# Publicatieblad L 312/2017

| | ISSN 1977-0758 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 312 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 60e jaargang28 november 2017 |

ISSN 1977-0758

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 312

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

60e jaargang28 november 2017

---

| Inhoud | | II   Niet-wetgevingshandelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | VERORDENINGEN |
| | * | Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/2194 van de Commissie van 14 augustus 2017 tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 600/2014 van het Europees Parlement en de Raad betreffende markten in financiële instrumenten wat pakketorders betreft (
  1
  ) | 1 |
| | * | Verordening (EU) 2017/2195 van de Commissie van 23 november 2017 tot vaststelling van richtsnoeren voor elektriciteitsbalancering (
  1
  ) | 6 |
| | * | Verordening (EU) 2017/2196 van de Commissie van 24 november 2017 tot vaststelling van een netcode voor de noodtoestand en het herstel van het elektriciteitsnet (
  1
  ) | 54 |
| | * | Uitvoeringsverordening (EU) 2017/2197 van de Commissie van 27 november 2017 inzake de terugbetaling, overeenkomstig artikel 26, lid 5, van Verordening (EU) nr. 1306/2013 van het Europees Parlement en de Raad, van de kredieten die zijn overgedragen van begrotingsjaar 2017 | 86 |
| | | BESLUITEN |
| | * | Uitvoeringsbesluit (EU) 2017/2198 van de Commissie van 27 november 2017 tot vaststelling van bepaalde tijdelijke beschermende maatregelen in verband met Afrikaanse varkenspest in Polen
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2017) 8039)

   (
  1
  ) | 89 |
| | * | Besluit (EU) 2017/2199 van de Europese Centrale Bank van 20 november 2017 tot wijziging van Besluit ECB/2014/40 houdende de tenuitvoerlegging van het derde programma voor de aankoop van gedekte obligaties (ECB/2017/37) | 92 |

Inhoud

II   Niet-wetgevingshandelingen

Bladzijde

VERORDENINGEN

*

Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/2194 van de Commissie van 14 augustus 2017 tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 600/2014 van het Europees Parlement en de Raad betreffende markten in financiële instrumenten wat pakketorders betreft (
  1
  )

1

1

*

Verordening (EU) 2017/2195 van de Commissie van 23 november 2017 tot vaststelling van richtsnoeren voor elektriciteitsbalancering (
  1
  )

1

6

*

Verordening (EU) 2017/2196 van de Commissie van 24 november 2017 tot vaststelling van een netcode voor de noodtoestand en het herstel van het elektriciteitsnet (
  1
  )

1

54

*

Uitvoeringsverordening (EU) 2017/2197 van de Commissie van 27 november 2017 inzake de terugbetaling, overeenkomstig artikel 26, lid 5, van Verordening (EU) nr. 1306/2013 van het Europees Parlement en de Raad, van de kredieten die zijn overgedragen van begrotingsjaar 2017

86

BESLUITEN

*

Uitvoeringsbesluit (EU) 2017/2198 van de Commissie van 27 november 2017 tot vaststelling van bepaalde tijdelijke beschermende maatregelen in verband met Afrikaanse varkenspest in Polen
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2017) 8039)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2017) 8039)

1

89

*

Besluit (EU) 2017/2199 van de Europese Centrale Bank van 20 november 2017 tot wijziging van Besluit ECB/2014/40 houdende de tenuitvoerlegging van het derde programma voor de aankoop van gedekte obligaties (ECB/2017/37)

92

| | | Rectificaties |
| --- | --- | --- |
| | * | Rectificatie van Verordening (EU) 2017/893 van de Commissie van 24 mei 2017 tot wijziging van de bijlagen I en IV bij Verordening (EG) nr. 999/2001 van het Europees Parlement en de Raad, en van de bijlagen X, XIV en XV bij Verordening (EU) nr. 142/2011 van de Commissie wat de bepalingen inzake verwerkte dierlijke eiwitten betreft ( PB L 138 van 25.5.2017 ) | 93 |

Rectificaties

*

Rectificatie van Verordening (EU) 2017/893 van de Commissie van 24 mei 2017 tot wijziging van de bijlagen I en IV bij Verordening (EG) nr. 999/2001 van het Europees Parlement en de Raad, en van de bijlagen X, XIV en XV bij Verordening (EU) nr. 142/2011 van de Commissie wat de bepalingen inzake verwerkte dierlijke eiwitten betreft ( PB L 138 van 25.5.2017 )

( PB L 138 van 25.5.2017 )

93

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

II Niet-wetgevingshandelingen

VERORDENINGEN

| 28.11.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 312/1 |
| --- | --- | --- | --- |

28.11.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 312/1

---

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) 2017/2194 VAN DE COMMISSIE

van 14 augustus 2017

tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 600/2014 van het Europees Parlement en de Raad betreffende markten in financiële instrumenten wat pakketorders betreft

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 600/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende markten in financiële instrumenten en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 (1), en met name artikel 9, lid 6,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Pakketorders zijn gebruikelijk voor alle activaklassen en kunnen vele verschillende onderdelen van dezelfde activaklasse of van meerdere activaklassen omvatten. Pakketorders kunnen bijgevolg uit een onbeperkt aantal combinaties van onderdelen zijn samengesteld. Daarom is het raadzaam een holistische benadering te volgen bij de vaststelling van kwalitatieve criteria om de pakketorders te identificeren die als gestandaardiseerd en als vaak verhandeld moeten worden aangemerkt, en waarvoor er derhalve als geheel van een liquide markt sprake is. Teneinde met de kenmerken van de verschillende soorten pakketorders rekening te houden, moeten die kwalitatieve criteria bestaan uit zowel algemene criteria die voor alle activaklassen gelden, als specifieke criteria die gelden voor de verschillende activaklassen waaruit een pakketorder is samengesteld. |
| --- | --- |

(1)

Pakketorders zijn gebruikelijk voor alle activaklassen en kunnen vele verschillende onderdelen van dezelfde activaklasse of van meerdere activaklassen omvatten. Pakketorders kunnen bijgevolg uit een onbeperkt aantal combinaties van onderdelen zijn samengesteld. Daarom is het raadzaam een holistische benadering te volgen bij de vaststelling van kwalitatieve criteria om de pakketorders te identificeren die als gestandaardiseerd en als vaak verhandeld moeten worden aangemerkt, en waarvoor er derhalve als geheel van een liquide markt sprake is. Teneinde met de kenmerken van de verschillende soorten pakketorders rekening te houden, moeten die kwalitatieve criteria bestaan uit zowel algemene criteria die voor alle activaklassen gelden, als specifieke criteria die gelden voor de verschillende activaklassen waaruit een pakketorder is samengesteld.

| (2) | Opdat de derivatenklassen onder de handelsverplichting van Verordening (EU) nr. 600/2014 vallen, moeten de tot die klassen behorende derivaten gestandaardiseerd en voldoende liquide zijn. Het is bijgevolg passend om aan te nemen dat er een liquide markt voor de pakketorder als geheel bestaat wanneer alle onderdelen van die pakketorder tot dezelfde activaklasse behoren en aan de handelsverplichting onderworpen zijn. Pakketorders waarvan alle onderdelen een zekere omvang overtreffen of die uit een groot aantal onderdelen zijn samengesteld, worden echter niet als voldoende gestandaardiseerd of liquide beschouwd. Het verdient derhalve aanbeveling te specificeren dat pakketorders waarvan alle onderdelen aan de handelsverplichting onderworpen zijn, moeten worden aangemerkt als pakketorders waarvoor er een liquide markt bestaat, mits de pakketorder uit ten hoogste vier onderdelen is samengesteld of mits niet alle onderdelen van de pakketorder een omvang overtreffen die groot is in verhouding tot de normale marktomvang. |
| --- | --- |

(2)

Opdat de derivatenklassen onder de handelsverplichting van Verordening (EU) nr. 600/2014 vallen, moeten de tot die klassen behorende derivaten gestandaardiseerd en voldoende liquide zijn. Het is bijgevolg passend om aan te nemen dat er een liquide markt voor de pakketorder als geheel bestaat wanneer alle onderdelen van die pakketorder tot dezelfde activaklasse behoren en aan de handelsverplichting onderworpen zijn. Pakketorders waarvan alle onderdelen een zekere omvang overtreffen of die uit een groot aantal onderdelen zijn samengesteld, worden echter niet als voldoende gestandaardiseerd of liquide beschouwd. Het verdient derhalve aanbeveling te specificeren dat pakketorders waarvan alle onderdelen aan de handelsverplichting onderworpen zijn, moeten worden aangemerkt als pakketorders waarvoor er een liquide markt bestaat, mits de pakketorder uit ten hoogste vier onderdelen is samengesteld of mits niet alle onderdelen van de pakketorder een omvang overtreffen die groot is in verhouding tot de normale marktomvang.

| (3) | Het feit dat financiële instrumenten op een handelsplatform kunnen worden verhandeld, toont aan dat die instrumenten gestandaardiseerd en vrij liquide zijn. Het is bijgevolg passend om aan te nemen dat wanneer alle onderdelen van een pakketorder voor verhandeling op een handelsplatform beschikbaar zijn, er voor de desbetreffende pakketorder als geheel potentieel een liquide markt bestaat. Een pakketorder moet als beschikbaar voor verhandeling worden aangemerkt wanneer een handelsplatform de pakketorder voor verhandeling aan zijn leden, deelnemers of cliënten aanbiedt. |
| --- | --- |

(3)

Het feit dat financiële instrumenten op een handelsplatform kunnen worden verhandeld, toont aan dat die instrumenten gestandaardiseerd en vrij liquide zijn. Het is bijgevolg passend om aan te nemen dat wanneer alle onderdelen van een pakketorder voor verhandeling op een handelsplatform beschikbaar zijn, er voor de desbetreffende pakketorder als geheel potentieel een liquide markt bestaat. Een pakketorder moet als beschikbaar voor verhandeling worden aangemerkt wanneer een handelsplatform de pakketorder voor verhandeling aan zijn leden, deelnemers of cliënten aanbiedt.

| (4) | Hoewel het mogelijk is pakketorders met vele verschillende onderdelen te verhandelen, is de liquiditeit geconcentreerd in pakketten die uitsluitend bestaan uit onderdelen van dezelfde activaklasse, zoals rentederivaten, aandelenderivaten, kredietderivaten of grondstoffenderivaten. Pakketorders die uitsluitend uit derivaten van één van dieactivaklassen zijn samengesteld, moeten derhalve in aanmerking komen voor kwalificatie als pakketorders waarvoor er een liquide markt bestaat, terwijl pakketorders die zijn samengesteld uit derivatencomponenten die tot meer dan één van die activaklassen behoren, niet vaak worden verhandeld en bijgevolg pakketorders zijn waarvoor er geen liquide markt bestaat. Voorts zijn pakketorders met onderdelen van andere activaklassen dan rentederivaten, aandelenderivaten, kredietderivaten of grondstoffenderivaten niet voldoende gestandaardiseerd, waardoor zij niet worden beschouwd als pakketorders waarvoor er een liquide markt bestaat. |
| --- | --- |

(4)

Hoewel het mogelijk is pakketorders met vele verschillende onderdelen te verhandelen, is de liquiditeit geconcentreerd in pakketten die uitsluitend bestaan uit onderdelen van dezelfde activaklasse, zoals rentederivaten, aandelenderivaten, kredietderivaten of grondstoffenderivaten. Pakketorders die uitsluitend uit derivaten van één van dieactivaklassen zijn samengesteld, moeten derhalve in aanmerking komen voor kwalificatie als pakketorders waarvoor er een liquide markt bestaat, terwijl pakketorders die zijn samengesteld uit derivatencomponenten die tot meer dan één van die activaklassen behoren, niet vaak worden verhandeld en bijgevolg pakketorders zijn waarvoor er geen liquide markt bestaat. Voorts zijn pakketorders met onderdelen van andere activaklassen dan rentederivaten, aandelenderivaten, kredietderivaten of grondstoffenderivaten niet voldoende gestandaardiseerd, waardoor zij niet worden beschouwd als pakketorders waarvoor er een liquide markt bestaat.

| (5) | Het is bijgevolg noodzakelijk een methode vast te stellen om te bepalen of er van een liquide markt voor de pakketorder als geheel sprake is, ook ingeval er voor één of meerdere onderdelen van een pakketorder geen liquide markt geacht wordt te bestaan, of ingeval één of meerdere onderdelen van een pakketorder groot zijn qua omvang in verhouding tot de normale marktomvang. Pakketorders waarbij er voor geen van de onderdelen van een liquide markt sprake is, waarvan alle onderdelen groot zijn qua omvang in verhouding tot de normale marktomvang, of die een combinatie vormen van onderdelen waarvoor er geen liquide markt bestaat en onderdelen die groot zijn qua omvang in verhouding tot de normale marktomvang, worden echter niet als gestandaardiseerd of vaak verhandeld beschouwd en moeten derhalve worden aangemerkt als pakketorders waarvoor er geen liquide markt bestaat wat het pakketorder als geheel betreft. |
| --- | --- |

(5)

Het is bijgevolg noodzakelijk een methode vast te stellen om te bepalen of er van een liquide markt voor de pakketorder als geheel sprake is, ook ingeval er voor één of meerdere onderdelen van een pakketorder geen liquide markt geacht wordt te bestaan, of ingeval één of meerdere onderdelen van een pakketorder groot zijn qua omvang in verhouding tot de normale marktomvang. Pakketorders waarbij er voor geen van de onderdelen van een liquide markt sprake is, waarvan alle onderdelen groot zijn qua omvang in verhouding tot de normale marktomvang, of die een combinatie vormen van onderdelen waarvoor er geen liquide markt bestaat en onderdelen die groot zijn qua omvang in verhouding tot de normale marktomvang, worden echter niet als gestandaardiseerd of vaak verhandeld beschouwd en moeten derhalve worden aangemerkt als pakketorders waarvoor er geen liquide markt bestaat wat het pakketorder als geheel betreft.

| (6) | Bij uit renteswaps bestaande pakketorders zijn de meeste transacties geconcentreerd in pakketorders waarvan de onderdelen bepaalde benchmarklooptijden hebben. Het is bijgevolg raadzaam alleen die pakketorders als geheel als liquide te beschouwen. Om de kenmerken van de verschillende renteswaps weer te geven, is het van belang een onderscheid te maken tussen contracten die onmiddellijk na de uitvoering van de transactie beginnen te lopen en contracten die op een vooraf vastgestelde datum in de toekomst beginnen te lopen. De looptijd van een contract moet worden berekend op basis van de datum waarop de contractuele verplichtingen in werking treden, d.w.z. op de ingangsdatum. Om zowel met het liquiditeitspatroon van die contracten rekening te houden als omzeiling te vermijden, mogen die looptijden echter niet te strikt worden geïnterpreteerd, maar moeten zij veeleer als doelintervallen rond een benchmarklooptijd worden beschouwd. |
| --- | --- |

(6)

Bij uit renteswaps bestaande pakketorders zijn de meeste transacties geconcentreerd in pakketorders waarvan de onderdelen bepaalde benchmarklooptijden hebben. Het is bijgevolg raadzaam alleen die pakketorders als geheel als liquide te beschouwen. Om de kenmerken van de verschillende renteswaps weer te geven, is het van belang een onderscheid te maken tussen contracten die onmiddellijk na de uitvoering van de transactie beginnen te lopen en contracten die op een vooraf vastgestelde datum in de toekomst beginnen te lopen. De looptijd van een contract moet worden berekend op basis van de datum waarop de contractuele verplichtingen in werking treden, d.w.z. op de ingangsdatum. Om zowel met het liquiditeitspatroon van die contracten rekening te houden als omzeiling te vermijden, mogen die looptijden echter niet te strikt worden geïnterpreteerd, maar moeten zij veeleer als doelintervallen rond een benchmarklooptijd worden beschouwd.

| (7) | Tal van marktdeelnemers verhandelen pakketorders bestaande uit twee contracten met een verschillende vervaldatum. Vooral „roll forwards” zijn sterk gestandaardiseerd en worden vaak verhandeld. Deze pakketorders worden gebruikt om een positie in een contract dat het dichtst bij de vervaldatum is gekomen, te vervangen door een positie in een contract dat op de volgende vervaldatum afloopt, waardoor marktdeelnemers in staat worden gesteld een beleggingspositie tot na de initiële vervaldatum van een contract aan te houden. Het is bijgevolg passend om aan te nemen dat er een liquide markt voor dergelijke pakketorders als geheel bestaat. |
| --- | --- |

(7)

Tal van marktdeelnemers verhandelen pakketorders bestaande uit twee contracten met een verschillende vervaldatum. Vooral „roll forwards” zijn sterk gestandaardiseerd en worden vaak verhandeld. Deze pakketorders worden gebruikt om een positie in een contract dat het dichtst bij de vervaldatum is gekomen, te vervangen door een positie in een contract dat op de volgende vervaldatum afloopt, waardoor marktdeelnemers in staat worden gesteld een beleggingspositie tot na de initiële vervaldatum van een contract aan te houden. Het is bijgevolg passend om aan te nemen dat er een liquide markt voor dergelijke pakketorders als geheel bestaat.

| (8) | Omwille van de consistentie en om de goede werking van de financiële markten te garanderen, is het nodig dat de bepalingen van deze verordening vanaf dezelfde datum van toepassing zijn als die welke in Verordening (EU) nr. 600/2014 zijn vastgesteld. |
| --- | --- |

(8)

Omwille van de consistentie en om de goede werking van de financiële markten te garanderen, is het nodig dat de bepalingen van deze verordening vanaf dezelfde datum van toepassing zijn als die welke in Verordening (EU) nr. 600/2014 zijn vastgesteld.

| (9) | Deze verordening is gebaseerd op de ontwerpen van technische reguleringsnormen die de Europese Autoriteit voor effecten en markten (European Securities and Markets Authority, ESMA) bij de Commissie heeft ingediend. |
| --- | --- |

(9)

Deze verordening is gebaseerd op de ontwerpen van technische reguleringsnormen die de Europese Autoriteit voor effecten en markten (European Securities and Markets Authority, ESMA) bij de Commissie heeft ingediend.

| (10) | De ESMA heeft open publieke raadplegingen gehouden over de ontwerpen van technische reguleringsnormen waarop deze verordening is gebaseerd, heeft de mogelijke daaraan verbonden kosten en baten geanalyseerd en heeft de bij artikel 37 van Verordening (EU) nr. 1095/2010 van het Europees Parlement en de Raad (2) opgerichte Stakeholdergroep effecten en markten om advies verzocht, |
| --- | --- |

(10)

De ESMA heeft open publieke raadplegingen gehouden over de ontwerpen van technische reguleringsnormen waarop deze verordening is gebaseerd, heeft de mogelijke daaraan verbonden kosten en baten geanalyseerd en heeft de bij artikel 37 van Verordening (EU) nr. 1095/2010 van het Europees Parlement en de Raad (2) opgerichte Stakeholdergroep effecten en markten om advies verzocht,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Pakketorders als geheel waarvoor er een liquide markt bestaat

Er bestaat een liquide markt voor een pakketorder als geheel wanneer aan één van beide volgende voorwaarden is voldaan:

| a) | de pakketorder bestaat uit ten hoogste vier onderdelen die behoren tot derivatenklassen waarop volgens de in artikel 32 van Verordening (EU) nr. 600/2014 beschreven procedure de handelsverplichting voor derivaten van toepassing is verklaard, tenzij één van de volgende voorwaarden is vervuld:






  i) | alle onderdelen van de pakketorder zijn groot qua omvang in verhouding tot de normale marktomvang; |
| --- | --- | --- |

a)

de pakketorder bestaat uit ten hoogste vier onderdelen die behoren tot derivatenklassen waarop volgens de in artikel 32 van Verordening (EU) nr. 600/2014 beschreven procedure de handelsverplichting voor derivaten van toepassing is verklaard, tenzij één van de volgende voorwaarden is vervuld:

i)

alle onderdelen van de pakketorder zijn groot qua omvang in verhouding tot de normale marktomvang;

| ii) | de onderdelen van de pakketorder behoren niet uitsluitend tot één van de activaklassen als bedoeld in bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583 van de Commissie (3); |
| --- | --- |

ii)

de onderdelen van de pakketorder behoren niet uitsluitend tot één van de activaklassen als bedoeld in bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583 van de Commissie (3);

3

| b) | de pakketorder voldoet aan alle volgende voorwaarden:






  i) | alle onderdelen van de pakketorder zijn beschikbaar voor verhandeling op hetzelfde handelsplatform; |
| --- | --- | --- |

b)

de pakketorder voldoet aan alle volgende voorwaarden:

i)

alle onderdelen van de pakketorder zijn beschikbaar voor verhandeling op hetzelfde handelsplatform;

| ii) | alle onderdelen van de pakketorder vallen onder de clearingverplichting in overeenstemming met artikel 5 van Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad (4) of de clearingverplichting in overeenstemming met artikel 29, lid 1, van Verordening (EU) nr. 600/2014; |
| --- | --- |

ii)

alle onderdelen van de pakketorder vallen onder de clearingverplichting in overeenstemming met artikel 5 van Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad (4) of de clearingverplichting in overeenstemming met artikel 29, lid 1, van Verordening (EU) nr. 600/2014;

4

| iii) | voor ten minste één van de onderdelen van de pakketorder bestaat er een liquide markt of ten minste één van de onderdelen van de pakketorder is niet groot qua omvang in verhouding tot de normale marktomvang; |
| --- | --- |

iii)

voor ten minste één van de onderdelen van de pakketorder bestaat er een liquide markt of ten minste één van de onderdelen van de pakketorder is niet groot qua omvang in verhouding tot de normale marktomvang;

| iv) | de pakketorder voldoet aan de in de artikelen 2, 3, 4 of 5 vastgelegde criteria die op de desbetreffende activaklasse van toepassing zijn. |
| --- | --- |

iv)

de pakketorder voldoet aan de in de artikelen 2, 3, 4 of 5 vastgelegde criteria die op de desbetreffende activaklasse van toepassing zijn.

Artikel 2

Specifiek voor de desbetreffende activaklasse geldende criteria voor pakketorders die uitsluitend uit rentederivaten bestaan

De in artikel 1, onder b), iv), bedoelde, specifiek voor de desbetreffende activaklasse geldende criteria voor pakketorders die uitsluitend bestaan uit rentederivaten als bedoeld in afdeling 5 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583, luiden als volgt:

| a) | de pakketorder is uit ten hoogste drie onderdelen samengesteld; |
| --- | --- |

a)

de pakketorder is uit ten hoogste drie onderdelen samengesteld;

| b) | alle onderdelen van de pakketorder behoren tot dezelfde subactivaklasse als bedoeld in afdeling 5 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583; |
| --- | --- |

b)

alle onderdelen van de pakketorder behoren tot dezelfde subactivaklasse als bedoeld in afdeling 5 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583;

| c) | alle onderdelen van de pakketorder luiden in dezelfde notionele valuta, namelijk EUR, USD of GBP; |
| --- | --- |

c)

alle onderdelen van de pakketorder luiden in dezelfde notionele valuta, namelijk EUR, USD of GBP;

| d) | indien de pakketorder uit renteswaps is samengesteld, hebben de onderdelen van die pakketorder een looptijd van 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 15, 20 of 30 jaar; |
| --- | --- |

d)

indien de pakketorder uit renteswaps is samengesteld, hebben de onderdelen van die pakketorder een looptijd van 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 15, 20 of 30 jaar;

| e) | indien de pakketorder uit onderdelen in de vorm van rentefutures is samengesteld, nemen die onderdelen een van beide volgende vormen aan:






  i) | contracten met een looptijd van ten hoogste zes maanden voor rentefutures die op de driemaands rente zijn gebaseerd; |
| --- | --- | --- |

e)

indien de pakketorder uit onderdelen in de vorm van rentefutures is samengesteld, nemen die onderdelen een van beide volgende vormen aan:

i)

contracten met een looptijd van ten hoogste zes maanden voor rentefutures die op de driemaands rente zijn gebaseerd;

| ii) | contracten waarvan de vervaldatum het dichtst in de buurt ligt van de actuele datum voor rentefutures die op de rente voor 2, 5 en 10 jaar zijn gebaseerd; |
| --- | --- |

ii)

contracten waarvan de vervaldatum het dichtst in de buurt ligt van de actuele datum voor rentefutures die op de rente voor 2, 5 en 10 jaar zijn gebaseerd;

| f) | indien de pakketorder uit obligatiefutures is samengesteld, vervangt de pakketorder een positie in een contract dat het dichtst bij de vervaldatum is gekomen, door een positie in een contract met dezelfde onderliggende waarde dat op de volgende vervaldatum afloopt. |
| --- | --- |

f)

indien de pakketorder uit obligatiefutures is samengesteld, vervangt de pakketorder een positie in een contract dat het dichtst bij de vervaldatum is gekomen, door een positie in een contract met dezelfde onderliggende waarde dat op de volgende vervaldatum afloopt.

Voor de toepassing van punt d) wordt een onderdeel van een pakketorder geacht een looptijd van 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 15, 20 of 30 jaar te hebben wanneer de periode tussen de ingangsdatum en de einddatum van het contract gelijk is aan één van de onder d) vermelde perioden, vermeerderd of verminderd met vijf dagen.

Artikel 3

Specifiek voor de desbetreffende activaklasse geldende criteria voor pakketorders die uitsluitend uit aandelenderivaten bestaan

De in artikel 1, onder b), iv), bedoelde, specifiek voor de desbetreffende activaklasse geldende criteria voor pakketorders die uitsluitend bestaan uit aandelenderivaten als bedoeld in afdeling 6 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583, luiden als volgt:

| a) | de pakketorder is uit ten hoogste twee onderdelen samengesteld; |
| --- | --- |

a)

de pakketorder is uit ten hoogste twee onderdelen samengesteld;

| b) | alle onderdelen van de pakketorder behoren tot dezelfde subactivaklasse als bedoeld in afdeling 6 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583; |
| --- | --- |

b)

alle onderdelen van de pakketorder behoren tot dezelfde subactivaklasse als bedoeld in afdeling 6 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583;

| c) | alle onderdelen van de pakketorder luiden in dezelfde notionele valuta, namelijk EUR, USD of GBP; |
| --- | --- |

c)

alle onderdelen van de pakketorder luiden in dezelfde notionele valuta, namelijk EUR, USD of GBP;

| d) | alle onderdelen van de pakketorder hebben dezelfde onderliggende index; |
| --- | --- |

d)

alle onderdelen van de pakketorder hebben dezelfde onderliggende index;

| e) | de vervaldatum van alle onderdelen van de pakketorder valt na ten hoogste zes maanden; |
| --- | --- |

e)

de vervaldatum van alle onderdelen van de pakketorder valt na ten hoogste zes maanden;

| f) | indien de pakketorder opties omvat, hebben alle opties dezelfde vervaldatum. |
| --- | --- |

f)

indien de pakketorder opties omvat, hebben alle opties dezelfde vervaldatum.

Artikel 4

Specifiek voor de desbetreffende activaklasse geldende criteria voor pakketorders die uitsluitend uit kredietderivaten bestaan

De in artikel 1, onder b), iv), bedoelde, specifiek voor de desbetreffende activaklasse geldende criteria voor pakketorders die uitsluitend bestaan uit kredietderivaten als bedoeld in afdeling 9 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583, luiden als volgt:

| a) | de pakketorder is uit ten hoogste twee onderdelen samengesteld; |
| --- | --- |

a)

de pakketorder is uit ten hoogste twee onderdelen samengesteld;

| b) | alle onderdelen van de pakketorder zijn indexkredietverzuimswaps als bedoeld in afdeling 9 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583; |
| --- | --- |

b)

alle onderdelen van de pakketorder zijn indexkredietverzuimswaps als bedoeld in afdeling 9 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583;

| c) | alle onderdelen van de pakketorder luiden in dezelfde notionele valuta, namelijk EUR of USD; |
| --- | --- |

c)

alle onderdelen van de pakketorder luiden in dezelfde notionele valuta, namelijk EUR of USD;

| d) | alle onderdelen van de pakketorder hebben dezelfde onderliggende index; |
| --- | --- |

d)

alle onderdelen van de pakketorder hebben dezelfde onderliggende index;

| e) | alle onderdelen van de pakketorder hebben een looptijd van 5 jaar; |
| --- | --- |

e)

alle onderdelen van de pakketorder hebben een looptijd van 5 jaar;

| f) | de pakketorder vervangt een positie in de op één na recentste versie van een indexreeks (latest off-the-run) door een positie in de recentste versie (on-the-run). |
| --- | --- |

f)

de pakketorder vervangt een positie in de op één na recentste versie van een indexreeks (latest off-the-run) door een positie in de recentste versie (on-the-run).

Artikel 5

Specifiek voor de desbetreffende activaklasse geldende criteria voor pakketorders die uitsluitend uit grondstoffenderivaten bestaan

De in artikel 1, onder b), iv), bedoelde, specifiek voor de desbetreffende activaklasse geldende criteria voor pakketorders die uitsluitend bestaan uit grondstoffenderivaten als bedoeld in afdeling 7 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583, luiden als volgt:

| a) | de pakketorder is uit ten hoogste twee onderdelen samengesteld; |
| --- | --- |

a)

de pakketorder is uit ten hoogste twee onderdelen samengesteld;

| b) | alle onderdelen van de pakketorder zijn grondstoffenfutures als bedoeld in afdeling 7 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583; |
| --- | --- |

b)

alle onderdelen van de pakketorder zijn grondstoffenfutures als bedoeld in afdeling 7 van bijlage III bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583;

| c) | alle onderdelen van de pakketorder hebben dezelfde onderliggende grondstof, omschreven op het meest gedetailleerde niveau als aangegeven in tabel 2 van de bijlage bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/585 van de Commissie (5); |
| --- | --- |

c)

alle onderdelen van de pakketorder hebben dezelfde onderliggende grondstof, omschreven op het meest gedetailleerde niveau als aangegeven in tabel 2 van de bijlage bij Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/585 van de Commissie (5);

5

| d) | alle onderdelen van de pakketorder luiden in dezelfde notionele valuta, namelijk EUR, USD of GBP; |
| --- | --- |

d)

alle onderdelen van de pakketorder luiden in dezelfde notionele valuta, namelijk EUR, USD of GBP;

| e) | de pakketorder vervangt een positie in een contract dat het dichtst bij de vervaldatum is gekomen, door een positie in een contract dat op de volgende vervaldatum afloopt. |
| --- | --- |

e)

de pakketorder vervangt een positie in een contract dat het dichtst bij de vervaldatum is gekomen, door een positie in een contract dat op de volgende vervaldatum afloopt.

Artikel 6

Inwerkingtreding en toepassing

Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Publicatieblad van de Europese Unie

Zij is van toepassing met ingang van 3 januari 2018.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 14 augustus 2017.

Voor de Commissie

De voorzitter

Jean-Claude JUNCKER

---

(1)  
  PB L 173 van 12.6.2014, blz. 84.

1

(2)  Verordening (EU) nr. 1095/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 tot oprichting van een Europese toezichthoudende autoriteit (Europese Autoriteit voor effecten en markten), tot wijziging van Besluit nr. 716/2009/EG en tot intrekking van Besluit 2009/77/EG van de Commissie (PB L 331 van 15.12.2010, blz. 84).

2

(3)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/583 van de Commissie van 14 juli 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 600/2014 van het Europees Parlement en de Raad betreffende markten in financiële instrumenten wat betreft technische reguleringsnormen inzake transparantievereisten voor handelsplatforms en beleggingsondernemingen ten aanzien van obligaties, gestructureerde financiële producten, emissierechten en derivaten (PB L 87 van 31.3.2017, blz. 229).

3

(4)  Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2012 betreffende otc-derivaten, centrale tegenpartijen en transactieregisters (PB L 201 van 27.7.2012, blz. 1).

4

(5)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/585 van de Commissie van 14 juli 2016 tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 600/2014 van het Europees Parlement en de Raad met technische reguleringsnormen voor de gegevensnormen en -formats voor referentiegegevens voor financiële instrumenten, en voor de technische maatregelen die nodig zijn met het oog op de voorzieningen die de Europese Autoriteit voor effecten en markten en de bevoegde autoriteiten moeten treffen (PB L 87 van 31.3.2017, blz. 368).

5

---

| 28.11.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 312/6 |
| --- | --- | --- | --- |

28.11.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 312/6

---

VERORDENING (EU) 2017/2195 VAN DE COMMISSIE

van 23 november 2017

tot vaststelling van richtsnoeren voor elektriciteitsbalancering

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende de voorwaarden voor toegang tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1228/2003 (1), en met name artikel 18, lid 3, onder b) en d), en artikel 18, lid 5,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Een volledig operationele en geïnterconnecteerde interne energiemarkt is van essentieel belang voor de energievoorzieningszekerheid, de versterking van het concurrentievermogen en redelijke energieprijzen voor alle consumenten. |
| --- | --- |

(1)

Een volledig operationele en geïnterconnecteerde interne energiemarkt is van essentieel belang voor de energievoorzieningszekerheid, de versterking van het concurrentievermogen en redelijke energieprijzen voor alle consumenten.

| (2) | Een goed functionerende interne elektriciteitsmarkt moet producenten stimuleren te investeren in nieuwe vormen van elektriciteitsopwekking, met inbegrip van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen, waarbij speciale aandacht moet gaan naar de meest geïsoleerde lidstaten en regio's van de energiemarkt van de Unie. Een goed functionerende markt moet de consumenten ook toereikende mogelijkheden bieden om efficiënter gebruik te maken van energie, wat alleen kan als de energievoorzieningszekerheid gewaarborgd is. |
| --- | --- |

(2)

Een goed functionerende interne elektriciteitsmarkt moet producenten stimuleren te investeren in nieuwe vormen van elektriciteitsopwekking, met inbegrip van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen, waarbij speciale aandacht moet gaan naar de meest geïsoleerde lidstaten en regio's van de energiemarkt van de Unie. Een goed functionerende markt moet de consumenten ook toereikende mogelijkheden bieden om efficiënter gebruik te maken van energie, wat alleen kan als de energievoorzieningszekerheid gewaarborgd is.

| (3) | Bij Verordening (EG) nr. 714/2009 zijn niet-discriminerende regels vastgesteld betreffende de toegangsvoorwaarden tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit, met name regels betreffende capaciteitstoewijzing voor interconnecties en transmissiesystemen die een effect hebben op grensoverschrijdende elektriciteitsstromen. Om de stap te kunnen zetten naar een daadwerkelijk geïntegreerde elektriciteitsmarkt en de operationele veiligheid te waarborgen, moeten efficiënte balanceringsregels worden opgesteld die de marktdeelnemers stimuleren om bij te dragen aan het oplossen van de systeemtekorten waarvoor zij verantwoordelijk zijn. Het is met name noodzakelijk om regels op te stellen betreffende de technische en operationele aspecten van de balancering van het systeem en betreffende de handel in energie, met inbegrip van regels betreffende systeemgerelateerde vermogensreserves. |
| --- | --- |

(3)

Bij Verordening (EG) nr. 714/2009 zijn niet-discriminerende regels vastgesteld betreffende de toegangsvoorwaarden tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit, met name regels betreffende capaciteitstoewijzing voor interconnecties en transmissiesystemen die een effect hebben op grensoverschrijdende elektriciteitsstromen. Om de stap te kunnen zetten naar een daadwerkelijk geïntegreerde elektriciteitsmarkt en de operationele veiligheid te waarborgen, moeten efficiënte balanceringsregels worden opgesteld die de marktdeelnemers stimuleren om bij te dragen aan het oplossen van de systeemtekorten waarvoor zij verantwoordelijk zijn. Het is met name noodzakelijk om regels op te stellen betreffende de technische en operationele aspecten van de balancering van het systeem en betreffende de handel in energie, met inbegrip van regels betreffende systeemgerelateerde vermogensreserves.

| (4) | In Verordening (EU) 2017/1485 van de Commissie (2) zijn geharmoniseerde voorschriften voor systeembeheer vastgesteld die van toepassing zijn op transmissiesysteembeheerders („TSB's”), regionale veiligheidscoördinatoren, distributiesysteembeheerders („DSB's”) en significante netgebruikers. In die verordening worden verscheidene kritieke systeemtoestanden vastgesteld (normale toestand, alarmtoestand, noodtoestand, black-outtoestand en hersteltoestand). Ze bevat ook eisen en beginselen om de operationele veiligheid te handhaven in de hele Unie, en heeft tot doel de coördinatie van eisen en beginselen voor Uniebrede belastingfrequentieregeling en reserves te bevorderen. |
| --- | --- |

(4)

In Verordening (EU) 2017/1485 van de Commissie (2) zijn geharmoniseerde voorschriften voor systeembeheer vastgesteld die van toepassing zijn op transmissiesysteembeheerders („TSB's”), regionale veiligheidscoördinatoren, distributiesysteembeheerders („DSB's”) en significante netgebruikers. In die verordening worden verscheidene kritieke systeemtoestanden vastgesteld (normale toestand, alarmtoestand, noodtoestand, black-outtoestand en hersteltoestand). Ze bevat ook eisen en beginselen om de operationele veiligheid te handhaven in de hele Unie, en heeft tot doel de coördinatie van eisen en beginselen voor Uniebrede belastingfrequentieregeling en reserves te bevorderen.

| (5) | In de onderhavige verordening wordt een Uniebrede reeks technische, operationele en marktregels vastgesteld voor het beheer van de werking van elektriciteitsbalanceringsmarkten. Deze verordening bevat regels voor de inkoop van balanceringscapaciteit, de activering van balanceringsenergie en de financiële verrekening van balanceringsverantwoordelijken of „BRP's” (Balance Responsible Parties). Ze schrijft ook voor dat geharmoniseerde methoden moeten worden opgesteld voor de toewijzing van zoneoverschrijdende transmissiecapaciteit voor balanceringsdoeleinden. Dergelijke regels vergroten de liquiditeit van kortetermijnmarkten omdat ze meer grensoverschrijdende handel toelaten en zorgen voor een efficiënter gebruik van het bestaande net met het oog op energiebalancering. De concurrentie tussen energiebiedingen vindt plaats op balanceringsplatforms voor de hele EU, waardoor de concurrentie wordt bevorderd. |
| --- | --- |

(5)

In de onderhavige verordening wordt een Uniebrede reeks technische, operationele en marktregels vastgesteld voor het beheer van de werking van elektriciteitsbalanceringsmarkten. Deze verordening bevat regels voor de inkoop van balanceringscapaciteit, de activering van balanceringsenergie en de financiële verrekening van balanceringsverantwoordelijken of „BRP's” (Balance Responsible Parties). Ze schrijft ook voor dat geharmoniseerde methoden moeten worden opgesteld voor de toewijzing van zoneoverschrijdende transmissiecapaciteit voor balanceringsdoeleinden. Dergelijke regels vergroten de liquiditeit van kortetermijnmarkten omdat ze meer grensoverschrijdende handel toelaten en zorgen voor een efficiënter gebruik van het bestaande net met het oog op energiebalancering. De concurrentie tussen energiebiedingen vindt plaats op balanceringsplatforms voor de hele EU, waardoor de concurrentie wordt bevorderd.

| (6) | Deze verordening streeft naar een optimaal beheer en een gecoördineerde werking van het Europees elektriciteitstransmissiesysteem, ondersteunt de doelstelling van de Unie om te zorgen voor een doorbraak van hernieuwbare energieopwekking, en levert voordelen op voor de klanten. De TSB's, voor zover relevant in samenwerking met de DSB's, zijn verantwoordelijk voor het organiseren van Europese balanceringsmarkten en moeten streven naar de integratie van die markten, waarbij het systeem op de meest efficiëntie manier in balans moet worden gehouden. Om dit te verwezenlijken, moeten de TSB's nauw samenwerken, zowel onderling als met de DSB's; zij moeten hun activiteiten zo veel mogelijk op elkaar afstemmen om een efficiënt elektriciteitssysteem tot stand te brengen in alle regio's en voor alle spanningsniveaus, zonder de mededingingswetgeving te overtreden. |
| --- | --- |

(6)

Deze verordening streeft naar een optimaal beheer en een gecoördineerde werking van het Europees elektriciteitstransmissiesysteem, ondersteunt de doelstelling van de Unie om te zorgen voor een doorbraak van hernieuwbare energieopwekking, en levert voordelen op voor de klanten. De TSB's, voor zover relevant in samenwerking met de DSB's, zijn verantwoordelijk voor het organiseren van Europese balanceringsmarkten en moeten streven naar de integratie van die markten, waarbij het systeem op de meest efficiëntie manier in balans moet worden gehouden. Om dit te verwezenlijken, moeten de TSB's nauw samenwerken, zowel onderling als met de DSB's; zij moeten hun activiteiten zo veel mogelijk op elkaar afstemmen om een efficiënt elektriciteitssysteem tot stand te brengen in alle regio's en voor alle spanningsniveaus, zonder de mededingingswetgeving te overtreden.

| (7) | De TSB's moeten de taken die onder deze verordening vallen geheel of gedeeltelijk kunnen uitbesteden aan een derde partij. De uitbestedende TSB blijft verantwoordelijk voor de naleving van de verplichtingen die in deze verordening zijn vastgesteld. Naar analogie moeten ook de lidstaten taken en verplichtingen die onder deze verordening vallen, kunnen uitbesteden aan een derde partij. Deze uitbesteding moet beperkt blijven tot de taken en verplichtingen die op nationaal niveau moeten worden uitgevoerd (zoals onbalansverrekening). De beperkingen van de uitbesteding mogen niet leiden tot wijzigingen van de bestaande nationale regelingen. De TSB's moeten echter verantwoordelijk blijven voor de taken die hen krachtens Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad (3) zijn toevertrouwd, voor de ontwikkeling van methodologieën die voor heel Europa gelden, en voor de toepassing en exploitatie van de Europese balanceringsplatforms. Als de deskundigheid en ervaring met onbalansverrekening in een lidstaat bij een derde partij berust, kan de TSB van de lidstaat de andere TSB's en het ENTSO-E vragen om die derde partij de gelegenheid te geven om hulp te bieden bij de opstelling van het voorstel. De TSB van de lidstaat blijft echter verantwoordelijk voor het opstellen van het voorstel, samen met alle andere TSB's; deze verantwoordelijkheid kan niet worden overgedragen aan een derde partij. |
| --- | --- |

(7)

