διαπράξουν τέτοιες πράξεις [βλέπε άρθρο 24 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1987/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (58) («κανονισμός SIS II»)] ή απαγορεύσεις εισόδου που συνιστούν περιοριστικό μέτρο το οποίο έχει ληφθεί σύμφωνα με το κεφάλαιο 2 του τίτλου V της ΣΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων για την εφαρμογή των ταξιδιωτικών απαγορεύσεων που εκδίδει το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

11.1.   Ισχύς σε όλη την ΕΕ

Μια απαγόρευση εισόδου απαγορεύει την είσοδο στο έδαφος όλων των κρατών μελών: η διατύπωση της αιτιολογικής σκέψης 14 της οδηγίας περί επιστροφής και η συστηματική σύγκριση όλων των γλωσσικών εκδόσεων της οδηγίας (ειδικά του αγγλικού και του γαλλικού κειμένου) καθιστούν σαφές ότι μια απαγόρευση εισόδου απαγορεύει την είσοδο και την παραμονή στο έδαφος όλων των κρατών μελών. Η δανική έκδοση, η οποία χρησιμοποιεί ενικό αριθμό («ophold på en medlemsstats»), περιέχει προφανές μεταφραστικό σφάλμα. Η ισχύς των απαγορεύσεων εισόδου για ολόκληρη την ΕΕ αποτελεί μία από τις βασικές ευρωπαϊκές προστιθέμενες αξίες της οδηγίας. Η ισχύς της απαγόρευσης εισόδου σε ολόκληρη την ΕΕ πρέπει να δηλώνεται σαφώς στην απόφαση απαγόρευσης εισόδου που εκδίδεται για υπήκοο τρίτης χώρας.

Οι απαγορεύσεις εισόδου είναι δεσμευτικές για όλα τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από την οδηγία περί επιστροφής, δηλαδή όλα τα κράτη μέλη (εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας), και επιπλέον τις συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν (Ελβετία, Νορβηγία, Ισλανδία και Λιχτενστάιν).

Ενημέρωση των άλλων κρατών μελών για τις εκδοθείσες απαγορεύσεις εισόδου: είναι απαραίτητο να ενημερώνονται τα άλλα κράτη μέλη για όλες τις απαγορεύσεις εισόδου που έχουν εκδοθεί. Η καταχώριση απαγόρευσης εισόδου στο SIS κατ' εφαρμογή του άρθρου 24 παράγραφος 3 του κανονισμού SIS II είναι ο βασικός —αλλά όχι ο μοναδικός— τρόπος ενημέρωσης άλλων κρατών μελών για την ύπαρξη απαγόρευσης εισόδου και για τη διασφάλιση της επιτυχούς επιβολής της. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επομένως να μεριμνούν για τη συστηματική καταχώριση των απαγορεύσεων εισόδου στο SIS. Όσον αφορά τα κράτη μέλη που δεν έχουν πρόσβαση στο SIS, η ανταλλαγή πληροφοριών μπορεί να γίνεται μέσω άλλων διαύλων (π.χ., διμερείς επαφές).

Αμιγώς εθνικές απαγορεύσεις εισόδου: δεν είναι συμβατή με την οδηγία περί επιστροφής η έκδοση αμιγώς εθνικών απαγορεύσεων εισόδου που σχετίζονται με τη μετανάστευση. Στην εθνική νομοθεσία πρέπει να ορίζεται ότι οι απαγορεύσεις εισόδου που εκδίδονται σε σχέση με αποφάσεις επιστροφής απαγορεύουν την είσοδο και την παραμονή σε όλα τα κράτη μέλη, για παράδειγμα θεσπίζοντας υποχρέωση συστηματικής εισαγωγής όλων αυτών των απαγορεύσεων εισόδου στο SIS. Ωστόσο, στην περίπτωση υπηκόου τρίτης χώρας για τον οποίο έχει εκδοθεί απαγόρευση εισόδου από το κράτος μέλος Α και ο οποίος διαθέτει άδεια διαμονής που έχει εκδοθεί από το κράτος μέλος Β, όταν το κράτος μέλος Β δεν επιθυμεί να ανακαλέσει αυτή την άδεια, και κατόπιν διαβούλευσης σύμφωνα με το άρθρο 25 της σύμβασης εφαρμογής της συμφωνίας Σένγκεν (ΣΕΣ), όπως αναφέρεται στο άρθρο 11 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής, το κράτος μέλος Α ανακαλεί την απαγόρευση εισόδου σε ολόκληρη την ΕΕ, αλλά μπορεί να συμπεριλάβει τον υπήκοο τρίτης χώρας στον εθνικό του κατάλογο ανεπιθυμήτων, δυνάμει του άρθρου 25 παράγραφος 2 τελευταία περίοδος της ΣΕΣ (lex specialis) (βλέπε επίσης ενότητα 11.8).

11.2.   Χρήση του SIS II

Καταχώριση των απαγορεύσεων εισόδου στο SIS: σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, τα κράτη μέλη δύνανται να εισάγουν στο SIS καταχωρίσεις σχετικά με απαγορεύσεις εισόδου που εκδίδονται σύμφωνα με την οδηγία περί επιστροφής, αλλά δεν είναι υποχρεωμένα να το κάνουν. Ωστόσο, για την πλήρη εφαρμογή της ευρωπαϊκής διάστασης των απαγορεύσεων εισόδου που εκδίδονται δυνάμει της οδηγίας περί επιστροφής, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβαίνουν συστηματικά στην ενέργεια αυτή.

Σχέση μεταξύ της ανά τριετία επανεξέτασης των καταχωρίσεων που εισάγονται στο SIS (σύμφωνα με το άρθρο 112 της ΣΕΣ και το άρθρο 29 του κανονισμού SIS ΙΙ) και της διάρκειας της απαγόρευσης εισόδου που ορίζει η οδηγία περί επιστροφής: η επανεξέταση των καταχωρίσεων που εισάγονται στο SIS είναι μια διαδικαστική απαίτηση που σκοπό έχει να εξασφαλίσει ότι οι καταχωρίσεις διατηρούνται μόνο για το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την επίτευξη του σκοπού για τον οποίο εισήχθησαν. Δεν επηρεάζει την ουσιαστική απόφαση των κρατών μελών για τον καθορισμό της διάρκειας της απαγόρευσης εισόδου σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας περί επιστροφής. Εάν κατά τον χρόνο της ανά τριετία επανεξέτασης είναι ακόμη σε ισχύ απαγόρευση εισόδου που έχει επιβληθεί δυνάμει της οδηγίας περί επιστροφής (π.χ., εάν η απαγόρευση επιβλήθηκε για διάστημα 5 ετών και δεν ανακλήθηκε εν τω μεταξύ), τα κράτη μέλη δύνανται να διατηρήσουν την καταχώριση στο SIS για το εναπομένον διάστημα των δύο ετών, εάν η καταχώριση παραμένει αναγκαία με βάση τα ισχύοντα κριτήρια αξιολόγησης, ιδίως δε το άρθρο 11 της οδηγίας περί επιστροφής σε συνδυασμό με το άρθρο 112 παράγραφος 4 της ΣΕΣ ή το άρθρο 29 παράγραφος 4 του κανονισμού SIS II.

11.3.   Διαδικαστικά ζητήματα

Έκδοση απαγορεύσεων εισόδου κατά την αναχώρηση από τα σύνορα με ερήμην διαδικασία (π.χ., σε περιπτώσεις προσώπων που έχουν παρατείνει παρανόμως τη διαμονή τους στη χώρα μετά τη λήξη της θεώρησής τους και παρουσιάζονται στον συνοριακό έλεγχο του αερολιμένα λίγο πριν από την αναχώρηση): καμία διάταξη δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη από το να κινήσουν διαδικασία επιστροφής όταν λαμβάνουν γνώση της παραβίασης της θεώρησης και να εκδώσουν απόφαση επιστροφής (βλέπε ενότητα 5.1) συνοδευόμενη από απαγόρευση εισόδου με ερήμην διαδικασία, εάν:

| 1) | το εθνικό διοικητικό δίκαιο προβλέπει τη δυνατότητα ερήμην διαδικασιών και |
| --- | --- |

1)

το εθνικό διοικητικό δίκαιο προβλέπει τη δυνατότητα ερήμην διαδικασιών και

| 2) | αυτές οι εθνικές διαδικασίες συνάδουν με τις γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου και με τα θεμελιώδη δικαιώματα όπως αυτά κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, και ειδικότερα το δικαίωμα ακρόασης και το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου. |
| --- | --- |

2)

αυτές οι εθνικές διαδικασίες συνάδουν με τις γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου και με τα θεμελιώδη δικαιώματα όπως αυτά κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, και ειδικότερα το δικαίωμα ακρόασης και το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου.

Έκδοση απαγόρευσης εισόδου σε επιστρέφοντες που δεν έχουν τηρήσει την υποχρέωση επιστροφής εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης κατά τη στιγμή της αναχώρησης: απαγόρευση εισόδου επιβάλλεται σε μεταγενέστερο στάδιο (π.χ., κατά την αναχώρηση) ως συμπληρωματικό και επακόλουθο στοιχείο ήδη εκδοθείσας απόφασης επιστροφής, εάν ο επιστρέφων δεν έχει συμμορφωθεί με την υποχρέωση επιστροφής εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης.

Παρουσία στο έδαφος κράτους μέλους: η παράνομη παραμονή είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την έκδοση απόφασης επιστροφής και συνοδευτικής απαγόρευσης εισόδου. Ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να εκδώσει απόφαση επιστροφής και συνοδευτική απαγόρευση εισόδου για πρόσωπα που δεν διαμένουν στο έδαφός του. Σε περίπτωση που ένα πρόσωπο έχει διαφύγει (π.χ., αφού έλαβε αρνητική απόφαση σε αίτηση ασύλου) αλλά θεωρείται ότι εξακολουθεί να βρίσκεται στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους, μπορεί να εκδοθεί απόφαση επιστροφής (που συμπεριλαμβάνει απαγόρευση εισόδου) με ερήμην διαδικασία δυνάμει του εθνικού δικαίου.

Παράνομη παραμονή στο παρελθόν: Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να εκδίδουν απόφαση επιστροφής και συνοδευτική απαγόρευση εισόδου σύμφωνα με την οδηγία περί επιστροφής για πρόσωπα τα οποία δεν βρίσκονται στο έδαφός τους, μεταξύ άλλων, για υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι είχαν προηγουμένως (στο παρελθόν) διαμείνει παρανόμως και επέστρεψαν σε τρίτη χώρα πριν γίνει αντιληπτή η παράνομη παραμονή τους. Εάν αυτά τα πρόσωπα εισέλθουν εκ νέου σε κράτος μέλος και ληφθούν μέτρα δυνάμει της οδηγίας περί επιστροφής (απόφαση επιστροφής, απαγόρευση εισόδου), η προηγούμενη παράνομη παραμονή μπορεί να ληφθεί υπόψη ως επιβαρυντικό στοιχείο κατά τον καθορισμό της διάρκειας της απαγόρευσης εισόδου. Η προηγούμενη παράνομη παραμονή σε άλλα κράτη μέλη μπορεί επίσης να ληφθεί υπόψη ως επιβαρυντικό στοιχείο κατά τον καθορισμό της διάρκειας της απαγόρευσης εισόδου.

11.4.   Λόγοι έκδοσης απαγόρευσης εισόδου

Η οδηγία περί επιστροφής υποχρεώνει τα κράτη μέλη να εκδίδουν απαγόρευση εισόδου σε δύο ειδικές περιπτώσεις:

| 1) | εφόσον δεν έχει χορηγηθεί χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης, ή |
| --- | --- |

1)

εφόσον δεν έχει χορηγηθεί χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης, ή

| 2) | εφόσον δεν έχει εκπληρωθεί η υποχρέωση επιστροφής. |
| --- | --- |

2)

εφόσον δεν έχει εκπληρωθεί η υποχρέωση επιστροφής.

Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις (όλες οι αποφάσεις επιστροφής που λαμβάνονται δυνάμει της οδηγίας επιστροφής οι οποίες δεν εμπίπτουν στις δύο ειδικές περιπτώσεις) οι αποφάσεις επιστροφής είναι δυνατό να συνοδεύονται από απαγόρευση εισόδου. Αυτό συνεπάγεται ότι μπορεί να εκδοθεί απαγόρευση εισόδου ακόμη και αν το πρόσωπο αναχώρησε οικειοθελώς. Ωστόσο, τα κράτη μέλη έχουν διακριτική ευχέρεια στο θέμα αυτό και παροτρύνονται να ασκούν αυτή την ευχέρεια κατά τρόπο που ενθαρρύνει την οικειοθελή αναχώρηση.

11.5.   Διάρκεια των απαγορεύσεων εισόδου

Η διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου καθορίζεται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο που μεταφέρει την οδηγία περί επιστροφής, λαμβανομένων δεόντως υπόψη όλων των σχετικών περιστάσεων της εκάστοτε περίπτωσης. Κατά τον καθορισμό της διάρκειας της απαγόρευσης εισόδου, πρέπει να λαμβάνονται ιδιαιτέρως υπόψη τα επιβαρυντικά ή ελαφρυντικά στοιχεία που είναι γνωστά στην εκδίδουσα αρχή, όπως αν:

| — | ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει ήδη καταστεί στο παρελθόν αντικείμενο απόφασης επιστροφής ή απομάκρυνσης, |
| --- | --- |

—

ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει ήδη καταστεί στο παρελθόν αντικείμενο απόφασης επιστροφής ή απομάκρυνσης,

| — | ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει ήδη λάβει στο παρελθόν συνδρομή για οικειοθελή αναχώρηση και/ή επανένταξη, |
| --- | --- |

—

ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει ήδη λάβει στο παρελθόν συνδρομή για οικειοθελή αναχώρηση και/ή επανένταξη,

| — | ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει εισέλθει χωρίς άδεια στο έδαφος κράτους μέλους ενώ ήταν ακόμη σε ισχύ απαγόρευση εισόδου, |
| --- | --- |

—

ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει εισέλθει χωρίς άδεια στο έδαφος κράτους μέλους ενώ ήταν ακόμη σε ισχύ απαγόρευση εισόδου,

| — | ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει συνεργαστεί ή έχει επιδείξει απροθυμία να συνεργαστεί κατά τη διαδικασία επιστροφής, |
| --- | --- |

—

ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει συνεργαστεί ή έχει επιδείξει απροθυμία να συνεργαστεί κατά τη διαδικασία επιστροφής,

| — | ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει επιδείξει προθυμία να αναχωρήσει οικειοθελώς. |
| --- | --- |

—

ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει επιδείξει προθυμία να αναχωρήσει οικειοθελώς.

Κατά γενικό κανόνα, η διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 5 έτη. Κατά τον καθορισμό της συγκεκριμένης διάρκειας της απαγόρευσης εισόδου, τα κράτη μέλη δεσμεύονται να διενεργούν ατομική εξέταση όλων των σχετικών περιστάσεων και να τηρούν την αρχή της αναλογικότητας. Ένα κράτος μέλος μπορεί να προβλέπει διαφορετικά χρονικά πλαίσια για συνήθεις κατηγορίες περιπτώσεων, όπως 3 έτη ως γενικό πρότυπο κανόνα, 5 έτη όταν υπάρχουν επιβαρυντικά στοιχεία (π.χ., επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις της μεταναστευτικής νομοθεσίας) και 1 έτος όταν υπάρχουν ελαφρυντικά στοιχεία (π.χ., παραβιάσεις που διαπράχθηκαν μόνον εξ αμελείας), ως γενικές κατευθύνσεις για τη διοίκησή του, αλλά πρέπει να εξασφαλίζεται ότι κάθε περίπτωση θα αξιολογείται ατομικά σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας. Τα κράτη μέλη δύνανται να θεσπίζουν στους οικείους εθνικούς νόμους ή διοικητικούς κανονισμούς τα γενικά κριτήρια που θα λαμβάνονται υπόψη για τον ατομικό καθορισμό της διάρκειας της απαγόρευσης εισόδου, σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής.

Σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική ασφάλεια: σε περιπτώσεις σοβαρής απειλής για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική ασφάλεια, οι απαγορεύσεις εισόδου μπορούν να εκδίδονται για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των πέντε ετών. Οι παράγοντες που μπορούν να λαμβάνονται υπόψη από τα κράτη μέλη για τον προσδιορισμό αυτής της απειλής μπορεί να είναι ποινικά αδικήματα καθώς και σοβαρές διοικητικές παραβάσεις (π.χ., επανειλημμένη χρήση πλαστών εγγράφων ταυτότητας, επανειλημμένες και εσκεμμένες παραβιάσεις της μεταναστευτικής νομοθεσίας). Ωστόσο, κανένας από αυτούς τους παράγοντες δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά αυτομάτως και καθ' εαυτόν απειλή για τη δημόσια τάξη: τα κράτη μέλη δεσμεύονται σε κάθε περίπτωση να διενεργούν ατομική εξέταση όλων των σχετικών περιστάσεων και να τηρούν την αρχή της αναλογικότητας.

Η οδηγία περί επιστροφής δεν παρέχει ορισμό σχετικά με την ακριβή έννοια του όρου αυτού η δε νομολογία του ΔΕΕ σχετικά με τη χρήση του συγκεκριμένου όρου σε άλλες σχετικές με τη μετανάστευση οδηγίες και στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας δεν έχει άμεση εφαρμογή στο πλαίσιο της οδηγίας περί επιστροφής, καθώς τα διακυβευόμενα ζητήματα και το πλαίσιο είναι διαφορετικά. Ωστόσο, ορισμένες σκέψεις που περιέχονται στη νομολογία του ΔΕΕ (ιδιαίτερα όσον αφορά οριζόντιες έννοιες όπως η αναλογικότητα και η πρακτική αποτελεσματικότητα των οδηγιών) μπορούν να δώσουν κάποιες κατευθύνσεις: στο τμήμα 3 της ανακοίνωσης με θέμα Κατευθυντήριες γραμμές για την καλύτερη ενσωμάτωση και εφαρμογή της οδηγίας 2004/38/ΕΚ σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών
   (59), η Επιτροπή παρείχε λεπτομερείς κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ερμηνεία της έννοιας της δημόσιας τάξης και της δημόσιας ασφάλειας στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας. Εξάλλου, συγκριτικές πληροφορίες σχετικά με τις ερμηνείες που αποδίδονται σε αυτόν τον όρο από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της μετανάστευσης μπορούν να ληφθούν από τα αποτελέσματα του ειδικού ερωτήματος του ΕΔΜ (140) σχετικά με την κατανόηση των εννοιών της «δημόσιας τάξης» και της «δημόσιας ασφάλειας»
  . Στη σκέψη 48 της απόφασής του στην υπόθεση C-554/13, Zh. και O., που αφορά την έννοια της «δημόσιας τάξης» στο πλαίσιο της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 6.3), το ΔΕΕ επιβεβαίωσε ρητώς ότι μπορεί να γίνει παραπομπή, κατ' αναλογία, στη νομολογία του σχετικά με την οδηγία 2004/38/ΕΚ (απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-430/10, Gaydarov (60), σκέψη 32).

Η διάρκεια των απαγορεύσεων εισόδου για λόγους δημόσιας τάξης: η διάρκεια των απαγορεύσεων εισόδου για λόγους δημόσιας τάξης πρέπει να καθορίζεται κατά περίπτωση, λαμβανομένων υπόψη της σοβαρότητας των αδικημάτων που διαπράττονται από τους υπηκόους τρίτων χωρών, των σχετικών κινδύνων για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική ασφάλεια και της ατομικής κατάστασης των ενδιαφερόμενων προσώπων. Η αρχή της αναλογικότητας πρέπει να τηρείται σε κάθε περίπτωση. Η συστηματική έκδοση ισόβιων απαγορεύσεων εισόδου σε όλες τις περιπτώσεις απειλής για τη δημόσια τάξη, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι περιστάσεις της εκάστοτε περίπτωσης (π.χ., βαρύτητα των αδικημάτων, κίνδυνοι) αντιβαίνει σταπροβλεπόμενα στην οδηγία. Ένα κράτος μέλος μπορεί να προβλέπει ποικίλα χρονικά πλαίσια για συνήθεις κατηγορίες περιπτώσεων, όπως 10 έτη ως γενικό πρότυπο κανόνα για περιπτώσεις απειλής της δημόσιας τάξης και 20 έτη για ιδιαίτερα σοβαρές περιπτώσεις. Τα κράτη μέλη πρέπει να παρέχουν τη δυνατότητα επανεξέτασης της απόφασης απαγόρευσης εισόδου, ιδίως δε της ύπαρξης συνθηκών που την αιτιολογούν, είτε αυτεπαγγέλτως είτε κατόπιν αίτησης που υποβάλλει το ενδιαφερόμενο πρόσωπο.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| | Δεν επιτρέπεται η απαγόρευση εισόδου να έχει απεριόριστη διάρκεια: η διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου είναι βασικό στοιχείο της απόφασης απαγόρευσης εισόδου. Πρέπει να καθορίζεται εκ των προτέρων αυτεπαγγέλτως σε κάθε επιμέρους περίπτωση. Αυτό επιβεβαιώθηκε ρητά από το ΔΕΕ στην απόφασή του στην υπόθεση C-297/12, Filev και Osmani (σκέψεις 27 και 34): «
  Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως προκύπτει σαφώς από τη φράση “[η] διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου καθορίζεται”, τα κράτη μέλη οφείλουν να περιορίσουν χρονικώς τα αποτελέσματα κάθε απαγορεύσεως εισόδου, καταρχήν έως το πολύ μια πενταετία, και τούτο ανεξαρτήτως αν ο συγκεκριμένος υπήκοος τρίτης χώρας έχει υποβάλει αίτηση για τον σκοπό αυτό. [...] το άρθρο 11 παράγραφος 2 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση [...] η οποία εξαρτά τον περιορισμό της διάρκειας μιας απαγορεύσεως εισόδου από την υποβολή, εκ μέρους του ενδιαφερομένου υπηκόου τρίτης χώρας, αιτήσεως για την παροχή του ευεργετήματος που επάγεται ένας τέτοιος περιορισμός
  ». |
| --- | --- |

Δεν επιτρέπεται η απαγόρευση εισόδου να έχει απεριόριστη διάρκεια: η διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου είναι βασικό στοιχείο της απόφασης απαγόρευσης εισόδου. Πρέπει να καθορίζεται εκ των προτέρων αυτεπαγγέλτως σε κάθε επιμέρους περίπτωση. Αυτό επιβεβαιώθηκε ρητά από το ΔΕΕ στην απόφασή του στην υπόθεση C-297/12, Filev και Osmani (σκέψεις 27 και 34): «
  Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως προκύπτει σαφώς από τη φράση “[η] διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου καθορίζεται”, τα κράτη μέλη οφείλουν να περιορίσουν χρονικώς τα αποτελέσματα κάθε απαγορεύσεως εισόδου, καταρχήν έως το πολύ μια πενταετία, και τούτο ανεξαρτήτως αν ο συγκεκριμένος υπήκοος τρίτης χώρας έχει υποβάλει αίτηση για τον σκοπό αυτό. [...] το άρθρο 11 παράγραφος 2 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση [...] η οποία εξαρτά τον περιορισμό της διάρκειας μιας απαγορεύσεως εισόδου από την υποβολή, εκ μέρους του ενδιαφερομένου υπηκόου τρίτης χώρας, αιτήσεως για την παροχή του ευεργετήματος που επάγεται ένας τέτοιος περιορισμός
  ».

| | Η στιγμή που το ρολόι αρχίζει να μετρά: η οδηγία περί επιστροφής δεν ορίζει ρητώς το χρονικό σημείο που αποτελεί την αφετηρία υπολογισμού της διάρκειας της απαγορεύσεως εισόδου. Ωστόσο, το ΔΕΕ παρείχε διευκρινίσεις για το συγκεκριμένο ζήτημα στην υπόθεση C-225/16, Ouhrami (61). |
| --- | --- |

Η στιγμή που το ρολόι αρχίζει να μετρά: η οδηγία περί επιστροφής δεν ορίζει ρητώς το χρονικό σημείο που αποτελεί την αφετηρία υπολογισμού της διάρκειας της απαγορεύσεως εισόδου. Ωστόσο, το ΔΕΕ παρείχε διευκρινίσεις για το συγκεκριμένο ζήτημα στην υπόθεση C-225/16, Ouhrami (61).

| | Το ΔΕΕ διευκρίνισε ότι ο καθορισμός του επίμαχου χρονικού σημείου δεν μπορεί να καταλείπεται στην κρίση κάθε κράτους μέλους, καθώς έτσι θα υπονομευόταν ο στόχος της οδηγίας περί επιστροφής και ο σκοπός των απαγορεύσεων εισόδου. Το ΔΔΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «
  συνεπώς, από το γράμμα, την οικονομία και τον σκοπό της οδηγίας 2008/115/ΕΚ προκύπτει ότι το χρονικό διάστημα της απαγορεύσεως εισόδου εκκινεί την ημερομηνία κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος πράγματι εγκατέλειψε το έδαφος των κρατών μελών
  » (σκέψη 53). Πράγματι, εάν εφαρμοζόταν απαγόρευση εισόδου πριν από την ημερομηνία της πραγματικής αναχώρησης του υπηκόου τρίτης χώρας, η διάρκειά της θα μειωνόταν αδικαιολόγητα. |
| --- | --- |

Το ΔΕΕ διευκρίνισε ότι ο καθορισμός του επίμαχου χρονικού σημείου δεν μπορεί να καταλείπεται στην κρίση κάθε κράτους μέλους, καθώς έτσι θα υπονομευόταν ο στόχος της οδηγίας περί επιστροφής και ο σκοπός των απαγορεύσεων εισόδου. Το ΔΔΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «
  συνεπώς, από το γράμμα, την οικονομία και τον σκοπό της οδηγίας 2008/115/ΕΚ προκύπτει ότι το χρονικό διάστημα της απαγορεύσεως εισόδου εκκινεί την ημερομηνία κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος πράγματι εγκατέλειψε το έδαφος των κρατών μελών
  » (σκέψη 53). Πράγματι, εάν εφαρμοζόταν απαγόρευση εισόδου πριν από την ημερομηνία της πραγματικής αναχώρησης του υπηκόου τρίτης χώρας, η διάρκειά της θα μειωνόταν αδικαιολόγητα.

| | Το ΔΕΕ απεφάνθη επομένως ότι «η [...] διάρκεια της απαγορεύσεως εισόδου [...] πρέπει να υπολογίζεται με αφετηρία την ημερομηνία κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος πράγματι εγκατέλειψε το έδαφος των κρατών μελών» (σκέψη 58). |
| --- | --- |

Το ΔΕΕ απεφάνθη επομένως ότι «η [...] διάρκεια της απαγορεύσεως εισόδου [...] πρέπει να υπολογίζεται με αφετηρία την ημερομηνία κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος πράγματι εγκατέλειψε το έδαφος των κρατών μελών» (σκέψη 58).

| | Τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν μέσα επιβεβαίωσης και ελέγχου της πραγματικής ημερομηνίας αναχώρησης των υπηκόων τρίτων χωρών (βλέπε ενότητες 6.4 και 6.6) ώστε να διασφαλίζεται ότι οι απαγορεύσεις εισόδου τίθενται σε εφαρμογή τη στιγμή κατά την οποία οι τελευταίοι εγκαταλείπουν πράγματι το έδαφος των κρατών μελών. |
| --- | --- |

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν μέσα επιβεβαίωσης και ελέγχου της πραγματικής ημερομηνίας αναχώρησης των υπηκόων τρίτων χωρών (βλέπε ενότητες 6.4 και 6.6) ώστε να διασφαλίζεται ότι οι απαγορεύσεις εισόδου τίθενται σε εφαρμογή τη στιγμή κατά την οποία οι τελευταίοι εγκαταλείπουν πράγματι το έδαφος των κρατών μελών.

11.6.   Ανάκληση, συντόμευση και αναστολή απαγορεύσεων εισόδου

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 11 παράγραφος 3

Εδάφιο 1: Τα κράτη μέλη εξετάζουν την ανάκληση ή την αναστολή απαγόρευσης εισόδου, όταν υπήκοος τρίτης χώρας για τον οποίο έχει εκδοθεί η απαγόρευση αυτή σύμφωνα με την παράγραφο 1, δεύτερο εδάφιο, μπορεί να αποδείξει ότι έχει αναχωρήσει από το έδαφος κράτους μέλους συμμορφούμενος πλήρως με απόφαση επιστροφής.

Η δυνατότητα αναστολής ή ανάκλησης απαγόρευσης εισόδου στις περιπτώσεις που επιστρέφων έχει αναχωρήσει από το έδαφος κράτους μέλους συμμορφούμενος πλήρως με απόφαση επιστροφής (ιδίως δε εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης που έχει χορηγηθεί) πρέπει να χρησιμοποιείται ως κίνητρο για την ενθάρρυνση της οικειοθελούς αναχώρησης. Τα κράτη μέλη, στην εθνική νομοθεσία και στη διοικητική πρακτική τους, προβλέπουν τη δυνατότητα υποβολής αίτησης για ανάκληση ή αναστολή απαγόρευσης εισόδου σε αυτές τις περιπτώσεις. Θα πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια ώστε αυτές οι διαδικασίες να καταστούν πρακτικά λειτουργικές και εύκολα προσβάσιμες στους επιστρέφοντες. Υπάρχουν διάφορες δυνατότητες που επιτρέπουν στον επιστρέφοντα να προσκομίσει στοιχεία που να αποδεικνύουν την αναχώρησή του από το έδαφος της ΕΕ, όπως: σφραγίδα εξόδου στο διαβατήριο του επιστρέφοντος, στοιχεία σε συστήματα δεδομένων εθνικών συνόρων ή εμφάνιση του επιστρέφοντος σε προξενική αντιπροσωπεία κράτους μέλους σε τρίτη χώρα.

Συντόμευση των απαγορεύσεων εισόδου: Τα κράτη μέλη έχουν επίσης τη δυνατότητα να συντομεύσουν ισχύουσα απαγόρευση εισόδου στις περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 11 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής. Η δυνατότητα των κρατών μελών να ανακαλούν απαγορεύσεις εισόδου δυνάμει του άρθρου 11 παράγραφος 3 μπορεί να εννοηθεί ότι καλύπτει επίσης τη μερική ανάκληση (ήτοι, συντόμευση) μιας απαγόρευσης εισόδου.

Εδάφιο 2: Τα θύματα παράνομης διακίνησης ανθρώπων στα οποία έχει χορηγηθεί άδεια παραμονής σύμφωνα με την οδηγία 2004/81/ΕΚ δεν υπόκεινται σε απαγόρευση εισόδου με την επιφύλαξη της παραγράφου 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο β), και υπό τον όρο ότι ο υπήκοος τρίτης χώρας δεν αποτελεί απειλή για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική ασφάλεια.

Τα θύματα παράνομης διακίνησης στα οποία έχει προηγουμένως χορηγηθεί άδεια παραμονής σύμφωνα με την οδηγία 2004/81/ΕΚ δεν θα πρέπει να υπόκεινται σε απαγόρευση εισόδου, εκτός εάν το ενδιαφερόμενο πρόσωπο δεν συμμορφώθηκε με υποχρέωση επιστροφής εντός προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης ή εάν το ενδιαφερόμενο πρόσωπο αποτελεί απειλή για τη δημόσια τάξη. Ο κανόνας αυτός ισχύει μόνο για περιόδους παράνομης παραμονής που ακολουθούν αμέσως μετά από περίοδο νόμιμης παραμονής που καλύπτεται από την οδηγία 2004/81/ΕΚ και δεν συνεπάγεται ισόβια εξαίρεση για προηγούμενους κατόχους συναφών αδειών.

Εδάφιο 3: Τα κράτη μέλη μπορούν να μην εκδίδουν, να ανακαλούν ή να αναστέλλουν απαγόρευση εισόδου σε μεμονωμένες περιπτώσεις για ανθρωπιστικούς λόγους.

Τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να μην εκδίδουν απαγορεύσεις εισόδου σε μεμονωμένες περιπτώσεις, ιδίως δε στις υποχρεωτικές περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 11 παράγραφος 1 στοιχεία α) και β) της οδηγίας περί επιστροφής, μόνο για ανθρωπιστικούς λόγους· οι λόγοι αυτοί πρέπει να προσδιορίζονται σε εθνικό επίπεδο. Επιτρέπεται ακόμη στα κράτη μέλη να ανακαλούν ή να αναστέλλουν ισχύουσες απαγορεύσεις εισόδου για ανθρωπιστικούς λόγους.

Η συγκεκριμένη προαιρετική ρήτρα παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να τη χρησιμοποιούν σύμφωνα με την οικεία εθνική νομοθεσία και διοικητική πρακτική.

Εδάφιο 4: Τα κράτη μέλη μπορούν να ανακαλούν ή να αναστέλλουν απαγόρευση εισόδου σε μεμονωμένες περιπτώσεις ή σε ορισμένες κατηγορίες περιπτώσεων για άλλους λόγους.

Τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να ανακαλούν ή να αναστέλλουν ισχύουσες απαγορεύσεις εισόδου για άλλους λόγους πέραν των ανθρωπιστικών, οι οποίοι πρέπει επίσης να προσδιορίζονται σε εθνικό επίπεδο.

Σε περιπτώσεις ανθρωπιστικών καταστροφών (όπως σεισμοί, άλλες φυσικές καταστροφές ή ένοπλες συγκρούσεις) σε τρίτες χώρες, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε μαζική εισροή εκτοπισθέντων, οι επίσημες διαδικασίες για την ανάκληση απαγορεύσεων εισόδου σε μεμονωμένες περιπτώσεις μπορεί να καθυστερήσουν πολύ και δεν είναι εφικτές. Επομένως, υπάρχει η δυνατότητα πρόβλεψης οριζόντιας αναστολής ή ανάκλησης υφιστάμενων απαγορεύσεων εισόδου για σχετικές ομάδες προσώπων.

Ανάγκη ανάκλησης απαγορεύσεων εισόδου που εκδόθηκαν βάσει της οδηγίας περί επιστροφής μπορεί να προκύψει επίσης στην περίπτωση υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι στη συνέχεια μπορούν να αποδείξουν ότι απολαύουν του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας βάσει του ενωσιακού δικαίου, για παράδειγμα αποκτώντας την ιδιότητα μέλους της οικογένειας υπηκόων ΕΕ/ΕΟΧ/Ελβετίας που εμπίπτουν στο άρθρο 21 της ΣΛΕΕ ή στην οδηγία 2004/38/ΕΚ.

11.7.   Κυρώσεις για μη τήρηση απαγόρευσης εισόδου

Η μη τήρηση απαγόρευσης εισόδου πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από τα κράτη μέλη κατά τον προσδιορισμό της διάρκειας περαιτέρω απαγόρευσης εισόδου. Στο πλαίσιο αυτό, η αιτιολογική σκέψη 14 της οδηγίας περί επιστροφής προβλέπει ρητώς ότι «Η διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου θα πρέπει να καθορίζεται λαμβανομένων δεόντως υπόψη όλων των σχετικών περιστάσεων κάθε μεμονωμένης περίπτωσης και κανονικά δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα πέντε χρόνια. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να λαμβάνεται ιδιαιτέρως υπόψη το γεγονός ότι ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει ήδη καταστεί αντικείμενο περισσοτέρων της μιας αποφάσεων επιστροφής ή απομάκρυνσης ή έχει εισέλθει στο έδαφος ενός κράτους μέλους κατά τη διάρκεια απαγόρευσης εισόδου».

Η οδηγία περί επιστροφής επιτρέπει στα κράτη μέλη να προβλέπουν περαιτέρω κυρώσεις βάσει του εθνικού διοικητικού δικαίου (π.χ., πρόστιμο), με την επιφύλαξη της πρακτικής αποτελεσματικότητας της οδηγίας και της σχετικής νομολογίας του ΔΕΕ για το θέμα αυτό. Στις περιπτώσεις αυτές, τα κράτη μέλη δεν πρέπει να κάνουν διάκριση μεταξύ των απαγορεύσεων εισόδου που εκδίδονται από τις δικές τους εθνικές αρχές και εκείνων που εκδίδονται από τις αρχές άλλων κρατών μελών, διότι αυτό θα υπονόμευε την εναρμονισμένη έννοια της απαγόρευσης εισόδου σε ολόκληρη την ΕΕ την οποία θεσπίζει η οδηγία περί επιστροφής.

Τα κράτη μέλη μπορούν να υιοθετούν κυρώσεις ποινικού δικαίου εις βάρος παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών που δεν συμμορφώθηκαν με ισχύουσα απαγόρευση εισόδου μετά την επιστροφή τους (απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-290/14, Celaj, βλέπε ενότητα 4).

Το άρθρο 11 παράγραφος 5 της οδηγίας περί επιστροφής διευκρινίζει ότι οι διατάξεις σχετικά με τις απαγορεύσεις εισόδου που σχετίζονται με επιστροφή εφαρμόζονται με την επιφύλαξη του δικαιώματος διεθνούς προστασίας βάσει του κεκτημένου της ΕΕ για το άσυλο: αυτό συνεπάγεται ότι απαγορεύσεις εισόδου που εκδόθηκαν στο παρελθόν δυνάμει της οδηγίας περί επιστροφής δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την επιστροφή ή την τιμωρία υπηκόων τρίτων χωρών που έχουν το δικαίωμα να εισέρχονται ή να παραμένουν στην ΕΕ ως αιτούντες άσυλο ή ως δικαιούχοι διεθνούς προστασίας —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-290/14, Celaj (σκέψη 32). Αυτές οι απαγορεύσεις εισόδου πρέπει να αναστέλλονται (ενόσω εκκρεμούν διαδικασίες ασύλου) ή να ανακαλούνται (εφόσον έχει χορηγηθεί διεθνής προστασία).

11.8.   Διαβουλεύσεις μεταξύ κρατών μελών

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 11 παράγραφος 4· σύμβαση εφαρμογής της συμφωνίας του Σένγκεν — άρθρο 25

Όταν κράτος μέλος εξετάζει την έκδοση άδειας παραμονής ή άλλης άδειας που παρέχει δικαίωμα διαμονής σε υπήκοο τρίτης χώρας στον οποίον έχει επιβληθεί απαγόρευση εισόδου από άλλο κράτος μέλος, συνεννοείται πρώτα με το κράτος μέλος που εξέδωσε την απαγόρευση εισόδου και λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντά του σύμφωνα με το άρθρο 25 της σύμβασης για την εφαρμογή της Συμφωνίας του Σένγκεν.

Το άρθρο 25 της σύμβασης εφαρμογής της συμφωνίας του Σένγκεν προβλέπει τα εξής:

| 1. | Εφόσον κράτος μέλος εξετάζει την έκδοση άδειας διαμονής, πραγματοποιεί συστηματικά έρευνα στο σύστημα πληροφοριών Σένγκεν. Όταν κράτος μέλος εξετάζει την έκδοση άδειας διαμονής σε αλλοδαπό ο οποίος έχει καταχωριστεί με σκοπό την απαγόρευση εισόδου, το κράτος μέλος διαβουλεύεται πρώτα με το κράτος μέλος που προέβη στην καταχώριση και λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα του εν λόγω κράτους· η άδεια διαμονής χορηγείται μόνο για ουσιώδεις λόγους, συγκεκριμένα για λόγους ανθρωπιστικού χαρακτήρα ή ως απόρροια διεθνών υποχρεώσεων.


  Εφόσον εκδοθεί άδεια διαμονής, το κράτος μέλος που προέβη στην καταχώριση την αποσύρει, αλλά μπορεί να συμπεριλάβει τον εν λόγω αλλοδαπό στον εθνικό του κατάλογο ανεπιθυμήτων. |
| --- | --- |

1.

Εφόσον κράτος μέλος εξετάζει την έκδοση άδειας διαμονής, πραγματοποιεί συστηματικά έρευνα στο σύστημα πληροφοριών Σένγκεν. Όταν κράτος μέλος εξετάζει την έκδοση άδειας διαμονής σε αλλοδαπό ο οποίος έχει καταχωριστεί με σκοπό την απαγόρευση εισόδου, το κράτος μέλος διαβουλεύεται πρώτα με το κράτος μέλος που προέβη στην καταχώριση και λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα του εν λόγω κράτους· η άδεια διαμονής χορηγείται μόνο για ουσιώδεις λόγους, συγκεκριμένα για λόγους ανθρωπιστικού χαρακτήρα ή ως απόρροια διεθνών υποχρεώσεων.

Εφόσον εκδοθεί άδεια διαμονής, το κράτος μέλος που προέβη στην καταχώριση την αποσύρει, αλλά μπορεί να συμπεριλάβει τον εν λόγω αλλοδαπό στον εθνικό του κατάλογο ανεπιθυμήτων.

| 1α. | Πριν από την καταχώριση για τους σκοπούς της άρνησης εισόδου, κατά την έννοια του άρθρου 96, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών ελέγχουν τα εθνικά τους μητρώα όσον αφορά εκδοθείσες θεωρήσεις μακράς διαρκείας ή άδειες διαμονής. |
| --- | --- |

1α.

Πριν από την καταχώριση για τους σκοπούς της άρνησης εισόδου, κατά την έννοια του άρθρου 96, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών ελέγχουν τα εθνικά τους μητρώα όσον αφορά εκδοθείσες θεωρήσεις μακράς διαρκείας ή άδειες διαμονής.

| 2. | Όταν προκύπτει ότι αλλοδαπός, κάτοχος ενός ισχύοντος τίτλου διαμονής που έχει χορηγηθεί από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών, έχει καταχωρηθεί ως ανεπιθύμητος, το συμβαλλόμενο μέρος που τον έχει καταχωρήσει συνεννοείται με το μέρος που χορήγησε τον τίτλο διαμονής, προκειμένου να αποφασισθεί αν υφίστανται επαρκείς λόγοι για να ανακληθεί ο τίτλος διαμονής.


  Εάν ο τίτλος διαμονής δεν ανακληθεί, το καταχωρούν συμβαλλόμενο μέρος προβαίνει στην ανάκληση της καταχωρήσεως, αλλά μπορεί να εγγράψει τον αλλοδαπό στον εθνικό του κατάλογο ανεπιθυμήτων. |
| --- | --- |

2.

Όταν προκύπτει ότι αλλοδαπός, κάτοχος ενός ισχύοντος τίτλου διαμονής που έχει χορηγηθεί από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών, έχει καταχωρηθεί ως ανεπιθύμητος, το συμβαλλόμενο μέρος που τον έχει καταχωρήσει συνεννοείται με το μέρος που χορήγησε τον τίτλο διαμονής, προκειμένου να αποφασισθεί αν υφίστανται επαρκείς λόγοι για να ανακληθεί ο τίτλος διαμονής.