De TSB's moeten de taken die onder deze verordening vallen geheel of gedeeltelijk kunnen uitbesteden aan een derde partij. De uitbestedende TSB blijft verantwoordelijk voor de naleving van de verplichtingen die in deze verordening zijn vastgesteld. Naar analogie moeten ook de lidstaten taken en verplichtingen die onder deze verordening vallen, kunnen uitbesteden aan een derde partij. Deze uitbesteding moet beperkt blijven tot de taken en verplichtingen die op nationaal niveau moeten worden uitgevoerd (zoals onbalansverrekening). De beperkingen van de uitbesteding mogen niet leiden tot wijzigingen van de bestaande nationale regelingen. De TSB's moeten echter verantwoordelijk blijven voor de taken die hen krachtens Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad (3) zijn toevertrouwd, voor de ontwikkeling van methodologieën die voor heel Europa gelden, en voor de toepassing en exploitatie van de Europese balanceringsplatforms. Als de deskundigheid en ervaring met onbalansverrekening in een lidstaat bij een derde partij berust, kan de TSB van de lidstaat de andere TSB's en het ENTSO-E vragen om die derde partij de gelegenheid te geven om hulp te bieden bij de opstelling van het voorstel. De TSB van de lidstaat blijft echter verantwoordelijk voor het opstellen van het voorstel, samen met alle andere TSB's; deze verantwoordelijkheid kan niet worden overgedragen aan een derde partij.

| (8) | De regels waarin de rol van aanbieders van balanceringsdiensten of „BSP's” (Balancing Service Providers) en BRP's wordt vastgesteld, garanderen een eerlijke, transparante en niet-discriminerende benadering. Bovendien zijn in de regels betreffende de voorwaarden voor balancering ook de beginselen en rollen vastgesteld voor de uitvoering van de bij deze verordening geregelde balanceringsactiviteiten, en zorgen deze regels voor passende concurrentie tussen de marktdeelnemers, met inbegrip van aggregatoren op het gebied van vraagrespons en activa op distributieniveau, op basis van een gelijk speelveld. |
| --- | --- |

(8)

De regels waarin de rol van aanbieders van balanceringsdiensten of „BSP's” (Balancing Service Providers) en BRP's wordt vastgesteld, garanderen een eerlijke, transparante en niet-discriminerende benadering. Bovendien zijn in de regels betreffende de voorwaarden voor balancering ook de beginselen en rollen vastgesteld voor de uitvoering van de bij deze verordening geregelde balanceringsactiviteiten, en zorgen deze regels voor passende concurrentie tussen de marktdeelnemers, met inbegrip van aggregatoren op het gebied van vraagrespons en activa op distributieniveau, op basis van een gelijk speelveld.

| (9) | Elke BSP die voornemens is balanceringsenergie of balanceringscapaciteit te verstrekken, moet met succes een kwalificatieproces doorlopen dat is vastgesteld door de TSB's, indien nodig in nauwe samenwerking met de DSB's. |
| --- | --- |

(9)

Elke BSP die voornemens is balanceringsenergie of balanceringscapaciteit te verstrekken, moet met succes een kwalificatieproces doorlopen dat is vastgesteld door de TSB's, indien nodig in nauwe samenwerking met de DSB's.

| (10) | De integratie van energiebalanceringsmarkten moet worden gefaciliteerd door de oprichting van gemeenschappelijke Europese platforms die het uitvoeren van het onbalansnettingsproces en het uitwisselen van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en vervangingsreserves mogelijk maken. De samenwerking tussen TSB's moet strikt worden beperkt tot hetgeen noodzakelijk is voor het efficiënte en veilige ontwerp, de implementatie en de werking van die Europese platforms. |
| --- | --- |

(10)

De integratie van energiebalanceringsmarkten moet worden gefaciliteerd door de oprichting van gemeenschappelijke Europese platforms die het uitvoeren van het onbalansnettingsproces en het uitwisselen van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en vervangingsreserves mogelijk maken. De samenwerking tussen TSB's moet strikt worden beperkt tot hetgeen noodzakelijk is voor het efficiënte en veilige ontwerp, de implementatie en de werking van die Europese platforms.

| (11) | De platforms voor het uitwisselen van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en vervangingsreserves moeten gebruikmaken van een model met biedladders, teneinde te garanderen dat biedingen op kostenefficiënte wijze worden geactiveerd. Alleen wanneer uit een kostenbatenanalyse van alle TSB's blijkt dat het model voor het platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering moet worden gewijzigd, kunnen de TSB's het platform op basis van een ander model toepassen en operationeel maken. |
| --- | --- |

(11)

De platforms voor het uitwisselen van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en vervangingsreserves moeten gebruikmaken van een model met biedladders, teneinde te garanderen dat biedingen op kostenefficiënte wijze worden geactiveerd. Alleen wanneer uit een kostenbatenanalyse van alle TSB's blijkt dat het model voor het platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering moet worden gewijzigd, kunnen de TSB's het platform op basis van een ander model toepassen en operationeel maken.

| (12) | De integratie van energiebalanceringsmarkten moet de efficiënte werking van de intradaymarkt vergemakkelijken, zodat marktdeelnemers zo dicht mogelijk bij realtime zichzelf in evenwicht kunnen brengen. Alleen de onbalansen die overblijven na het einde van de intradaymarkt zouden door de TSB's in evenwicht moeten worden gebracht via de balanceringsmarkt. Door een geharmoniseerde periode voor onbalansverrekening van 15 minuten vast te stellen in heel Europa wordt de intradayhandel ondersteund en wordt de ontwikkeling van een aantal handelsproducten met dezelfde levertermijn aangemoedigd. |
| --- | --- |

(12)

De integratie van energiebalanceringsmarkten moet de efficiënte werking van de intradaymarkt vergemakkelijken, zodat marktdeelnemers zo dicht mogelijk bij realtime zichzelf in evenwicht kunnen brengen. Alleen de onbalansen die overblijven na het einde van de intradaymarkt zouden door de TSB's in evenwicht moeten worden gebracht via de balanceringsmarkt. Door een geharmoniseerde periode voor onbalansverrekening van 15 minuten vast te stellen in heel Europa wordt de intradayhandel ondersteund en wordt de ontwikkeling van een aantal handelsproducten met dezelfde levertermijn aangemoedigd.

| (13) | Om een uitwisseling van balanceringsdiensten, de opstelling van gemeenschappelijke biedladders en voldoende liquiditeit op de balanceringsmarkt mogelijk te maken, moet de standaardisering van balanceringsproducten worden geregeld. In deze verordening wordt opgesomd aan welke standaardkenmerken en aanvullende kenmerken standaardproducten moeten beantwoorden. |
| --- | --- |

(13)

Om een uitwisseling van balanceringsdiensten, de opstelling van gemeenschappelijke biedladders en voldoende liquiditeit op de balanceringsmarkt mogelijk te maken, moet de standaardisering van balanceringsproducten worden geregeld. In deze verordening wordt opgesomd aan welke standaardkenmerken en aanvullende kenmerken standaardproducten moeten beantwoorden.

| (14) | De prijsstellingsmethode voor standaardproducten voor balanceringsenergie moet de marktdeelnemers prikkelen om het evenwicht van het systeem in hun onbalansprijszone te behouden en/of te helpen herstellen, en om systeemonbalansen en kosten voor de samenleving te beperken. Deze prijsstelling moet streven naar een economisch efficiënt gebruik van vraagrespons en andere balanceringshulpbronnen, binnen de grenzen van de operationele veiligheid. De prijsstellingsmethode die wordt gebruikt bij de inkoop van balanceringscapaciteit moet streven naar een economisch efficiënt gebruik van vraagrespons en andere balanceringshulpbronnen, binnen de grenzen van de operationele veiligheid. |
| --- | --- |

(14)

De prijsstellingsmethode voor standaardproducten voor balanceringsenergie moet de marktdeelnemers prikkelen om het evenwicht van het systeem in hun onbalansprijszone te behouden en/of te helpen herstellen, en om systeemonbalansen en kosten voor de samenleving te beperken. Deze prijsstelling moet streven naar een economisch efficiënt gebruik van vraagrespons en andere balanceringshulpbronnen, binnen de grenzen van de operationele veiligheid. De prijsstellingsmethode die wordt gebruikt bij de inkoop van balanceringscapaciteit moet streven naar een economisch efficiënt gebruik van vraagrespons en andere balanceringshulpbronnen, binnen de grenzen van de operationele veiligheid.

| (15) | Om de TSB's in staat te stellen om op efficiëntie, rendabele en marktgebaseerde wijze balanceringscapaciteit te kopen, moet de marktintegratie worden bevorderd. Daarom worden in deze verordening drie methoden vastgesteld op basis waarvan de TSB's zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit en het delen van reserves kunnen toewijzen, voor zover gebaseerd op een kosten-batenanalyse: het coöptimaliseringsproces, het marktgebaseerde toewijzingsproces en het toewijzingsproces op basis van een analyse vande economische efficiëntie. Het gecoöptimaliseerde toewijzingsproces moet op day-aheadbasis worden uitgevoerd, terwijl het marktgebaseerde toewijzingsproces kan worden uitgevoerd als het contract niet meer dan één week vóór het verstrekken van de balanceringscapaciteit is gesloten, en de toewijzing op basis van een analyse van de economische efficiëntie kan worden gebruikt als het contract meer dan één week vóór het verlenen van de balanceringscapaciteit is gesloten, op voorwaarde dat de toegewezen volumes beperkt zijn en dat elk jaar een beoordeling wordt uitgevoerd. |
| --- | --- |

(15)

Om de TSB's in staat te stellen om op efficiëntie, rendabele en marktgebaseerde wijze balanceringscapaciteit te kopen, moet de marktintegratie worden bevorderd. Daarom worden in deze verordening drie methoden vastgesteld op basis waarvan de TSB's zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit en het delen van reserves kunnen toewijzen, voor zover gebaseerd op een kosten-batenanalyse: het coöptimaliseringsproces, het marktgebaseerde toewijzingsproces en het toewijzingsproces op basis van een analyse vande economische efficiëntie. Het gecoöptimaliseerde toewijzingsproces moet op day-aheadbasis worden uitgevoerd, terwijl het marktgebaseerde toewijzingsproces kan worden uitgevoerd als het contract niet meer dan één week vóór het verstrekken van de balanceringscapaciteit is gesloten, en de toewijzing op basis van een analyse van de economische efficiëntie kan worden gebruikt als het contract meer dan één week vóór het verlenen van de balanceringscapaciteit is gesloten, op voorwaarde dat de toegewezen volumes beperkt zijn en dat elk jaar een beoordeling wordt uitgevoerd.

| (16) | Zodra de relevante regulerende instanties een methode voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit hebben goedgekeurd, kunnen twee of meer TSB's de methode in een vroeg stadium toepassen om ervaring op te doen en een vlotte toepassing door meer TSB's in de toekomst mogelijk te maken. De uiteindelijke toepassing van een dergelijke methode, voor zover deze bestaat, moet niettemin worden geharmoniseerd door alle TSB's teneinde de marktintegratie te bevorderen. |
| --- | --- |

(16)

Zodra de relevante regulerende instanties een methode voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit hebben goedgekeurd, kunnen twee of meer TSB's de methode in een vroeg stadium toepassen om ervaring op te doen en een vlotte toepassing door meer TSB's in de toekomst mogelijk te maken. De uiteindelijke toepassing van een dergelijke methode, voor zover deze bestaat, moet niettemin worden geharmoniseerd door alle TSB's teneinde de marktintegratie te bevorderen.

| (17) | De verrekening van onbalansen heeft in het algemeen tot doel ervoor te zorgen dat de BRP's het evenwicht van het systeem op efficiënte wijze ondersteunen en dat marktdeelnemers worden aangespoord om het evenwicht van het systeem in stand te houden en/of te helpen herstellen. In deze verordening worden regels vastgesteld voor de verrekening van onbalansen, waarbij erop wordt toegezien dat dit op niet-discriminerende, eerlijke, objectieve en transparante basis gebeurt. Om balanceringsmarkten en het systeem in zijn geheel klaar te maken voor de integratie van steeds meer variabele hernieuwbare energiebronnen, moet de prijs van onbalansen een weergave zijn van de realtimewaarde van energie. |
| --- | --- |

(17)

De verrekening van onbalansen heeft in het algemeen tot doel ervoor te zorgen dat de BRP's het evenwicht van het systeem op efficiënte wijze ondersteunen en dat marktdeelnemers worden aangespoord om het evenwicht van het systeem in stand te houden en/of te helpen herstellen. In deze verordening worden regels vastgesteld voor de verrekening van onbalansen, waarbij erop wordt toegezien dat dit op niet-discriminerende, eerlijke, objectieve en transparante basis gebeurt. Om balanceringsmarkten en het systeem in zijn geheel klaar te maken voor de integratie van steeds meer variabele hernieuwbare energiebronnen, moet de prijs van onbalansen een weergave zijn van de realtimewaarde van energie.

| (18) | In deze verordening moet een proces worden vastgesteld om de TSB's voorlopig vrij te stellen van de toepassing van bepaalde regels, teneinde rekening te houden met situaties waarin, bij wijze van uitzondering, de naleving van die regels bijvoorbeeld zou kunnen leiden tot risico's voor de operationele veiligheid of tot vroegtijdige vervanging van slimme-netinfrastructuur. |
| --- | --- |

(18)

In deze verordening moet een proces worden vastgesteld om de TSB's voorlopig vrij te stellen van de toepassing van bepaalde regels, teneinde rekening te houden met situaties waarin, bij wijze van uitzondering, de naleving van die regels bijvoorbeeld zou kunnen leiden tot risico's voor de operationele veiligheid of tot vroegtijdige vervanging van slimme-netinfrastructuur.

| (19) | Overeenkomstig artikel 8 van Verordening (EG) nr. 713/2009 van het Europees Parlement en de Raad (4) moet het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators („het Agentschap”) een besluit nemen als de bevoegde regulerende instanties niet in staat zijn overeenstemming te bereiken betreffende gemeenschappelijke voorwaarden of werkwijzen. |
| --- | --- |

(19)

Overeenkomstig artikel 8 van Verordening (EG) nr. 713/2009 van het Europees Parlement en de Raad (4) moet het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators („het Agentschap”) een besluit nemen als de bevoegde regulerende instanties niet in staat zijn overeenstemming te bereiken betreffende gemeenschappelijke voorwaarden of werkwijzen.

| (20) | Deze verordening is opgesteld in nauwe samenwerking met het Agentschap, het ENTSO voor elektriciteit („ENTSO-E”) en de belanghebbenden teneinde op transparante en participatieve wijze doeltreffende, evenwichtige en evenredige regels vast te stellen. In artikel 18, lid 3, van Verordening (EG) nr. 714/2009 is bepaald dat de Commissie het Agentschap, het ENTSO-E en andere relevante belanghebbenden zal raadplegen voordat zij een voorstel tot wijziging van deze verordening doet. |
| --- | --- |

(20)

Deze verordening is opgesteld in nauwe samenwerking met het Agentschap, het ENTSO voor elektriciteit („ENTSO-E”) en de belanghebbenden teneinde op transparante en participatieve wijze doeltreffende, evenwichtige en evenredige regels vast te stellen. In artikel 18, lid 3, van Verordening (EG) nr. 714/2009 is bepaald dat de Commissie het Agentschap, het ENTSO-E en andere relevante belanghebbenden zal raadplegen voordat zij een voorstel tot wijziging van deze verordening doet.

| (21) | De maatregelen van deze verordening zijn in overeenstemming met het advies van het in artikel 23, lid 1, van Verordening (EG) nr. 714/2009 bedoelde comité, |
| --- | --- |

(21)

De maatregelen van deze verordening zijn in overeenstemming met het advies van het in artikel 23, lid 1, van Verordening (EG) nr. 714/2009 bedoelde comité,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

TITEL I

ALGEMENE BEPALINGEN

Artikel 1

Onderwerp en toepassingsgebied

1.   In deze verordening worden gedetailleerde richtsnoeren vastgesteld inzake elektriciteitsbalancering, met inbegrip van gemeenschappelijke beginselen voor de inkoop en verrekening van frequentiebegrenzingsreserves, frequentieherstelreserves en vervangingsreserves, en een gemeenschappelijke methodologie voor de activering van frequentieherstelreserves en vervangingsreserves.

2.   Deze verordening is van toepassing op transmissiesysteembeheerders („TSB's”), distributiesysteembeheerders („DSB's”) met inbegrip van gesloten distributiesystemen, regulerende instanties, het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators („het Agentschap”), het Europees netwerk van transmissiesysteembeheerders voor elektriciteit („ENTSO-E”), derden aan wie verantwoordelijkheden zijn gedelegeerd of toegewezen en overige marktdeelnemers.

3.   Deze verordening is van toepassing op alle transmissiesystemen en interconnecties in de Unie, met uitzondering van transmissiesystemen op eilanden die niet door middel van interconnecties met andere transmissiesystemen zijn verbonden.

4.   Wanneer er in een lidstaat meer dan één TSB is, geldt deze verordening voor alle TSB's in die lidstaat. Wanneer een TSB geen functie uitoefent die betrekking heeft op één of meer verplichtingen uit hoofde van deze verordening, kunnen de lidstaten bepalen dat de verantwoordelijkheid om aan die verplichtingen te voldoen wordt toegewezen aan één of meer specifieke TSB's.

5.   Wanneer een belastingfrequentieregelzone (LFC-zone) bestaat uit twee of meer TSB's, kunnen alle TSB's van die LFC-zone — voor zover de relevante regulerende instanties dit goedkeuren — beslissen om een of meer verplichtingen uit hoofde van deze verordening op gecoördineerde wijze toe te passen voor alle programmeringszones van die LFC-zone.

6.   De Europese platforms voor de uitwisseling van standaardproducten voor balanceringsenergie kunnen worden opengesteld voor TSB's die actief zijn in Zwitserland, op voorwaarde dat de belangrijkste bepalingen van de EU-wetgeving inzake de elektriciteitsmarkt ten uitvoer zijn gelegd in Zwitserland en dat er een intergouvernementele overeenkomst bestaat inzake samenwerking op het gebied van elektriciteit tussen de Unie en Zwitserland, of wanneer de uitsluiting van Zwitserland kan leiden tot ongeplande fysieke vermogensstromen via Zwitserland die de veiligheid van het systeem van de regio in gevaar brengen.

7.   Als aan de voorwaarden van lid 6 is voldaan, neemt de Commissie, op basis van een advies dat het Agentschap en alle TSB's overeenkomstig de procedures van artikel 4, lid 3, hebben gegeven, een besluit over de deelname van Zwitserland aan de Europese platforms voor de uitwisseling van standaardproducten voor balanceringsenergie. De rechten en verantwoordelijkheden van TSB's uit Zwitserland zijn consistent met de rechten en verantwoordelijkheden van de TSB's die in de Unie actief zijn, wat een soepele werking van de balanceringsmarkt op het niveau van de Unie mogelijk maakt en een gelijk speelveld creëert voor alle belanghebbenden.

8.   Deze verordening is van toepassing op alle systeemtoestanden die gedefinieerd zijn in artikel 18 van Verordening (EU) 2017/1485.

Artikel 2

Definities

Voor de toepassing van deze verordening gelden de definities van artikel 2 van Richtlijn 2009/72/EG, artikel 2 van Verordening (EG) nr. 714/2009, artikel 2 van Verordening (EU) nr. 543/2013 (5) van de Commissie, artikel 2 van Verordening (EU) 2015/1222 (6) van de Commissie, artikel 2 van Verordening (EU) 2016/631 (7) van de Commissie, artikel 2 van Verordening (EU) 2016/1388 (8) van de Commissie, artikel 2 van Verordening (EU) 2016/1447 (9) van de Commissie, artikel 2 van Verordening (EU) 2016/1719 (10) van de Commissie, artikel 3 van Verordening (EU) 2017/1485 van de Commissie en artikel 3 van Verordening (EU) 2017/2196 van de Commissie (11).

5

6

7

8

9

10

11

Verder wordt verstaan onder:

(1)   „balancering”: alle acties en processen, op alle tijdslijnen, waarmee transmissiesysteembeheerders (TSB's) permanent garanderen dat de systeemfrequentie stabiel blijft binnen een vooraf bepaald bereik, zoals uiteengezet in artikel 127 van Verordening (EU) 2017/1485, en dat de reservehoeveelheid wordt aangehouden, met inachtneming van de vereiste kwaliteit, zoals uiteengezet in deel IV, titels V, VI en VII, van Verordening (EU) 2017/1485;

„balancering”

(2)   „balanceringsmarkt”: alle institutionele, commerciële en operationele regelingen tot vaststelling van marktgebaseerd beheer van balancering;

„balanceringsmarkt”

(3)   „balanceringsdiensten”: balanceringsenergie of balanceringscapaciteit, of beide;

„balanceringsdiensten”

(4)   „balanceringsenergie”: energie die door TSB's wordt gebruikt om de balancering uit te voeren en die door een BSP wordt geleverd;

„balanceringsenergie”

(5)   „balanceringscapaciteit”: een volume aan reservecapaciteit waarvoor een BSP heeft ingestemd het beschikbaar te houden en waarvoor hij is overeengekomen om bij de TSB biedingen in te dienen voor een overeenkomstig volume balanceringsenergie gedurende de looptijd van het contract;

„balanceringscapaciteit”

(6)   „aanbieder van balanceringsdiensten” of „BSP” (Balancing Service Provider): een marktdeelnemer met reserveleverende eenheden of reserveleverende groepen die balanceringsdiensten kan aanbieden aan TSB's;

„aanbieder van balanceringsdiensten” of „BSP” (Balancing Service Provider)

(7)   „balanceringsverantwoordelijke” of „BRP” (Balancing Responsible Party): een marktpartij, of de door een marktpartij gekozen vertegenwoordiger die verantwoordelijk is voor haar onbalansen;

„balanceringsverantwoordelijke” of „BRP” (Balancing Responsible Party)

(8)   „onbalans”: een energievolume dat is berekend voor een BRP en dat het verschil vertegenwoordigt tussen het aan die BRP toegewezen volume en de uiteindelijke positie van die BRP, met inbegrip van eventuele onbalansaanpassingen die op die BRP zijn toegepast, binnen een bepaalde onbalansverrekeningsperiode;

„onbalans”

(9)   „onbalansverrekening”: een financieel verrekeningsmechanisme voor betalingen aan of inningen van BRP's voor hun onbalansen;

„onbalansverrekening”

(10)   „onbalansverrekeningsperiode”: de tijdseenheid waarover de onbalans van BRP's wordt berekend;

„onbalansverrekeningsperiode”

(11)   „onbalanszone”: de zone waarin een onbalans wordt berekend;

„onbalanszone”

(12)   „onbalansprijs”: de prijs (positief, nul of negatief) in elke onbalansverrekeningsperiode voor een onbalans in elke richting;

„onbalansprijs”

(13)   „onbalansprijszone”: de zone voor de berekening van een onbalansprijs;

„onbalansprijszone”

(14)   „onbalansaanpassing”: een energievolume dat de balanceringsenergie van een BSP vertegenwoordigt en dat door de connecterende TSB voor een onbalansverrekeningsperiode wordt toegepast op de desbetreffende BRP's, en dat wordt gebruikt voor het berekenen van de onbalans van deze BRP's;

„onbalansaanpassing”

(15)   „toegewezen volume”: een fysiek in het systeem geïnjecteerd of uit het systeem afgenomen energievolume dat wordt toegeschreven aan een BRP, voor het berekenen van de onbalans van die BRP;

„toegewezen volume”

(16)   „positie”: het opgegeven energievolume van een BRP dat wordt gebruikt voor het berekenen van zijn onbalans;

„positie”

(17)   „self-dispatchingmodel”: een programmerings- en dispatchingmodel waarbij de opwekkings- en verbruiksplannen, alsook de dispatching van elektriciteitsopwekkingsinstallaties en verbruikersinstallaties, worden bepaald door de programmeringsverantwoordelijken van die installaties;

„self-dispatchingmodel”

(18)   „centraal dispatchingmodel”: een programmerings- en dispatchingmodel waarbij de opwekkings- en verbruiksplannen, alsook de dispatching van elektriciteitsopwekkingsinstallaties en verbruikersinstallaties, wat inzetbare installaties betreft, worden bepaald door een TSB binnen het geïntegreerde programmeringsproces;

„centraal dispatchingmodel”

(19)   „geïntegreerd programmeringsproces”: een iteratief proces dat minstens gebruik maakt van biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces die commerciële gegevens en complexe technische gegevens van individuele elektriciteitsopwekkingsinstallaties of verbruikersinstallaties bevatten en ook expliciet melding maken van de opstartkenmerken, de laatste voorzieningszekerheidsanalyse van de regelzone en de operationele veiligheidsgrenzen, als input in het proces;

„geïntegreerd programmeringsproces”

(20)   „gate-sluitingstijd van het geïntegreerde programmeringsproces” of „ISP-GCT” (Integrated Scheduling Process Gate Closure Time): het tijdstip waarop het niet langer is toegestaan biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces in te dienen of bij te werken voor de desbetreffende iteraties van het geïntegreerde programmeringsproces;

„gate-sluitingstijd van het geïntegreerde programmeringsproces” of „ISP-GCT” (Integrated Scheduling Process Gate Closure Time)

(21)   „TSB-TSB-model”: een model voor de uitwisseling van balanceringsdiensten waarin de BSP balanceringsdiensten verstrekt aan zijn connecterende TSB, die vervolgens deze balanceringsdiensten verstrekt aan de verzoekende TSB;

„TSB-TSB-model”

(22)   „connecterende TSB”: de TSB die actief is in de programmeringszone waarin BSP's en BRP's moeten voldoen aan de voorwaarden voor balancering;

„connecterende TSB”

(23)   „uitwisseling van balanceringsdiensten”: uitwisseling van balanceringsenergie, uitwisseling van balanceringscapaciteit, of beide;

„uitwisseling van balanceringsdiensten”

(24)   „uitwisseling van balanceringsenergie”: de activering van biedingen voor balanceringsenergie voor de levering van balanceringsenergie aan een TSB in een andere programmeringszone dan die waarin de geactiveerde BSP is aangesloten;

„uitwisseling van balanceringsenergie”

(25)   „uitwisseling van balanceringscapaciteit”: de levering van balanceringscapaciteit aan een TSB in een andere programmeringszone dan die waarin de BSP van wie balanceringsdiensten worden gekocht, is aangesloten;

„uitwisseling van balanceringscapaciteit”

(26)   „overdracht van balanceringscapaciteit”: een overdracht van balanceringscapaciteit van de oorspronkelijke gecontracteerde BSP aan een andere BSP;

„overdracht van balanceringscapaciteit”

(27)   „gate-sluitingstijd voor balanceringsenergie” of „BE-GCT” (Balancing Energy Gate Closure Time): het tijdstip waarop het niet langer is toegestaan biedingen voor balanceringsenergie in te dienen of bij te werken voor een standaardproduct op een gemeenschappelijke biedladder;

„gate-sluitingstijd voor balanceringsenergie” of „BE-GCT” (Balancing Energy Gate Closure Time)

(28)   „standaardproduct”: een geharmoniseerd balanceringsproduct dat door alle TSB's is gedefinieerd voor de uitwisseling van balanceringsdiensten;

„standaardproduct”

(29)   „voorbereidingsperiode”: de periode tussen het verzoek door de connecterende TSB in het geval van TSB-TSB-model of door de gecontracteerde TSB in het geval van TSB-BSP-model, en de start van de op- en afregelperiode;

„voorbereidingsperiode”

(30)   „volledige activeringstijd”: de periode tussen het activeringsverzoek door de connecterende TSB in het geval van TSB-TSB-model of door de gecontracteerde TSB in het geval van TSB-BSP-model en de overeenkomstige volledige levering van het desbetreffende product;

„volledige activeringstijd”

(31)   „deactiveringsperiode”: de periode die nodig is voor de ramping van volledige levering naar een vastgesteld punt, of voor de op- en afregeling van volledige afname tot een vastgesteld punt;

„deactiveringsperiode”

(32)   „leveringsperiode”: de periode waarin de BSP de volledige gevraagde wijziging van de vermogensinjectie in het systeem of de volledige gevraagde wijziging van afname uit het systeem uitvoert;

„leveringsperiode”

(33)   „geldigheidsduur”: de periode waarin de door de BSP aangeboden balanceringsenergie kan worden geactiveerd, waarbij alle kenmerken van het product worden gerespecteerd. De geldigheidsduur wordt gedefinieerd door een begin- en eindtijd;

„geldigheidsduur”

(34)   „wijze van activering”: de wijze waarop balanceringsenergiebiedingen worden geactiveerd. Dit kan manueel of automatisch gebeuren, al naargelang de balanceringsenergie manueel door een operator of automatisch en met een terugkoppelingslus wordt geactiveerd;

„wijze van activering”

(35)   „verdeelbaarheid”: de mogelijkheid waarover een TSB beschikt om slechts een gedeelte van de door een BSP aangeboden balanceringsenergie of balanceringscapaciteit te gebruiken, in termen van geactiveerd vermogen of tijdsduur;

„verdeelbaarheid”

(36)   „specifiek product”: een product dat verschilt van een standaardproduct;

„specifiek product”

(37)   „gemeenschappelijke biedladder”: een lijst van balanceringsenergiebiedingen, gerangschikt in volgorde van hun biedprijzen, die gebruikt wordt voor de activering van die biedingen;

„gemeenschappelijke biedladder”

(38)   „gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door een TSB”: het laatste tijdstip waarop een connecterende TSB de door een BSP ingediende balanceringsenergiebiedingen kan doorsturen naar de activeringsoptimaliseringsfunctie;

„gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door een TSB”

(39)   „activeringsoptimaliseringsfunctie”: de functie voor het bedienen van het algoritme dat wordt toegepast om de activering van balanceringsenergiebiedingen te optimaliseren;

„activeringsoptimaliseringsfunctie”

(40)   „onbalansnettingsprocesfunctie”: de functie voor het toepassen van het algoritme voor de netting van onbalansen;

„onbalansnettingsprocesfunctie”

(41)   „functie voor TSB-TSB-verrekening”: de functie voor het verrekenen van samenwerkingsprocessen tussen de TSB's”;

„functie voor TSB-TSB-verrekening”

(42)   „functie voor optimalisering van de capaciteitsinkoop”: de functie voor het toepassen van het algoritme voor de optimalisering van de inkoop van balanceringscapaciteit voor TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen;

„functie voor optimalisering van de capaciteitsinkoop”

(43)   „TSB-BSP-model”: een model voor de uitwisseling van balanceringsdiensten waarbij de BSP rechtstreeks balanceringsdiensten aanbiedt aan de gecontracteerde TSB, die vervolgens deze balanceringsdiensten aanbiedt aan de verzoekende TSB;

„TSB-BSP-model”

(44)   „gecontracteerde TSB”: de TSB die een contract voor balanceringsdiensten heeft gesloten met een BSP in een andere programmeringszone;

„gecontracteerde TSB”

(45)   „verzoekende TSB”: de TSB die verzoekt om de levering van balanceringsenergie.

„verzoekende TSB”

Artikel 3

Doelstellingen en regelgevende aspecten

1.   Met deze verordening worden de volgende doelstellingen nagestreefd:

| a) | effectieve mededinging, non-discriminatie en transparantie op de balanceringsmarkten bevorderen; |
| --- | --- |

a)

effectieve mededinging, non-discriminatie en transparantie op de balanceringsmarkten bevorderen;

| b) | de efficiëntie van balancering en van de Europese en nationale balanceringsmarkten verbeteren; |
| --- | --- |

b)

de efficiëntie van balancering en van de Europese en nationale balanceringsmarkten verbeteren;

| c) | de balanceringsmarkten integreren en de mogelijkheden voor de uitwisseling van balanceringsdiensten bevorderen, en tegelijk bijdragen tot de operationele veiligheid; |
| --- | --- |

c)

de balanceringsmarkten integreren en de mogelijkheden voor de uitwisseling van balanceringsdiensten bevorderen, en tegelijk bijdragen tot de operationele veiligheid;

| d) | bijdragen tot de efficiënte langetermijnexploitatie en -ontwikkeling van het elektriciteitstransmissiesysteem en de elektriciteitssector in de Unie, en tegelijk de efficiënte en consistente werking van day-aheadmarkten, intradaymarkten en balanceringsmarkten vergemakkelijken; |
| --- | --- |

d)

bijdragen tot de efficiënte langetermijnexploitatie en -ontwikkeling van het elektriciteitstransmissiesysteem en de elektriciteitssector in de Unie, en tegelijk de efficiënte en consistente werking van day-aheadmarkten, intradaymarkten en balanceringsmarkten vergemakkelijken;

| e) | ervoor zorgen dat de inkoop van balanceringsdiensten eerlijk, objectief, transparant en marktgebaseerd is, dat geen ongeoorloofde belemmeringen voor nieuwe marktdeelnemers worden gecreëerd, dat de liquiditeit van balanceringsmarkten wordt bevorderd en dat ongeoorloofde verstoringen op de interne markt voor elektriciteit worden voorkomen; |
| --- | --- |

e)

ervoor zorgen dat de inkoop van balanceringsdiensten eerlijk, objectief, transparant en marktgebaseerd is, dat geen ongeoorloofde belemmeringen voor nieuwe marktdeelnemers worden gecreëerd, dat de liquiditeit van balanceringsmarkten wordt bevorderd en dat ongeoorloofde verstoringen op de interne markt voor elektriciteit worden voorkomen;

| f) | de deelname van vraagrespons vergemakkelijken, met inbegrip van aggregatiefaciliteiten en energieopslag, en er tegelijk voor zorgen dat zij concurreren met andere balanceringsdiensten op een gelijk speelveld en, voor zover nodig, onafhankelijk optreden als ze één verbruikersinstallatie bedienen; |
| --- | --- |

f)

de deelname van vraagrespons vergemakkelijken, met inbegrip van aggregatiefaciliteiten en energieopslag, en er tegelijk voor zorgen dat zij concurreren met andere balanceringsdiensten op een gelijk speelveld en, voor zover nodig, onafhankelijk optreden als ze één verbruikersinstallatie bedienen;

| g) | de deelname van hernieuwbare energiebronnen vergemakkelijken en bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstelling van de Europese Unie betreffende de doorbraak van hernieuwbare energiebronnen. |
| --- | --- |

g)

de deelname van hernieuwbare energiebronnen vergemakkelijken en bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstelling van de Europese Unie betreffende de doorbraak van hernieuwbare energiebronnen.

2.   Bij de toepassing van deze verordening zorgen de lidstaten, relevante regulerende instanties en systeembeheerders ervoor dat zij:

| a) | de beginselen van evenredigheid en niet-discriminatie toepassen; |
| --- | --- |

a)

de beginselen van evenredigheid en niet-discriminatie toepassen;

| b) | de transparantie waarborgen; |
| --- | --- |

b)

de transparantie waarborgen;

| c) | het beginsel toepassen van optimalisering tussen de hoogste totale efficiëntie en laagste totale kosten voor alle betrokken partijen; |
| --- | --- |

c)

het beginsel toepassen van optimalisering tussen de hoogste totale efficiëntie en laagste totale kosten voor alle betrokken partijen;

| d) | erop toezien dat TSB's zo veel mogelijk gebruikmaken van marktgebaseerde mechanismen om de veiligheid en stabiliteit van het netwerk te garanderen; |
| --- | --- |

d)

erop toezien dat TSB's zo veel mogelijk gebruikmaken van marktgebaseerde mechanismen om de veiligheid en stabiliteit van het netwerk te garanderen;

| e) | erop toezien dat de ontwikkeling van de forward-, de day-ahead- en intradaymarkten niet in het gedrang komt; |
| --- | --- |

e)

erop toezien dat de ontwikkeling van de forward-, de day-ahead- en intradaymarkten niet in het gedrang komt;

| f) | de aan de relevante TSB toegewezen verantwoordelijkheid respecteren om de systeemveiligheid te waarborgen, inclusief als vereist door de nationale wetgeving; |
| --- | --- |

f)

de aan de relevante TSB toegewezen verantwoordelijkheid respecteren om de systeemveiligheid te waarborgen, inclusief als vereist door de nationale wetgeving;

| g) | de relevante DSB's raadplegen en rekening houden met de potentiële effecten op hun systemen; |
| --- | --- |

g)

de relevante DSB's raadplegen en rekening houden met de potentiële effecten op hun systemen;

| h) | rekening houden met de overeengekomen Europese normen en technische specificaties. |
| --- | --- |

h)

rekening houden met de overeengekomen Europese normen en technische specificaties.

Artikel 4

Voorwaarden en methodologieën van TSB's

1.   De TSB's ontwikkelen de bij deze verordening vereiste voorwaarden of methodologieën en dienen die ter goedkeuring in bij de relevante regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG, binnen de bij deze verordening vastgestelde termijnen.

2.   Wanneer een voorstel voor de voorwaarden of methodologieën overeenkomstig deze verordening door meer dan één TSB moet worden opgesteld en overeengekomen, werken de desbetreffende TSB's nauw samen. Met de assistentie van het ENTSO-E stellen de TSB's de relevante regulerende instanties en het Agentschap op gezette tijden in kennis van de voortgang bij de opstelling van deze voorwaarden of methodologieën.

3.   Wanneer de TSB's geen overeenstemming bereiken over voorstellen voor voorwaarden of methodologieën overeenkomstig artikel 5, lid 2, nemen zij een besluit bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Een gekwalificeerde meerderheid voor voorstellen overeenkomstig artikel 5, lid 2, vergt een meerderheid van:

| a) | TSB's die ten minste 55 % van de lidstaten vertegenwoordigen, en |
| --- | --- |

a)

TSB's die ten minste 55 % van de lidstaten vertegenwoordigen, en

| b) | TSB's die lidstaten vertegenwoordigen die ten minste 65 % van de bevolking van de Unie vertegenwoordigen. |
| --- | --- |

b)

TSB's die lidstaten vertegenwoordigen die ten minste 65 % van de bevolking van de Unie vertegenwoordigen.

TSB's die ten minste vier lidstaten vertegenwoordigen, vormen een blokkeringsminderheid voor besluiten overeenkomstig artikel 5, lid 2; als er geen blokkeringsminderheid is, wordt de gekwalificeerde meerderheid geacht te zijn bereikt.

4.   Wanneer de betrokken regio's meer dan vijf lidstaten omvatten en de TSB's het niet eens worden over voorstellen voor voorwaarden of methodologieën overeenkomstig artikel 5, lid 3, nemen zij een besluit bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Een gekwalificeerde meerderheid voor voorstellen overeenkomstig artikel 5, lid 3, vergt een meerderheid van:

| a) | TSB's die ten minste 72 % van de betrokken lidstaten vertegenwoordigen, en |
| --- | --- |

a)

TSB's die ten minste 72 % van de betrokken lidstaten vertegenwoordigen, en

| b) | TSB's die ten minste 65 % van de bevolking van het betrokken gebied vertegenwoordigen. |
| --- | --- |

b)

TSB's die ten minste 65 % van de bevolking van het betrokken gebied vertegenwoordigen.

Een blokkeringsminderheid voor besluiten overeenkomstig artikel 5, lid 3, wordt gevormd door TSB's die meer dan 35 % van de bevolking van de deelnemende lidstaten vertegenwoordigen, plus TSB's die ten minste één extra betrokken lidstaat vertegenwoordigen; als er geen blokkeringsminderheid is, wordt de gekwalificeerde meerderheid geacht te zijn bereikt.

5.   TSB's die beslissen over voorstellen voor voorwaarden of methodologieën overeenkomstig artikel 5, lid 3, met betrekking tot regio's die zijn samengesteld uit maximaal vijf lidstaten, stellen hun besluiten vast op basis van consensus.

6.   Voor TSB-besluiten overeenkomstig leden 3 en 4 beschikt elke lidstaat over één stem. Als er op het grondgebied van een lidstaat meer dan één TSB is, verdeelt die lidstaat de stembevoegdheden over de TSB's.

7.   Wanneer de TSB's hebben nagelaten om binnen de bij deze verordening vastgestelde termijnen een voorstel voor voorwaarden of methodologieën in te dienen bij de relevante regulerende instanties, zenden zij de relevante regulerende instanties en het Agentschap de relevante ontwerpen van de voorwaarden of methodologieën toe en verduidelijken zij waarom geen overeenstemming is bereikt. Het Agentschap stelt de Commissie in kennis van deze informatie en voert, in samenwerking met de relevante regulerende instanties en op verzoek van de Commissie, een onderzoek uit naar de redenen voor dit gebrek aan overeenstemming en stelt de Commissie op de hoogte van de resultaten daarvan. De Commissie neemt passende maatregelen om de vaststelling van de vereiste voorwaarden of methodologieën mogelijk te maken binnen een termijn van vier maanden na ontvangst van de informatie van het Agentschap.

Artikel 5

Goedkeuring van voorwaarden en methodologieën van TSB's

1.   Elke relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG keurt de voorwaarden of methodologieën goed die overeenkomstig de leden 2, 3 en 4 door TSB's worden opgesteld.

2.   De voorstellen voor de volgende voorwaarden of methodologieën worden ter goedkeuring voorgelegd aan alle regulerende instanties:

| a) | het kader voor de oprichting van de Europese platforms overeenkomstig artikel 20, lid 1, artikel 21, lid 1, en artikel 22, lid 1; |
| --- | --- |

a)

het kader voor de oprichting van de Europese platforms overeenkomstig artikel 20, lid 1, artikel 21, lid 1, en artikel 22, lid 1;

| b) | de wijzigingen van het kader voor de oprichting van de Europese platforms overeenkomstig artikel 20, lid 5, en artikel 21, lid 5; |
| --- | --- |

b)

de wijzigingen van het kader voor de oprichting van de Europese platforms overeenkomstig artikel 20, lid 5, en artikel 21, lid 5;

| c) | de standaardproducten voor balanceringscapaciteit overeenkomstig artikel 25, lid 2; |
| --- | --- |

c)

de standaardproducten voor balanceringscapaciteit overeenkomstig artikel 25, lid 2;

| d) | de classificatiemethode voor de activering van balanceringsenergiebiedingen overeenkomstig artikel 29, lid 3; |
| --- | --- |

d)

de classificatiemethode voor de activering van balanceringsenergiebiedingen overeenkomstig artikel 29, lid 3;

| e) | de beoordeling van de eventuele verhoging van het minimumvolume aan balanceringsenergiebiedingen die worden doorgestuurd naar de Europese platforms overeenkomstig artikel 29, lid 11; |
| --- | --- |

e)

de beoordeling van de eventuele verhoging van het minimumvolume aan balanceringsenergiebiedingen die worden doorgestuurd naar de Europese platforms overeenkomstig artikel 29, lid 11;

| f) | de prijsstellingsmethoden voor balanceringsenergie en zoneoverschrijdende capaciteit voor zowel de uitwisseling van balanceringsenergie als de toepassing van het onbalansnettingsproces overeenkomstig artikel 30, leden 1 en 5; |
| --- | --- |

f)

de prijsstellingsmethoden voor balanceringsenergie en zoneoverschrijdende capaciteit voor zowel de uitwisseling van balanceringsenergie als de toepassing van het onbalansnettingsproces overeenkomstig artikel 30, leden 1 en 5;

| g) | de harmonisering van de methodologie voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, lid 3; |
| --- | --- |

g)

de harmonisering van de methodologie voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, lid 3;

| h) | de methodologie voor een gecoöptimaliseerd toewijzingsproces van zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig artikel 40, lid 1; |
| --- | --- |

h)

de methodologie voor een gecoöptimaliseerd toewijzingsproces van zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig artikel 40, lid 1;

| i) | de TSB-TSB-verrekeningsregels voor de beoogde uitwisseling van energie overeenkomstig artikel 50, lid 1; |
| --- | --- |

i)

de TSB-TSB-verrekeningsregels voor de beoogde uitwisseling van energie overeenkomstig artikel 50, lid 1;

| j) | de harmonisering van de belangrijkste kenmerken van de verrekening van onbalansen overeenkomstig artikel 52, lid 2; |
| --- | --- |

j)

de harmonisering van de belangrijkste kenmerken van de verrekening van onbalansen overeenkomstig artikel 52, lid 2;

de lidstaten kunnen een advies over deze voorstellen indienen bij de desbetreffende regulerende instantie.

3.   De voorstellen voor de volgende voorwaarden of methodologieën worden ter goedkeuring voorgelegd aan alle regulerende instanties van de betrokken regio:

| a) | het kader voor de oprichting van het Europees platform voor vervangingsreserves overeenkomstig artikel 19, lid 1, voor het geografische gebied dat alle TSB's omvat die het reservevervangingsproces uitvoeren overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485; |
| --- | --- |

a)

het kader voor de oprichting van het Europees platform voor vervangingsreserves overeenkomstig artikel 19, lid 1, voor het geografische gebied dat alle TSB's omvat die het reservevervangingsproces uitvoeren overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485;

| b) | de gemeenschappelijke en geharmoniseerde regels en het proces voor de uitwisseling en inkoop van balanceringscapaciteit overeenkomstig artikel 33, lid 1, voor het geografische gebied dat twee of meer TSB's omvat die balanceringscapaciteit uitwisselen of wederzijds bereid zijn balanceringscapaciteit uit te wisselen; |
| --- | --- |

b)

de gemeenschappelijke en geharmoniseerde regels en het proces voor de uitwisseling en inkoop van balanceringscapaciteit overeenkomstig artikel 33, lid 1, voor het geografische gebied dat twee of meer TSB's omvat die balanceringscapaciteit uitwisselen of wederzijds bereid zijn balanceringscapaciteit uit te wisselen;

| c) | de methodologie voor de berekening van de waarschijnlijkheid van het beschikbaar zijn van zoneoverschrijdende capaciteit na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt overeenkomstig artikel 33, lid 6, voor het geografische gebied van TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen; |
| --- | --- |

c)

de methodologie voor de berekening van de waarschijnlijkheid van het beschikbaar zijn van zoneoverschrijdende capaciteit na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt overeenkomstig artikel 33, lid 6, voor het geografische gebied van TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen;

| d) | de vrijstelling waarbij BSP's geen toestemming krijgen om hun verplichtingen om balanceringscapaciteit ter beschikking te stellen, over te dragen overeenkomstig artikel 34, lid 1, voor het geografische gebied waarin de inkoop van balanceringscapaciteit heeft plaatsgevonden; |
| --- | --- |

d)

de vrijstelling waarbij BSP's geen toestemming krijgen om hun verplichtingen om balanceringscapaciteit ter beschikking te stellen, over te dragen overeenkomstig artikel 34, lid 1, voor het geografische gebied waarin de inkoop van balanceringscapaciteit heeft plaatsgevonden;

| e) | de toepassing van een TSB-BSP-model overeenkomstig artikel 35, lid 1, in een geografisch gebied dat twee of meer TSB's omvat; |
| --- | --- |

e)

de toepassing van een TSB-BSP-model overeenkomstig artikel 35, lid 1, in een geografisch gebied dat twee of meer TSB's omvat;

| f) | de methodologie voor de berekening van zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig artikel 37, lid 3, voor elke capaciteitsberekeningsregio; |
| --- | --- |

f)

de methodologie voor de berekening van zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig artikel 37, lid 3, voor elke capaciteitsberekeningsregio;

| g) | in een geografisch gebied dat uit twee of meer TSB's bestaat: de toepassing van het proces voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, lid 1; |
| --- | --- |

g)

in een geografisch gebied dat uit twee of meer TSB's bestaat: de toepassing van het proces voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, lid 1;

| h) | voor elke capaciteitsberekeningsregio: de methodologie voor een marktgebaseerd toewijzingsproces van zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig artikel 41, lid 1; |
| --- | --- |

h)

voor elke capaciteitsberekeningsregio: de methodologie voor een marktgebaseerd toewijzingsproces van zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig artikel 41, lid 1;

| i) | voor elke capaciteitsberekeningsregio: de methodologie voor een proces voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie en de lijst van elke individuele toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie overeenkomstig artikel 42, leden 1 en 5; |
| --- | --- |

i)

voor elke capaciteitsberekeningsregio: de methodologie voor een proces voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie en de lijst van elke individuele toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie overeenkomstig artikel 42, leden 1 en 5;

| j) | de regels voor verrekening van alle intentionele uitwisselingen van energie tussen TSB's overeenkomstig artikel 50, lid 3, voor het geografische gebied dat alle TSB's omvat die intentioneel energie uitwisselen binnen een synchrone zone; |
| --- | --- |

j)

de regels voor verrekening van alle intentionele uitwisselingen van energie tussen TSB's overeenkomstig artikel 50, lid 3, voor het geografische gebied dat alle TSB's omvat die intentioneel energie uitwisselen binnen een synchrone zone;

| k) | de regels voor TSB-TSB-verrekening van alle intentionele uitwisselingen van energie tussen TSB's overeenkomstig artikel 50, lid 4, voor het geografische gebied dat alle asynchroon geconnecteerde TSB's omvat die intentioneel energie uitwisselen; |
| --- | --- |

k)

de regels voor TSB-TSB-verrekening van alle intentionele uitwisselingen van energie tussen TSB's overeenkomstig artikel 50, lid 4, voor het geografische gebied dat alle asynchroon geconnecteerde TSB's omvat die intentioneel energie uitwisselen;

| l) | de regels voor TSB-TSB-verrekening van niet-intentionele uitwisselingen van energie overeenkomstig artikel 51, lid 1, voor elk synchroon gebied; |
| --- | --- |

l)

de regels voor TSB-TSB-verrekening van niet-intentionele uitwisselingen van energie overeenkomstig artikel 51, lid 1, voor elk synchroon gebied;

| m) | de regels voor TSB-TSB-verrekening van niet-intentionele uitwisselingen van energie tussen TSB's overeenkomstig artikel 51, lid 2, voor het geografische gebied dat alle asynchroon geconnecteerde TSB's omvat; |
| --- | --- |

m)

de regels voor TSB-TSB-verrekening van niet-intentionele uitwisselingen van energie tussen TSB's overeenkomstig artikel 51, lid 2, voor het geografische gebied dat alle asynchroon geconnecteerde TSB's omvat;

| n) | de vrijstelling, op het niveau van een synchrone zone, van de harmonisering van de perioden voor onbalansverrekening overeenkomstig artikel 53, lid 2; |
| --- | --- |

n)

de vrijstelling, op het niveau van een synchrone zone, van de harmonisering van de perioden voor onbalansverrekening overeenkomstig artikel 53, lid 2;

| o) | de beginselen voor balanceringsalgoritmen overeenkomstig artikel 58, lid 3, voor het geografische gebied dat twee of meer TSB's omvat die balanceringscapaciteit uitwisselen; |
| --- | --- |

o)

de beginselen voor balanceringsalgoritmen overeenkomstig artikel 58, lid 3, voor het geografische gebied dat twee of meer TSB's omvat die balanceringscapaciteit uitwisselen;

de lidstaten kunnen een advies over deze voorstellen indienen bij de desbetreffende regulerende instantie.

4.   De voorstellen voor de volgende voorwaarden of methodologieën worden per geval ter goedkeuring voorgelegd aan alle regulerende instanties van elke betrokken lidstaat:

| a) | de vrijstelling van de verplichting om informatie bekend te maken over de prijzen in balanceringsenergiebiedingen of balanceringscapaciteitsbiedingen omdat de TSB vreest dat dit tot marktmisbruik kan leiden, zoals bepaald in artikel 12, lid 4; |
| --- | --- |

a)

de vrijstelling van de verplichting om informatie bekend te maken over de prijzen in balanceringsenergiebiedingen of balanceringscapaciteitsbiedingen omdat de TSB vreest dat dit tot marktmisbruik kan leiden, zoals bepaald in artikel 12, lid 4;

| b) | voor zover van toepassing, de methodologie voor de toewijzing van kosten die voortvloeien uit acties die door DSB's zijn ondernomen, zoals bepaald in artikel 15, lid 3; |
| --- | --- |

b)

voor zover van toepassing, de methodologie voor de toewijzing van kosten die voortvloeien uit acties die door DSB's zijn ondernomen, zoals bepaald in artikel 15, lid 3;

| c) | de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18; |
| --- | --- |

c)

de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18;

| d) | de definitie en het gebruik van specifieke producten overeenkomstig artikel 26, lid 1; |
| --- | --- |

d)

de definitie en het gebruik van specifieke producten overeenkomstig artikel 26, lid 1;

| e) | de beperking van het aantal biedingen die naar de Europese platforms worden doorgestuurd overeenkomstig artikel 29, lid 10; |
| --- | --- |

e)

de beperking van het aantal biedingen die naar de Europese platforms worden doorgestuurd overeenkomstig artikel 29, lid 10;

| f) | de vrijstelling voor de afzonderlijke inkoop van balanceringscapaciteit voor op- en afregeling overeenkomstig artikel 32, lid 3; |
| --- | --- |

f)

de vrijstelling voor de afzonderlijke inkoop van balanceringscapaciteit voor op- en afregeling overeenkomstig artikel 32, lid 3;

| g) | voor zover van toepassing, het aanvullende verrekeningsmechanisme — dat los staat van de onbalansverrekening — voor de verrekening van de inkoopkosten van balanceringscapaciteit, de administratieve kosten en andere kosten met betrekking tot balancering met BRP's, zoals bepaald in artikel 44, lid 3; |
| --- | --- |

g)

voor zover van toepassing, het aanvullende verrekeningsmechanisme — dat los staat van de onbalansverrekening — voor de verrekening van de inkoopkosten van balanceringscapaciteit, de administratieve kosten en andere kosten met betrekking tot balancering met BRP's, zoals bepaald in artikel 44, lid 3;

| h) | de vrijstellingen van een of meer bepalingen van deze verordening, zoals bepaald in artikel 62, lid 2; |
| --- | --- |

h)

de vrijstellingen van een of meer bepalingen van deze verordening, zoals bepaald in artikel 62, lid 2;

| i) | de kosten met betrekking tot de verplichtingen die worden opgelegd aan systeembeheerders of derden aan wie verantwoordelijkheden zijn toegewezen overeenkomstig deze verordening, overeenkomstig artikel 8, lid 1; |
| --- | --- |

i)

de kosten met betrekking tot de verplichtingen die worden opgelegd aan systeembeheerders of derden aan wie verantwoordelijkheden zijn toegewezen overeenkomstig deze verordening, overeenkomstig artikel 8, lid 1;

de lidstaten kunnen een advies over deze voorstellen indienen bij de desbetreffende regulerende instantie.

5.   Het voorstel voor de voorwaarden of methodologieën omvat een voorgesteld tijdschema voor de implementatie ervan en een beschrijving van het verwachte effect ervan op de doelstellingen van deze verordening. De implementatietermijn mag niet langer zijn dan twaalf maanden na de goedkeuring door de relevante regulerende instanties, behalve als alle regulerende instanties overeenkomen om de implementatietermijn te verlengen of als andere termijnen worden voorgeschreven in deze verordening. Voorstellen betreffende voorwaarden of methodologieën die ter goedkeuring aan verschillende of aan alle regulerende instanties moeten worden voorgelegd, worden bij het Agentschap ingediend op hetzelfde tijdstip als dat van indiening bij de regulerende instanties. Op verzoek van de relevante regulerende instanties brengt het Agentschap binnen een termijn van drie maanden advies uit over de voorstellen voor voorwaarden of methodologieën.

6.   Wanneer de vaststelling van de voorwaarden of methodologieën een besluit van meer dan één regulerende instantie vergt, raadplegen de relevante regulerende instanties elkaar en werken zij in nauw overleg samen teneinde overeenstemming te bereiken. Wanneer het Agentschap advies uitbrengt, dienen de relevante regulerende instanties dat advies in aanmerking te nemen. De regulerende instanties nemen besluiten betreffende de overeenkomstig de leden 2 en 3 ingediende voorwaarden of methodologieën binnen een termijn van zes maanden na de ontvangst van de voorwaarden of methodologieën door de relevante regulerende instantie of, indien van toepassing, door de laatste betrokken relevante regulerende instantie.

7.   Wanneer de relevante regulerende instanties niet binnen de in lid 6 genoemde termijn tot overeenstemming zijn gekomen, of op hun gezamenlijk verzoek, stelt het Agentschap binnen een termijn van zes maanden na de datum van de verwijzing een besluit vast betreffende de ingediende voorstellen voor voorwaarden of methodologieën, overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening (EG) nr. 713/2009.

8.   Het staat iedere partij vrij om tegen een systeembeheerder of TSB in verband met de uit deze verordening voortvloeiende verplichtingen of besluiten van die systeembeheerder of TSB een klacht in te dienen bij de relevante regulerende instantie die, handelend als geschillenbeslechtingsautoriteit, binnen twee maanden na ontvangst van de klacht een besluit neemt. Wanneer de relevante regulerende instantie aanvullende informatie vraagt, kan die termijn met nog eens twee maanden worden verlengd. Met de instemming van de indiener van de klacht kan die verlengingsperiode nogmaals worden verlengd. Het besluit van de relevante regulerende instantie is bindend tenzij en totdat het in beroep wordt herroepen.

Artikel 6

Wijzigingen van voorwaarden of methodologieën van TSB's

1.   Wanneer één of meer regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG een wijziging eisen teneinde de overeenkomstig de leden 2, 3 en 4 van artikel 5 ingediende voorwaarden of methodologieën te kunnen goedkeuren, dienen de desbetreffende TSB's uiterlijk twee maanden na ontvangst van het wijzigingsverzoek van de relevante regulerende instantie(s) ter goedkeuring een voorstel voor gewijzigde voorwaarden of methodologieën in. De relevante regulerende instanties nemen een besluit over de gewijzigde voorwaarden of methodologieën binnen een termijn van twee maanden na de indiening ervan.

2.   Wanneer de relevante regulerende instanties binnen die termijn van twee maanden geen overeenstemming hebben kunnen bereiken over de gewijzigde voorwaarden of methodologieën, of op hun gezamenlijk verzoek, stelt het Agentschap binnen een termijn van zes maanden een besluit vast betreffende de gewijzigde voorwaarden of methodologieën, overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening (EG) nr. 713/2009. Indien de desbetreffende TSB's geen voorstel voor gewijzigde voorwaarden of methodologieën indienen, geldt de procedure van artikel 4.

3.   De TSB's die verantwoordelijk zijn voor het opstellen van een voorstel voor voorwaarden of methodologieën, of de regulerende instanties die verantwoordelijk zijn voor de vaststelling daarvan overeenkomstig artikel 5, leden 2, 3 en 4, kunnen verzoeken die voorwaarden of methodologieën te wijzigen. De voorstellen voor wijzigingen van de voorwaarden of methodologieën worden overeenkomstig de procedure van artikel 10 ter raadpleging voorgelegd en worden goedgekeurd overeenkomstig de in de artikelen 4 en 5 uiteengezette procedure.

Artikel 7

Bekendmaking van voorwaarden en methodologieën op internet

De TSB's die verantwoordelijk zijn voor het vaststellen van de voorwaarden of methodologieën overeenkomstig deze verordening, maken die bekend op internet na de goedkeuring door de relevante regulerende instanties of, wanneer een dergelijke goedkeuring niet vereist is, na de vaststelling ervan, behalve wanneer dergelijke informatie overeenkomstig artikel 11 als vertrouwelijk wordt beschouwd.

Artikel 8

Restitutie van kosten

1.   Kosten die verband houden met de verplichtingen die worden opgelegd aan systeembeheerders of derden aan wie verantwoordelijkheden zijn toegewezen overeenkomstig deze verordening worden geanalyseerd door de relevante regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG.

2.   Kosten die door de relevante regulerende instantie als redelijk, efficiënt en evenredig worden beschouwd, worden teruggewonnen via netwerktarieven of andere passende mechanismen, als bepaald door de relevante regulerende instanties.

3.   Wanneer daar door de relevante regulerende instanties om wordt verzocht, verstrekken de systeembeheerders of entiteiten waaraan verantwoordelijkheden zijn toegekend, binnen een termijn van drie maanden na dit verzoek de informatie die vereist is om een analyse van de gemaakte kosten mogelijk te maken.

4.   De marktdeelnemers dragen zelf alle kosten die zij maken om de eisen van deze verordening na te leven.

Artikel 9

Inbreng van belanghebbenden

In nauwe samenwerking met het ENTSO-E organiseert het Agentschap de inbreng van belanghebbenden met betrekking tot de balanceringsmarkt en andere aspecten van de tenuitvoerlegging van deze verordening. Dit houdt in dat geregeld met de belanghebbenden wordt vergaderd om problemen te identificeren en verbeteringen voor te stellen in verband met de integratie van de balanceringsmarkt.

Artikel 10

Openbare raadpleging

1.   De TSB's die overeenkomstig deze verordening verantwoordelijk zijn voor het indienen van voorstellen voor voorwaarden of methodologieën of voor de wijziging daarvan overeenkomstig deze verordening, raadplegen de belanghebbenden, inclusief de relevante autoriteiten van elke lidstaat, over de ontwerpvoorstellen voor voorwaarden of methodologieën en andere uitvoeringsmaatregelen; een dergelijke raadpleging duurt minstens één maand.

2.   De raadpleging duurt minstens één maand, behalve voor de ontwerpvoorstellen overeenkomstig de punten a), b), c), d), e), f), g), h) en j) van artikel 5, lid 2, waarvoor de raadpleging minstens twee maanden duurt.

3.   Minstens voor de voorstellen overeenkomstig de punten a), b), c), d), e), f), g) en j) van artikel 5, lid 2, wordt op Europees niveau een openbare raadpleging gehouden.

4.   Minstens voor de voorstellen overeenkomstig de punten a), b), c), d), e), f), g), h), i), n) en o) van artikel 5, lid 3, wordt op het desbetreffende regionale niveau een openbare raadpleging gehouden.

5.   Minstens voor de voorstellen overeenkomstig de punten a), b), c), d), e), f), g) en i) van artikel 5, lid 4, wordt in elke betrokken lidstaat een openbare raadpleging gehouden.

6.   De TSB's die verantwoordelijk zijn voor het voorstel voor voorwaarden of methodologieën houden voorafgaand aan de indiening van dat voorstel ter goedkeuring door de regulerende instantie rekening met de standpunten van de belanghebbenden zoals die naar voren zijn gekomen in de raadpleging overeenkomstig de leden 2 tot en met 5. In alle gevallen wordt bij de indiening van een voorstel voor voorwaarden of methodologieën een deugdelijke rechtvaardiging voor het al dan niet in dat voorstel opnemen van de uit de raadpleging voortgekomen standpunten gegeven; deze rechtvaardiging wordt tijdig, voorafgaand aan of gelijktijdig met de publicatie van het voorstel voor voorwaarden of methodologieën, gepubliceerd.

Artikel 11

Vertrouwelijkheidsverplichtingen

1.   Alle uit hoofde van deze verordening ontvangen, uitgewisselde of doorgegeven vertrouwelijke informatie valt onder de in de leden 2, 3 en 4 neergelegde voorwaarden inzake het beroepsgeheim.

2.   Het beroepsgeheim geldt voor elke persoon op wie het bepaalde in deze verordening van toepassing is.

3.   Vertrouwelijke informatie waarvan de in lid 2 bedoelde personen of regulerende instanties beroepshalve kennis krijgen, mag aan geen enkele andere persoon of instantie worden bekendgemaakt, onverminderd de gevallen die onder de nationale wetgeving, onder de overige bepalingen van deze verordening of onder andere relevante Uniewetgeving vallen.

4.   Onverminderd de gevallen die onder de nationale wetgeving of Uniewetgeving vallen, mogen regulerende instanties en lichamen of personen die vertrouwelijke informatie in het kader van deze verordening ontvangen, deze informatie uitsluitend gebruiken om hun functies uit hoofde van deze verordening uit te oefenen, indien de eigenaar van deze informatie schriftelijke toestemming heeft gegeven.

Artikel 12

Publicatie van informatie

1.   Alle in artikel 1, lid 2, vermelde entiteiten verstrekken de TSB's alle relevante informatie om hun in leden 3, 4 en 5 vastgestelde verplichtingen na te komen.

2.   Alle in artikel 1, lid 2, vermelde entiteiten zien erop toe dat de informatie in leden 3, 4 en 5 wordt gepubliceerd op een tijdstip en in een formaat dat geen werkelijk of potentieel concurrentievoordeel of -nadeel creëert voor welke persoon of onderneming dan ook.

3.   Elke TSB publiceert de volgende informatie zodra ze erover beschikt:

| a) | informatie over de actuele systeembalans van zijn programmeringszone(s), zo snel mogelijk en uiterlijk 30 minuten na realtime; |
| --- | --- |

a)

informatie over de actuele systeembalans van zijn programmeringszone(s), zo snel mogelijk en uiterlijk 30 minuten na realtime;

| b) | informatie over alle balanceringsenergiebiedingen in zijn programmeringszone(s), indien nodig geanonimiseerd, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid. Deze informatie omvat:






  i) | het soort product; |
| --- | --- | --- |

b)

informatie over alle balanceringsenergiebiedingen in zijn programmeringszone(s), indien nodig geanonimiseerd, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid. Deze informatie omvat:

i)

het soort product;

| ii) | de geldigheidsduur; |
| --- | --- |

ii)

de geldigheidsduur;

| iii) | aangeboden volumes; |
| --- | --- |

iii)

aangeboden volumes;

| iv) | aangeboden prijzen; |
| --- | --- |

iv)

aangeboden prijzen;

| v) | informatie over de vraag of de bieding onbeschikbaar werd verklaard; |
| --- | --- |

v)

informatie over de vraag of de bieding onbeschikbaar werd verklaard;

| c) | informatie over de vraag of de balanceringsenergiebieding werd geconverteerd van een specifiek product of van een geïntegreerd programmeringsproces, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid; |
| --- | --- |

c)

informatie over de vraag of de balanceringsenergiebieding werd geconverteerd van een specifiek product of van een geïntegreerd programmeringsproces, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid;

| d) | informatie over de wijze waarop balanceringsenergiebiedingen op basis van specifieke producten of een geïntegreerd programmeringsproces werden geconverteerd in balanceringsenergiebiedingen van standaardproducten, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid; |
| --- | --- |

d)

informatie over de wijze waarop balanceringsenergiebiedingen op basis van specifieke producten of een geïntegreerd programmeringsproces werden geconverteerd in balanceringsenergiebiedingen van standaardproducten, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid;

| e) | geaggregeerde informatie over balanceringsenergiebiedingen, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid, met inbegrip van:






  i) | het totale volume van aangeboden balanceringsenergiebiedingen; |
| --- | --- | --- |

e)

geaggregeerde informatie over balanceringsenergiebiedingen, uiterlijk 30 minuten na het einde van de relevante markttijdseenheid, met inbegrip van:

i)

het totale volume van aangeboden balanceringsenergiebiedingen;

| ii) | het totale volume van aangeboden balanceringsenergiebiedingen, opgesplitst per type reserves; |
| --- | --- |

ii)

het totale volume van aangeboden balanceringsenergiebiedingen, opgesplitst per type reserves;

| iii) | het totale volume van aangeboden en geactiveerde balanceringsenergiebiedingen, opgesplitst in standaardproducten en specifieke producten; |
| --- | --- |

iii)

het totale volume van aangeboden en geactiveerde balanceringsenergiebiedingen, opgesplitst in standaardproducten en specifieke producten;

| iv) | het volume aan onbeschikbare biedingen, opgesplitst per type reserves; |
| --- | --- |

iv)

het volume aan onbeschikbare biedingen, opgesplitst per type reserves;

| f) | informatie over aangeboden balanceringscapaciteit en aangeboden prijzen van balanceringscapaciteit, voor zover nodig geanonimiseerd, uiterlijk één uur nadat de resultaten van de inkoop zijn meegedeeld aan de bieders; |
| --- | --- |

f)

informatie over aangeboden balanceringscapaciteit en aangeboden prijzen van balanceringscapaciteit, voor zover nodig geanonimiseerd, uiterlijk één uur nadat de resultaten van de inkoop zijn meegedeeld aan de bieders;

| g) | de in artikel 18 bedoelde oorspronkelijke voorwaarden voor balancering, minstens één maand vóór de toepassing, en eventuele wijzigingen van de voorwaarden onmiddellijk na de goedkeuring door de relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG; |
| --- | --- |

g)

de in artikel 18 bedoelde oorspronkelijke voorwaarden voor balancering, minstens één maand vóór de toepassing, en eventuele wijzigingen van de voorwaarden onmiddellijk na de goedkeuring door de relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG;

| h) | informatie over de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, uiterlijk 24 uur na de toewijzing en uiterlijk 6 uur vóór het gebruik van de toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit:






  i) | de datum en het tijdstip waarop het toewijzingsbesluit is genomen; |
| --- | --- | --- |

h)

informatie over de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, uiterlijk 24 uur na de toewijzing en uiterlijk 6 uur vóór het gebruik van de toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit:

i)

de datum en het tijdstip waarop het toewijzingsbesluit is genomen;

| ii) | de periode van de toewijzing; |
| --- | --- |

ii)

de periode van de toewijzing;

| iii) | de toegewezen volumes; |
| --- | --- |

iii)

de toegewezen volumes;

| iv) | de marktwaarden die gebruikt zijn als basis voor het toewijzingsproces overeenkomstig artikel 39; |
| --- | --- |

iv)

de marktwaarden die gebruikt zijn als basis voor het toewijzingsproces overeenkomstig artikel 39;

| i) | informatie over het gebruik van toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, uiterlijk één week na het gebruik van de toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit:






  i) | het volume van de toegewezen en gebruikte zoneoverschrijdende capaciteit per markttijdseenheid; |
| --- | --- | --- |

i)

informatie over het gebruik van toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves overeenkomstig artikel 38, uiterlijk één week na het gebruik van de toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit:

i)

het volume van de toegewezen en gebruikte zoneoverschrijdende capaciteit per markttijdseenheid;

| ii) | het volume van de vrijgegeven zoneoverschrijdende capaciteit voor verdere tijdsbestekken, per markttijdseenheid; |
| --- | --- |

ii)

het volume van de vrijgegeven zoneoverschrijdende capaciteit voor verdere tijdsbestekken, per markttijdseenheid;

| iii) | de geraamde gerealiseerde kosten en baten van het toewijzingsproces; |
| --- | --- |

iii)

de geraamde gerealiseerde kosten en baten van het toewijzingsproces;

| j) | de in de artikelen 40, 41 en 42 bedoelde goedgekeurde methodologieën, minstens één maand vóór de toepassing; |
| --- | --- |

j)

de in de artikelen 40, 41 en 42 bedoelde goedgekeurde methodologieën, minstens één maand vóór de toepassing;

| k) | een beschrijving van de eisen van elk ontwikkeld algoritme, zoals bedoeld in artikel 58, en de wijzigingen daarvan, minstens één maand vóór de toepassing; |
| --- | --- |

k)

een beschrijving van de eisen van elk ontwikkeld algoritme, zoals bedoeld in artikel 58, en de wijzigingen daarvan, minstens één maand vóór de toepassing;

| l) | het in artikel 59 bedoelde gemeenschappelijk jaarverslag. |
| --- | --- |

l)

het in artikel 59 bedoelde gemeenschappelijk jaarverslag.

4.   Mits daarvoor goedkeuring wordt verleend overeenkomstig artikel 18, mag een TSB de publicatie van informatie over aangeboden prijzen en volumes in balanceringscapaciteitsbiedingen of balanceringsenergiebiedingen achterwege laten als dit gerechtvaardigd is om marktmisbruik te voorkomen en als het niet schadelijk is voor de effectieve werking van de elektriciteitsmarkten. Een TSB meldt minstens één keer per jaar aan de relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG of hij de publicatie van informatie achterwege heeft gelaten.

5.   Uiterlijk twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening publiceert elke TSB de in lid 3 bedoelde informatie in een gezamenlijk overeengekomen geharmoniseerd formaat, ten minste op het overeenkomstig artikel 3 van Verordening (EU) nr. 543/2013 opgerichte platform voor informatietransparantie. Uiterlijk vier maanden na de inwerkingtreding van deze verordening actualiseert ENTSO-E de in artikel 5 van Verordening (EU) nr. 543/2013 bedoelde procedurele handleiding en legt het deze ter advies voor aan het Agentschap; het Agentschap verstrekt zijn advies binnen twee maanden.

Artikel 13

Delegatie en toewijzing van taken

1.   Een TSB kan zijn in het kader van deze verordening toegewezen taken geheel of gedeeltelijk delegeren aan één of meer derde partijen op voorwaarde dat die derde partij de desbetreffende taken ten minste even doeltreffend kan uitoefenen als de delegerende TSB. De delegerende TSB blijft verantwoordelijk voor het waarborgen van de inachtneming van de verplichtingen uit hoofde van deze verordening, met inbegrip van het waarborgen van de toegang tot de vereiste informatie ten behoeve van monitoring door de relevante regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG.

2.   Voorafgaand aan de delegatie moet de betrokken derde partij duidelijk aan de TSB aantonen dat zij in staat is de gedelegeerde taken uit te voeren.

3.   Wanneer de in deze verordening gespecificeerde taken geheel of gedeeltelijk aan een derde partij worden gedelegeerd, zorgt de TSB ervoor dat, voordat de taak wordt gedelegeerd, passende vertrouwelijkheidsregelingen overeenkomstig de vertrouwelijkheidsverplichtingen van de delegerende TSB zijn vastgesteld. Nadat de TSB zijn taken geheel of gedeeltelijk heeft gedelegeerd aan een derde partij, moet hij de relevante regulerende instantie hiervan op de hoogte stellen en dit besluit publiceren op internet.

4.   Onverminderd de taken die krachtens Richtlijn 2009/72/EG aan TSB's zijn toevertrouwd, mag een lidstaat of, voor zover van toepassing, een relevante regulerende instantie, taken of verplichtingen die overeenkomstig deze verordening aan TSB's zijn toevertrouwd, toewijzen aan één of meer derde partijen. De betrokken lidstaat of, voor zover van toepassing, de betrokken regulerende instantie mag alleen taken en verplichtingen van TSB's toewijzen die geen rechtstreekse samenwerking, gezamenlijke besluitvorming of contractuele betrekkingen met TSB's uit andere lidstaten vergen. Voorafgaand aan de toewijzing moet de betrokken derde partij duidelijk aan de lidstaat of, indien van toepassing, aan de relevante regulerende instantie aantonen dat zij in staat is de toegewezen taak uit te voeren.

5.   In het geval een lidstaat of regulerende instantie taken en verplichtingen toewijst aan een derde partij, worden verwijzingen naar een TSB in deze verordening begrepen als verwijzingen naar de entiteit waaraan de taken en verplichtingen zijn toegewezen. De relevante regulerende instantie houdt met betrekking tot alle toegewezen taken en verplichtingen regelgevend toezicht op de entiteit in kwestie.

TITEL II

ELEKTRICITEITSBALANCERINGSMARKT

HOOFDSTUK 1

Functies en verantwoordelijkheden

Artikel 14

Rol van de TSB's

1.   Elke TSB is verantwoordelijk voor het aankopen van balanceringsdiensten bij BSP's, om de operationele veiligheid te garanderen.

2.   Elke TSB past een self-dispatchingmodel toe voor het bepalen van productieprogramma's en verbruiksprogramma's. TSB's die een centraal dispatchingmodel toepassen op het ogenblik van de inwerkingtreding van deze verordening stellen de relevante regulerende instantie hiervan in kennis overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG als zij een centraal dispatchingmodel voor het bepalen van productieprogramma's en verbruiksprogramma's willen blijven toepassen. De relevante regulerende instantie gaat na of de taken en verantwoordelijkheden van de TSB in overeenstemming zijn met de definitie van artikel 2, punt 18.

Artikel 15

Samenwerking met DSB's

1.   DSB's, TSB's, BSP's en BRP's werken samen om te zorgen voor efficiënte en effectieve balancering.

2.   Elke DSB verstrekt tijdig alle nodige informatie om onbalansen te verrekenen aan de connecterende TSB, overeenkomstig de in artikel 18 vastgestelde voorwaarden voor balancering.

3.   Elke TSB kan samen met de reserveconnecterende DSB in de regelzone van de TSB een methodologie opstellen voor de toewijzing van kosten die voortvloeien uit acties van de DSB's overeenkomstig leden 4 en 5 van artikel 182 van Verordening (EU) 2017/1485. De methodologie moet zorgen voor een eerlijke kostentoewijzing, rekening houdende met de verantwoordelijkheden van de betrokken partijen.

4.   De DSB's melden alle overeenkomstig leden 4 en 5 van artikel 182 van Verordening (EU) 2017/1485 vastgestelde grenzen die van invloed kunnen zijn op de in deze verordening uiteengezette eisen aan de connecterende TSB.

Artikel 16

Rol van BSP's

1.   Een BSP moet een kwalificatie verkrijgen om biedingen voor balanceringsenergie of balanceringscapaciteit in te dienen die geactiveerd of aangekocht worden door de connecterende TSB of, in een TSB-BSP-model, door de gecontracteerde TSB. De succesvolle voltooiing van de prekwalificatie die door de connecterende TSB wordt georganiseerd en verwerkt overeenkomstig de artikelen 159 en 162 van Verordening (EU) 2017/1485 wordt beschouwd als een voorwaarde voor de succesvolle voltooiing van het kwalificatieproces dat moet worden doorlopen om een BSP te worden, zoals bedoeld in de onderhavige verordening.

2.   Elke BSP dient bij de connecterende TSB zijn balanceringscapaciteitsbiedingen in die gevolgen hebben voor één of meer BRP's.

3.   Elke BSP die deelneemt aan het proces voor de inkoop van balanceringscapaciteit dient zijn biedingen voor balanceringscapaciteit in en heeft het recht deze te actualiseren vóór de gate-sluitingstijd van het inkoopproces.

4.   Elke BSP met een overeenkomst voor balanceringscapaciteit dient bij zijn connecterende TSB de aanbiedingen voor balanceringsenergie of aanbiedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces in die overeenstemmen met het volume, de producten en de andere eisen die zijn uiteengezet in de overeenkomst betreffende balanceringscapaciteit.

5.   Elke BSP heeft het recht bij zijn connecterende TSB de balanceringsenergiebiedingen voor standaardproducten of specifieke producten of biedingen voor het geïntegreerd programmeringsproces in te dienen waarvoor hij met succes het prekwalificatieproces heeft doorlopen overeenkomstig de artikelen 159 en 162 van Verordening (EU) 2017/1485.

6.   De prijs van de balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces van standaardproducten en specifieke producten overeenkomstig lid 4 mag niet vooraf worden vastgelegd in een overeenkomst voor balanceringscapaciteit. Een TSB mag een uitzondering op deze regel voorstellen in het voorstel voor de voorwaarden voor de balanceringsopzet overeenkomstig artikel 18. Dergelijke uitzonderingen gelden alleen voor specifieke producten overeenkomstig artikel 26, lid 3, onder b), en gaan vergezeld van een rechtvaardiging waarin hun grotere economische efficiëntie wordt aangetoond.

7.   Er mag geen onderscheid worden gemaakt tussen balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces die zijn ingediend overeenkomstig lid 4 en balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces die zijn ingediend overeenkomstig lid 5.

8.   Voor elk product voor balanceringsenergie of balanceringscapaciteit behoren de reserveleverende eenheid, de reserveleverende groep, de verbruikersinstallatie of de derde partij en de bijbehorende BRP's overeenkomstig artikel 18, lid 4, onder d), tot dezelfde programmeringszone.

Artikel 17

Rol van BRP's

1.   Elke BRP streeft ernaar om, in realtime, gebalanceerd te zijn of het elektriciteitssysteem te helpen balanceren. De gedetailleerde eisen in verband met deze verplichting worden vastgesteld in het voorstel voor de voorwaarden voor de opzet van balancering, overeenkomstig artikel 18.

2.   Elke BRP is de financieel verantwoordelijk voor de onbalansen die moeten worden verrekend met de connecterende TSB.

3.   Voorafgaand aan de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt kan elke BRP de in artikel 54 bedoelde programma's die vereist zijn om zijn positie te berekenen, wijzigen. TSB's die een centraal dispatchingmodel toepassen, mogen in de in artikel 18 bedoelde voorwaarden voor de opzet van balancering specifieke voorwaarden en regels opnemen waaraan BRP's moeten voldoen als zijn hun programma's willen wijzigen.

4.   Na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt mag elke BRP de interne commerciële programma's die vereist zijn om zijn positie te berekenen overeenkomstig artikel 54 wijzigen overeenkomstig de regels die zijn uiteengezet in de in artikel 18 bedoelde voorwaarden voor de opzet van balancering.

Artikel 18

Voorwaarden voor balancering

1.   Uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van deze verordening stellen de TSB's van een lidstaat, voor alle programmeringszones van die lidstaat, een voorstel op betreffende:

| a) | de voorwaarden voor BSP's; |
| --- | --- |

a)

de voorwaarden voor BSP's;

| b) | de voorwaarden voor BRP's. |
| --- | --- |

b)

de voorwaarden voor BRP's.

Wanneer een LFC-zone bestaat uit twee of meer TSB's, kunnen alle TSB's van die LFC-zone een gemeenschappelijk voorstel opstellen, voor zover de relevante regulerende instanties dit goedkeuren.

2.   De in lid 1 bedoelde voorwaarden omvatten ook de regels voor de opschorting en herneming van marktactiviteiten overeenkomstig artikel 36 van Verordening (EU) 2017/2196, en de regels voor verrekening in geval van marktopschorting overeenkomstig artikel 39 van Verordening (EU) 2017/2196, zodra deze zijn goedgekeurd overeenkomstig artikel 4 van Verordening (EU) 2017/2196.

3.   Elke TSB gaat bij de opstelling van voorstellen voor voorwaarden voor BSP's en BRP's als volgt te werk:

| a) | hij pleegt overleg met de TSB's en DSB's die gevolgen kunnen ondervinden van die voorwaarden; |
| --- | --- |

a)

hij pleegt overleg met de TSB's en DSB's die gevolgen kunnen ondervinden van die voorwaarden;

| b) | hij neemt het kader voor de oprichting van Europese platforms voor de uitwisseling van balanceringsenergie en voor onbalansnetting, overeenkomstig de artikelen 19, 20, 21 en 22, in acht; |
| --- | --- |

b)

hij neemt het kader voor de oprichting van Europese platforms voor de uitwisseling van balanceringsenergie en voor onbalansnetting, overeenkomstig de artikelen 19, 20, 21 en 22, in acht;

| c) | hij betrekt andere DSB's en andere belanghebbenden bij de opstelling van het voorstel en houdt rekening met hun standpunten, onverminderd de openbare raadpleging overeenkomstig artikel 10. |
| --- | --- |

c)

hij betrekt andere DSB's en andere belanghebbenden bij de opstelling van het voorstel en houdt rekening met hun standpunten, onverminderd de openbare raadpleging overeenkomstig artikel 10.

4.   De voorwaarden voor BSP's:

| a) | bevatten redelijke en gerechtvaardigde eisen voor het aanbieden van balanceringsdiensten; |
| --- | --- |

a)

bevatten redelijke en gerechtvaardigde eisen voor het aanbieden van balanceringsdiensten;

| b) | maken het mogelijk verbruikersinstallaties, energieopslaginstallaties en elektriciteitsopwekkingsinstallaties te aggregeren in een programmeringszone om balanceringsdiensten aan te bieden onder de in lid 5, onder c), vermelde voorwaarden; |
| --- | --- |

b)

maken het mogelijk verbruikersinstallaties, energieopslaginstallaties en elektriciteitsopwekkingsinstallaties te aggregeren in een programmeringszone om balanceringsdiensten aan te bieden onder de in lid 5, onder c), vermelde voorwaarden;

| c) | stellen eigenaars van verbruikersinstallaties, derde partijen, eigenaars van installaties voor de opwekking van conventionele en hernieuwbare energie en eigenaars van energieopslaginstallaties in staat om BSP's te worden; |
| --- | --- |

c)

stellen eigenaars van verbruikersinstallaties, derde partijen, eigenaars van installaties voor de opwekking van conventionele en hernieuwbare energie en eigenaars van energieopslaginstallaties in staat om BSP's te worden;

| d) | schrijven voor dat elke balanceringsenergiebieding van een BSP wordt toegewezen aan één of meer BRP's om de berekening van een onbalans overeenkomstig artikel 49 mogelijk te maken. |
| --- | --- |

d)

schrijven voor dat elke balanceringsenergiebieding van een BSP wordt toegewezen aan één of meer BRP's om de berekening van een onbalans overeenkomstig artikel 49 mogelijk te maken.