Εάν ο τίτλος διαμονής δεν ανακληθεί, το καταχωρούν συμβαλλόμενο μέρος προβαίνει στην ανάκληση της καταχωρήσεως, αλλά μπορεί να εγγράψει τον αλλοδαπό στον εθνικό του κατάλογο ανεπιθυμήτων.

| 3. | Οι παράγραφοι 1 και 2 ισχύουν επίσης στην περίπτωση των θεωρήσεων μακράς διαρκείας. |
| --- | --- |

3.

Οι παράγραφοι 1 και 2 ισχύουν επίσης στην περίπτωση των θεωρήσεων μακράς διαρκείας.

Το άρθρο 25 της ΣΕΣ συνιστά άμεσα εφαρμοστέα διάταξη και μπορεί να εφαρμοστεί από τα κράτη μέλη χωρίς μεταφορά στην εθνική νομοθεσία.

Μόνο το κράτος μέλος που εκδίδει την απαγόρευση εισόδου (κράτος μέλος Α) μπορεί να άρει την απαγόρευση. Εάν κάποιο άλλο κράτος μέλος (κράτος μέλος Β) αποφασίσει να εκδώσει άδεια διαμονής για το ίδιο πρόσωπο ή να μην ανακαλέσει ισχύουσα άδεια (αφού έχει διαβουλευθεί με το κράτος μέλος που εξέδωσε την απαγόρευση εισόδου), το κράτος μέλος Α είναι υποχρεωμένο να ανακαλέσει την καταχώριση (άρθρο 25 παράγραφος 2 της ΣΕΣ). Παρ' όλα αυτά, μπορεί να συμπεριλάβει τον υπήκοο τρίτης χώρας στον εθνικό του κατάλογο ανεπιθυμήτων. Οι λόγοι βάσει των οποίων εκδόθηκε ισχύουσα απαγόρευση εισόδου από το κράτος μέλος Α, καθώς και τα συμφέροντα του εν λόγω κράτους μέλους, πρέπει να εξετάζονται και να λαμβάνονται υπόψη από το κράτος μέλος Β πριν από την έκδοση άδειας διαμονής ή τη λήψη απόφασης περί μη ανάκλησής της (π.χ., για λόγους επανένωσης της οικογένειας). Για να μπορέσει το κράτος μέλος Β να λάβει δεόντως υπόψη τους λόγους στους οποίους βασίζεται η απαγόρευση εισόδου, είναι απαραίτητο το κράτος μέλος Α να παράσχει εγκαίρως τις σχετικές πληροφορίες στο κράτος μέλος Β.

Τα κράτη μέλη που δεν εφαρμόζουν ακόμη πλήρως τους κανόνες Σένγκεν και άρα δεν μπορούν (ακόμη) να εφαρμόσουν απευθείας το άρθρο 25 της ΣΕΣ, πρέπει ωστόσο να τηρούν το πνεύμα του άρθρου 11 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής και να ενημερώνουν —εάν πληροφορηθούν (από οποιαδήποτε πηγή πληροφόρησης, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών που παρέχονται από τον αιτούντα) ότι ένα πρόσωπο υπόκειται σε απαγόρευση εισόδου εκδοθείσα από άλλο κράτος μέλος— τις αρχές που εξέδωσαν την απαγόρευση εισόδου. Πριν από τη χορήγηση άδειας διαμονής σε ένα πρόσωπο, το κράτος μέλος πρέπει να «λαμβάνει υπόψη το συμφέρον» του κράτους μέλους που εξέδωσε την απαγόρευση εισόδου.

11.9.   
  «Ιστορικές» απαγορεύσεις εισόδου

Οι «ιστορικές» απαγορεύσεις εισόδου που εκδόθηκαν πριν από τις 24 Δεκεμβρίου 2010 πρέπει να προσαρμοστούν σύμφωνα με τα πρότυπα που ορίζονται στο άρθρο 11 της οδηγίας περί επιστροφής —ήτοι, μέγιστη διάρκεια 5 ετών, εξατομικευμένη αξιολόγηση, υποχρέωση ανάκλησης/εξέταση του ενδεχομένου ανάκλησης σε ειδικές περιπτώσεις— εάν παράγουν αποτελέσματα για την περίοδο μετά τις 24 Δεκεμβρίου 2010 και εάν δεν είναι ήδη εναρμονισμένες με τις ουσιαστικές εγγυήσεις του άρθρου 11.

Η προσαρμογή πρέπει να πραγματοποιείται είτε κατόπιν αίτησης του ενδιαφερομένου οποιαδήποτε στιγμή είτε αυτεπαγγέλτως το νωρίτερο δυνατόν και, σε κάθε περίπτωση, πριν παρέλθει η τακτική (ανά τριετία) επανεξέταση των απαγορεύσεων εισόδου που προβλέπεται για τις καταχωρίσεις στο SIS.

Στην απόφασή του στην υπόθεση C-297/12, Filev και Osmani (σκέψεις 39-41 και σκέψη 44), το ΔΕΕ διευκρίνισε ρητώς: «Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί, καταρχάς, ότι η εν λόγω οδηγία δεν περιέχει καμία διάταξη, η οποία να προβλέπει ένα μεταβατικό καθεστώς για τις αποφάσεις απαγορεύσεως εισόδου που έχουν εκδοθεί πριν από την έναρξη ισχύος της. Εντούτοις, από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, πλην των προβλεπομένων παρεκκλίσεων, ένας νέος κανόνας εφαρμόζεται πάραυτα στα μελλοντικά αποτελέσματα μιας καταστάσεως γεννηθείσας υπό το κράτος παλαιότερου κανόνα[...]. Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι η οδηγία 2008/115/ΕΚ εφαρμόζεται στα μεταγενέστερα της ημερομηνίας ενάρξεως της ισχύος της, στο οικείο κράτος μέλος, αποτελέσματα αποφάσεων περί απαγορεύσεως της εισόδου οι οποίες εκδόθηκαν δυνάμει εθνικών κανόνων που ίσχυαν πριν από την ημερομηνία αυτή. [...] Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι το άρθρο 11, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ αντιτίθεται στη διατήρηση των αποτελεσμάτων απαγορεύσεων εισόδου απεριόριστης διάρκειας οι οποίες επιβλήθηκαν πριν από την ημερομηνία ενάρξεως ισχύος της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, [...] και οι οποίες υπερβαίνουν την προβλεπόμενη στη διάταξη αυτή μέγιστη διάρκεια της απαγορεύσεως, εκτός εάν οι εν λόγω απαγορεύσεις εισόδου επιβλήθηκαν εις βάρος υπηκόων τρίτων χωρών που συνιστούν σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική ασφάλεια».

12.   ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ

12.1.   Δικαίωμα χρηστής διοίκησης και δικαίωμα ακρόασης

Το δικαίωμα χρηστής διοίκησης αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα, το οποίο αναγνωρίζεται ως γενική αρχή του ενωσιακού δικαίου και κατοχυρώνεται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξης της ΕΕ. Το εν λόγω δικαίωμα περιλαμβάνει το δικαίωμα κάθε προσώπου σε προηγούμενη ακρόαση πριν να ληφθεί ατομικό μέτρο εις βάρος του ή εις βάρος των συμφερόντων του, δικαίωμα που επίσης ενυπάρχει στον σεβασμό των δικαιωμάτων υπεράσπισης, μιας άλλης γενικής αρχής του ενωσιακού δικαίου.

Στις αποφάσεις που εξέδωσε στις υποθέσεις C-383/13, G & R
   (62), και C-249/13, Boudjlida (63), το ΔΕΕ παρείχε μια σημαντική διευκρίνιση σχετικά με το δικαίωμα ακρόασης σε σχέση με αποφάσεις επιστροφής και κράτησης. Σύμφωνα με τις εν λόγω αποφάσεις, τα κράτη μέλη πρέπει πάντοτε να συμμορφώνονται με τις ακόλουθες εγγυήσεις όταν λαμβάνουν αποφάσεις σχετικές με επιστροφή (δηλαδή απόφαση επιστροφής, αποφάσεις απαγόρευσης εισόδου, αποφάσεις απομάκρυνσης, διαταγές κράτησης), παρότι αυτό ενδέχεται να μην ορίζεται ρητώς στα σχετικά άρθρα της οδηγίας περί επιστροφής:

| 1) | το δικαίωμα κάθε προσώπου σε προηγούμενη ακρόαση προτού ληφθεί ατομικό μέτρο εις βάρος του· |
| --- | --- |

1)

το δικαίωμα κάθε προσώπου σε προηγούμενη ακρόαση προτού ληφθεί ατομικό μέτρο εις βάρος του·

| 2) | το δικαίωμα κάθε προσώπου να έχει πρόσβαση στον φάκελό του, ώστε να εξετάσει διεξοδικά όλα τα αποδεικτικά στοιχεία εις βάρος του με τα οποία αιτιολογείται η απόφαση της αρμόδιας εθνικής αρχής, τηρουμένων των νομίμων συμφερόντων της εμπιστευτικότητας και του επαγγελματικού και επιχειρηματικού απορρήτου· |
| --- | --- |

2)

το δικαίωμα κάθε προσώπου να έχει πρόσβαση στον φάκελό του, ώστε να εξετάσει διεξοδικά όλα τα αποδεικτικά στοιχεία εις βάρος του με τα οποία αιτιολογείται η απόφαση της αρμόδιας εθνικής αρχής, τηρουμένων των νομίμων συμφερόντων της εμπιστευτικότητας και του επαγγελματικού και επιχειρηματικού απορρήτου·

| 3) | το δικαίωμα κάθε προσώπου να προσφεύγει σε νομικό σύμβουλο πριν από την έκδοση απόφασης επιστροφής, υπό την προϋπόθεση ότι η άσκηση του εν λόγω δικαιώματος δεν επηρεάζει τη δέουσα πρόοδο της διαδικασίας επιστροφής και δεν υπονομεύει την αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας· αυτό δεν συνεπάγεται υποχρέωση των κρατών μελών να αναλάβουν τα έξοδα της εν λόγω συνδρομής· |
| --- | --- |

3)

το δικαίωμα κάθε προσώπου να προσφεύγει σε νομικό σύμβουλο πριν από την έκδοση απόφασης επιστροφής, υπό την προϋπόθεση ότι η άσκηση του εν λόγω δικαιώματος δεν επηρεάζει τη δέουσα πρόοδο της διαδικασίας επιστροφής και δεν υπονομεύει την αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας· αυτό δεν συνεπάγεται υποχρέωση των κρατών μελών να αναλάβουν τα έξοδα της εν λόγω συνδρομής·

| 4) | την υποχρέωση της διοικητικής αρχής να δίδει τη δέουσα προσοχή στις παρατηρήσεις του ενδιαφερομένου προσώπου και να εξετάζει προσεκτικά και αμερόληπτα όλες τις σχετικές πτυχές της μεμονωμένης υπόθεσης· |
| --- | --- |

4)

την υποχρέωση της διοικητικής αρχής να δίδει τη δέουσα προσοχή στις παρατηρήσεις του ενδιαφερομένου προσώπου και να εξετάζει προσεκτικά και αμερόληπτα όλες τις σχετικές πτυχές της μεμονωμένης υπόθεσης·

| 5) | την υποχρέωση της διοίκησης να αιτιολογεί τις αποφάσεις της. |
| --- | --- |

5)

την υποχρέωση της διοίκησης να αιτιολογεί τις αποφάσεις της.

Τα κράτη μέλη διαθέτουν σημαντική διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τον τρόπο παραχώρησης του δικαιώματος ακρόασης στην πράξη: η μη τήρηση αυτού του δικαιώματος καθιστά μια απόφαση άκυρη μόνο εφόσον το αποτέλεσμα της διαδικασίας θα ήταν διαφορετικό εάν είχε τηρηθεί το δικαίωμα (απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-383/13, G & R, σκέψη 38).

Επιπλέον, η αρχή κράτους μέλους μπορεί να μη δεχθεί την ακρόαση υπηκόου τρίτης χώρας που αφορά ειδικά απόφαση επιστροφής σε περίπτωση που έχει διαπιστώσει, σε προηγούμενη διαδικασία χορήγησης ασύλου στο πλαίσιο της οποίας τηρήθηκε πλήρως το δικαίωμα ακρόασης του εν λόγω προσώπου, ότι το πρόσωπο αυτό διαμένει παρανόμως στην εθνική επικράτεια και εξετάζει το ενδεχόμενο έκδοσης απόφασης επιστροφής (απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-166/13, Mukarubega (64)). Το σκεπτικό που εκτίθεται στην απόφαση Mukarubega έχει ως εξής: «[...] το δικαίωμα ακροάσεως πριν την έκδοση αποφάσεως περί επιστροφής δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται ως μέσο προς επανεκκίνηση της διοικητικής διαδικασίας στο διηνεκές και τούτο προκειμένου να διατηρείται η ισορροπία μεταξύ του θεμελιώδους δικαιώματος του ενδιαφερομένου να τύχει ακροάσεως πριν από την έκδοση βλαπτικής γι' αυτόν πράξεως και της υποχρεώσεως των κρατών μελών να καταπολεμούν την παράνομη μετανάστευση».

Το σκεπτικό αυτό μπορεί επίσης να έχει εφαρμογή σε διαφορετικές κατηγορίες περιπτώσεων, όπως αυτές που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής (απόφαση για τη λήξη της νόμιμης παραμονής σε συνδυασμό με απόφαση επιστροφής) και συνεπάγεται ότι δεν απαιτείται επαναλαμβανόμενη αξιολόγηση του κινδύνου παραβίασης της αρχής της μη επαναπροώθησης, εάν η τήρηση της εν λόγω αρχής έχει ήδη αξιολογηθεί στο πλαίσιο προηγούμενων διαδικασιών, εάν η αξιολόγηση είναι τελική και εάν δεν έχει μεταβληθεί η ατομική κατάσταση του ενδιαφερόμενου υπηκόου τρίτης χώρας. Ομοίως, θα πρέπει να αποφεύγεται η επαναλαμβανόμενη αξιολόγηση άλλων στοιχείων των οποίων είναι δυνατή η επίκληση προς αποφυγή της επιστροφής. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν μέτρα για την αποφυγή αυτών των επαναλαμβανόμενων αξιολογήσεων, για παράδειγμα συγχωνεύοντας, στο μέτρο του δυνατού, σε ένα μόνο στάδιο της όλης διαδικασίας τις διοικητικές ακροάσεις των αρμόδιων εθνικών αρχών για διάφορους σκοπούς (π.χ., ανανέωση ή χορήγηση άδειας διαμονής, καθορισμός του δικαιώματος εισόδου στο έδαφος κράτους μέλους, τελική αρνητική απόφαση σε αίτηση διεθνούς προστασίας), υπό την προϋπόθεση ότι διασφαλίζεται πλήρως ο σεβασμός του δικαιώματος ακρόασης. Στο πλαίσιο αυτό, θα μπορούσαν επίσης να αναπτυχθούν καινοτόμα εργαλεία για τον συγκεκριμένο σκοπό όπως, π.χ., τηλεδιασκέψεις. Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν ότι η εφαρμογή τέτοιων μέτρων δεν θίγει την τήρηση διαδικαστικών εγγυήσεων, και θα πρέπει να δίδουν ιδιαίτερη προσοχή σε πρόσωπα που χρήζουν ειδικών διαδικαστικών εγγυήσεων, συγκεκριμένα δε ανηλίκους (βλέπε ακολούθως).

Το δικαίωμα ακρόασης περιλαμβάνει δικαίωμα ακρόασης σχετικά με την πιθανή εφαρμογή του άρθρου 5 και του άρθρου 6 παράγραφοι 2 έως 5 της οδηγίας περί επιστροφής, και σχετικά με τις λεπτομερείς ρυθμίσεις της επιστροφής, όπως η επιτρεπόμενη περίοδος για οικειοθελή αναχώρηση και το κατά πόσον η επιστροφή είναι οικειοθελής ή αναγκαστική. Η αρμόδια αρχή δεν πρέπει, ωστόσο, να προειδοποιεί τον υπήκοο τρίτης χώρας, πριν από την ακρόαση, ότι σχεδιάζει να εκδώσει απόφαση επιστροφής, ή να αποκαλύπτει πληροφορίες στις οποίες σκοπεύει να στηρίξει την απόφαση αυτή, ή να του παραχωρεί χρόνο σκέψης, εφόσον ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει την ευκαιρία να παρουσιάσει αποτελεσματικά την άποψή του σχετικά με τον παράνομο χαρακτήρα της παραμονής του και τους λόγους βάσει των οποίων μπορεί να δικαιολογηθεί, βάσει του εθνικού δικαίου, η μη έκδοση απόφασης επιστροφής από την αρμόδια αρχή (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-249/13, Boudjlida).

Οι διαδικαστικές εγγυήσεις των άρθρων 12 και 13 της οδηγίας περί επιστροφής πρέπει να εφαρμόζονται σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν την επιστροφή και δεν πρέπει να περιορίζονται στα τρία είδη αποφάσεων που αναφέρονται στο άρθρο 12 παράγραφος 1 της οδηγίας αυτής.

Πρέπει δε να διασφαλίζεται ο σεβασμός του δικαιώματος των ανηλίκων σε προηγούμενη ακρόαση στο πλαίσιο διαδικασιών επιστροφής που τους αφορούν ή τους επηρεάζουν. Σύμφωνα με το άρθρο 12 της σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, και λαμβάνοντας υπόψη το γενικό σχόλιο αριθ. 12 της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού σχετικά με το δικαίωμα ακρόασης του παιδιού (65), πρέπει να δίδεται στους ανηλίκους η δυνατότητα να ακούγονται, είτε άμεσα είτε μέσω εκπροσώπου ή αρμόδιου οργανισμού· πρέπει να διασφαλίζεται ο σεβασμός του δικαιώματός τους να εκφράζουν ελεύθερα τη γνώμη τους και να δίδεται η δέουσα προσοχή στις απόψεις των ανηλίκων, σύμφωνα με την ηλικία και τον βαθμό ωριμότητάς τους και λαμβάνοντας υπόψη τυχόν δυσκολίες επικοινωνίας που μπορεί να έχουν στην προσπάθειά τους να συμμετάσχουν ουσιαστικά στη διαδικασία.

Για να διασφαλιστεί στην πράξη ο σεβασμός του δικαιώματος ακρόασης του ανηλίκου, τα μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη μέλη θα πρέπει να καθοδηγούνται από τις ακόλουθες βασικές αρχές:

| — | η διατύπωση απόψεων αποτελεί επιλογή και όχι υποχρέωση, |
| --- | --- |

—

η διατύπωση απόψεων αποτελεί επιλογή και όχι υποχρέωση,

| — | το δικαίωμα ακρόασης δεν θα πρέπει να υπόκειται σε όρια ηλικίας ή άλλους αυθαίρετους περιορισμούς, στη νομοθεσία ή στην πράξη, |
| --- | --- |

—

το δικαίωμα ακρόασης δεν θα πρέπει να υπόκειται σε όρια ηλικίας ή άλλους αυθαίρετους περιορισμούς, στη νομοθεσία ή στην πράξη,

| — | η ακρόαση του ανηλίκου πρέπει να λαμβάνει χώρα σε περιβάλλον κατάλληλα προσαρμοσμένο στις ανάγκες του, |
| --- | --- |

—

η ακρόαση του ανηλίκου πρέπει να λαμβάνει χώρα σε περιβάλλον κατάλληλα προσαρμοσμένο στις ανάγκες του,

| — | τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την πρακτική εφαρμογή του δικαιώματος ακρόασης θα πρέπει να προσαρμόζονται στο επίπεδο κατανόησης και ικανότητας επικοινωνίας του ανηλίκου, και θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις περιστάσεις της εκάστοτε περίπτωσης, |
| --- | --- |

—

τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την πρακτική εφαρμογή του δικαιώματος ακρόασης θα πρέπει να προσαρμόζονται στο επίπεδο κατανόησης και ικανότητας επικοινωνίας του ανηλίκου, και θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις περιστάσεις της εκάστοτε περίπτωσης,

| — | λαμβάνοντας πλήρως υπόψη την ανάγκη προστασίας των ανηλίκων από κάθε βλάβη, ο ανήλικος δεν θα πρέπει να υποβάλλεται σε συνεντεύξεις συχνότερα από ό,τι είναι απολύτως αναγκαίο, |
| --- | --- |

—

λαμβάνοντας πλήρως υπόψη την ανάγκη προστασίας των ανηλίκων από κάθε βλάβη, ο ανήλικος δεν θα πρέπει να υποβάλλεται σε συνεντεύξεις συχνότερα από ό,τι είναι απολύτως αναγκαίο,

| — | η παροχή βοήθειας σε ανηλίκους που τελούν υπό ιδιαιτέρως ευάλωτες καταστάσεις προκειμένου να εκφράσουν τις απόψεις τους ίσως απαιτεί ειδικά μέτρα όπως, μεταξύ άλλων, την παροχή υπηρεσιών διερμηνείας και μετάφρασης. |
| --- | --- |

—

η παροχή βοήθειας σε ανηλίκους που τελούν υπό ιδιαιτέρως ευάλωτες καταστάσεις προκειμένου να εκφράσουν τις απόψεις τους ίσως απαιτεί ειδικά μέτρα όπως, μεταξύ άλλων, την παροχή υπηρεσιών διερμηνείας και μετάφρασης.

Συλλογή πληροφοριών για τη λαθραία διακίνηση: λαμβάνοντας υπόψη τις προτεραιότητες που καθορίζονται στο σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της λαθραίας διακίνησης μεταναστών 2015-2020
   (66), και ειδικότερα την ανάγκη βελτίωσης της συγκέντρωσης και ανταλλαγής πληροφοριών, η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να θέσουν σε εφαρμογή κατάλληλους μηχανισμούς για να διασφαλίσουν τη συστηματική συγκέντρωση πληροφοριών από υπηκόους τρίτης χώρας που συλλαμβάνονται σε παράτυπη κατάσταση, με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κεκτημένου της ΕΕ για το άσυλο. Όταν παραχωρούν δικαίωμα ακρόασης πριν από την έκδοση απόφασης επιστροφής, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να ζητούν από τους επιστρέφοντες να παρέχουν τις πληροφορίες που ενδέχεται να διαθέτουν σε σχέση με τον τρόπο δράσης και τις διαδρομές των δικτύων λαθραίας διακίνησης, καθώς και τις συνδέσεις με την εμπορία ανθρώπων και άλλες εγκληματικές δραστηριότητες, και τις μεταφορές χρηματικών ποσών. Οι πληροφορίες που λαμβάνονται σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να συλλέγονται και να ανταλλάσσονται μεταξύ αρμόδιων (μεταναστευτικών, συνοριακών, αστυνομικών) αρχών και οργανισμών, τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και τις βέλτιστες πρακτικές που ανταλλάσσονται στα σχετικά ευρωπαϊκά φόρουμ.

12.2.   Αποφάσεις που σχετίζονται με την επιστροφή

Η οδηγία περί επιστροφής ρυθμίζει ρητώς μια σειρά διαφορετικών αποφάσεων που σχετίζονται με την επιστροφή, δηλαδή:

| 1) | αποφάσεις επιστροφής (άρθρο 3 παράγραφος 4 και άρθρο 6 παράγραφος 1)· |
| --- | --- |

1)

αποφάσεις επιστροφής (άρθρο 3 παράγραφος 4 και άρθρο 6 παράγραφος 1)·

| 2) | αποφάσεις περί προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης, καθώς και για παράταση αυτής της προθεσμίας (άρθρο 7)· |
| --- | --- |

2)

αποφάσεις περί προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης, καθώς και για παράταση αυτής της προθεσμίας (άρθρο 7)·

| 3) | αποφάσεις απομάκρυνσης (άρθρο 8 παράγραφος 3)· |
| --- | --- |

3)

αποφάσεις απομάκρυνσης (άρθρο 8 παράγραφος 3)·

| 4) | αποφάσεις περί αναβολής απομάκρυνσης (άρθρο 9)· |
| --- | --- |

4)

αποφάσεις περί αναβολής απομάκρυνσης (άρθρο 9)·

| 5) | αποφάσεις περί απαγόρευσης εισόδου, καθώς και αναστολής ή ανάκλησης απαγόρευσης εισόδου (άρθρο 11)· |
| --- | --- |

5)

αποφάσεις περί απαγόρευσης εισόδου, καθώς και αναστολής ή ανάκλησης απαγόρευσης εισόδου (άρθρο 11)·

| 6) | αποφάσεις κράτησης, καθώς και παράτασης της κράτησης (άρθρο 15). |
| --- | --- |

6)

αποφάσεις κράτησης, καθώς και παράτασης της κράτησης (άρθρο 15).

Οι περισσότερες από τις ανωτέρω αποφάσεις είναι συμπληρωματικές της απόφασης επιστροφής και πρέπει κανονικά να εκδίδονται μαζί με την απόφαση επιστροφής σε μία διοικητική πράξη: οι αποφάσεις επιστροφής μπορεί να περιλαμβάνουν προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης (άρθρο 7), απαγόρευση εισόδου (άρθρο 11) και —πιθανώς αλλά όχι απαραίτητα— απόφαση που διατάσσει την απομάκρυνση (σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης).

Μεταγενέστερες τροποποιήσεις αυτών των συμπληρωματικών αποφάσεων είναι δυνατές σε ορισμένες περιπτώσεις:

| — | απαγόρευση εισόδου μπορεί να επιβληθεί σε μεταγενέστερο στάδιο ως συμπληρωματικό και επακόλουθο στοιχείο ήδη εκδοθείσας απόφασης επιστροφής, εάν το πρόσωπο δεν έχει συμμορφωθεί με την υποχρέωση επιστροφής εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης [άρθρο 11 παράγραφος 1 στοιχείο β)], |
| --- | --- |

—

απαγόρευση εισόδου μπορεί να επιβληθεί σε μεταγενέστερο στάδιο ως συμπληρωματικό και επακόλουθο στοιχείο ήδη εκδοθείσας απόφασης επιστροφής, εάν το πρόσωπο δεν έχει συμμορφωθεί με την υποχρέωση επιστροφής εντός της προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης [άρθρο 11 παράγραφος 1 στοιχείο β)],

| — | ήδη εκδοθείσα απαγόρευση εισόδου μπορεί να ανακληθεί ή να ανασταλεί (άρθρο 11 παράγραφοι 3-5), |
| --- | --- |

—

ήδη εκδοθείσα απαγόρευση εισόδου μπορεί να ανακληθεί ή να ανασταλεί (άρθρο 11 παράγραφοι 3-5),

| — | ήδη χορηγηθείσα προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης μπορεί να παραταθεί (άρθρο 7 παράγραφος 2), |
| --- | --- |

—

ήδη χορηγηθείσα προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης μπορεί να παραταθεί (άρθρο 7 παράγραφος 2),

| — | ήδη εκτελεστή απόφαση επιστροφής (ή απόφαση απομάκρυνσης) μπορεί να αναβληθεί (άρθρο 9). |
| --- | --- |

—

ήδη εκτελεστή απόφαση επιστροφής (ή απόφαση απομάκρυνσης) μπορεί να αναβληθεί (άρθρο 9).

Το άρθρο 6 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής επιβεβαιώνει μια γενική αρχή η οποία επιτρέπει στα κράτη μέλη να συνδυάζουν περισσότερες της μιας διαφορετικές αποφάσεις (συμπεριλαμβανομένων αποφάσεων που δεν σχετίζονται άμεσα με επιστροφή) σε μία διοικητική ή δικαστική πράξη, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι σχετικές εγγυήσεις και διατάξεις για κάθε επιμέρους απόφαση. Οι αποφάσεις για τη λήξη της νόμιμης παραμονής (όπως η τελική απόρριψη αίτησης ασύλου, η ανάκληση θεώρησης ή η μη ανανέωση άδειας παραμονής) μπορούν επομένως να εκδίδονται είτε χωριστά είτε μαζί με απόφαση επιστροφής σε μία ενιαία διοικητική ή δικαστική πράξη.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενεργούν με τη δέουσα επιμέλεια και να λαμβάνουν αμελλητί απόφαση επί του νομικού καθεστώτος των υπηκόων τρίτων χωρών (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-329/11, Achughbabian (σκέψη 31): «[...] οι αρμόδιες αρχές υποχρεούνται, προκειμένου να μη διακυβεύεται ο σκοπός της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, [...], να ενεργούν επιμελώς και να λαμβάνουν αμελλητί θέση επί του παρανόμου ή μη χαρακτήρα της διαμονής του ενδιαφερομένου προσώπου»). Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται επομένως να λαμβάνουν αποφάσεις επιστροφής μαζί με αποφάσεις περί λήξης της νόμιμης παραμονής σε μία ενιαία διοικητική ή δικαστική πράξη. Όταν αυτό δεν είναι δυνατό (π.χ., όταν η αρχή που είναι αρμόδια για την άρνηση της ανανέωσης άδειας διαμονής δεν δικαιούται να εκδίδει αποφάσεις επιστροφής), τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίζουν ταχείες και αποτελεσματικές διαδικασίες στις οποίες θα συμμετέχουν όλες οι αρμόδιες αρχές, ώστε να διασφαλίζεται η ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών και η αμελλητί έκδοση αποφάσεων επιστροφής έπειτα από απόφαση για λήξη της νόμιμης παραμονής, με την επιφύλαξη του δικαιώματος χορήγησης άδειας ή δικαιώματος παραμονής σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής.

Συγκεκριμένα παραδείγματα:

| — | Εάν ένα κράτος μέλος αποφασίσει να ακυρώσει θεώρηση και να χορηγήσει στον υπήκοο τρίτης χώρας προθεσμία 7 ημερών για να αναχωρήσει οικειοθελώς από το έδαφος του κράτους μέλους, αυτή η απόφαση συνιστά απόφαση επιστροφής στο πλαίσιο της οδηγίας περί επιστροφής; Ή καλύπτεται από άλλους ενωσιακούς κανόνες που αφορούν τις θεωρήσεις;






  — | Μια τέτοια απόφαση μπορεί να έχει δύο σκέλη: μια απόφαση ανάκλησης θεώρησης και μια απόφαση επιστροφής κατά την έννοια της οδηγίας περί επιστροφής. Εάν η ακύρωση θεώρησης έχει άμεση ισχύ, ο υπήκοος τρίτης χώρας θεωρείται παρανόμως διαμένων κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής, και επομένως εφαρμόζεται το άρθρο 6 της οδηγίας (υποχρέωση έκδοσης απόφασης επιστροφής). Η ακύρωση της θεώρησης μπορεί —παράλληλα— να αποτελεί αντικείμενο προσφυγής, σύμφωνα με τους κανόνες περί θεωρήσεων που περιέχονται στον κώδικα θεωρήσεων (67) (η δυνατότητα έκδοσης περισσότερων αποφάσεων μαζί με απόφαση επιστροφής προβλέπεται ρητώς στο άρθρο 6 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής). |
| --- | --- | --- |

—

Εάν ένα κράτος μέλος αποφασίσει να ακυρώσει θεώρηση και να χορηγήσει στον υπήκοο τρίτης χώρας προθεσμία 7 ημερών για να αναχωρήσει οικειοθελώς από το έδαφος του κράτους μέλους, αυτή η απόφαση συνιστά απόφαση επιστροφής στο πλαίσιο της οδηγίας περί επιστροφής; Ή καλύπτεται από άλλους ενωσιακούς κανόνες που αφορούν τις θεωρήσεις;

—

Μια τέτοια απόφαση μπορεί να έχει δύο σκέλη: μια απόφαση ανάκλησης θεώρησης και μια απόφαση επιστροφής κατά την έννοια της οδηγίας περί επιστροφής. Εάν η ακύρωση θεώρησης έχει άμεση ισχύ, ο υπήκοος τρίτης χώρας θεωρείται παρανόμως διαμένων κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής, και επομένως εφαρμόζεται το άρθρο 6 της οδηγίας (υποχρέωση έκδοσης απόφασης επιστροφής). Η ακύρωση της θεώρησης μπορεί —παράλληλα— να αποτελεί αντικείμενο προσφυγής, σύμφωνα με τους κανόνες περί θεωρήσεων που περιέχονται στον κώδικα θεωρήσεων (67) (η δυνατότητα έκδοσης περισσότερων αποφάσεων μαζί με απόφαση επιστροφής προβλέπεται ρητώς στο άρθρο 6 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής).

| — | Εάν υπήκοος τρίτης χώρας εντοπιστεί στο έδαφος του κράτους μέλους με την απαιτούμενη θεώρηση, αλλά δεν πληροί (ή δεν πληροί πλέον) τις προϋποθέσεις παραμονής (άρθρο 6 του κώδικα συνόρων του Σένγκεν), προκύπτει ότι το κράτος μέλος μπορεί να εκδώσει απόφαση επιστροφής. Αυτή η απόφαση επιστροφής (πιθανώς συνοδευόμενη από απαγόρευση εισόδου) θα σημαίνει αυτόματα ότι η θεώρηση έχει παύσει να ισχύει;






  — | Σύμφωνα με το άρθρο 34 παράγραφος 2 του κώδικα θεωρήσεων, «μια θεώρηση ανακαλείται εάν καταστεί προφανές ότι οι όροι χορήγησης της θεώρησης (ήτοι, προϋποθέσεις εισόδου του κώδικα συνόρων του Σένγκεν) δεν πληρούνται πλέον». Οι αρχές που εκδίδουν απόφαση επιστροφής πρέπει επίσης να μεριμνήσουν για την ανάκληση της θεώρησης. Και οι δύο αποφάσεις μπορούν, ωστόσο, να συμπεριληφθούν σε μία διοικητική πράξη. Η έκδοση απόφασης επιστροφής επιτρέποντας παράλληλα στον ενδιαφερόμενο να αναχωρήσει με την ισχύουσα (ομοιόμορφη) θεώρησή του πρέπει να αποφεύγεται. |
| --- | --- | --- |

—

Εάν υπήκοος τρίτης χώρας εντοπιστεί στο έδαφος του κράτους μέλους με την απαιτούμενη θεώρηση, αλλά δεν πληροί (ή δεν πληροί πλέον) τις προϋποθέσεις παραμονής (άρθρο 6 του κώδικα συνόρων του Σένγκεν), προκύπτει ότι το κράτος μέλος μπορεί να εκδώσει απόφαση επιστροφής. Αυτή η απόφαση επιστροφής (πιθανώς συνοδευόμενη από απαγόρευση εισόδου) θα σημαίνει αυτόματα ότι η θεώρηση έχει παύσει να ισχύει;

—

Σύμφωνα με το άρθρο 34 παράγραφος 2 του κώδικα θεωρήσεων, «μια θεώρηση ανακαλείται εάν καταστεί προφανές ότι οι όροι χορήγησης της θεώρησης (ήτοι, προϋποθέσεις εισόδου του κώδικα συνόρων του Σένγκεν) δεν πληρούνται πλέον». Οι αρχές που εκδίδουν απόφαση επιστροφής πρέπει επίσης να μεριμνήσουν για την ανάκληση της θεώρησης. Και οι δύο αποφάσεις μπορούν, ωστόσο, να συμπεριληφθούν σε μία διοικητική πράξη. Η έκδοση απόφασης επιστροφής επιτρέποντας παράλληλα στον ενδιαφερόμενο να αναχωρήσει με την ισχύουσα (ομοιόμορφη) θεώρησή του πρέπει να αποφεύγεται.

| — | Μπορεί μια απόφαση απόρριψης αίτησης ασύλου να επιβάλει επίσης υποχρέωση επιστροφής;






  — | Ναι. Η τελική απόρριψη αίτησης ασύλου και η απόφαση επιστροφής μπορούν να εκδίδονται σε μία πράξη σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής. Μια τέτοια συνδυασμένη πράξη αποτελείται, από καθαρά λογική άποψη, από δύο επακόλουθες και αλληλένδετες αποφάσεις, που διαχωρίζονται από μια «λογική στιγμή». |
| --- | --- | --- |

—

Μπορεί μια απόφαση απόρριψης αίτησης ασύλου να επιβάλει επίσης υποχρέωση επιστροφής;

—

Ναι. Η τελική απόρριψη αίτησης ασύλου και η απόφαση επιστροφής μπορούν να εκδίδονται σε μία πράξη σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής. Μια τέτοια συνδυασμένη πράξη αποτελείται, από καθαρά λογική άποψη, από δύο επακόλουθες και αλληλένδετες αποφάσεις, που διαχωρίζονται από μια «λογική στιγμή».

12.3.   Μορφή αποφάσεων και μετάφραση

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 12 παράγραφοι 1 έως 3

| 1. | Οι αποφάσεις επιστροφής και —εάν έχουν εκδοθεί— οι αποφάσεις απαγόρευσης εισόδου και οι αποφάσεις απομάκρυνσης εκδίδονται εγγράφως και περιλαμβάνουν τους νομικούς και πραγματικούς λόγους καθώς και πληροφορίες για τα διαθέσιμα ένδικα μέσα. Οι πληροφορίες σχετικά με τους λόγους μπορούν πράγματι να είναι περιορισμένες, εφόσον το εθνικό δίκαιο επιτρέπει τον περιορισμό του δικαιώματος ενημέρωσης, ιδίως για τη διαφύλαξη της εθνικής ασφάλειας, της άμυνας και της δημόσιας ασφάλειας και για την πρόληψη, τη διερεύνηση, τον εντοπισμό και τη δίωξη αξιόποινων πράξεων. |
| --- | --- |

1.

Η γραπτή απόφαση είναι ο βασικός ακρογωνιαίος λίθος των διαδικαστικών εγγυήσεων που προβλέπονται στην οδηγία περί επιστροφής. Δεν είναι δυνατόν να παραβλεφθεί αυτή η απαίτηση. Οι πληροφορίες που παρέχονται στον επιστρέφοντα δεν πρέπει, ωστόσο, να περιορίζονται σε αναφορές στα διαθέσιμα ένδικα μέσα: Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να παρέχουν και άλλες πληροφορίες σχετικά με πρακτικά μέσα συμμόρφωσης με την απόφαση. Συνιστάται να παρέχονται πληροφορίες στον επιστρέφοντα όσον αφορά, για παράδειγμα, το αν το κράτος μέλος μπορεί να συνεισφέρει στα έξοδα μεταφοράς, αν ο επιστρέφων μπορεί να επωφεληθεί από ένα πρόγραμμα υποβοηθούμενης οικειοθελούς επιστροφής ή αν μπορεί να χορηγηθεί παράταση της προθεσμίας συμμόρφωσης με την απόφαση επιστροφής. Ο επιστρέφων πρέπει επίσης να ενημερώνεται για την υποχρέωση να εγκαταλείψει το έδαφος των κρατών μελών της ΕΕ και των συνδεδεμένων χωρών Σένγκεν, καθώς και για τις συνέπειες της μη συμμόρφωσης με την υποχρέωση επιστροφής, ώστε να ενθαρρύνεται η οικειοθελής αναχώρησή του.

Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο β) της οδηγίας για τις κυρώσεις κατά των εργοδοτών, οι επιστρέφοντες πρέπει να ενημερώνονται για το δικαίωμά τους βάσει της εν λόγω οδηγίας να ζητούν την καταβολή οφειλόμενων αμοιβών από τον εργοδότη τους, καθώς και για τους διαθέσιμους μηχανισμούς υποβολής καταγγελίας. Αυτές οι πληροφορίες μπορούν επίσης να περιλαμβάνονται ή να επισυνάπτονται στην απόφαση επιστροφής.

| 2. | Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν, κατόπιν αιτήματος, τη γραπτή ή προφορική μετάφραση των βασικών σημείων των αποφάσεων επιστροφής, κατά τα αναφερόμενα στην παράγραφο 1, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με τα διαθέσιμα ένδικα μέσα, σε γλώσσα που κατανοεί ή θεωρείται ευλόγως ότι κατανοεί ο υπήκοος τρίτης χώρας. |
| --- | --- |

2.

Το αίτημα μετάφρασης μπορεί να διατυπωθεί από τον επιστρέφοντα ή από τον νόμιμο εκπρόσωπό του. Το κράτος μέλος είναι ελεύθερο να επιλέξει αν θα παράσχει γραπτή ή προφορική μετάφραση, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι ο υπήκοος τρίτης χώρας μπορεί να κατανοήσει το πλαίσιο και το περιεχόμενο. Δεν είναι δυνατόν να απαιτηθεί αμοιβή για την παροχή μετάφρασης, καθώς αυτό θα υπονόμευε το πνεύμα της διάταξης, το οποίο είναι η παροχή των απαραίτητων πληροφοριών στον επιστρέφοντα ώστε να είναι σε θέση να κατανοήσει πλήρως τη νομική του κατάσταση και να συμμορφωθεί τελικώς με την απόφαση επιστροφής.

Εναπόκειται στην εθνική νομοθεσία εφαρμογής και στη διοικητική πρακτική να αποφασίσουν ποια γλώσσα θεωρείται ευλόγως ότι κατανοεί ο υπήκοος τρίτης χώρας. Αυτή η αξιολόγηση μπορεί να γίνει με τον ίδιο τρόπο και σύμφωνα με τα ίδια κριτήρια όπως στις διαδικασίες χορήγησης ασύλου (άρθρο 12 της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου, άρθρο 22 της αναδιατυπωμένης οδηγίας για την αναγνώριση και άρθρο 5 της οδηγίας για τις συνθήκες υποδοχής), λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη ότι, λόγω της πολυπλοκότητας των διαδικασιών ασύλου, οι απαιτήσεις μετάφρασης στον τομέα αυτό μπορεί να είναι υψηλότερες σε σύγκριση με τις αντίστοιχες απαιτήσεις στον τομέα της επιστροφής. Το κεκτημένο για το άσυλο απαιτεί από τα κράτη μέλη να καταβάλλουν κάθε εύλογη προσπάθεια για να παράσχουν μετάφραση σε γλώσσα την οποία πραγματικά κατανοεί το ενδιαφερόμενο πρόσωπο και η μη διαθεσιμότητα διερμηνέων μπορεί να αποτελέσει έγκυρο λόγο μόνο σε περιπτώσεις εξαιρετικά σπάνιων γλωσσών για τις οποίες υπάρχει αντικειμενική έλλειψη διερμηνέων. Η μη παροχή μετάφρασης δεν δικαιολογείται σε περίπτωση που υπάρχουν μεταφραστές για τη συγκεκριμένη γλώσσα, αλλά δεν είναι διαθέσιμοι για εσωτερικούς λόγους της διοικητικής αρχής.