5.   De voorwaarden voor BSP's bevatten het volgende:

| a) | de regels voor het kwalificatieproces dat moet worden doorlopen om een BSP te worden overeenkomstig artikel 16; |
| --- | --- |

a)

de regels voor het kwalificatieproces dat moet worden doorlopen om een BSP te worden overeenkomstig artikel 16;

| b) | de regels, eisen en termijnen voor de inkoop en overdracht van balanceringscapaciteit overeenkomstig de artikelen 32, 33 en 34; |
| --- | --- |

b)

de regels, eisen en termijnen voor de inkoop en overdracht van balanceringscapaciteit overeenkomstig de artikelen 32, 33 en 34;

| c) | de regels en voorwaarden om verbruikersinstallaties, energieopslaginstallaties en elektriciteitsopwekkingsinstallaties in een programmeringszone samen te voegen teneinde een BSP te worden; |
| --- | --- |

c)

de regels en voorwaarden om verbruikersinstallaties, energieopslaginstallaties en elektriciteitsopwekkingsinstallaties in een programmeringszone samen te voegen teneinde een BSP te worden;

| d) | de eisen betreffende de gegevens en informatie die aan de connecterende TSB en, voor zover relevant, aan de reserveconnecterende DSB moeten worden verstrekt tijdens het prekwalificatieproces en de werking van de balanceringsmarkt; |
| --- | --- |

d)

de eisen betreffende de gegevens en informatie die aan de connecterende TSB en, voor zover relevant, aan de reserveconnecterende DSB moeten worden verstrekt tijdens het prekwalificatieproces en de werking van de balanceringsmarkt;

| e) | de regels en voorwaarden voor de toewijzing van elke balanceringsenergiebieding van een BSP aan één of meer BRP's overeenkomstig lid 4, onder d); |
| --- | --- |

e)

de regels en voorwaarden voor de toewijzing van elke balanceringsenergiebieding van een BSP aan één of meer BRP's overeenkomstig lid 4, onder d);

| f) | de eisen betreffende de gegevens en informatie die aan de connecterende TSB en, voor zover relevant, aan de reserveconnecterende DSB moeten worden verstrekt om de verlening van balanceringsdiensten overeenkomstig artikel 154, leden 1 en 8, artikel 158, lid 1, onder e), artikel 158, lid 4, onder b), artikel 161, lid 1, onder f), en artikel 161, lid 4, onder b), van Verordening (EU) 2017/1485 te evalueren; |
| --- | --- |

f)

de eisen betreffende de gegevens en informatie die aan de connecterende TSB en, voor zover relevant, aan de reserveconnecterende DSB moeten worden verstrekt om de verlening van balanceringsdiensten overeenkomstig artikel 154, leden 1 en 8, artikel 158, lid 1, onder e), artikel 158, lid 4, onder b), artikel 161, lid 1, onder f), en artikel 161, lid 4, onder b), van Verordening (EU) 2017/1485 te evalueren;

| g) | de definitie van een locatie voor elk standaardproduct en elk specifiek product, rekening houdend met lid 5, onder c); |
| --- | --- |

g)

de definitie van een locatie voor elk standaardproduct en elk specifiek product, rekening houdend met lid 5, onder c);

| h) | de regels voor het bepalen van het volume aan balanceringsenergie dat moet worden verrekend met de BSP, overeenkomstig artikel 45; |
| --- | --- |

h)

de regels voor het bepalen van het volume aan balanceringsenergie dat moet worden verrekend met de BSP, overeenkomstig artikel 45;

| i) | de regels voor de verrekening van BSP's, overeenkomstig hoofdstukken 2 en 5 van titel V; |
| --- | --- |

i)

de regels voor de verrekening van BSP's, overeenkomstig hoofdstukken 2 en 5 van titel V;

| j) | een maximumperiode voor de voltooiing van de verrekening van balanceringsenergie met een BSP, overeenkomstig artikel 45, voor elke periode voor onbalansverrekening; |
| --- | --- |

j)

een maximumperiode voor de voltooiing van de verrekening van balanceringsenergie met een BSP, overeenkomstig artikel 45, voor elke periode voor onbalansverrekening;

| k) | de gevolgen van de niet-naleving van de voorwaarden die van toepassing zijn op BSP's. |
| --- | --- |

k)

de gevolgen van de niet-naleving van de voorwaarden die van toepassing zijn op BSP's.

6.   De voorwaarden voor BRP's bevatten het volgende:

| a) | de definitie van balanceringsverantwoordelijkheid voor elke connectie, op zodanige wijze dat hiaten of overlappingen in de balanceringsverantwoordelijkheid van de verschillende marktpartijen die diensten verlenen aan die connectie worden vermeden; |
| --- | --- |

a)

de definitie van balanceringsverantwoordelijkheid voor elke connectie, op zodanige wijze dat hiaten of overlappingen in de balanceringsverantwoordelijkheid van de verschillende marktpartijen die diensten verlenen aan die connectie worden vermeden;

| b) | de eisen waaraan moet worden voldaan om BRP te worden; |
| --- | --- |

b)

de eisen waaraan moet worden voldaan om BRP te worden;

| c) | de eis dat alle BRP's financieel aansprakelijk zijn voor hun onbalansen, en dat de onbalansen worden verrekend met de connecterende TSB; |
| --- | --- |

c)

de eis dat alle BRP's financieel aansprakelijk zijn voor hun onbalansen, en dat de onbalansen worden verrekend met de connecterende TSB;

| d) | de eisen inzake de gegevens en informatie die aan de connecterende TSB moeten worden verstrekt voor het berekenen van de onbalansen; |
| --- | --- |

d)

de eisen inzake de gegevens en informatie die aan de connecterende TSB moeten worden verstrekt voor het berekenen van de onbalansen;

| e) | de regels die BRP's moeten volgen om hun programma's te wijzigen vóór en na de gate-sluitingstijd van de intradaymarkt overeenkomstig leden 3 en 4 van artikel 17; |
| --- | --- |

e)

de regels die BRP's moeten volgen om hun programma's te wijzigen vóór en na de gate-sluitingstijd van de intradaymarkt overeenkomstig leden 3 en 4 van artikel 17;

| f) | de regels voor de verrekening van BRP's, overeenkomstig hoofdstuk 4 van titel V; |
| --- | --- |

f)

de regels voor de verrekening van BRP's, overeenkomstig hoofdstuk 4 van titel V;

| g) | de afbakening van een onbalanszone overeenkomstig artikel 54, lid 2, en een onbalansprijszone; |
| --- | --- |

g)

de afbakening van een onbalanszone overeenkomstig artikel 54, lid 2, en een onbalansprijszone;

| h) | een maximumperiode voor de voltooiing van de verrekening van onbalansen met BRP's voor elke periode voor onbalansverrekening overeenkomstig artikel 54; |
| --- | --- |

h)

een maximumperiode voor de voltooiing van de verrekening van onbalansen met BRP's voor elke periode voor onbalansverrekening overeenkomstig artikel 54;

| i) | de gevolgen van de niet-naleving van de voorwaarden die van toepassing zijn op BRP's; |
| --- | --- |

i)

de gevolgen van de niet-naleving van de voorwaarden die van toepassing zijn op BRP's;

| j) | een verplichting voor BRP's om alle wijzigingen van de positie in te dienen bij de connecterende TSB; |
| --- | --- |

j)

een verplichting voor BRP's om alle wijzigingen van de positie in te dienen bij de connecterende TSB;

| k) | de verrekeningsregels overeenkomstig de artikelen 52, 53, 54 en 55; |
| --- | --- |

k)

de verrekeningsregels overeenkomstig de artikelen 52, 53, 54 en 55;

| l) | voor zover deze bestaan, de bepalingen voor de uitsluiting van onbalansen van de onbalansverrekening als deze verband houden met de invoering van rampingbeperkingen om deterministische frequentieafwijkingen te beperken overeenkomstig artikel 137, lid 4, van Verordening (EU) 2017/1485. |
| --- | --- |

l)

voor zover deze bestaan, de bepalingen voor de uitsluiting van onbalansen van de onbalansverrekening als deze verband houden met de invoering van rampingbeperkingen om deterministische frequentieafwijkingen te beperken overeenkomstig artikel 137, lid 4, van Verordening (EU) 2017/1485.

7.   Elke connecterende TSB mag de volgende punten opnemen in het voorstel voor de voorwaarden voor BSP's of in de voorwaarden voor BRP's:

| a) | de eis dat BSP's informatie verstrekken over ongebruikte opwekkingscapaciteit en andere balanceringshulpbronnen van BSP's, na de gate-sluitingstijd van de day-aheadmarkt en de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt; |
| --- | --- |

a)

de eis dat BSP's informatie verstrekken over ongebruikte opwekkingscapaciteit en andere balanceringshulpbronnen van BSP's, na de gate-sluitingstijd van de day-aheadmarkt en de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt;

| b) | voor zover gerechtvaardigd, de eis dat BSP's de ongebruikte productiecapaciteit of andere balanceringshulpbronnen aanbieden via balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces op de balanceringsmarkten na de gate-sluitingstijd van de day-aheadmarkt, zonder afbreuk te doen aan de mogelijkheid voor BSP's om hun balanceringsenergiebiedingen te wijzigen vóór de BE-GCT of de ISP-GCT wegens handel op de intradaymarkt; |
| --- | --- |

b)

voor zover gerechtvaardigd, de eis dat BSP's de ongebruikte productiecapaciteit of andere balanceringshulpbronnen aanbieden via balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces op de balanceringsmarkten na de gate-sluitingstijd van de day-aheadmarkt, zonder afbreuk te doen aan de mogelijkheid voor BSP's om hun balanceringsenergiebiedingen te wijzigen vóór de BE-GCT of de ISP-GCT wegens handel op de intradaymarkt;

| c) | voor zover gerechtvaardigd, de eis dat BSP's de ongebruikte productiecapaciteit of andere balanceringshulpbronnen aanbieden via balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces op de balanceringsmarkten na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt; |
| --- | --- |

c)

voor zover gerechtvaardigd, de eis dat BSP's de ongebruikte productiecapaciteit of andere balanceringshulpbronnen aanbieden via balanceringsenergiebiedingen of biedingen voor het geïntegreerde programmeringsproces op de balanceringsmarkten na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt;

| d) | specifieke eisen met betrekking tot de positie van BRP's na het day-aheadtijdsbestek om te garanderen dat de som van hun interne en externe commerciële handelsprogramma's gelijk is aan de som van de fysieke opwekkings- en verbruiksplannen, daarbij rekening houdende met de compensatie van elektriciteitsverlies, voor zover relevant; |
| --- | --- |

d)

specifieke eisen met betrekking tot de positie van BRP's na het day-aheadtijdsbestek om te garanderen dat de som van hun interne en externe commerciële handelsprogramma's gelijk is aan de som van de fysieke opwekkings- en verbruiksplannen, daarbij rekening houdende met de compensatie van elektriciteitsverlies, voor zover relevant;

| e) | een vrijstelling van de verplichting om informatie bekend te maken over de prijzen in balanceringsenergiebiedingen of balanceringscapaciteitsbiedingen omdat de TSB vreest dat dit tot marktmisbruik kan leiden, zoals bepaald in artikel 12, lid 4; |
| --- | --- |

e)

een vrijstelling van de verplichting om informatie bekend te maken over de prijzen in balanceringsenergiebiedingen of balanceringscapaciteitsbiedingen omdat de TSB vreest dat dit tot marktmisbruik kan leiden, zoals bepaald in artikel 12, lid 4;

| f) | een vrijstelling voor specifieke producten, zoals bepaald in artikel 26, lid 3, onder b), om de prijs van balanceringsenergiebiedingen vooraf vast te leggen in een overeenkomst voor balanceringscapaciteit overeenkomstig artikel 16, lid 6; |
| --- | --- |

f)

een vrijstelling voor specifieke producten, zoals bepaald in artikel 26, lid 3, onder b), om de prijs van balanceringsenergiebiedingen vooraf vast te leggen in een overeenkomst voor balanceringscapaciteit overeenkomstig artikel 16, lid 6;

| g) | een aanvraag voor het gebruik van dubbele prijsstelling voor alle onbalansen op basis van de voorwaarden die zijn vastgesteld overeenkomstig artikel 52, lid 2, onder d), punt i), gebaseerd op de methodologie voor de toepassing van dubbele prijsstelling overeenkomstig artikel 52, lid 2, onder d), punt ii). |
| --- | --- |

g)

een aanvraag voor het gebruik van dubbele prijsstelling voor alle onbalansen op basis van de voorwaarden die zijn vastgesteld overeenkomstig artikel 52, lid 2, onder d), punt i), gebaseerd op de methodologie voor de toepassing van dubbele prijsstelling overeenkomstig artikel 52, lid 2, onder d), punt ii).

8.   TSB's die een centraal dispatchingmodel toepassen, nemen ook de volgende punten op in hun balanceringsvoorwaarden:

| a) | de ISP-GCT overeenkomstig artikel 24, lid 5; |
| --- | --- |

a)

de ISP-GCT overeenkomstig artikel 24, lid 5;

| b) | de regels voor de actualisering van de biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces na elke ISP-GCT overeenkomstig artikel 24, lid 6; |
| --- | --- |

b)

de regels voor de actualisering van de biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces na elke ISP-GCT overeenkomstig artikel 24, lid 6;

| c) | de regels voor het gebruik van biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces vóór de BE-GCT overeenkomstig artikel 24, lid 7; |
| --- | --- |

c)

de regels voor het gebruik van biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces vóór de BE-GCT overeenkomstig artikel 24, lid 7;

| d) | de regels voor de omzetting van biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces overeenkomstig artikel 27. |
| --- | --- |

d)

de regels voor de omzetting van biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces overeenkomstig artikel 27.

9.   Elke TSB ziet erop toe dat alle partijen de in de balanceringsvoorwaarden uiteengezette eisen nakomen binnen zijn programmeringszone(s).

HOOFDSTUK 2

Europese platforms voor de uitwisseling van balanceringsenergie

Artikel 19

Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves

1.   Uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's die het reservevervangingsproces uitvoeren overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485 een voorstel op voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves.

2.   Het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves, dat wordt geëxploiteerd door TSB's of door een entiteit die de TSB's zelf oprichten, is gebaseerd op gemeenschappelijke beheersbeginselen en bedrijfsprocessen en bestaat uit minstens de activeringsoptimaliseringsfunctie en de functie voor TSB-TSB-verrekening. Dat Europees platform past een multilateraal TSB-TSB-model toe met gemeenschappelijke biedladders voor de uitwisseling van alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor vervangingsreserves, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14.

3.   Het voorstel in lid 1 omvat ten minste:

| a) | de algemene structuur van het Europees platform; |
| --- | --- |

a)

de algemene structuur van het Europees platform;

| b) | het stappenplan en de termijnen voor de implementatie van het Europees platform; |
| --- | --- |

b)

het stappenplan en de termijnen voor de implementatie van het Europees platform;

| c) | de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform; |
| --- | --- |

c)

de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform;

| d) | de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform; |
| --- | --- |

d)

de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform;

| e) | de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd:






  i) | een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren; |
| --- | --- | --- |

e)

de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd:

i)

een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren;

| ii) | dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen; |
| --- | --- |

ii)

dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen;

| iii) | een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen; |
| --- | --- |

iii)

een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen;

| f) | het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering overeenkomstig artikel 18; |
| --- | --- |

f)

het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering overeenkomstig artikel 18;

| g) | de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23; |
| --- | --- |

g)

de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23;

| h) | de gate-sluitingstijd voor balanceringsenergie voor alle standaardproducten voor vervangingsreserves overeenkomstig artikel 24; |
| --- | --- |

h)

de gate-sluitingstijd voor balanceringsenergie voor alle standaardproducten voor vervangingsreserves overeenkomstig artikel 24;

| i) | de definitie van standaardproducten voor balanceringsenergie uit vervangingsreserves overeenkomstig artikel 25; |
| --- | --- |

i)

de definitie van standaardproducten voor balanceringsenergie uit vervangingsreserves overeenkomstig artikel 25;

| j) | de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's overeenkomstig artikel 29, lid 13; |
| --- | --- |

j)

de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's overeenkomstig artikel 29, lid 13;

| k) | de gemeenschappelijke biedladders die moeten worden georganiseerd door de gemeenschappelijke activeringsoptimaliseringsfunctie overeenkomstig artikel 31; |
| --- | --- |

k)

de gemeenschappelijke biedladders die moeten worden georganiseerd door de gemeenschappelijke activeringsoptimaliseringsfunctie overeenkomstig artikel 31;

| l) | de beschrijving van het algoritme voor de werking van de activeringsoptimaliseringsfunctie voor balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor vervangingsreserves overeenkomstig artikel 58. |
| --- | --- |

l)

de beschrijving van het algoritme voor de werking van de activeringsoptimaliseringsfunctie voor balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor vervangingsreserves overeenkomstig artikel 58.

4.   Uiterlijk zes maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves wijzen alle TSB's die het reservevervangingsproces uitvoeren overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485 de voorgestelde entiteit of entiteiten aan die bevoegd zijn voor het beheer van het Europees platform overeenkomstig lid 3, onder e).

5.   Uiterlijk één jaar na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves, zorgen alle TSB's die het vervangingsreserveproces overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485 uitvoeren en die minstens één geïnterconnecteerde naburige TSB hebben die het vervangingsreserveproces uitvoert, ervoor dat het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves is geïmplementeerd en operationeel is. Zij gebruiken het Europees platform om:

| a) | alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor vervangingsreserves in te dienen; |
| --- | --- |

a)

alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor vervangingsreserves in te dienen;

| b) | alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor vervangingsreserves, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14, uit te wisselen; |
| --- | --- |

b)

alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor vervangingsreserves, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14, uit te wisselen;

| c) | ernaar te streven al hun behoeften aan balanceringsenergie uit vervangingsreserves te vervullen. |
| --- | --- |

c)

ernaar te streven al hun behoeften aan balanceringsenergie uit vervangingsreserves te vervullen.

Artikel 20

Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering

1.   Uiterlijk één jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering.

2.   Het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering, dat wordt geëxploiteerd door TSB's of via een entiteit die de TSB's zelf oprichten, is gebaseerd op gemeenschappelijke beheersbeginselen en bedrijfsprocessen en bestaat uit minstens de activeringsoptimaliseringsfunctie en de functie voor TSB-TSB-verrekening. Dit Europees platform past een multilateraal TSB-TSB-model toe met gemeenschappelijke biedladders voor de uitwisseling van alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14.

3.   Het voorstel in lid 1 omvat ten minste:

| a) | de algemene structuur van het Europees platform; |
| --- | --- |

a)

de algemene structuur van het Europees platform;

| b) | het stappenplan en de termijnen voor de implementatie van het Europees platform; |
| --- | --- |

b)

het stappenplan en de termijnen voor de implementatie van het Europees platform;

| c) | de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform; |
| --- | --- |

c)

de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform;

| d) | de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform; |
| --- | --- |

d)

de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform;

| e) | de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd:






  i) | een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren; |
| --- | --- | --- |

e)

de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd:

i)

een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren;

| ii) | dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen; |
| --- | --- |

ii)

dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen;

| iii) | een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen; |
| --- | --- |

iii)

een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen;

| f) | het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18; |
| --- | --- |

f)

het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18;

| g) | de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23; |
| --- | --- |

g)

de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23;

| h) | de BE-GCT voor alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering overeenkomstig artikel 24; |
| --- | --- |

h)

de BE-GCT voor alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering overeenkomstig artikel 24;

| i) | de definitie van standaardproducten voor balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering overeenkomstig artikel 25; |
| --- | --- |

i)

de definitie van standaardproducten voor balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering overeenkomstig artikel 25;

| j) | de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's overeenkomstig artikel 29, lid 13; |
| --- | --- |

j)

de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's overeenkomstig artikel 29, lid 13;

| k) | de gemeenschappelijke biedladders die moeten worden georganiseerd door de gemeenschappelijke activeringsoptimaliseringsfunctie overeenkomstig artikel 31; |
| --- | --- |

k)

de gemeenschappelijke biedladders die moeten worden georganiseerd door de gemeenschappelijke activeringsoptimaliseringsfunctie overeenkomstig artikel 31;

| l) | de beschrijving van het algoritme voor de werking van de activeringsoptimaliseringsfunctie voor balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering overeenkomstig artikel 58. |
| --- | --- |

l)

de beschrijving van het algoritme voor de werking van de activeringsoptimaliseringsfunctie voor balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering overeenkomstig artikel 58.

4.   Uiterlijk zes maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering wijzen alle TSB's de voorgestelde entiteit of entiteiten aan die bevoegd zijn voor het beheer van het Europees platform overeenkomstig lid 3, onder e).

5.   Uiterlijk achttien maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering kunnen alle TSB's een voorstel opstellen voor de wijziging van het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering overeenkomstig lid 1. De voorgestelde wijzigingen dienen te worden ondersteund door een kosten-batenanalyse die door alle TSB's is opgesteld overeenkomstig artikel 61. Het voorstel wordt ingediend bij de Commissie.

6.   Uiterlijk dertig maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering, of in het geval alle TSB's uiterlijk twaalf maanden na de goedkeuring van het voorstel tot wijziging van het Europees platform een voorstel indienen tot de wijziging van het Europees platform overeenkomstig lid 5, zorgen alle TSB's ervoor dat het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering ten uitvoer wordt gelegd en operationeel is, en maken zij gebruik van het Europees platform om:

| a) | alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering in te dienen; |
| --- | --- |

a)

alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering in te dienen;

| b) | alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14, uit te wisselen; |
| --- | --- |

b)

alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met manuele activering, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14, uit te wisselen;

| c) | ernaar te steven al hun behoeften aan balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering te vervullen. |
| --- | --- |

c)

ernaar te steven al hun behoeften aan balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met manuele activering te vervullen.

Artikel 21

Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering

1.   Uiterlijk één jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering.

2.   Het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering, dat wordt beheerd door de TSB's of via een entiteit die de TSB's zelf oprichten, is gebaseerd op gemeenschappelijke beheersbeginselen en bedrijfsprocessen en bestaat uit minstens de activeringsoptimaliseringsfunctie en de functie voor TSB-TSB-verrekening. Dit Europees platform past een multilateraal TSB-TSB-model toe met gemeenschappelijke biedladders voor de uitwisseling van alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14.

3.   Het voorstel in lid 1 omvat ten minste:

| a) | de algemene structuur van het Europees platform; |
| --- | --- |

a)

de algemene structuur van het Europees platform;

| b) | het stappenplan en de termijnen voor de tenuitvoerlegging van het Europees platform; |
| --- | --- |

b)

het stappenplan en de termijnen voor de tenuitvoerlegging van het Europees platform;

| c) | de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform; |
| --- | --- |

c)

de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform;

| d) | de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform; |
| --- | --- |

d)

de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform;

| e) | de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd:






  i) | een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren; |
| --- | --- | --- |

e)

de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd:

i)

een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren;

| ii) | dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen; |
| --- | --- |

ii)

dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen;

| iii) | een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen; |
| --- | --- |

iii)

een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen;

| f) | het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18; |
| --- | --- |

f)

het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18;

| g) | de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23; |
| --- | --- |

g)

de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23;

| h) | de BE-GCT voor alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering overeenkomstig artikel 24; |
| --- | --- |

h)

de BE-GCT voor alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering overeenkomstig artikel 24;

| i) | de definitie van standaardproducten voor balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering overeenkomstig artikel 25; |
| --- | --- |

i)

de definitie van standaardproducten voor balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering overeenkomstig artikel 25;

| j) | de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's overeenkomstig artikel 29, lid 13; |
| --- | --- |

j)

de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's overeenkomstig artikel 29, lid 13;

| k) | de gemeenschappelijke biedladders die moeten worden georganiseerd door de gemeenschappelijke activeringsoptimaliseringsfunctie overeenkomstig artikel 31; |
| --- | --- |

k)

de gemeenschappelijke biedladders die moeten worden georganiseerd door de gemeenschappelijke activeringsoptimaliseringsfunctie overeenkomstig artikel 31;

| l) | de beschrijving van het algoritme voor de werking van de activeringsoptimaliseringsfunctie voor balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering overeenkomstig artikel 58. |
| --- | --- |

l)

de beschrijving van het algoritme voor de werking van de activeringsoptimaliseringsfunctie voor balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering overeenkomstig artikel 58.

4.   Uiterlijk zes maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering wijzen alle TSB's de voorgestelde entiteit of entiteiten aan die bevoegd zijn voor het beheer van het Europees platform overeenkomstig lid 3, onder e).

5.   Uiterlijk achttien maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering kunnen alle TSB's een voorstel opstellen voor de wijziging van het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering overeenkomstig lid 1 en de beginselen van lid 2. De voorgestelde wijzigingen worden ondersteund door een kosten-batenanalyse die door alle TSB's is opgesteld overeenkomstig artikel 61. Het voorstel wordt ingediend bij de Commissie.

6.   Uiterlijk dertig maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering, of in het geval alle TSB's uiterlijk twaalf maanden na de goedkeuring van het voorstel tot wijziging van het Europees platform een voorstel indienen tot de wijziging van het Europees platform overeenkomstig lid 5, zorgen alle TSB's die het automatische frequentieherstelproces uitvoeren overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485 ervoor dat het Europees platform voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering is geïmplementeerd en operationeel is, en maken zij gebruik van het Europees platform om:

| a) | alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering in te dienen; |
| --- | --- |

a)

alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering in te dienen;

| b) | alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14, uit te wisselen; |
| --- | --- |

b)

alle balanceringsenergiebiedingen van alle standaardproducten voor frequentieherstelreserves met automatische activering, behalve voor onbeschikbare biedingen overeenkomstig artikel 29, lid 14, uit te wisselen;

| c) | ernaar te streven al hun behoeften aan balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering te vervullen. |
| --- | --- |

c)

ernaar te streven al hun behoeften aan balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves met automatische activering te vervullen.

Artikel 22

Europees platform voor onbalansnetting

1.   Uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor onbalansnetting.

2.   Het Europees platform voor onbalansnetting, dat wordt beheerd door de TSB's of via een entiteit die de TSB's zelf oprichten, is gebaseerd op gemeenschappelijke beheersbeginselen en bedrijfsprocessen en bestaat uit minstens de onbalansnettingfunctie en de functie voor TSB-TSB-verrekening. Het Europees platform past een multilateraal TSB-TSB-model toe voor onbalansnetting.

3.   Het voorstel in lid 1 omvat ten minste:

| a) | de algemene structuur van het Europees platform; |
| --- | --- |

a)

de algemene structuur van het Europees platform;

| b) | het stappenplan en de termijnen voor de implementatie van het Europees platform; |
| --- | --- |

b)

het stappenplan en de termijnen voor de implementatie van het Europees platform;

| c) | de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform; |
| --- | --- |

c)

de definitie van de functies die vereist zijn voor de werking van het Europees platform;

| d) | de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform; |
| --- | --- |

d)

de voorgestelde regels voor het beheer en de werking van het Europees platform, op basis van het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling van alle TSB's die lid zijn van het platform, waarbij wordt gegarandeerd dat geen enkele TSB ongerechtvaardigde economische voordelen geniet dankzij de deelname aan de functies van het Europees platform;

| e) | de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd:






  i) | een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren; |
| --- | --- | --- |

e)

de voorgestelde aanwijzing van de entiteit of entiteiten die de in het voorstel gedefinieerde functies zullen uitoefenen. Als de TSB voorstelt meer dan één entiteit aan te wijzen, moet in het voorstel het volgende worden aangetoond en gerechtvaardigd:

i)

een coherente toewijzing van de functies aan de entiteiten die het Europees platform beheren. In het voorstel wordt ten volle rekening gehouden met de noodzaak om de verschillende functies die zijn toegewezen aan de entiteiten die het Europees platform beheren, te coördineren;

| ii) | dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen; |
| --- | --- |

ii)

dat de voorgestelde opzet van het Europees platform en de toewijzing van functies de efficiëntie en effectiviteit garanderen van het beheer, de werking en het regelgevend toezicht van het Europees platform, en de doelstellingen van deze verordening ondersteunen;

| iii) | een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen; |
| --- | --- |

iii)

een doeltreffend coördinatie- en besluitvormingsproces om eventuele tegenstrijdige standpunten van entiteiten die het Europees platform beheren, met elkaar te verzoenen;

| f) | het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18; |
| --- | --- |

f)

het kader voor de harmonisering van de voorwaarden voor balancering, zoals bepaald in artikel 18;

| g) | de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23; |
| --- | --- |

g)

de gedetailleerde beginselen voor het delen van de gemeenschappelijke kosten, met inbegrip van de gedetailleerde indeling van gemeenschappelijke kosten in categorieën, overeenkomstig artikel 23;

| h) | de beschrijving van het algoritme voor de werking van de onbalansnettingfunctie overeenkomstig artikel 58. |
| --- | --- |

h)

de beschrijving van het algoritme voor de werking van de onbalansnettingfunctie overeenkomstig artikel 58.

4.   Uiterlijk zes maanden na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor onbalansnetting wijzen alle TSB's de voorgestelde entiteit of entiteiten aan die bevoegd zijn voor het beheer van het Europees platform overeenkomstig lid 3, onder e).

5.   Uiterlijk één jaar na de goedkeuring van het voorstel voor het tenuitvoerleggingskader voor een Europees platform voor onbalansnetting zorgen alle TSB's die het automatische frequentieherstelproces overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485 uitvoeren ervoor dat het Europees platform voor onbalansnetting is geïmplementeerd en operationeel is. Zij gebruiken het Europees platform om het onbalansnettingsproces ten uitvoer te leggen, minstens voor de synchrone zone Continentaal Europa.

Artikel 23

Verdeling van kosten tussen TSB's in verschillende lidstaten

1.   Alle TSB's dienen een jaarlijks verslag in bij de in artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG bedoelde relevante regulerende instanties, waarin de kosten van de oprichting, wijziging en werking van de in de artikelen 19, 20, 21 en 22 bedoelde Europese platforms in detail worden toegelicht. Dit verslag wordt gepubliceerd door het Agentschap dat daarbij rekening houdt met gevoelige commerciële informatie.

2.   De in lid 1 bedoelde kosten worden uitgesplitst in:

| a) | gemeenschappelijke kosten voor gecoördineerde activiteiten van alle TSB's die deelnemen aan de respectieve platformen; |
| --- | --- |

a)

gemeenschappelijke kosten voor gecoördineerde activiteiten van alle TSB's die deelnemen aan de respectieve platformen;

| b) | regionale kosten voor verscheidene, maar niet alle TSB's die deelnemen aan de respectieve platformen; |
| --- | --- |

b)

regionale kosten voor verscheidene, maar niet alle TSB's die deelnemen aan de respectieve platformen;

| c) | nationale kosten voor de activiteiten van de TSB's in de desbetreffende lidstaat die deelnemen aan de respectieve platformen. |
| --- | --- |

c)

nationale kosten voor de activiteiten van de TSB's in de desbetreffende lidstaat die deelnemen aan de respectieve platformen.

3.   De in lid 2, onder a), bedoelde gemeenschappelijke kosten worden gespreid over alle TSB's in de lidstaten en derde landen die deelnemen aan de Europese platforms. Om het bedrag te berekenen dat door de TSB's in elke lidstaat en, in voorkomend geval, in elk derde land moet worden betaald, wordt een achtste van de gemeenschappelijke kosten gelijkelijk verdeeld tussen de verschillende lidstaten en derde landen, worden vijf achtsten verdeeld tussen elke lidstaat en elk derde land in verhouding tot hun verbruik, en worden twee achtsten gelijkelijk verdeeld tussen de deelnemende TSB's overeenkomstig lid 2, onder a). Het gedeelte van de kosten van de lidstaat wordt gedragen door de TSB of TSB's die actief zijn op een grondgebied van die lidstaat. In het geval verscheidene TSB's actief zijn in een lidstaat wordt het gedeelte van de kosten van de lidstaat gespreid over die TSB's, in verhouding tot het verbruik in de regelzones van de TSB's.

4.   Om rekening te houden met wijzigingen op het gebied van gemeenschappelijke kosten of wijzigingen qua deelnemende TSB's, wordt de berekening van de gemeenschappelijke kosten op gezette tijden aangepast.

5.   De TSB's die in een bepaalde regio samenwerken, bereiken gezamenlijk overeenstemming over een voorstel voor het delen van de in lid 2, onder b), bedoelde regionale kosten. Het voorstel wordt vervolgens individueel goedgekeurd door de relevante regulerende instanties van elke lidstaat en, voor zover van toepassing, elk derde land in de regio. Als alternatief mogen de in een bepaalde regio samenwerkende TSB's ook de in lid 3 uiteengezette kostendelingsregelingen gebruiken.

6.   De beginselen voor het delen van de kosten worden toegepast op de kosten voor de oprichting, wijziging en werking van de Europese platforms vanaf de goedkeuring van het voorstel voor de relevante tenuitvoerleggingskaders overeenkomstig artikel 19, lid 1, artikel 20, lid 1, artikel 21, lid 1, en artikel 22, lid 1. In het geval in de tenuitvoerleggingskaders wordt voorgesteld dat bestaande projecten zich ontwikkelen tot een Europees platform, kunnen alle TSB's die deelnemen aan de bestaande projecten voorstellen dat een gedeelte van de kosten die zijn gemaakt vóór de goedkeuring van het voorstel voor de tenuitvoerleggingskaders en die rechtstreeks verband houden met de ontwikkeling en implementatie van dit project, worden beschouwd als gemeenschappelijke kosten overeenkomstig lid 2, onder a).

Artikel 24

Gate-sluitingstijd voor balanceringsenergie (BE-GCT)

1.   In het kader van de voorstellen overeenkomstig de artikelen 19, 20 en 21 harmoniseren alle TSB's de BE-GCT voor standaardproducten op het niveau van de Unie, minstens voor elk van de volgende processen:

| a) | vervangingsreserves; |
| --- | --- |

a)

vervangingsreserves;

| b) | frequentieherstelreserves met manuele activering; |
| --- | --- |

b)

frequentieherstelreserves met manuele activering;

| c) | frequentieherstelreserves met automatische activering. |
| --- | --- |

c)

frequentieherstelreserves met automatische activering.

2.   De BE-GCT:

| a) | benadert realtime zo dicht mogelijk; |
| --- | --- |

a)

benadert realtime zo dicht mogelijk;

| b) | is niet eerder dan de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt; |
| --- | --- |

b)

is niet eerder dan de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt;

| c) | garandeert dat er voldoende tijd is voor de nodige balanceringsprocessen. |
| --- | --- |

c)

garandeert dat er voldoende tijd is voor de nodige balanceringsprocessen.

3.   Na de BE-GCT mogen de BSP's geen balanceringsenergiebiedingen meer indienen of actualiseren.

4.   Na de BE-GCT melden de BSP's onverwijld alle onbeschikbare volumes van balanceringsenergiebiedingen aan de connecterende TSB overeenkomstig artikel 158, lid 4, onder b), en artikel 161, lid 4, onder b), van Verordening (EU) 2017/1485. Als de BSP een connectie heeft met een DSB en indien de DSB dit vereist, meldt de BSP ook alle onbeschikbare volumes balanceringsenergiebiedingen onverwijld aan de DSB.

5.   Uiterlijk twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stelt elke TSB die een centraal dispatchingmodel toepast minstens één ISP-GCT vast, die:

| a) | BSP's in staat stelt hun geïntegreerde programmeringsbiedingen zo dicht mogelijk bij realtime te actualiseren; |
| --- | --- |

a)

BSP's in staat stelt hun geïntegreerde programmeringsbiedingen zo dicht mogelijk bij realtime te actualiseren;

| b) | niet meer dan acht uur eerder is dan realtime; |
| --- | --- |

b)

niet meer dan acht uur eerder is dan realtime;

| c) | eerder is dan de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's. |
| --- | --- |

c)

eerder is dan de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's.

6.   Na elke ISP-GCT mag de bieding van het geïntegreerde programmeringsproces alleen worden gewijzigd overeenkomstig de regels die door de connecterende TSB zijn vastgesteld in de overeenkomstig artikel 18 vastgestelde voorwaarden voor BSP's. Die regels worden toegepast vóór de connecterende TSB zich aansluit bij een proces voor de uitwisseling van balanceringsenergie en stellen BSP's in staat om hun geïntegreerde programmeringsbiedingen zo veel mogelijk te actualiseren tot de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt, waarbij zij toezien op:

| a) | de economische efficiëntie van het geïntegreerde programmeringsproces; |
| --- | --- |

a)

de economische efficiëntie van het geïntegreerde programmeringsproces;

| b) | de operationele veiligheid; |
| --- | --- |

b)

de operationele veiligheid;

| c) | de samenhang van alle iteraties van het geïntegreerde programmeringsproces; |
| --- | --- |

c)

de samenhang van alle iteraties van het geïntegreerde programmeringsproces;

| d) | de eerlijke en gelijke behandeling van alle BSP's in de programmeringszone; |
| --- | --- |

d)

de eerlijke en gelijke behandeling van alle BSP's in de programmeringszone;

| e) | de afwezigheid van negatieve effecten op het geïntegreerde programmeringsproces. |
| --- | --- |

e)

de afwezigheid van negatieve effecten op het geïntegreerde programmeringsproces.

7.   Elke TSB die een centraal dispatchingmodel toepast, stelt de regels vast voor het gebruik van de biedingen van het geïntegreerd programmeringsproces vóór de BE-GCT, overeenkomstig artikel 18, lid 8, onder c), teneinde:

| a) | te garanderen dat de TSB in realtime voldoet aan zijn eisen inzake reservecapaciteit; |
| --- | --- |

a)

te garanderen dat de TSB in realtime voldoet aan zijn eisen inzake reservecapaciteit;

| b) | te zorgen voor voldoende middelen om interne congestie te verhelpen; |
| --- | --- |

b)

te zorgen voor voldoende middelen om interne congestie te verhelpen;

| c) | de mogelijkheid te scheppen om productie-installaties en verbruikersinstallaties in realtime in te schakelen. |
| --- | --- |

c)

de mogelijkheid te scheppen om productie-installaties en verbruikersinstallaties in realtime in te schakelen.

Artikel 25

Eisen voor standaardproducten

1.   Standaardproducten voor balanceringsenergie worden ontwikkeld in het kader van voorstellen voor de tenuitvoerleggingskaders voor de in de artikelen 19, 20 en 21 bedoelde Europese platforms. Na de goedkeuring van elk tenuitvoerleggingskader en uiterlijk op het tijdstip waarop de TSB het respectieve Europese platform gebruikt, maakt de TSB alleen gebruik van standaardbalanceringsproducten en, voor zover gerechtvaardigd, specifieke balanceringsproducten om het systeem in evenwicht te houden overeenkomstig de artikelen 127, 157 en 160 van Verordening (EU) 2017/1485.

2.   Uiterlijk twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op voor een lijst van standaardproducten voor balanceringscapaciteit voor frequentieherstelreserves en vervangingsreserves.

3.   Alle TSB's toetsen deze lijst van standaardproducten voor balanceringsenergie en balanceringscapaciteit minstens om de twee jaar. Bij de toetsing van standaardproducten wordt rekening gehouden met:

| a) | de in artikel 3, lid 1, vastgestelde doelstellingen; |
| --- | --- |

a)

de in artikel 3, lid 1, vastgestelde doelstellingen;

| b) | voor zover van toepassing, voorgestelde wijzigingen van de lijst van standaardproducten en het aantal van de in artikel 31, lid 2, bedoelde biedladders; |
| --- | --- |

b)

voor zover van toepassing, voorgestelde wijzigingen van de lijst van standaardproducten en het aantal van de in artikel 31, lid 2, bedoelde biedladders;

| c) | de in artikel 59, lid 4, vastgestelde prestatie-indicatoren. |
| --- | --- |

c)

de in artikel 59, lid 4, vastgestelde prestatie-indicatoren.

4.   In de lijst van standaardproducten voor balanceringsenergie en balanceringscapaciteit kan worden bepaald dat een bieding van een standaardproduct minstens uit de volgende kenmerken moet bestaan:

| a) | voorbereidingsperiode; |
| --- | --- |

a)

voorbereidingsperiode;

| b) | op- en afregelperiode; |
| --- | --- |

b)

op- en afregelperiode;

| c) | volledige activeringstijd; |
| --- | --- |

c)

volledige activeringstijd;

| d) | minimum- en maximumhoeveelheid; |
| --- | --- |

d)

minimum- en maximumhoeveelheid;

| e) | deactiveringsperiode; |
| --- | --- |

e)

deactiveringsperiode;

| f) | minimum- en maximumduur van de leveringsperiode; |
| --- | --- |

f)

minimum- en maximumduur van de leveringsperiode;

| g) | de geldigheidsduur; |
| --- | --- |

g)

de geldigheidsduur;

| h) | wijze van activering. |
| --- | --- |

h)

wijze van activering.

5.   De lijst van standaardproducten voor balanceringsenergie en balanceringscapaciteit bevat minstens de onderstaande variabele kenmerken van een standaardproduct; deze worden vastgesteld door de verleners van balanceringsdiensten tijdens de prekwalificatie of wanneer zij de bieding voor het standaardproduct indienen:

| a) | prijs van de bieding; |
| --- | --- |

a)

prijs van de bieding;

| b) | verdeelbaarheid; |
| --- | --- |

b)

verdeelbaarheid;

| c) | locatie; |
| --- | --- |

c)

locatie;

| d) | minimumduur tussen het einde van de deactiveringsperiode en de volgende activering. |
| --- | --- |

d)

minimumduur tussen het einde van de deactiveringsperiode en de volgende activering.

6.   Standaardproducten voor balanceringsenergie en balanceringscapaciteit:

| a) | zorgen voor efficiënte standaardisering, moedigen grensoverschrijdende concurrentie en liquiditeit aan en vermijden ongeoorloofde verdeling van de markt; |
| --- | --- |

a)

zorgen voor efficiënte standaardisering, moedigen grensoverschrijdende concurrentie en liquiditeit aan en vermijden ongeoorloofde verdeling van de markt;

| b) | maken het voor eigenaars van verbruikersinstallaties, derde partijen, eigenaars van installaties voor de opwekking van hernieuwbare energie en eigenaars van energieopslaginstallaties gemakkelijker om deel te nemen als BSP's. |
| --- | --- |

b)

maken het voor eigenaars van verbruikersinstallaties, derde partijen, eigenaars van installaties voor de opwekking van hernieuwbare energie en eigenaars van energieopslaginstallaties gemakkelijker om deel te nemen als BSP's.

Artikel 26

Eisen voor specifieke producten

1.   Na de goedkeuring van de tenuitvoerleggingskaders voor de in de artikelen 19, 20 en 21 bedoelde Europese platforms kan elke TSB een voorstel opstellen voor de definitie en het gebruik van specifieke producten voor balanceringsenergie en balanceringscapaciteit. Dit voorstel omvat ten minste:

| a) | een definitie van de specifieke producten en de termijn waarbinnen zij zullen worden gebruikt; |
| --- | --- |

a)

een definitie van de specifieke producten en de termijn waarbinnen zij zullen worden gebruikt;

| b) | bewijzen waaruit blijkt dat standaardproducten niet volstaan om de operationele veiligheid te garanderen en het systeem efficiënt in evenwicht te houden, of bewijzen waaruit blijkt dat bepaalde balanceringshulpbronnen niet aan de hand van standaardproducten kunnen deelnemen aan de balanceringsmarkt; |
| --- | --- |

b)

bewijzen waaruit blijkt dat standaardproducten niet volstaan om de operationele veiligheid te garanderen en het systeem efficiënt in evenwicht te houden, of bewijzen waaruit blijkt dat bepaalde balanceringshulpbronnen niet aan de hand van standaardproducten kunnen deelnemen aan de balanceringsmarkt;

| c) | een beschrijving van de maatregelen die worden voorgesteld om het gebruik van specifieke producten tot een minimum te beperken, voor zover dit economisch efficiënt is; |
| --- | --- |

c)

een beschrijving van de maatregelen die worden voorgesteld om het gebruik van specifieke producten tot een minimum te beperken, voor zover dit economisch efficiënt is;

| d) | voor zover van toepassing, de regels om balanceringsenergiebiedingen van specifieke producten om te zetten in balanceringsenergiebiedingen van standaardproducten; |
| --- | --- |

d)

voor zover van toepassing, de regels om balanceringsenergiebiedingen van specifieke producten om te zetten in balanceringsenergiebiedingen van standaardproducten;

| e) | voor zover van toepassing, de informatie over het proces voor de omzetting van balanceringsenergiebiedingen van specifieke producten in balanceringsenergiebiedingen van standaardproducten en de informatie over de gemeenschappelijke biedladder waarop de omzetting zal plaatsvinden; |
| --- | --- |

e)

voor zover van toepassing, de informatie over het proces voor de omzetting van balanceringsenergiebiedingen van specifieke producten in balanceringsenergiebiedingen van standaardproducten en de informatie over de gemeenschappelijke biedladder waarop de omzetting zal plaatsvinden;

| f) | bewijzen waaruit blijkt dat de specifieke producten geen significante inefficiëntie en verstoring van de balanceringsmarkt veroorzaken binnen en buiten de programmeringszone. |
| --- | --- |

f)

bewijzen waaruit blijkt dat de specifieke producten geen significante inefficiëntie en verstoring van de balanceringsmarkt veroorzaken binnen en buiten de programmeringszone.

2.   Elke TSB die specifieke producten gebruikt, gaat minstens om de twee jaar na of het nodig is specifieke producten te gebruiken, overeenkomstig de in lid 1 vastgestelde criteria.

3.   De specifieke producten worden parallel met de standaardproducten toegepast. Na het gebruik van specifieke producten kan de connecterende TSB:

| a) | ofwel de balanceringsenergiebiedingen van specifieke producten omzetten in balanceringsenergiebiedingen van standaardproducten; |
| --- | --- |

a)

ofwel de balanceringsenergiebiedingen van specifieke producten omzetten in balanceringsenergiebiedingen van standaardproducten;

| b) | ofwel de balanceringsenergiebiedingen van specifieke producten lokaal activeren, zonder ze uit te wisselen. |
| --- | --- |

b)

ofwel de balanceringsenergiebiedingen van specifieke producten lokaal activeren, zonder ze uit te wisselen.

4.   De regels voor de omzetting van balanceringsenergiebiedingen van specifieke producten in balanceringsenergiebiedingen van standaardproducten overeenkomstig lid 1, onder d):

| a) | zijn eerlijk, transparant en niet-discriminerend; |
| --- | --- |

a)

zijn eerlijk, transparant en niet-discriminerend;

| b) | werpen geen belemmeringen op voor de uitwisseling van balanceringsdiensten; |
| --- | --- |

b)

werpen geen belemmeringen op voor de uitwisseling van balanceringsdiensten;

| c) | garanderen de financiële neutraliteit van de TSB's. |
| --- | --- |

c)

garanderen de financiële neutraliteit van de TSB's.

Artikel 27

Omzetting van biedingen in een centraal dispatchingmodel

1.   Elke TSB die een centraal dispatchingmodel toepast, gebruikt de biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces voor het uitwisselen van balanceringsdiensten of voor het delen van reserves.

2.   Elke TSB die een centraal dispatchingmodel toepast, gebruikt de biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces voor het realtimebeheer van het systeem om balanceringsdiensten aan te bieden aan andere TSB's, met inachtneming van de beperkingen inzake operationele veiligheid.

3.   Elke TSB die een centraal dispatchingmodel toepast, zet de biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces overeenkomstig lid 2 zo veel mogelijk om in standaardproducten, met inachtneming van de operationele veiligheid. De regels voor de omzetting van biedingen van het geïntegreerd programmeringsproces in standaardproducten:

| a) | zijn eerlijk, transparant en niet-discriminerend; |
| --- | --- |

a)

zijn eerlijk, transparant en niet-discriminerend;

| b) | werpen geen belemmeringen op voor de uitwisseling van balanceringsdiensten; |
| --- | --- |

b)

werpen geen belemmeringen op voor de uitwisseling van balanceringsdiensten;

| c) | garanderen de financiële neutraliteit van de TSB's. |
| --- | --- |

c)

garanderen de financiële neutraliteit van de TSB's.

Artikel 28

Reserveprocedures

1.   Elke TSB zorgt voor reserveprocedures in het geval de in leden 2 en 3 bedoelde procedures falen.

2.   Als de inkoop van balanceringsdiensten mislukt, herhaalt de desbetreffende TSB het inkoopproces. De TSB's stellen de marktdeelnemers er zo snel mogelijk van op de hoogte dat reserveprocedures zullen worden gebruikt.

3.   Als de gecoördineerde activering van balanceringsenergiebiedingen mislukt, mag elke TSB afwijken van de activering van de gemeenschappelijke biedladder; hij stelt de marktdeelnemers daar zo snel mogelijk van in kennis.

TITEL III

INKOOP VAN BALANCERINGSDIENSTEN

HOOFDSTUK 1

Balanceringsenergie

Artikel 29

Activering van balanceringsenergiebiedingen op gemeenschappelijke biedladders

1.   Om het evenwicht van het systeem te behouden overeenkomstig de artikelen 127, 157 en 160 van Verordening (EU) 2017/1485, maakt elke TSB gebruik van kosteneffectieve balanceringsenergiebiedingen die beschikbaar zijn voor levering in zijn regelzone op basis van gemeenschappelijke biedladders of een ander model dat is vastgesteld in het voorstel dat alle TSB's overeenkomstig artikel 21, lid 5, hebben opgesteld.

2.   TSB's activeren geen balanceringsenergiebiedingen vóór de overeenkomstige BE-GCT, behalve in de alarmtoestand of noodtoestand als dergelijke activeringen de ernst van deze systeemtoestanden verlichten en behalve wanneer de biedingen een ander doel hebben dan balancering overeenkomstig lid 3.

3.   Uiterlijk één jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op voor een methodologie voor de indeling van de activeringsdoelen van balanceringsenergiebiedingen. Deze methodologie:

| a) | bevat een beschrijving van alle mogelijke doelen van de activering van balanceringsenergiebiedingen; |
| --- | --- |

a)

bevat een beschrijving van alle mogelijke doelen van de activering van balanceringsenergiebiedingen;

| b) | bevat een definitie van classificeringscriteria voor elk mogelijk activeringsdoel. |
| --- | --- |

b)

bevat een definitie van classificeringscriteria voor elk mogelijk activeringsdoel.

4.   Voor elke balanceringsenergiebieding die wordt geactiveerd op de gemeenschappelijke biedladder, definieert de TSB die de bieding activeert het activeringsdoel, op basis van de overeenkomstig lid 3 opgestelde methodologie. Het activeringsdoel wordt via de activeringsoptimaliseringsfunctie meegedeeld aan en zichtbaar gemaakt voor alle TSB's.

5.   In het geval de activering van balanceringsenergiebiedingen afwijkt van de resultaten van de activeringsoptimaliseringsfunctie, publiceert de TSB tijdig informatie over de redenen van deze afwijking.

6.   Het verzoek om activering van een balanceringsenergiebieding van de activeringsoptimaliseringsfunctie verplicht de verzoekende TSB en connecterende TSB om de vaste uitwisseling van balanceringsenergie te aanvaarden. Elke connecterende TSB zorgt voor de activering van de balanceringsenergiebieding die is geselecteerd door de activeringsoptimaliseringsfunctie. De balanceringsenergie wordt overeenkomstig artikel 50 verrekend tussen de connecterende TSB en de BSP's overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel V.

7.   De activering van balanceringsenergiebiedingen is gebaseerd op een TSB-TSB-model met een gemeenschappelijke biedladder.

8.   Elke TSB verstrekt alle nodige gegevens voor de werking van het in de leden 1 en 2 van artikel 58 bedoelde algoritme aan de activeringsoptimaliseringsfunctie, overeenkomstig de in artikel 31, lid 1, vastgestelde regels.

9.   Vóór de gate-sluitingstijd voor de indiening van energiebiedingen door TSB's dient elke TSB alle balanceringsenergiebiedingen die zijn ontvangen van BSP's in bij de activeringsoptimaliseringsfunctie, rekening houdende met de eisen in de artikelen 26 en 27. De connecterende TSB mag geen balanceringsenergiebiedingen wijzigen of achterhouden, behalve:

| a) | balanceringsenergiebiedingen die verband houden met de artikelen 26 en 27; |
| --- | --- |

a)

balanceringsenergiebiedingen die verband houden met de artikelen 26 en 27;

| b) | balanceringsenergiebiedingen die duidelijk fout zijn en betrekking hebben op onhaalbare leveringsvolumes; |
| --- | --- |

b)

balanceringsenergiebiedingen die duidelijk fout zijn en betrekking hebben op onhaalbare leveringsvolumes;

| c) | balanceringsenergiebiedingen die niet zijn doorgestuurd naar de Europese platforms overeenkomstig lid 10. |
| --- | --- |

c)

balanceringsenergiebiedingen die niet zijn doorgestuurd naar de Europese platforms overeenkomstig lid 10.

10.   Elke TSB die een self-dispatchingmodel toepast en gebruikt binnen een programmeringszone, met een lokale intraday-gatesluitingstijd na de gatesluitingstijd voor balanceringsenergie overeenkomstig artikel 24, mag een voorstel opstellen om de hoeveelheid biedingen die wordt doorgestuurd naar de in de artikelen 19, 20 en 21 bedoelde Europese platforms te beperken. De biedingen die worden doorgestuurd naar de Europese platforms zijn altijd de goedkoopste biedingen. Dit voorstel omvat:

| a) | de definitie van het minimumvolume dat wordt doorgestuurd naar de Europese platforms. Het minimumvolume van de biedingen die door de TSB worden ingediend, is gelijk aan of hoger dan de som van de reservecapaciteitsvereisten voor zijn LFC-blok overeenkomstig de artikelen 157 en 160 van Verordening (EU) 2017/1485 en de verplichtingen die voortvloeien uit het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves; |
| --- | --- |

a)

de definitie van het minimumvolume dat wordt doorgestuurd naar de Europese platforms. Het minimumvolume van de biedingen die door de TSB worden ingediend, is gelijk aan of hoger dan de som van de reservecapaciteitsvereisten voor zijn LFC-blok overeenkomstig de artikelen 157 en 160 van Verordening (EU) 2017/1485 en de verplichtingen die voortvloeien uit het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves;

| b) | de regels voor het vrijgeven van de biedingen die niet zijn ingediend bij de Europese platforms en de vaststelling van het tijdstip waarop de betrokken BSP's in kennis moeten worden gesteld van de vrijgave van de biedingen. |
| --- | --- |

b)

de regels voor het vrijgeven van de biedingen die niet zijn ingediend bij de Europese platforms en de vaststelling van het tijdstip waarop de betrokken BSP's in kennis moeten worden gesteld van de vrijgave van de biedingen.

11.   Minstens om de twee jaar na de goedkeuring van het in lid 10 bedoelde voorstel door de relevante regulerende instantie beoordelen alle TSB's de gevolgen van de beperking van het volume biedingen dat naar de Europese platforms is gestuurd, alsook de werking van de intradaymarkt. Deze beoordeling omvat:

| a) | een beoordeling door de relevante TSB's van het minimumvolume aan biedingen die naar de Europese platforms worden doorgestuurd overeenkomstig lid 10, onder a); |
| --- | --- |

a)

een beoordeling door de relevante TSB's van het minimumvolume aan biedingen die naar de Europese platforms worden doorgestuurd overeenkomstig lid 10, onder a);

| b) | een aanbeveling aan de relevante TSB's die balanceringsenergiebiedingen beperken. |
| --- | --- |

b)

een aanbeveling aan de relevante TSB's die balanceringsenergiebiedingen beperken.

Op basis van deze beoordeling stellen alle TSB's een voorstel voor alle regulerende instanties op om het minimumvolume balanceringsenergiebiedingen dat wordt doorgestuurd naar de Europese platforms overeenkomstig lid 10, onder a), opnieuw te bekijken.

12.   Elke verzoekende TSB mag verzoeken om de activering van balanceringsenergiebiedingen van de gemeenschappelijke biedladder tot het totale volume balanceringsenergie is bereikt. Het totale volume balanceringsenergie dat kan worden geactiveerd door de verzoekende TSB op basis van balanceringsenergiebiedingen op de gemeenschappelijke biedladder wordt berekend als de som van de volumes:

| a) | door de verzoekende TSB ingediende balanceringsenergiebiedingen die niet voortvloeien uit het delen van reserves of het uitwisselen van balanceringscapaciteit; |
| --- | --- |

a)

door de verzoekende TSB ingediende balanceringsenergiebiedingen die niet voortvloeien uit het delen van reserves of het uitwisselen van balanceringscapaciteit;

| b) | balanceringsenergiebiedingen die door andere TSB's zijn ingediend als resultaat van balanceringscapaciteit die namens de verzoekende TSB is gekocht; |
| --- | --- |

b)

balanceringsenergiebiedingen die door andere TSB's zijn ingediend als resultaat van balanceringscapaciteit die namens de verzoekende TSB is gekocht;

| c) | balanceringsenergiebiedingen die voortvloeien uit het delen van reserves op voorwaarde dat de andere TSB's die deelnemen aan het delen van reserves nog niet om de activering van die gedeelde volumes hebben verzocht. |
| --- | --- |

c)

balanceringsenergiebiedingen die voortvloeien uit het delen van reserves op voorwaarde dat de andere TSB's die deelnemen aan het delen van reserves nog niet om de activering van die gedeelde volumes hebben verzocht.

13.   Alle TSB's mogen in de voorstellen voor de tenuitvoerleggingskaders voor de in de artikelen 19, 20 en 21 bedoelde Europese platforms bepalen onder welke voorwaarden of in welke situaties de in lid 12 bedoelde grenzen niet van toepassing zijn. Wanneer een TSB om balanceringsenergiebiedingen verzoekt die de in lid 12 bedoelde grens overschrijden, worden alle andere TSB's daarvan in kennis gesteld.

14.   Elke TSB kan de balanceringsenergiebiedingen die bij de activeringsoptimaliseringsfunctie zijn ingediend onbeschikbaar verklaren voor activering door andere TSB's omdat ze beperkt zijn wegens interne congestie of overwegingen van operationele veiligheid in de programmeringszone van de connecterende TSB.

Artikel 30

Prijsstelling voor balanceringsenergie en zoneoverschrijdende capaciteit die worden gebruikt voor de uitwisseling van balanceringsenergie of voor het beheer van het onbalansnettingsproces

1.   Uiterlijk één jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op voor een methodologie om de prijs te bepalen voor de balanceringsenergie die het resultaat is van de activering van balanceringsenergiebiedingen voor het frequentieherstelproces overeenkomstig de artikelen 143 en 147 van Verordening (EU) 2017/1485, en voor het reservevervangingsproces overeenkomstig de artikelen 144 en 148 van Verordening (EU) 2017/1485. Deze methodologie:

| a) | is gebaseerd op marginale prijsstelling (pay-as-cleared); |
| --- | --- |

a)

is gebaseerd op marginale prijsstelling (pay-as-cleared);

| b) | definieert hoe de activering van balanceringsenergiebiedingen die zijn geactiveerd voor andere doeleinden dan balancering van invloed is op de prijs van balanceringsenergie, waarbij er eveneens op wordt toegezien dat in ieder geval balanceringsenergiebiedingen die zijn geactiveerd voor intern congestiebeheer niet de marginale prijs van balanceringsenergie bepalen; |
| --- | --- |

b)

definieert hoe de activering van balanceringsenergiebiedingen die zijn geactiveerd voor andere doeleinden dan balancering van invloed is op de prijs van balanceringsenergie, waarbij er eveneens op wordt toegezien dat in ieder geval balanceringsenergiebiedingen die zijn geactiveerd voor intern congestiebeheer niet de marginale prijs van balanceringsenergie bepalen;

| c) | stelt minstens één prijs voor balanceringsenergie vast, voor elke periode voor onbalansverrekening; |
| --- | --- |

c)

stelt minstens één prijs voor balanceringsenergie vast, voor elke periode voor onbalansverrekening;

| d) | geeft correcte prijssignalen en prikkels aan marktdeelnemers; |
| --- | --- |

d)

geeft correcte prijssignalen en prikkels aan marktdeelnemers;

| e) | houdt rekening met de prijsstellingsmethode in de day-ahead- en intradaytijdsbestekken. |
| --- | --- |

e)

houdt rekening met de prijsstellingsmethode in de day-ahead- en intradaytijdsbestekken.

2.   In het geval TSB's vaststellen dat technische prijsbeperkingen nodig zijn voor de efficiënte werking van de markt, kunnen zij in het kader van het in lid 1 bedoelde voorstel samen een voorstel opstellen voor geharmoniseerde maximum- en minimumprijzen voor balanceringsenergie, met inbegrip van bied- en clearingprijzen, die in alle programmeringszones moeten worden toegepast. In een dergelijk geval wordt bij die geharmoniseerde maximum- en minimumprijzen rekening gehouden met de maximum- en minimumclearingprijs voor day-ahead- en intradaytijdsbestekken overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222.

3.   In het in lid 1 bedoelde voorstel wordt ook een methodologie vastgesteld voor de prijsstelling van zoneoverschrijdende capaciteit die wordt gebruikt voor de uitwisseling van balanceringsenergie of voor het beheer van het onbalansnettingsproces. Deze methodologie is in overeenstemming met de eisen die zijn vastgesteld in Verordening (EU) 2015/1222, en:

| a) | is een weergave van de marktcongestie; |
| --- | --- |

a)

is een weergave van de marktcongestie;

| b) | is gebaseerd op de prijzen voor balanceringsenergie uit geactiveerde balanceringsenergiebiedingen, vastgesteld overeenkomstig de prijsstellingsmethode van lid 1, onder a), of, voor zover van toepassing, de prijsstellingsmethode overeenkomstig lid 5; |
| --- | --- |

b)

is gebaseerd op de prijzen voor balanceringsenergie uit geactiveerde balanceringsenergiebiedingen, vastgesteld overeenkomstig de prijsstellingsmethode van lid 1, onder a), of, voor zover van toepassing, de prijsstellingsmethode overeenkomstig lid 5;

| c) | brengt geen extra heffingen met zich mee voor de uitwisseling van balanceringsenergie of voor het beheer van het onbalansnettingsproces, behalve een heffing om verliezen te compenseren als ook in andere tijdsbestekken rekening wordt gehouden met deze heffing. |
| --- | --- |

c)

brengt geen extra heffingen met zich mee voor de uitwisseling van balanceringsenergie of voor het beheer van het onbalansnettingsproces, behalve een heffing om verliezen te compenseren als ook in andere tijdsbestekken rekening wordt gehouden met deze heffing.

4.   De in lid 1 vastgestelde geharmoniseerde prijsstellingsmethode is van toepassing op balanceringsenergie van alle standaard- en specifieke producten overeenkomstig artikel 26, lid 3, onder a). Voor specifieke producten overeenkomstig artikel 26, lid 3, onder b), kan de desbetreffende TSB een verschillende prijsstellingsmethode voorstellen in het voorstel voor specifieke producten overeenkomstig artikel 26.

5.   Als alle TSB's gebrek aan efficiëntie bij de toepassing van de overeenkomstig lid 1, onder a), voorgestelde methodologie vaststellen, kunnen zij een wijzigingsverzoek indienen en een alternatief voor de in lid 1, onder a), bedoelde prijsstellingsmethode voorstellen. In dat geval voeren alle TSB's een gedetailleerde analyse uit, waarin wordt aangetoond dat de alternatieve prijsstellingsmethode efficiënter is.

Artikel 31

Activeringsoptimaliseringsfunctie

1.   Alle TSB's stellen overeenkomstig artikel 29 en het onderhavige artikel een activeringsoptimaliseringsfunctie vast voor de optimalisering van de activering van balanceringsenergiebiedingen van verschillende biedladders. Deze functie houdt minstens rekening met:

| a) | de activeringsprocessen en technische beperkingen van verschillende balanceringsenergieproducten; |
| --- | --- |

a)

de activeringsprocessen en technische beperkingen van verschillende balanceringsenergieproducten;

| b) | de operationele veiligheid; |
| --- | --- |

b)

de operationele veiligheid;

| c) | alle balanceringsenergiebiedingen die zijn opgenomen in de verenigbare gemeenschappelijke biedladders; |
| --- | --- |

c)

alle balanceringsenergiebiedingen die zijn opgenomen in de verenigbare gemeenschappelijke biedladders;

| d) | de mogelijkheid tot netting van de tegenactiveringsverzoeken van TSB's; |
| --- | --- |

d)

de mogelijkheid tot netting van de tegenactiveringsverzoeken van TSB's;

| e) | de door alle TSB's ingediende activeringsverzoeken; |
| --- | --- |

e)

de door alle TSB's ingediende activeringsverzoeken;

| f) | de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit. |
| --- | --- |

f)

de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit.

2.   Gemeenschappelijke biedladders bestaan uit balanceringsenergiebiedingen van standaardproducten. Alle TSB's stellen de nodige gemeenschappelijke biedladders vast voor de standaardproducten. De balanceringsenergiebiedingen voor op- en afregeling worden op afzonderlijke gemeenschappelijke biedladders geplaatst.

3.   Elke activeringsoptimaliseringsfunctie gebruikt minstens één gemeenschappelijke biedladder voor balanceringsenergiebiedingen voor opregeling en één gemeenschappelijke biedladder voor balanceringsenergiebiedingen voor afregeling.

4.   De TSB's zien erop toe dat de balanceringsenergiebiedingen die op de gemeenschappelijke biedladder worden geplaatst, zijn uitgedrukt in euro en verwijzen naar de markttijdseenheid.

5.   Al naargelang de behoefte aan standaardproducten voor balanceringsenergie kunnen de TSB's meer gemeenschappelijke biedladders opstellen.

6.   Elke TSB dient zijn activeringsverzoeken voor balanceringsenergiebiedingen in bij de activeringsoptimaliseringsfunctie.

7.   De activeringsoptimaliseringsfunctie selecteert balanceringsenergiebiedingen en verzoekt om de activering van geselecteerde balanceringsenergiebiedingen van de connecterende TSB's waarmee de BSP, die verband houdt met de geselecteerde balanceringsenergiebieding, geconnecteerd is.

8.   De activeringsoptimaliseringsfunctie dient de bevestiging van de geactiveerde balanceringsenergiebiedingen in bij de TSB die verzoekt om activering van de balanceringsenergiebiedingen. De geactiveerde BSP's zijn verantwoordelijk voor de levering van het gevraagde volume tot het einde van de leveringsperiode.

9.   Alle TSB's die gebruikmaken van het frequentieherstelproces en het vervangingsreserveproces om hun LFC-zone in evenwicht te brengen, streven ernaar alle balanceringsenergiebiedingen van relevante gemeenschappelijke biedladders te gebruiken om het systeem op de meest efficiëntie wijze in evenwicht te brengen, rekening houdend met de operationele veiligheid.

10.   TSB's die geen gebruikmaken van het vervangingsreserveproces om hun LFC-zone in evenwicht te brengen, streven ernaar alle balanceringsenergiebiedingen van relevante gemeenschappelijke biedladders voor frequentieherstelreserves te gebruiken om het systeem op de meest efficiëntie wijze in evenwicht te brengen, rekening houdend met de operationele veiligheid.

11.   Behalve in de normale toestand mogen TSB's beslissen om het systeem in evenwicht te brengen door alleen gebruik te maken van balanceringsenergiebiedingen van BSP's in hun eigen regelzone, als die beslissing helpt om de ernst van de heersende toestand van het systeem te verlichten. De TSB publiceert onverwijld een rechtvaardiging voor een dergelijke beslissing.

HOOFDSTUK 2

Balanceringscapaciteit

Artikel 32

Inkoopregels

1.   Regelmatig, en minstens één keer per jaar, toetsen en definiëren alle TSB's van het belastingfrequentieregelblok (LFC-blok) de reservecapaciteitseisen voor het LFC-blok of de programmeringszones van het LFC-blok overeenkomstig de dimensioneringsregels van de artikelen 127, 157 en 160 van Verordening (EU) 2017/1485. Elke TSB maakt een analyse van de optimale terbeschikkingstelling van reservecapaciteit, die erop gericht is de kosten die verband houden met de terbeschikkingstelling van reservecapaciteit tot een minimum te beperken. In deze analyse wordt rekening gehouden met de volgende opties voor de terbeschikkingstelling van reservecapaciteit:

| a) | de inkoop van balanceringscapaciteit in de regelzone en de uitwisseling van balanceringscapaciteit met naburige TSB's, voor zover van toepassing; |
| --- | --- |

a)

de inkoop van balanceringscapaciteit in de regelzone en de uitwisseling van balanceringscapaciteit met naburige TSB's, voor zover van toepassing;

| b) | het delen van reserves, voor zover van toepassing; |
| --- | --- |

b)

het delen van reserves, voor zover van toepassing;

| c) | het volume van niet-gecontracteerde balanceringsenergiebiedingen die naar verwachting beschikbaar zullen zijn, zowel in hun regelzone als op de Europese platforms, rekening houdende met de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit. |
| --- | --- |

c)

het volume van niet-gecontracteerde balanceringsenergiebiedingen die naar verwachting beschikbaar zullen zijn, zowel in hun regelzone als op de Europese platforms, rekening houdende met de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit.

2.   Elke TSB die balanceringscapaciteit inkoopt, definieert de regels voor de inkoop van balanceringscapaciteit in het overeenkomstig artikel 18 opgestelde voorstel voor de voorwaarden voor verleners van balanceringsenergiediensten. De regels voor de inkoop van balanceringscapaciteit beantwoorden aan de volgende beginselen:

| a) | de inkoopmethode is marktgebaseerd voor minstens de frequentieherstelreserves en de vervangingsreserves; |
| --- | --- |

a)

de inkoopmethode is marktgebaseerd voor minstens de frequentieherstelreserves en de vervangingsreserves;

| b) | het inkoopproces wordt zo veel mogelijk op korte termijn uitgevoerd, voor zover dit economisch efficiënt is; |
| --- | --- |

b)

het inkoopproces wordt zo veel mogelijk op korte termijn uitgevoerd, voor zover dit economisch efficiënt is;

| c) | het gecontracteerde volume mag worden verdeeld over meerdere perioden. |
| --- | --- |

c)

het gecontracteerde volume mag worden verdeeld over meerdere perioden.

3.   De inkoop van balanceringscapaciteit voor op- en afregeling voor minstens de frequentieherstelreserves en de vervangingsreserves vindt afzonderlijk plaats. Elke TSB kan bij de relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG een voorstel indienen om te worden vrijgesteld van deze eis. Het voorstel tot vrijstelling omvat:

| a) | de vermelding van het tijdsbestek waarvoor vrijstelling wordt gevraagd; |
| --- | --- |

a)

de vermelding van het tijdsbestek waarvoor vrijstelling wordt gevraagd;

| b) | de vermelding van het volume balanceringscapaciteit waarvoor vrijstelling wordt gevraagd; |
| --- | --- |

b)

de vermelding van het volume balanceringscapaciteit waarvoor vrijstelling wordt gevraagd;

| c) | een analyse van de gevolgen van een dergelijke vrijstelling voor de deelname van balanceringshulpbronnen overeenkomstig artikel 25, lid 6, onder b); |
| --- | --- |

c)

een analyse van de gevolgen van een dergelijke vrijstelling voor de deelname van balanceringshulpbronnen overeenkomstig artikel 25, lid 6, onder b);

| d) | een rechtvaardiging van de vrijstelling, waarin wordt aangetoond dat een dergelijke vrijstelling tot een grotere economische efficiëntie zou leiden. |
| --- | --- |

d)

een rechtvaardiging van de vrijstelling, waarin wordt aangetoond dat een dergelijke vrijstelling tot een grotere economische efficiëntie zou leiden.

Artikel 33

Uitwisseling van balanceringscapaciteit

1.   Twee of meer TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen of wederzijds willen uitwisselen, stellen een voorstel op voor gemeenschappelijke en geharmoniseerde regels en processen voor de uitwisseling en inkoop van balanceringscapaciteit, met inachtneming van de eisen in artikel 32.

2.   Behalve in gevallen waarin het TSB-BSP-model wordt toegepast overeenkomstig artikel 35, vindt de uitwisseling van balanceringscapaciteit altijd plaats op basis van een TSB-TSB-model, waarbij twee of meer TSB's een methode vaststellen voor de gemeenschappelijke inkoop van balanceringscapaciteit, rekening houdende met de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit en de in hoofdstukken 1 en 2 van deel IV, titel VIII, van Verordening (EU) 2017/1485 gedefinieerde operationele beperkingen.

3.   Alle TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen, dienen alle balanceringscapaciteitsbiedingen van standaardproducten in bij de functie voor de optimalisering van capaciteitsinkoop. De TSB's wijzigen geen balanceringscapaciteitsbiedingen en zij houden deze evenmin in; zij nemen deze biedingen op in het inkoopproces, behalve in de omstandigheden die zijn uiteengezet in de artikelen 26 en 27.

4.   Alle TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen, zien er op toe dat zoneoverschrijdende capaciteit beschikbaar is en dat de in Verordening (EU) 2017/1485 uiteengezette operationele veiligheidseisen in acht worden genomen, ofwel via:

| a) | de methodologie voor de berekening van de waarschijnlijkheid van beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt overeenkomstig lid 6; |
| --- | --- |

a)

de methodologie voor de berekening van de waarschijnlijkheid van beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt overeenkomstig lid 6;

| b) | de methodologieën voor het toewijzen van zoneoverschrijdende capaciteit aan het balanceringstijdsbestek overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel IV. |
| --- | --- |

b)

de methodologieën voor het toewijzen van zoneoverschrijdende capaciteit aan het balanceringstijdsbestek overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel IV.

5.   Elke TSB die gebruik maakt van de methodologie voor de berekening van de waarschijnlijkheid van beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt stelt andere TSB's in zijn LFC-blok in kennis van het risico op onbeschikbaarheid van reservecapaciteit in de programmeringszone(s) van zijn regelzone dat van invloed kan zijn op de naleving van de eisen overeenkomstig artikel 157, lid 2, onder b), van Verordening (EU) 2017/1485.

6.   TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen voor frequentieherstelreserves en vervangingsreserves kunnen een voorstel opstellen voor een methodologie voor het berekenen van de waarschijnlijkheid van beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt. Deze methodologie bevat minstens:

| a) | de procedures om de andere TSB's in het LFC-blok in kennis te stellen; |
| --- | --- |

a)

de procedures om de andere TSB's in het LFC-blok in kennis te stellen;

| b) | de beschrijving van het proces om de beoordeling uit te voeren voor de relevante periode voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit; |
| --- | --- |

b)

de beschrijving van het proces om de beoordeling uit te voeren voor de relevante periode voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit;

| c) | de methode om het risico te beoordelen op onbeschikbaarheid van zoneoverschrijdende capaciteit ten gevolge van geplande en ongeplande niet-beschikbaarheden en congestie; |
| --- | --- |

c)

de methode om het risico te beoordelen op onbeschikbaarheid van zoneoverschrijdende capaciteit ten gevolge van geplande en ongeplande niet-beschikbaarheden en congestie;

| d) | de methode om het risico te beoordelen op ontoereikende reservecapaciteit ten gevolge van de onbeschikbaarheid van zoneoverschrijdende capaciteit; |
| --- | --- |

d)

de methode om het risico te beoordelen op ontoereikende reservecapaciteit ten gevolge van de onbeschikbaarheid van zoneoverschrijdende capaciteit;

| e) | de eisen voor een reserveoplossing in het geval van onbeschikbaarheid van zoneoverschrijdende capaciteit of ontoereikende reservecapaciteit; |
| --- | --- |

e)

de eisen voor een reserveoplossing in het geval van onbeschikbaarheid van zoneoverschrijdende capaciteit of ontoereikende reservecapaciteit;

| f) | de eisen voor ex-post toetsing en monitoring van risico's; |
| --- | --- |

f)

de eisen voor ex-post toetsing en monitoring van risico's;

| g) | de regels om de verrekening overeenkomstig titel V te garanderen. |
| --- | --- |

g)

de regels om de verrekening overeenkomstig titel V te garanderen.

7.   De TSB's mogen de overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 berekende betrouwbaarheidsmarge niet verhogen wegens het uitwisselen van balanceringscapaciteit voor frequentieherstelreserves en vervangingsreserves.

Artikel 34

Overdracht van balanceringscapaciteit

1.   In het geografische gebied waarin de inkoop van balanceringscapaciteit heeft plaatsgevonden, geven TSB's de BSP's toestemming om hun verplichtingen om balanceringscapaciteit ter beschikking te stellen, over te dragen. De betrokken TSB's mogen een vrijstelling vragen als de perioden voor het sluiten van overeenkomsten voor balanceringscapaciteit overeenkomstig artikel 32, lid 2, onder b), minder dan één week bedragen.

2.   De overdracht van balanceringscapaciteit wordt toegestaan tot minstens één uur vóór de start van de dag van levering.

3.   De overdracht van balanceringscapaciteit wordt toegestaan mits de volgende voorwaarden zijn vervuld:

| a) | de ontvangende BSP is geslaagd in het kwalificatieproces voor de balanceringscapaciteit waarvoor de overdracht wordt aangevraagd; |
| --- | --- |

a)

de ontvangende BSP is geslaagd in het kwalificatieproces voor de balanceringscapaciteit waarvoor de overdracht wordt aangevraagd;

| b) | naar verwachting zal de overdracht van balanceringscapaciteit de operationele veiligheid niet in gevaar brengen; |
| --- | --- |

b)

naar verwachting zal de overdracht van balanceringscapaciteit de operationele veiligheid niet in gevaar brengen;

| c) | de overdracht van balanceringscapaciteit overschrijdt de in de hoofdstukken 1 en 2 van deel IV, titel VIII, van Verordening (EU) 2017/1485 vastgestelde operationele grenzen niet. |
| --- | --- |

c)

de overdracht van balanceringscapaciteit overschrijdt de in de hoofdstukken 1 en 2 van deel IV, titel VIII, van Verordening (EU) 2017/1485 vastgestelde operationele grenzen niet.

4.   In het geval zoneoverschrijdende capaciteit nodig is voor de overdracht van balanceringscapaciteit, wordt die overdracht alleen toegestaan als:

| a) | de zoneoverschrijdende capaciteit die nodig is voor de overdracht al beschikbaar is uit eerdere toewijzingsprocessen overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel IV; |
| --- | --- |

a)

de zoneoverschrijdende capaciteit die nodig is voor de overdracht al beschikbaar is uit eerdere toewijzingsprocessen overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel IV;

| b) | de zoneoverschrijdende capaciteit beschikbaar is overeenkomstig de methodologie voor de berekening van de waarschijnlijkheid van beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt overeenkomstig artikel 33, lid 6. |
| --- | --- |

b)

de zoneoverschrijdende capaciteit beschikbaar is overeenkomstig de methodologie voor de berekening van de waarschijnlijkheid van beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt overeenkomstig artikel 33, lid 6.

5.   Als een TSB de overdracht van balanceringscapaciteit niet toestaat, verstrekt de betrokken TSB de reden voor de afwijzing aan de betrokken BSP's.

HOOFDSTUK 3

TSB-BSP-model

Artikel 35

Uitwisseling van balanceringsdiensten

1.   Twee of meer TSB's kunnen, op eigen initiatief of op verzoek van hun relevante regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG, een voorstel opstellen voor de toepassing van het TSB-BSP-model.

2.   Het voorstel voor de toepassing van een TSB-BSP-model omvat:

| a) | een overeenkomstig artikel 61 uitgevoerde kosten-batenanalyse waarin wordt nagegaan op welke punten de toepassing van het TSB-BSP-model efficiënt is, minstens voor de programmeringszone(s) van de betrokken TSB's; |
| --- | --- |

a)

een overeenkomstig artikel 61 uitgevoerde kosten-batenanalyse waarin wordt nagegaan op welke punten de toepassing van het TSB-BSP-model efficiënt is, minstens voor de programmeringszone(s) van de betrokken TSB's;

| b) | de periode waarvoor toepassing wordt gevraagd; |
| --- | --- |

b)

de periode waarvoor toepassing wordt gevraagd;

| c) | een beschrijving van de methodologie voor het garanderen van voldoende zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig artikel 33, lid 6. |
| --- | --- |

c)

een beschrijving van de methodologie voor het garanderen van voldoende zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig artikel 33, lid 6.

3.   Als het TSB-BSP-model van toepassing is, kunnen de respectieve TSB's en verleners van balanceringsdiensten worden vrijgesteld van de toepassing van de eisen van artikel 16, leden 2, 4 en 5, en artikel 29, lid 9, voor de relevante processen.

4.   Als het TSB-BSP-model van toepassing is, bereiken de betrokken TSB's overeenstemming over de technische en contractuele eisen en over de uitwisseling van informatie voor de activering van balanceringsenergiebiedingen. De gecontracteerde TSB en de BSP stellen contractuele regelingen vast op basis van het TSB-BSP-model.

5.   Het TSB-BSP-model voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves mag alleen worden toegepast als ook het TSB-BSP-model voor de uitwisseling van balanceringscapaciteit voor frequentieherstelreserves wordt toegepast.

6.   Het TSB-BSP-model voor de uitwisseling van balanceringsenergie uit vervangingsreserves kan worden toegepast als het TSB-BSP-model voor de uitwisseling van balanceringscapaciteit voor vervangingsreserves wordt toegepast of als één van de twee betrokken TSB's geen gebruik maakt van het vervangingsreserveproces als onderdeel van de structuur voor belastingfrequentieregeling overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485.

7.   Uiterlijk vier jaar na de inwerkingtreding van deze verordening worden alle uitwisselingen van balanceringscapaciteit gebaseerd op het TSB-TSB-model. Deze eis geldt niet voor het TSB-BSP-model voor vervangingsreserves als één van de twee betrokken TSB's geen gebruik maakt van het vervangingsreserveproces als onderdeel van de structuur voor belastingfrequentieregeling overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485.

TITEL IV

ZONEOVERSCHRIJDENDE CAPACITEIT VOOR BALANCERINGSDIENSTEN

HOOFDSTUK 1

Uitwisseling van balanceringsenergie of het onbalansnettingsproces

Artikel 36

Gebruik van zoneoverschrijdende capaciteit

1.   Alle TSB's gebruiken de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit, berekend overeenkomstig leden 2 en 3 van artikel 37, voor de uitwisseling van balanceringsenergie of voor het gebruik van het onbalansnettingsproces.

2.   Twee of meer TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen, kunnen zoneoverschrijdende capaciteit gebruiken voor de uitwisseling van balanceringsenergie op voorwaarde dat zoneoverschrijdende capaciteit:

| a) | beschikbaar is overeenkomstig artikel 33, lid 6; |
| --- | --- |

a)

beschikbaar is overeenkomstig artikel 33, lid 6;

| b) | is vrijgegeven overeenkomstig artikel 38, leden 8 en 9; |
| --- | --- |

b)

is vrijgegeven overeenkomstig artikel 38, leden 8 en 9;

| c) | is toegewezen overeenkomstig de artikelen 40, 41 en 42. |
| --- | --- |

c)

is toegewezen overeenkomstig de artikelen 40, 41 en 42.

Artikel 37

Berekening van zoneoverschrijdende capaciteit

1.   Na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt actualiseren de TSB's voortdurend de beschikbaarheid van zoneoverschrijdende capaciteit voor de uitwisseling van balanceringsenergie of voor de werking van het onbalansnettingsproces. De zoneoverschrijdende capaciteit wordt geactualiseerd telkens wanneer een gedeelte van de zoneoverschrijdende capaciteit is gebruikt of wanneer de zoneoverschrijdende capaciteit is herberekend.

2.   Vóór de toepassing van de in lid 3 bedoelde methodologie voor capaciteitsberekening gebruiken TSB's de zoneoverschrijdende capaciteit die overblijft na de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt.

3.   Uiterlijk vijf jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's van een capaciteitsberekeningsregio een methodologie op voor zoneoverschrijdende capaciteitsberekening binnen het balanceringstijdsbestek voor de uitwisseling van balanceringsenergie of voor het gebruik van het onbalansnettingsproces. Deze methodologie moet marktverstoringen voorkomen en moet samenhangend zijn met de overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 vastgestelde methodologie voor zoneoverschrijdende capaciteitsberekening voor de intradaymarkt.

HOOFDSTUK 2

Het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves

Artikel 38

Algemene eisen

1.   Twee of meer TSB's kunnen, op eigen initiatief of op verzoek van hun relevante regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG, een voorstel opstellen voor de toepassing van één van de volgende processen:

| a) | het gecoöptimaliseerde toewijzingsproces overeenkomstig artikel 40; |
| --- | --- |

a)

het gecoöptimaliseerde toewijzingsproces overeenkomstig artikel 40;

| b) | het marktgebaseerde toewijzingsproces overeenkomstig artikel 41; |
| --- | --- |

b)

het marktgebaseerde toewijzingsproces overeenkomstig artikel 41;

| c) | een toewijzingsproces op basis van een analyse van de economische efficiëntie overeenkomstig artikel 42. |
| --- | --- |

c)

een toewijzingsproces op basis van een analyse van de economische efficiëntie overeenkomstig artikel 42.

Zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves vóór de inwerkingtreding van deze verordening, mag voor dat doel worden gebruikt tot het einde van de contractperiode.

2.   Het voorstel voor de toepassing van het toewijzingsproces omvat:

| a) | de grenzen van de biedzone, het tijdsbestek van de markt, de duur van de toepassing en de te gebruiken methode; |
| --- | --- |

a)

de grenzen van de biedzone, het tijdsbestek van de markt, de duur van de toepassing en de te gebruiken methode;

| b) | in het geval van een toewijzingsproces dat gebaseerd is op een analyse van de economische efficiëntie: het volume toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit en de analyse van de economische efficiëntie die de efficiëntie van een dergelijke toewijzing rechtvaardigt. |
| --- | --- |

b)

in het geval van een toewijzingsproces dat gebaseerd is op een analyse van de economische efficiëntie: het volume toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit en de analyse van de economische efficiëntie die de efficiëntie van een dergelijke toewijzing rechtvaardigt.

3.   Uiterlijk vijf jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op om de methodologie voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves per tijdsbestek, overeenkomstig artikel 40 en, voor zover relevant, de artikelen 41 en 42, te harmoniseren.

4.   Zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves wordt uitsluitend gebruikt voor frequentieherstelreserves met manuele activering, voor frequentieherstelreserves met automatische activering en voor vervangingsreserves. De overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 berekende betrouwbaarheidsmarge wordt gebruikt voor de het gebruik en de uitwisseling van frequentiebegrenzingsreserves, behalve op gelijkstroominterconnectoren waarvoor zoneoverschrijdende capaciteit voor het gebruik en de uitwisseling van frequentiebegrenzingsreserves ook mag worden toegewezen overeenkomstig lid 1.

5.   De TSB's mogen zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves alleen toewijzen als de zoneoverschrijdende capaciteit is berekend overeenkomstig de capaciteitsberekeningsmethodologieën die zijn opgesteld overeenkomstig Verordeningen (EU) 2015/1222 en (EU) 2016/1719.

6.   De TSB's nemen reeds toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves op in de berekeningen van zoneoverschrijdende capaciteit als reeds toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit.

7.   Als de houders van fysieke transmissierechten zoneoverschrijdende capaciteit gebruiken voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit, wordt ervan uitgegaan dat de capaciteit uitsluitend is genomineerd om deze uit te sluiten van het „use-it-or-sell-it”-beginsel.

8.   Alle TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen of reserves delen, beoordelen regelmatig of de zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves nog steeds nodig is voor dat doel. Als het toewijzingsproces op basis van een analyse van de economische efficiëntie wordt toegepast, wordt deze beoordeling minstens één keer per jaar uitgevoerd. Wanneer zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves niet meer nodig is, wordt deze zo snel mogelijk vrijgegeven en teruggegeven in de daaropvolgende tijdsbestekken voor capaciteitstoewijzing. Dergelijke zoneoverschrijdende capaciteit wordt niet meer als reeds toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit opgenomen in de berekening van zoneoverschrijdende capaciteit.

9.   Wanneer zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves niet is gebruikt voor de desbetreffende uitwisseling van balanceringsenergie, wordt deze vrijgegeven voor de uitwisseling van balanceringsenergie met een kortere activeringstijd of voor het onbalansnettingsproces.

Artikel 39

Berekening van de marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit

1.   De marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor de uitwisseling van energie en voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves die wordt gebruikt in een gecoöptimaliseerd of marktgebaseerd toewijzingsproces, wordt gebaseerd op de werkelijke of geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit.

2.   De marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor de uitwisseling van energie wordt berekend op basis van de biedingen van marktdeelnemers op de day-aheadmarkten, rekening houdend, voor zover relevant en mogelijk, met verwachte biedingen van marktdeelnemers op de intradaymarkten.

3.   De werkelijke marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit die wordt gebruikt in een gecoöptimaliseerd of marktgebaseerd toewijzingsproces wordt berekend op basis van balanceringscapaciteitsbiedingen die worden ingediend bij de functie voor de optimalisering van capaciteitsinkoop overeenkomstig artikel 33, lid 3.

4.   De werkelijke marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het delen van reserves die wordt gebruikt in een gecoöptimaliseerd of marktgebaseerd toewijzingsproces wordt berekend op basis van de vermeden kosten voor de inkoop van balanceringscapaciteit.

5.   De geraamde marktwaarde van de zoneoverschrijdende capaciteit wordt gebaseerd op een van de volgende beginselen:

| a) | het gebruik van transparante marktindicatoren die de marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit aangeven, of |
| --- | --- |

a)

het gebruik van transparante marktindicatoren die de marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit aangeven, of

| b) | het gebruik van een ramingsmethodologie die het mogelijk maakt de marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit op nauwkeurige en betrouwbare wijze te voorspellen. |
| --- | --- |

b)

het gebruik van een ramingsmethodologie die het mogelijk maakt de marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit op nauwkeurige en betrouwbare wijze te voorspellen.

De geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor de uitwisseling van energie tussen biedzones wordt berekend op basis van de verwachte verschillen in marktprijzen op de day-aheadmarkten en, voor zover relevant en mogelijk, de intradaymarkten tussen biedzones. Bij het berekenen van de geraamde marktwaarde wordt rekening gehouden met aanvullende relevante factoren die van invloed zijn op de vraag- en opwekkingspatronen in de verschillende biedzones.

6.   De efficiëntie van de ramingsmethodologie overeenkomstig lid 5, onder b), met inbegrip van een vergelijking van de geraamde en werkelijke marktwaarden van de zoneoverschrijdende capaciteit, kan opnieuw worden beoordeeld door de relevante regulerende instanties. Wanneer het contract niet meer dan twee dagen vóór de levering van de balanceringscapaciteit is gesloten, kunnen de relevante regulerende instanties, na die beoordeling, een andere dan de in artikel 41, lid 2, bepaalde beperking vaststellen.

Artikel 40

Gecoöptimaliseerd toewijzingsproces

1.   Uiterlijk twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een methodologie op voor een gecoöptimaliseerd proces voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringsenergie of het delen van reserves. Deze methodologie is van toepassing op het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves met een contractperiode van hoogstens één dag, voor zover het contract niet meer dan één dag vóór de levering van de balanceringscapaciteit is gesloten. Deze methodologie omvat:

| a) | het aanmeldingsproces voor het gebruik van het gecoöptimaliseerde toewijzingsproces; |
| --- | --- |

a)

het aanmeldingsproces voor het gebruik van het gecoöptimaliseerde toewijzingsproces;

| b) | een gedetailleerde beschrijving van de wijze waarop zoneoverschrijdende capaciteit wordt toegewezen aan biedingen voor het uitwisselen van energie en biedingen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves in één optimaliseringsproces dat zowel voor impliciete als voor expliciete veilingen wordt toegepast; |
| --- | --- |

b)

een gedetailleerde beschrijving van de wijze waarop zoneoverschrijdende capaciteit wordt toegewezen aan biedingen voor het uitwisselen van energie en biedingen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves in één optimaliseringsproces dat zowel voor impliciete als voor expliciete veilingen wordt toegepast;

| c) | een gedetailleerde beschrijving van de prijsstellingsmethode, de betrouwbaarheid van de toewijzing en de verdeling van congestie-inkomsten voor de zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen aan biedingen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves via het gecoöptimaliseerde toewijzingsproces; |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde beschrijving van de prijsstellingsmethode, de betrouwbaarheid van de toewijzing en de verdeling van congestie-inkomsten voor de zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen aan biedingen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves via het gecoöptimaliseerde toewijzingsproces;

| d) | het proces voor het bepalen van het maximumvolume toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves. |
| --- | --- |

d)

het proces voor het bepalen van het maximumvolume toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves.

2.   Deze methodologie is gebaseerd op een vergelijking van de werkelijke marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves met de werkelijke marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor de uitwisseling van energie.

3.   De prijsstellingsmethode, de vastheidsregeling en het delen van congestie-inkomsten voor zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen aan biedingen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves via het gecoöptimaliseerde toewijzingsproces garanderen dezelfde behandeling als zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen aan biedingen voor de uitwisseling van energie.

4.   Zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen aan biedingen voor de uitwisseling van balanceringscapaciteit of het delen van reserves via het gecoöptimaliseerde toewijzingsproces wordt alleen gebruikt voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves en de bijbehorende uitwisseling van balanceringsenergie.

Artikel 41

Marktgebaseerd toewijzingsproces

1.   Uiterlijk twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening kunnen alle TSB's van een capaciteitsberekeningsregio een methodologie opstellen voor een marktgebaseerd proces voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringsenergie of het delen van reserves. Deze methodologie is van toepassing op het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves met een contractperiode van hoogstens één dag, voor zover het contract niet meer dan één week vóór de levering van de balanceringscapaciteit is gesloten. Deze methodologie omvat:

| a) | het aanmeldingsproces voor het gebruik van het marktgebaseerde toewijzingsproces; |
| --- | --- |

a)

het aanmeldingsproces voor het gebruik van het marktgebaseerde toewijzingsproces;

| b) | een gedetailleerde beschrijving van de wijze waarop de werkelijke marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves en de geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van energie moet worden bepaald alsook, voor zover van toepassing, de werkelijke marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor uitwisselingen van energie en de geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves; |
| --- | --- |

b)

een gedetailleerde beschrijving van de wijze waarop de werkelijke marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves en de geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van energie moet worden bepaald alsook, voor zover van toepassing, de werkelijke marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor uitwisselingen van energie en de geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves;

| c) | een gedetailleerde beschrijving van de prijsstellingsmethode, de vastheidsregeling en het delen van congestie-inkomsten voor de zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen aan biedingen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves via het marktgebaseerde toewijzingsproces; |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde beschrijving van de prijsstellingsmethode, de vastheidsregeling en het delen van congestie-inkomsten voor de zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen aan biedingen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves via het marktgebaseerde toewijzingsproces;

| d) | het proces voor het bepalen van het maximumvolume toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves, overeenkomstig lid 2. |
| --- | --- |

d)

het proces voor het bepalen van het maximumvolume toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves, overeenkomstig lid 2.

2.   De toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een marktgebaseerde toewijzing wordt beperkt tot 10 % van de capaciteit die in het vorige relevante kalenderjaar beschikbaar was voor de uitwisseling van energie tussen de respectieve biedzones of, in het geval van nieuwe interconnectoren, 10 % van de totale geïnstalleerde technische capaciteit van die nieuwe interconnectoren.

Deze beperking van het volume hoeft niet te gelden wanneer het contract niet meer dan twee dagen vóór de levering van de balanceringscapaciteit is gesloten of, voor biedzonegrenzen die verbonden zijn via gelijkstroominterconnectoren, tot het gecoöptimaliseerd toewijzingsproces op het niveau van de Unie is geharmoniseerd overeenkomstig artikel 38, lid 3.

3.   Deze methodologie is gebaseerd op een vergelijking van de werkelijke marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves met de geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van energie, of op een vergelijking van de geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves met de werkelijke marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van energie.

4.   De prijsstellingsmethode, de vastheidsregeling en het delen van congestie-inkomsten voor zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves via het marktgebaseerd toewijzingsproces garanderen dezelfde behandeling als zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen voor het uitwisselen van energie.

5.   Zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen voor de uitwisseling van balanceringscapaciteit of het delen van reserves via het marktgebaseerde toewijzingsproces wordt alleen gebruikt voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves en de bijbehorende uitwisseling van balanceringsenergie.

Artikel 42

Toewijzingsproces op basis van een analyse van de economische efficiëntie

1.   Uiterlijk twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening kunnen alle TSB's van een capaciteitsberekeningsregio een methodologie opstellen voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie. Een dergelijke methodologie is van toepassing op het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves met een contractperiode van meer dan één dag, voor zover het contract meer dan één week vóór de levering van de balanceringscapaciteit is gesloten. Deze methodologie omvat:

| a) | de regels en beginselen voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie; |
| --- | --- |

a)

de regels en beginselen voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie;

| b) | een gedetailleerde beschrijving van de wijze waarop de geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves moet worden bepaald, alsook een beoordeling van de marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van energie; |
| --- | --- |

b)

een gedetailleerde beschrijving van de wijze waarop de geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves moet worden bepaald, alsook een beoordeling van de marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van energie;

| c) | een gedetailleerde beschrijving van de prijsstellingsmethode, de vastheidsregeling en het delen van congestie-inkomsten voor de zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen op basis van een analyse van de economische efficiëntie; |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde beschrijving van de prijsstellingsmethode, de vastheidsregeling en het delen van congestie-inkomsten voor de zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen op basis van een analyse van de economische efficiëntie;

| d) | het maximumvolume toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves, overeenkomstig lid 2. |
| --- | --- |

d)

het maximumvolume toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves, overeenkomstig lid 2.

2.   De toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie wordt beperkt tot 5 % van de capaciteit die in het vorige relevante kalenderjaar beschikbaar was voor de uitwisseling van energie tussen de respectieve biedzones of, in het geval van nieuwe interconnectoren, 10 % van de totale geïnstalleerde technische capaciteit van die nieuwe interconnectoren. Deze beperking van het volume geldt niet voor biedzonegrenzen die verbonden zijn via gelijkstroominterconnectoren tot de gecoöptimaliseerde of marktgebaseerde toewijzingsprocessen op het niveau van de Unie zijn geharmoniseerd overeenkomstig artikel 38, lid 3.

3.   De methodologie voor de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie is gebaseerd op een vergelijking van de geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves met de geraamde marktwaarde van zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van energie.

4.   De prijsstellingsmethode, de vastheidsregeling en het delen van congestie-inkomsten voor zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves op basis van een analyse van de economische efficiëntie garanderen dezelfde behandeling als zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen voor het uitwisselen van energie.

5.   De in lid 1 bedoelde TSB's stellen een voorstel op voor een lijst van elke individuele toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit op basis van een analyse van de economische efficiëntie. Deze lijst bevat:

| a) | de specificatie van de biedzonegrens; |
| --- | --- |

a)

de specificatie van de biedzonegrens;

| b) | het volume toegewezen grensoverschrijdende capaciteit; |
| --- | --- |

b)

het volume toegewezen grensoverschrijdende capaciteit;

| c) | de periode gedurende dewelke de zoneoverschrijdende capaciteit zou worden toegewezen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves; |
| --- | --- |

c)

de periode gedurende dewelke de zoneoverschrijdende capaciteit zou worden toegewezen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit of het delen van reserves;

| d) | de economische analyse ter rechtvaardiging van de efficiëntie van die toewijzing. |
| --- | --- |

d)

de economische analyse ter rechtvaardiging van de efficiëntie van die toewijzing.

6.   De in lid 1 bedoelde TSB's beoordelen de waarde van de toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit opnieuw in het proces voor de inkoop van balanceringscapaciteit en geven de toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit die niet langer nuttig is voor het uitwisselen van capaciteit of het delen van reserves vrij.

Artikel 43

Gebruik van zoneoverschrijdende capaciteit door BSP's

1.   BSP's die een contract hebben voor balanceringscapaciteit met een TSB op basis van een TSB-BSP-model overeenkomstig artikel 35 hebben het recht om zoneoverschrijdende capaciteit voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit te gebruiken als ze houder zijn van fysieke transmissierechten.

2.   BSP's die zoneoverschrijdende capaciteit gebruiken voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit op basis van een TSB-BSP-model overeenkomstig artikel 35 stellen de betrokken TSB's uitdrukkelijk in kennis van hun fysieke transmissierechten voor de uitwisseling van balanceringscapaciteit. Dergelijke fysieke transmissierechten machtigen de houders ervan om de betrokken TSB's in kennis te stellen van het nomineren van balanceringsenergie, en worden daarom uitgesloten van de toepassing van het „use-it-or-sell-it”-beginsel.

3.   Zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit overeenkomstig lid 2 wordt als reeds toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit opgenomen in de berekeningen van zoneoverschrijdende capaciteit.

TITEL V

VERREKENING

HOOFDSTUK 1

Verrekeningsbeginselen

Artikel 44

Algemene beginselen

1.   Door middel van de verrekeningsprocessen:

| a) | worden passende economische signalen gegeven die een weerspiegeling vormen van de onbalans; |
| --- | --- |

a)

worden passende economische signalen gegeven die een weerspiegeling vormen van de onbalans;

| b) | wordt ervoor gezorgd dat onbalansen worden verrekend tegen een prijs die een weergave vormt van de realtime-energiewaarde; |
| --- | --- |

b)

wordt ervoor gezorgd dat onbalansen worden verrekend tegen een prijs die een weergave vormt van de realtime-energiewaarde;

| c) | worden prikkels gegeven aan BRP's om in balans te zijn dan wel het evenwicht van het systeem te behouden of te helpen herstellen; |
| --- | --- |

c)

worden prikkels gegeven aan BRP's om in balans te zijn dan wel het evenwicht van het systeem te behouden of te helpen herstellen;

| d) | wordt de harmonisering van mechanismen voor de verrekening van onbalansen vergemakkelijkt; |
| --- | --- |

d)

wordt de harmonisering van mechanismen voor de verrekening van onbalansen vergemakkelijkt;

| e) | worden prikkels gegeven aan de TSB's om hun verplichtingen na te komen overeenkomstig de artikelen 127, 153, 157 en 160 van Verordening (EU) 2017/1485; |
| --- | --- |

e)

worden prikkels gegeven aan de TSB's om hun verplichtingen na te komen overeenkomstig de artikelen 127, 153, 157 en 160 van Verordening (EU) 2017/1485;

| f) | wordt vermeden dat verstorende prikkels worden gegeven aan BRP's, BSP's en TSB's; |
| --- | --- |

f)

wordt vermeden dat verstorende prikkels worden gegeven aan BRP's, BSP's en TSB's;

| g) | wordt de concurrentie onder marktdeelnemers ondersteund; |
| --- | --- |

g)

wordt de concurrentie onder marktdeelnemers ondersteund;

| h) | worden prikkels gegeven aan BSP's om balanceringsdiensten aan de connecterende TSB aan te bieden en te leveren; |
| --- | --- |

h)

worden prikkels gegeven aan BSP's om balanceringsdiensten aan de connecterende TSB aan te bieden en te leveren;

| i) | wordt de financiële neutraliteit van alle TSB's gegarandeerd. |
| --- | --- |

i)

wordt de financiële neutraliteit van alle TSB's gegarandeerd.

2.   Elke relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG ziet erop toe dat alle TSB's onder haar bevoegdheid geen economische winsten of verliezen maken door de financiële resultaten van het verrekeningsproces overeenkomstig de hoofdstukken 2, 3 en 4 van deze titel gedurende de door de relevante regulerende instantie gedefinieerde reguleringsperiode, en zien erop toe dat alle positieve of negatieve financiële resultaten ten gevolge van de in de hoofdstukken 2, 3 en 4 van deze titel bedoelde verrekening worden doorgegeven aan de netgebruikers overeenkomstig de toepasselijke nationale regels.

3.   Elke TSB kan een voorstel opstellen voor een aanvullend verrekeningsmechanisme, dat los staat van de verrekening van onbalansen, om de inkoopkosten van balanceringscapaciteit overeenkomstig hoofdstuk 5 van deze titel, de administratieve kosten en andere kosten in verband met balancering te verrekenen. Het aanvullende verrekeningsmechanisme is van toepassing op BRP's. Dit moet bij voorkeur gebeuren door een functie voor prijsstelling van tekorten in te stellen. Als TSB's voor een ander mechanisme kiezen, moeten zij dit rechtvaardigen in het voorstel. Dit voorstel moet ter goedkeuring worden voorgelegd aan de relevante regulerende instantie.

4.   Elke injectie in of afname uit een programmeringszone van een TSB wordt verrekend overeenkomstig hoofdstuk 3 of 4 van titel V.

HOOFDSTUK 2

Verrekening van balanceringsenergie

Artikel 45

Berekening van balanceringsenergie

1.   Wat betreft de verrekening van balanceringsenergie moet elke TSB, minstens voor het frequentieherstelproces en het vervangingsreserveproces, een procedure vaststellen voor:

| a) | het berekenen van het geactiveerde volume balanceringsenergie op basis van gevraagde of gemeten activering; |
| --- | --- |

a)

het berekenen van het geactiveerde volume balanceringsenergie op basis van gevraagde of gemeten activering;

| b) | het eisen van de herberekening van het geactiveerde volume balanceringsenergie. |
| --- | --- |

b)

het eisen van de herberekening van het geactiveerde volume balanceringsenergie.

2.   Elke TSB berekent het geactiveerde volume balanceringsenergie overeenkomstig de procedures van lid 1, onder a), voor minstens:

| a) | elke onbalansverrekeningsperiode; |
| --- | --- |

a)

elke onbalansverrekeningsperiode;

| b) | zijn onbalanszones; |
| --- | --- |

b)

zijn onbalanszones;

| c) | elke richting, waarbij een negatief teken wijst op relatieve afname door de BSP en een positief teken wijst op relatieve injectie door de BSP. |
| --- | --- |

c)

elke richting, waarbij een negatief teken wijst op relatieve afname door de BSP en een positief teken wijst op relatieve injectie door de BSP.

3.   Elke connecterende TSB verrekent alle geactiveerde volumes balanceringsenergie die zijn berekend overeenkomstig lid 2 met de betrokken BSP's.

Artikel 46

Balanceringsenergie voor het frequentiebegrenzingsproces

1.   Elke connecterende TSB kan het geactiveerde volume balanceringsenergie voor het frequentiebegrenzingsproces berekenen en verrekenen met BSP's overeenkomstig leden 1 en 2 van artikel 45.

2.   De prijs, positief, nul of negatief, van het geactiveerde volume balanceringsenergie voor het frequentiebegrenzingsproces wordt vastgesteld voor elke richting, zoals gedefinieerd in tabel 1:

Tabel 1

Betaling voor balanceringsenergie

| | Balanceringsenergieprijs is positief | Balanceringsenergieprijs is negatief |
| --- | --- | --- |
| Positieve balanceringsenergie | Betaling door TSB aan BSP | Betaling door BSP aan TSB |
| Negatieve balanceringsenergie | Betaling door BSP aan TSB | Betaling door TSB aan BSP |

Balanceringsenergieprijs is positief

Balanceringsenergieprijs is negatief

Positieve balanceringsenergie

Betaling door TSB aan BSP

Betaling door BSP aan TSB

Negatieve balanceringsenergie

Betaling door BSP aan TSB

Betaling door TSB aan BSP

Artikel 47

Balanceringsenergie voor het frequentieherstelproces

1.   Elke connecterende TSB berekent het geactiveerde volume balanceringsenergie voor het frequentieherstelproces en verrekent het met BSP's overeenkomstig leden 1 en 2 van artikel 45.

2.   De prijs, positief, nul of negatief, van het geactiveerde volume balanceringsenergie voor het frequentieherstelproces wordt overeenkomstig artikel 30 vastgesteld voor elke richting, zoals gedefinieerd in tabel 1.

Artikel 48

Balanceringsenergie voor het vervangingsreserveproces

1.   Elke connecterende TSB berekent het geactiveerde volume balanceringsenergie voor het vervangingsreserveproces en verrekent het met BSP's overeenkomstig leden 1 en 2 van artikel 45.

2.   De prijs, positief, nul of negatief, van het geactiveerde volume balanceringsenergie voor het frequentievervangingsproces wordt overeenkomstig artikel 30 vastgesteld voor elke richting, zoals gedefinieerd in tabel 1.

Artikel 49

Toewijzing van onbalansen aan BRP's

1.   Elke TSB berekent een onbalansaanpassing die moet worden toegepast op de betrokken BRP voor elke geactiveerde balanceringsenergiebieding.

2.   Voor onbalanszones waar verscheidene eindposities voor één BRP worden berekend overeenkomstig artikel 54, lid 3, kan een onbalansaanpassing worden berekend voor elke positie.

3.   Voor elke onbalansaanpassing bepaalt elke TSB het geactiveerde volume balanceringsenergie dat is berekend overeenkomstig artikel 45 en elk volume dat voor andere doeleinden dan balancering is geactiveerd.

HOOFDSTUK 3

Verrekening van energie-uitwisselingen tussen TSB's

Artikel 50

Beoogde energie-uitwisselingen

1.   Uiterlijk één jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op voor gemeenschappelijke verrekeningsregels die gelden voor alle beoogde energie-uitwisselingen die het resultaat zijn van één of meer van de onderstaande processen, overeenkomstig de artikelen 146, 147 en 148 van Verordening (EU) 2017/1485, voor elk van de volgende processen:

| a) | het vervangingsreserveproces; |
| --- | --- |

a)

het vervangingsreserveproces;

| b) | het frequentieherstelproces met manuele activering; |
| --- | --- |

b)

het frequentieherstelproces met manuele activering;

| c) | het frequentieherstelproces met automatische activering; |
| --- | --- |

c)

het frequentieherstelproces met automatische activering;

| d) | het onbalansnettingsproces. |
| --- | --- |

d)

het onbalansnettingsproces.

2.   Elke TSB-TSB-verrekeningsfunctie voert de verrekening uit overeenkomstig de verrekeningsregels van lid 1.

3.   Uiterlijk 18 maanden na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's die intentioneel energie uitwisselen binnen een synchrone zone een voorstel op voor gemeenschappelijke verrekeningsregels die gelden voor beoogde energie-uitwisselingen die het resultaat zijn van één of beide van de volgende factoren:

| a) | het frequentiebegrenzingsproces overeenkomstig artikel 142 van Verordening (EU) 2017/1485; |
| --- | --- |

a)

het frequentiebegrenzingsproces overeenkomstig artikel 142 van Verordening (EU) 2017/1485;

| b) | de rampingperiode overeenkomstig artikel 136 van Verordening (EU) 2017/1485. |
| --- | --- |

b)

de rampingperiode overeenkomstig artikel 136 van Verordening (EU) 2017/1485.

4.   Uiterlijk 18 maanden na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle asynchroon geconnecteerde TSB's die intentioneel energie uitwisselen tussen synchrone zones een voorstel op voor gemeenschappelijke verrekeningsregels die gelden voor beoogde energie-uitwisselingen die het resultaat zijn van één of beide van de volgende factoren:

| a) | het frequentiebegrenzingsproces voor het gegenereerde werkzame vermogen op het niveau van een synchrone zone, overeenkomstig de artikelen 172 en 173 van Verordening (EU) 2017/1485; |
| --- | --- |

a)

het frequentiebegrenzingsproces voor het gegenereerde werkzame vermogen op het niveau van een synchrone zone, overeenkomstig de artikelen 172 en 173 van Verordening (EU) 2017/1485;

| b) | rampingbeperkingen voor het gegenereerde werkzame vermogen op het niveau van een synchrone zone, overeenkomstig artikel 137 van Verordening (EU) 2017/1485. |
| --- | --- |

b)

rampingbeperkingen voor het gegenereerde werkzame vermogen op het niveau van een synchrone zone, overeenkomstig artikel 137 van Verordening (EU) 2017/1485.

5.   De gemeenschappelijke verrekeningsregels overeenkomstig lid 1 bevatten minstens het voorschrift dat de beoogde energie-uitwisseling moet worden berekend op basis van de volgende criteria:

| a) | met betrekking tot perioden waarover overeenstemming is bereikt tussen relevante TSB's; |
| --- | --- |

a)

met betrekking tot perioden waarover overeenstemming is bereikt tussen relevante TSB's;

| b) | per richting; |
| --- | --- |

b)

per richting;

| c) | als de integraal van de berekende vermogensuitwisseling gedurende de perioden overeenkomstig lid 5, onder a). |
| --- | --- |

c)

als de integraal van de berekende vermogensuitwisseling gedurende de perioden overeenkomstig lid 5, onder a).

6.   De gemeenschappelijke regels voor de verrekening van beoogde uitwisselingen van energie overeenkomstig lid 1, onder a), b) en c), houden rekening met:

| a) | alle balanceringsenergieprijzen die zijn vastgesteld overeenkomstig artikel 30, lid 1; |
| --- | --- |

a)

alle balanceringsenergieprijzen die zijn vastgesteld overeenkomstig artikel 30, lid 1;

| b) | de methodologie voor de prijsstelling van zoneoverschrijdende capaciteit die gebruikt wordt voor de uitwisseling van balanceringsenergie overeenkomstig artikel 30, lid 3. |
| --- | --- |

b)

de methodologie voor de prijsstelling van zoneoverschrijdende capaciteit die gebruikt wordt voor de uitwisseling van balanceringsenergie overeenkomstig artikel 30, lid 3.

7.   De gemeenschappelijke regels voor de verrekening van beoogde uitwisselingen van energie overeenkomstig lid 1, onder d), houden rekening met de methodologie voor de prijsstelling van zoneoverschrijdende capaciteit die gebruikt wordt voor de toepassing van het proces voor onbalansnetting overeenkomstig artikel 30, lid 3.

8.   Alle TSB's stellen een gecoördineerd mechanisme vast voor hun onderlinge aanpassingen van verrekeningen.

Artikel 51

Niet-beoogde energie-uitwisselingen

1.   Uiterlijk 18 maanden na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's van een synchrone zone een voorstel op voor gemeenschappelijke verrekeningsregels die gelden voor alle niet-beoogde energie-uitwisselingen. Het voorstel bevat de volgende eisen:

| a) | de prijs voor niet-beoogde uitwisselingen van energie die is afgenomen in de synchrone zone is een weergave van de prijzen voor geactiveerde opwaartse balanceringsenergie voor het frequentieherstelproces of vervangingsreserveproces voor deze synchrone zone; |
| --- | --- |

a)

de prijs voor niet-beoogde uitwisselingen van energie die is afgenomen in de synchrone zone is een weergave van de prijzen voor geactiveerde opwaartse balanceringsenergie voor het frequentieherstelproces of vervangingsreserveproces voor deze synchrone zone;

| b) | de prijs voor niet-beoogde uitwisselingen van energie die is geïnjecteerd in de synchrone zone is een weergave van de prijzen voor geactiveerde neerwaartse balanceringsenergie voor het frequentieherstelproces of vervangingsreserveproces voor deze synchrone zone. |
| --- | --- |

b)

de prijs voor niet-beoogde uitwisselingen van energie die is geïnjecteerd in de synchrone zone is een weergave van de prijzen voor geactiveerde neerwaartse balanceringsenergie voor het frequentieherstelproces of vervangingsreserveproces voor deze synchrone zone.

2.   Uiterlijk 18 maanden na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle asynchroon geconnecteerde TSB's een voorstel op voor gemeenschappelijke verrekeningsregels die gelden voor alle niet-beoogde energie-uitwisselingen tussen asynchroon geconnecteerde TSB's.

3.   De voorstellen voor gemeenschappelijke verrekeningsregels voor niet-beoogde energie-uitwisselingen tussen TSB's garanderen een eerlijke en gelijke verdeling van kosten en baten tussen TSB's.

4.   Alle TSB's stellen een gecoördineerd mechanisme vast voor onderlinge aanpassingen van verrekeningen.

HOOFDSTUK 4

Onbalansverrekening

Artikel 52

Onbalansverrekening

1.   Elke TSB of, voor zover relevant, elke derde partij verrekent in zijn programmeringszone of, voor zover van toepassing, programmeringszones, met elke BRP en voor elke periode voor onbalansverrekening overeenkomstig artikel 53, alle overeenkomstig de artikelen 49 en 54 berekende onbalansen tegen de passende onbalansprijzen die zijn berekend overeenkomstig artikel 55.

2.   Uiterlijk één jaar na de inwerkingtreding van deze verordening stellen alle TSB's een voorstel op om minstens het volgende verder te specificeren en te harmoniseren:

| a) | de berekening van een onbalansaanpassing overeenkomstig artikel 49 en de berekening van een positie, een onbalans en een toegewezen volume overeenkomstig een van de benaderingen van artikel 54, lid 3; |
| --- | --- |

a)

de berekening van een onbalansaanpassing overeenkomstig artikel 49 en de berekening van een positie, een onbalans en een toegewezen volume overeenkomstig een van de benaderingen van artikel 54, lid 3;

| b) | de belangrijkste componenten van de berekening van de onbalansprijs voor alle onbalansen overeenkomstig artikel 55, met inbegrip van, voor zover passend, de definitie van de waarde van vermeden activering van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves of vervangingsreserves; |
| --- | --- |

b)

de belangrijkste componenten van de berekening van de onbalansprijs voor alle onbalansen overeenkomstig artikel 55, met inbegrip van, voor zover passend, de definitie van de waarde van vermeden activering van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves of vervangingsreserves;

| c) | het gebruik van enkelvoudige prijsstelling voor alle onbalansen overeenkomstig artikel 55, waarbij één prijs wordt vastgesteld voor positieve onbalansen en negatieve onbalansen voor alle onbalansprijszones binnen een onbalansverrekeningsperiode, en |
| --- | --- |

c)

het gebruik van enkelvoudige prijsstelling voor alle onbalansen overeenkomstig artikel 55, waarbij één prijs wordt vastgesteld voor positieve onbalansen en negatieve onbalansen voor alle onbalansprijszones binnen een onbalansverrekeningsperiode, en

| d) | de definitie van voorwaarden en een methodologie voor dubbele prijsstelling van alle onbalansen overeenkomstig artikel 55, waarbij één prijs wordt vastgesteld voor positieve onbalansen en één prijs voor negatieve onbalansen voor alle onbalansprijszones binnen een onbalansverrekeningsperiode; dit omvat:






  i) | de voorwaarden waaronder een TSB aan zijn relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG de toepassing van dubbele prijsstelling kan voorstellen, en de motivering die daarvoor moet worden verstrekt; |
| --- | --- | --- |

d)

de definitie van voorwaarden en een methodologie voor dubbele prijsstelling van alle onbalansen overeenkomstig artikel 55, waarbij één prijs wordt vastgesteld voor positieve onbalansen en één prijs voor negatieve onbalansen voor alle onbalansprijszones binnen een onbalansverrekeningsperiode; dit omvat:

i)

de voorwaarden waaronder een TSB aan zijn relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG de toepassing van dubbele prijsstelling kan voorstellen, en de motivering die daarvoor moet worden verstrekt;

| ii) | de methodologie voor de toepassing van dubbele prijsstelling. |
| --- | --- |

ii)

de methodologie voor de toepassing van dubbele prijsstelling.

3.   In het in lid 2 bedoelde voorstel kan een onderscheid worden gemaakt tussen self-dispatchingmodellen en centrale dispatchingmodellen.

4.   In het in lid 2 bedoelde voorstel is bepaald dat het uiterlijk 18 maanden na de goedkeuring door alle relevante regulerende instanties overeenkomstig artikel 5, lid 2, ten uitvoer moet worden gelegd.

Artikel 53

Onbalansverrekeningsperiode

1.   Uiterlijk drie jaar na de inwerkingtreding van deze verordening passen alle TSB's de onbalansverrekeningsperiode van 15 minuten toe in alle programmeringszones, waarbij zij erop toezien dat alle grenzen van de markttijdseenheid samenvallen met de grenzen van de onbalansverrekeningsperiode.

2.   De TSB's van een synchrone zone kunnen gezamenlijk verzoeken om een uitzondering op de in lid 1 vastgestelde eis.

3.   Als de relevante regulerende instanties van een synchrone zone een vrijstelling toekennen van de in lid 1 bedoelde eis, voeren zij, op gezamenlijk verzoek van de TSB's in de desbetreffende programmeringszone of op eigen initiatief, in samenwerking met het Agentschap en minstens om de drie jaar een kosten-batenanalyse uit van de harmonisering van de onbalansverrekeningsperiode in en tussen synchrone zones.

Artikel 54

Onbalansberekening

1.   Elke TSB berekent in zijn programmeringszone(s), voor zover passend, de eindpositie, het toegewezen volume, de onbalansaanpassing en de onbalans:

| a) | voor elke BRP; |
| --- | --- |

a)

voor elke BRP;

| b) | voor elke onbalansverrekeningsperiode; |
| --- | --- |

b)

voor elke onbalansverrekeningsperiode;

| c) | in elke onbalanszone. |
| --- | --- |

c)

in elke onbalanszone.

2.   De onbalanszone is gelijk aan de programmeringszone, behalve in het geval van een centraal dispatchingmodel; in dat geval kan de onbalanszone een deel zijn van de programmeringszone.

3.   Zolang het voorstel overeenkomstig artikel 52, lid 2, niet ten uitvoer wordt gelegd, berekent elke TSB de eindpositie van een BRP via één van de volgende benaderingen:

| a) | de BRP heeft één eindpositie die gelijk is aan de som van zijn externe commerciële handelsprogramma's en interne commerciële handelsprogramma's; |
| --- | --- |

a)

de BRP heeft één eindpositie die gelijk is aan de som van zijn externe commerciële handelsprogramma's en interne commerciële handelsprogramma's;

| b) | de BRP heeft twee eindposities: de eerste is gelijk aan de som van zijn externe commerciële handelsprogramma's en interne commerciële handelsprogramma's voor productie en de tweede is gelijk aan de som van zijn externe commerciële handelsprogramma's en interne commerciële handelsprogramma's voor verbruik; |
| --- | --- |

b)

de BRP heeft twee eindposities: de eerste is gelijk aan de som van zijn externe commerciële handelsprogramma's en interne commerciële handelsprogramma's voor productie en de tweede is gelijk aan de som van zijn externe commerciële handelsprogramma's en interne commerciële handelsprogramma's voor verbruik;

| c) | in een centraal dispatchingmodel kan een BRP per onbalanszone meerdere eindposities hebben die gelijk zijn aan opwekkingsprogramma's van productie-installaties of verbruiksprogramma's van verbruikersinstallaties. |
| --- | --- |

c)

in een centraal dispatchingmodel kan een BRP per onbalanszone meerdere eindposities hebben die gelijk zijn aan opwekkingsprogramma's van productie-installaties of verbruiksprogramma's van verbruikersinstallaties.

4.   Elke TSB stelt de regels vast voor:

| a) | het berekenen van de eindpositie; |
| --- | --- |

a)

het berekenen van de eindpositie;

| b) | het vaststellen van het toegewezen volume; |
| --- | --- |

b)

het vaststellen van het toegewezen volume;

| c) | het vaststellen van de onbalansaanpassing overeenkomstig artikel 49; |
| --- | --- |

c)

het vaststellen van de onbalansaanpassing overeenkomstig artikel 49;

| d) | het berekenen van de onbalans; |
| --- | --- |

d)

het berekenen van de onbalans;

| e) | het eisen van de herberekening van de onbalans door een BRP. |
| --- | --- |

e)

het eisen van de herberekening van de onbalans door een BRP.

5.   Het toegewezen volume wordt niet berekend voor een BRP die geen injecties of afnames bestrijkt.

6.   In een onbalans wordt de omvang en richting van de verrekening tussen de BRP en de TSB aangegeven; een onbalans kan een van de volgende hebben:

| a) | een negatief teken, dat wijst op een tekort van een BRP; |
| --- | --- |

a)

een negatief teken, dat wijst op een tekort van een BRP;

| b) | een positief teken, dat wijst op een overschot van een BRP. |
| --- | --- |

b)

een positief teken, dat wijst op een overschot van een BRP.

Artikel 55

Onbalansprijs

1.   Elke TSB stelt de regels vast voor het berekenen van de onbalansprijs, die positief, nul of negatief kan zijn, zoals bepaald in tabel 2:

Tabel 2

Betaling voor onbalans

| | Onbalansprijs is positief | Onbalansprijs is negatief |
| --- | --- | --- |
| Positieve onbalans | Betaling door TSB aan BRP | Betaling door BRP aan TSB |
| Negatieve onbalans | Betaling door BRP aan TSB | Betaling door TSB aan BRP |

Onbalansprijs is positief

Onbalansprijs is negatief

Positieve onbalans

Betaling door TSB aan BRP

Betaling door BRP aan TSB

Negatieve onbalans

Betaling door BRP aan TSB

Betaling door TSB aan BRP

2.   De overeenkomstig lid 1 opgestelde regels bevatten een definitie van de waarde van de vermeden activering van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves of vervangingsreserves.

3.   Elke TSB stelt de onbalansprijs vast voor:

| a) | elke onbalansverrekeningsperiode; |
| --- | --- |

a)

elke onbalansverrekeningsperiode;

| b) | zijn onbalansprijszones; |
| --- | --- |

b)

zijn onbalansprijszones;

| c) | elke onbalansrichting. |
| --- | --- |

c)

elke onbalansrichting.

4.   De onbalansprijs voor negatieve onbalansen mag niet lager zijn dan een van de volgende:

| a) | de gewogen gemiddelde prijs voor positieve geactiveerde balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en vervangingsreserves; |
| --- | --- |

a)

de gewogen gemiddelde prijs voor positieve geactiveerde balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en vervangingsreserves;

| b) | de waarde van de vermeden activering van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves of vervangingsreserves, in het geval tijdens de onbalansverrekeningsperiode geen activering van balanceringsenergie heeft plaatsgevonden. |
| --- | --- |

b)

de waarde van de vermeden activering van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves of vervangingsreserves, in het geval tijdens de onbalansverrekeningsperiode geen activering van balanceringsenergie heeft plaatsgevonden.

5.   De onbalansprijs voor positieve onbalansen mag niet hoger zijn dan een van de volgende:

| a) | de gewogen gemiddelde prijs voor negatieve geactiveerde balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en vervangingsreserves; |
| --- | --- |

a)

de gewogen gemiddelde prijs voor negatieve geactiveerde balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en vervangingsreserves;

| b) | de waarde van de vermeden activering van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves of vervangingsreserves, in het geval tijdens de onbalansverrekeningsperiode geen activering van balanceringsenergie heeft plaatsgevonden. |
| --- | --- |

b)

de waarde van de vermeden activering van balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves of vervangingsreserves, in het geval tijdens de onbalansverrekeningsperiode geen activering van balanceringsenergie heeft plaatsgevonden.

6.   In het geval zowel de positieve als de negatieve balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves of vervangingsreserves is geactiveerd tijdens dezelfde onbalansverrekeningsperiode, wordt de onbalansverrekeningsprijs voor positieve onbalansen en negatieve onbalansen bepaald op basis van minstens één van de beginselen van leden 4 en 5.