Η δυνατότητα χρήσης υποδειγμάτων για τον εξορθολογισμό του έργου της διοικητικής αρχής δεν περιορίζεται στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 12 παράγραφος 3 (βλέπε κατωτέρω). Εφόσον το υπόδειγμα επιτρέπει την παροχή εξατομικευμένης μετάφρασης της απόφασης σε γλώσσα που ο ενδιαφερόμενος κατανοεί ή μπορεί εύλογα να θεωρηθεί ότι κατανοεί, αυτή η μετάφραση συμμορφώνεται με το άρθρο 12 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής και δεν υπάρχει ανάγκη να γίνει χρήση της παρέκκλισης του άρθρου 12 παράγραφος 3.

| 3. | Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν να μην εφαρμόσουν την παράγραφο 2 όσον αφορά υπηκόους τρίτης χώρας που έχουν εισέλθει παράνομα στο έδαφος κράτους μέλους και δεν τους έχει χορηγηθεί, εν συνεχεία, άδεια ή δικαίωμα να παραμείνουν στο εν λόγω κράτος μέλος. |
| --- | --- |

3.

Στην περίπτωση αυτή, οι αποφάσεις που αφορούν την επιστροφή, κατά τα αναφερόμενα στην παράγραφο 1, εκδίδονται μέσω τυποποιημένου εντύπου που προβλέπεται από την εθνική νομοθεσία.

Τα κράτη μέλη καθιστούν διαθέσιμα γενικά ενημερωτικά φυλλάδια στα οποία εξηγούνται τα βασικά στοιχεία του τυποποιημένου εντύπου σε τουλάχιστον πέντε από τις γλώσσες τις οποίες χρησιμοποιούν συχνότερα ή κατανοούν καλύτερα οι λαθρομετανάστες που εισέρχονται στο συγκεκριμένο κράτος μέλος.

Η χρήση τυποποιημένου εντύπου για την επιστροφή δυνάμει του άρθρου 12 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής αποτελεί παρέκκλιση από τον γενικό κανόνα, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο σε περίπτωση που υπήκοος τρίτης χώρας έχει εισέλθει παράνομα στο έδαφος κράτους μέλους.

Η χρήση τυποποιημένου εντύπου σε τέτοιες περιπτώσεις συνιστά επιλογή των κρατών μελών. Προσοχή πρέπει να δοθεί στο γεγονός ότι οι περιπτώσεις παράνομης εισόδου που καλύπτονται από το άρθρο 12 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής δεν είναι πάντοτε ίδιες με τις «περιπτώσεις διασυνοριακού χαρακτήρα» που περιγράφονται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) της οδηγίας αυτής —βλέπε ενότητα 2.1. Ένας παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας που συλλαμβάνεται στο έδαφος κράτους μέλους τρεις μήνες μετά την παράνομη είσοδο σε αυτό δεν καλύπτεται από την εξαίρεση του άρθρου 2 παράγραφος 2 στοιχείο α) της οδηγίας περί επιστροφής, αλλά ενδέχεται να καλύπτεται από την εξαίρεση του άρθρου 12 παράγραφος 3.

Παράνομη διέλευση εσωτερικών συνόρων: η παράγραφος 3 εφαρμόζεται στους υπηκόους τρίτης χώρας «που έχουν εισέλθει παράνομα στο έδαφος κράτους μέλους και δεν τους έχει χορηγηθεί, εν συνεχεία, άδεια ή δικαίωμα να παραμείνουν στο εν λόγω κράτος μέλος». Στο συγκεκριμένο πλαίσιο αυτής της διάταξης της οδηγίας περί επιστροφής, ο όρος «παράνομη είσοδος» δύναται επίσης να καλύπτει περιπτώσεις στις οποίες παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας έχει εισέλθει από άλλο κράτος μέλος παραβαίνοντας τους όρους εισόδου και παραμονής που ισχύουν στο εν λόγω κράτος μέλος. Προσοχή πρέπει να δοθεί στο γεγονός ότι σε αυτές τις συγκεκριμένες περιπτώσεις (είσοδος από άλλο κράτος μέλος) ενδέχεται να είναι εφαρμοστέο το άρθρο 6 παράγραφος 2 ή το άρθρο 6 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής.

Στο άρθρο 12 παράγραφος 3 δεν προβλέπεται καμία παρέκκλιση όσον αφορά τα ισχύοντα ένδικα μέσα. Τα ένδικα μέσα που αναφέρονται στο άρθρο 13 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής πρέπει, συνεπώς, να παρέχονται και στις περιπτώσεις όπου χρησιμοποιείται το τυποποιημένο έντυπο που αναφέρεται στο άρθρο 12 παράγραφος 3.

12.4.   Ένδικα μέσα

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 13 παράγραφοι 1 και 2

| 1. | Στον ενδιαφερόμενο υπήκοο τρίτης χώρας διατίθεται αποτελεσματικό ένδικο μέσο το οποίο του επιτρέπει να προσφεύγει κατά των αποφάσεων που αφορούν την επιστροφή ή να ζητεί την επανεξέτασή τους, όπως αναφέρεται στο άρθρο 12, παράγραφος 1, ενώπιον αρμόδιας δικαστικής ή διοικητικής αρχής ή αρμόδιου οργάνου που απαρτίζεται από μέλη αμερόληπτα και απολαύοντα εχέγγυα ανεξαρτησίας. |
| --- | --- |

1.

Αποτελεσματικά ένδικα μέσα πρέπει να παρέχονται για όλες τις αποφάσεις που αφορούν την επιστροφή. Ο όρος «αποφάσεις που αφορούν την επιστροφή» θα πρέπει να ερμηνευθεί ευρέως, καλύπτοντας τις αποφάσεις για κάθε ζήτημα που ρυθμίζεται από την οδηγία περί επιστροφής, δηλαδή αποφάσεις επιστροφής, αποφάσεις χορήγησης ή παράτασης προθεσμίας οικειοθελούς αναχώρησης, αποφάσεις απομάκρυνσης, αποφάσεις αναβολής απομάκρυνσης, αποφάσεις απαγόρευσης εισόδου, καθώς και αναστολής ή ανάκλησης απαγόρευσης εισόδου (βλέπε ενότητα 12.2). Τα διαθέσιμα ένδικα μέσα σε περίπτωση απόφασης κράτησης καθώς και παράτασης κράτησης ρυθμίζονται αναλυτικότερα στο άρθρο 15 της οδηγίας περί επιστροφής σχετικά με την κράτηση (βλέπε ενότητα 14).

Χαρακτήρας του οργάνου επανεξέτασης: σύμφωνα με τα άρθρα 6 και 13 της ΕΣΔΑ και το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, το όργανο προσφυγής πρέπει κατ' ουσίαν να είναι ένα ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο. Το άρθρο 13 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής εμπνέεται σε μεγάλο βαθμό από την κατευθυντήρια γραμμή 5.1 του Συμβουλίου της Ευρώπης και πρέπει να ερμηνευθεί σύμφωνα με τη σχετική νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Σύμφωνα με αυτή τη νομολογία, το όργανο επανεξέτασης μπορεί να είναι επίσης διοικητική αρχή, εφόσον αυτή η αρχή απαρτίζεται από μέλη που είναι αμερόληπτα και διαθέτουν εχέγγυα ανεξαρτησίας και εφόσον οι εθνικές διατάξεις προβλέπουν τη δυνατότητα επανεξέτασης της απόφασης από δικαστική αρχή, κατά τα πρότυπα που ορίζει το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων σχετικά με το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής.

Υπάρχουν αρκετές διασφαλίσεις για την αντιμετώπιση του κινδύνου ενδεχόμενης κατάχρησης της δυνατότητας προσφυγής: Το άρθρο 13 δεν προβλέπει αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα σε όλες τις περιπτώσεις (παράγραφος 2) και η δωρεάν νομική αρωγή μπορεί να περιοριστεί εάν η προσφυγή είναι απίθανο να έχει επιτυχή έκβαση (παράγραφος 4). Θα πρέπει επίσης να δοθεί έμφαση στη γενική αρχή του δεδικασμένου του ενωσιακού δικαίου.

Οι προθεσμίες άσκησης προσφυγής κατά αποφάσεων που αφορούν την επιστροφή πρέπει να καθορίζονται από την εθνική νομοθεσία. Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη, προκειμένου να αποφεύγεται η πιθανή κατάχρηση δικαιωμάτων και διαδικασιών, συγκεκριμένα δε η άσκηση προσφυγών λίγο πριν από την προγραμματισμένη ημερομηνία απομάκρυνσης, να ορίζουν τη συντομότερη δυνατή προθεσμία άσκησης προσφυγών κατά αποφάσεων επιστροφής που προβλέπει το εθνικό δίκαιο σε ανάλογες καταστάσεις, υπό την προϋπόθεση ότι το μέτρο αυτό δεν συνιστά δυσανάλογη προσβολή του δικαιώματος σε αποτελεσματικό ένδικο μέσο. Οι δικαστικές αποφάσεις θα πρέπει να εκδίδονται χωρίς άσκοπες καθυστερήσεις.

| 2. | Η αρχή ή το όργανο που αναφέρεται στην παράγραφο 1 έχει την εξουσία να επανεξετάζει αποφάσεις που αφορούν την επιστροφή, όπως αναφέρονται στο άρθρο 12, παράγραφος 1, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας προσωρινής αναστολής της επιβολής της εφαρμογής τους, εκτός εάν ισχύει ήδη προσωρινή αναστολή δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας. |
| --- | --- |

2.

Ανασταλτικό αποτέλεσμα: το όργανο προσφυγής πρέπει να έχει την εξουσία να αναστέλλει την επιβολή απόφασης επιστροφής σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Πρέπει να προβλέπεται σαφώς στην εθνική νομοθεσία ότι το ίδιο το όργανο επανεξέτασης (ο φορέας που επανεξετάζει την απόφαση που σχετίζεται με επιστροφή) έχει την εξουσία να αναστέλλει την επιβολή στο πλαίσιο μίας διαδικασίας.

Υποχρέωση χορήγησης αυτόματου ανασταλτικού αποτελέσματος σε περίπτωση κινδύνου επαναπροώθησης: Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) απαιτεί αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να θεωρηθεί ότι το πρόσωπο, κατά την επιστροφή του, θα εκτεθεί σε πραγματικό κίνδυνο κακομεταχείρισης, γεγονός που αντιβαίνει στο άρθρο 3 της ΕΣΔΑ (κίνδυνος βασανιστηρίων ή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης κατά την επιστροφή) —βλέπε άρθρο 39 του κανονισμού του ΕΔΔΑ. Το άρθρο 13 της οδηγίας περί επιστροφής —ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με τα άρθρα 5 και 9 της εν λόγω οδηγίας— υποχρεώνει, ως εκ τούτου, το όργανο επανεξέτασης να χορηγήσει αυτοδικαίως ανασταλτικό αποτέλεσμα σύμφωνα με τη συγκεκριμένη απαίτηση, εάν διακυβεύεται η αρχή της μη επαναπροώθησης.

Υποχρέωση χορήγησης αυτόματου ανασταλτικού αποτελέσματος σε περίπτωση κινδύνου οξείας και μη αναστρέψιμης επιδείνωσης της κατάστασης της υγείας: στην απόφασή του στην υπόθεση C-562/13, Abdida (68) (σκέψη 53), το ΔΕΕ επιβεβαίωσε ότι: «Τα άρθρα 5 και 13 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με τα άρθρα 19, παράγραφος 2, και 47 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική νομοθεσία η οποία δεν προβλέπει ότι η προσφυγή κατά αποφάσεως επιστροφής η εκτέλεση της οποίας ενδέχεται να εκθέσει τον υπήκοο τρίτης χώρας σε σοβαρό κίνδυνο οξείας και μη αναστρέψιμης επιδεινώσεως της υγείας του έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα».

Η Επιτροπή συνιστά τη χορήγηση αυτόματου ανασταλτικού αποτελέσματος σε προσφυγές κατά απόφασης επιστροφής μόνο στις υποχρεωτικές περιπτώσεις που προαναφέρονται, ώστε να επιτυγχάνεται η σωστή ισορροπία ανάμεσα στο δικαίωμα σε αποτελεσματικό ένδικο μέσο και στην ανάγκη διασφάλισης της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών επιστροφής. Όταν η προσφυγή αφορά άλλους λόγους (π.χ., διαδικαστικές αδυναμίες, σεβασμό της οικογενειακής ενότητας, προστασία άλλων δικαιωμάτων ή συμφερόντων) και όταν δεν απειλείται η ανθρώπινη ζωή με ανεπανόρθωτη βλάβη ή η κατάσταση της υγείας από σοβαρό κίνδυνο οξείας και μη αναστρέψιμης επιδείνωσης, το κράτος μέλος μπορεί να αποφασίσει να μην χορηγεί αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα σε προσφυγές. Οι αρμόδιες εθνικές αρχές ή φορείς πρέπει σε κάθε περίπτωση, πάντως, να διατηρούν την εξουσία να αποφασίζουν την προσωρινή αναστολή της εκτέλεσης απόφασης σε μεμονωμένες υποθέσεις όταν κρίνεται αναγκαίο για άλλους λόγους (π.χ., οικογενειακή ζωή, υγειονομική περίθαλψη ή βέλτιστο συμφέρον του παιδιού).

12.5.   Γλωσσική συνδρομή και δωρεάν νομική αρωγή

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 13 παράγραφοι 3 και 4· οδηγία 2013/32/ΕΕ («οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου») — άρθρα 20 και 21, που αντικαθιστούν το άρθρο 15 παράγραφοι 3 έως 6 της οδηγίας 2005/85/ΕΚ του Συμβουλίου (69)

| 3. | Ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας δύναται να ζητεί νομικές συμβουλές, εκπροσώπηση από δικηγόρο και, εν ανάγκη, γλωσσική συνδρομή. |
| --- | --- |

3.

Η γλωσσική συνδρομή δεν συνεπάγεται μόνο την υποχρέωση παροχής μετάφρασης μιας απόφασης (καλύπτεται ήδη από το άρθρο 12 παράγραφος 2 της οδηγίας περί επιστροφής), αλλά και την υποχρέωση παροχής συνδρομής από διερμηνείς, ώστε να μπορέσει ο υπήκοος τρίτης χώρας να ασκήσει τα διαδικαστικά δικαιώματα που του παραχωρεί το άρθρο 13 της οδηγίας.

Υπενθυμίζεται ότι στην υπόθεση Conka κατά Βελγίου (70), το ΕΔΔΑ αναγνώρισε τη διαθεσιμότητα των διερμηνέων ως έναν από τους παράγοντες που επηρεάζουν την προσβασιμότητα σε αποτελεσματικό ένδικο μέσο. Το δικαίωμα του υπηκόου τρίτης χώρας να λαμβάνει γλωσσική συνδρομή πρέπει να χορηγείται από τα κράτη μέλη κατά τρόπο ώστε να παρέχεται στον ενδιαφερόμενο σαφής και πρακτική δυνατότητα να το χρησιμοποιήσει (πρακτική αποτελεσματικότητα της διάταξης).

| 4. | Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι η απαραίτητη νομική αρωγή ή/και εκπροσώπηση παρέχεται κατόπιν αιτήσεως δωρεάν σύμφωνα με την ισχύουσα εθνική νομοθεσία ή τις διατάξεις περί νομικής αρωγής και δύνανται να ορίζουν ότι η δωρεάν νομική αρωγή ή/και εκπροσώπηση υπόκειται στους όρους του άρθρου 15, παράγραφοι 3 έως 6 της οδηγίας 2005/85/ΕΕ. |
| --- | --- |

4.

Νομική αρωγή και νομική εκπροσώπηση: η παράγραφος 4 καθορίζει σε ποιες περιπτώσεις και υπό ποιες προϋποθέσεις οφείλουν τα κράτη μέλη να καλύπτουν τις δαπάνες παροχής νομικών συμβουλών και εκπροσώπησης —παραπέμποντας ουσιαστικά στις προϋποθέσεις που απαριθμούνται στην οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου. Τα κράτη μέλη πρέπει να παρέχουν νομική αρωγή και εκπροσώπηση δωρεάν εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στην οδηγία και στην εθνική νομοθεσία εφαρμογής.

Η αίτηση για δωρεάν νομική αρωγή και/ή νομική εκπροσώπηση μπορεί να υποβληθεί από τον επιστρέφοντα ή τον εκπρόσωπό του οποιαδήποτε κατάλληλη στιγμή της διαδικασίας.

Παροχή νομικών συμβουλών από διοικητικές αρχές: νομικές συμβουλές είναι δυνατόν καταρχήν να παρέχονται επίσης από τις διοικητικές αρχές που είναι αρμόδιες για την έκδοση αποφάσεων επιστροφής, εάν οι πληροφορίες που παρέχουν είναι αντικειμενικές και αμερόληπτες (πρακτική αποτελεσματικότητα). Είναι σημαντικό οι πληροφορίες να παρέχονται από πρόσωπα που ενεργούν αμερόληπτα/ανεξάρτητα, ώστε να αποφεύγονται πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων. Συνεπώς, αυτές οι πληροφορίες δεν είναι δυνατόν να παρέχονται, φερ' ειπείν, από το πρόσωπο που αποφασίζει ή επανεξετάζει την υπόθεση. Μια ορθή πρακτική, που ήδη χρησιμοποιείται σε ορισμένα κράτη μέλη, είναι να διαχωρίζονται οι αρχές λήψης αποφάσεων από αυτές που παρέχουν νομικές και διαδικαστικές πληροφορίες. Ωστόσο, εφόσον ένα κράτος μέλος αποφασίσει να παραχωρήσει την αρμοδιότητα παροχής πληροφοριών στις αρχές λήψης αποφάσεων, πρέπει να εξασφαλιστεί σαφής διαχωρισμός των καθηκόντων για το προσωπικό, για παράδειγμα με τη δημιουργία χωριστού και ανεξάρτητου τμήματος υπεύθυνου μόνο για την παροχή νομικών και διαδικαστικών πληροφοριών.

Όροι για δωρεάν νομική αρωγή/εκπροσώπηση — παραπομπή στο άρθρο 15 παράγραφοι 3 έως 6 της οδηγίας 2005/85/ΕΚ: η αναφορά σε ορισμένους όρους/περιορισμούς που δύνανται να προβλέπουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τη δωρεάν νομική αρωγή αποτελεί δυναμική αναφορά και πρέπει να νοείται ως παραπομπή στα ισχύοντα άρθρα 20 και 21 της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου που ισχύει επί του παρόντος και έχει αντικαταστήσει την οδηγία 2005/85/ΕΚ. Σύμφωνα με τις προαναφερόμενες διατάξεις, τα κράτη μέλη δύνανται να προβλέπουν ότι δωρεάν νομική αρωγή και εκπροσώπηση παρέχεται μόνο:

| — | όταν δικαστήριο ή άλλη αρμόδια αρχή θεωρεί ότι η προσφυγή έχει πραγματικές πιθανότητες επιτυχίας, |
| --- | --- |

—

όταν δικαστήριο ή άλλη αρμόδια αρχή θεωρεί ότι η προσφυγή έχει πραγματικές πιθανότητες επιτυχίας,

| — | σε όσους δεν έχουν επαρκείς πόρους, |
| --- | --- |

—

σε όσους δεν έχουν επαρκείς πόρους,

| — | μέσω των υπηρεσιών που παρέχονται από τους νομικούς ή άλλους συμβούλους που καθορίζονται ειδικά από το εθνικό δίκαιο για συνδρομή και εκπροσώπηση των αιτούντων, |
| --- | --- |

—

μέσω των υπηρεσιών που παρέχονται από τους νομικούς ή άλλους συμβούλους που καθορίζονται ειδικά από το εθνικό δίκαιο για συνδρομή και εκπροσώπηση των αιτούντων,

| — | σε πρωτοβάθμιες διαδικασίες προσφυγής και όχι για περαιτέρω προσφυγές ή επανεξετάσεις. |
| --- | --- |

—

σε πρωτοβάθμιες διαδικασίες προσφυγής και όχι για περαιτέρω προσφυγές ή επανεξετάσεις.

Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης:

| — | να επιβάλλουν χρηματικά και/ή χρονικά όρια στη δωρεάν παροχή νομικής συνδρομής και εκπροσώπησης, εφόσον τα όρια αυτά δεν περιορίζουν αυθαιρέτως την πρόσβαση σε αυτό το δικαίωμα, |
| --- | --- |

—

να επιβάλλουν χρηματικά και/ή χρονικά όρια στη δωρεάν παροχή νομικής συνδρομής και εκπροσώπησης, εφόσον τα όρια αυτά δεν περιορίζουν αυθαιρέτως την πρόσβαση σε αυτό το δικαίωμα,

| — | να προβλέπουν ότι, όσον αφορά τα τέλη και άλλα έξοδα, η μεταχείριση των αιτούντων δεν θα είναι ευνοϊκότερη από εκείνη που επιφυλάσσεται κατά γενικό κανόνα στους υπηκόους τους σε θέματα σχετικά με τη νομική συνδρομή, |
| --- | --- |

—

να προβλέπουν ότι, όσον αφορά τα τέλη και άλλα έξοδα, η μεταχείριση των αιτούντων δεν θα είναι ευνοϊκότερη από εκείνη που επιφυλάσσεται κατά γενικό κανόνα στους υπηκόους τους σε θέματα σχετικά με τη νομική συνδρομή,

| — | να ζητήσουν να τους επιστραφεί το σύνολο ή μέρος των καταβληθέντων εξόδων εάν και από τη στιγμή που έχει βελτιωθεί σημαντικά η οικονομική κατάσταση του αιτούντος ή εάν η απόφαση χορήγησης αυτών των εξόδων είχε ληφθεί με βάση ψευδείς πληροφορίες που είχε δώσει ο αιτών. |
| --- | --- |

—

να ζητήσουν να τους επιστραφεί το σύνολο ή μέρος των καταβληθέντων εξόδων εάν και από τη στιγμή που έχει βελτιωθεί σημαντικά η οικονομική κατάσταση του αιτούντος ή εάν η απόφαση χορήγησης αυτών των εξόδων είχε ληφθεί με βάση ψευδείς πληροφορίες που είχε δώσει ο αιτών.

Αποτελεσματικά ένδικα μέσα κατά της άρνησης παροχής δωρεάν νομικής αρωγής: όταν λαμβάνεται απόφαση για τη μη παροχή δωρεάν νομικής αρωγής και εκπροσώπησης από αρχή η οποία δεν είναι δικαστήριο, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι ο αιτών έχει το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής κατά της εν λόγω απόφασης ενώπιον δικαστηρίου. Το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου περιλαμβάνεται στα θεμελιώδη δικαιώματα και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η τήρηση αυτών των δικαιωμάτων είναι υποχρεωτική ακόμη και όταν στην εφαρμοστέα νομοθεσία δεν προβλέπεται ρητώς τέτοιου είδους διαδικαστική απαίτηση.

13.   ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΕΝΟΨΕΙ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 14 παράγραφος 1

Τα κράτη μέλη, με εξαίρεση την κατάσταση που καλύπτεται από τα άρθρα 16 και 17, μεριμνούν ώστε να λαμβάνονται κατά το δυνατόν υπόψη οι ακόλουθες αρχές σε σχέση με υπηκόους τρίτων χωρών κατά το χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης, το οποίο χορηγείται σύμφωνα με το άρθρο 7 και κατά τα χρονικά διαστήματα για τα οποία αναβάλλεται η απομάκρυνση σύμφωνα με το άρθρο 9:

| α) | εξασφαλίζεται η οικογενειακή ενότητα με μέλη της οικογένειας που ευρίσκονται στο έδαφος του κράτους μέλους· |
| --- | --- |

α)

εξασφαλίζεται η οικογενειακή ενότητα με μέλη της οικογένειας που ευρίσκονται στο έδαφος του κράτους μέλους·

| β) | παρέχονται επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και κάθε απαραίτητη θεραπευτική αγωγή· |
| --- | --- |

β)

παρέχονται επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και κάθε απαραίτητη θεραπευτική αγωγή·

| γ) | παρέχεται στους ανηλίκους πρόσβαση στο βασικό εκπαιδευτικό σύστημα, ανάλογα με τη διάρκεια της διαμονής τους· |
| --- | --- |

γ)

παρέχεται στους ανηλίκους πρόσβαση στο βασικό εκπαιδευτικό σύστημα, ανάλογα με τη διάρκεια της διαμονής τους·

| δ) | λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των ευάλωτων ατόμων. |
| --- | --- |

δ)

λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των ευάλωτων ατόμων.

Ιστορική υπενθύμιση/εξήγηση: η οδηγία περί επιστροφής παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα είτε να εκδίδουν αποφάσεις επιστροφής για τους παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών είτε να χορηγούν δικαίωμα παραμονής. Η προσέγγιση αυτή αναμένεται να συμβάλει στη μείωση των γκρίζων ζωνών. Ωστόσο, στην πράξη, μπορεί επίσης να αυξήσει τον απόλυτο αριθμό των περιπτώσεων στις οποίες τα κράτη μέλη εκδίδουν αποφάσεις επιστροφής που δεν μπορούν να εφαρμοστούν λόγω πρακτικών ή νομικών εμποδίων στην απομάκρυνση (π.χ., καθυστερήσεις στην εξασφάλιση των αναγκαίων εγγράφων από τρίτες χώρες και περιπτώσεις μη επαναπροώθησης). Για να αποφευχθεί η δημιουργία νομικού κενού όσον αφορά τα άτομα αυτά, η Επιτροπή είχε προτείνει τη διασφάλιση ελάχιστων προϋποθέσεων παραμονής για τους παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών για τους οποίους η επιβολή της απόφασης επιστροφής έχει αναβληθεί ή η απομάκρυνση των οποίων δεν είναι δυνατή, με γνώμονα ένα σύνολο προϋποθέσεων που προβλέπονται ήδη στα άρθρα 7 έως 10, 15 και 17 έως 20 της οδηγίας 2003/9/ΕΚ του Συμβουλίου (71) (οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής), και οι οποίες καλύπτουν —κατ' ουσίαν— τέσσερα βασικά δικαιώματα: 1) οικογενειακή ενότητα, 2) ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, 3) μαθητεία και εκπαίδευση ανηλίκων και 4) σεβασμός των ιδιαίτερων αναγκών των ευάλωτων ατόμων. Η πρόταση της Επιτροπής δεν περιλάμβανε αναφορά σε άλλα σημαντικά δικαιώματα της οδηγίας για τις συνθήκες υποδοχής, όπως η πρόσβαση στην απασχόληση και οι υλικές συνθήκες υποδοχής. Μετά τις διαπραγματεύσεις, κατά τη διάρκεια των οποίων εκφράστηκαν ανησυχίες ότι οι αναφορές στην οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής θα μπορούσαν να εκληφθούν ως «αναβάθμιση» της κατάστασης των παράτυπων μεταναστών, στέλνοντας με τον τρόπο αυτό λανθασμένο πολιτικό μήνυμα, καταρτίστηκε αυτόνομος κατάλογος δικαιωμάτων.

Το άρθρο 14 παράγραφος 1 καλύπτει ευρύ φάσμα περιπτώσεων: καλύπτει την περίοδο οικειοθελούς αναχώρησης καθώς και κάθε περίοδο κατά την οποία η απομάκρυνση έχει αναβληθεί επισήμως ή εκ των πραγμάτων σύμφωνα με το άρθρο 9 της οδηγίας περί επιστροφής (π.χ., προσφυγή με ανασταλτικό αποτέλεσμα, πιθανή παραβίαση της αρχής μη επαναπροώθησης, λόγοι υγείας, τεχνικοί λόγοι, αποτυχημένες προσπάθειες απομάκρυνσης λόγω αδυναμίας διαπίστωσης της ταυτότητας). Οι περίοδοι κράτησης εξαιρούνται ρητώς, καθώς οι σχετικές εγγυήσεις ρυθμίζονται από άλλες πράξεις (βλέπε ενότητα 15).

Η παροχή επείγουσας υγειονομικής περίθαλψης και της απαραίτητης θεραπευτικής αγωγής συνιστά βασικό ελάχιστο δικαίωμα και η πρόσβαση σε αυτήν δεν πρέπει να εξαρτάται από την καταβολή τελών.

Πρόσβαση στην εκπαίδευση: ο περιορισμός «ανάλογα με τη διάρκεια της διαμονής τους» δεν πρέπει να ερμηνεύεται συσταλτικά. Σε περίπτωση αμφιβολίας σχετικά με την πιθανή διάρκεια διαμονής πριν από την επιστροφή, είναι προτιμότερο να παρέχεται πρόσβαση στην εκπαίδευση παρά να μην παρέχεται. Η εθνική πρακτική σύμφωνα με την οποία η πρόσβαση στο εκπαιδευτικό σύστημα παρέχεται συνήθως μόνον όταν η διάρκεια παραμονής υπερβαίνει τις δεκατέσσερις ημέρες μπορεί να θεωρείται αποδεκτή. Όσον αφορά τα πρακτικά προβλήματα, όπως στις περιπτώσεις στις οποίες ο ανήλικος δεν διαθέτει έγγραφο που να αποδεικνύει την εκπαίδευση που έχει ήδη λάβει σε άλλες χώρες ή στις περιπτώσεις στις οποίες ο ανήλικος δεν μιλά καμία από τις γλώσσες στις οποίες μπορεί να παρασχεθεί η εκπαίδευση στο κράτος μέλος, πρέπει να βρεθούν κατάλληλες λύσεις σε εθνικό επίπεδο, με γνώμονα το πνεύμα της οδηγίας και τις συναφείς πράξεις διεθνούς δικαίου, όπως η σύμβαση του 1989 για τα Δικαιώματα του Παιδιού και το Γενικό Σχόλιο αριθ. 6 αυτής (72). Το κεκτημένο στον τομέα του ασύλου (ιδίως το άρθρο 14 της οδηγίας για τις συνθήκες υποδοχής) μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ως πηγή έμπνευσης.

Άλλες βασικές ανάγκες: στην απόφασή του στην υπόθεση C-562/13, Abdida, το ΔΕΕ έκρινε ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται να καλύπτουν και άλλες βασικές ανάγκες, ώστε να διασφαλίζουν ότι όντως παρέχονται επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και κάθε απαραίτητη θεραπευτική αγωγή κατά την περίοδο στην οποία το εκάστοτε κράτος μέλος υποχρεούται να αναβάλει την απομάκρυνση. Απόκειται στα κράτη μέλη να καθορίσουν τη μορφή που πρέπει να προσλαμβάνει η κάλυψη των βασικών αναγκών του οικείου υπηκόου τρίτης χώρας.

Το σκεπτικό στο οποίο βασίστηκε το ΔΕΕ για να επιβάλει αυτή την υποχρέωση ήταν ότι η παροχή επείγουσας υγειονομικής περίθαλψης και κάθε απαραίτητης θεραπευτικής αγωγής, που προβλέπει το άρθρο 14 παράγραφος 1 στοιχείο β) της οδηγίας περί επιστροφής, είναι πιθανό να μην μπορεί να παραγάγει αποτελέσματα εάν δεν συνοδεύεται από την κάλυψη των βασικών αναγκών του οικείου υπηκόου τρίτης χώρας. Βάσει του σκεπτικού του ΔΕΕ, και υπό το φως των ενδείξεων που προβλέπονται στη σχετική νομολογία του ΕΔΔΑ, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η άσκηση των λοιπών δικαιωμάτων που απαριθμούνται στο άρθρο 14 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής (όπως, ειδικότερα, η πρόσβαση στην εκπαίδευση και η συνεκτίμηση των αναγκών των ευάλωτων προσώπων) οδηγεί στη συνακόλουθη υποχρέωση κάλυψης των βασικών αναγκών του υπηκόου τρίτης χώρας.

Μολονότι δεν υφίσταται καμία γενική νομική υποχρέωση βάσει του δικαίου της ΕΕ για κάλυψη των βασικών αναγκών όλων των υπηκόων τρίτων χωρών ενόψει της επιστροφής, η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να προβλέπουν την κάλυψη αυτή βάσει του εθνικού δικαίου ούτως ώστε να εξασφαλίζονται ανθρώπινες και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης για τους επιστρέφοντες.

13.1.   Γραπτή βεβαίωση

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 14 παράγραφος 2

Τα κράτη μέλη παρέχουν στα αναφερόμενα στην παράγραφο 1 πρόσωπα γραπτή βεβαίωση, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, ότι η περίοδος οικειοθελούς αναχώρησης έχει παραταθεί σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 2 ή ότι η απόφαση επιστροφής δεν θα εκτελεσθεί προσωρινά.

Στην αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας περί επιστροφής προβλέπονται τα ακόλουθα: «Προκειμένου τα πρόσωπα αυτά να είναι σε θέση να αποδεικνύουν την ειδική τους κατάσταση σε περίπτωση διοικητικών ή άλλων ελέγχων, θα πρέπει να τους παρέχεται γραπτή βεβαίωση σχετικά με την κατάστασή τους. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια σχετικά με τον τύπο και τη μορφή της γραπτής βεβαίωσης, και θα πρέπει να μπορούν να την περιλαμβάνουν σε αποφάσεις περί επιστροφής που εκδίδονται βάσει της παρούσας οδηγίας».

Μορφή της γραπτής βεβαίωσης: Τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια ως προς αυτό. Η βεβαίωση μπορεί να είναι είτε χωριστό έγγραφο που εκδίδεται από τις εθνικές αρχές είτε μέρος επίσημης απόφασης που σχετίζεται με την επιστροφή. Είναι σημαντικό να παρέχει στον επιστρέφοντα τη δυνατότητα να αποδεικνύει σαφώς – σε περίπτωση αστυνομικού ελέγχου – ότι υπόκειται ήδη σε απόφαση επιστροφής που εκκρεμεί και ότι του έχει χορηγηθεί προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης, ότι έχει αναβληθεί επισήμως η απομάκρυνση ή ότι υπόκειται σε απόφαση επιστροφής η οποία δεν μπορεί προσωρινά να εφαρμοστεί. Η βεβαίωση πρέπει να προσδιορίζει, εφόσον είναι δυνατό, τη διάρκεια της περιόδου οικειοθελούς αναχώρησης ή της αναβολής.

Στα κράτη μέλη στα οποία τα συστήματα ανταλλαγής δεδομένων επιτρέπουν την ταχεία εξακρίβωση της κατάστασης των παράτυπων μεταναστών σε περίπτωση αστυνομικού ελέγχου, βάσει ορισμένων προσωπικών δεδομένων ή αριθμών αναφοράς, η απαίτηση της γραπτής βεβαίωσης θεωρείται ότι εκπληρώνεται εάν παρέχεται στο πρόσωπο (ή το πρόσωπο διαθέτει ήδη) έγγραφα που περιλαμβάνουν τα εν λόγω προσωπικά δεδομένα ή αριθμούς αναφοράς.

13.2.   Καταστάσεις παρατεταμένης παρατυπίας

Μη υποχρέωση χορήγησης άδειας σε επιστρέφοντες που δεν μπορούν να απομακρυνθούν: τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται να χορηγούν άδεια στους επιστρέφοντες όταν καθίσταται σαφές ότι δεν υπάρχει πλέον εύλογη προοπτική απομάκρυνσης, αν και μπορούν πάντως να αποφασίσουν να το πράξουν κατ' εφαρμογή του άρθρου 6 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 5.6).

Εν προκειμένω, το ΔΕΕ παρείχε ρητές διευκρινίσεις στην απόφασή του στην υπόθεση C-146/14, Mahdi (73) (σκέψεις 87 και 88): «[...] η τελευταία δεν έχει ως αντικείμενο να ρυθμίσει τις προϋποθέσεις διαμονής στο έδαφος κράτους μέλους υπηκόων τρίτων χωρών παρανόμως διαμενόντων στην ημεδαπή, έναντι των οποίων δεν μπορεί να εκτελεστεί απόφαση περί επιστροφής τους. [...] Εντούτοις, το άρθρο 6, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να χορηγούν αυτοτελή τίτλο διαμονής ή άλλη άδεια παρέχουσα το δικαίωμα διαμονής για λόγους φιλευσπλαχνίας ή για ανθρωπιστικούς ή άλλους λόγους σε υπήκοο τρίτης χώρας που παρανόμως διαμένει στο έδαφός τους».

Κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τη χορήγηση αδειών: όπως τονίστηκε προηγουμένως, δεν υφίσταται νομική υποχρέωση χορήγησης αδειών σε επιστρέφοντες που δεν μπορούν να απομακρυνθούν και, ως προς αυτό, τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια. Σε αυτό το πλαίσιο, συνιστάται τα κριτήρια αξιολόγησης που μπορούν να λαμβάνονται υπόψη από τα κράτη μέλη να περιλαμβάνουν τόσο ατομικά (σχετικά με την περίπτωση) όσο και οριζόντια (σχετικά με την πολιτική) στοιχεία, όπως για παράδειγμα:

| — | η συνεργάσιμη/μη συνεργάσιμη συμπεριφορά του επιστρέφοντος, |
| --- | --- |

—

η συνεργάσιμη/μη συνεργάσιμη συμπεριφορά του επιστρέφοντος,

| — | η πραγματική διάρκεια παραμονής του επιστρέφοντος στο κράτος μέλος, |
| --- | --- |

—

η πραγματική διάρκεια παραμονής του επιστρέφοντος στο κράτος μέλος,

| — | οι προσπάθειες ένταξης του επιστρέφοντος, |
| --- | --- |

—

οι προσπάθειες ένταξης του επιστρέφοντος,

| — | η προσωπική συμπεριφορά του επιστρέφοντος, |
| --- | --- |

—

η προσωπική συμπεριφορά του επιστρέφοντος,

| — | οι οικογενειακοί δεσμοί, |
| --- | --- |

—

οι οικογενειακοί δεσμοί,

| — | ανθρωπιστικοί λόγοι, |
| --- | --- |

—

ανθρωπιστικοί λόγοι,

| — | το ενδεχόμενο επιστροφής στο άμεσο μέλλον, |
| --- | --- |

—

το ενδεχόμενο επιστροφής στο άμεσο μέλλον,

| — | η ανάγκη να αποφεύγεται η επιβράβευση της παρατυπίας, |
| --- | --- |

—

η ανάγκη να αποφεύγεται η επιβράβευση της παρατυπίας,

| — | ο αντίκτυπος των μέτρων ρύθμισης στις μεταναστευτικές τάσεις των δυνητικών (παράτυπων) μεταναστών, |
| --- | --- |

—

ο αντίκτυπος των μέτρων ρύθμισης στις μεταναστευτικές τάσεις των δυνητικών (παράτυπων) μεταναστών,

| — | το ενδεχόμενο δευτερευουσών μετακινήσεων εντός του χώρου Σένγκεν. |
| --- | --- |

—

το ενδεχόμενο δευτερευουσών μετακινήσεων εντός του χώρου Σένγκεν.

14.   ΚΡΑΤΗΣΗ

Οι διαδικαστικές εγγυήσεις που απαριθμούνται στο άρθρο 12 (μορφή και μετάφραση) και στο άρθρο 13 (αποτελεσματικό ένδικο μέσο και δωρεάν νομική αρωγή) της οδηγίας περί επιστροφής αποτελούν ρητή έκφραση των θεμελιωδών δικαιωμάτων χρηστής διοίκησης, ακρόασης, πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου, τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως εκ τούτου, η τήρηση των εν λόγω δικαιωμάτων είναι υποχρεωτική, μεταξύ άλλων και στις αποφάσεις κράτησης.

Πέραν των εν λόγω γενικών απαιτήσεων, το άρθρο 15 της οδηγίας περί επιστροφής θέτει ορισμένες απαιτήσεις που ισχύουν ειδικά για τις αποφάσεις κράτησης.

14.1.   Περιστάσεις που δικαιολογούν την κράτηση

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 15 παράγραφος 1

Εκτός εάν στη συγκεκριμένη περίπτωση δύνανται να εφαρμοσθούν αποτελεσματικά άλλα επαρκή αλλά λιγότερο αναγκαστικά μέτρα, τα κράτη μέλη μπορούν να θέτουν απλώς υπό κράτηση υπήκοο τρίτης χώρας υποκείμενο σε διαδικασίες επιστροφής, για την προετοιμασία της επιστροφής και/ή τη διεκπεραίωση της διαδικασίας απομάκρυνσης, ιδίως όταν:

| α) | υπάρχει κίνδυνος διαφυγής, ή |
| --- | --- |

α)

υπάρχει κίνδυνος διαφυγής, ή

| β) | ο συγκεκριμένος υπήκοος τρίτης χώρας αποφεύγει ή παρεμποδίζει την προετοιμασία της επιστροφής ή τη διαδικασία απομάκρυνσης. |
| --- | --- |

β)

ο συγκεκριμένος υπήκοος τρίτης χώρας αποφεύγει ή παρεμποδίζει την προετοιμασία της επιστροφής ή τη διαδικασία απομάκρυνσης.

Οποιαδήποτε κράτηση έχει τη μικρότερη δυνατή διάρκεια και διατηρείται μόνο καθόσον χρόνο η διαδικασία απομάκρυνσης εξελίσσεται και εκτελείται με τη δέουσα επιμέλεια.

Η χρήση της κράτησης για τους σκοπούς της απομάκρυνσης συνιστά σοβαρή παραβίαση του θεμελιώδους δικαιώματος των προσώπων στην ελευθερία και ως εκ τούτου υπόκειται σε αυστηρούς περιορισμούς.

Υποχρέωση επιβολής της κράτησης μόνον ως μέτρου έσχατης ανάγκης: Σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να λαμβάνουν «όλα τα αναγκαία μέτρα» για να εκτελέσουν τις αποφάσεις επιστροφής. Η δυνατότητα χρήσης της κράτησης είναι ένα από τα πιθανά μέτρα που μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα κράτη μέλη ως μέτρο έσχατης ανάγκης. Στο πλαίσιο αυτό, το ΔΕΕ τόνισε ρητώς στην απόφασή του στην υπόθεση C-61/11, El Dridi (σκέψη 41), ότι η οδηγία περί επιστροφής προβλέπει «μια διαβάθμιση των μέτρων που πρέπει να ληφθούν προκειμένου να εκτελεσθεί η απόφαση περί επιστροφής, διαβάθμιση που κυμαίνεται από το μέτρο που αφήνει τη μεγαλύτερη ελευθερία στον ενδιαφερόμενο, ήτοι η χορήγηση προθεσμίας για την οικειοθελή του αναχώρηση, έως μέτρα που περιορίζουν περισσότερο την ελευθερία αυτή, ήτοι η κράτηση σε ειδικές εγκαταστάσεις».