HOOFDSTUK 5

Verrekening van balanceringscapaciteit

Artikel 56

Inkoop in een programmeringszone

1.   Elke TSB van een programmeringszone die gebruikmaakt van balanceringscapaciteitsbiedingen stelt regels op voor de verrekening van minstens frequentieherstelreserves en vervangingsreserves overeenkomstig de eisen van artikel 32.

2.   Elke TSB van een programmeringszone die gebruik maakt van balanceringscapaciteitsbiedingen verrekent minstens alle aangekochte frequentieherstelreserves en vervangingsreserves overeenkomstig de eisen van artikel 32.

Artikel 57

Inkoop buiten een programmeringszone

1.   Alle TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen, stellen regels op voor de verrekening van aangekochte balanceringscapaciteit overeenkomstig de artikelen 33 en 35.

2.   Alle TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen, verrekenen samen de aangekochte balanceringscapaciteit via de in artikel 33 bedoelde TSB-TSB-verrekeningsfunctie. TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen op basis van een TSB-BSP-model verrekenen de aangekochte balanceringscapaciteit overeenkomstig artikel 35.

3.   Alle TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen, stellen regels op voor de verrekening van de toewijzing van zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel IV.

4.   Alle TSB's die balanceringscapaciteit uitwisselen, verrekenen de toegewezen zoneoverschrijdende capaciteit overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel IV.

TITEL VI

ALGORITME

Artikel 58

Balanceringsalgoritmen

1.   In de voorstellen overeenkomstig de artikelen 19, 20 en 21 stellen alle TSB's algoritmen op die de activeringsoptimaliseringsfuncties moeten gebruiken voor de activering van balanceringsenergiebiedingen. Die algoritmen:

| a) | zijn in overeenstemming met de methode voor de activering van balanceringsenergiebiedingen overeenkomstig artikel 29; |
| --- | --- |

a)

zijn in overeenstemming met de methode voor de activering van balanceringsenergiebiedingen overeenkomstig artikel 29;

| b) | zijn in overeenstemming met de methode voor de prijsstelling van balanceringsenergie overeenkomstig artikel 30; |
| --- | --- |

b)

zijn in overeenstemming met de methode voor de prijsstelling van balanceringsenergie overeenkomstig artikel 30;

| c) | houden rekening met de beschrijving van het onbalansnettingsproces en het proces voor grensoverschrijdende activering overeenkomstig deel IV, titel III, van Verordening (EU) 2017/1485. |
| --- | --- |

c)

houden rekening met de beschrijving van het onbalansnettingsproces en het proces voor grensoverschrijdende activering overeenkomstig deel IV, titel III, van Verordening (EU) 2017/1485.

2.   In het voorstel overeenkomstig artikel 22 stellen alle TSB's een algoritme op dat moet worden gebruikt door het onbalansnettingsproces. Dit algoritme beperkt de tegenactivering van balanceringshulpbronnen tot een minimum door het onbalansnettingsproces uit te voeren overeenkomstig deel IV van Verordening (EU) 2017/1485.

3.   In het voorstel overeenkomstig artikel 33 stellen twee of meer TSB's die balanceringsenergie uitwisselen algoritmen op die de functies voor de optimalisering van capaciteitsinkoop moeten gebruiken voor de inkoop van balanceringscapaciteitsbiedingen. Die algoritmen:

| a) | beperken de algemene inkoopkosten van alle gezamenlijk aangekochte balanceringscapaciteit tot een minimum; |
| --- | --- |

a)

beperken de algemene inkoopkosten van alle gezamenlijk aangekochte balanceringscapaciteit tot een minimum;

| b) | houden rekening met de beschikbaarheid van zoneoverschrijdende capaciteit, met inbegrip van eventuele kosten voor de levering ervan, voor zover van toepassing. |
| --- | --- |

b)

houden rekening met de beschikbaarheid van zoneoverschrijdende capaciteit, met inbegrip van eventuele kosten voor de levering ervan, voor zover van toepassing.

4.   Alle overeenkomstig dit artikel opgestelde algoritmen:

| a) | zijn in overeenstemming met de beperkingen inzake operationele veiligheid; |
| --- | --- |

a)

zijn in overeenstemming met de beperkingen inzake operationele veiligheid;

| b) | houden rekening met technische beperkingen en beperkingen van het netwerk; |
| --- | --- |

b)

houden rekening met technische beperkingen en beperkingen van het netwerk;

| c) | houden in voorkomend geval rekening met de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit. |
| --- | --- |

c)

houden in voorkomend geval rekening met de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit.

TITEL VII

RAPPORTAGE

Artikel 59

Europees verslag over de integratie van balanceringsmarkten

1.   ENTSO-E publiceert een Europees verslag waarin de nadruk wordt gelegd op de monitoring, beschrijving en analyse van de tenuitvoerlegging van deze verordening, en waarin verslag wordt uitgebracht over de voortgang die geboekt is met betrekking tot de integratie van balanceringsmarkten in Europa, waarbij de vertrouwelijkheid van informatie overeenkomstig artikel 11 in acht wordt genomen.

2.   Het formaat van het verslag varieert als volgt:

| a) | twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening en vervolgens om de twee jaar wordt een gedetailleerd verslag gepubliceerd; |
| --- | --- |

a)

twee jaar na de inwerkingtreding van deze verordening en vervolgens om de twee jaar wordt een gedetailleerd verslag gepubliceerd;

| b) | drie jaar na de inwerkingtreding van deze verordening en vervolgens om de twee jaar wordt een kortere versie van het verslag gepubliceerd, teneinde de voortgang te toetsen en de prestatie-indicatoren te actualiseren. |
| --- | --- |

b)

drie jaar na de inwerkingtreding van deze verordening en vervolgens om de twee jaar wordt een kortere versie van het verslag gepubliceerd, teneinde de voortgang te toetsen en de prestatie-indicatoren te actualiseren.

3.   In het in lid 2, onder a), bedoelde verslag:

| a) | wordt het harmoniserings- en integratieproces beschreven en geanalyseerd, alsook de voortgang die geboekt is met betrekking tot de harmonisering en integratie van balanceringsmarkten via de toepassing van deze verordening; |
| --- | --- |

a)

wordt het harmoniserings- en integratieproces beschreven en geanalyseerd, alsook de voortgang die geboekt is met betrekking tot de harmonisering en integratie van balanceringsmarkten via de toepassing van deze verordening;

| b) | wordt de status van de implementatieprojecten overeenkomstig deze verordening beschreven; |
| --- | --- |

b)

wordt de status van de implementatieprojecten overeenkomstig deze verordening beschreven;

| c) | wordt de verenigbaarheid tussen de implementatieprojecten beoordeeld en worden mogelijke ontwikkelingen onderzocht die een risico vormen voor toekomstige integratie; |
| --- | --- |

c)

wordt de verenigbaarheid tussen de implementatieprojecten beoordeeld en worden mogelijke ontwikkelingen onderzocht die een risico vormen voor toekomstige integratie;

| d) | wordt de ontwikkeling van het uitwisselen van balanceringscapaciteit en het delen van reserves geanalyseerd en wordt een beschrijving gegeven van mogelijke belemmeringen, voorwaarden en acties om het uitwisselen van balanceringscapaciteit en het delen van reserves verder te verbeteren; |
| --- | --- |

d)

wordt de ontwikkeling van het uitwisselen van balanceringscapaciteit en het delen van reserves geanalyseerd en wordt een beschrijving gegeven van mogelijke belemmeringen, voorwaarden en acties om het uitwisselen van balanceringscapaciteit en het delen van reserves verder te verbeteren;

| e) | worden de bestaande uitwisselingen van balanceringsenergie beschreven en de mogelijke uitwisselingen van balanceringsenergie geanalyseerd; |
| --- | --- |

e)

worden de bestaande uitwisselingen van balanceringsenergie beschreven en de mogelijke uitwisselingen van balanceringsenergie geanalyseerd;

| f) | wordt een analyse gemaakt van de geschiktheid van standaardproducten in de context van de meest recente ontwikkelingen en evoluties van verschillende balanceringshulpbronnen en worden mogelijke verbeteringen van standaardproducten voorgesteld; |
| --- | --- |

f)

wordt een analyse gemaakt van de geschiktheid van standaardproducten in de context van de meest recente ontwikkelingen en evoluties van verschillende balanceringshulpbronnen en worden mogelijke verbeteringen van standaardproducten voorgesteld;

| g) | wordt nagegaan of er behoefte is aan verdere harmonisering van standaardproducten en worden de mogelijke gevolgen van niet-harmonisering voor de integratie van balanceringsmarkten onderzocht; |
| --- | --- |

g)

wordt nagegaan of er behoefte is aan verdere harmonisering van standaardproducten en worden de mogelijke gevolgen van niet-harmonisering voor de integratie van balanceringsmarkten onderzocht;

| h) | wordt het bestaan van specifieke producten beoordeeld, alsook de rechtvaardiging die TSB's geven voor deze producten en hun gevolgen voor de integratie van de balanceringsmarkten; |
| --- | --- |

h)

wordt het bestaan van specifieke producten beoordeeld, alsook de rechtvaardiging die TSB's geven voor deze producten en hun gevolgen voor de integratie van de balanceringsmarkten;

| i) | wordt de voortgang van de harmonisering van de belangrijkste kenmerken van onbalansverrekening beoordeeld, alsook de gevolgen en mogelijke verstoringen die te wijten zijn aan niet-harmonisering; |
| --- | --- |

i)

wordt de voortgang van de harmonisering van de belangrijkste kenmerken van onbalansverrekening beoordeeld, alsook de gevolgen en mogelijke verstoringen die te wijten zijn aan niet-harmonisering;

| j) | wordt verslag uitgebracht van de resultaten van de in artikel 61 bedoelde kosten-batenanalyse. |
| --- | --- |

j)

wordt verslag uitgebracht van de resultaten van de in artikel 61 bedoelde kosten-batenanalyse.

4.   ENTSO-E stelt prestatie-indicatoren op voor balanceringsmarkten, welke worden gebruikt in de verslagen. Deze prestatie-indicatoren vormen een weerspiegeling van:

| a) | de beschikbaarheid van balanceringsenergiebiedingen, met inbegrip van de biedingen van balanceringscapaciteit; |
| --- | --- |

a)

de beschikbaarheid van balanceringsenergiebiedingen, met inbegrip van de biedingen van balanceringscapaciteit;

| b) | de geldelijke winst en besparing door onbalansnetting, het uitwisselen van balanceringsdiensten en het delen van reserves; |
| --- | --- |

b)

de geldelijke winst en besparing door onbalansnetting, het uitwisselen van balanceringsdiensten en het delen van reserves;

| c) | de voordelen van het gebruik van standaardproducten; |
| --- | --- |

c)

de voordelen van het gebruik van standaardproducten;

| d) | de totale kosten van balancering; |
| --- | --- |

d)

de totale kosten van balancering;

| e) | de economische efficiëntie en betrouwbaarheid van de balanceringsmarkten; |
| --- | --- |

e)

de economische efficiëntie en betrouwbaarheid van de balanceringsmarkten;

| f) | de mogelijke inefficiënties en verstoringen op balanceringsmarkten; |
| --- | --- |

f)

de mogelijke inefficiënties en verstoringen op balanceringsmarkten;

| g) | de efficiëntieverliezen door specifieke producten; |
| --- | --- |

g)

de efficiëntieverliezen door specifieke producten;

| h) | het volume en de prijs van de voor balanceringsdoeleinden gebruikte balanceringsenergie, zowel beschikbare als geactiveerde, uit standaardproducten en specifieke producten; |
| --- | --- |

h)

het volume en de prijs van de voor balanceringsdoeleinden gebruikte balanceringsenergie, zowel beschikbare als geactiveerde, uit standaardproducten en specifieke producten;

| i) | de onbalansprijzen en systeemonbalansen; |
| --- | --- |

i)

de onbalansprijzen en systeemonbalansen;

| j) | de evolutie van de prijzen van balanceringsdiensten in de voorbije jaren; |
| --- | --- |

j)

de evolutie van de prijzen van balanceringsdiensten in de voorbije jaren;

| k) | de vergelijking van verwachte en gerealiseerde kosten en baten van alle toewijzingen van zoneoverschrijdende capaciteit voor balanceringsdoeleinden. |
| --- | --- |

k)

de vergelijking van verwachte en gerealiseerde kosten en baten van alle toewijzingen van zoneoverschrijdende capaciteit voor balanceringsdoeleinden.

5.   Alvorens een definitief verslag in te dienen, stelt ENTSO-E een voorstel voor een ontwerpverslag op. In dit voorstel worden ook de structuur, de inhoud en de prestatie-indicatoren gedefinieerd die in het verslag worden gebruikt. Het voorstel wordt ingediend bij het Agentschap, dat het recht heeft om binnen twee maanden na de indiening van het verslag wijzigingen te vragen.

6.   Het verslag overeenkomstig lid 2, onder a), bevat ook een samenvatting in het Engels van elk in artikel 60 bedoeld TSB-verslag over balancering.

7.   Het verslag moet uitgesplitste informatie en indicatoren bevatten voor elke programmeringszone, elke biedzonegrens of elk LFC-blok.

8.   ENTSO-E publiceert de verslagen op internet en dient ze uiterlijk zes maanden na het einde van het jaar waarop ze betrekking hebben in bij het Agentschap.

9.   Na het verstrijken van de termijnen voor het gebruik van de in artikel 19, lid 5, artikel 20, lid 6, artikel 21, lid 6, en artikel 22, lid 5, bedoelde Europese platforms toetsen alle TSB's de inhoud en publicatievoorwaarden van de verslagen. Op basis van het resultaat van die toetsing stelt het ENTSO-E een voorstel op voor een nieuwe structuur en een nieuw tijdschema voor de publicatie van de verslagen, en dient het dit in bij het Agentschap. Het Agentschap heeft het recht om drie maanden na de indiening van het voorstel wijzigingen te vragen.

Artikel 60

TSB-verslag over balancering

1.   Minstens om de twee jaar stelt elke TSB een verslag op over balancering in de voorgaande twee kalenderjaren, waarbij de vertrouwelijkheid van informatie overeenkomstig artikel 11 in acht wordt genomen.

2.   Dit verslag bevat:

| a) | informatie over de volumes beschikbare, aangekochte en gebruikte specifieke producten, en een rechtvaardiging van specifieke producten waarop de voorwaarden van artikel 26 van toepassing zijn; |
| --- | --- |

a)

informatie over de volumes beschikbare, aangekochte en gebruikte specifieke producten, en een rechtvaardiging van specifieke producten waarop de voorwaarden van artikel 26 van toepassing zijn;

| b) | een beknopte analyse van de dimensionering van reservecapaciteit, met inbegrip van de rechtvaardiging en verklaring voor de berekende eisen inzake reservecapaciteit; |
| --- | --- |

b)

een beknopte analyse van de dimensionering van reservecapaciteit, met inbegrip van de rechtvaardiging en verklaring voor de berekende eisen inzake reservecapaciteit;

| c) | een beknopte analyse van de optimale levering van reservecapaciteit, met inbegrip van de rechtvaardiging van het volume balanceringscapaciteit; |
| --- | --- |

c)

een beknopte analyse van de optimale levering van reservecapaciteit, met inbegrip van de rechtvaardiging van het volume balanceringscapaciteit;

| d) | een analyse van de kosten en baten, en de mogelijke inefficiënties en verstoringen van specifieke producten met betrekking tot concurrentie, marktversnippering, deelname van vraagrespons en hernieuwbare energiebronnen, integratie van balanceringsmarkten en neveneffecten voor andere elektriciteitsmarkten; |
| --- | --- |

d)

een analyse van de kosten en baten, en de mogelijke inefficiënties en verstoringen van specifieke producten met betrekking tot concurrentie, marktversnippering, deelname van vraagrespons en hernieuwbare energiebronnen, integratie van balanceringsmarkten en neveneffecten voor andere elektriciteitsmarkten;

| e) | een analyse van de mogelijkheden voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit en het delen van reserves; |
| --- | --- |

e)

een analyse van de mogelijkheden voor het uitwisselen van balanceringscapaciteit en het delen van reserves;

| f) | een verklaring en rechtvaardiging voor de inkoop van balanceringscapaciteit zonder uitwisselen van balanceringscapaciteit of delen van reserves; |
| --- | --- |

f)

een verklaring en rechtvaardiging voor de inkoop van balanceringscapaciteit zonder uitwisselen van balanceringscapaciteit of delen van reserves;

| g) | een analyse van de efficiëntie van de activeringsoptimaliseringsfuncties voor balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en, in voorkomend geval, voor balanceringsenergie uit vervangingsreserves. |
| --- | --- |

g)

een analyse van de efficiëntie van de activeringsoptimaliseringsfuncties voor balanceringsenergie uit frequentieherstelreserves en, in voorkomend geval, voor balanceringsenergie uit vervangingsreserves.

3.   Ofwel wordt het verslag over balancering in het Engels opgesteld, ofwel bevat het minstens een samenvatting in het Engels.

4.   Op basis van de vorige gepubliceerde verslagen heeft de relevante regulerende instantie overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG het recht om wijzigingen te vragen van de structuur en inhoud van het volgende TSB-verslag over balancering.

TITEL VIII

KOSTEN-BATENANALYSE

Artikel 61

Kosten-batenanalyse

1.   Wanneer TSB's een kosten-batenanalyse moeten uitvoeren overeenkomstig deze verordening, stellen zij de criteria en methodologie daarvoor vast en dienen deze uiterlijk zes maanden vóór de start van de kosten-batenanalyse in bij de relevante regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG. De relevante regulerende instanties zijn gemachtigd om samen wijzigingen te vragen van de criteria en methodologie.

2.   De kosten-batenanalyse houdt minstens rekening met:

| a) | de technische haalbaarheid; |
| --- | --- |

a)

de technische haalbaarheid;

| b) | de economische efficiëntie; |
| --- | --- |

b)

de economische efficiëntie;

| c) | het effect op de concurrentie en de integratie van balanceringsmarkten; |
| --- | --- |

c)

het effect op de concurrentie en de integratie van balanceringsmarkten;

| d) | de kosten en baten van de implementatie; |
| --- | --- |

d)

de kosten en baten van de implementatie;

| e) | het effect op de Europese en nationale balanceringskosten; |
| --- | --- |

e)

het effect op de Europese en nationale balanceringskosten;

| f) | het potentieel effect op de prijzen op de Europese elektriciteitsmarkten; |
| --- | --- |

f)

het potentieel effect op de prijzen op de Europese elektriciteitsmarkten;

| g) | het vermogen van TSB's en BRP's om hun verplichtingen na te komen; |
| --- | --- |

g)

het vermogen van TSB's en BRP's om hun verplichtingen na te komen;

| h) | het effect op marktpartijen in termen van aanvullende technische of IT-vereisten, beoordeeld in samenwerking met de betrokken belanghebbenden. |
| --- | --- |

h)

het effect op marktpartijen in termen van aanvullende technische of IT-vereisten, beoordeeld in samenwerking met de betrokken belanghebbenden.

3.   Alle betrokken TSB's dienen de resultaten van de kosten-batenanalyse in bij alle relevante regulerende instanties, samen met een gerechtvaardigd voorstel om eventuele in de kosten-batenanalyse vastgestelde problemen op te lossen.

TITEL IX

AFWIJKINGEN EN MONITORING

Artikel 62

Afwijkingen

1.   Een in artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG bedoelde regulerende instantie kan, op verzoek van een TSB of op eigen initiatief, de relevante TSB's toestaan af te wijken van één of meer bepalingen van deze verordening overeenkomstig leden 2 tot en met 12.

2.   Een TSB kan om afwijking van de volgende eisen verzoeken:

| a) | de termijnen tegen dewelke een TSB gebruik moet maken van de Europese platforms overeenkomstig artikel 19, lid 5, artikel 20, lid 6, artikel 21, lid 6, en artikel 22, lid 5; |
| --- | --- |

a)

de termijnen tegen dewelke een TSB gebruik moet maken van de Europese platforms overeenkomstig artikel 19, lid 5, artikel 20, lid 6, artikel 21, lid 6, en artikel 22, lid 5;

| b) | de definitie van de ISP-GCT in een centraal dispatchingmodel overeenkomstig artikel 24, lid 5, en de mogelijkheid om biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces te wijzigen overeenkomstig artikel 24, lid 6; |
| --- | --- |

b)

de definitie van de ISP-GCT in een centraal dispatchingmodel overeenkomstig artikel 24, lid 5, en de mogelijkheid om biedingen van het geïntegreerde programmeringsproces te wijzigen overeenkomstig artikel 24, lid 6;

| c) | het maximumvolume zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen op basis van een marktgebaseerd proces overeenkomstig artikel 41, lid 2, of op basis van een analyse van de economische efficiëntie overeenkomstig artikel 42, lid 2; |
| --- | --- |

c)

het maximumvolume zoneoverschrijdende capaciteit die is toegewezen op basis van een marktgebaseerd proces overeenkomstig artikel 41, lid 2, of op basis van een analyse van de economische efficiëntie overeenkomstig artikel 42, lid 2;

| d) | de harmonisering van de onbalansverrekeningsperiode overeenkomstig artikel 53, lid 1; |
| --- | --- |

d)

de harmonisering van de onbalansverrekeningsperiode overeenkomstig artikel 53, lid 1;

| e) | de implementatie van de eisen van de artikelen 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 54, 55, 56 en 57. |
| --- | --- |

e)

de implementatie van de eisen van de artikelen 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 54, 55, 56 en 57.

3.   Het afwijkingsproces moet transparant, niet-discriminerend, niet-vooringenomen en goed gedocumenteerd zijn en zijn gebaseerd op een met redenen omkleed verzoek.

4.   TSB's dienen een schriftelijk verzoek tot afwijking in bij de relevante regulerende instantie, uiterlijk zes maanden vóór de datum van toepassing van de bepalingen waarvan afwijking wordt gevraagd.

5.   Het afwijkingsverzoek bevat de volgende informatie:

| a) | de bepalingen waarvoor een afwijking wordt gevraagd; |
| --- | --- |

a)

de bepalingen waarvoor een afwijking wordt gevraagd;

| b) | de periode waarvoor de afwijking wordt gevraagd; |
| --- | --- |

b)

de periode waarvoor de afwijking wordt gevraagd;

| c) | een gedetailleerd plan en een gedetailleerd tijdschema waarin is aangegeven hoe de tenuitvoerlegging van de relevante bepalingen van deze verordening moet worden aangepakt en gegarandeerd na afloop van de afwijkingsperiode; |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerd plan en een gedetailleerd tijdschema waarin is aangegeven hoe de tenuitvoerlegging van de relevante bepalingen van deze verordening moet worden aangepakt en gegarandeerd na afloop van de afwijkingsperiode;

| d) | een beoordeling van de gevolgen van de gevraagde afwijking voor aangrenzende markten; |
| --- | --- |

d)

een beoordeling van de gevolgen van de gevraagde afwijking voor aangrenzende markten;

| e) | een beoordeling van de mogelijke risico's die de gevraagde afwijking inhoudt voor de integratie van balanceringsmarkten in heel Europa. |
| --- | --- |

e)

een beoordeling van de mogelijke risico's die de gevraagde afwijking inhoudt voor de integratie van balanceringsmarkten in heel Europa.

6.   Uiterlijk zes maanden na de dag waarop de relevante regulerende instantie een afwijkingsverzoek heeft ontvangen, neemt zij een besluit over dat verzoek. Vóór deze termijn verstrijkt, kan deze met drie maanden worden verlengd als de regulerende instantie nadere informatie vraagt aan de TSB die om de afwijking verzoekt. Deze aanvullende periode gaat in als alle informatie is ontvangen.

7.   De TSB die om de afwijking verzoekt, moet alle door de relevante regulerende instanties gevraagde aanvullende informatie binnen twee maanden na dat verzoek indienen. Als de TSB de gevraagde informatie niet binnen die termijn indient, wordt het afwijkingsverzoek geacht te zijn ingetrokken, tenzij:

| a) | de relevante regulerende instantie vóór het verstrijken van de termijn besluit een verlenging toe te kennen; |
| --- | --- |

a)

de relevante regulerende instantie vóór het verstrijken van de termijn besluit een verlenging toe te kennen;

| b) | de TSB vóór het verstrijken van de termijn de relevante regulerende instantie middels een met redenen omklede motivering ervan in kennis stelt dat het afwijkingsverzoek volledig is. |
| --- | --- |

b)

de TSB vóór het verstrijken van de termijn de relevante regulerende instantie middels een met redenen omklede motivering ervan in kennis stelt dat het afwijkingsverzoek volledig is.

8.   Bij de beoordeling van het afwijkingsverzoek of vóór de toekenning van een afwijking op eigen initiatief, houdt de relevante regulerende instantie rekening met de volgende aspecten:

| a) | de moeilijkheden in verband met de tenuitvoerlegging van de desbetreffende bepaling of bepalingen; |
| --- | --- |

a)

de moeilijkheden in verband met de tenuitvoerlegging van de desbetreffende bepaling of bepalingen;

| b) | de risico's en gevolgen van de desbetreffende bepaling of bepalingen voor de operationele veiligheid; |
| --- | --- |

b)

de risico's en gevolgen van de desbetreffende bepaling of bepalingen voor de operationele veiligheid;

| c) | de acties die zijn ondernomen om de tenuitvoerlegging van de desbetreffende bepaling of bepalingen te vergemakkelijken; |
| --- | --- |

c)

de acties die zijn ondernomen om de tenuitvoerlegging van de desbetreffende bepaling of bepalingen te vergemakkelijken;

| d) | de gevolgen van de niet-toepassing van de desbetreffende bepaling of bepalingen voor de non-discriminatie van en concurrentie met andere Europese marktdeelnemers, met name wat vraagrespons en hernieuwbare energiebronnen betreft; |
| --- | --- |

d)

de gevolgen van de niet-toepassing van de desbetreffende bepaling of bepalingen voor de non-discriminatie van en concurrentie met andere Europese marktdeelnemers, met name wat vraagrespons en hernieuwbare energiebronnen betreft;

| e) | het effect op de algemene economische efficiëntie en de slimme-netinfrastructuur; |
| --- | --- |

e)

het effect op de algemene economische efficiëntie en de slimme-netinfrastructuur;

| f) | de gevolgen voor andere programmeringszones en de algemene gevolgen voor het Europees marktintegratieproces. |
| --- | --- |

f)

de gevolgen voor andere programmeringszones en de algemene gevolgen voor het Europees marktintegratieproces.

9.   De relevante regulerende instantie stelt een met redenen omkleed besluit op met betrekking tot een verzoek om afwijking of een op eigen initiatief toegekende afwijking. Als de relevante regulerende instantie een afwijking toekent, specificeert zij de duur ervan. De afwijking mag slechts één keer en voor een maximumperiode van twee jaar worden toegekend, behalve voor de afwijkingen in lid 2, onder c) en d), die tot 1 januari 2025 mogen worden toegekend.

10.   De relevante regulerende instantie stelt de TSB, het Agentschap en de Europese Commissie in kennis van haar besluit. Het besluit wordt ook op de website van de relevante regulerende instantie gepubliceerd.

11.   De relevante regulerende instanties houden een register bij van alle afwijkingen die zij hebben verleend of geweigerd en verstrekken het Agentschap minstens om de zes maanden een geactualiseerd en geconsolideerd register, waarvan ook een exemplaar aan het ENTSO-E wordt bezorgd.

12.   Het register bevat met name:

| a) | de bepalingen waarvan afwijking wordt toegestaan of geweigerd; |
| --- | --- |

a)

de bepalingen waarvan afwijking wordt toegestaan of geweigerd;

| b) | de inhoud van de afwijking; |
| --- | --- |

b)

de inhoud van de afwijking;

| c) | de redenen voor het toestaan of weigeren van de afwijking; |
| --- | --- |

c)

de redenen voor het toestaan of weigeren van de afwijking;

| d) | de gevolgen van het toestaan van de afwijking. |
| --- | --- |

d)

de gevolgen van het toestaan van de afwijking.

Artikel 63

Toezicht

1.   Het ENTSO-E houdt toezicht op de tenuitvoerlegging van deze verordening overeenkomstig artikel 8, lid 8, van Verordening (EG) nr. 714/2009. Het toezicht op de tenuitvoerlegging van deze verordening door het ENTSO-E heeft betrekking op minstens de volgende punten:

| a) | de opstelling van het in artikel 59 bedoelde Europees verslag over de integratie van de balanceringsmarkt; |
| --- | --- |

a)

de opstelling van het in artikel 59 bedoelde Europees verslag over de integratie van de balanceringsmarkt;

| b) | de opstelling van een verslag over het toezicht op de tenuitvoerlegging van deze verordening, met inbegrip van het effect op de harmonisering van toepasselijke regels die tot doel hebben de marktintegratie te vergemakkelijken. |
| --- | --- |

b)

de opstelling van een verslag over het toezicht op de tenuitvoerlegging van deze verordening, met inbegrip van het effect op de harmonisering van toepasselijke regels die tot doel hebben de marktintegratie te vergemakkelijken.

2.   Uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van deze verordening dient het ENTSO-E ter advies bij het Agentschap een toezichtsverslag in over de verslagen die moeten worden opgesteld en alle actualiseringen daarvan.

3.   Uiterlijk twaalf maanden na de inwerkingtreding van deze verordening stelt het Agentschap, in samenwerking met het ENTSO-E, een lijst op met de relevante door het ENTSO-E aan het Agentschap mee te delen informatie overeenkomstig artikel 8, lid 9, en artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 714/2009. De lijst met relevante informatie kan worden geactualiseerd. Het ENTSO-E houdt een alomvattend, in gestandaardiseerd formaat opgesteld archief met digitale gegevens bij van de door het Agentschap opgevraagde informatie.

4.   Alle TSB's zenden het ENTSO-E de informatie toe die het nodig heeft om zijn in de leden 1 en 3 vastgestelde taken te vervullen.

5.   Op verzoek van het Agentschap en het ENTSO-E verstrekken marktdeelnemers en andere relevante organisaties voor de integratie van elektriciteitsbalanceringsmarkten het ENTSO-E de informatie die nodig is voor toezicht overeenkomstig leden 1 en 3, behalve voor informatie die reeds is verkregen door de relevante regulerende instanties overeenkomstig artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG, door het Agentschap of door het ENTSO-E in het kader van hun respectieve toezicht op de tenuitvoerlegging.

TITEL X

OVERGANGSBEPALINGEN EN SLOTBEPALINGEN

Artikel 64

Overgangsbepalingen voor Ierland en Noord-Ierland

Behalve wat de deelname aan de ontwikkeling van de voorwaarden of methodologieën betreft, waarvoor de in deze verordening gestelde respectieve termijnen gelden, zijn de eisen van deze verordening in Ierland en Noord-Ierland van toepassing met ingang van 31 december 2019.

Artikel 65

Inwerkingtreding

1.   Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

2.   Met betrekking tot de artikelen 14, 16, 17, 28, 32, 34, 35, 36, 44 tot en met 49, en 54 tot en met 57, wordt deze verordening één jaar na de inwerkingtreding ervan van toepassing.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 23 november 2017.

Voor de Commissie

De voorzitter

Jean-Claude JUNCKER

---

(1)  
  PB L 211 van 14.8.2009, blz. 15.

1

(2)  Verordening (EU) 2017/1485 van de Commissie van 2 augustus 2017 tot vaststelling van richtsnoeren betreffende het beheer van elektriciteitstransmissiesystemen (PB L 220 van 25.8.2017, blz. 1).

2

(3)  Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot intrekking van Richtlijn 2003/54/EG (PB L 211 van 14.8.2009, blz. 55).

3

(4)  Verordening (EG) nr. 713/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 tot oprichting van een Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators (PB L 211 van 14.8.2009, blz. 1).

4

(5)  Verordening (EU) nr. 543/2013 van de Commissie van 14 juni 2013 betreffende de toezending en publicatie van gegevens inzake de elektriciteitsmarkten en houdende wijziging van bijlage I bij Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 163 van 15.6.2013, blz. 1).

5

(6)  Verordening (EU) 2015/1222 van de Commissie van 24 juli 2015 tot vaststelling van richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing en congestiebeheer (PB L 197 van 25.7.2015, blz. 24).

6

(7)  Verordening (EU) 2016/631 van de Commissie van 14 april 2016 tot vaststelling van een netcode betreffende eisen voor de aansluiting van elektriciteitsproducenten op het net (PB L 112 van 27.4.2016, blz. 1).

7

(8)  Verordening (EU) 2016/1388 van de Commissie van 17 augustus 2016 tot vaststelling van een netcode betreffende eisen voor de aansluiting van elektriciteitsproducenten op het net (PB L 223 van 18.8.2016, blz. 10).

8

(9)  Verordening (EU) 2016/1447 van de Commissie van 26 augustus 2016 tot vaststelling van een netcode betreffende eisen voor de aansluiting op het net van hoogspanningsgelijkstroomsystemen en op gelijkstroom aangesloten power park modules (PB L 241 van 8.9.2016, blz. 1).

9

(10)  Verordening (EU) 2016/1719 van de Commissie van 26 september 2016 tot vaststelling van een netcode betreffende eisen voor de aansluiting van elektriciteitsproducenten op het net (PB L 259 van 27.9.2016, blz. 42).

10

(11)  Verordening (EU) 2017/2196 van de Commissie van 24 november 2017 tot vaststelling van een netcode voor de noodtoestand en het herstel van het elektriciteitsnet (zie bladzijde 54 van dit Publicatieblad).

11

---

| 28.11.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 312/54 |
| --- | --- | --- | --- |

28.11.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 312/54

---

VERORDENING (EU) 2017/2196 VAN DE COMMISSIE

van 24 november 2017

tot vaststelling van een netcode voor de noodtoestand en het herstel van het elektriciteitsnet

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende de voorwaarden voor toegang tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1228/2003 (1), en met name artikel 6, lid 11,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Een volledig operationele en geïnterconnecteerde interne markt voor energie is van essentieel belang voor de energievoorzieningszekerheid, de versterking van het concurrentievermogen en redelijke energieprijzen voor alle consumenten. |
| --- | --- |

(1)

Een volledig operationele en geïnterconnecteerde interne markt voor energie is van essentieel belang voor de energievoorzieningszekerheid, de versterking van het concurrentievermogen en redelijke energieprijzen voor alle consumenten.

| (2) | Krachtens Verordening (EG) nr. 714/2009 gelden niet-discriminerende regels voor toegang tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit met het oog op het waarborgen van de goede werking van de interne elektriciteitsmarkt. |
| --- | --- |

(2)

Krachtens Verordening (EG) nr. 714/2009 gelden niet-discriminerende regels voor toegang tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit met het oog op het waarborgen van de goede werking van de interne elektriciteitsmarkt.

| (3) | Verordening (EU) 2017/1485 (2) bevat geharmoniseerde systeembeheersvoorschriften voor transmissiesysteembeheerders („TSB's”), regionale veiligheidscoördinatoren („RVC's”), distributiesysteembeheerders („DSB's”) en significante netgebruikers („SNG's”). Hierin worden verschillende kritieke systeemtoestanden vastgesteld (normale toestand, alarmtoestand, noodtoestand, black-outtoestand en hersteltoestand). De verordening bevat ook voorschriften en beginselen ter handhaving van de voorwaarden om in de hele Unie de operationele veiligheid te waarborgen en ter bevordering van de coördinatie van het systeembeheer, voorschriften en beginselen voor operationele processen en planningsprocessen die nodig zijn om in te kunnen spelen op realtime-problemen met de operationele veiligheid, en voorschriften en beginselen voor belastingsfrequentiecontrole en -reserves in de hele Unie. |
| --- | --- |

(3)

Verordening (EU) 2017/1485 (2) bevat geharmoniseerde systeembeheersvoorschriften voor transmissiesysteembeheerders („TSB's”), regionale veiligheidscoördinatoren („RVC's”), distributiesysteembeheerders („DSB's”) en significante netgebruikers („SNG's”). Hierin worden verschillende kritieke systeemtoestanden vastgesteld (normale toestand, alarmtoestand, noodtoestand, black-outtoestand en hersteltoestand). De verordening bevat ook voorschriften en beginselen ter handhaving van de voorwaarden om in de hele Unie de operationele veiligheid te waarborgen en ter bevordering van de coördinatie van het systeembeheer, voorschriften en beginselen voor operationele processen en planningsprocessen die nodig zijn om in te kunnen spelen op realtime-problemen met de operationele veiligheid, en voorschriften en beginselen voor belastingsfrequentiecontrole en -reserves in de hele Unie.

| (4) | Een gemeenschappelijke reeks minimumvereisten en beginselen moet worden ontwikkeld voor de procedures en maatregelen die specifiek in de nood-, de black-out- en de hersteltoestand moeten worden verricht. |
| --- | --- |

(4)

Een gemeenschappelijke reeks minimumvereisten en beginselen moet worden ontwikkeld voor de procedures en maatregelen die specifiek in de nood-, de black-out- en de hersteltoestand moeten worden verricht.

| (5) | Hoewel elke TSB verantwoordelijk is voor de handhaving van de operationele veiligheid in zijn regelzone, is de veilige en efficiënte werking van het elektriciteitssysteem in de Unie een gedeelde taak van alle Europese TSB's, aangezien alle nationale systemen tot op zekere hoogte onderling verbonden zijn en een fout in een regelzone gevolgen zou kunnen hebben voor andere zones. De doeltreffende werking van het elektriciteitssysteem van de Unie vraagt ook om een nauwe samenwerking en coördinatie tussen belanghebbenden. |
| --- | --- |

(5)

Hoewel elke TSB verantwoordelijk is voor de handhaving van de operationele veiligheid in zijn regelzone, is de veilige en efficiënte werking van het elektriciteitssysteem in de Unie een gedeelde taak van alle Europese TSB's, aangezien alle nationale systemen tot op zekere hoogte onderling verbonden zijn en een fout in een regelzone gevolgen zou kunnen hebben voor andere zones. De doeltreffende werking van het elektriciteitssysteem van de Unie vraagt ook om een nauwe samenwerking en coördinatie tussen belanghebbenden.

| (6) | Daarom is het noodzakelijk geharmoniseerde voorschriften voor technische en organisatorische maatregelen vast te stellen om te voorkomen dat een uitvalsituatie in een nationaal systeem zich verspreidt of verergert en om te voorkomen dat de storing en black-outtoestand zich naar andere systemen uitbreiden. Het is ook nodig om geharmoniseerde procedures vast te stellen die TSB's moeten volgen om na de storing of black-outtoestand de alarmtoestand of normale toestand te herstellen. |
| --- | --- |

(6)

Daarom is het noodzakelijk geharmoniseerde voorschriften voor technische en organisatorische maatregelen vast te stellen om te voorkomen dat een uitvalsituatie in een nationaal systeem zich verspreidt of verergert en om te voorkomen dat de storing en black-outtoestand zich naar andere systemen uitbreiden. Het is ook nodig om geharmoniseerde procedures vast te stellen die TSB's moeten volgen om na de storing of black-outtoestand de alarmtoestand of normale toestand te herstellen.

| (7) | Elke TSB moet een systeembeschermingsplan en een herstelplan uitwerken door middel van een driestappenaanpak: een ontwerpfase, bestaande uit het opstellen van de gedetailleerde inhoud van het plan; een uitvoeringsfase, bestaande uit de ontwikkeling en installatie van de nodige middelen en diensten voor de activering van het plan, en een activeringsfase, bestaande uit de operationele toepassing van een of meer maatregelen uit het plan. |
| --- | --- |

(7)

Elke TSB moet een systeembeschermingsplan en een herstelplan uitwerken door middel van een driestappenaanpak: een ontwerpfase, bestaande uit het opstellen van de gedetailleerde inhoud van het plan; een uitvoeringsfase, bestaande uit de ontwikkeling en installatie van de nodige middelen en diensten voor de activering van het plan, en een activeringsfase, bestaande uit de operationele toepassing van een of meer maatregelen uit het plan.

| (8) | Met de harmonisering van de voorschriften voor de vaststelling van de systeembeschermings- en herstelplannen door de respectieve TSB's moet de algehele efficiëntie van deze plannen op Unieniveau worden gegarandeerd. |
| --- | --- |

(8)

Met de harmonisering van de voorschriften voor de vaststelling van de systeembeschermings- en herstelplannen door de respectieve TSB's moet de algehele efficiëntie van deze plannen op Unieniveau worden gegarandeerd.

| (9) | De TSB's moeten ervoor zorgen dat de continuïteit van de energietransacties in nood-, black-out of hersteltoestanden wordt gegarandeerd en dat de opschorting van de marktactiviteiten slechts een laatste redmiddel is. Er moeten duidelijke, objectieve en geharmoniseerde voorwaarden worden vastgesteld waaronder de transacties kunnen worden opgeschort en vervolgens opnieuw worden hersteld. |
| --- | --- |

(9)

De TSB's moeten ervoor zorgen dat de continuïteit van de energietransacties in nood-, black-out of hersteltoestanden wordt gegarandeerd en dat de opschorting van de marktactiviteiten slechts een laatste redmiddel is. Er moeten duidelijke, objectieve en geharmoniseerde voorwaarden worden vastgesteld waaronder de transacties kunnen worden opgeschort en vervolgens opnieuw worden hersteld.

| (10) | In een nood-, black-out- of hersteltoestand moet iedere TSB op verzoek steun verlenen aan een andere TSB, op voorwaarde dat het systeem van de steunverlenende TSB hierdoor niet in een nood- of black-outtoestand terechtkomt. |
| --- | --- |

(10)

In een nood-, black-out- of hersteltoestand moet iedere TSB op verzoek steun verlenen aan een andere TSB, op voorwaarde dat het systeem van de steunverlenende TSB hierdoor niet in een nood- of black-outtoestand terechtkomt.

| (11) | In lidstaten waar gebruik wordt gemaakt van openbare communicatiesystemen, moeten TSB's, DSB's, SNG's en aanbieders van hersteldiensten ernaar streven van hun respectieve aanbieder van communicatiediensten een prioritaire status inzake telecommunicatie te verkrijgen. |
| --- | --- |

(11)

In lidstaten waar gebruik wordt gemaakt van openbare communicatiesystemen, moeten TSB's, DSB's, SNG's en aanbieders van hersteldiensten ernaar streven van hun respectieve aanbieder van communicatiediensten een prioritaire status inzake telecommunicatie te verkrijgen.

| (12) | Op 20 juli 2015 heeft het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators (hierna „het Agentschap” genoemd) aanbevolen dat de Commissie een netcode voor de balancering van elektriciteit vaststelt, met inachtneming van de in Aanbeveling nr. 3/2015 van het Agentschap bepaalde eisen. |
| --- | --- |

(12)

Op 20 juli 2015 heeft het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators (hierna „het Agentschap” genoemd) aanbevolen dat de Commissie een netcode voor de balancering van elektriciteit vaststelt, met inachtneming van de in Aanbeveling nr. 3/2015 van het Agentschap bepaalde eisen.

| (13) | Er zijn, in aanvulling op de algemene bepalingen van Verordening (EU) 2017/1485, specifieke voorschriften nodig om de informatie-uitwisseling en de communicatie tijdens een nood-, black-out- of hersteltoestand, alsook de beschikbaarheid van cruciale instrumenten en voorzieningen die nodig zijn voor de exploitatie en het herstel van het systeem, te garanderen. |
| --- | --- |

(13)

Er zijn, in aanvulling op de algemene bepalingen van Verordening (EU) 2017/1485, specifieke voorschriften nodig om de informatie-uitwisseling en de communicatie tijdens een nood-, black-out- of hersteltoestand, alsook de beschikbaarheid van cruciale instrumenten en voorzieningen die nodig zijn voor de exploitatie en het herstel van het systeem, te garanderen.

| (14) | Deze verordening is vastgesteld op basis van Verordening (EG) nr. 714/2009, vult die verordening aan en vormt er een integraal onderdeel van. Verwijzingen in andere rechtshandelingen naar Verordening (EG) nr. 714/2009 moeten worden begrepen als eveneens verwijzend naar de onderhavige verordening. |
| --- | --- |

(14)

Deze verordening is vastgesteld op basis van Verordening (EG) nr. 714/2009, vult die verordening aan en vormt er een integraal onderdeel van. Verwijzingen in andere rechtshandelingen naar Verordening (EG) nr. 714/2009 moeten worden begrepen als eveneens verwijzend naar de onderhavige verordening.

| (15) | De maatregelen van deze verordening zijn in overeenstemming met het advies van het in artikel 23, lid 1, van Verordening (EG) nr. 714/2009 bedoelde comité, |
| --- | --- |

(15)

De maatregelen van deze verordening zijn in overeenstemming met het advies van het in artikel 23, lid 1, van Verordening (EG) nr. 714/2009 bedoelde comité,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

HOOFDSTUK I

ALGEMENE BEPALINGEN

Artikel 1

Onderwerp

Om de operationele veiligheid te waarborgen, de verspreiding of verergering van een incident tegen te gaan en aldus een wijdverbreide storing en black-outtoestand te vermijden, en om het elektriciteitssysteem efficiënt en snel te herstellen in geval van een nood- of black-outtoestand, wordt bij deze verordening een netcode vastgesteld met gedetailleerde voorschriften inzake:

| a) | het beheer van de nood-, black-out- en hersteltoestanden door de TSB's; |
| --- | --- |

a)

het beheer van de nood-, black-out- en hersteltoestanden door de TSB's;

| b) | de coördinatie van het systeembeheer in de gehele Unie in nood-, black-out- en hersteltoestanden; |
| --- | --- |

b)

de coördinatie van het systeembeheer in de gehele Unie in nood-, black-out- en hersteltoestanden;

| c) | de simulaties en tests ter waarborging van het betrouwbare, efficiënte en snelle herstel van geïnterconnecteerde transmissiesystemen in nood- of black-outtoestand naar normale toestand; |
| --- | --- |

c)

de simulaties en tests ter waarborging van het betrouwbare, efficiënte en snelle herstel van geïnterconnecteerde transmissiesystemen in nood- of black-outtoestand naar normale toestand;

| d) | de instrumenten en inrichtingen ter waarborging van het betrouwbare, efficiënte en snelle herstel van geïnterconnecteerde transmissiesystemen in nood- of black-outtoestand naar normale toestand. |
| --- | --- |

d)

de instrumenten en inrichtingen ter waarborging van het betrouwbare, efficiënte en snelle herstel van geïnterconnecteerde transmissiesystemen in nood- of black-outtoestand naar normale toestand.