Η υποχρέωση εφαρμογής του μέτρου της κράτησης επιβάλλεται στα κράτη μέλη μόνο στις περιπτώσεις στις οποίες είναι σαφές ότι η χρήση της κράτησης είναι ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο μπορεί να εξασφαλιστεί η προετοιμασία της επιστροφής και η διεκπεραίωση της διαδικασίας απομάκρυνσης (αναγκαιότητα της κράτησης). Οποιαδήποτε κράτηση βασίζεται σε εξατομικευμένη αξιολόγηση κάθε περίπτωσης και έχει τη μικρότερη δυνατή διάρκεια, ενώ διατηρείται μόνο καθόσον χρόνο η διαδικασία απομάκρυνσης εξελίσσεται και εκτελείται με τη δέουσα επιμέλεια (αναλογικότητα της κράτησης).

Λόγοι κράτησης: ο μοναδικός νόμιμος σκοπός της κράτησης σύμφωνα με την οδηγία περί επιστροφής είναι η προετοιμασία της επιστροφής και/ή η διεκπεραίωση της διαδικασίας απομάκρυνσης, ιδίως όταν 1) υπάρχει κίνδυνος διαφυγής ή 2) ο υπήκοος τρίτης χώρας αποφεύγει ή παρεμποδίζει την προετοιμασία της επιστροφής ή τη διαδικασία απομάκρυνσης. Όταν υφίστανται τέτοιοι λόγοι κράτησης, και όταν δεν δύνανται να εφαρμοστούν αποτελεσματικά λιγότερο αναγκαστικά μέτρα σε συγκεκριμένη περίπτωση (έσχατη λύση), τα κράτη μέλη δικαιούνται και θα πρέπει να χρησιμοποιούν το μέτρο της κράτησης για το διάστημα που είναι απαραίτητο προκειμένου να διασφαλιστεί η επιτυχής εκτέλεση των διαδικασιών επιστροφής σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 8 της οδηγίας περί επιστροφής.

Μολονότι στην οδηγία περί επιστροφής η διατύπωση έχει τη μορφή ενδεικτικού καταλόγου («
  ιδίως
  »), αυτές οι δύο συγκεκριμένες περιπτώσεις καλύπτουν τα βασικά σενάρια που αντιμετωπίζονται στην πράξη και που δικαιολογούν την κράτηση με σκοπό την προετοιμασία και την οργάνωση της επιστροφής και την εκτέλεση της διαδικασίας απομάκρυνσης. Η ύπαρξη συγκεκριμένης αιτιολόγησης της κράτησης —και η μη διαθεσιμότητα αποτελεσματικών και επαρκών λιγότερο αναγκαστικών μέτρων— πρέπει να αξιολογούνται μεμονωμένα σε κάθε περίπτωση. Η απαγόρευση εισόδου στα σύνορα, η ύπαρξη καταχώρισης για απαγόρευση εισόδου στο SIS, η έλλειψη εγγράφων, η έλλειψη τόπου διαμονής, η έλλειψη συνεργασίας και άλλες σχετικές ενδείξεις/κριτήρια πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν αξιολογείται κατά πόσον υφίσταται κίνδυνος διαφυγής (βλέπε ενότητα 1.6) που μπορεί να δικαιολογεί την ανάγκη επιβολής του μέτρου της κράτησης.

Απαγόρευση της χρήσης της κράτησης για λόγους δημόσιας τάξης: η δυνατότητα διατήρησης ή παράτασης της κράτησης για λόγους δημόσιας τάξης δεν καλύπτεται από την οδηγία περί επιστροφής και τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούν την κράτηση ενόψει απομάκρυνσης ως «ήπια» μορφή φυλάκισης. Πρωταρχικός σκοπός της κράτησης ενόψει απομάκρυνσης είναι να εξασφαλίζεται ότι οι επιστρέφοντες δεν θα υπονομεύσουν, διαφεύγοντας, την εκτέλεση της υποχρέωσης επιστροφής. Σκοπός του άρθρου 15 δεν είναι η προστασία της κοινωνίας από άτομα που συνιστούν απειλή για τη δημόσια τάξη ή τη δημόσια ασφάλεια. Ο εύλογος στόχος της προστασίας της κοινωνίας πρέπει να καλύπτεται από άλλες νομοθετικές πράξεις, ιδίως από το ποινικό δίκαιο, το ποινικό διοικητικό δίκαιο και τη νομοθεσία σχετικά με τη λήξη της νόμιμης παραμονής για λόγους δημόσιας τάξης. Εν προκειμένω, το ΔΕΕ απεφάνθη στην απόφασή του στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev (74) (σκέψη 70) ότι: «Η οδηγία 2008/115/ΕΚ δεν μπορεί να αποτελέσει έρεισμα για την κράτηση ενός ατόμου για λόγους δημόσιας τάξης ή δημόσιας ασφάλειας. Κανένα συνεπώς από τα στοιχεία που αναφέρει το αιτούν δικαστήριο (επιδεικνύει επιθετική συμπεριφορά, δεν διαθέτει βιοποριστικά μέσα ούτε κατάλυμα) δεν μπορεί, καθαυτό, να συνιστά λόγο κράτησης του ενδιαφερομένου δυνάμει των διατάξεων της οδηγίας αυτής». Η συμπεριφορά του προσώπου στο παρελθόν, η οποία έθεσε σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη ή τη δημόσια ασφάλεια (π.χ., μη συμμόρφωση με το διοικητικό δίκαιο σε άλλους τομείς πέραν της μεταναστευτικής νομοθεσίας ή παραβιάσεις του ποινικού δικαίου), μπορεί, ωστόσο, να λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση του κινδύνου διαφυγής (βλέπε ενότητα 1.6). Εάν από τη συμπεριφορά του ενδιαφερομένου στο παρελθόν προκύπτει το συμπέρασμα ότι είναι πιθανόν το πρόσωπο αυτό να μην ενεργήσει σύμφωνα με τον νόμο και να αποφύγει την επιστροφή, αυτό μπορεί να δικαιολογήσει την απόφαση περί ύπαρξης κινδύνου διαφυγής.

Υποχρέωση παροχής αποτελεσματικών εναλλακτικών λύσεων αντί της κράτησης: το άρθρο 15 παράγραφος 1 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι απαιτεί από κάθε κράτος μέλος να προβλέπει στην εθνική του νομοθεσία εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης· τούτο συμβαδίζει επίσης με την αιτιολογική σκέψη 16 της οδηγίας («[...]εφόσον δεν αρκεί η εφαρμογή λιγότερο αναγκαστικών μέτρων»). Στην απόφασή του στην υπόθεση C-61/11, El Dridi (σκέψη 39), το ΔΕΕ επιβεβαίωσε ότι «[...] από τη δέκατη έκτη αιτιολογική σκέψη της προαναφερθείσας οδηγίας, όπως και από το γράμμα του άρθρου 15, παράγραφος 1, αυτής, προκύπτει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να εκτελέσουν την απομάκρυνση χρησιμοποιώντας τα κατά το δυνατόν λιγότερο αναγκαστικά μέτρα. Μόνον εάν η υπό τη μορφή απομακρύνσεως εκτέλεση της αποφάσεως περί επιστροφής κινδυνεύει, βάσει εκτιμήσεως κάθε συγκεκριμένης περιπτώσεως, να παρακωλυθεί εξαιτίας της συμπεριφοράς του ενδιαφερομένου, μπορούν τα κράτη αυτά να προβούν σε στέρηση της ελευθερίας του μέσω κρατήσεως». Αυτό δεν σημαίνει, πάντως, ότι η προγενέστερη επιβολή λιγότερο αναγκαστικού μέτρου σε υπήκοο τρίτης χώρας αποτελεί προϋπόθεση για την κράτηση.

Σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής, τα λιγότερο αναγκαστικά μέτρα πρέπει να είναι «επαρκή» και θα πρέπει να μπορούν να εφαρμοστούν «
  αποτελεσματικά
  » στον ενδιαφερόμενο υπήκοο τρίτης χώρας. Αυτό συνεπάγεται ότι, για να επιτευχθεί η συμμόρφωση με την υποχρέωση παροχής αποτελεσματικών εναλλακτικών λύσεων αντί της κράτησης, τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέπουν στο εθνικό δίκαιο εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης οι οποίες είναι σε θέση να επιτύχουν τους ίδιους στόχους κράτησης (ήτοι, αποφυγή της διαφυγής, αποτροπή του ενδεχόμενου ο υπήκοος τρίτης χώρας να αποφύγει ή να παρεμποδίσει την επιστροφή) χρησιμοποιώντας παράλληλα μέσα που προσβάλλουν σε μικρότερο βαθμό το δικαίωμα της ελευθερίας του ατόμου. Οι εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με την κράτηση και τις εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης πρέπει να αξιολογούν κατά πόσο αυτά τα λιγότερο αναγκαστικά μέτρα είναι επαρκή και αποτελεσματικά σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση.

Παραδείγματα εναλλακτικών αντί της κράτησης λύσεων είναι, μεταξύ άλλων, οι περιορισμοί ως προς τον τόπο διαμονής, τα ανοιχτά κέντρα φιλοξενίας οικογενειών, η υποστήριξη από κοινωνικό λειτουργό, η τακτική αναφορά, η παράδοση ταυτότητας/ταξιδιωτικών εγγράφων, η καταβολή εγγύησης και η ηλεκτρονική παρακολούθηση. Η UNHCR παρέχει κάποια πρακτικά παραδείγματα ορθών πρακτικών (75) στον τομέα των εναλλακτικών αντί της κράτησης λύσεων.

Οφέλη και κίνδυνοι — εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης

Τα οφέλη της παροχής εναλλακτικών αντί της κράτησης λύσεων μπορούν να περιλαμβάνουν υψηλότερα ποσοστά επιστροφής (περιλαμβανομένης της οικειοθελούς αναχώρησης), βελτίωση της συνεργασίας με τους επιστρέφοντες για την απόκτηση των αναγκαίων εγγράφων, οικονομικά οφέλη (χαμηλότερο κόστος για το κράτος) και χαμηλότερο ανθρώπινο κόστος (αποφυγή της ταλαιπωρίας που συνεπάγεται η κράτηση).

Στους κινδύνους περιλαμβάνονται η αυξημένη πιθανότητα διαφυγής, η ενδεχόμενη δημιουργία παραγόντων έλξης (οι εναλλακτικές εγκαταστάσεις κράτησης, όπως οι δομές φιλοξενίας οικογενειών, μπορεί να θεωρηθούν ελκυστικές από τους δυνητικούς παράτυπους μετανάστες) καθώς και πιθανές κοινωνικές εντάσεις στις γειτονιές με ανοιχτά κέντρα.

Σύσταση: Η πρόκληση συνίσταται στην εξεύρεση έξυπνων λύσεων με τον κατάλληλο συνδυασμό ανταμοιβών και αποτρεπτικών μέσων. Η παντελής έλλειψη αποτρεπτικών μέσων μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή ποσοστά απομάκρυνσης. Παράλληλα, ένα υπερβολικά καταπιεστικό σύστημα με πολιτική συστηματικής κράτησης μπορεί να είναι εξίσου αναποτελεσματικό, δεδομένου ότι ο επιστρέφων έχει λιγοστά κίνητρα ή παρότρυνση για συνεργασία στο πλαίσιο της διαδικασίας επιστροφής. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν και να χρησιμοποιούν ευρύ φάσμα εναλλακτικών λύσεων προκειμένου να αντιμετωπίζουν την κατάσταση των διαφόρων κατηγοριών υπηκόων τρίτων χωρών. Η εξατομικευμένη καθοδήγηση, που παρέχει στον επιστρέφοντα τη δυνατότητα να μεριμνήσει για την επιστροφή του, η παρέμβαση σε όσο το δυνατόν πιο αρχικό στάδιο της όλης διαδικασίας και η συνολική διαχείριση κάθε υπόθεσης με κύριο στόχο τη διευθέτησή της, έχουν αποδειχθεί επιτυχείς. Στόχος πρέπει να είναι η συστηματική οριζόντια καθοδήγηση όλων των πιθανών επιστρεφόντων, με την παροχή συμβουλών εγκαίρως (και όχι μόνο όταν λαμβάνονται οι αποφάσεις αναγκαστικής απομάκρυνσης) για τις δυνατότητες νόμιμης παραμονής/ασύλου καθώς και για την οικειοθελή/αναγκαστική επιστροφή.

Περαιτέρω διευκρίνιση:

| — | Πρόσωπα υποκείμενα σε διαδικασίες επιστροφής: η τυπική υποχρέωση του άρθρου 15 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής όσον αφορά τον «υποκείμενο σε διαδικασίες επιστροφής» δεν είναι συνώνυμη της έννοιας «υποκείμενος σε απόφαση επιστροφής». Η κράτηση μπορεί να έχει ήδη επιβληθεί —εφόσον πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις του άρθρου 15— πριν από τη λήψη της επίσημης απόφασης επιστροφής, για παράδειγμα όταν οι προετοιμασίες της απόφασης επιστροφής βρίσκονται σε εξέλιξη χωρίς ακόμη να έχει εκδοθεί η απόφαση επιστροφής. |
| --- | --- |

—

Πρόσωπα υποκείμενα σε διαδικασίες επιστροφής: η τυπική υποχρέωση του άρθρου 15 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής όσον αφορά τον «υποκείμενο σε διαδικασίες επιστροφής» δεν είναι συνώνυμη της έννοιας «υποκείμενος σε απόφαση επιστροφής». Η κράτηση μπορεί να έχει ήδη επιβληθεί —εφόσον πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις του άρθρου 15— πριν από τη λήψη της επίσημης απόφασης επιστροφής, για παράδειγμα όταν οι προετοιμασίες της απόφασης επιστροφής βρίσκονται σε εξέλιξη χωρίς ακόμη να έχει εκδοθεί η απόφαση επιστροφής.

Συγκεκριμένα παραδείγματα:

| — | Ενδέχεται ένας παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας να αποκρύψει (να μην αποκαλύψει) την ταυτότητά του προκειμένου να αποφύγει το ενδεχόμενο απομάκρυνσης. Στην περίπτωση αυτή, είναι νόμιμη η διατήρηση του μέτρου της κράτησης ώστε να ασκηθεί πίεση στον υπήκοο της τρίτης χώρας να συνεργαστεί και συνεπώς να διευκολύνει την απομάκρυνση;






  — | Αυτό το είδος κράτησης καλύπτεται από το άρθρο 15 παράγραφος 1 στοιχείο β) της οδηγίας περί επιστροφής, στο οποίο αναφέρεται ρητά ως λόγος κράτησης το γεγονός ότι ο υπήκοος τρίτης χώρας «
  αποφεύγει ή παρεμποδίζει [...] τη διαδικασία απομάκρυνσης
  ». Στο άρθρο 15 παράγραφος 6 στοιχείο α) αναφέρεται η άρνηση συνεργασίας ως μία από τις δύο περιπτώσεις που μπορούν να δικαιολογήσουν την παράταση του μέγιστου χρονικού διαστήματος των 12 μηνών, ενώ γενικός στόχος και σκοπός αυτού του είδους κράτησης (Beugehaft ή Durchsetzungshaft) είναι η απομάκρυνση, και όχι η τιμωρία. Σε κάθε περίπτωση κράτησης ενόψει απομάκρυνσης πρέπει να τηρείται το άρθρο 15 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής: «Οσάκις καθίσταται πρόδηλο ότι δεν υφίσταται πλέον λογικά προοπτική απομάκρυνσης για νομικούς ή άλλους λόγους ή όταν παύουν να ισχύουν οι όροι της παραγράφου 1, η κράτηση παύει να δικαιολογείται και το συγκεκριμένο πρόσωπο απολύεται αμέσως». Αυτό σημαίνει ότι στις περιπτώσεις στις οποίες καθίσταται σαφές ότι δεν υπάρχει πλέον λογική προοπτική απομάκρυνσης, η κράτηση πρέπει να τερματιστεί, για παράδειγμα όταν είναι σαφές ότι τα έγγραφα που πρέπει να εκδοθούν από τρίτη χώρα θα καθυστερήσουν υπερβολικά ή δεν θα εκδοθούν καθόλου, ακόμη και αν ο κρατούμενος δεχθεί να συνεργαστεί. |
| --- | --- | --- |

—

Ενδέχεται ένας παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας να αποκρύψει (να μην αποκαλύψει) την ταυτότητά του προκειμένου να αποφύγει το ενδεχόμενο απομάκρυνσης. Στην περίπτωση αυτή, είναι νόμιμη η διατήρηση του μέτρου της κράτησης ώστε να ασκηθεί πίεση στον υπήκοο της τρίτης χώρας να συνεργαστεί και συνεπώς να διευκολύνει την απομάκρυνση;

—

Αυτό το είδος κράτησης καλύπτεται από το άρθρο 15 παράγραφος 1 στοιχείο β) της οδηγίας περί επιστροφής, στο οποίο αναφέρεται ρητά ως λόγος κράτησης το γεγονός ότι ο υπήκοος τρίτης χώρας «
  αποφεύγει ή παρεμποδίζει [...] τη διαδικασία απομάκρυνσης
  ». Στο άρθρο 15 παράγραφος 6 στοιχείο α) αναφέρεται η άρνηση συνεργασίας ως μία από τις δύο περιπτώσεις που μπορούν να δικαιολογήσουν την παράταση του μέγιστου χρονικού διαστήματος των 12 μηνών, ενώ γενικός στόχος και σκοπός αυτού του είδους κράτησης (Beugehaft ή Durchsetzungshaft) είναι η απομάκρυνση, και όχι η τιμωρία. Σε κάθε περίπτωση κράτησης ενόψει απομάκρυνσης πρέπει να τηρείται το άρθρο 15 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής: «Οσάκις καθίσταται πρόδηλο ότι δεν υφίσταται πλέον λογικά προοπτική απομάκρυνσης για νομικούς ή άλλους λόγους ή όταν παύουν να ισχύουν οι όροι της παραγράφου 1, η κράτηση παύει να δικαιολογείται και το συγκεκριμένο πρόσωπο απολύεται αμέσως». Αυτό σημαίνει ότι στις περιπτώσεις στις οποίες καθίσταται σαφές ότι δεν υπάρχει πλέον λογική προοπτική απομάκρυνσης, η κράτηση πρέπει να τερματιστεί, για παράδειγμα όταν είναι σαφές ότι τα έγγραφα που πρέπει να εκδοθούν από τρίτη χώρα θα καθυστερήσουν υπερβολικά ή δεν θα εκδοθούν καθόλου, ακόμη και αν ο κρατούμενος δεχθεί να συνεργαστεί.

| — | Είναι δυνατή η διατήρηση της κράτησης εάν ο επιστρέφων υποβάλει αίτηση ασύλου;






  — | Η απάντηση παρέχεται στην απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-534/11, Arslan (76) (σκέψεις 49 και 63): «Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ [...] δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση υπηκόου τρίτης χώρας που έχει υποβάλει αίτηση διεθνούς προστασίας, υπό την έννοια της οδηγίας 2005/85/ΕΚ, τούτο δε κατά την περίοδο μεταξύ της υποβολής της εν λόγω αιτήσεως και της εκδόσεως της αποφάσεως πρώτου βαθμού που αποφαίνεται επί της αιτήσεως αυτής ή, ενδεχομένως, της εκβάσεως της προσφυγής που ασκήθηκε κατά της εν λόγω αποφάσεως. [...] Οι οδηγίες 2003/9/ΕΚ και 2005/85/ΕΚ δεν απαγορεύουν τη διατήρηση της κρατήσεως υπηκόου τρίτης χώρας ο οποίος υπέβαλε αίτηση διεθνούς προστασίας κατά την έννοια της οδηγίας 2008/85/ΕΚ αφού τέθηκε υπό κράτηση δυνάμει του άρθρου 15 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, βάσει διατάξεως του εθνικού δικαίου, αν προκύπτει, κατόπιν κατά περίπτωση εκτιμήσεως του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων, ότι η αίτηση υποβλήθηκε με μοναδικό σκοπό να καθυστερήσει ή να ματαιωθείη εκτέλεση της αποφάσεως περί επιστροφής και ότι είναι αντικειμενικώς αναγκαία η διατήρηση του μέτρου της κρατήσεως για να αποτραπεί το ενδεχόμενο να αποφύγει οριστικά ο ενδιαφερόμενος την επιστροφή του». Σημείωση: η ανωτέρω αναφορά στο «εθνικό δίκαιο» σχετίζεται με τους εθνικούς κανόνες όσον αφορά την κράτηση για λόγους ασύλου οι οποίοι μεταφέρουν —κατά περίπτωση— τις σχετικές με την κράτηση απαιτήσεις του κεκτημένου της ΕΕ σε θέματα ασύλου. |
| --- | --- | --- |

—

Είναι δυνατή η διατήρηση της κράτησης εάν ο επιστρέφων υποβάλει αίτηση ασύλου;

—

Η απάντηση παρέχεται στην απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-534/11, Arslan (76) (σκέψεις 49 και 63): «Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ [...] δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση υπηκόου τρίτης χώρας που έχει υποβάλει αίτηση διεθνούς προστασίας, υπό την έννοια της οδηγίας 2005/85/ΕΚ, τούτο δε κατά την περίοδο μεταξύ της υποβολής της εν λόγω αιτήσεως και της εκδόσεως της αποφάσεως πρώτου βαθμού που αποφαίνεται επί της αιτήσεως αυτής ή, ενδεχομένως, της εκβάσεως της προσφυγής που ασκήθηκε κατά της εν λόγω αποφάσεως. [...] Οι οδηγίες 2003/9/ΕΚ και 2005/85/ΕΚ δεν απαγορεύουν τη διατήρηση της κρατήσεως υπηκόου τρίτης χώρας ο οποίος υπέβαλε αίτηση διεθνούς προστασίας κατά την έννοια της οδηγίας 2008/85/ΕΚ αφού τέθηκε υπό κράτηση δυνάμει του άρθρου 15 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, βάσει διατάξεως του εθνικού δικαίου, αν προκύπτει, κατόπιν κατά περίπτωση εκτιμήσεως του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων, ότι η αίτηση υποβλήθηκε με μοναδικό σκοπό να καθυστερήσει ή να ματαιωθείη εκτέλεση της αποφάσεως περί επιστροφής και ότι είναι αντικειμενικώς αναγκαία η διατήρηση του μέτρου της κρατήσεως για να αποτραπεί το ενδεχόμενο να αποφύγει οριστικά ο ενδιαφερόμενος την επιστροφή του». Σημείωση: η ανωτέρω αναφορά στο «εθνικό δίκαιο» σχετίζεται με τους εθνικούς κανόνες όσον αφορά την κράτηση για λόγους ασύλου οι οποίοι μεταφέρουν —κατά περίπτωση— τις σχετικές με την κράτηση απαιτήσεις του κεκτημένου της ΕΕ σε θέματα ασύλου.

14.2.   Μορφή και αρχική επανεξέταση της απόφασης κράτησης

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 15 παράγραφος 2

Η κράτηση διατάσσεται από τις διοικητικές ή δικαστικές αρχές.

Η κράτηση διατάσσεται εγγράφως και συνοδεύεται από πραγματική και νομική αιτιολόγηση.

Όταν η διαταγή κράτησης εκδίδεται από διοικητικές αρχές, τα κράτη μέλη:

| α) | είτε προβλέπουν την ταχεία δικαστική επανεξέταση της νομιμότητας της κράτησης που αποφασίζεται το συντομότερο δυνατό μετά την έναρξη της κράτησης, |
| --- | --- |

α)

είτε προβλέπουν την ταχεία δικαστική επανεξέταση της νομιμότητας της κράτησης που αποφασίζεται το συντομότερο δυνατό μετά την έναρξη της κράτησης,

| β) | είτε χορηγούν στο συγκεκριμένο υπήκοο τρίτης χώρας το δικαίωμα να κινήσει διαδικασία για την ταχεία δικαστική επανεξέταση της νομιμότητας της κράτησής του που αποφασίζεται το συντομότερο δυνατό μετά την έναρξη της σχετικής διαδικασίας· εν τοιαύτη περιπτώσει, τα κράτη μέλη ενημερώνουν αμέσως τους ενδιαφερομένους υπηκόους τρίτων χωρών σχετικά με τη δυνατότητα διεξαγωγής τέτοιας διαδικασίας. |
| --- | --- |

β)

είτε χορηγούν στο συγκεκριμένο υπήκοο τρίτης χώρας το δικαίωμα να κινήσει διαδικασία για την ταχεία δικαστική επανεξέταση της νομιμότητας της κράτησής του που αποφασίζεται το συντομότερο δυνατό μετά την έναρξη της σχετικής διαδικασίας· εν τοιαύτη περιπτώσει, τα κράτη μέλη ενημερώνουν αμέσως τους ενδιαφερομένους υπηκόους τρίτων χωρών σχετικά με τη δυνατότητα διεξαγωγής τέτοιας διαδικασίας.

Ο συγκεκριμένος υπήκοος τρίτης χώρας απολύεται αμέσως εάν η κράτηση δεν είναι νόμιμη.

Οι δικαστικές αρχές μπορεί να περιλαμβάνουν στη σύνθεσή τους δικαστές αλλά δεν είναι απαραίτητο να απαρτίζονται μόνον από αυτούς. Σύμφωνα με τη νομολογία του ΕΔΔΑ, οι εν λόγω αρχές πρέπει να είναι ανεξάρτητες και αμερόληπτες και να προσφέρουν δικονομικά εχέγγυα διαδικασίας εκατέρωθεν ακρόασης.

Πεδίο εφαρμογής της δικαστικής επανεξέτασης: στην επανεξέταση πρέπει να αξιολογούνται όλες οι πτυχές που αναφέρονται ρητά στο άρθρο 15 της οδηγίας περί επιστροφής, εστιάζοντας τόσο στα νομικά ζητήματα (π.χ., ορθότητα της διαδικασίας και της απόφασης κράτησης από διαδικαστική/νομική άποψη) όσο και στα πραγματικά ζητήματα (π.χ., προσωπική κατάσταση του κρατουμένου, οικογενειακοί δεσμοί στη χώρα, εγγυήσεις αναχώρησης από την επικράτεια, λογική προοπτική απομάκρυνσης).

Μέγιστη διάρκεια της «ταχείας δικαστικής επανεξέτασης»: το κείμενο της οδηγίας περί επιστροφής στηρίζεται στη διατύπωση του άρθρου 5 παράγραφος 4 της ΕΣΔΑ που απαιτεί την έκδοση δικαστικής απόφασης «εντός βραχείας προθεσμίας». Στη συναφή νομολογία του ΕΔΔΑ διευκρινίζεται ότι το μέγιστο αποδεκτό χρονικό διάστημα (ήτοι, εύλογη προθεσμία) δεν μπορεί να ορίζεται κατά τρόπο αφηρημένο. Πρέπει να καθορίζεται με βάση τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης, λαμβανομένης υπόψη της πολυπλοκότητας της διαδικασίας καθώς και της συμπεριφοράς των αρχών και του αιτούντος. Η λήψη απόφασης σε λιγότερο από μία εβδομάδα μπορεί ασφαλώς να θεωρηθεί ορθή πρακτική που συνάδει με τη νομική απαίτηση της ταχύτητας.

Η απαίτηση έγγραφης απόφασης ισχύει επίσης για τις αποφάσεις παράτασης: η απαίτηση έκδοσης έγγραφης απόφασης που συνοδεύεται από αιτιολόγηση ισχύει επίσης για τις αποφάσεις που σχετίζονται με την παράταση της κράτησης. Στην απόφασή του στην υπόθεση C-146/14, Mahdi, το ΔΕΕ διευκρίνισε ρητώς (σκέψη 44): «Η εν λόγω απαίτηση εκδόσεως έγγραφης αποφάσεως πρέπει να νοείται ως αναφερόμενη οπωσδήποτε σε κάθε είδους απόφαση επί της παρατάσεως της κρατήσεως, δεδομένου ότι, αφενός, η κράτηση και η παράταση αυτής είναι αναλόγου φύσεως, καθόσον αμφότερες έχουν ως αποτέλεσμα τη στέρηση της ελευθερίας του ενδιαφερόμενου υπηκόου τρίτης χώρας προκειμένου να προετοιμαστεί η επιστροφή του ή/και να πραγματοποιηθεί η απομάκρυνσή του από τη χώρα, ενώ, αφετέρου, σε καθεμία από τις δύο αυτές περιπτώσεις, ο αλλοδαπός πρέπει να είναι σε θέση να γνωρίζει τους λόγους της αποφάσεως που λαμβάνεται έναντι του ιδίου».

Όλες οι εγγυήσεις που είναι εγγενείς στον σεβασμό του δικαιώματος ακρόασης εφαρμόζονται στις αποφάσεις κράτησης και στις αποφάσεις παράτασης της κράτησης. Ωστόσο, η μη τήρηση του εν λόγω δικαιώματος καθιστά μια απόφαση άκυρη μόνον εφόσον το αποτέλεσμα της διαδικασίας θα ήταν διαφορετικό εάν είχε τηρηθεί το δικαίωμα — βλέπε υπόθεση C-383/13, G & R: «[...] το δίκαιο της Ένωσης, και ειδικότερα το άρθρο 15, παράγραφοι 2 και 6, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι, όταν, στο πλαίσιο διοικητικής διαδικασίας, η παράταση μέτρου κρατήσεως αποφασίστηκε μη τηρηθέντος του δικαιώματος ακροάσεως, ο εθνικός δικαστής που καλείται να αξιολογήσει τη νομιμότητα της αποφάσεως αυτής δύναται να διατάξει την άρση του μέτρου κρατήσεως μόνον αν εκτιμά, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των πραγματικών και νομικών περιστάσεων της συγκεκριμένης υποθέσεως, ότι η προσβολή αυτή όντως στέρησε εκείνον που την προβάλλει από τη δυνατότητα να αμυνθεί καλύτερα έτσι ώστε η διοικητική αυτή διαδικασία να κατέληγε σε διαφορετικό αποτέλεσμα» (βλέπε ενότητα 12).

14.3.   Τακτική επανεξέταση της απόφασης κράτησης

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 15 παράγραφος 3

Εν πάση περιπτώσει, η απόφαση κράτησης επανεξετάζεται ανά εύλογα χρονικά διαστήματα είτε κατ' αίτηση του συγκεκριμένου υπηκόου τρίτης χώρας είτε αυτεπαγγέλτως.

Δεν απαιτείται έγγραφη απόφαση επανεξέτασης βάσει του άρθρου 15 παράγραφος 3 πρώτη περίοδος: αυτό διευκρινίστηκε από το ΔΕΕ στην απόφασή του στην υπόθεση C-146/14, Mahdi (σκέψη 47): «οι διατάξεις του άρθρου 15 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ δεν απαιτούν την έκδοση έγγραφης» πράξεως επανεξετάσεως «[...]. Κατά συνέπεια, οι αρχές που προβαίνουν σε επανεξέταση της κρατήσεως υπηκόου τρίτης χώρας ανά εύλογα χρονικά διαστήματα, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 3, πρώτη περίοδος, της εν λόγω οδηγίας, δεν υποχρεούνται να εκδίδουν, σε κάθε επανεξέταση, έγγραφη πράξη εκθέτουσα τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που αιτιολογούν την πράξη αυτή». Ωστόσο, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να εκδίδουν έγγραφες αποφάσεις επανεξέτασης σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο.

Οι συνδυαστικές αποφάσεις επανεξέτασης και παράτασης πρέπει να εκδίδονται γραπτώς: στην απόφασή του στην υπόθεση C-146/14, Mahdi, το ΔΕΕ διευκρίνισε ρητώς το εξής (σκέψη 48): «Πράγματι, σε μια τέτοια περίπτωση, η επανεξέταση της κρατήσεως και η έκδοση της αποφάσεως περί της ενδεχόμενης συνεχίσεως της κρατήσεως εκδίδονται κατά το ίδιο διαδικαστικό στάδιο. Κατά συνέπεια, η απόφαση αυτή πρέπει να πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 15, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ».

Σε περίπτωση παραταθείσας διάρκειας κράτησης, η επανεξέταση εποπτεύεται από δικαστική αρχή.

Έννοια της «παραταθείσας κράτησης»: Σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 3 δεύτερη περίοδος της οδηγίας περί επιστροφής, απαιτείται αυτεπάγγελτη εποπτεία από δικαστική αρχή σε περίπτωση «παραταθείσας κράτησης». Αυτό συνεπάγεται την ανάγκη ανάληψης δράσης από τις δικαστικές αρχές, ακόμη και στις περιπτώσεις μη προσφυγής του ενδιαφερομένου. Βάσει γλωσσικής σύγκρισης του όρου «παραταθείσα διάρκεια κράτησης» (γερμανικά:· «Bei längerer Haftdauer»· γαλλικά: «En cas de périodes de rétention prolongées»· ολλανδικά: «In het geval van een lange periode van bewaring»· ισπανικά: «En caso de periodos de internamiento prolongados»· ιταλικά: «Nel caso di periodi di trattenimento prolungati»), είναι σαφές ότι, στην ουσία, ο όρος αναφέρεται σε μια μακρά χρονική περίοδο κράτησης ανεξάρτητα από το αν έχει ληφθεί επίσημη απόφαση παράτασης ή όχι. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα διάστημα 6 μηνών για την άσκηση της πρώτης αυτεπάγγελτης εποπτείας της απόφασης κράτησης από δικαστική αρχή είναι ασφαλώς πολύ μεγάλο, ενώ η τριμηνιαία αυτεπάγγελτη εποπτεία από δικαστική αρχή μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι στα όρια του συμβατού με το άρθρο 15 παράγραφος 3 της οδηγίας, υπό τον όρο ότι προβλέπεται επίσης η δυνατότητα διενέργειας ατομικής επανεξέτασης κατόπιν αίτησης, εάν χρειάζεται.

Εξουσίες της εποπτεύουσας δικαστικής αρχής: μηχανισμός επανεξέτασης στο πλαίσιο του οποίου εξετάζονται μόνο νομικά και όχι πραγματικά ζητήματα δεν επαρκεί. Η δικαστική αρχή πρέπει να διαθέτει την εξουσία να αποφασίζει τόσο για τα πραγματικά όσο και για νομικά ζητήματα – βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-146/14, Mahdi (σκέψη 62): «[...] η αρμόδια δικαστική αρχή πρέπει να είναι σε θέση να υποκαταστήσει με τη δική της απόφαση εκείνη της διοικητικής αρχής ή, ενδεχομένως, εκείνη της δικαστικής αρχής που διέταξε την αρχική κράτηση και να αποφανθεί επί της δυνατότητας λήψεως άλλου μέτρου αντί της κρατήσεως ή την απόλυση του ενδιαφερόμενου υπηκόου τρίτης χώρας. Προς τούτο, η δικαστική αρχή που αποφαίνεται επί αιτήματος παρατάσεως της κρατήσεως πρέπει να είναι σε θέση να λάβει υπόψη τόσο τα πραγματικά στοιχεία και τις αποδείξεις που προβάλλει η διοικητική αρχή που διέταξε την αρχική κράτηση όσο και κάθε ενδεχόμενη παρατήρηση του ενδιαφερόμενου υπηκόου τρίτης χώρας. Επιπλέον, πρέπει να είναι σε θέση να ερευνά κάθε άλλο κρίσιμο για την απόφασή της στοιχείο σε περίπτωση που το κρίνει αναγκαίο [...]».

14.4.   Λήξη της κράτησης

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 15 παράγραφοι 4 έως 6

| 4. | Οσάκις καθίσταται πρόδηλο ότι δεν υφίσταται πλέον λογικά προοπτική απομάκρυνσης για νομικούς ή άλλους λόγους ή όταν παύουν να ισχύουν οι όροι της παραγράφου 1, η κράτηση παύει να δικαιολογείται και το συγκεκριμένο πρόσωπο απολύεται αμέσως. |
| --- | --- |

4.

Οσάκις καθίσταται πρόδηλο ότι δεν υφίσταται πλέον λογικά προοπτική απομάκρυνσης για νομικούς ή άλλους λόγους ή όταν παύουν να ισχύουν οι όροι της παραγράφου 1, η κράτηση παύει να δικαιολογείται και το συγκεκριμένο πρόσωπο απολύεται αμέσως.

| 5. | Η κράτηση εξακολουθεί καθ' όλη τη χρονική περίοδο κατά την οποία πληρούνται οι όροι της παραγράφου 1 και είναι αναγκαία για να διασφαλισθεί η επιτυχής απομάκρυνση. Κάθε κράτος μέλος καθορίζει περιορισμένη περίοδο κράτησης, η οποία δεν μπορεί να υπερβαίνει το εξάμηνο. |
| --- | --- |

5.

Η κράτηση εξακολουθεί καθ' όλη τη χρονική περίοδο κατά την οποία πληρούνται οι όροι της παραγράφου 1 και είναι αναγκαία για να διασφαλισθεί η επιτυχής απομάκρυνση. Κάθε κράτος μέλος καθορίζει περιορισμένη περίοδο κράτησης, η οποία δεν μπορεί να υπερβαίνει το εξάμηνο.

| 6. | Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να παρατείνουν το χρονικό διάστημα που αναφέρεται στην παράγραφο 5 παρά μόνο για περιορισμένο χρόνο που δεν υπερβαίνει τους δώδεκα μήνες σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο σε περιπτώσεις κατά τις οποίες, παρ' όλες τις εύλογες προσπάθειές τους, η επιχείρηση απομάκρυνσης είναι πιθανόν να διαρκέσει περισσότερο επειδή:








  α) | ο συγκεκριμένος υπήκοος της τρίτης χώρας αρνείται να συνεργασθεί, ή |
| --- | --- | --- |

6.

Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να παρατείνουν το χρονικό διάστημα που αναφέρεται στην παράγραφο 5 παρά μόνο για περιορισμένο χρόνο που δεν υπερβαίνει τους δώδεκα μήνες σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο σε περιπτώσεις κατά τις οποίες, παρ' όλες τις εύλογες προσπάθειές τους, η επιχείρηση απομάκρυνσης είναι πιθανόν να διαρκέσει περισσότερο επειδή:

α)

ο συγκεκριμένος υπήκοος της τρίτης χώρας αρνείται να συνεργασθεί, ή

| β) | καθυστερεί η λήψη αναγκαίων εγγράφων από τρίτες χώρες. |
| --- | --- |

β)

καθυστερεί η λήψη αναγκαίων εγγράφων από τρίτες χώρες.

Η κράτηση πρέπει να τερματίζεται και ο επιστρέφων πρέπει να απολύεται σε αρκετές διαφορετικές περιπτώσεις, και ιδίως όταν:

| — | δεν υφίσταται πλέον εύλογη προοπτική απομάκρυνσης για νομικούς ή άλλους λόγους, |
| --- | --- |

—

δεν υφίσταται πλέον εύλογη προοπτική απομάκρυνσης για νομικούς ή άλλους λόγους,

| — | οι αρχές δεν έχουν δώσει κατάλληλη συνέχεια στη διαδικασία απομάκρυνσης, |
| --- | --- |

—

οι αρχές δεν έχουν δώσει κατάλληλη συνέχεια στη διαδικασία απομάκρυνσης,

| — | το ανώτατο χρονικό όριο της κράτησης έχει συμπληρωθεί. |
| --- | --- |

—

το ανώτατο χρονικό όριο της κράτησης έχει συμπληρωθεί.

Επιπλέον, η κράτηση παύει κατά περίπτωση όταν προβλέπονται κατάλληλες εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης.

14.4.1.   Απουσία λογικής προοπτικής απομάκρυνσης

Απουσία λογικής προοπτικής απομάκρυνσης: στην απόφασή του στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev (σκέψη 67), το ΔΕΕ αποσαφήνισε την ερμηνεία της έννοιας «λογική προοπτική»: «Μόνο η πραγματική προοπτική επιτυχούς απομάκρυνσης χωρίς υπέρβαση των χρονικών ορίων που προβλέπουν οι παράγραφοι 5 και 6 του ίδιου αυτού άρθρου συνιστά λογική προοπτική απομάκρυνσης. Δεν υπάρχει τέτοια προοπτική όταν δεν φαίνεται πιθανό να γίνει ο ενδιαφερόμενος δεκτός σε τρίτη χώρα εντός των χρονικών αυτών ορίων».

Η απουσία «λογικής προοπτικής» δεν είναι ταυτόσημη με την «αδυναμία εκτέλεσης»: η «αδυναμία εκτέλεσης» αποτελεί μια πιο κατηγορηματική δήλωση και είναι δυσκολότερο να αποδειχθεί από την «απουσία λογικής προοπτικής», η οποία ενέχει μόνο έναν ορισμένο βαθμό πιθανότητας.

Περίοδοι κράτησης που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση της «λογικής προοπτικής απομάκρυνσης»: δεδομένης της έμφασης που δίδεται από το άρθρο 15 (καθώς και από την αιτιολογική σκέψη 6) της οδηγίας περί επιστροφής στη διενέργεια συγκεκριμένης ατομικής αξιολόγησης σε κάθε περίπτωση για τον καθορισμό της αναλογικότητας της στέρησης της ελευθερίας, οι μέγιστοι χρόνοι κράτησης πρέπει πάντοτε να λαμβάνονται υπόψη όσον αφορά τον εκάστοτε ενδιαφερόμενο στη συγκεκριμένη υπόθεση. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι μέγιστοι χρόνοι κράτησης που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο του οικείου κράτους μέλους. Αυτό συνεπάγεται επίσης ότι επιστρέφων δεν πρέπει να τελεί υπό κράτηση σε κράτος μέλος εάν δεν φαίνεται εξαρχής πιθανό να γίνει δεκτός σε τρίτη χώρα εντός του μέγιστου επιτρεπόμενου χρόνου κράτησης σύμφωνα με τη νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους (στην απόφασή του στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev, το ΔΕΕ παρέπεμψε στους μέγιστους χρόνους δυνάμει της οδηγίας, καθώς ήταν οι ίδιοι με εκείνους που προβλέπονταν στην ισχύουσα νομοθεσία του οικείου κράτους μέλους).

Η Επιτροπή συνιστά να προβλέπεται μέγιστος αρχικός χρόνος κράτησης έξι μηνών, ο οποίος να προσαρμόζεται ανάλογα με τις περιστάσεις της υπόθεσης και να αναθεωρείται ανά εύλογα χρονικά διαστήματα υπό την εποπτεία δικαστικής αρχής, και να υπάρχει δυνατότητα περαιτέρω παράτασης της κράτησης μέχρι 18 μήνες στις περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 15 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής.

Μόλις συμπληρωθούν οι μέγιστοι χρόνοι κράτησης, το άρθρο 15 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής παύει να ισχύει και ο ενδιαφερόμενος πρέπει σε κάθε περίπτωση να απολυθεί αμέσως —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev (σκέψεις 60 και 61): «Επιβάλλεται η παρατήρηση ότι, όταν έχει συμπληρωθεί ο μέγιστος χρόνος κράτησης τον οποίο προβλέπει το άρθρο 15, παράγραφος 6, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, δεν τίθεται καν το ζήτημα αν υπάρχει πλέον “λογική προοπτική απομάκρυνσης” κατά την έννοια της παραγράφου 4 του ίδιου αυτού άρθρου. Πράγματι, στην περίπτωση αυτή ο ενδιαφερόμενος πρέπει να απολύεται αμέσως. Το άρθρο 15, παράγραφος 4, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ έχει δηλαδή εφαρμογή μόνο στις περιπτώσεις στις οποίες δεν έχουν εξαντληθεί οι μέγιστοι χρόνοι κράτησης που προβλέπει το άρθρο 15, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας αυτής».

Περαιτέρω διευκρινίσεις:

| — | Θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στην ιδιάζουσα κατάσταση των ανιθαγενών, οι οποίοι είναι πιθανό να μην μπορούν να λάβουν προξενική αρωγή από τρίτες χώρες για την έκδοση έγκυρου δελτίου ταυτότητας ή ταξιδιωτικού εγγράφου. Με βάση την απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι υφίσταται λογική προοπτική απομάκρυνσης η οποία δικαιολογεί την επιβολή ή την παράταση της κράτησης. |
| --- | --- |

—

Θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στην ιδιάζουσα κατάσταση των ανιθαγενών, οι οποίοι είναι πιθανό να μην μπορούν να λάβουν προξενική αρωγή από τρίτες χώρες για την έκδοση έγκυρου δελτίου ταυτότητας ή ταξιδιωτικού εγγράφου. Με βάση την απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι υφίσταται λογική προοπτική απομάκρυνσης η οποία δικαιολογεί την επιβολή ή την παράταση της κράτησης.

| — | Είναι νόμιμη η διατήρηση της κράτησης εάν ο υπήκοος τρίτης χώρας προστατεύεται επί του παρόντος από το ενδεχόμενο απομάκρυνσης λόγω της αρχής της μη επαναπροώθησης;






  — | Εάν η απομάκρυνση φαίνεται αβέβαιη (π.χ., λόγω πιθανού μόνιμου ζητήματος μη επαναπροώθησης), οι υπήκοοι τρίτων χωρών πρέπει να απολύονται σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής. Εάν το ζήτημα της μη επαναπροώθησης έχει μόνο περιορισμένο και προσωρινό χαρακτήρα (π.χ., αναμένεται να εκδοθεί συντόμως αξιόπιστη διπλωματική βεβαίωση από τη χώρα επιστροφής ή ο επιστρέφων χρειάζεται προσωρινά ιατρική περίθαλψη ζωτικής σημασίας που δεν διατίθεται στη χώρα επιστροφής), το μέτρο της κράτησης μπορεί να διατηρηθεί εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται λογική προοπτική απομάκρυνσης. |
| --- | --- | --- |

—

Είναι νόμιμη η διατήρηση της κράτησης εάν ο υπήκοος τρίτης χώρας προστατεύεται επί του παρόντος από το ενδεχόμενο απομάκρυνσης λόγω της αρχής της μη επαναπροώθησης;

—

Εάν η απομάκρυνση φαίνεται αβέβαιη (π.χ., λόγω πιθανού μόνιμου ζητήματος μη επαναπροώθησης), οι υπήκοοι τρίτων χωρών πρέπει να απολύονται σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής. Εάν το ζήτημα της μη επαναπροώθησης έχει μόνο περιορισμένο και προσωρινό χαρακτήρα (π.χ., αναμένεται να εκδοθεί συντόμως αξιόπιστη διπλωματική βεβαίωση από τη χώρα επιστροφής ή ο επιστρέφων χρειάζεται προσωρινά ιατρική περίθαλψη ζωτικής σημασίας που δεν διατίθεται στη χώρα επιστροφής), το μέτρο της κράτησης μπορεί να διατηρηθεί εφόσον εξακολουθεί να υφίσταται λογική προοπτική απομάκρυνσης.

14.4.2.   Συμπλήρωση του μέγιστου χρόνου κράτησης

Το άρθρο 15 παράγραφοι 5 και 6 της οδηγίας περί επιστροφής υποχρεώνει τα κράτη μέλη να καθορίσουν στο εθνικό τους δίκαιο (77) μέγιστες περιόδους κράτησης που δεν υπερβαίνουν τους 6 μήνες (σε συνήθεις περιπτώσεις) ή τους 18 μήνες (σε δύο ειδικές περιπτώσεις: εάν ο επιστρέφων αρνείται να συνεργαστεί ή καθυστερεί η λήψη των αναγκαίων εγγράφων από τρίτες χώρες).

Οι συντομότερες μέγιστες περίοδοι κράτησης που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο υπερισχύουν της προθεσμίας των 6/18 μηνών που ορίζεται στην οδηγία περί επιστροφής: κατά τον χειρισμό συγκεκριμένων υποθέσεων, πρέπει να εφαρμόζονται οιμέγιστοι χρόνοι που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο (σε συμμόρφωση με την οδηγία περί επιστροφής) και όχι οι μέγιστοι χρόνοι που προβλέπονται από την οδηγία περί επιστροφής. Αυτό συνεπάγεται ότι κράτος μέλος που έχει ορίσει σε εθνικό επίπεδο μέγιστη περίοδο π.χ. 60 ημερών για τους μη συνεργάσιμους επιστρέφοντες, δεν μπορεί να διατηρήσει το μέτρο της κράτησης για διάστημα μεγαλύτερο των εν λόγω 60 ημερών, παρόλο που το άρθρο 15 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής προβλέπει μέγιστο χρονικό διάστημα 18 μηνών.

Το εθνικό δίκαιο θα πρέπει να ορίζει μέγιστο χρόνο κράτησης ο οποίος να παρέχει στις αρμόδιες εθνικές αρχές το περιθώριο να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για την εκτέλεση της απόφασης επιστροφής, ήτοι να οριστικοποιήσουν τις αναγκαίες διαδικασίες για την επιτυχή επιστροφή παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών και τη διασφάλιση της επανεισδοχής στην τρίτη χώρα επιστροφής. Η Επιτροπή συνιστά στα κράτη μέλη να κάνουν χρήση των χρονικών περιθωρίων που προβλέπονται στο άρθρο 15 της οδηγίας περί επιστροφής, ήτοι μέγιστο αρχικό χρόνο κράτησης έξι μηνών και δυνατότητα περαιτέρω παράτασης της κράτησης μέχρι 18 μήνες στις περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 15 παράγραφος 6 της εν λόγω οδηγίας. Υπενθυμίζεται ότι η πραγματική διάρκεια της κράτησης πρέπει να καθορίζεται κατά περίπτωση και ότι ο επιστρέφων πρέπει να απολύεται εάν δεν εξακολουθούν να συντρέχουν οι όροι κράτησης (π.χ., λογική προοπτική απομάκρυνσης).

Παραδείγματα λόγων που δικαιολογούν/δεν δικαιολογούν την παράταση της κράτησης βάσει του άρθρου 15 παράγραφος 6:

| — | Η απουσία εγγράφων ταυτότητας αυτή καθαυτή δεν επαρκεί για να δικαιολογήσει την παράταση της κράτησης —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-146/14, Mahdi (σκέψη 73): «[...] το γεγονός ότι ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας δεν διαθέτει έγγραφα ταυτότητας δεν μπορεί να δικαιολογήσει, αυτό και μόνο, παράταση της κρατήσεως που προβλέπει το άρθρο 15, παράγραφος 6, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ». |
| --- | --- |

—

Η απουσία εγγράφων ταυτότητας αυτή καθαυτή δεν επαρκεί για να δικαιολογήσει την παράταση της κράτησης —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-146/14, Mahdi (σκέψη 73): «[...] το γεγονός ότι ο ενδιαφερόμενος υπήκοος τρίτης χώρας δεν διαθέτει έγγραφα ταυτότητας δεν μπορεί να δικαιολογήσει, αυτό και μόνο, παράταση της κρατήσεως που προβλέπει το άρθρο 15, παράγραφος 6, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ».

| — | Η άρνηση συνεργασίας στο πλαίσιο της λήψης των εγγράφων ταυτότητας μπορεί να δικαιολογήσει την παράταση της κράτησης εφόσον υπάρχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της άρνησης συνεργασίας και της μη επιστροφής —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-146/14, Mahdi (σκέψη 85): «[...]μόνον αν από την εξέταση της συμπεριφοράς του κατά τη διάρκεια της περιόδου κρατήσεως προκύπτει ότι ο ίδιος δεν συνεργάστηκε στη διαδικασία απομακρύνσεως και εικάζεται ότι η διαδικασία αυτή θα διαρκέσει περισσότερο του προβλεπομένου εξαιτίας της συμπεριφοράς αυτής, [...]». |
| --- | --- |

—

Η άρνηση συνεργασίας στο πλαίσιο της λήψης των εγγράφων ταυτότητας μπορεί να δικαιολογήσει την παράταση της κράτησης εφόσον υπάρχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της άρνησης συνεργασίας και της μη επιστροφής —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-146/14, Mahdi (σκέψη 85): «[...]μόνον αν από την εξέταση της συμπεριφοράς του κατά τη διάρκεια της περιόδου κρατήσεως προκύπτει ότι ο ίδιος δεν συνεργάστηκε στη διαδικασία απομακρύνσεως και εικάζεται ότι η διαδικασία αυτή θα διαρκέσει περισσότερο του προβλεπομένου εξαιτίας της συμπεριφοράς αυτής, [...]».

Περαιτέρω διευκρινίσεις:

| | Συνεκτίμηση του χρόνου κράτησης του ενδιαφερόμενου προσώπου ως αιτούντος άσυλο: κατά τον υπολογισμό του χρόνου κράτησης ενόψει απομάκρυνσης, δεν λαμβάνεται υπόψη ο χρόνος κράτησης του ενδιαφερόμενου προσώπου ως αιτούντος άσυλο, καθώς η κράτηση ενόψει απομάκρυνσης και η κράτηση των αιτούντων άσυλο εμπίπτουν σε διαφορετικές νομικές ρυθμίσεις και καθεστώτα — βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev (σκέψεις 45 και 48): «Επομένως, η κράτηση ενόψει απομάκρυνσης, η οποία διέπεται από την οδηγία 2008/115/ΕΚ και η κράτηση που διατάσσεται κατά ατόμου που ζητεί άσυλο, βάσει π.χ. των οδηγιών 2003/9/ΕΚ και 2005/85/ΕΚ και των εφαρμοστέων διατάξεων του εθνικού δικαίου, εντάσσονται σε διαφορετικές νομικές ρυθμίσεις. Κατά συνέπεια, [...] το χρονικό διάστημα του εγκλεισμού ενός ατόμου σε κέντρο προσωρινής κράτησης βάσει απόφασης που έχει ληφθεί σύμφωνα με τις εθνικές και τις κοινοτικές διατάξεις που αφορούν τους αιτούντες άσυλο δεν μπορεί να θεωρηθεί ως χρόνος κράτησης ενόψει απομάκρυνσης κατά την έννοια του άρθρου 15 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ». |
| --- | --- |

Συνεκτίμηση του χρόνου κράτησης του ενδιαφερόμενου προσώπου ως αιτούντος άσυλο: κατά τον υπολογισμό του χρόνου κράτησης ενόψει απομάκρυνσης, δεν λαμβάνεται υπόψη ο χρόνος κράτησης του ενδιαφερόμενου προσώπου ως αιτούντος άσυλο, καθώς η κράτηση ενόψει απομάκρυνσης και η κράτηση των αιτούντων άσυλο εμπίπτουν σε διαφορετικές νομικές ρυθμίσεις και καθεστώτα — βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev (σκέψεις 45 και 48): «Επομένως, η κράτηση ενόψει απομάκρυνσης, η οποία διέπεται από την οδηγία 2008/115/ΕΚ και η κράτηση που διατάσσεται κατά ατόμου που ζητεί άσυλο, βάσει π.χ. των οδηγιών 2003/9/ΕΚ και 2005/85/ΕΚ και των εφαρμοστέων διατάξεων του εθνικού δικαίου, εντάσσονται σε διαφορετικές νομικές ρυθμίσεις. Κατά συνέπεια, [...] το χρονικό διάστημα του εγκλεισμού ενός ατόμου σε κέντρο προσωρινής κράτησης βάσει απόφασης που έχει ληφθεί σύμφωνα με τις εθνικές και τις κοινοτικές διατάξεις που αφορούν τους αιτούντες άσυλο δεν μπορεί να θεωρηθεί ως χρόνος κράτησης ενόψει απομάκρυνσης κατά την έννοια του άρθρου 15 της οδηγίας 2008/115/ΕΚ».

| | Στη σκέψη 47 της ίδιας απόφασης αναφέρονται επιπροσθέτως τα εξής: «Αν διαπιστωθεί ότι καμία απόφαση δεν ελήφθη σχετικά με τον εγκλεισμό του S. S. Kadzoev στο κέντρο προσωρινής κράτησης στο πλαίσιο των διαδικασιών που κινήθηκαν κατόπιν των αιτήσεών του για χορήγηση ασύλου, οι οποίες αναφέρθηκαν στη σκέψη 19 της παρούσας απόφασης, και ότι η κράτησή του εξακολουθεί συνεπώς να στηρίζεται στην προϊσχύσασα εθνική ρύθμιση της κράτησης ενόψει απομάκρυνσης ή στη ρύθμιση της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, ο χρόνος της κράτησης του S. S. Kadzoev ενόσω ήσαν σε εξέλιξη αυτές οι διαδικασίες ασύλου θα πρέπει να ληφθεί υπόψη για τον υπολογισμό του χρόνου κράτησης ενόψει απομάκρυνσης τον οποίο προβλέπει το άρθρο 15, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ». |
| --- | --- |

Στη σκέψη 47 της ίδιας απόφασης αναφέρονται επιπροσθέτως τα εξής: «Αν διαπιστωθεί ότι καμία απόφαση δεν ελήφθη σχετικά με τον εγκλεισμό του S. S. Kadzoev στο κέντρο προσωρινής κράτησης στο πλαίσιο των διαδικασιών που κινήθηκαν κατόπιν των αιτήσεών του για χορήγηση ασύλου, οι οποίες αναφέρθηκαν στη σκέψη 19 της παρούσας απόφασης, και ότι η κράτησή του εξακολουθεί συνεπώς να στηρίζεται στην προϊσχύσασα εθνική ρύθμιση της κράτησης ενόψει απομάκρυνσης ή στη ρύθμιση της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, ο χρόνος της κράτησης του S. S. Kadzoev ενόσω ήσαν σε εξέλιξη αυτές οι διαδικασίες ασύλου θα πρέπει να ληφθεί υπόψη για τον υπολογισμό του χρόνου κράτησης ενόψει απομάκρυνσης τον οποίο προβλέπει το άρθρο 15, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ».

| | Συνεκτίμηση του χρόνου κράτησης ενόσω εκκρεμεί η προετοιμασία μεταφοράς κατ' εφαρμογή του κανονισμού του Δουβλίνου: ισχύει η ίδια λογική όπως και στην προηγούμενη περίπτωση ως προς τον χρόνο κράτησης του ενδιαφερόμενου προσώπου ως αιτούντος άσυλο. |
| --- | --- |

Συνεκτίμηση του χρόνου κράτησης ενόσω εκκρεμεί η προετοιμασία μεταφοράς κατ' εφαρμογή του κανονισμού του Δουβλίνου: ισχύει η ίδια λογική όπως και στην προηγούμενη περίπτωση ως προς τον χρόνο κράτησης του ενδιαφερόμενου προσώπου ως αιτούντος άσυλο.

| | Συνεκτίμηση του χρόνου κράτησης ενόσω εκκρεμεί προσφυγή με ανασταλτικό αποτέλεσμα: ο εν λόγω χρόνος κράτησης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev (σκέψεις 53-54): «[...], ο χρόνος κράτησης του ενδιαφερομένου ενόσω διαρκεί η διαδικασία δικαστικού ελέγχου της νομιμότητας της απόφασης απομάκρυνσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό της μέγιστης διάρκειας της κράτησης την οποία προβλέπει το άρθρο 15, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ. Αν το συμπέρασμα αυτό δεν γινόταν δεκτό, η διάρκεια της κράτησης ενόψει απομάκρυνσης θα μπορούσε να διαφέρει, και μάλιστα σημαντικά, από τη μία περίπτωση στην άλλη εντός του ίδιου κράτους μέλους ή από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, λόγω των ιδιαιτεροτήτων των εθνικών δικαστικών διαδικασιών και των ιδιαίτερων περιστάσεων που τις χαρακτηρίζουν, πράγμα που θα αντέβαινε στον σκοπό του άρθρου 15, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, δηλαδή στη διασφάλιση της ισχύος σε όλα τα κράτη μέλη της ίδιας μέγιστης διάρκειας κράτησης». |
| --- | --- |

Συνεκτίμηση του χρόνου κράτησης ενόσω εκκρεμεί προσφυγή με ανασταλτικό αποτέλεσμα: ο εν λόγω χρόνος κράτησης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη —βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev (σκέψεις 53-54): «[...], ο χρόνος κράτησης του ενδιαφερομένου ενόσω διαρκεί η διαδικασία δικαστικού ελέγχου της νομιμότητας της απόφασης απομάκρυνσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό της μέγιστης διάρκειας της κράτησης την οποία προβλέπει το άρθρο 15, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ. Αν το συμπέρασμα αυτό δεν γινόταν δεκτό, η διάρκεια της κράτησης ενόψει απομάκρυνσης θα μπορούσε να διαφέρει, και μάλιστα σημαντικά, από τη μία περίπτωση στην άλλη εντός του ίδιου κράτους μέλους ή από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, λόγω των ιδιαιτεροτήτων των εθνικών δικαστικών διαδικασιών και των ιδιαίτερων περιστάσεων που τις χαρακτηρίζουν, πράγμα που θα αντέβαινε στον σκοπό του άρθρου 15, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, δηλαδή στη διασφάλιση της ισχύος σε όλα τα κράτη μέλη της ίδιας μέγιστης διάρκειας κράτησης».

| | Συνεκτίμηση του χρόνου κράτησης ενόψει απομάκρυνσης στο κράτος μέλος Α (άλλο κράτος μέλος), που ακολουθείται αμέσως από κράτηση εν αναμονή απομάκρυνσης στο κράτος μέλος Β (η κατάσταση αυτή μπορεί να προκύψει, για παράδειγμα, στο πλαίσιο της μεταφοράς υπηκόου τρίτης χώρας από το κράτος μέλος Α στο κράτος μέλος Β βάσει διμερούς συμφωνίας επανεισδοχής που καλύπτεται από το άρθρο 6 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής): η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν πρέπει να σημειώνεται υπέρβαση του απόλυτου ορίου των 18 μηνών αδιάλειπτης κράτησης εν αναμονή απομάκρυνσης, λόγω της ανάγκης τήρησης της πρακτικής αποτελεσματικότητας του μέγιστου χρονικού διαστήματος που ορίζεται στο άρθρο 15 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής. Η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τον χρόνο κράτησης που έχει ήδη διανυθεί σε άλλο κράτος μέλος καθώς και το ενδεχόμενο το κράτος μέλος Β να αρνηθεί τη μεταφορά από το κράτος μέλος Α εάν το κράτος μέλος Α υπέβαλε το αίτημα υπερβολικά αργά, πρέπει να αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο των σχετικών διμερών συμφωνιών επανεισδοχής. |
| --- | --- |

Συνεκτίμηση του χρόνου κράτησης ενόψει απομάκρυνσης στο κράτος μέλος Α (άλλο κράτος μέλος), που ακολουθείται αμέσως από κράτηση εν αναμονή απομάκρυνσης στο κράτος μέλος Β (η κατάσταση αυτή μπορεί να προκύψει, για παράδειγμα, στο πλαίσιο της μεταφοράς υπηκόου τρίτης χώρας από το κράτος μέλος Α στο κράτος μέλος Β βάσει διμερούς συμφωνίας επανεισδοχής που καλύπτεται από το άρθρο 6 παράγραφος 3 της οδηγίας περί επιστροφής): η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν πρέπει να σημειώνεται υπέρβαση του απόλυτου ορίου των 18 μηνών αδιάλειπτης κράτησης εν αναμονή απομάκρυνσης, λόγω της ανάγκης τήρησης της πρακτικής αποτελεσματικότητας του μέγιστου χρονικού διαστήματος που ορίζεται στο άρθρο 15 παράγραφος 6 της οδηγίας περί επιστροφής. Η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τον χρόνο κράτησης που έχει ήδη διανυθεί σε άλλο κράτος μέλος καθώς και το ενδεχόμενο το κράτος μέλος Β να αρνηθεί τη μεταφορά από το κράτος μέλος Α εάν το κράτος μέλος Α υπέβαλε το αίτημα υπερβολικά αργά, πρέπει να αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο των σχετικών διμερών συμφωνιών επανεισδοχής.

| | Συνεκτίμηση του χρόνου κράτησης που διανύθηκε πριν τεθούν σε εφαρμογή οι κανόνες της οδηγίας περί επιστροφής: ο εν λόγω χρόνος κράτησης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev, σκέψεις 36-38). |
| --- | --- |

Συνεκτίμηση του χρόνου κράτησης που διανύθηκε πριν τεθούν σε εφαρμογή οι κανόνες της οδηγίας περί επιστροφής: ο εν λόγω χρόνος κράτησης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη (βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-357/09, Kadzoev, σκέψεις 36-38).

14.5.   Εκ νέου κράτηση των επιστρεφόντων

Ο μέγιστος χρόνος κράτησης που προβλέπεται από την οδηγία περί επιστροφής δεν πρέπει να υπονομεύεται μέσω της εκ νέου κράτησης των επιστρεφόντων αμέσως μετά την απόλυσή τους.

Η εκ νέου κράτηση του ίδιου προσώπου σε μεταγενέστερο στάδιο μπορεί να είναι νόμιμη μόνον εφόσον σημειωθεί σημαντική αλλαγή των σχετικών περιστάσεων (όπως έκδοση των αναγκαίων εγγράφων από τρίτη χώρα ή βελτίωση της κατάστασης στη χώρα καταγωγής που καθιστά ασφαλή την επιστροφή), υπό τον όρο ότι η εν λόγω αλλαγή οδηγεί σε «λογικά προοπτική απομάκρυνσης» σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 4 της οδηγίας περί επιστροφής και ότι τηρούνται όλες οι λοιπές προϋποθέσεις που ισχύουν σχετικά με την επιβολή της κράτησης βάσει του άρθρου 15 της οδηγίας αυτής.

14.6.   Εφαρμογή λιγότερο αναγκαστικών μέτρων μετά τη λήξη της κράτησης

Τα λιγότερο αναγκαστικά μέτρα, όπως η τακτική εμφάνιση ενώπιον των αρχών, η κατάθεση επαρκούς οικονομικής εγγύησης, η υποβολή εγγράφων ή η υποχρέωση παραμονής σε ορισμένο μέρος, μπορούν να επιβάλλονται για όσο χρονικό διάστημα και στο μέτρο που εξακολουθούν να θεωρούνται «αναγκαία μέτρα» για την εκτέλεση της απόφασης επιστροφής. Ενώ δεν υφίστανται απόλυτα μέγιστα χρονικά όρια για την εφαρμογή των λιγότερο αναγκαστικών μέτρων, το πεδίο εφαρμογής και η διάρκεια των εν λόγω μέτρων υπόκειται σε διεξοδική αξιολόγηση ως προς την αναλογικότητά τους.

Επιπλέον, εάν ένα λιγότερο αναγκαστικό μέτρο έχει παρόμοια ή ίδια φύση και ένταση με τη στέρηση της ελευθερίας (όπως, π.χ., η επιβολή απεριόριστης παραμονής σε συγκεκριμένη εγκατάσταση, χωρίς τη δυνατότητα αποχώρησης από αυτή), το εν λόγω μέτρο πρέπει να θεωρείται εκ των πραγμάτων συνέχιση της κράτησης και στην περίπτωση αυτή ισχύουν οι προθεσμίες που ορίζονται στο άρθρο 15 παράγραφοι 5 και 6 της οδηγίας περί επιστροφής.

15.   ΟΡΟΙ ΚΡΑΤΗΣΗΣ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 16

| 1. | Η κράτηση λαμβάνει χώρα κατά κανόνα σε ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης. Οσάκις κράτος μέλος δεν μπορεί να εξασφαλίσει διαμονή σε ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης και είναι υποχρεωμένο να χρησιμοποιεί σωφρονιστικό κατάστημα, οι υπό κράτηση υπήκοοι τρίτων χωρών κρατούνται χωριστά από τους κρατουμένους του κοινού δικαίου. |
| --- | --- |

1.

Η κράτηση λαμβάνει χώρα κατά κανόνα σε ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης. Οσάκις κράτος μέλος δεν μπορεί να εξασφαλίσει διαμονή σε ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης και είναι υποχρεωμένο να χρησιμοποιεί σωφρονιστικό κατάστημα, οι υπό κράτηση υπήκοοι τρίτων χωρών κρατούνται χωριστά από τους κρατουμένους του κοινού δικαίου.

| 2. | Επιτρέπεται στους υπό κράτηση υπηκόους τρίτων χωρών, κατόπιν αιτήματος, να έρχονται, εν ευθέτω χρόνω, σε επαφή με τους νόμιμους αντιπροσώπους τους, τα μέλη της οικογένειάς τους και τις αρμόδιες προξενικές αρχές. |
| --- | --- |

2.

Επιτρέπεται στους υπό κράτηση υπηκόους τρίτων χωρών, κατόπιν αιτήματος, να έρχονται, εν ευθέτω χρόνω, σε επαφή με τους νόμιμους αντιπροσώπους τους, τα μέλη της οικογένειάς τους και τις αρμόδιες προξενικές αρχές.

| 3. | Δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στις περιπτώσεις ευάλωτων ατόμων. Παρέχονται επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και η απαραίτητη θεραπευτική αγωγή. |
| --- | --- |

3.

Δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στις περιπτώσεις ευάλωτων ατόμων. Παρέχονται επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και η απαραίτητη θεραπευτική αγωγή.

| 4. | Οι σχετικές και αρμόδιες, εθνικές, διεθνείς και μη κυβερνητικές οργανώσεις και όργανα έχουν τη δυνατότητα να επισκέπτονται τις εγκαταστάσεις κράτησης που αναφέρονται στην παράγραφο 1, στο βαθμό που χρησιμοποιούνται για την κράτηση υπηκόων τρίτων χωρών σύμφωνα με το παρόν κεφάλαιο. Οι επισκέψεις αυτές μπορούν να υπόκεινται σε αδειοδότηση. |
| --- | --- |

4.

Οι σχετικές και αρμόδιες, εθνικές, διεθνείς και μη κυβερνητικές οργανώσεις και όργανα έχουν τη δυνατότητα να επισκέπτονται τις εγκαταστάσεις κράτησης που αναφέρονται στην παράγραφο 1, στο βαθμό που χρησιμοποιούνται για την κράτηση υπηκόων τρίτων χωρών σύμφωνα με το παρόν κεφάλαιο. Οι επισκέψεις αυτές μπορούν να υπόκεινται σε αδειοδότηση.

| 5. | Οι υπό κράτηση υπήκοοι τρίτων χωρών λαμβάνουν συστηματικά πληροφορίες στις οποίες επεξηγείται ο κανονισμός που εφαρμόζεται στην εγκατάσταση και ορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις τους. Οι πληροφορίες αυτές περιλαμβάνουν στοιχεία περί του δικαιώματός τους, κατά το εθνικό δίκαιο, να έρχονται σε επαφή με τις οργανώσεις και τα όργανα που αναφέρονται στην παράγραφο 4. |
| --- | --- |

5.

Οι υπό κράτηση υπήκοοι τρίτων χωρών λαμβάνουν συστηματικά πληροφορίες στις οποίες επεξηγείται ο κανονισμός που εφαρμόζεται στην εγκατάσταση και ορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις τους. Οι πληροφορίες αυτές περιλαμβάνουν στοιχεία περί του δικαιώματός τους, κατά το εθνικό δίκαιο, να έρχονται σε επαφή με τις οργανώσεις και τα όργανα που αναφέρονται στην παράγραφο 4.

15.1.   Αρχική κράτηση από τις αστυνομικές αρχές

Η αρχική σύλληψη από την αστυνομία για σκοπούς ταυτοποίησης καλύπτεται από το εθνικό δίκαιο: αυτό αναφέρεται ρητώς στην αιτιολογική σκέψη 17 της οδηγίας περί επιστροφής: «Με την επιφύλαξη της αρχικής σύλληψης από τις αρχές επιβολήςτου νόμου, που ρυθμίζεται από την εθνική νομοθεσία, η κράτηση θα πρέπει κατά κανόνα να γίνεται σε ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης». Με τον τρόπο αυτό αποσαφηνίζεται ότι, σε μια πρώτη φάση, μπορεί να εξακολουθήσει να εφαρμόζεται το εθνικό δίκαιο. Μολονότι δεν υφίσταται καμία νομική υποχρέωση, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να διασφαλίζουν, ήδη από το στάδιο αυτό, ότι οι υπήκοοι τρίτων χωρών κρατούνται χωριστά από τους κρατουμένους του κοινού δικαίου.

Διάρκεια της αρχικής περιόδου σύλληψης κατά την οποία τα πρόσωπα για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι είναι παράτυποι μετανάστες μπορούν να τελούν υπό αστυνομική κράτηση: βραχεία μεν, πλην όμως εύλογη προθεσμία με σκοπό την ταυτοποίηση του ελεγχόμενου προσώπου και την αναζήτηση των στοιχείων που επιτρέπουν να καθοριστεί κατά πόσον το πρόσωπο αυτό είναι παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας – βλέπε απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-329/11, Achughbabian (σκέψη 31): «Επιβάλλεται να ληφθεί, συναφώς, υπόψη ότι οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διαθέτουν βραχεία μεν, πλην όμως εύλογη προθεσμία για την ταυτοποίηση του ελεγχόμενου προσώπου και για την αναζήτηση των στοιχείων που επιτρέπουν να καθοριστεί κατά πόσον το πρόσωπο αυτό είναι παρανόμως διαμένων υπήκοος τρίτης χώρας. Ο καθορισμός του ονόματος και της ιθαγένειας μπορεί, αν ο ενδιαφερόμενος αρνηθεί να συνεργαστεί, να αποδειχθεί δυσχερής. Η εξακρίβωση της υπάρξεως παράνομης διαμονής επίσης μπορεί να αποδειχθεί πολύπλοκη, ιδίως όταν ο ενδιαφερόμενος επικαλείται την ιδιότητα του αιτούντος άσυλο ή του πρόσφυγα. Ως εκ τούτου, οι αρμόδιες αρχές υποχρεούνται, προκειμένου να μη διακυβεύεται ο σκοπός της οδηγίας 2008/115/ΕΚ, όπως υπομνήσθηκε στην προηγούμενη σκέψη, να ενεργούν επιμελώς και να λαμβάνουν αμελλητί θέση επί του παρανόμου ή μη χαρακτήρα της διαμονής του ενδιαφερομένου προσώπου». Μολονότι δεν ορίζεται επακριβώς δεσμευτική προθεσμία, η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι η μεταφορά των παράτυπων μεταναστών σε ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης πραγματοποιείται ως επί το πλείστον εντός 48 ωρών από τη σύλληψη (κατ' εξαίρεση, μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα μπορούν να γίνονται δεκτά σε περίπτωση απομακρυσμένων γεωγραφικών τοποθεσιών).

15.2.   Χρήση ειδικών εγκαταστάσεων, κατά γενικό κανόνα

Η χρήση ειδικών εγκαταστάσεων αποτελεί τον γενικό κανόνα: οι επιστρέφοντες δεν είναι εγκληματίες και πρέπει να αντιμετωπίζονται διαφορετικά από τους κρατουμένους του κοινού δικαίου. Η χρήση ειδικών εγκαταστάσεων αποτελεί ως εκ τούτου τον γενικό κανόνα σύμφωνα με την οδηγία περί επιστροφής. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να εξασφαλίζουν ότι οι παρανόμως διαμένοντες υπήκοοι τρίτων χωρών ενόψει της απομάκρυνσής τους κρατούνται σε ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης, και όχι σε σωφρονιστικά καταστήματα. Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνούν για τη διάθεση επαρκών θέσεων στις ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης, και επομένως να προσαρμόζουν την ικανότητα κράτησης στις πραγματικές ανάγκες, διασφαλίζοντας παράλληλα κατάλληλες υλικές συνθήκες κράτησης.

Εξαιρέσεις από τον γενικό κανόνα: η παρέκκλιση του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής, που επιτρέπει στα κράτη μέλη, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να στεγάζουν τα πρόσωπα που κρατούνται εν αναμονή της απομάκρυνσής τους σε συνήθη σωφρονιστικά καταστήματα, πρέπει να ερμηνεύεται στενά. Αυτό επιβεβαιώθηκε ρητά από το ΔΕΕ στην απόφασή του στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-473/13, Bero και C-514/13, Bouzalmate (78) (σκέψη 25): «Η δεύτερη περίοδος [...] του άρθρου 16, παράγραφος 1 [...] προβλέπει παρέκκλιση από την αρχή αυτή, η οποία, ως τοιαύτη, πρέπει να ερμηνεύεται στενά (βλέπε, υπό το πνεύμα αυτό, απόφαση Kamberaj, C-571/10, EU:C:2012:233, σκέψη 86)». Κατά την εφαρμογή της εν λόγω παρέκκλισης πρέπει να λαμβάνονται πλήρως υπόψη τα θεμελιώδη δικαιώματα και να δίδεται η δέουσα προσοχή σε στοιχεία όπως καταστάσεις υπερπληθυσμού, η ανάγκη επαναλαμβανόμενων μεταφορών καθώς και οι πιθανές αρνητικές επιπτώσεις στην ευζωία του επιστρέφοντος, ιδίως στην περίπτωση ευάλωτων ατόμων.

Απρόβλεπτη κατακόρυφη αύξηση του αριθμού των κρατουμένων: η παρέκκλιση του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής μπορεί να εφαρμοστεί όταν λόγω μη προβλέψιμων αυξήσεων του αριθμού των κρατουμένων, οι οποίες οφείλονται σε απρόβλεπτες ποσοτικές διακυμάνσεις που είναι εγγενείς του φαινομένου της παράτυπης μετανάστευσης (χωρίς ωστόσο να αγγίζουν το επίπεδο της «κατάστασης έκτακτης ανάγκης» που ρυθμίζεται ρητά στο άρθρο 18 της οδηγίας περί επιστροφής), δημιουργείται πρόβλημα στην τοποθέτηση κρατουμένων σε ειδικές εγκαταστάσεις στα κράτη μέλη, τα οποία υπό κανονικές συνθήκες διαθέτουν κατάλληλο/επαρκή αριθμό θέσεων στις ειδικές εγκαταστάσεις.

Επιθετικοί κρατούμενοι: σύμφωνα με τη σχετική νομολογία του ΕΔΔΑ, τα κράτη μέλη οφείλουν να προστατεύουν τους επιστρέφοντες που τελούν υπό κράτηση από την επιθετική ή ανάρμοστη συμπεριφορά άλλων κρατουμένων. Για να αντιμετωπίσουν την πρόκληση αυτή, τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να αναζητούν πρακτικές λύσεις εντός των ειδικών εγκαταστάσεων, χωρίς να προσφεύγουν στη χρήση σωφρονιστικών καταστημάτων. Πιθανές λύσεις μπορούν να περιλαμβάνουν τη δέσμευση ορισμένων τμημάτων/θαλάμων εντός των κέντρων κράτησης για τους επιθετικούς κρατουμένους, ή τη δημιουργία ειδικών κέντρων κράτησης για τη συγκεκριμένη κατηγορία προσώπων.

Έλλειψη ειδικών εγκαταστάσεων κράτησης σε περιφέρεια κράτους μέλους: η απουσία ειδικών εγκαταστάσεων κράτησης σε περιφέρεια κράτους μέλους —ενώ σε άλλη περιφέρεια του ίδιου κράτους μέλους υπάρχουν τέτοιες εγκαταστάσεις— δεν μπορεί από μόνη της να δικαιολογήσει τη διαμονή σε κοινό σωφρονιστικό κατάστημα. Αυτό επιβεβαιώθηκε ρητά από το ΔΕΕ στην απόφασή του στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-473/13, Bero και C-514/13, Bouzalmate (σκέψη 32): «Το άρθρο 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/115/ΕΚ έχει την έννοια ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται, κατά κανόνα, να εξασφαλίζει ότι η κράτηση των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών ενόψει της απομακρύνσεώς τους λαμβάνει χώρα σε ειδικές εγκαταστάσεις κρατήσεως του κράτους αυτού, έστω και αν το εν λόγω κράτος μέλος έχει ομοσπονδιακή δομή, το δε ομόσπονδο κράτος που είναι αρμόδιο να αποφασίσει και να εκτελέσει την κράτηση αυτή δυνάμει του εθνικού δικαίου δεν διαθέτει τέτοιες εγκαταστάσεις κρατήσεως».

Σύντομες περίοδοι κράτησης: το γεγονός ότι η κράτηση είναι πιθανόν να διαρκέσει μόνο για σύντομο χρονικό διάστημα (για παράδειγμα, 7 ημέρες ή και λιγότερες) δεν αποτελεί βάσιμο λόγο για τη χρήση σωφρονιστικού καταστήματος.

Κράτηση σε κλειστά ιατρικά/ψυχιατρικά ιδρύματα: η κράτηση εν αναμονή απομάκρυνσης σε κλειστά ιατρικά/ψυχιατρικά ιδρύματα ή μαζί με άτομα που κρατούνται για ιατρικούς λόγους δεν προβλέπεται από το άρθρο 16 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής και αντίκειται στην πρακτική αποτελεσματικότητά του εκτός εάν, λόγω προβλήματος υγείας ή λόγω της κατάστασης της υγείας του ενδιαφερομένου προσώπου, η κράτηση ή η μεταφορά σε ειδική ή προσαρμοσμένη εγκατάσταση κρίνεται αναγκαία προκειμένου να του παρασχεθεί επαρκής και συνεχής ειδική ιατρική παρακολούθηση, βοήθεια και φροντίδα, με σκοπό να αποφευχθεί η επιδείνωση της υγείας του.

15.3.   Διαχωρισμός από τους κρατουμένους του κοινού δικαίου

Η υποχρέωση διαχωρισμού των επιστρεφόντων από τους κρατουμένους του κοινού δικαίου συνιστά απόλυτη απαίτηση: η οδηγία περί επιστροφής προβλέπει την άνευ όρων υποχρέωση των κρατών μελών να διασφαλίζουν τον υποχρεωτικό διαχωρισμό των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών από τους κρατουμένους του κοινού δικαίου όταν ένα κράτος μέλος δεν μπορεί, κατ' εξαίρεση, να εξασφαλίσει διαμονή σε ειδικές εγκαταστάσεις κράτησης.

Πρώην κρατούμενοι που υπόκεινται σε επακόλουθη διαδικασία επιστροφής: όταν ένα πρόσωπο εκτίσει την ποινή του και αναμένει να απολυθεί, τίθενται σε εφαρμογή οι κανόνες περί κράτησης ενόψει απομάκρυνσης, σε συνδυασμό με την υποχρέωση του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας περί επιστροφής για εκτέλεση της κράτησης σε ειδικές εγκαταστάσεις. Εάν η προετοιμασία για την απομάκρυνση, και πιθανώς η ίδια η απομάκρυνση, πραγματοποιείται σε διάστημα που εξακολουθεί να καλύπτεται από την ποινή φυλάκισης, επιτρέπεται η συνέχιση της παραμονής σε σωφρονιστικό κατάστημα διότι εξακολουθεί να καλύπτεται από την ποινή που έχει επιβληθεί για το προηγουμένως διαπραχθέν αδίκημα. Τα κράτη μέλη παροτρύνονται να προβαίνουν εγκαίρως σε όλες τις απαιτούμενες διαδικασίες απομάκρυνσης, ενόσω τα άτομα εκτίουν την ποινή φυλάκισής τους, ώστε να εξασφαλίζεται η επιτυχής επιστροφή του υπηκόου τρίτης χώρας το αργότερο κατά τη χρονική στιγμή απόλυσής του από τη φυλακή.

Επιθετικοί κρατούμενοι: η επιθετική ή ανάρμοστη συμπεριφορά των επιστρεφόντων δεν δικαιολογεί την κράτησή τους μαζί με κρατουμένους του κοινού δικαίου, παρά μόνον εάν η πράξη επιθετικότητας χαρακτηριστεί ως έγκλημα και επιβληθεί σχετική ποινή φυλάκισης από δικαστήριο.

Ο όρος «κρατούμενοι του κοινού δικαίου» καλύπτει τόσο τους κρατουμένους που έχουν καταδικαστεί όσο και τους κρατουμένους υπό προσωρινή κράτηση: αυτό επιβεβαιώνεται από την κατευθυντήρια αρχή 10 παράγραφος 4 των «Είκοσι κατευθυντηρίων αρχών σχετικά με την αναγκαστική επιστροφή» που υιοθέτησε η Επιτροπή υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης, στην οποία επισημαίνεται ρητώς ότι «τα πρόσωπα που κρατούνται ενόψει της απομάκρυνσής τους από την επικράτεια δεν πρέπει κατά κανόνα να κρατούνται μαζί με τους κρατουμένους του κοινού δικαίου, είτε έχουν καταδικαστεί είτε βρίσκονται σε προσωρινή κράτηση». Συνεπώς, οι κρατούμενοι ενόψει απομάκρυνσης πρέπει επίσης να στεγάζονται χωριστά από τους κρατουμένους υπό προσωρινή κράτηση.

Δεν επιτρέπεται να ληφθεί η συναίνεση του επιστρέφοντος ούτως ώστε να τεθεί υπό κράτηση με κρατουμένους του κοινού δικαίου: στην απόφασή του στην υπόθεση C-474/13, Pham (79) (σκέψεις 21 και 22), το ΔΕΕ επιβεβαίωσε ρητώς τα ακόλουθα: «Συναφώς, η υποχρέωση διαχωρισμού των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών από τους κρατουμένους του κοινού δικαίου, την οποία προβλέπει το άρθρο 16, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας αυτής, βαίνει πέραν του απλού ειδικού κανόνα εκτελέσεως της κρατήσεως των υπηκόων τρίτων χωρών σε σωφρονιστικά καταστήματα και συνιστά ουσιαστικό όρο της κρατήσεως αυτής, η μη τήρηση του οποίου καθιστά, καταρχήν, την κράτηση μη σύμφωνη προς την εν λόγω οδηγία. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να λαμβάνουν υπόψη τη βούληση του ενδιαφερομένου υπηκόου τρίτης χώρας».

15.4.   Υλικές συνθήκες κράτησης

Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 16· κατευθυντήρια αρχή 10 του ΣτΕ σχετικά με την αναγκαστική επιστροφή («συνθήκες κράτησης ενόψει απομάκρυνσης»)· πρότυπα και ενημερωτικό δελτίο ΕΠΒ σχετικά με την κράτηση μεταναστών· Ευρωπαϊκοί Σωφρονιστικοί Κανόνες 2006

Η ίδια η οδηγία περί επιστροφής παρέχει διάφορες συγκεκριμένες εγγυήσεις. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται:

| — | να παρέχουν επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και κάθε απαραίτητη θεραπευτική αγωγή, |
| --- | --- |

—

να παρέχουν επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και κάθε απαραίτητη θεραπευτική αγωγή,

| — | να δίδουν προσοχή στην κατάσταση των ευάλωτων ατόμων, το οποίο συνεπάγεται επίσης τη διασφάλιση, γενικότερα, της δέουσας προσοχής σε στοιχεία όπως η ηλικία, τυχόν αναπηρία και η κατάσταση της υγείας του ενδιαφερομένου προσώπου (περιλαμβανομένης της ψυχικής υγείας), |
| --- | --- |

—

να δίδουν προσοχή στην κατάσταση των ευάλωτων ατόμων, το οποίο συνεπάγεται επίσης τη διασφάλιση, γενικότερα, της δέουσας προσοχής σε στοιχεία όπως η ηλικία, τυχόν αναπηρία και η κατάσταση της υγείας του ενδιαφερομένου προσώπου (περιλαμβανομένης της ψυχικής υγείας),

| — | να παρέχουν στους κρατουμένους πληροφορίες στις οποίες επεξηγείται ο κανονισμός που εφαρμόζεται στην εγκατάσταση και ορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις τους· συνιστάται οι εν λόγω πληροφορίες να παρέχονται το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο 24 ώρες μετά την άφιξη, |
| --- | --- |

—

να παρέχουν στους κρατουμένους πληροφορίες στις οποίες επεξηγείται ο κανονισμός που εφαρμόζεται στην εγκατάσταση και ορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις τους· συνιστάται οι εν λόγω πληροφορίες να παρέχονται το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο 24 ώρες μετά την άφιξη,

| — | να επιτρέπουν στους κρατουμένους να έρχονται σε επαφή με τους νόμιμους αντιπροσώπους τους, τα μέλη της οικογένειάς τους και τις αρμόδιες προξενικές αρχές, |
| --- | --- |

—

να επιτρέπουν στους κρατουμένους να έρχονται σε επαφή με τους νόμιμους αντιπροσώπους τους, τα μέλη της οικογένειάς τους και τις αρμόδιες προξενικές αρχές,

| — | να παρέχουν στις σχετικές και αρμόδιες, εθνικές, διεθνείς και μη κυβερνητικές οργανώσεις και όργανα τη δυνατότητα να επισκέπτονται τις εγκαταστάσεις κράτησης· το εν λόγω δικαίωμα πρέπει να χορηγείται απευθείας στα ενδιαφερόμενα όργανα, ανεξαρτήτως πρόσκλησης από τον κρατούμενο. |
| --- | --- |

—

να παρέχουν στις σχετικές και αρμόδιες, εθνικές, διεθνείς και μη κυβερνητικές οργανώσεις και όργανα τη δυνατότητα να επισκέπτονται τις εγκαταστάσεις κράτησης· το εν λόγω δικαίωμα πρέπει να χορηγείται απευθείας στα ενδιαφερόμενα όργανα, ανεξαρτήτως πρόσκλησης από τον κρατούμενο.

Όσον αφορά τα ζητήματα που δεν ρυθμίζονται ρητά από την οδηγία περί επιστροφής, τα κράτη μέλη πρέπει να συμμορφώνονται με τα σχετικά πρότυπα του Συμβουλίου της Ευρώπης, και ιδίως με τα «πρότυπα ΕΠΒ»: η οδηγία δεν ρυθμίζει ορισμένες υλικές συνθήκες κράτησης, όπως το μέγεθος των δωματίων, η πρόσβαση σε εγκαταστάσεις υγιεινής, η πρόσβαση σε υπαίθριους χώρους και η διατροφή, κατά τη διάρκεια της κράτησης. Στην αιτιολογική σκέψη 17 επιβεβαιώνεται, ωστόσο, ότι οι κρατούμενοι θα πρέπει να τυγχάνουν ανθρώπινης και αξιοπρεπούς μεταχείρισης, με σεβασμό των θεμελιωδών τους δικαιωμάτων και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Όταν τα κράτη μέλη επιβάλλουν την κράτηση ενόψει απομάκρυνσης, πρέπει να τηρούνται οι όροι που συνάδουν με το άρθρο 4 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, το οποίο απαγορεύει την απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση. Ο πρακτικός αντίκτυπος αυτής της υποχρέωσης για τα κράτη μέλη περιγράφεται αναλυτικότερα μεταξύ άλλων στα εξής έγγραφα:

| 1) | στην κατευθυντήρια αρχή 10 του ΣτΕ σχετικά με την αναγκαστική επιστροφή («Συνθήκες κράτησης ενόψει απομάκρυνσης»)· |
| --- | --- |

1)

στην κατευθυντήρια αρχή 10 του ΣτΕ σχετικά με την αναγκαστική επιστροφή («Συνθήκες κράτησης ενόψει απομάκρυνσης»)·

| 2) | στα πρότυπα που έχει θεσπίσει η επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη των βασανιστηρίων (πρότυπα ΕΠΒ, CPT/Inf/E (2002) 1 – Rev. 2013· ενημερωτικό δελτίο ΕΠΒ σχετικά με την κράτηση μεταναστών, CPT/Inf(2017)3), τα οποία αναφέρονται συγκεκριμένα στις ειδικές ανάγκες και στο ειδικό καθεστώς των παράτυπων μεταναστών που τελούν υπό κράτηση· |
| --- | --- |

2)

στα πρότυπα που έχει θεσπίσει η επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη των βασανιστηρίων (πρότυπα ΕΠΒ, CPT/Inf/E (2002) 1 – Rev. 2013· ενημερωτικό δελτίο ΕΠΒ σχετικά με την κράτηση μεταναστών, CPT/Inf(2017)3), τα οποία αναφέρονται συγκεκριμένα στις ειδικές ανάγκες και στο ειδικό καθεστώς των παράτυπων μεταναστών που τελούν υπό κράτηση·

| 3) | στους ευρωπαϊκούς σωφρονιστικούς κανόνες 2006 (Σύσταση Rec(2006)2 της Επιτροπής των υπουργών προς τα κράτη μέλη) που αποτελούν βασικά ελάχιστα πρότυπα για όλα τα ζητήματα τα οποία δεν καλύπτονται από τα προαναφερόμενα πρότυπα· |
| --- | --- |

3)

στους ευρωπαϊκούς σωφρονιστικούς κανόνες 2006 (Σύσταση Rec(2006)2 της Επιτροπής των υπουργών προς τα κράτη μέλη) που αποτελούν βασικά ελάχιστα πρότυπα για όλα τα ζητήματα τα οποία δεν καλύπτονται από τα προαναφερόμενα πρότυπα·

| 4) | στους πρότυπους ελάχιστους κανόνες των Ηνωμένων Εθνών για τη μεταχείριση των κρατουμένων (οι οποίοι εγκρίθηκαν από το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο με τα ψηφίσματά του αριθ. 663 C (XXIV) της 31ης Ιουλίου 1957 και αριθ. 2076 (LXII) της 13ης Μαΐου 1977). |
| --- | --- |

4)

στους πρότυπους ελάχιστους κανόνες των Ηνωμένων Εθνών για τη μεταχείριση των κρατουμένων (οι οποίοι εγκρίθηκαν από το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο με τα ψηφίσματά του αριθ. 663 C (XXIV) της 31ης Ιουλίου 1957 και αριθ. 2076 (LXII) της 13ης Μαΐου 1977).

Τα εν λόγω πρότυπα συνιστούν μια ευρέως παραδεκτή περιγραφή των υποχρεώσεων των κρατών μελών στο πλαίσιο της κράτησης για κάθε επιμέρους περίπτωση ως απόλυτο ελάχιστο πρότυπο, ώστε να διασφαλίζεται η συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που ορίζονται στην Ευρωπαϊκή σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ κατά την εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου.

Κατευθυντήρια αρχή 10 του ΣτΕ — Συνθήκες κράτησης εν αναμονή απομάκρυνσης

| 1. | Τα πρόσωπα που κρατούνται ενόψει της απομάκρυνσής του πρέπει να μεταφέρονται το συντομότερο δυνατόν σε εγκαταστάσεις που προορίζονται ειδικά για τον σκοπό αυτό οι οποίες παρέχουν υλικές συνθήκες και καθεστώς κατάλληλο για τη νομική τους κατάσταση και είναι στελεχωμένες με κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό. |
| --- | --- |

1.

Τα πρόσωπα που κρατούνται ενόψει της απομάκρυνσής του πρέπει να μεταφέρονται το συντομότερο δυνατόν σε εγκαταστάσεις που προορίζονται ειδικά για τον σκοπό αυτό οι οποίες παρέχουν υλικές συνθήκες και καθεστώς κατάλληλο για τη νομική τους κατάσταση και είναι στελεχωμένες με κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό.

| 2. | Οι εν λόγω εγκαταστάσεις πρέπει να διαθέτουν χώρους στέγασης που είναι επαρκώς επιπλωμένοι, καθαροί και σε καλή κατάσταση, και που ως προς τη χωρητικότητα είναι επαρκείς για τις ανάγκες διαβίωσης του αριθμού των κρατουμένων. Επιπλέον, πρέπει να δίδεται προσοχή στον σχεδιασμό και στη διαρρύθμιση των χώρων για να αποφεύγεται όσο το δυνατόν περισσότερο οποιαδήποτε αίσθηση σωφρονιστικού περιβάλλοντος. Οι οργανωμένες δραστηριότητες πρέπει να περιλαμβάνουν άσκηση σε εξωτερικούς χώρους, πρόσβαση σε κοινόχρηστο χώρο καθώς και σε ραδιόφωνο/τηλεόραση και εφημερίδες/περιοδικά, καθώς και άλλα κατάλληλα μέσα αναψυχής. |
| --- | --- |

2.

Οι εν λόγω εγκαταστάσεις πρέπει να διαθέτουν χώρους στέγασης που είναι επαρκώς επιπλωμένοι, καθαροί και σε καλή κατάσταση, και που ως προς τη χωρητικότητα είναι επαρκείς για τις ανάγκες διαβίωσης του αριθμού των κρατουμένων. Επιπλέον, πρέπει να δίδεται προσοχή στον σχεδιασμό και στη διαρρύθμιση των χώρων για να αποφεύγεται όσο το δυνατόν περισσότερο οποιαδήποτε αίσθηση σωφρονιστικού περιβάλλοντος. Οι οργανωμένες δραστηριότητες πρέπει να περιλαμβάνουν άσκηση σε εξωτερικούς χώρους, πρόσβαση σε κοινόχρηστο χώρο καθώς και σε ραδιόφωνο/τηλεόραση και εφημερίδες/περιοδικά, καθώς και άλλα κατάλληλα μέσα αναψυχής.

| 3. | Το προσωπικό των εν λόγω εγκαταστάσεων πρέπει να επιλέγεται προσεκτικά και να λαμβάνει κατάλληλη κατάρτιση. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να παρέχουν, στο μέτρο του δυνατού, κατάρτιση στο προσωπικό αυτό η οποία θα έχει ως στόχο όχι μόνο την ανάπτυξη ικανοτήτων στον τομέα της διαπροσωπικής επικοινωνίας αλλά και την εξοικείωσή τους με τους διάφορους πολιτισμούς των κρατουμένων. Κατά προτίμηση, ορισμένα από τα μέλη του προσωπικού πρέπει να διαθέτουν συναφείς γλωσσικές δεξιότητες και να μπορούν να αναγνωρίζουν πιθανά συμπτώματα άγχους που εμφανίζουν οι κρατούμενοι και να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα. Τα μέλη του προσωπικού πρέπει επίσης να μπορούν να λαμβάνουν εξωτερική βοήθεια, όταν κρίνεται αναγκαίο, και ιδίως ιατρική και κοινωνική στήριξη. |
| --- | --- |

3.

Το προσωπικό των εν λόγω εγκαταστάσεων πρέπει να επιλέγεται προσεκτικά και να λαμβάνει κατάλληλη κατάρτιση. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να παρέχουν, στο μέτρο του δυνατού, κατάρτιση στο προσωπικό αυτό η οποία θα έχει ως στόχο όχι μόνο την ανάπτυξη ικανοτήτων στον τομέα της διαπροσωπικής επικοινωνίας αλλά και την εξοικείωσή τους με τους διάφορους πολιτισμούς των κρατουμένων. Κατά προτίμηση, ορισμένα από τα μέλη του προσωπικού πρέπει να διαθέτουν συναφείς γλωσσικές δεξιότητες και να μπορούν να αναγνωρίζουν πιθανά συμπτώματα άγχους που εμφανίζουν οι κρατούμενοι και να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα. Τα μέλη του προσωπικού πρέπει επίσης να μπορούν να λαμβάνουν εξωτερική βοήθεια, όταν κρίνεται αναγκαίο, και ιδίως ιατρική και κοινωνική στήριξη.

| 4. | Τα πρόσωπα που κρατούνται ενόψει της απομάκρυνσής τους από την επικράτεια δεν πρέπει κατά κανόνα να κρατούνται μαζί με κρατουμένους του κοινού δικαίου, είτε έχουν καταδικαστεί είτε βρίσκονται σε προσωρινή κράτηση. Άντρες και γυναίκες πρέπει να κρατούνται χωριστά εφόσον το επιθυμούν· ωστόσο, η αρχή της οικογενειακής ενότητας πρέπει να τηρείται και οι οικογένειες πρέπει ως εκ τούτου να στεγάζονται αναλόγως. |
| --- | --- |

4.

Τα πρόσωπα που κρατούνται ενόψει της απομάκρυνσής τους από την επικράτεια δεν πρέπει κατά κανόνα να κρατούνται μαζί με κρατουμένους του κοινού δικαίου, είτε έχουν καταδικαστεί είτε βρίσκονται σε προσωρινή κράτηση. Άντρες και γυναίκες πρέπει να κρατούνται χωριστά εφόσον το επιθυμούν· ωστόσο, η αρχή της οικογενειακής ενότητας πρέπει να τηρείται και οι οικογένειες πρέπει ως εκ τούτου να στεγάζονται αναλόγως.

| 5. | Οι εθνικές αρχές πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα πρόσωπα που κρατούνται στις εν λόγω εγκαταστάσεις έχουν πρόσβαση σε δικηγόρους, γιατρούς, μη κυβερνητικές οργανώσεις, μέλη της οικογένειάς τους καθώς και στην Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες (UNHCR), και ότι έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν με τον έξω κόσμο, σύμφωνα με τις συναφείς εθνικές ρυθμίσεις. Επιπλέον, η λειτουργία των εν λόγω εγκαταστάσεων πρέπει να παρακολουθείται τακτικά, μεταξύ άλλων από αναγνωρισμένους ανεξάρτητους επιτηρητές. |
| --- | --- |

5.

Οι εθνικές αρχές πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα πρόσωπα που κρατούνται στις εν λόγω εγκαταστάσεις έχουν πρόσβαση σε δικηγόρους, γιατρούς, μη κυβερνητικές οργανώσεις, μέλη της οικογένειάς τους καθώς και στην Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες (UNHCR), και ότι έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν με τον έξω κόσμο, σύμφωνα με τις συναφείς εθνικές ρυθμίσεις. Επιπλέον, η λειτουργία των εν λόγω εγκαταστάσεων πρέπει να παρακολουθείται τακτικά, μεταξύ άλλων από αναγνωρισμένους ανεξάρτητους επιτηρητές.

| 6. | Οι κρατούμενοι έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν καταγγελίες για περιπτώσεις εικαζόμενης κακομεταχείρισης ή μη προστασίας τους από βία που ασκείται από άλλους κρατούμενους. Οι καταγγέλλοντες και οι μάρτυρες προστατεύονται από τυχόν κακομεταχείριση ή από εκφοβισμό που προκύπτουν ως αποτέλεσμα της καταγγελίας τους ή των αποδεικτικών στοιχείων που παρέχονται στο πλαίσιο αυτής. |
| --- | --- |

6.

Οι κρατούμενοι έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν καταγγελίες για περιπτώσεις εικαζόμενης κακομεταχείρισης ή μη προστασίας τους από βία που ασκείται από άλλους κρατούμενους. Οι καταγγέλλοντες και οι μάρτυρες προστατεύονται από τυχόν κακομεταχείριση ή από εκφοβισμό που προκύπτουν ως αποτέλεσμα της καταγγελίας τους ή των αποδεικτικών στοιχείων που παρέχονται στο πλαίσιο αυτής.

| 7. | Πρέπει να παρέχονται συστηματικά στους κρατουμένους πληροφορίες που εξηγούν τους κανόνες που εφαρμόζονται στις εγκαταστάσεις και τη διαδικασία που ισχύει για αυτούς και οι οποίες διευκρινίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους. Οι εν λόγω πληροφορίες πρέπει να είναι διαθέσιμες στις γλώσσες που χρησιμοποιούνται περισσότερο από τους κρατουμένους και, εάν χρειάζεται, πρέπει να χρησιμοποιούνται οι υπηρεσίες διερμηνέα. Οι κρατούμενοι πρέπει να ενημερώνονται για το δικαίωμά τους να έλθουν σε επαφή με δικηγόρο της επιλογής τους, με την αρμόδια διπλωματική αντιπροσωπεία της χώρας τους, με διεθνείς οργανισμούς όπως η UNHCR και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ) καθώς και με μη κυβερνητικές οργανώσεις. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να παρέχεται βοήθεια. |
| --- | --- |

7.

Πρέπει να παρέχονται συστηματικά στους κρατουμένους πληροφορίες που εξηγούν τους κανόνες που εφαρμόζονται στις εγκαταστάσεις και τη διαδικασία που ισχύει για αυτούς και οι οποίες διευκρινίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους. Οι εν λόγω πληροφορίες πρέπει να είναι διαθέσιμες στις γλώσσες που χρησιμοποιούνται περισσότερο από τους κρατουμένους και, εάν χρειάζεται, πρέπει να χρησιμοποιούνται οι υπηρεσίες διερμηνέα. Οι κρατούμενοι πρέπει να ενημερώνονται για το δικαίωμά τους να έλθουν σε επαφή με δικηγόρο της επιλογής τους, με την αρμόδια διπλωματική αντιπροσωπεία της χώρας τους, με διεθνείς οργανισμούς όπως η UNHCR και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ) καθώς και με μη κυβερνητικές οργανώσεις. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να παρέχεται βοήθεια.

Πρότυπα ΕΠΒ σχετικά με την κράτηση μεταναστών — Αποσπάσματα

| 29. | (στα καταστήματα κράτησης). [...] Προφανώς, τέτοια κέντρα θα πρέπει να παρέχουν διαμονή που είναι επαρκώς επιπλωμένη, καθαρή και σε καλή κατάσταση και η οποία προσφέρει επαρκή χώρο διαβίωσης για τους σχετικούς αριθμούς. Επιπλέον, πρέπει να δοθεί προσοχή στο σχεδιασμό και τη διαμόρφωση των χώρων για να αποφευχθεί όσο το δυνατόν περισσότερο οποιαδήποτε αίσθηση σωφρονιστικού περιβάλλοντος. Όσον αφορά τις δραστηριότητες του καθεστώτος, θα πρέπει να περιλαμβάνουν ασκήσεις στην ύπαιθρο, πρόσβαση σε ένα δωμάτιο για την ημέρα και σε ραδιόφωνο/τηλεόραση και εφημερίδες/περιοδικά, καθώς και άλλα κατάλληλα μέσα αναψυχής (π.χ. επιτραπέζια παιχνίδια, πινγκ-πονγκ). Όσο περισσότερο χρόνο κρατούνται τα άτομα, τόσο περισσότερο ανεπτυγμένες θα πρέπει να είναι οι δραστηριότητες που τους παρέχονται.


  Το προσωπικό των κέντρων κράτησης μεταναστών έχει ένα ιδιαίτερα δύσκολο έργο. Πρώτον, αναπόφευκτα θα υπάρξουν δυσκολίες που οφείλονται σε γλωσσικά εμπόδια. Δεύτερον, πολλοί κρατούμενοι θα βρουν δύσκολο να αποδεχτούν το γεγονός ότι στερούνται της ελευθερίας τους όταν δεν είναι ύποπτοι για κανένα ποινικό αδίκημα. Τρίτον, υπάρχει κίνδυνος έντασης μεταξύ κρατουμένων διαφορετικών εθνικοτήτων ή εθνοτικών ομάδων. Συνεπώς, η ΕΠΒ δίνει μεγάλη αξία στην προσεκτική επιλογή και την κατάλληλη εκπαίδευση του εποπτικού προσωπικού αυτών των κέντρων. Εκτός των καλά ανεπτυγμένων ιδιοτήτων στον τομέα της διαπροσωπικής επικοινωνίας, το εν λόγω προσωπικό θα πρέπει να είναι εξοικειωμένο με τις διαφορετικές κουλτούρες των κρατουμένων και τουλάχιστον ορισμένοι από αυτούς θα πρέπει να έχουν τις κατάλληλες γλωσσικές ικανότητες. Επιπλέον θα πρέπει να έχουν διδαχθεί να αναγνωρίζουν πιθανά συμπτώματα αντιδράσεων πίεσης που εμφανίζουν οι κρατούμενοι (είτε μετατραυματικά ή οφειλόμενα σε κοινωνικο-πολιτισμικές αλλαγές) και να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα. |
| --- | --- |

29.

(στα καταστήματα κράτησης). [...] Προφανώς, τέτοια κέντρα θα πρέπει να παρέχουν διαμονή που είναι επαρκώς επιπλωμένη, καθαρή και σε καλή κατάσταση και η οποία προσφέρει επαρκή χώρο διαβίωσης για τους σχετικούς αριθμούς. Επιπλέον, πρέπει να δοθεί προσοχή στο σχεδιασμό και τη διαμόρφωση των χώρων για να αποφευχθεί όσο το δυνατόν περισσότερο οποιαδήποτε αίσθηση σωφρονιστικού περιβάλλοντος. Όσον αφορά τις δραστηριότητες του καθεστώτος, θα πρέπει να περιλαμβάνουν ασκήσεις στην ύπαιθρο, πρόσβαση σε ένα δωμάτιο για την ημέρα και σε ραδιόφωνο/τηλεόραση και εφημερίδες/περιοδικά, καθώς και άλλα κατάλληλα μέσα αναψυχής (π.χ. επιτραπέζια παιχνίδια, πινγκ-πονγκ). Όσο περισσότερο χρόνο κρατούνται τα άτομα, τόσο περισσότερο ανεπτυγμένες θα πρέπει να είναι οι δραστηριότητες που τους παρέχονται.

Το προσωπικό των κέντρων κράτησης μεταναστών έχει ένα ιδιαίτερα δύσκολο έργο. Πρώτον, αναπόφευκτα θα υπάρξουν δυσκολίες που οφείλονται σε γλωσσικά εμπόδια. Δεύτερον, πολλοί κρατούμενοι θα βρουν δύσκολο να αποδεχτούν το γεγονός ότι στερούνται της ελευθερίας τους όταν δεν είναι ύποπτοι για κανένα ποινικό αδίκημα. Τρίτον, υπάρχει κίνδυνος έντασης μεταξύ κρατουμένων διαφορετικών εθνικοτήτων ή εθνοτικών ομάδων. Συνεπώς, η ΕΠΒ δίνει μεγάλη αξία στην προσεκτική επιλογή και την κατάλληλη εκπαίδευση του εποπτικού προσωπικού αυτών των κέντρων. Εκτός των καλά ανεπτυγμένων ιδιοτήτων στον τομέα της διαπροσωπικής επικοινωνίας, το εν λόγω προσωπικό θα πρέπει να είναι εξοικειωμένο με τις διαφορετικές κουλτούρες των κρατουμένων και τουλάχιστον ορισμένοι από αυτούς θα πρέπει να έχουν τις κατάλληλες γλωσσικές ικανότητες. Επιπλέον θα πρέπει να έχουν διδαχθεί να αναγνωρίζουν πιθανά συμπτώματα αντιδράσεων πίεσης που εμφανίζουν οι κρατούμενοι (είτε μετατραυματικά ή οφειλόμενα σε κοινωνικο-πολιτισμικές αλλαγές) και να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα.

| 79. | Οι συνθήκες κράτησης των παράνομων μεταναστών θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν τη φύση της στέρησης της ελευθερίας τους, με μικρούς περιορισμούς σε ισχύ και ένα ποικίλο καθεστώς δραστηριοτήτων. Για παράδειγμα, οι κρατούμενοι παράνομοι μετανάστες θα πρέπει να έχουν κάθε ευκαιρία να παραμείνουν σε ουσιαστική επαφή με τον έξω κόσμο (συμπεριλαμβανομένων των συχνών ευκαιριών να τηλεφωνούν και να δέχονται επισκέψεις) και η ελεύθερη κυκλοφορία τους μέσα στην εγκατάσταση κράτησης θα πρέπει να περιορίζεται όσο το δυνατόν λιγότερο. Ακόμα και όταν οι συνθήκες κράτησης στη φυλακή ικανοποιούν αυτές τις απαιτήσεις – και βέβαια πολλές φορές δεν ισχύει αυτό – η ΕΠΒ θεωρεί την κράτηση των παράνομων μεταναστών σε περιβάλλον φυλακών ριζικά λανθασμένη, για τους λόγους που αναφέρονται πιο πάνω. |
| --- | --- |

79.

Οι συνθήκες κράτησης των παράνομων μεταναστών θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν τη φύση της στέρησης της ελευθερίας τους, με μικρούς περιορισμούς σε ισχύ και ένα ποικίλο καθεστώς δραστηριοτήτων. Για παράδειγμα, οι κρατούμενοι παράνομοι μετανάστες θα πρέπει να έχουν κάθε ευκαιρία να παραμείνουν σε ουσιαστική επαφή με τον έξω κόσμο (συμπεριλαμβανομένων των συχνών ευκαιριών να τηλεφωνούν και να δέχονται επισκέψεις) και η ελεύθερη κυκλοφορία τους μέσα στην εγκατάσταση κράτησης θα πρέπει να περιορίζεται όσο το δυνατόν λιγότερο. Ακόμα και όταν οι συνθήκες κράτησης στη φυλακή ικανοποιούν αυτές τις απαιτήσεις – και βέβαια πολλές φορές δεν ισχύει αυτό – η ΕΠΒ θεωρεί την κράτηση των παράνομων μεταναστών σε περιβάλλον φυλακών ριζικά λανθασμένη, για τους λόγους που αναφέρονται πιο πάνω.

| 82. | Το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο θα πρέπει να περιλαμβάνει το δικαίωμα να συζητήσει με ένα δικηγόρο ιδιαιτέρως, καθώς και να έχει πρόσβαση σε νομικές συμβουλές για θέματα σχετικά με διαμονή, κράτηση και απέλαση. Αυτό υπονοεί ότι όταν οι παράνομοι μετανάστες δεν βρίσκονται σε θέση να προσλάβουν και να πληρώσουν οι ίδιοι ένα δικηγόρο, θα πρέπει να επωφεληθούν από πρόσβαση σε νομική αρωγή.


  Επιπλέον, όλοι οι νεοαφιχθέντες κρατούμενοι θα πρέπει άμεσα να εξετάζονται από γιατρό ή από νοσηλευτή με όλα τα απαραίτητα προσόντα που δίνει αναφορά σε γιατρό. Το δικαίωμα πρόσβασης σε γιατρό θα πρέπει να περιλαμβάνει το δικαίωμα, αν ο παράνομος μετανάστης το επιθυμεί, να εξεταστεί από γιατρό της επιλογής του. Ωστόσο, ο κρατούμενος μπορεί να αναμένεται να καλύψει το κόστος μιας τέτοιας δεύτερης εξέτασης.


  Η ειδοποίηση ενός συγγενούς ή άλλου προσώπου της επιλογής τους για το μέτρο κράτησης διευκολύνεται πολύ αν στους παράνομους μετανάστες επιτρέπεται να κρατάνε τα κινητά τους κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας τους ή τουλάχιστο να έχουν πρόσβαση σε αυτά. |
| --- | --- |

82.

Το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο θα πρέπει να περιλαμβάνει το δικαίωμα να συζητήσει με ένα δικηγόρο ιδιαιτέρως, καθώς και να έχει πρόσβαση σε νομικές συμβουλές για θέματα σχετικά με διαμονή, κράτηση και απέλαση. Αυτό υπονοεί ότι όταν οι παράνομοι μετανάστες δεν βρίσκονται σε θέση να προσλάβουν και να πληρώσουν οι ίδιοι ένα δικηγόρο, θα πρέπει να επωφεληθούν από πρόσβαση σε νομική αρωγή.

Επιπλέον, όλοι οι νεοαφιχθέντες κρατούμενοι θα πρέπει άμεσα να εξετάζονται από γιατρό ή από νοσηλευτή με όλα τα απαραίτητα προσόντα που δίνει αναφορά σε γιατρό. Το δικαίωμα πρόσβασης σε γιατρό θα πρέπει να περιλαμβάνει το δικαίωμα, αν ο παράνομος μετανάστης το επιθυμεί, να εξεταστεί από γιατρό της επιλογής του. Ωστόσο, ο κρατούμενος μπορεί να αναμένεται να καλύψει το κόστος μιας τέτοιας δεύτερης εξέτασης.

Η ειδοποίηση ενός συγγενούς ή άλλου προσώπου της επιλογής τους για το μέτρο κράτησης διευκολύνεται πολύ αν στους παράνομους μετανάστες επιτρέπεται να κρατάνε τα κινητά τους κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας τους ή τουλάχιστο να έχουν πρόσβαση σε αυτά.

| 90. | Η αξιολόγηση της κατάστασης της υγείας των παράνομων μεταναστών κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας τους είναι μια θεμελιώδης ευθύνη σε σχέση με κάθε μεμονωμένο κρατούμενο και σε σχέση με την ομάδα παράνομων μεταναστών σαν σύνολο. Η ψυχική και σωματική υγεία των παράνομων μεταναστών μπορεί να επηρεαστεί αρνητικά από προηγούμενες τραυματικές εμπειρίες. Επιπλέον, η απώλεια του συνηθισμένου προσωπικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος και η αβεβαιότητα για το μέλλον, μπορεί να οδηγήσει σε ψυχική επιδείνωση, περιλαμβανομένης της όξυνσης προϋπαρχόντων συμπτωμάτων κατάθλιψης, ανησυχίας και μετατραυματικής διαταραχής. |
| --- | --- |

90.

Η αξιολόγηση της κατάστασης της υγείας των παράνομων μεταναστών κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας τους είναι μια θεμελιώδης ευθύνη σε σχέση με κάθε μεμονωμένο κρατούμενο και σε σχέση με την ομάδα παράνομων μεταναστών σαν σύνολο. Η ψυχική και σωματική υγεία των παράνομων μεταναστών μπορεί να επηρεαστεί αρνητικά από προηγούμενες τραυματικές εμπειρίες. Επιπλέον, η απώλεια του συνηθισμένου προσωπικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος και η αβεβαιότητα για το μέλλον, μπορεί να οδηγήσει σε ψυχική επιδείνωση, περιλαμβανομένης της όξυνσης προϋπαρχόντων συμπτωμάτων κατάθλιψης, ανησυχίας και μετατραυματικής διαταραχής.

| 91. | Τουλάχιστο ένα άτομο με αναγνωρισμένο πτυχίο νοσηλευτικής πρέπει να είναι παρόν σε καθημερινή βάση σε όλα τα κρατητήρια για παράνομους μετανάστες. Ένα τέτοιο άτομο θα πρέπει, ιδιαίτερα, να πραγματοποιεί την αρχική ιατρική εξέταση των νεοαφιχθέντων (ιδίως για μεταδοτικές νόσους, συμπεριλαμβανομένης της φυματίωσης), να λαμβάνει τις αιτήσεις επίσκεψης σε γιατρό, να διασφαλίζει την παροχή και διανομή των συνταγογραφημένων φαρμάκων, να διατηρεί ιατρική τεκμηρίωση και να επιβλέπει τις γενικές συνθήκες υγιεινής. |
| --- | --- |

91.

Τουλάχιστο ένα άτομο με αναγνωρισμένο πτυχίο νοσηλευτικής πρέπει να είναι παρόν σε καθημερινή βάση σε όλα τα κρατητήρια για παράνομους μετανάστες. Ένα τέτοιο άτομο θα πρέπει, ιδιαίτερα, να πραγματοποιεί την αρχική ιατρική εξέταση των νεοαφιχθέντων (ιδίως για μεταδοτικές νόσους, συμπεριλαμβανομένης της φυματίωσης), να λαμβάνει τις αιτήσεις επίσκεψης σε γιατρό, να διασφαλίζει την παροχή και διανομή των συνταγογραφημένων φαρμάκων, να διατηρεί ιατρική τεκμηρίωση και να επιβλέπει τις γενικές συνθήκες υγιεινής.

Ευρωπαϊκοί Σωφρονιστικοί Κανόνες 2006 — Αποσπάσματα

Διαμονή

| 18.1 | Τα προβλεπόμενα για τους κρατουμένους καταλύματα και ιδιαίτερα οι συνθήκες ύπνου, θα πρέπει να κάνουν σεβαστές την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και, όσο είναι δυνατόν, την ησυχία του κρατουμένου, και θα πληρούν τις απαιτήσεις υγείας και υγιεινής, ενώ θα καταβάλλεται η δέουσα προσοχή στις κλιματικές συνθήκες, και ιδιαίτερα στην επιφάνεια του δαπέδου και τα αναλογούντα κυβικά μέτρα αέρα (για κάθε κρατούμενο), στη θέρμανση και στον εξαερισμό. |
| --- | --- |

18.1

| 18.2 | Σε όλα τα κτίρια όπου οι κρατούμενοι οφείλουν να ζουν, να εργάζονται ή να συναθροίζονται:








  α. | τα παράθυρα θα είναι αρκετά μεγάλα ώστε να μπορούν οι κρατούμενοι να διαβάζουν ή να εργάζονται με φυσικό φως υπό ομαλές συνθήκες και να επιτρέπουν την είσοδο φρέσκου αέρα, εκτός αν υπάρχει κατάλληλο σύστημα εξαερισμού |
| --- | --- | --- |

18.2

α.

τα παράθυρα θα είναι αρκετά μεγάλα ώστε να μπορούν οι κρατούμενοι να διαβάζουν ή να εργάζονται με φυσικό φως υπό ομαλές συνθήκες και να επιτρέπουν την είσοδο φρέσκου αέρα, εκτός αν υπάρχει κατάλληλο σύστημα εξαερισμού

| β. | το τεχνητό φως θα ανταποκρίνεται στις αναγνωρισμένες τεχνικές προδιαγραφές και και |
| --- | --- |

β.

το τεχνητό φως θα ανταποκρίνεται στις αναγνωρισμένες τεχνικές προδιαγραφές και και

| γ. | θα υπάρχει σύστημα συναγερμού με το οποίο να μπορούν οι κρατούμενοι να επικοινωνούν με το προσωπικό χωρίς καθυστέρηση. |
| --- | --- |

γ.

θα υπάρχει σύστημα συναγερμού με το οποίο να μπορούν οι κρατούμενοι να επικοινωνούν με το προσωπικό χωρίς καθυστέρηση.

Υγιεινή

| 19.1. | Όλα τα τμήματα κάθε φυλακής θα διατηρούνται όσο πρέπει καθαρά όλες τις ώρες. |
| --- | --- |

19.1.

| 19.2. | Όταν οι κρατούμενοι εισάγονται σε φυλακή, τα κελιά και οι λοιποί χώροι διαμονής στους οποίους τοποθετούνται θα είναι καθαροί. |
| --- | --- |

19.2.

| 19.3. | Οι κρατούμενοι θα έχουν άμεση πρόσβαση σε εγκαταστάσεις υγιεινής οι οποίες θα διαθέτουν συνθήκες υγιεινής και δεν θα επιτρέπουν τη δημόσια θέα. |
| --- | --- |

19.3.

| 19.4. | Θα υπάρχουν κατάλληλες εγκαταστάσεις έτσι ώστε κάθε κρατούμενος να μπορεί να κάνει μπάνιο ή ντους, σε θερμοκρασία κατάλληλη για το κλίμα, αν είναι δυνατό καθημερινά αλλά τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα (ή πιο συχνά αν είναι αναγκαίο) προς το συμφέρον της γενικότερης υγιεινής. |
| --- | --- |

19.4.

| 19.5. | Οι κρατούμενοι θα διατηρούν τον εαυτό τους, τον ρουχισμό και τον χώρο του ύπνου τους καθαρό και σε τάξη. |
| --- | --- |

19.5.

| 19.6. | Οι αρχές των φυλακών θα παρέχουν στους κρατουμένους τα μέσα για να τηρούν τα παραπάνω, περιλαμβανομένων ειδών τουαλέτας και γενικά μέσων και υλικών καθαρισμού. |
| --- | --- |

19.6.

| 19.7. | Θα λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τις ανάγκες υγιεινής των γυναικών. |
| --- | --- |

19.7.

Ρουχισμός και κλινοστρωμνή

| 20.1. | Στους κρατουμένους οι οποίοι δεν έχουν δικά τους κατάλληλα ρούχα θα χορηγείται ρουχισμός ανάλογα προς το κλίμα. |
| --- | --- |

20.1.

| 20.2. | Ο εν λόγω ρουχισμός δεν θα είναι εξευτελιστικός ή ταπεινωτικός. |
| --- | --- |

20.2.

| 20.3. | Ο κάθε ρουχισμός θα διατηρείται σε καλή κατάσταση και θα αντικαθίσταται όταν είναι αναγκαίο. |
| --- | --- |

20.3.

| 20.4. | Οι κρατούμενοι οι οποίοι παίρνουν άδεια εξόδου από τη φυλακή δεν θα υποχρεούνται να φορούν ρούχα, τα οποία φανερώνουν ότι είναι κρατούμενοι. |
| --- | --- |

20.4.

| 21. | Κάθε κρατούμενος θα διαθέτει ιδιαίτερο κρεβάτι και ιδιαίτερη και κατάλληλη κλινοστρωμνή που θα διατηρείται σε καλή κατάσταση και θα αλλάζει αρκετά συχνά για να εξασφαλίζεται η καθαριότητά της. |
| --- | --- |

21.

Διατροφή

| 22.1. | Στους κρατουμένους χορηγείται θρεπτική διατροφή, για την οποία λαμβάνεται υπόψη η ηλικία, η υγεία, η φυσική κατάσταση, η θρησκεία, η κουλτούρα και η φύση της εργασίας τους. |
| --- | --- |

22.1.

| 22.2. | Οι απαιτήσεις της θρεπτικής διατροφής, στις οποίες περιλαμβάνεται ένα ελάχιστο περιεχόμενο ενέργειας και πρωτεϊνών, θα περιγράφονται στο εθνικό δίκαιο, |
| --- | --- |

22.2.

| 22.3. | Το φαγητό θα παρασκευάζεται και θα σερβίρεται με συνθήκες υγιεινής. |
| --- | --- |

22.3.

| 22.4. | Θα χορηγούνται τρία γεύματα την ημέρα με λογικά διαστήματα μεταξύ τους. |
| --- | --- |

22.4.

| 22.5. | Καθαρό πόσιμο νερό θα προσφέρεται διαρκώς στους κρατουμένους. |
| --- | --- |

22.5.

| 22.6. | Ο γιατρός ή ειδικευμένος νοσοκόμος θα δίνουν εντολή για αλλαγή του διαιτολογίου συγκεκριμένου κρατουμένου, όταν τούτο είναι αναγκαίο για ιατρικούς λόγους. |
| --- | --- |

22.6.

Το καθεστώς της φυλακής

| 25.1. | Το καθεστώς που θα προβλέπεται για όλους τους κρατουμένους θα προσφέρει ένα ισορροπημένο πρόγραμμα δραστηριοτήτων. |
| --- | --- |

25.1.

| 25.2. | Το καθεστώς αυτό θα επιτρέπει σε όλους τους κρατουμένους να περνούν όσο περισσότερες ώρες την ημέρα έξω από τα κελιά τους είναι αναγκαίο για ένα κατάλληλο επίπεδο ανθρωπίνων και κοινωνικών επαφών. |
| --- | --- |

25.2.

| 25.3. | Το καθεστώς αυτό θα μεριμνά επίσης για τις ανάγκες πρόνοιας των κρατουμένων. |
| --- | --- |

25.3.

| 25.4. | Ιδιαίτερη προσοχή θα καταβάλλεται για τις ανάγκες των κρατουμένων οι οποίοι είναι θύματα φυσικής, πνευματικής ή σεξουαλικής κακοποιήσεως. |
| --- | --- |

25.4.

Άσκηση και αναψυχή

| 27.1. | Κάθε κρατούμενος θα έχει την ευκαιρία για άσκηση για μία τουλάχιστον ώρα κάθε ημέρα σε ανοικτό χώρο, εφόσον το επιτρέπει ο καιρός. |
| --- | --- |

27.1.

| 27.2. | Όταν κάνει δριμύ ψύχος, θα υπάρχουν εναλλακτικές ρυθμίσεις που θα επιτρέπουν στους κρατουμένους να ασκούνται. |
| --- | --- |

27.2.

| 27.3. | Κατάλληλα οργανωμένες δραστηριότητες για τη διατήρηση καλής φυσικής καταστάσεως και για επαρκείς ευκαιρίες ασκήσεως και ψυχαγωγίας θα αποτελούν συστατικό τμήμα των σωφρονιστικών καθεστώτων. |
| --- | --- |

27.3.

| 27.4. | Οι αρχές της φυλακής θα διευκολύνουν παρόμοιες δραστηριότητες προσφέροντας κατάλληλες εγκαταστάσεις και εξοπλισμό. |
| --- | --- |

27.4.

| 27.5. | Οι αρχές της φυλακής θα μεριμνούν για την οργάνωση ειδικών δραστηριοτήτων για εκείνους τους κρατουμένους οι οποίοι τις έχουν ανάγκη. |
| --- | --- |

27.5.

| 27.6. | Θα προβλέπονται ευκαιρίες αναψυχής, οι οποίες περιλαμβάνουν αθλητικές εκδηλώσεις, παιχνίδια, πολιτιστικές δραστηριότητες, χόμπι και άλλες ασχολίες ελευθέρου χρόνου και, στο μέτρο του δυνατού, οι κρατούμενοι θα δύνανται να οργανώνουν τέτοιες δραστηριότητες. |
| --- | --- |

27.6.

| 27.7. | Στους κρατουμένους θα επιτρέπεται να συναναστρέφονται μεταξύ τους κατά τη διάρκεια των ασκήσεων και προς τον σκοπό να συμμετέχουν σε ψυχαγωγικές δραστηριότητες. |
| --- | --- |

27.7.

Ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας

| 29.1. | Η ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας θα είναι σεβαστές. |
| --- | --- |

29.1.

| 29.2. | Το καθεστώς της φυλακής θα είναι οργανωμένο όσο είναι πρακτικά δυνατόν έτσι ώστε να επιτρέπεται στους κρατουμένους να ασκούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα και να ακολουθούν τις πεποιθήσεις τους, να παρακολουθούν λειτουργίες ή συναντήσεις με εξουσιοδοτημένους εκπροσώπους της θρησκείας ή των πεποιθήσεών τους, να δέχονται ιδιαίτερες επισκέψεις από τους εν λόγω εκπροσώπους της θρησκείας ή των πεποιθήσεών τους και να έχουν στην κατοχή τους βιβλία ή περιοδικά σχετικά με τη θρησκεία ή τις πεποιθήσεις τους. |
| --- | --- |

29.2.

| 29.3. | Οι κρατούμενοι δεν επιτρέπεται να υποχρεώνονται να ασκούν θρησκευτικά καθήκοντα ή να ακολουθούν πεποιθήσεις, να παρακολουθούν θρησκευτικές λειτουργίες ή συναντήσεις, να λαμβάνουν μέρος σε θρησκευτικές τελετές ή να δέχονται επισκέψεις από εκπροσώπους οποιασδήποτε θρησκείας ή πεποιθήσεως. |
| --- | --- |

29.3.

Εθνικές ή γλωσσικές μειονότητες

| 38.1. | Ειδικές ρυθμίσεις θα γίνονται για την ικανοποίηση των αναγκών κρατουμένων οι οποίοι ανήκουν σε εθνικές ή γλωσσικές μειονότητες. |
| --- | --- |

38.1.

| 38.2. | Όσο είναι πρακτικά δυνατόν οι πολιτιστικές πρακτικές των διαφόρων ομάδων θα επιτρέπεται να συνεχίζονται στη φυλακή. |
| --- | --- |

38.2.

| 38.3. | Γλωσσικές ανάγκες θα αντιμετωπίζονται με τη βοήθεια ειδικών διερμηνέων και με τη χορήγηση εντύπου υλικού σε όλες τις γλώσσες που χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένη φυλακή. |
| --- | --- |

38.3.

Η μέριμνα για την υγεία.

| 40.3. | Οι κρατούμενοι θα έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας που διαθέτει η χώρα χωρίς διάκριση λόγω της νομικής καταστάσεώς τους. |
| --- | --- |

40.3.

| 40.4. | Οι ιατρικές υπηρεσίες στη φυλακή θα επιδιώκουν να επισημαίνουν και να θεραπεύουν φυσικές ή ψυχικές νόσους ή ελαττώματα από τα οποία είναι δυνατόν να υποφέρουν οι κρατούμενοι. |
| --- | --- |

40.4.

| 40.5. | Όλες οι αναγκαίες ιατρικές, χειρουργικές και ψυχιατρικές υπηρεσίες, περιλαμβανομένων εκείνων που προσφέρονται στην κοινότητα, θα παρέχονται για τον ίδιο σκοπό στον κρατούμενο. |
| --- | --- |

40.5.

Το ιατρικό προσωπικό και νοσηλευτικό προσωπικό

| 41.1. | Κάθε φυλακή θα διαθέτει τις υπηρεσίες τουλάχιστον ενός/μιας ειδικευμένου/-ης ιατρού γενικής ιατρικής. |
| --- | --- |

41.1.

| 41.2. | Θα εφαρμόζονται ρυθμίσεις με τις οποίες θα εξασφαλίζεται ότι καθ' οποιαδήποτε ώρα ένας/μία ειδικευμένος/η ιατρός θα είναι διαθέσιμος/η χωρίς καθυστέρηση σε επείγουσες περιπτώσεις. |
| --- | --- |

41.2.

| 41.3. | Όπου οι φυλακές δεν διαθέτουν ιατρό πλήρους απασχολήσεως, ένας/μία ιατρός μερικής απασχολήσεως θα επισκέπτεται τακτικά τη φυλακή. |
| --- | --- |

41.3.

| 41.4. | Κάθε φυλακή θα διαθέτει προσωπικό κατάλληλα εκπαιδευμένο στην ιατρική μέριμνα. |
| --- | --- |

41.4.

| 41.5. | Σε κάθε κρατούμενο θα προσφέρονται υπηρεσίες ειδικού/-ής οδοντιάτρου και οφθαλμιάτρου. |
| --- | --- |

41.5.

Καθήκοντα των ιατρών

| 42.1. | Ο/Η ιατρός ή ένας/μία ειδικευμένος/η νοσοκόμος που θα αναφέρει στον/στην ιατρό, θα δέχεται κάθε κρατούμενο όσο το δυνατόν συντομότερα μετά την εισαγωγή και θα τον εξετάζει, εκτός εάν είναι προφανές ότι δεν υπάρχει ανάγκη. |
| --- | --- |

42.1.

| 42.2. | Ο/Η ιατρός ή ένας/μία ειδικευμένος/η νοσοκόμος που θα αναφέρει στον/στην ιατρό, θα εξετάζει τον κρατούμενο κατά την απόλυση εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα, και στις λοιπές περιπτώσεις θα εξετάζει τους κρατούμενους οποτεδήποτε υπάρχει ανάγκη. |
| --- | --- |

42.2.

| 42.3. | Όταν ο/η ιατρός ή ο/η ειδικευμένος/η νοσοκόμος που αναφέρει στον/στην ιατρό, εξετάζει έναν κρατούμενο, θα καταβάλλει ιδιαίτερη προσοχή στα ακόλουθα:








  α. | να τηρεί τους συνήθεις κανόνες ιατρικού απορρήτου |
| --- | --- | --- |

42.3.

α.

να τηρεί τους συνήθεις κανόνες ιατρικού απορρήτου

| β. | να κάνει διάγνωση σωματικής ή ψυχικής παθήσεως και να λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα για τη θεραπεία τους και για τη συνέχιση υπάρχουσας ιατρικής θεραπείας |
| --- | --- |

β.

να κάνει διάγνωση σωματικής ή ψυχικής παθήσεως και να λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα για τη θεραπεία τους και για τη συνέχιση υπάρχουσας ιατρικής θεραπείας

| γ. | να καταγράφει και να αναφέρει στις αρμόδιες αρχές κάθε ένδειξη ότι ο κρατούμενος είναι δυνατόν να έχει υποστεί βίαιη κακομεταχείριση |
| --- | --- |

γ.

να καταγράφει και να αναφέρει στις αρμόδιες αρχές κάθε ένδειξη ότι ο κρατούμενος είναι δυνατόν να έχει υποστεί βίαιη κακομεταχείριση

| δ. | να ασχολείται με συμπτώματα αποστερήσεως τα οποία προκύπτουν από τη χρήση ναρκωτικών, φαρμάκων ή αλκοόλ |
| --- | --- |

δ.

να ασχολείται με συμπτώματα αποστερήσεως τα οποία προκύπτουν από τη χρήση ναρκωτικών, φαρμάκων ή αλκοόλ

| ε. | να επισημαίνει οποιοδήποτε ψυχολογικό ή άλλο στρες το οποίο προκαλείται από το γεγονός της αποστερήσεως της ελευθερίας |
| --- | --- |

ε.

να επισημαίνει οποιοδήποτε ψυχολογικό ή άλλο στρες το οποίο προκαλείται από το γεγονός της αποστερήσεως της ελευθερίας

| στ. | να απομονώνει τους κρατουμένους οι οποίοι είναι ύποπτοι για λοιμώδεις ή μεταδοτικές νόσους κατά την περίοδο της λοιμώξεως και να παρέχει την κατάλληλη θεραπεία |
| --- | --- |

στ.

να απομονώνει τους κρατουμένους οι οποίοι είναι ύποπτοι για λοιμώδεις ή μεταδοτικές νόσους κατά την περίοδο της λοιμώξεως και να παρέχει την κατάλληλη θεραπεία

| ζ. | να εξασφαλίζει ότι οι κρατούμενοι φορείς του AIDS δεν θα απομονώνονται μόνο για αυτόν τον λόγο |
| --- | --- |

ζ.

να εξασφαλίζει ότι οι κρατούμενοι φορείς του AIDS δεν θα απομονώνονται μόνο για αυτόν τον λόγο

| η. | να σημειώνει σωματικές ή πνευματικές μειονεξίες οι οποίες είναι δυνατόν να παρακωλύουν την επανένταξη μετά την απόλυση |
| --- | --- |

η.

να σημειώνει σωματικές ή πνευματικές μειονεξίες οι οποίες είναι δυνατόν να παρακωλύουν την επανένταξη μετά την απόλυση

| θ. | να προσδιορίζει την καταλληλότητα κάθε κρατουμένου για εργασία και άσκηση και |
| --- | --- |

θ.

να προσδιορίζει την καταλληλότητα κάθε κρατουμένου για εργασία και άσκηση και

| ι. | να προβαίνει σε συνεννοήσεις με τις κοινοτικές υπηρεσίες για τη συνέχιση οποιασδήποτε αναγκαίας ιατρικής και ψυχιατρικής θεραπείας μετά την απόλυση, εφόσον ο κρατούμενος συναινεί σε τέτοιες συνεννοήσεις. |
| --- | --- |

ι.

να προβαίνει σε συνεννοήσεις με τις κοινοτικές υπηρεσίες για τη συνέχιση οποιασδήποτε αναγκαίας ιατρικής και ψυχιατρικής θεραπείας μετά την απόλυση, εφόσον ο κρατούμενος συναινεί σε τέτοιες συνεννοήσεις.

Η πρόβλεψη ιατρικής μέριμνας

| 46.1. | Ασθενείς κρατούμενοι οι οποίοι χρήζουν ειδικής θεραπείας, θα μεταφέρονται σε ειδικευμένα ιδρύματα ή σε αστικά νοσοκομεία όταν τέτοια θεραπεία δεν προσφέρεται στη φυλακή. |
| --- | --- |

46.1.

| 46.2. | Στην περίπτωση κατά την οποία μία σωφρονιστική υπηρεσία διαθέτει δικές της νοσοκομειακές ευκολίες, αυτές θα είναι επαρκώς στελεχωμένες με προσωπικό και εξοπλισμένες, για να προσφέρουν στους κρατουμένους οι οποίοι παραπέμπονται σε αυτές, την κατάλληλη μέριμνα και θεραπεία. |
| --- | --- |

46.2.

16.   ΚΡΑΤΗΣΗ ΑΝΗΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 17

| 1. | Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι και οι οικογένειες με ανηλίκους κρατούνται μόνο ως έσχατη λύση και για το ελάχιστο απαιτούμενο χρονικό διάστημα. |
| --- | --- |

1.

Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι και οι οικογένειες με ανηλίκους κρατούνται μόνο ως έσχατη λύση και για το ελάχιστο απαιτούμενο χρονικό διάστημα.

| 2. | Στις οικογένειες που κρατούνται εν αναμονή απομάκρυνσης παρέχεται χωριστό κατάλυμα το οποίο εξασφαλίζει επαρκή ιδιωτική ζωή. |
| --- | --- |

2.

Στις οικογένειες που κρατούνται εν αναμονή απομάκρυνσης παρέχεται χωριστό κατάλυμα το οποίο εξασφαλίζει επαρκή ιδιωτική ζωή.

| 3. | Οι υπό κράτηση ανήλικοι έχουν τη δυνατότητα να ασχολούνται με δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου, όπως δραστηριότητες παιχνιδιού και ψυχαγωγικές δραστηριότητες που αρμόζουν στην ηλικία τους, και, ανάλογα με τη διάρκεια της παραμονής τους, έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση. |
| --- | --- |

3.

Οι υπό κράτηση ανήλικοι έχουν τη δυνατότητα να ασχολούνται με δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου, όπως δραστηριότητες παιχνιδιού και ψυχαγωγικές δραστηριότητες που αρμόζουν στην ηλικία τους, και, ανάλογα με τη διάρκεια της παραμονής τους, έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση.

| 4. | Στους ασυνόδευτους ανηλίκους παρέχεται κατά το δυνατόν κατάλυμα σε ιδρύματα τα οποία διαθέτουν προσωπικό και εγκαταστάσεις που λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες προσώπων της ηλικίας τους. |
| --- | --- |

4.

Στους ασυνόδευτους ανηλίκους παρέχεται κατά το δυνατόν κατάλυμα σε ιδρύματα τα οποία διαθέτουν προσωπικό και εγκαταστάσεις που λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες προσώπων της ηλικίας τους.

| 5. | Τα βέλτιστα συμφέροντα του παιδιού λαμβάνονται πρωτίστως υπόψη κατά την κράτηση ανηλίκων εν αναμονή απομάκρυνσης. |
| --- | --- |

5.

Τα βέλτιστα συμφέροντα του παιδιού λαμβάνονται πρωτίστως υπόψη κατά την κράτηση ανηλίκων εν αναμονή απομάκρυνσης.

Η οδηγία περί επιστροφής επιτρέπει την κράτηση ασυνόδευτων ανηλίκων και οικογενειών με ανηλίκους για τον σκοπό της απομάκρυνσης ως έσχατη λύση και για το ελάχιστο απαιτούμενο χρονικό διάστημα, υπό τον όρο ότι τηρούνται δεόντως συγκεκριμένες εγγυήσεις.

Εκτός από τις σχετικές εγγυήσεις που προβλέπονται στο άρθρο 17 της οδηγίας περί επιστροφής, πρέπει να τηρούνται και οι αρχές του άρθρου 15 της εν λόγω οδηγίας οι οποίες εφαρμόζονται στους γενικούς κανόνες περί κράτησης, συγκεκριμένα δε η κράτηση πρέπει να επιβάλλεται μόνο ως έσχατη λύση, πρέπει να υπάρχει διαθέσιμο βιώσιμο φάσμα αποτελεσματικών εναλλακτικών αντί της κράτησης λύσεων, και πρέπει να διενεργείται εξατομικευμένη αξιολόγηση κάθε μεμονωμένης περίπτωσης (βλέπε ενότητα 14). Τα βέλτιστα συμφέροντα του παιδιού πρέπει να λαμβάνονται πάντοτε πρωτίστως υπόψη κατά την κράτηση ανηλίκων και οικογενειών. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται συνεπώς να μεριμνούν για τη συμμετοχή φορέων προστασίας παιδιών σε όλα τα ζητήματα που άπτονται της κράτησης και, όπου υφίστανται λόγοι κράτησης, πρέπει να καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να διασφαλίζεται η διαθεσιμότητα βιώσιμου φάσματος αποτελεσματικών εναλλακτικών αντί της κράτησης λύσεων για τους ανηλίκους (τόσο τους ασυνόδευτους όσο και εκείνους που είναι με τις οικογένειές τους) και η προσβασιμότητα σε αυτό.

Η UNHCR (80) και ο FRA (81) παρέχουν κάποια παραδείγματα ορθών πρακτικών στον τομέα των εναλλακτικών αντί της κράτησης λύσεων για ασυνόδευτους ανηλίκους και οικογένειες με παιδιά.

Η Επιτροπή συνιστά να μην αποκλείει η εθνική νομοθεσία το ενδεχόμενο κράτησης ανηλίκων, όταν αυτό είναι απολύτως αναγκαίο για να διασφαλιστεί η εκτέλεση τελικής απόφασης επιστροφής, και εφόσον δεν δύνανται να εφαρμοστούν αποτελεσματικά λιγότερο αναγκαστικά μέτρα στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Το κείμενο του άρθρου 17 της οδηγίας περί επιστροφής αντιστοιχεί σε μεγάλο βαθμό στο κείμενο της Κατευθυντήριας αρχής 11 του ΣτΕ «Παιδιά και οικογένειες». Περαιτέρω συγκεκριμένη καθοδήγηση παρέχεται στο σχόλιο επί της εν λόγω κατευθυντήριας αρχής:

Κατευθυντήρια αρχή 11 του ΣτΕ — Παιδιά και οικογένειες

Παρατηρήσεις

| 1. | Οι παράγραφοι 1, 3 και 5 αυτής της αρχής στηρίζονται στις σχετικές διατάξεις της σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η οποία εκδόθηκε και κατατέθηκε για υπογραφή, κύρωση και προσχώρηση βάσει της απόφασης 44/25 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών της 20ής Νοεμβρίου 1989 και κυρώθηκε από όλα τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης. Όσον αφορά την παράγραφο 2, υπενθυμίζεται ότι το δικαίωμα σεβασμού της οικογενειακής ζωής που κατοχυρώνεται στο άρθρο 8 της ΕΣΔΑ ισχύει επίσης στο πλαίσιο της κράτησης. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Όσον αφορά τη στέρηση της ελευθερίας των παιδιών, το άρθρο 37 της σύμβασης για τα δικαιώματα του παιδιού προβλέπει ειδικότερα ότι «η σύλληψη, κράτηση ή φυλάκιση ενός παιδιού πρέπει να είναι σύμφωνη με τον νόμο, να μην αποτελεί παρά ένα έσχατο μέτρο και να είναι της μικρότερης δυνατής χρονικής διάρκειας» (άρθρο 37 στοιχείο β). Σύμφωνα με το άρθρο 20 παράγραφος 1 της εν λόγω σύμβασης: «Κάθε παιδί που στερείται προσωρινά ή οριστικά το οικογενειακό του περιβάλλον ή το οποίο για το δικό του συμφέρον δεν είναι δυνατόν να παραμείνει στο περιβάλλον αυτό δικαιούται ειδική προστασία και βοήθεια εκ μέρους του κράτους». |
| --- | --- |

2.

| 3. | Οι παράγραφοι αυτοί στηρίζονται στην παράγραφο 38 των Κανόνων των Ηνωμένων Εθνών για την Προστασία των Ανηλίκων που στερούνται της προσωπικής τους ελευθερίας, που υιοθετήθηκαν από τη Γενική Συνέλευση στις 14 Δεκεμβρίου 1990 με την απόφαση 45/113 και εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας, η οποία νοείται ως «κάθε μορφή κράτησης ή φυλάκισης, ή εγκλεισμός σε δημόσιο ή ιδιωτικό χώρο κράτησης που επιβάλλεται με διάταξη δικαστικής, διοικητική ή άλλης δημόσιας αρχής και που ο ενδιαφερόμενος δεν επιτρέπεται να εγκαταλείψει με τη θέλησή του» (παράγραφος 11, στοιχείο β)). Σύμφωνα με την παράγραφο 38: «Κάθε ανήλικος που βρίσκεται στην ηλικία της υποχρεωτικής εκπαίδευσης δικαιούται εκπαίδευσης που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του και στις ικανότητές του, σχεδιασμένης με σκοπό την κοινωνική του επανένταξη. Αυτή η εκπαίδευση παρέχεται εκτός του καταστήματος κράτησης σε κοινοτικά σχολεία εάν αυτό είναι δυνατόν, και σε κάθε περίπτωση, από ειδικευμένους δασκάλους μέσω προγραμμάτων ενσωματωμένων στο εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας ώστε, μετά την απόλυση, οι ανήλικοι να μπορούν να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους χωρίς δυσκολία. Ειδική προσοχή πρέπει να αποδοθεί από τη διεύθυνση του καταστήματος κράτησης στην εκπαίδευση των αλλοδαπών ανηλίκων ή των ανηλίκων με ειδικές πολιτιστικές ή εθνικές ανάγκες. Οι ανήλικοι που είναι αναλφάβητοι ή έχουν προβλήματα στην εκμάθηση δικαιούνται ειδικής εκπαίδευσης». |
| --- | --- |

3.

| 4. | Η τελευταία παράγραφος αποτυπώνει την κατευθυντήρια αρχή του άρθρου 3 παράγραφος 1 της σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού σύμφωνα με την οποία «σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν τα παιδιά, είτε αυτές λαμβάνονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς κοινωνικής προστασίας, είτε από τα δικαστήρια, τις διοικητικές αρχές ή από τα νομοθετικά όργανα, πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον του παιδιού». Αυτό το άρθρο εφαρμόζεται επίσης στις αποφάσεις που διατάσσουν την κράτηση των παιδιών με σκοπό την απομάκρυνσή τους από την επικράτεια. |
| --- | --- |

4.

Όσον αφορά την κράτηση των ανηλίκων, τα πρότυπα ΕΠΒ προβλέπουν τους κάτωθι κανόνες που πρέπει να τηρούν τα κράτη μέλη όταν χρησιμοποιούν – κατ' εξαίρεση και ως μέτρο έσχατης ανάγκης – την κράτηση:

Πρότυπα ΕΠΒ σχετικά με την κράτηση ανηλίκων – Αποσπάσματα

| 97. | Η ΕΠΒ θεωρεί ότι πρέπει να γίνει κάθε προσπάθεια για να αποφευχθεί η προσφυγή στη στέρηση της ελευθερίας ενός παράνομου μετανάστη ο οποίος είναι ανήλικος. Σύμφωνα με την αρχή «τα καλύτερα συμφέροντα του παιδιού», όπως διατυπώνεται στο άρθρο 3 της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η κράτηση παιδιών, συμπεριλαμβανομένων ασυνόδευτων παιδιών και χωρισμένων παιδιών, σπάνια δικαιολογείται και, κατά την άποψη της Επιτροπής, ασφαλώς δεν μπορεί να προκαλείται απλώς και μόνο από την απουσία του καθεστώτος διαμονής. Όταν, κατ' εξαίρεση, κρατείται ένα παιδί, η στέρηση της ελευθερίας θα πρέπει να γίνεται για το μικρότερο δυνατό χρονικό διάστημα. Κάθε προσπάθεια θα πρέπει να καταβάλλεται για να επιτραπεί η άμεση αποφυλάκιση από το κρατητήριο ασυνόδευτων ή χωρισμένων παιδιών και η διευθέτηση πιο κατάλληλης φροντίδας για αυτά. Επιπλέον, λόγω της ευάλωτης φύσης ενός παιδιού, πρόσθετοι μηχανισμοί προστασίας θα πρέπει να εφαρμόζονται κάθε φορά που ένα παιδί κρατείται, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις εκείνες όπου τα παιδιά χωρίζονται από τους γονείς τους ή άλλα άτομα που τα φροντίζουν ή είναι ασυνόδευτα, χωρίς γονείς, άτομα που τα φροντίζουν ή συγγενείς. |
| --- | --- |

97.

| 98. | Αμέσως μόλις γίνει γνωστή στις αρχές η παρουσία ενός παιδιού, ένα επαγγελματικά ειδικευμένο άτομο θα πρέπει να πραγματοποιεί την αρχική συνέντευξη, σε μια γλώσσα που καταλαβαίνει το παιδί. Θα πρέπει να γίνει μια αξιολόγηση για τα συγκεκριμένα τρωτά σημεία του παιδιού, περιλαμβανομένων μεταξύ άλλων και θεμάτων από σκοπιάς ηλικίας, υγείας, ψυχοκοινωνικών παραγόντων και άλλων αναγκών προστασίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που απορρέουν από βία, διακίνηση ή τραύμα. Στα ασυνόδευτα ή χωρισμένα παιδιά που στερούνται της ελευθερίας τους θα πρέπει να παρέχεται άμεση και δωρεάν πρόσβαση σε νομική και άλλη κατάλληλη βοήθεια, συμπεριλαμβανομένης της ανάθεσης κηδεμόνα ή νόμιμου αντιπροσώπου. Μηχανισμοί επανεξέτασης θα πρέπει επίσης να εισαχθούν για την παρακολούθηση της συνεχιζόμενης ποιότητας της κηδεμονίας. |
| --- | --- |

98.

| 99. | Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για να διασφαλιστεί η τακτική παρουσία και η ατομική επαφή με κοινωνικό λειτουργό και ψυχολόγο σε εγκαταστάσεις στις οποίες βρίσκονται κρατούμενα παιδιά. Η παρουσία προσωπικού και των δύο φύλων είναι ένας άλλος μηχανισμός προστασίας ενάντια στην κακομεταχείριση. Η παρουσία προσωπικού που αποτελείται και από άνδρες και από γυναίκες μπορεί να έχει μια ωφέλιμη επίδραση και στο σωφρονιστικό ήθος και στην προώθηση ενός βαθμού ομαλότητας σε έναν τόπο κράτησης. Στα παιδιά που στερούνται της ελευθερίας τους θα πρέπει επίσης να παρέχεται μια ποικιλία εποικοδομητικών δραστηριοτήτων (με ιδιαίτερη έμφαση στο να δοθεί η δυνατότητα στο παιδί να συνεχίσει τις σπουδές του). |
| --- | --- |

99.

| 100. | Για να περιοριστεί ο κίνδυνος εκμετάλλευσης, ειδικές ρυθμίσεις θα πρέπει να γίνουν για χώρους διαβίωσης που είναι κατάλληλοι για παιδιά, για παράδειγμα, που είναι διαχωρισμένοι από τους ενήλικες, εκτός εάν θεωρείται ότι είναι καλύτερο για το παιδί να μη γίνει αυτό. Αυτό θα ίσχυε, για παράδειγμα, όταν τα παιδιά είναι παρέα με τους γονείς τους ή άλλους στενούς συγγενείς. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να γίνει κάθε προσπάθεια αποφυγής χωρισμού της οικογένειας. |
| --- | --- |

100.

| 131. | Οι αποτελεσματικές διαδικασίες υποβολής καταγγελιών και επιθεώρησης αποτελούν βασικές διασφαλίσεις έναντι της κακομεταχείρισης σε όλους τους τόπους κράτησης, περιλαμβανομένων των κέντρων κράτησης ανηλίκων. Οι ανήλικοι (καθώς και οι γονείς τους και οι νόμιμοι εκπρόσωποί τους) θα πρέπει να διαθέτουν τη δυνατότητα υποβολής καταγγελιών στο πλαίσιο του διοικητικού συστήματος των εγκαταστάσεων καθώς και το δικαίωμα υποβολής – εμπιστευτικών – καταγγελιών σε ανεξάρτητη αρχή. Οι διαδικασίες υποβολής καταγγελιών θα πρέπει να είναι απλές, αποτελεσματικές και φιλικές προς το παιδί, ιδίως όσον αφορά τη γλώσσα που χρησιμοποιείται. Οι ανήλικοι (καθώς και οι γονείς τους και οι νόμιμοι αντιπρόσωποί τους) θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να αναζητούν νομικές συμβουλές σχετικά με τις καταγγελίες και να επωφελούνται από δωρεάν νομική αρωγή όταν το απαιτεί το συμφέρον της δικαιοσύνης. |
| --- | --- |

131.

| 132. | Η ΕΠΒ αποδίδει επίσης ιδιαίτερη σημασία στις τακτικές επισκέψεις σε όλα τα κέντρα κράτησης ανηλίκων από ανεξάρτητο φορέα, όπως επιτροπή, δικαστή, Διαμεσολαβητή για τα παιδιά ή εκπρόσωπο του Εθνικού Μηχανισμού Πρόληψης (που δημιουργήθηκε βάσει του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά των Βασανιστηρίων – OPCAT), που θα έχει την εξουσία να λαμβάνει —και, κατά περίπτωση, να προβαίνει στις αναγκαίες ενέργειες σχετικά με— τις καταγγελίες των ανηλίκων ή τις καταγγελίες που υποβάλλονται από τους γονείς ή τους νόμιμους αντιπροσώπους τους, να επιθεωρεί τα καταλύματα και τις εγκαταστάσεις και να αξιολογεί κατά πόσον οι εν λόγω εγκαταστάσεις λειτουργούν σύμφωνα με τις απαιτήσεις του εθνικού δικαίου και των συναφών διεθνών προτύπων. Τα μέλη του φορέα επιθεώρησης θα πρέπει να ενεργούν κατά τρόπο προορατικό και να έρχονται σε άμεση επαφή με τους ανηλίκους, μεταξύ άλλων μέσω της διεξαγωγής προσωπικών συνεντεύξεων. |
| --- | --- |

132.

17.   ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ

Νομική βάση: Οδηγία περί επιστροφής — άρθρο 18

| 1. | Σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ο εξαιρετικά υψηλός αριθμός υπηκόων τρίτων χωρών προς επιστροφή δημιουργεί απρόβλεπτο υψηλό φόρτο για το δυναμικό της εγκατάστασης κράτησης κράτους μέλους ή στο διοικητικό ή δικαστικό προσωπικό του, το εν λόγω κράτος μέλος μπορεί, ενόσω η έκτακτη κατάσταση διαρκεί, να αποφασίσει να παράσχει μεγαλύτερες προθεσμίες δικαστικής εξέτασης από τις προβλεπόμενες από τα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο και να λαμβάνει επείγοντα μέτρα όσον αφορά τις συνθήκες κράτησης, κατά παρέκκλιση από τα προβλεπόμενα στο άρθρο 16, παράγραφος 1 και στο άρθρο 17, παράγραφος 2. |
| --- | --- |

1.

Σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ο εξαιρετικά υψηλός αριθμός υπηκόων τρίτων χωρών προς επιστροφή δημιουργεί απρόβλεπτο υψηλό φόρτο για το δυναμικό της εγκατάστασης κράτησης κράτους μέλους ή στο διοικητικό ή δικαστικό προσωπικό του, το εν λόγω κράτος μέλος μπορεί, ενόσω η έκτακτη κατάσταση διαρκεί, να αποφασίσει να παράσχει μεγαλύτερες προθεσμίες δικαστικής εξέτασης από τις προβλεπόμενες από τα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο και να λαμβάνει επείγοντα μέτρα όσον αφορά τις συνθήκες κράτησης, κατά παρέκκλιση από τα προβλεπόμενα στο άρθρο 16, παράγραφος 1 και στο άρθρο 17, παράγραφος 2.

| 2. | Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, οσάκις προσφεύγει σε σχετικά έκτακτα μέτρα, ενημερώνει την Επιτροπή. Ενημερώνει επίσης την Επιτροπή μόλις παύσουν να ισχύουν οι λόγοι για την εφαρμογή αυτών των έκτακτων μέτρων. |
| --- | --- |

2.

Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, οσάκις προσφεύγει σε σχετικά έκτακτα μέτρα, ενημερώνει την Επιτροπή. Ενημερώνει επίσης την Επιτροπή μόλις παύσουν να ισχύουν οι λόγοι για την εφαρμογή αυτών των έκτακτων μέτρων.

| 3. | Ουδεμία διάταξη του παρόντος άρθρου ερμηνεύεται ως επιτρέπουσα στα κράτη μέλη να παρεκκλίνουν από τη γενική υποχρέωσή τους να λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα, είτε γενικά είτε ειδικά, ώστε να εξασφαλίζεται η εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους δυνάμει της παρούσας οδηγίας. |
| --- | --- |

3.

Ουδεμία διάταξη του παρόντος άρθρου ερμηνεύεται ως επιτρέπουσα στα κράτη μέλη να παρεκκλίνουν από τη γενική υποχρέωσή τους να λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα, είτε γενικά είτε ειδικά, ώστε να εξασφαλίζεται η εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους δυνάμει της παρούσας οδηγίας.

Το πεδίο εφαρμογής των ενδεχόμενων παρεκκλίσεων περιορίζεται σε τρεις διατάξεις: το άρθρο 18 παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα μη εφαρμογής τριών διατάξεων της οδηγίας σχετικές με την κράτηση —i) την υποχρέωση να προβλέπουν την ταχεία αρχική δικαστική επανεξέταση της κράτησης, ii) την υποχρέωση να εξασφαλίζουν ότι η κράτηση λαμβάνει χώρα μόνο σε ειδικές εγκαταστάσεις, και iii) την υποχρέωση να προβλέπουν χωριστό κατάλυμα το οποίο εξασφαλίζει επαρκή ιδιωτική ζωή στις οικογένειες— σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στις οποίες σημειώνεται αιφνίδια άφιξη μεγάλου αριθμού παράτυπων μεταναστών. Δεν επιτρέπεται η παρέκκλιση από άλλους κανόνες που προβλέπονται στην οδηγία περί επιστροφής.

Η μεταφορά στο εθνικό δίκαιο αποτελεί προϋπόθεση για την ενδεχόμενη εφαρμογή της ρήτρας έκτακτης ανάγκης: το άρθρο 18 περιγράφει και περιορίζει τις καταστάσεις που καλύπτονται, καθώς και το πεδίο εφαρμογής των ενδεχόμενων παρεκκλίσεων και τις υποχρεώσεις ενημέρωσης της Επιτροπής. Εάν ένα κράτος μέλος επιθυμεί να κάνει χρήση της δυνατότητας εφαρμογής της εν λόγω ρήτρας διασφάλισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, πρέπει να έχει προηγουμένως διασφαλίσει την κατάλληλη μεταφορά της (82) – ως δυνατότητα και σύμφωνα με τα κριτήρια του άρθρου 18 – στο εθνικό του δίκαιο. Σημείωση: σε αντίθεση με τις ρήτρες διασφάλισης που περιέχονται στους κανονισμούς (π.χ., ρήτρες του SBC σχετικά με την επαναφορά των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα), οι ρήτρες διασφάλισης των οδηγιών πρέπει να μεταφέρονται στο εθνικό δίκαιο για να καταστεί δυνατή η χρήση τους.

Τα κράτη μέλη πρέπει να ενημερώνουν την Επιτροπή όταν καταφεύγουν στη χρήση των μέτρων αυτών και όταν τα τελευταία παύουν να εφαρμόζονται. Για τη διαβίβαση των σχετικών πληροφοριών θα πρέπει να χρησιμοποιούνται οι συνήθεις επίσημοι δίαυλοι επικοινωνίας, π.χ., μέσω της Μόνιμης Αντιπροσωπείας προς τη Γενική Γραμματεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

18.   ΜΕΤΑΦΟΡΑ, ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

Άμεσο αποτέλεσμα της οδηγίας περί επιστροφής σε περίπτωση ανεπαρκούς ή καθυστερημένης μεταφοράς: βάσει της θεωρίας που ανέπτυξε το ΔΕΕ, οι διατάξεις οδηγίας που χορηγούν δικαιώματα σε πρόσωπα και είναι επαρκώς σαφείς και ανεπιφύλακτες, καθίστανται άμεσα εφαρμοστέες με τη λήξη του χρονικού ορίου που τίθεται για την εφαρμογή της οδηγίας. Πολλές από τις διατάξεις της οδηγίας περί επιστροφής πληρούν τις εν λόγω απαιτήσεις και πρέπει να εφαρμόζονται απευθείας από τις εθνικές διοικητικές και δικαστικές αρχές στις περιπτώσεις στις οποίες τα κράτη μέλη δεν έχουν μεταφέρει (ή έχουν μεταφέρει ανεπαρκώς) ορισμένες διατάξεις της οδηγίας. Αυτό ισχύει ειδικότερα στις διατάξεις σχετικά με:

| — | την τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης (άρθρα 5 και 9 της οδηγίας περί επιστροφής), |
| --- | --- |

—

την τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης (άρθρα 5 και 9 της οδηγίας περί επιστροφής),

| — | την υποχρέωση να παρέχεται στα άτομα προς επιστροφή κατάλληλο χρονικό διάστημα για την οικειοθελή αναχώρηση το οποίο κυμαίνεται μεταξύ επτά και τριάντα ημερών (άρθρο 7 της οδηγίας περί επιστροφής), |
| --- | --- |

—

την υποχρέωση να παρέχεται στα άτομα προς επιστροφή κατάλληλο χρονικό διάστημα για την οικειοθελή αναχώρηση το οποίο κυμαίνεται μεταξύ επτά και τριάντα ημερών (άρθρο 7 της οδηγίας περί επιστροφής),

| — | τους περιορισμούς ως προς τη χρήση των αναγκαστικών μέτρων σε περιπτώσεις αναγκαστικής επιστροφής (άρθρο 8 της οδηγίας περί επιστροφής), |
| --- | --- |

—

τους περιορισμούς ως προς τη χρήση των αναγκαστικών μέτρων σε περιπτώσεις αναγκαστικής επιστροφής (άρθρο 8 της οδηγίας περί επιστροφής),

| — | το δικαίωμα των ασυνόδευτων ανηλίκων που υπόκεινται σε διαδικασίες επιστροφής να λαμβάνουν βοήθεια από κατάλληλους φορείς άλλους από τις αρχές που διενεργούν την επιστροφή, και την υποχρέωση των κρατών μελών να εξασφαλίζουν ότι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι θα επιστρέφονται μόνο σε μέλος της οικογένειάς τους, σε ορισθέντα κηδεμόνα ή σε κατάλληλες εγκαταστάσεις υποδοχής στο κράτος επιστροφής (άρθρο 10 της οδηγίας περί επιστροφής), |
| --- | --- |

—

το δικαίωμα των ασυνόδευτων ανηλίκων που υπόκεινται σε διαδικασίες επιστροφής να λαμβάνουν βοήθεια από κατάλληλους φορείς άλλους από τις αρχές που διενεργούν την επιστροφή, και την υποχρέωση των κρατών μελών να εξασφαλίζουν ότι οι ασυνόδευτοι ανήλικοι θα επιστρέφονται μόνο σε μέλος της οικογένειάς τους, σε ορισθέντα κηδεμόνα ή σε κατάλληλες εγκαταστάσεις υποδοχής στο κράτος επιστροφής (άρθρο 10 της οδηγίας περί επιστροφής),

| — | τους περιορισμούς ως προς τη διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου και την ανάγκη εξατομικευμένης εξέτασης κάθε μεμονωμένης υπόθεσης (άρθρο 11 της οδηγίας περί επιστροφής) – όπως επιβεβαιώθηκαν ρητά από το ΔΕΕ στην απόφασή του στην υπόθεση C-297/12, Filev και Osmani (σκέψη 55), |
| --- | --- |

—

τους περιορισμούς ως προς τη διάρκεια της απαγόρευσης εισόδου και την ανάγκη εξατομικευμένης εξέτασης κάθε μεμονωμένης υπόθεσης (άρθρο 11 της οδηγίας περί επιστροφής) – όπως επιβεβαιώθηκαν ρητά από το ΔΕΕ στην απόφασή του στην υπόθεση C-297/12, Filev και Osmani (σκέψη 55),

| — | τις διαδικαστικές εγγυήσεις, μεταξύ άλλων όσον αφορά το δικαίωμα σε έγγραφη και αιτιολογημένη απόφαση επιστροφής, καθώς και το δικαίωμα σε αποτελεσματικό ένδικο μέσο και σε νομική και γλωσσική συνδρομή (άρθρα 12 και 13 της οδηγίας περί επιστροφής), |
| --- | --- |

—

τις διαδικαστικές εγγυήσεις, μεταξύ άλλων όσον αφορά το δικαίωμα σε έγγραφη και αιτιολογημένη απόφαση επιστροφής, καθώς και το δικαίωμα σε αποτελεσματικό ένδικο μέσο και σε νομική και γλωσσική συνδρομή (άρθρα 12 και 13 της οδηγίας περί επιστροφής),

| — | τους περιορισμούς ως προς τη χρήση της κράτησης και τους μέγιστους χρόνους κράτησης (άρθρο 15 της οδηγίας περί επιστροφής) καθώς και το δικαίωμα σε ανθρώπινες και αξιοπρεπείς συνθήκες κράτησης (άρθρο 16 της οδηγίας περί επιστροφής) —όπως επιβεβαιώθηκαν ρητά από το ΔΕΕ στην απόφασή του στην υπόθεση C-61/11, El Dridi (σκέψεις 46 και 47), |
| --- | --- |

—

τους περιορισμούς ως προς τη χρήση της κράτησης και τους μέγιστους χρόνους κράτησης (άρθρο 15 της οδηγίας περί επιστροφής) καθώς και το δικαίωμα σε ανθρώπινες και αξιοπρεπείς συνθήκες κράτησης (άρθρο 16 της οδηγίας περί επιστροφής) —όπως επιβεβαιώθηκαν ρητά από το ΔΕΕ στην απόφασή του στην υπόθεση C-61/11, El Dridi (σκέψεις 46 και 47),

| — | τους περιορισμούς και τις ειδικές εγγυήσεις σχετικά με την κράτηση ανηλίκων και οικογενειών (άρθρο 17 της οδηγίας περί επιστροφής). |
| --- | --- |

—

τους περιορισμούς και τις ειδικές εγγυήσεις σχετικά με την κράτηση ανηλίκων και οικογενειών (άρθρο 17 της οδηγίας περί επιστροφής).

Προδικαστικές παραπομπές στο ΔΕΕ: Σύμφωνα με το άρθρο 267 της ΣΛΕΕ, το ΔΕΕ είναι αρμόδιο να αποφαίνεται με προδικαστικές αποφάσεις επί της ερμηνείας και της εγκυρότητας της οδηγίας για την επιστροφή. Δικαστήριο κράτους μέλους, ενώπιον του οποίου ανακύπτει τέτοιο ζήτημα, δύναται, αν κρίνει ότι απόφαση επί του ζητήματος είναι αναγκαία για την έκδοση της δικής του απόφασης, να παραπέμψει το ζήτημα στο Δικαστήριο για να αποφανθεί επ' αυτού. Δικαστήριο κράτους μέλους, ενώπιον του οποίου ανακύπτει τέτοιο ζήτημα σε εκκρεμή υπόθεση και του οποίου οι αποφάσεις δεν υπόκεινται σε ένδικα μέσα του εσωτερικού δικαίου, οφείλει να παραπέμψει το ζήτημα στο Δικαστήριο. Όταν ανακύπτει τέτοιο ζήτημα σε υπόθεση που εκκρεμεί ενώπιον δικαστηρίου σχετικά με ένα πρόσωπο που τελεί υπό κράτηση, το ΔΕΕ ακολουθεί εσπευσμένη διαδικασία επείγοντος. Ο προδικαστικές παραπομπές έχουν ήδη διαδραματίσει σημαντικό ρόλο εξασφαλίζοντας την εναρμονισμένη ερμηνεία διαφόρων βασικών διατάξεων της οδηγίας περί επιστροφής.

Τα μέλη των δικαστηρίων και των δικαιοδοτικών οργάνων των κρατών μελών παροτρύνονται να χρησιμοποιούν συνεχώς τις προδικαστικές παραπομπές και να ζητούν από το ΔΕΕ να προβαίνει σε αυθεντική ερμηνεία όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Μεταβατικές ρυθμίσεις για υποθέσεις/διαδικασίες προγενέστερες της 24ης Δεκεμβρίου 2010: Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν ότι όλα τα πρόσωπα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας επωφελούνται των ουσιαστικών εγγυήσεων και δικαιωμάτων που παρέχει η οδηγία από τις 24 Δεκεμβρίου 2010 και στο εξής (ή από την ημερομηνία προσχώρησης για τα νέα κράτη μέλη). Ενώ ενδέχεται να είναι νόμιμο να εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι εθνικές διαδικασίες επιστροφής που έχουν δρομολογηθεί σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία που εφαρμοζόταν πριν από τη μεταφορά της οδηγίας, αυτό δεν πρέπει να υπονομεύει κατ' ουσίαν τα δικαιώματα που χορηγούνται από την οδηγία, μεταξύ άλλων όσον αφορά τους περιορισμούς της κράτησης και της χρήσης αναγκαστικών μέτρων, τις διαδικαστικές εγγυήσεις, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος έγγραφης απόφασης και προσφυγής έναντι της εν λόγω απόφασης, την προτεραιότητα της οικειοθελούς αναχώρησης. Για κάθε επιστροφή που δεν έχει ήδη διενεργηθεί έως τις 24 Δεκεμβρίου 2010, πρέπει να εκδοθεί έγγραφη απόφαση σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 12 της οδηγίας, και να παρασχεθεί αποτελεσματικό ένδικο μέσο κατά της εν λόγω απόφασης σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 13 της οδηγίας.

Οι «ιστορικές» απαγορεύσεις εισόδου που εκδόθηκαν πριν από τις 24 Δεκεμβρίου 2010 πρέπει να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 11.9). Οι χρόνοι κράτησης που έχουν συμπληρωθεί προτού τεθούν σε εφαρμογή οι κανόνες της οδηγίας περί επιστροφής πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό του συνολικού ανώτατου χρονικού ορίου που προβλέπεται στην οδηγία περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 14.4.2).

Εισαγωγή παρέκκλισης από το πεδίο εφαρμογής σε μεταγενέστερο στάδιο (μετά το 2010): Τα κράτη μέλη δύνανται να αποφασίσουν να χρησιμοποιήσουν την παρέκκλιση του άρθρου 2 («συνοριακές περιπτώσεις» και περιπτώσεις ποινικού δικαίου) σε μεταγενέστερο στάδιο. Ενδεχόμενη τροποποίηση της εθνικής νομοθεσίας δεν πρέπει να έχει δυσμενείς συνέπειες για τα πρόσωπα που μπόρεσαν ήδη να επωφεληθούν από τα αποτελέσματα της οδηγίας περί επιστροφής (βλέπε ενότητα 2).

19.   ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΕΓΓΡΑΦΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

Το παρόν εγχειρίδιο στηρίζεται στις ακόλουθες πηγές:

| 1. | Συγκεντρωτικά πρακτικά της ομάδας επαφής σχετικά με την οδηγία περί επιστροφής. |
| --- | --- |

1.

Συγκεντρωτικά πρακτικά της ομάδας επαφής σχετικά με την οδηγία περί επιστροφής.

| 2. | Αποσπάσματα από τις σχετικές υποθέσεις του ΔΕΕ (με λέξεις-κλειδιά και το όνομα του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους εντός παρενθέσεων):






  — | Απόφαση της 30ής Νοεμβρίου 2009 στην υπόθεση Kadzoev (C-357/09 PPU), ECLI:EU:C:2009:741 (κράτηση, λόγοι παράτασης, σύνδεση με την κράτηση για λόγους ασύλου – BG) |
| --- | --- | --- |

2.

Αποσπάσματα από τις σχετικές υποθέσεις του ΔΕΕ (με λέξεις-κλειδιά και το όνομα του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους εντός παρενθέσεων):

—

Απόφαση της 30ής Νοεμβρίου 2009 στην υπόθεση Kadzoev (C-357/09 PPU), ECLI:EU:C:2009:741 (κράτηση, λόγοι παράτασης, σύνδεση με την κράτηση για λόγους ασύλου – BG)

| — | Απόφαση της 28ης Απριλίου 2011 στην υπόθεση El Dridi (C-61/11 PPU), ECLI:EU:C:2011:268 (ποινικοποίηση, τιμωρία της παράνομης διαμονής μέσω της φυλάκισης – IT) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 28ης Απριλίου 2011 στην υπόθεση El Dridi (C-61/11 PPU), ECLI:EU:C:2011:268 (ποινικοποίηση, τιμωρία της παράνομης διαμονής μέσω της φυλάκισης – IT)

| — | Απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2011 στην υπόθεση Achughbabian (C-329/11), ECLI:EU:C:2011:807 (ποινικοποίηση, τιμωρία της παράνομης διαμονής μέσω της φυλάκισης – FR) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2011 στην υπόθεση Achughbabian (C-329/11), ECLI:EU:C:2011:807 (ποινικοποίηση, τιμωρία της παράνομης διαμονής μέσω της φυλάκισης – FR)

| — | Απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2012 στην υπόθεση Sagor (C-430/11), ECLI:EU:C:2012:777 (ποινικοποίηση, τιμωρία της παράνομης διαμονής μέσω της επιβολής προστίμου, εντολή απέλασης, κατ' οίκον περιορισμός – ΙΤ) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2012 στην υπόθεση Sagor (C-430/11), ECLI:EU:C:2012:777 (ποινικοποίηση, τιμωρία της παράνομης διαμονής μέσω της επιβολής προστίμου, εντολή απέλασης, κατ' οίκον περιορισμός – ΙΤ)

| — | Απόφαση της 21ης Μαρτίου 2013 στην υπόθεση Mbaye (C-522/11), ECLI:EU:C:2013:190 (ποινικοποίηση της παράνομης διαμονής – ΙΤ) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 21ης Μαρτίου 2013 στην υπόθεση Mbaye (C-522/11), ECLI:EU:C:2013:190 (ποινικοποίηση της παράνομης διαμονής – ΙΤ)

| — | Απόφαση της 30ής Μαΐου 2013 στην υπόθεση Arslan (C-534/11), ECLI:EU:C:2013:343 (επιστροφή έναντι κράτησης για λόγους ασύλου – CZ) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 30ής Μαΐου 2013 στην υπόθεση Arslan (C-534/11), ECLI:EU:C:2013:343 (επιστροφή έναντι κράτησης για λόγους ασύλου – CZ)

| — | Απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2013 στην υπόθεση G. και R. (C-383/13 PPU), ECLI:EU:C:2013:533 (δικαίωμα ακρόασης πριν από την παράταση της κράτησης – NL) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2013 στην υπόθεση G. και R. (C-383/13 PPU), ECLI:EU:C:2013:533 (δικαίωμα ακρόασης πριν από την παράταση της κράτησης – NL)

| — | Απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2013 στην υπόθεση Filev και Osmani (C-297/12), ECLI:EU:C:2013:569 (απαγορεύσεις εισόδου, ανάγκη για αυτεπάγγελτο καθορισμό της διάρκειας, ιστορικές απαγορεύσεις εισόδου – DE) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2013 στην υπόθεση Filev και Osmani (C-297/12), ECLI:EU:C:2013:569 (απαγορεύσεις εισόδου, ανάγκη για αυτεπάγγελτο καθορισμό της διάρκειας, ιστορικές απαγορεύσεις εισόδου – DE)

| — | Απόφαση της 5ης Ιουνίου 2014 στην υπόθεση Mahdi (C-146/14 PPU), ECLI:EU:C:2014:1320 (κράτηση, λόγοι παράτασης και εποπτεία από δικαστική αρχή – BG) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 5ης Ιουνίου 2014 στην υπόθεση Mahdi (C-146/14 PPU), ECLI:EU:C:2014:1320 (κράτηση, λόγοι παράτασης και εποπτεία από δικαστική αρχή – BG)

| — | Απόφαση της 3ης Ιουλίου 2014 στην υπόθεση Da Silva (C-189/13), ECLI:EU:C:2014:2043 (ποινικοποίηση, παράνομη είσοδος – FR) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 3ης Ιουλίου 2014 στην υπόθεση Da Silva (C-189/13), ECLI:EU:C:2014:2043 (ποινικοποίηση, παράνομη είσοδος – FR)

| — | Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2014 στις υποθέσεις Bero (C-473/13) και Bouzalmate (C-514/13), ECLI:EU:C:2014:2095 (συνθήκες κράτησης, υποχρέωση παροχής ειδικών εγκαταστάσεων – DE) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2014 στις υποθέσεις Bero (C-473/13) και Bouzalmate (C-514/13), ECLI:EU:C:2014:2095 (συνθήκες κράτησης, υποχρέωση παροχής ειδικών εγκαταστάσεων – DE)

| — | Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2014 στην υπόθεση Pham (C-474/13), ECLI:EU:C:2014:2096 (συνθήκες κράτησης – DE) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2014 στην υπόθεση Pham (C-474/13), ECLI:EU:C:2014:2096 (συνθήκες κράτησης – DE)

| — | Απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2014 στην υπόθεση Mukarubega (C-166/13), ECLI:EU:C:2014:2336 (δικαίωμα ακρόασης πριν από την έκδοση απόφασης επιστροφής – FR) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2014 στην υπόθεση Mukarubega (C-166/13), ECLI:EU:C:2014:2336 (δικαίωμα ακρόασης πριν από την έκδοση απόφασης επιστροφής – FR)

| — | Απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2014 στην υπόθεση Boudjlida (C-249/13), ECLI:EU:C:2014:2431 (δικαίωμα ακρόασης πριν από την έκδοση απόφασης επιστροφής – FR) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2014 στην υπόθεση Boudjlida (C-249/13), ECLI:EU:C:2014:2431 (δικαίωμα ακρόασης πριν από την έκδοση απόφασης επιστροφής – FR)

| — | Απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2014 στην υπόθεση Abdida (C-562/13), ECLI:EU:C:2014:2453 (δικαιώματα εν αναμονή αναβληθείσας επιστροφής – BE) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2014 στην υπόθεση Abdida (C-562/13), ECLI:EU:C:2014:2453 (δικαιώματα εν αναμονή αναβληθείσας επιστροφής – BE)

| — | Απόφαση της 23ης Απριλίου 2015 στην υπόθεση Zaizoune (C-38/14), ECLI:EU:C:2015:260 (υποχρέωση έκδοσης απόφασης επιστροφής – ES) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 23ης Απριλίου 2015 στην υπόθεση Zaizoune (C-38/14), ECLI:EU:C:2015:260 (υποχρέωση έκδοσης απόφασης επιστροφής – ES)

| — | Απόφαση της 11ης Ιουνίου 2015 στην υπόθεση Zh. και O. (C-554/13), ECLI:EU:C:2015:377 (κριτήρια για τον καθορισμό της οικειοθελούς περιόδου αναχώρησης – NL) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 11ης Ιουνίου 2015 στην υπόθεση Zh. και O. (C-554/13), ECLI:EU:C:2015:377 (κριτήρια για τον καθορισμό της οικειοθελούς περιόδου αναχώρησης – NL)

| — | Απόφαση της 1ης Οκτωβρίου 2015 στην υπόθεση Skerdjan Celaj (C-290/14), ECLI:EU:C:2015:640 (ποινικοποίηση της μη συμμόρφωσης με την απαγόρευση εισόδου – IT) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 1ης Οκτωβρίου 2015 στην υπόθεση Skerdjan Celaj (C-290/14), ECLI:EU:C:2015:640 (ποινικοποίηση της μη συμμόρφωσης με την απαγόρευση εισόδου – IT)

| — | Απόφαση της 15ης Φεβρουαρίου 2016 στην υπόθεση J.N. (C-601/15 PPU), ECLI:EU:C:2016:84 (εκτέλεση απόφασης επιστροφής μετά την απόρριψη αίτησης διεθνούς προστασίας – NL) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 15ης Φεβρουαρίου 2016 στην υπόθεση J.N. (C-601/15 PPU), ECLI:EU:C:2016:84 (εκτέλεση απόφασης επιστροφής μετά την απόρριψη αίτησης διεθνούς προστασίας – NL)

| — | Απόφαση της 7ης Ιουνίου 2016 στην υπόθεση Affum (C-47/15), ECLI:EU:C:2016:408 (ορισμός της παράνομης διαμονής, ποινικοποίηση, παράνομη είσοδος – FR) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 7ης Ιουνίου 2016 στην υπόθεση Affum (C-47/15), ECLI:EU:C:2016:408 (ορισμός της παράνομης διαμονής, ποινικοποίηση, παράνομη είσοδος – FR)

| — | Απόφαση της 15ης Μαρτίου 2017 στην υπόθεση Al Chodor κ.λπ. (C-528/15), ECLI:EU:C:2017:213 (ορισμός του κινδύνου διαφυγής στο πλαίσιο των διαδικασιών του Δουβλίνου – CZ) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 15ης Μαρτίου 2017 στην υπόθεση Al Chodor κ.λπ. (C-528/15), ECLI:EU:C:2017:213 (ορισμός του κινδύνου διαφυγής στο πλαίσιο των διαδικασιών του Δουβλίνου – CZ)

| — | Απόφαση της 26ης Ιουλίου 2017 στην υπόθεση Ouhrami (C-225/16), ECLI:EU:C:2017:590 (ημερομηνία ισχύος της απαγόρευσης εισόδου – NL) |
| --- | --- |

—

Απόφαση της 26ης Ιουλίου 2017 στην υπόθεση Ouhrami (C-225/16), ECLI:EU:C:2017:590 (ημερομηνία ισχύος της απαγόρευσης εισόδου – NL)

| 3. | Το κεκτημένο της ΕΕ στον τομέα της επιστροφής:






  — | Οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών |
| --- | --- | --- |

3.

Το κεκτημένο της ΕΕ στον τομέα της επιστροφής:

—

Οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών

| — | Οδηγία 2001/40/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαΐου 2001, σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων απομάκρυνσης υπηκόων τρίτων χωρών |
| --- | --- |

—

Οδηγία 2001/40/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαΐου 2001, σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων απομάκρυνσης υπηκόων τρίτων χωρών

| — | Οδηγία 2003/110/ΕΚ του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2003, όσον αφορά τη συνδρομή κατά τη διέλευση σε περίπτωση απομάκρυνσης διά της αεροπορικής οδού |
| --- | --- |

—

Οδηγία 2003/110/ΕΚ του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2003, όσον αφορά τη συνδρομή κατά τη διέλευση σε περίπτωση απομάκρυνσης διά της αεροπορικής οδού

| — | Απόφαση 2004/191/ΕΚ του Συμβουλίου, της 23ης Φεβρουαρίου 2004, σχετικά με τη θέσπιση των κριτηρίων και των πρακτικών λεπτομερειών εφαρμογής για την αντιστάθμιση των οικονομικών ανισορροπιών που προκύπτουν από την εφαρμογή της οδηγίας 2001/40/ΕΚ |
| --- | --- |

—

Απόφαση 2004/191/ΕΚ του Συμβουλίου, της 23ης Φεβρουαρίου 2004, σχετικά με τη θέσπιση των κριτηρίων και των πρακτικών λεπτομερειών εφαρμογής για την αντιστάθμιση των οικονομικών ανισορροπιών που προκύπτουν από την εφαρμογή της οδηγίας 2001/40/ΕΚ

| — | Απόφαση 2004/573/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, περί διοργάνωσης κοινών πτήσεων για την απομάκρυνση από το έδαφος δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών, υπηκόων τρίτων χωρών για τους οποίους έχουν εκδοθεί ατομικές αποφάσεις απομάκρυνσης |
| --- | --- |

—

Απόφαση 2004/573/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, περί διοργάνωσης κοινών πτήσεων για την απομάκρυνση από το έδαφος δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών, υπηκόων τρίτων χωρών για τους οποίους έχουν εκδοθεί ατομικές αποφάσεις απομάκρυνσης

| — | Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1624 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Σεπτεμβρίου 2016, για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2016/399 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 863/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2007/2004 του Συμβουλίου και της απόφασης 2005/267/ΕΚ του Συμβουλίου |
| --- | --- |

—

Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1624 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Σεπτεμβρίου 2016, για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2016/399 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 863/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2007/2004 του Συμβουλίου και της απόφασης 2005/267/ΕΚ του Συμβουλίου

| — | Σύσταση της Επιτροπής, της 7ης Μαρτίου 2017, για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των επιστροφών στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, C(2017) 1600 |
| --- | --- |

—

Σύσταση της Επιτροπής, της 7ης Μαρτίου 2017, για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των επιστροφών στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, C(2017) 1600

| — | Ανακοίνωση της Επιτροπής, της 12ης Απριλίου 2017, προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, «Η προστασία των παιδιών-μεταναστών», COM(2017) 211 final |
| --- | --- |

—

Ανακοίνωση της Επιτροπής, της 12ης Απριλίου 2017, προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, «Η προστασία των παιδιών-μεταναστών», COM(2017) 211 final

| 4. | Συναφή έγγραφα του Συμβουλίου της Ευρώπης:






  — | Είκοσι κατευθυντήριες αρχές σχετικά με την αναγκαστική επιστροφή, που υιοθέτησε η Επιτροπή υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης στις 4 Μαΐου 2005, και σχόλια (Σεπτέμβριος 2005, ISBN 92-871-5809-6) |
| --- | --- | --- |

4.

Συναφή έγγραφα του Συμβουλίου της Ευρώπης:

—

Είκοσι κατευθυντήριες αρχές σχετικά με την αναγκαστική επιστροφή, που υιοθέτησε η Επιτροπή υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης στις 4 Μαΐου 2005, και σχόλια (Σεπτέμβριος 2005, ISBN 92-871-5809-6)

| — | Πρότυπα ΕΠΒ (CPT/Inf/E (2002) 1 – Rev. 2013) |
| --- | --- |

—

Πρότυπα ΕΠΒ (CPT/Inf/E (2002) 1 – Rev. 2013)

| — | Ενημερωτικό δελτίο ΕΠΒ σχετικά με την κράτηση μεταναστών (CPT/Inf(2017) 3 του Μαρτίου 2017) |
| --- | --- |

—

Ενημερωτικό δελτίο ΕΠΒ σχετικά με την κράτηση μεταναστών (CPT/Inf(2017) 3 του Μαρτίου 2017)

| — | Σύσταση Rec(2006)2 της Επιτροπής των υπουργών των κρατών μελών σχετική με τους Ευρωπαϊκούς Σωφρονιστικούς Κανόνες (υιοθετήθηκε από την Επιτροπή υπουργών στις 11 Ιανουαρίου 2006, κατά την 952η συνάντηση των Εκπροσώπων των υπουργών) |
| --- | --- |

—

Σύσταση Rec(2006)2 της Επιτροπής των υπουργών των κρατών μελών σχετική με τους Ευρωπαϊκούς Σωφρονιστικούς Κανόνες (υιοθετήθηκε από την Επιτροπή υπουργών στις 11 Ιανουαρίου 2006, κατά την 952η συνάντηση των Εκπροσώπων των υπουργών)

| 5. | Συναφή έγγραφα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης:






  — | Έγγραφο καθοδήγησης για πτυχές θεμελιωδών δικαιωμάτων όσον αφορά τη σύλληψη παρατύπως διαμενόντων μεταναστών, Οκτώβριος 2012 |
| --- | --- | --- |

5.

Συναφή έγγραφα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης:

—

Έγγραφο καθοδήγησης για πτυχές θεμελιωδών δικαιωμάτων όσον αφορά τη σύλληψη παρατύπως διαμενόντων μεταναστών, Οκτώβριος 2012

| — | Εγχειρίδιο σχετικά με την ευρωπαϊκή νομοθεσία σε θέματα ασύλου, συνόρων και μετανάστευσης, κοινή έκδοση του FRA και του ΕΔΔΑ, 2014 |
| --- | --- |

—

Εγχειρίδιο σχετικά με την ευρωπαϊκή νομοθεσία σε θέματα ασύλου, συνόρων και μετανάστευσης, κοινή έκδοση του FRA και του ΕΔΔΑ, 2014

| — | Εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης για αιτούντες άσυλο και πρόσωπα που υπάγονται σε διαδικασίες επιστροφής, Οκτώβριος 2015 |
| --- | --- |

—

Εναλλακτικές λύσεις αντί της κράτησης για αιτούντες άσυλο και πρόσωπα που υπάγονται σε διαδικασίες επιστροφής, Οκτώβριος 2015

| — | Σημείωμα – Θεμελιώδη δικαιώματα παρατύπως διαμενόντων μεταναστών οι οποίοι δεν τελούν υπό απομάκρυνση, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://fra.europa.eu/en/Non-removed-migrants-rights |
| --- | --- |

—

Σημείωμα – Θεμελιώδη δικαιώματα παρατύπως διαμενόντων μεταναστών οι οποίοι δεν τελούν υπό απομάκρυνση, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://fra.europa.eu/en/Non-removed-migrants-rights

| — | Ευρωπαϊκό νομικό και πολιτικό πλαίσιο σχετικά με την κράτηση παιδιών μεταναστών, Ιούνιος 2017, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://fra.europa.eu/en/publication/2017/child-migrant-detention. |
| --- | --- |

—

Ευρωπαϊκό νομικό και πολιτικό πλαίσιο σχετικά με την κράτηση παιδιών μεταναστών, Ιούνιος 2017, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://fra.europa.eu/en/publication/2017/child-migrant-detention.

| 6. | Εκθέσεις αξιολογήσεων Σένγκεν στον τομέα της επιστροφής |
| --- | --- |

6.

Εκθέσεις αξιολογήσεων Σένγκεν στον τομέα της επιστροφής

20.   ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

| | Χάρτης: Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| --- | --- |

Χάρτης: Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

| | ΣτΕ: Συμβούλιο της Ευρώπης |
| --- | --- |

ΣτΕ: Συμβούλιο της Ευρώπης

| | ΕΣΔΑ: Ευρωπαϊκή σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου |
| --- | --- |

ΕΣΔΑ: Ευρωπαϊκή σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

| | ΕΔΔΑ: Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου |
| --- | --- |

ΕΔΔΑ: Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

| | ΔΕΕ: Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| --- | --- |

ΔΕΕ: Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

| | ΕΟΧ: Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος |
| --- | --- |

ΕΟΧ: Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος

| | FRA: Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| --- | --- |

FRA: Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

| | Κράτη μέλη: τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από την οδηγία περί επιστροφής (όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας), καθώς και Ελβετία, Νορβηγία, Ισλανδία και Λιχτενστάιν |
| --- | --- |

Κράτη μέλη: τα κράτη μέλη που δεσμεύονται από την οδηγία περί επιστροφής (όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας), καθώς και Ελβετία, Νορβηγία, Ισλανδία και Λιχτενστάιν

| | SBC: Κώδικας συνόρων του Σένγκεν |
| --- | --- |

SBC: Κώδικας συνόρων του Σένγκεν

| | ΣΕΣ: Σύμβαση εφαρμογής της Συμφωνίας του Σένγκεν |
| --- | --- |

ΣΕΣ: Σύμβαση εφαρμογής της Συμφωνίας του Σένγκεν

| | SIS: Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν |
| --- | --- |

SIS: Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν

| | ΣΕΕ: Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση |
| --- | --- |

ΣΕΕ: Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση

| | ΣΛΕΕ: Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| --- | --- |

ΣΛΕΕ: Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

---

(1)  Οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (ΕΕ L 348 της 24.12.2008, σ. 98).

(2)  C(2015) 6250.

(3)  C(2017) 1600 final.

(4)  Κανονισμός (ΕΕ) 2016/399 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2016, περί κώδικα της Ένωσης σχετικά με το καθεστώς διέλευσης προσώπων από τα σύνορα (κώδικας συνόρων του Σένγκεν) (ΕΕ L 77 της 23.3.2016, σ. 1).

(5)  Δυνάμει ειδικής διάταξης της Συνθήκης Προσχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου, μόνον οι βρετανοί πολίτες που είναι «υπήκοοι του Ηνωμένου Βασιλείου για τους σκοπούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης» είναι επίσης πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(6)  Οδηγία 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ (ΕΕ L 158 της 30.4.2004, σ. 77).

(7)  Σύμφωνα με τον ορισμό του άρθρου 1 παράγραφος 1 της σύμβασης του 1954 για το καθεστώς των ανιθαγενών, ως ανιθαγενής νοείται «πρόσωπο το οποίο ουδέν Κράτος θεωρεί ως υπήκοόν του κατ' εφαρμογήν της νομοθεσίας του».

(8)  Απόφαση του ΔΕΕ της 7ης Ιουνίου 2016 στην υπόθεση Affum, C-47/15, ECLI:EU:C:2016:408.

(9)  Απόφαση του ΔΕΕ της 6ης Δεκεμβρίου 2011 στην υπόθεση Achughbabian, C-329/11, ECLI:EU:C:2011:807.

(10)  Απόφαση του ΔΕΕ της 6ης Δεκεμβρίου 2012 στην υπόθεση Sagor, C-430/11, ECLI:EU:C:2012:777.

(11)  Απόφαση του ΔΕΕ της 15ης Μαρτίου 2017 στην υπόθεση Al Chodor κ.λπ., C-528/15, ECLI:EU:C:2017:213.

(12)  Άρθρο 2 στοιχείο ιδ) του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας ή από απάτριδα (ΕΕ L 180 της 29.6.2013, σ. 31): «
  “κίνδυνος διαφυγής”: η ύπαρξη λόγων σε μεμονωμένη περίπτωση, που βασίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια τα οποία καθορίζονται από τον νόμο, επί τη βάσει των οποίων εικάζεται ότι ο αιτών ή ο υπήκοος τρίτης χώρας ή ο άπατρις που υπόκειται σε διαδικασία μεταφοράς μπορεί να διαφύγει».

(13)  Οι σχετικές πληροφορίες μπορούν να ληφθούν μέσω του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών Ποινικού Μητρώου, που θεσπίστηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/315/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009, σχετικά με τη διοργάνωση και το περιεχόμενο της ανταλλαγής πληροφοριών που προέρχονται από το ποινικό μητρώο μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ L 93 της 7.4.2009, σ. 23), και με την απόφαση 2009/316/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 6ης Απριλίου 2009, σχετικά με τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών Ποινικού Μητρώου (ECRIS) κατ' εφαρμογή του άρθρου 11 της απόφασης-πλαισίου 2009/315/ΔΕΥ (ΕΕ L 93 της 7.4.2009, σ. 33). Στις 19 Ιανουαρίου 2016, η Επιτροπή υπέβαλε την πρόταση COM(2016) 7 final με γνώμονα τη διευκόλυνση της ανταλλαγής πληροφοριών ποινικού μητρώου σχετικά με υπηκόους τρίτων χωρών στην ΕΕ.

(14)  Οδηγία 2013/33/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία (ΕΕ L 180 της 29.6.2013, σ. 96).

(15)  Οδηγία 2011/95/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας (ΕΕ L 337 της 20.12.2011, σ. 9).

(16)  Σε αντίθεση με τα κράτη μέλη της ΕΕ, η Ελβετία, η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν δεν δεσμεύονται από τις οδηγίες της ΕΕ βάσει του άρθρου 288 της ΣΛΕΕ, παρά μόνον αφού τις αποδεχθούν και σύμφωνα με τις γενικές αρχές του δημοσίου διεθνούς δικαίου. Συνεπώς, σε αντίθεση με τα κράτη μέλη της ΕΕ, η Ελβετία, η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν δεν δεσμεύονται από τη νομολογία του ΔΕΕ σχετικά με τη μεταφορά των οδηγιών στο οικείο εθνικό δίκαιο και μπορούν να επιλέξουν ελεύθερα τις λεπτομερείς ρυθμίσεις για τη μεταφορά της υποχρέωσης που ορίζεται στην οδηγία περί επιστροφής (π.χ., μέσω άμεσης παραπομπής στο κείμενο της οδηγίας) σύμφωνα με τις διεθνείς υποχρεώσεις τους.

(17)  Απόφαση του ΔΕΕ της 19ης Σεπτεμβρίου 2013 στην υπόθεση Filev και Osmani, C-297/12, ECLI:EU:C:2013:569.

(18)  Μετά την κωδικοποίηση του κώδικα συνόρων του Σένγκεν το 2016, η αναφορά στο άρθρο 13 του εν λόγω κώδικα νοείται ως αναφορά στο άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΕ) 2016/399.

(19)  Συμβούλιο της Ευρώπης, Ευρωπαϊκή σύμβαση εκδόσεως, 1957.

(20)  Απόφαση του ΔΕΕ της 28ης Απριλίου 2011 στην υπόθεση El Dridi, C-61/11 PPU, ECLI:EU:C:2011:268.

(21)  Απόφαση του ΔΕΕ της 23ης Απριλίου 2015 στην υπόθεση Zaizoune, C-38/14, ECLI:EU:C:2015:260.

(22)  Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το καθεστώς των προσφύγων, 1951.

(23)  Άρθρο 31 παράγραφος 1 της σύμβασης για το καθεστώς των προσφύγων: «1. Αι συμβαλλόμεναι χώραι δεν θα επιβάλλουν ποινικάς κυρώσεις εις πρόσφυγας λόγω παρανόμου εισόδου ή διαμονής, εάν ούτοι, προερχόμενοι απευθείας εκ χώρας ένθα η ζωή ή η ελευθερία αυτών ηπειλείτο, εν την εννοία του άρθρου 1, εισέρχωνται ή ευρίσκωνται ήδη επί του εδάφους αυτών άνευ αδείας, υπό την επιφύλαξιν πάντως, ότι ούτοι αφενός μεν θα παρουσιαστούν αμελλητί εις τας αρχάς αφετέρου δε θα δώσουν επαρκείς εξηγήσεις περί της παρανόμου αυτών εισόδου ή διαμονής».

(24)  Απόφαση του ΔΕΕ της 1ης Οκτωβρίου 2015 στην υπόθεση Skerdjan Celaj, C-290/14, ECLI:EU:C:2015:640.

(25)  Οδηγία 2009/52/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2009, σχετικά με την επιβολή ελάχιστων προτύπων όσον αφορά τις κυρώσεις και τα μέτρα κατά των εργοδοτών που απασχολούν παράνομα διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών (ΕΕ L 168 της 30.6.2009, σ. 24). Η Δανία, η Ελβετία, η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν δεν δεσμεύονται από την εν λόγω οδηγία.

(26)  Οδηγία 2004/81/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με τον τίτλο παραμονής που χορηγείται στους υπηκόους τρίτων χωρών θύματα εμπορίας ανθρώπων ή συνέργειας στη λαθρομετανάστευση, οι οποίοι συνεργάζονται με τις αρμόδιες αρχές (ΕΕ L 261 της 6.8.2004, σ. 19).

(27)  Οδηγία 2001/40/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαΐου 2001, σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων απομάκρυνσης υπηκόων τρίτων χωρών (ΕΕ L 149 της 2.6.2001, σ. 34).

(28)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας ή από απάτριδα (ΕΕ L 180 της 29.6.2013, σ. 31).

(29)  Τα παραδείγματα που παρέχονται είναι απλουστευμένα για σκοπούς επεξήγησης. Στην πράξη, κάθε περίπτωση πρέπει να αξιολογείται βάσει των συγκεκριμένων περιστάσεων.

(30)  Σύμβαση εφαρμογής της συμφωνίας του Σένγκεν, της 14ης Ιουνίου 1985, μεταξύ των κυβερνήσεων των κρατών της Οικονομικής Ένωσης Μπενελούξ, της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και της Γαλλικής Δημοκρατίας, σχετικά με τη σταδιακή κατάργηση των ελέγχων στα κοινά σύνορα (ΕΕ L 239 της 22.9.2000, σ. 19).

(31)  Σύσταση της Επιτροπής C(2006) 5186, της 6ης Νοεμβρίου 2006, για την καθιέρωση κοινού «Πρακτικού εγχειριδίου για τους συνοριοφύλακες (Εγχειρίδιο Σένγκεν)», προς χρήση από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών κατά τη διενέργεια συνοριακών ελέγχων επί προσώπων, και μεταγενέστερες τροποποιήσεις.

(32)  Αυτός ο όρος αποτελεί ευρεία, γενική διάταξη που καλύπτει επίσης τις περιπτώσεις που εξαιρούνται ρητώς από τον ορισμό του «τίτλου διαμονής» δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 16 στοιχείο β) σημεία i) και ii) του κώδικα συνόρων του Σένγκεν.

(33)  Απόφαση αριθ. C(2010) 1620 της Επιτροπής, της 19ης Μαρτίου 2010, σχετικά με τη θέσπιση εγχειριδίου για την εξέταση αιτήσεων θεώρησης και την τροποποίηση των χορηγηθεισών θεωρήσεων, και μεταγενέστερες τροποποιήσεις.

(34)  Απόφαση του ΔΕΕ της 15ης Φεβρουαρίου 2016 στην υπόθεση J.N., C-601/15 PPU, ECLI:EU:C:2016:84.

(35)  Οδηγία 2014/66/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών στο πλαίσιο ενδοεταιρικής μετάθεσης (ΕΕ L 157 της 27.5.2014, σ. 1).

(36)  Οδηγία 2003/109/ΕΚ του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με το καθεστώς υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι είναι επί μακρόν διαμένοντες (ΕΕ L 16 της 23.1.2004, σ. 44).

(37)  Οδηγία 2011/51/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2011, που τροποποιεί την οδηγία 2003/109/ΕΚ του Συμβουλίου επεκτείνοντας το πεδίο εφαρμογής της και στους δικαιούχους διεθνούς προστασίας (ΕΕ L 132 της 19.5.2011, σ. 1).

(38)  Οδηγία 2009/50/ΕΚ του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 2009, σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό την απασχόληση υψηλής ειδίκευσης (ΕΕ L 155 της 18.6.2009, σ. 17).

(39)  Έγγραφο 8829/16 του Συμβουλίου.

(40)  Έγγραφο 9979/16 του Συμβουλίου.

(41)  Απόφαση του ΔΕΕ της 11ης Ιουνίου 2015 στην υπόθεση Zh. και O., C-554/13, ECLI:EU:C:2015:377.

(42)  Απόφαση 2004/191/ΕΚ του Συμβουλίου, της 23ης Φεβρουαρίου 2004, σχετικά με τη θέσπιση των κριτηρίων και των πρακτικών λεπτομερειών εφαρμογής για την αντιστάθμιση των οικονομικών ανισορροπιών που προκύπτουν από την εφαρμογή της οδηγίας 2001/40/ΕΚ σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων απομάκρυνσης υπηκόων τρίτων χωρών, ΕΕ L 60 της 27.2.2004, σ. 55.

(43)  Οδηγία 2003/110/ΕΚ του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2003, όσον αφορά τη συνδρομή κατά τη διέλευση σε περίπτωση απομάκρυνσης διά της αεροπορικής οδού, ΕΕ L 321 της 6.12.2003, σ. 26.

(44)  Σημείωση: αυτή η ερμηνεία δεν σημαίνει ότι η απομάκρυνση άνευ συνοδείας είναι συνώνυμη με την οικειοθελή αναχώρηση. Ο όρος απομάκρυνση άνευ συνοδείας μπορεί επίσης να καλύπτει περιπτώσεις αναγκαστικής επιστροφής (απομάκρυνσης) χωρίς αστυνομική συνοδεία.

(45)

COM(2016) 881 final.

(46)  Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1953 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Οκτωβρίου 2016, σχετικά με τη θέσπιση ευρωπαϊκού ταξιδιωτικού εγγράφου για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών και για την κατάργηση της σύστασης του Συμβουλίου της 30ής Νοεμβρίου 1994, ΕΕ L 311 της 17.11.2016, σ. 13.

(47)  Οδηγία 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας (ΕΕ L 180 της 29.6.2013, σ. 60).

(48)  Απόφαση 2004/573/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, περί διοργάνωσης κοινών πτήσεων για την απομάκρυνση από το έδαφος δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών, υπηκόων τρίτων χωρών για τους οποίους έχουν εκδοθεί ατομικές αποφάσεις απομάκρυνσης (ΕΕ L 261 της 6.8.2004, σ. 28).

(49)  Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1624 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Σεπτεμβρίου 2016, για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2016/399 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 863/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2007/2004 του Συμβουλίου και της απόφασης 2005/267/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 251 της 16.9.2016, σ. 1).

(50)  Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, 1989.

(51)  UNHCR-Unicef, Safe and Sound, 2014, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.refworld.org/docid/5423da264.html.

(52)  Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, Γενικό σχόλιο αριθ. 14 (2013) σχετικά με το δικαίωμα του παιδιού να λαμβάνονται πρωτίστως υπόψη τα συμφέροντά του (άρθρο 3 παράγραφος 1)*, 2013, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www2.ohchr.org/English/bodies/crc/docs/GC/CRC_C_GC_14_ENG.pdf.

(53)  UNHCR, Κατευθυντήριες γραμμές για τον καθορισμό των βέλτιστων συμφερόντων του παιδιού, 2008, http://www.unhcr.org/4566b16b2.pdf.

(54)  UNHCR, Field Handbook for the Implementation of UNHCR BID Guidelines, 2011, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.refworld.org/pdfid/4e4a57d02.pdf.

(55)  Συμβούλιο της Ευρώπης, Είκοσι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την αναγκαστική επιστροφή, 2005.

(56)  Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο, Age assessment practice in Europe (Πρακτικές εκτίμησης ηλικίας στην Ευρώπη), 2014, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://www.easo.europa.eu/sites/default/files/public/EASO-Age-assessment-practice-in-Europe.pdf. Επί του παρόντος καταρτίζεται νέο έγγραφο καθοδήγησης.

(57)  Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, Guidelines for the alternative care of children, 2010, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.refworld.org/docid/4c3acd162.html.

(58)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1987/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τη δημιουργία, τη λειτουργία και τη χρήση του Συστήματος Πληροφοριών Σένγκεν δεύτερης γενιάς (SIS II) (ΕΕ L 381 της 28.12.2006, σ. 4).

(59)  COM(2009) 313 final.

(60)  Απόφαση του ΔΕΕ της 17ης Νοεμβρίου 2011 στην υπόθεση Gaydarov, C-430/10, ECLI:EU:C:2011:749.

(61)  Απόφαση του ΔΕΕ της 26ης Ιουλίου 2017 στην υπόθεση Ouhrami, C-225/16, ECLI:EU:C:2017:590.

(62)  Απόφαση του ΔΕΕ της 10ης Σεπτεμβρίου 2013 στην υπόθεση G. και R., C-383/13 PPU, ECLI:EU:C:2013:533.

(63)  Απόφαση του ΔΕΕ της 11ης Δεκεμβρίου 2014 στην υπόθεση Boudjlida, C-249/13, ECLI:EU:C:2014:2431.

(64)  Απόφαση του ΔΕΕ της 6ης Νοεμβρίου 2014 στην υπόθεση Mukarubega, C-166/13, ECLI:EU:C:2014:2336.

(65)  Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, Γενικό σχόλιο αριθ. 12 (2009): Το δικαίωμα ακρόασης του παιδιού, 2009, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.refworld.org/docid/4ae562c52.html.

(66)  COM(2015) 285 final.

(67)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 810/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, για τη θέσπιση κοινοτικού κώδικα θεωρήσεων (κώδικας θεωρήσεων) (ΕΕ L 243 της 15.9.2009, σ. 1).

(68)  Απόφαση του ΔΕΕ της 18ης Δεκεμβρίου 2014 στην υπόθεση Abdida, C-562/13, ECLI:EU:C:2014:2453.

(69)  Οδηγία 2005/85/ΕΚ του Συμβουλίου, της 1ης Δεκεμβρίου 2005, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές για τις διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και ανακαλούν το καθεστώς του πρόσφυγα (ΕΕ L 326 της 13.12.2005, σ. 13), που καταργήθηκε από την οδηγία 2013/32/ΕΕ.

(70)  Απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου της 5ης Φεβρουαρίου 2002 στην υπόθεση Čonka κατά Βελγίου, προσφυγή αριθ. 51564/99.

(71)  Οδηγία 2003/9/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 2003, σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για την υποδοχή των αιτούντων άσυλο στα κράτη μέλη (ΕΕ L 31 της 6.2.2003, σ. 18).

(72)  Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, Γενικό σχόλιο αριθ. 6 (2005): Μεταχείριση ασυνόδευτων και χωρισμένων από την οικογένειά τους παιδιών έξω από τη χώρα καταγωγής τους, 2005, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.refworld.org/docid/42dd174b4.html

(73)  Απόφαση του ΔΕΕ της 5ης Ιουνίου 2014 στην υπόθεση Mahdi, C-146/14 PPU, ECLI:EU:C:2014:1320.

(74)  Απόφαση του ΔΕΕ της 30ής Νοεμβρίου 2009 στην υπόθεση Kadzoev, C-357/09 PPU, ECLI:EU:C:2009:741.

(75)  UNHCR, Options paper 2: Options for governments on open reception and alternatives to detention, 2015, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.unhcr.org/protection/detention/5538e53d9/unhcr-options-paper-2-options-governments-open-reception-alternatives-detention.html

(76)  Απόφαση του ΔΕΕ της 30ής Μαΐου 2013 στην υπόθεση Arslan, C-534/11, ECLI:EU:C:2013:343

(77)  Μπορείτε να συμβουλευθείτε την επισκόπηση των διαφορετικών περιόδων που εφαρμόζονται βάσει του εθνικού δικαίου στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/smart-regulation/evaluation/search/download.do?documentId=10737855 (σελίδες 44-50). Η εν λόγω επισκόπηση αντικατοπτρίζει την κατάσταση έως τον Δεκέμβριο του 2013, γεγονός που σημαίνει ότι ορισμένοι εθνικοί κανόνες έχουν εν τω μεταξύ τροποποιηθεί.

(78)  Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2014 στην υπόθεση Bero, C-473/13, και στην υπόθεση Bouzalmate, C-514/13, ECLI:EU:C:2014:2095.

(79)  Απόφαση του ΔΕΕ της 17ης Ιουλίου 2014 στην υπόθεση Pham, C-474/13, ECLI:EU:C:2014:2096.

(80)  UNHCR, Options paper 1: Options for governments on care arrangements and alternatives to detention for children and families, 2015, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.unhcr.org/553f58509.pdf.

(81)  Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, European legal and policy framework on immigration detention of children (Ευρωπαϊκό νομικό και πολιτικό πλαίσιο σχετικά με την κράτηση παιδιών μεταναστών), 2017, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/fra-2017-immigration-detention-children_en.pdf.

(82)  Όσον αφορά την ιδιαίτερη περίπτωση της Ελβετίας, της Νορβηγίας, της Ισλανδίας και του Λιχτενστάιν: βλέπε σχετική υποσημείωση στην ενότητα 2 ανωτέρω.

---