Artikel 2

Toepassingsgebied

1.   Deze verordening is van toepassing op TSB's, DSB's, SNG's, aanbieders van beschermingsdiensten, aanbieders van hersteldiensten, bij de balancering betrokken partijen, aanbieders van balanceringsdiensten, benoemde elektriciteitsmarktbeheerders („NEMO”) en andere entiteiten die overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 van de Commissie (3) en Verordening (EU) 2016/1719 van de Commissie (4) zijn aangewezen om marktfuncties te vervullen.

2.   Deze verordening is met name van toepassing op de volgende SNG's:

| a) | bestaande en nieuwe elektriciteitsproductie-eenheden van type C en D overeenkomstig de criteria van artikel 5 van Verordening (EU) 2016/631 van de Commissie (5); |
| --- | --- |

a)

bestaande en nieuwe elektriciteitsproductie-eenheden van type C en D overeenkomstig de criteria van artikel 5 van Verordening (EU) 2016/631 van de Commissie (5);

| b) | bestaande en nieuwe elektriciteitsproductie-eenheden van type B overeenkomstig de criteria van artikel 5 van Verordening (EU) 2016/631, indien deze zijn aangemerkt als SNG's overeenkomstig artikel 11, lid 4, en artikel 23, lid 4; |
| --- | --- |

b)

bestaande en nieuwe elektriciteitsproductie-eenheden van type B overeenkomstig de criteria van artikel 5 van Verordening (EU) 2016/631, indien deze zijn aangemerkt als SNG's overeenkomstig artikel 11, lid 4, en artikel 23, lid 4;

| c) | bestaande en nieuwe transmissiegekoppelde verbruikersinstallaties; |
| --- | --- |

c)

bestaande en nieuwe transmissiegekoppelde verbruikersinstallaties;

| d) | bestaande en nieuwe transmissiegekoppelde gesloten distributiesystemen; |
| --- | --- |

d)

bestaande en nieuwe transmissiegekoppelde gesloten distributiesystemen;

| e) | aanbieders van het redispatchen van elektriciteitsproductie-eenheden of verbruikersinstallaties door middel van aggregatie en aanbieders van reserve werkzaam vermogen overeenkomstig titel 8 van Verordening (EU) 2017/1485, en |
| --- | --- |

e)

aanbieders van het redispatchen van elektriciteitsproductie-eenheden of verbruikersinstallaties door middel van aggregatie en aanbieders van reserve werkzaam vermogen overeenkomstig titel 8 van Verordening (EU) 2017/1485, en

| f) | bestaande en nieuwe hoogspanningsgelijkstroomsystemen („HVDC”) en op gelijkstroom aangesloten power park modules overeenkomstig de criteria van artikel 4, lid 1, van Verordening (EU) 2016/1447 van de Commissie (6). |
| --- | --- |

f)

bestaande en nieuwe hoogspanningsgelijkstroomsystemen („HVDC”) en op gelijkstroom aangesloten power park modules overeenkomstig de criteria van artikel 4, lid 1, van Verordening (EU) 2016/1447 van de Commissie (6).

3.   Deze verordening is van toepassing op bestaande en nieuwe elektriciteitsproductie-eenheden van het type A overeenkomstig de criteria van artikel 5 van Verordening (EU) 2016/631, op andere dan in lid 2, onder b), bedoelde bestaande en nieuwe elektriciteitsproductie-eenheden van het type B, alsook op bestaande en nieuwe verbruiksinstallaties, gesloten distributiesystemen en derden die vraagsturing leveren, indien zij kunnen worden gekwalificeerd als aanbieders van beschermingsdiensten of van hersteldiensten overeenkomstig artikel 4, lid 4.

4.   Elektriciteitsproductie-eenheden van de types A en B als bedoeld in lid 3, verbruikersinstallaties en gesloten distributiesystemen die vraagsturing verstrekken, kunnen aan de vereisten van deze verordening voldoen, hetzij direct hetzij indirect via een derde partij, onder de overeenkomstig artikel 4, lid 4, vastgestelde voorwaarden.

5.   Deze verordening is van toepassing op energieopslageenheden van een SNG, aanbieder van beschermingsdiensten of aanbieder van hersteldiensten die kunnen worden gebruikt om het systeem te balanceren, mits zij in de systeembeschermingsplannen, in de herstelplannen of in het relevante dienstencontract als zodanig zijn aangemerkt.

6.   Deze verordening is van toepassing op alle transmissiesystemen, distributiesystemen en interconnecties in de Unie, met uitzondering van transmissiesystemen en distributiesystemen of delen van transmissiesystemen en distributiesystemen van eilanden van lidstaten waarvan de systemen niet synchroon worden beheerd met de synchrone zone van Continentaal Europa, Groot-Brittannië, Noordelijk Europa, Ierland en Noord-Ierland of de Baltische staten, voor zover deze niet-synchrone exploitatie niet voortvloeit uit een storing.

7.   In lidstaten met meer dan één TSB is deze verordening van toepassing op alle TSB's van die lidstaat. Wanneer een TSB geen functie uitoefent die betrekking heeft op één of meer verplichtingen van deze verordening, kunnen de lidstaten bepalen dat de verantwoordelijkheid om aan die verplichtingen te voldoen wordt toegewezen aan één of meer andere, specifieke TSB's.

8.   De TSB's van Litouwen, Letland en Estland zijn vrijgesteld van de toepassing van artikelen 15, 29 en 33, zo lang en voor zover zij in een synchrone modus werken in een synchrone zone waarin niet alle landen aan de wetgeving van de Unie zijn onderworpen, tenzij anders bepaald in een samenwerkingsovereenkomst met TSB's in derde landen die als basis dient voor hun samenwerking met betrekking tot veilig systeembeheer overeenkomstig artikel 10.

Artikel 3

Definities

Voor de toepassing van deze verordening gelden de definities van artikel 2 van Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad (7), artikel 2 van Verordening (EG) nr. 714/2009, artikel 2 van Verordening (EU) nr. 543/2013 van de Commissie (8), artikel 2 van Verordening (EU) 2015/1222, artikel 2 van Verordening (EU) 2016/631, artikel 2 van Verordening (EU) 2016/1388 van de Commissie (9), artikel 2 van Verordening (EU) 2016/1447, artikel 2 van Verordening (EU) 2016/1719 en artikel 2 van Verordening (EU) 2017/1485.

7

8

9

Bovendien wordt verstaan onder:

1)   „aanbieders van beschermingsdiensten”: rechtspersoon met een wettelijke of contractuele verplichting om een dienst te verlenen die bijdraagt aan één of meer maatregelen van het systeembeschermingsplan;

„aanbieders van beschermingsdiensten”

2)   „aanbieders van hersteldiensten”: rechtspersoon met een wettelijke of contractuele verplichting om een dienst te verlenen die bijdraagt aan één of meer maatregelen van het herstelplan;

„aanbieders van hersteldiensten”

3)   „significante netgebruiker met hoge prioriteit”: significante netgebruiker waarvoor bijzondere voorwaarden gelden met betrekking tot afsluiting en spanningsherstel;

„significante netgebruiker met hoge prioriteit”

4)   „nettoverbruik”: nettowaarde van het werkzame vermogen vanaf een bepaald punt van het systeem, berekend als (belasting — productie), meestal uitgedrukt in kilowatt (kW) of megawatt (MW), op een gegeven ogenblik of als gemiddelde over een bepaald tijdsinterval;

„nettoverbruik”

5)   „herstelplan”: alle technische en organisatorische maatregelen die noodzakelijk zijn om de normale toestand van het systeem te herstellen;

„herstelplan”

6)   „spanningsherstel”: opnieuw inschakelen van productie en belasting om de afgesloten delen van het systeem te activeren;

„spanningsherstel”

7)   „top-downspanningsherstelstrategie”: strategie die bijstand van andere TSB's vereist om delen van het systeem van een andere TSB te reactiveren;

„top-downspanningsherstelstrategie”

8)   „bottom-upspanningsherstelstrategie”: strategie waarbij een deel van het systeem van een TSB kan worden gereactiveerd zonder bijstand van andere TSB's;

„bottom-upspanningsherstelstrategie”

9)   „hersynchronisatie”: het synchroniseren en opnieuw koppelen van twee gesynchroniseerde gebieden op het hersynchronisatiepunt;

„hersynchronisatie”

10)   „frequentieleider”: de TSB die belast is met het beheer van de systeemfrequentie binnen een gesynchroniseerd gebied of een synchrone zone met het oog op het herstel van de nominale systeemfrequentie;

„frequentieleider”

11)   „gesynchroniseerd gebied”: het deel van een synchrone zone dat wordt beheerd door geïnterconnecteerde TSB's met een gemeenschappelijke systeemfrequentie en dat niet is gesynchroniseerd met de rest van de synchrone zone;

„gesynchroniseerd gebied”

12)   „hersynchronisatieleider”: de TSB die aangewezen is en verantwoordelijk is voor de hersynchronisatie van twee gesynchroniseerde gebieden;

„hersynchronisatieleider”

13)   „hersynchronisatiepunt”: apparaat dat wordt gebruikt om twee gesynchroniseerde gebieden met elkaar te verbinden, meestal een stroomonderbreker.

„hersynchronisatiepunt”

Artikel 4

Regelgevingsaspecten

1.   Bij de toepassing van deze verordening zorgen de lidstaten, regelgevende instanties, bevoegde entiteiten en systeembeheerders ervoor dat zij:

| a) | de beginselen van evenredigheid en niet-discriminatie toepassen; |
| --- | --- |

a)

de beginselen van evenredigheid en niet-discriminatie toepassen;

| b) | de transparantie waarborgen; |
| --- | --- |

b)

de transparantie waarborgen;

| c) | optimaliseren wat betreft de hoogste totale efficiëntie en laagste totale kosten voor alle betrokken partijen; |
| --- | --- |

c)

optimaliseren wat betreft de hoogste totale efficiëntie en laagste totale kosten voor alle betrokken partijen;

| d) | erop toezien dat de TSB's bij het waarborgen van de veiligheid en stabiliteit van het netwerk zo veel mogelijk gebruikmaken van marktwerking; |
| --- | --- |

d)

erop toezien dat de TSB's bij het waarborgen van de veiligheid en stabiliteit van het netwerk zo veel mogelijk gebruikmaken van marktwerking;

| e) | de technische en juridische beperkingen, alsook deze met betrekking tot persoonlijke veiligheid en beveiliging, naleven; |
| --- | --- |

e)

de technische en juridische beperkingen, alsook deze met betrekking tot persoonlijke veiligheid en beveiliging, naleven;

| f) | de aan de relevante TSB toegewezen verantwoordelijkheid respecteren om de systeemveiligheid te waarborgen, inclusief als vereist bij de nationale wetgeving; |
| --- | --- |

f)

de aan de relevante TSB toegewezen verantwoordelijkheid respecteren om de systeemveiligheid te waarborgen, inclusief als vereist bij de nationale wetgeving;

| g) | de relevante DSB's raadplegen en rekening houden met de potentiële effecten op hun systemen, en |
| --- | --- |

g)

de relevante DSB's raadplegen en rekening houden met de potentiële effecten op hun systemen, en

| h) | rekening houden met de overeengekomen Europese normen en technische specificaties. |
| --- | --- |

h)

rekening houden met de overeengekomen Europese normen en technische specificaties.

2.   Iedere TSB zal de desbetreffende regelgevende instantie in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG de volgende voorstellen ter goedkeuring voorleggen:

| a) | de voorwaarden om op te treden als aanbieder van beschermingsdiensten op contractbasis, overeenkomstig lid 4; |
| --- | --- |

a)

de voorwaarden om op te treden als aanbieder van beschermingsdiensten op contractbasis, overeenkomstig lid 4;

| b) | de voorwaarden om op te treden als aanbieder van hersteldiensten op contractbasis, overeenkomstig lid 4; |
| --- | --- |

b)

de voorwaarden om op te treden als aanbieder van hersteldiensten op contractbasis, overeenkomstig lid 4;

| c) | de lijst van SNG's die verantwoordelijk zijn voor de toepassing op hun installaties van de maatregelen die voortvloeien uit de verplichte eisen bedoeld in Verordeningen (EU) 2016/631, (EU) 2016/1388 en (EU) 2016/1447 en/of nationale wetgeving, en een lijst van door die SNG's toe te passen maatregelen zoals bepaald door de TSB's in artikel 11, lid 4, onder c), en artikel 23, lid 4, onder c); |
| --- | --- |

c)

de lijst van SNG's die verantwoordelijk zijn voor de toepassing op hun installaties van de maatregelen die voortvloeien uit de verplichte eisen bedoeld in Verordeningen (EU) 2016/631, (EU) 2016/1388 en (EU) 2016/1447 en/of nationale wetgeving, en een lijst van door die SNG's toe te passen maatregelen zoals bepaald door de TSB's in artikel 11, lid 4, onder c), en artikel 23, lid 4, onder c);

| d) | de lijst van in artikel 11, lid 4, onder d), en artikel 23, lid 4, onder d), bedoelde significante netgebruikers met hoge prioriteit of de beginselen die voor de vaststelling daarvan worden toegepast, en de voorwaarden voor het ontkoppelen en reactiveren van netgebruikers met hoge prioriteit, tenzij dit door de nationale wetgeving van lidstaten is bepaald; |
| --- | --- |

d)

de lijst van in artikel 11, lid 4, onder d), en artikel 23, lid 4, onder d), bedoelde significante netgebruikers met hoge prioriteit of de beginselen die voor de vaststelling daarvan worden toegepast, en de voorwaarden voor het ontkoppelen en reactiveren van netgebruikers met hoge prioriteit, tenzij dit door de nationale wetgeving van lidstaten is bepaald;

| e) | de overeenkomstig artikel 36, lid 1, opgestelde regels voor de opschorting en het herstel van marktactiviteiten; |
| --- | --- |

e)

de overeenkomstig artikel 36, lid 1, opgestelde regels voor de opschorting en het herstel van marktactiviteiten;

| f) | specifieke regels voor onbalansverrekening en verrekening van balanceringsenergie in het geval van opschorting van marktactiviteiten, overeenkomstig artikel 39, lid 1; |
| --- | --- |

f)

specifieke regels voor onbalansverrekening en verrekening van balanceringsenergie in het geval van opschorting van marktactiviteiten, overeenkomstig artikel 39, lid 1;

| g) | het testplan, overeenkomstig artikel 43, lid 2. |
| --- | --- |

g)

het testplan, overeenkomstig artikel 43, lid 2.

3.   Indien een lidstaat dit zo heeft bepaald, kunnen de in lid 2, onder a) t/m d) en onder g), bedoelde voorstellen ter goedkeuring worden voorgelegd aan een andere instantie dan de regelgevende instantie. Regelgevende instanties en overeenkomstig dit lid door de lidstaten aangewezen instanties nemen binnen zes maanden na de datum van indiening door de TSB een besluit over de in lid 2 bedoelde voorstellen.

4.   De voorwaarden om op te treden als aanbieder van beschermingsdiensten en als aanbieder van hersteldiensten worden ofwel in het nationale rechtskader of op contractuele basis vastgesteld. Indien deze op contractuele basis worden vastgesteld, werkt elke TSB uiterlijk op 18 december 2018 een voorstel voor de desbetreffende voorwaarden uit, waarin ten minste het volgende wordt bepaald:

| a) | de kenmerken van de aan te bieden dienst; |
| --- | --- |

a)

de kenmerken van de aan te bieden dienst;

| b) | de mogelijkheid tot en voorwaarden voor aggregatie, en |
| --- | --- |

b)

de mogelijkheid tot en voorwaarden voor aggregatie, en

| c) | wat aanbieders van hersteldiensten betreft, de beoogde geografische spreiding van energiebronnen met black-start- en eilandbedrijfgeschiktheid. |
| --- | --- |

c)

wat aanbieders van hersteldiensten betreft, de beoogde geografische spreiding van energiebronnen met black-start- en eilandbedrijfgeschiktheid.

5.   Uiterlijk op 18 december 2018 stelt elke TSB de regulerende autoriteit of de door de lidstaat aangewezen instantie in kennis van het overeenkomstig artikel 11 uitgewerkte systeembeschermingsplan en het overeenkomstig artikel 23 uitgewerkte herstelplan, of ten minste van de volgende elementen van deze plannen:

| a) | de doelstellingen van het systeembeschermingsplan en het herstelplan, met inbegrip van de te beheren fenomenen of op te lossen situaties; |
| --- | --- |

a)

de doelstellingen van het systeembeschermingsplan en het herstelplan, met inbegrip van de te beheren fenomenen of op te lossen situaties;

| b) | de voorwaarden voor de activering van de maatregelen van het systeembeschermingsplan en het herstelplan; |
| --- | --- |

b)

de voorwaarden voor de activering van de maatregelen van het systeembeschermingsplan en het herstelplan;

| c) | de motivering van elke maatregel, met een beschrijving van hoe deze bijdraagt tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het systeembeschermingsplan en het herstelplan, alsook de met de uitvoering van deze maatregelen belaste partij, en |
| --- | --- |

c)

de motivering van elke maatregel, met een beschrijving van hoe deze bijdraagt tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het systeembeschermingsplan en het herstelplan, alsook de met de uitvoering van deze maatregelen belaste partij, en

| d) | de op grond van de artikelen 11 en 23 vastgestelde termijnen voor de uitvoering van de maatregelen. |
| --- | --- |

d)

de op grond van de artikelen 11 en 23 vastgestelde termijnen voor de uitvoering van de maatregelen.

6.   Indien een TSB op grond van deze verordening vereist of gemachtigd is om eisen, voorwaarden of methodologieën te specificeren, vast te stellen of overeen te komen die niet moeten worden goedgekeurd overeenkomstig lid 2, kunnen de lidstaten met betrekking tot deze eisen, voorwaarden en methodologieën voorafgaande goedkeuring van de regelgevende instantie, de door de lidstaat aangewezen instantie of andere bevoegde instanties van de lidstaat vereisen.

7.   Indien een TSB van mening is dat een wijziging van de documenten, goedgekeurd overeenkomstig lid 3, noodzakelijk is, dan zijn de vereisten van de leden 2 tot en met 5 van toepassing op de voorgestelde wijziging. TSB's die een wijziging voorstellen, houden in voorkomend geval rekening met de legitieme verwachtingen van de eigenaars van elektriciteitsproductie-installaties, eigenaars van verbruikersinstallaties en andere betrokken partijen, op basis van de initieel gespecificeerde en overeengekomen eisen of methodologieën.

8.   Het staat iedere partij vrij om tegen een relevante systeembeheerder of TSB in verband met de uit deze verordening voortvloeiende verplichtingen of besluiten van die systeembeheerder of TSB een klacht in te dienen bij de regelgevende instantie die, handelend als geschillenbeslechtingsautoriteit, binnen twee maanden na ontvangst van de klacht een besluit neemt. Wanneer de regelgevende instantie aanvullende informatie opvraagt, kan die termijn met nog eens twee maanden worden verlengd. Met de instemming van de indiener van de klacht kan die verlengingsperiode nogmaals worden verlengd. Het besluit van de regelgevende instantie is bindend tenzij en totdat het in beroep wordt herroepen.

Artikel 5

Raadpleging en coördinatie

1.   Wanneer deze verordening voorschrijft dat een TSB de betrokken partijen raadpleegt over maatregelen die vooraf of in real time worden vastgesteld, is de volgende procedure van toepassing:

| a) | de TSB pleegt op zijn minst overleg met de partijen die volgens de artikelen van deze verordening verplicht moeten worden geraadpleegd; |
| --- | --- |

a)

de TSB pleegt op zijn minst overleg met de partijen die volgens de artikelen van deze verordening verplicht moeten worden geraadpleegd;

| b) | de TSB licht toe wat de motivering en doelstelling van de raadpleging en de te nemen beslissing zijn; |
| --- | --- |

b)

de TSB licht toe wat de motivering en doelstelling van de raadpleging en de te nemen beslissing zijn;

| c) | de TSB verzamelt alle relevante informatie en de beoordeling van de in punt a) vermelde partijen; |
| --- | --- |

c)

de TSB verzamelt alle relevante informatie en de beoordeling van de in punt a) vermelde partijen;

| d) | de TSB houdt naar behoren rekening met de standpunten, situaties en beperkingen van de geraadpleegde partijen; |
| --- | --- |

d)

de TSB houdt naar behoren rekening met de standpunten, situaties en beperkingen van de geraadpleegde partijen;

| e) | alvorens een besluit te nemen, verstrekt de TSB de geraadpleegde partijen een toelichting wat betreft de redenen waarom hun standpunten al dan niet worden gevolgd. |
| --- | --- |

e)

alvorens een besluit te nemen, verstrekt de TSB de geraadpleegde partijen een toelichting wat betreft de redenen waarom hun standpunten al dan niet worden gevolgd.

2.   Wanneer deze verordening voorschrijft dat een TSB de uitvoering van een reeks maatregelen in real time met meerdere partijen coördineert, is de volgende procedure van toepassing:

| a) | de TSB pleegt op zijn minst overleg met de partijen die volgens de artikelen van deze verordening in real time moeten worden gecoördineerd; |
| --- | --- |

a)

de TSB pleegt op zijn minst overleg met de partijen die volgens de artikelen van deze verordening in real time moeten worden gecoördineerd;

| b) | de TSB licht toe wat de motivering en doelstelling van de coördinatie en de te nemen maatregelen zijn; |
| --- | --- |

b)

de TSB licht toe wat de motivering en doelstelling van de coördinatie en de te nemen maatregelen zijn;

| c) | de TSB doet een eerste voorstel met betrekking tot de door elke partij te nemen maatregelen; |
| --- | --- |

c)

de TSB doet een eerste voorstel met betrekking tot de door elke partij te nemen maatregelen;

| d) | de TSB verzamelt alle relevante informatie en de beoordeling van de in punt a) vermelde partijen; |
| --- | --- |

d)

de TSB verzamelt alle relevante informatie en de beoordeling van de in punt a) vermelde partijen;

| e) | de TSB doet een definitief voorstel met betrekking tot de door elke partij te nemen maatregelen, naar behoren rekening houdend met de standpunten, situaties en beperkingen van de betrokken partijen, en stelt een termijn vast waarbinnen de partijen hun bezwaar tegen de door de TSB voorgestelde maatregelen kunnen uiten; |
| --- | --- |

e)

de TSB doet een definitief voorstel met betrekking tot de door elke partij te nemen maatregelen, naar behoren rekening houdend met de standpunten, situaties en beperkingen van de betrokken partijen, en stelt een termijn vast waarbinnen de partijen hun bezwaar tegen de door de TSB voorgestelde maatregelen kunnen uiten;

| f) | indien de betrokken partijen geen bezwaar maken tegen de uitvoering van de door de TSB voorgestelde maatregelen, voert elke partij, inclusief de TSB, de maatregel uit in overeenstemming met het voorstel; |
| --- | --- |

f)

indien de betrokken partijen geen bezwaar maken tegen de uitvoering van de door de TSB voorgestelde maatregelen, voert elke partij, inclusief de TSB, de maatregel uit in overeenstemming met het voorstel;

| g) | indien één of meer van de partijen zich binnen de vastgestelde termijn verzetten tegen de door de TSB voorgestelde maatregelen, legt de TSB de voorgestelde maatregel ter besluit voor aan de bevoegde instantie, vergezeld van een toelichting van de motivering en doelstellingen van de door de TSB voorgestelde maatregel, alsook van de evaluatie en de standpunten van de partijen; |
| --- | --- |

g)

indien één of meer van de partijen zich binnen de vastgestelde termijn verzetten tegen de door de TSB voorgestelde maatregelen, legt de TSB de voorgestelde maatregel ter besluit voor aan de bevoegde instantie, vergezeld van een toelichting van de motivering en doelstellingen van de door de TSB voorgestelde maatregel, alsook van de evaluatie en de standpunten van de partijen;

| h) | indien doorverwijzing naar de bevoegde autoriteit in real time niet mogelijk is, initieert de TSB een gelijkwaardige maatregel die geen of zo min mogelijk gevolgen heeft voor de partijen die hebben geweigerd de voorgestelde maatregel uit te voeren. |
| --- | --- |

h)

indien doorverwijzing naar de bevoegde autoriteit in real time niet mogelijk is, initieert de TSB een gelijkwaardige maatregel die geen of zo min mogelijk gevolgen heeft voor de partijen die hebben geweigerd de voorgestelde maatregel uit te voeren.

3.   Een partij kan weigeren maatregelen die door de TSB zijn voorgesteld in het kader van de in lid 2 beschreven coördinatieprocedure, in real time uit te voeren, indien zij aantoont dat de voorgestelde maatregel zou leiden tot de schending van een of meer technische beperkingen, juridische beperkingen, of beperkingen met betrekking tot persoonlijke veiligheid en beveiliging.

Artikel 6

Regionale coördinatie

1.   Bij het ontwerp van het systeembeschermingsplan overeenkomstig artikel 11 en van het herstelplan overeenkomstig artikel 23 of bij de evaluatie van zijn systeembeschermingsplan overeenkomstig artikel 50 en van zijn herstelplan overeenkomstig artikel 51, zorgt elke TSB ervoor dat ten minste de volgende maatregelen consistent zijn met de overeenkomstige maatregelen in de plannen van TSB's binnen zijn synchrone zone en in de plannen van naburige TSB's van een andere synchrone zone:

| a) | de ondersteuning en coördinatie tussen TSB's in noodtoestand, overeenkomstig artikel 14; |
| --- | --- |

a)

de ondersteuning en coördinatie tussen TSB's in noodtoestand, overeenkomstig artikel 14;

| b) | de frequentiebeheerprocedures, overeenkomstig artikel 18 en artikel 28, met uitzondering van de vaststelling van de richtfrequentie in het geval van bottom-upspanningsherstelstrategie voorafgaand aan de hersynchronisatie met het geïnterconnecteerde transmissiesysteem; |
| --- | --- |

b)

de frequentiebeheerprocedures, overeenkomstig artikel 18 en artikel 28, met uitzondering van de vaststelling van de richtfrequentie in het geval van bottom-upspanningsherstelstrategie voorafgaand aan de hersynchronisatie met het geïnterconnecteerde transmissiesysteem;

| c) | de procedure voor ondersteuning van het werkzame vermogen overeenkomstig artikel 21; |
| --- | --- |

c)

de procedure voor ondersteuning van het werkzame vermogen overeenkomstig artikel 21;

| d) | de top-downspanningsherstelstrategie, overeenkomstig artikel 27. |
| --- | --- |

d)

de top-downspanningsherstelstrategie, overeenkomstig artikel 27.

2.   De beoordeling van de samenhang tussen het systeembeschermingsplan en het herstelplan overeenkomstig lid 1 omvat de volgende taken:

| a) | de uitwisseling van informatie en gegevens over de in lid 1 bedoelde maatregelen tussen de betrokken TSB's; |
| --- | --- |

a)

de uitwisseling van informatie en gegevens over de in lid 1 bedoelde maatregelen tussen de betrokken TSB's;

| b) | de opsporing van onverenigbaarheden tussen de in lid 1 bedoelde maatregelen in de plannen van de betrokken TSB's; |
| --- | --- |

b)

de opsporing van onverenigbaarheden tussen de in lid 1 bedoelde maatregelen in de plannen van de betrokken TSB's;

| c) | de opsporing van mogelijke bedreigingen voor de operationele veiligheid in de capaciteitsberekeningsregio. Deze bedreigingen omvatten onder meer regionale storingen met een gemeenschappelijke oorzaak die significante gevolgen hebben voor de transmissiesystemen van de betrokken TSB's; |
| --- | --- |

c)

de opsporing van mogelijke bedreigingen voor de operationele veiligheid in de capaciteitsberekeningsregio. Deze bedreigingen omvatten onder meer regionale storingen met een gemeenschappelijke oorzaak die significante gevolgen hebben voor de transmissiesystemen van de betrokken TSB's;

| d) | de beoordeling van de doeltreffendheid van de in lid 1 bedoelde maatregelen van de systeembeschermings- en herstelplannen van de betrokken TSB's, met het oog op de beheersing van in punt c) bedoelde potentiële bedreigingen; |
| --- | --- |

d)

de beoordeling van de doeltreffendheid van de in lid 1 bedoelde maatregelen van de systeembeschermings- en herstelplannen van de betrokken TSB's, met het oog op de beheersing van in punt c) bedoelde potentiële bedreigingen;

| e) | de raadpleging van RVC's om de samenhang tussen de in lid 1 bedoelde maatregelen binnen de gehele synchrone zone in kwestie te beoordelen; |
| --- | --- |

e)

de raadpleging van RVC's om de samenhang tussen de in lid 1 bedoelde maatregelen binnen de gehele synchrone zone in kwestie te beoordelen;

| f) | de vaststelling van mitigatiemaatregelen in geval van onverenigbaarheden in systeembeschermings- en herstelplannen van de betrokken TSB's of in geval van ontbrekende maatregelen in systeembeschermings- en herstelplannen van de betrokken TSB's. |
| --- | --- |

f)

de vaststelling van mitigatiemaatregelen in geval van onverenigbaarheden in systeembeschermings- en herstelplannen van de betrokken TSB's of in geval van ontbrekende maatregelen in systeembeschermings- en herstelplannen van de betrokken TSB's.

3.   Uiterlijk op 18 december 2018 zendt elke TSB de in lid 1 bedoelde maatregelen door aan de desbetreffende RVC('s) die zijn ingesteld overeenkomstig artikel 77 van Verordening (EU) 2017/1485. Binnen drie maanden na voorlegging van de maatregelen stel(t)(len) de RVC('s) op basis van de in lid 2 vastgestelde criteria een technisch verslag op over de samenhang van de maatregelen. Elke TSB stelt eigen gekwalificeerde deskundigen beschikbaar om de RVC('s) bij te staan bij de voorbereiding van dit verslag.

4.   De RVC('s) zend(t)(en) onverwijld het in lid 3 bedoelde technische verslag toe aan alle betrokken TSB's, die dit op hun beurt doorsturen naar de relevante regelgevende autoriteiten, alsook naar het ENTSB voor elektriciteit voor de toepassing van artikel 52.

5.   Alle TSB's van elke capaciteitsberekeningsregio spreken af boven welke drempelwaarde de gevolgen van maatregelen van één of meer TSB's in de nood-, black-out- of hersteltoestand significant worden geacht voor andere TSB's binnen de capaciteitsberekeningsregio.

Artikel 7

Openbare raadpleging

1.   De relevante TSB's raadplegen de belanghebbenden, inclusief de bevoegde autoriteiten van elke lidstaat, over voorstellen waarvoor overeenkomstig de punten a), b), e), f) en g) van artikel 4, lid 2, goedkeuring moet worden verleend. De duur van de raadpleging bedraagt ten minste één maand.

2.   De relevante TSB's houden naar behoren rekening met de standpunten die de belanghebbenden tijdens de raadplegingen hebben geformuleerd, alvorens zij het ontwerpvoorstel indienen. In alle gevallen wordt een duidelijke verklaring voor het al dan niet overnemen van de standpunten van de belanghebbenden gegeven en wordt deze verklaring op tijdige wijze vóór of gelijktijdig met de publicatie van de voorstellen bekendgemaakt.

Artikel 8

Restitutie van kosten

1.   De kosten die door aan netwerktariefregulering onderworpen systeembeheerders worden gedragen en die voortvloeien uit de verplichtingen krachtens deze verordening, worden getoetst door de desbetreffende regulerende instanties in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG. Voor de als redelijk, efficiënt en evenredig beschouwde kosten vindt restitutie plaats via netwerktarieven of andere passende mechanismen.

2.   Wanneer daar door de relevante regulerende instanties om wordt verzocht, verstrekken de in lid 1 bedoelde systeembeheerders binnen een termijn van drie maanden na dit verzoek de informatie die vereist is om een toetsing van de gemaakte kosten mogelijk te maken.

Artikel 9

Vertrouwelijkheidsverplichtingen

1.   Alle uit hoofde van deze verordening ontvangen, uitgewisselde of doorgegeven vertrouwelijke informatie valt onder de in de leden 2, 3 en 4 omschreven voorwaarden betreffende het beroepsgeheim.

2.   Het beroepsgeheim geldt voor alle personen op wie het bepaalde in deze verordening van toepassing is.

3.   Vertrouwelijke informatie waarvan de in lid 2 bedoelde personen beroepshalve kennis krijgen, mag aan geen enkele andere persoon of instantie worden bekendgemaakt, onverlet de gevallen die onder de nationale wetgeving, onder de overige bepalingen van deze verordening of onder andere relevante wetgeving van de Unie vallen.

4.   Onverlet de gevallen die onder de nationale of Uniale wetgeving vallen, mogen regelgevende instanties en lichamen of personen die vertrouwelijke informatie in het kader van deze verordening ontvangen, deze informatie uitsluitend gebruiken voor het doel van uitoefening van hun functies uit hoofde van deze verordening.

Artikel 10

Overeenkomst met TSB's die niet aan deze verordening zijn gebonden

Wanneer een synchrone zone zowel TSB's in de Unie als TSB's in derde landen omvat, spannen alle Unie-TSB's in die synchrone zone zich in om uiterlijk op 18 juni 2019 met de TSB's in derde landen die niet aan deze verordening zijn gebonden een overeenkomst te sluiten die de grondslag vormt voor hun samenwerking inzake veilig systeembeheer en die afspraken omvat betreffende de naleving door de TSB's in derde landen van de verplichtingen uit hoofde van deze verordening.

HOOFDSTUK II

SYSTEEMBESCHERMINGSPLAN

DEEL 1

Algemene bepalingen

Artikel 11

Ontwerp van het systeembeschermingsplan

1.   Uiterlijk op 18 december 2018 ontwerpt elke TSB een systeembeschermingsplan in overleg met relevante DSB's, SNG's, nationale regelgevende instanties of instanties als bedoeld in artikel 4, lid 3, aangrenzende TSB's en de andere TSB's in zijn synchrone zone.

2.   Bij het ontwerp van zijn systeembeschermingsplan neemt iedere TSB ten minste het volgende in aanmerking:

| a) | de operationele veiligheidsgrenzen overeenkomstig artikel 25 van Verordening (EU) 2017/1485; |
| --- | --- |

a)

de operationele veiligheidsgrenzen overeenkomstig artikel 25 van Verordening (EU) 2017/1485;

| b) | het gedrag en de geschiktheden van belasting en productie in de synchrone zone; |
| --- | --- |

b)

het gedrag en de geschiktheden van belasting en productie in de synchrone zone;

| c) | de specifieke behoeften van de significante netgebruikers met hoge prioriteit van de op grond van lid 4, onder d), vastgestelde lijst, en |
| --- | --- |

c)

de specifieke behoeften van de significante netgebruikers met hoge prioriteit van de op grond van lid 4, onder d), vastgestelde lijst, en

| d) | de kenmerken van zijn transmissiesysteem en van de onderliggende systemen van de DSB's. |
| --- | --- |

d)

de kenmerken van zijn transmissiesysteem en van de onderliggende systemen van de DSB's.

3.   Het systeembeschermingsplan bevat ten minste de volgende bepalingen:

| a) | de voorwaarden waaronder het systeembeschermingsplan wordt geactiveerd in overeenstemming met artikel 13; |
| --- | --- |

a)

de voorwaarden waaronder het systeembeschermingsplan wordt geactiveerd in overeenstemming met artikel 13;

| b) | de door de TSB uit te vaardigen instructies voor het systeembeschermingsplan, en |
| --- | --- |

b)

de door de TSB uit te vaardigen instructies voor het systeembeschermingsplan, en

| c) | de maatregelen die onderworpen zijn aan realtimeraadpleging of -coördinatie met de aangewezen partijen. |
| --- | --- |

c)

de maatregelen die onderworpen zijn aan realtimeraadpleging of -coördinatie met de aangewezen partijen.

4.   Het systeembeschermingsplan bevat in het bijzonder het volgende:

| a) | een lijst van maatregelen die de TSB moet toepassen op zijn installaties; |
| --- | --- |

a)

een lijst van maatregelen die de TSB moet toepassen op zijn installaties;

| b) | een lijst van maatregelen die DSB's moeten toepassen en een lijst van de DSB's die verantwoordelijk zijn voor de toepassing van die maatregelen op hun installaties; |
| --- | --- |

b)

een lijst van maatregelen die DSB's moeten toepassen en een lijst van de DSB's die verantwoordelijk zijn voor de toepassing van die maatregelen op hun installaties;

| c) | een lijst van SNG's die verantwoordelijk zijn voor de toepassing op hun installaties van de maatregelen die voortvloeien uit de bindende voorschriften van de Verordeningen (EU) 2016/631, (EU) 2016/1388 en (EU) 2016/1447 of uit nationale wetgeving, en een lijst van door die SNG's toe te passen maatregelen; |
| --- | --- |

c)

een lijst van SNG's die verantwoordelijk zijn voor de toepassing op hun installaties van de maatregelen die voortvloeien uit de bindende voorschriften van de Verordeningen (EU) 2016/631, (EU) 2016/1388 en (EU) 2016/1447 of uit nationale wetgeving, en een lijst van door die SNG's toe te passen maatregelen;

| d) | een lijst van significante netgebruikers met hoge prioriteit en de voorwaarden voor hun ontkoppeling, en |
| --- | --- |

d)

een lijst van significante netgebruikers met hoge prioriteit en de voorwaarden voor hun ontkoppeling, en

| e) | de uitvoeringstermijnen voor elke maatregel van het systeembeschermingsplan. |
| --- | --- |

e)

de uitvoeringstermijnen voor elke maatregel van het systeembeschermingsplan.

5.   Het systeembeschermingsplan bevat ten minste de volgende technische en organisatorische maatregelen als bedoeld in deel 2 van hoofdstuk II:

| a) | systeembeschermingsregelingen, die ten minste bevatten:






  i) | automatische onderfrequentie-controleregelingen overeenkomstig artikel 15; |
| --- | --- | --- |

a)

systeembeschermingsregelingen, die ten minste bevatten:

i)

automatische onderfrequentie-controleregelingen overeenkomstig artikel 15;

| ii) | automatische overfrequentie-controleregelingen overeenkomstig artikel 16, en |
| --- | --- |

ii)

automatische overfrequentie-controleregelingen overeenkomstig artikel 16, en

| iii) | automatische regelingen tegen spanningsineenstorting overeenkomstig artikel 17; |
| --- | --- |

iii)

automatische regelingen tegen spanningsineenstorting overeenkomstig artikel 17;

| b) | procedures voor het systeembeschermingsplan, die ten minste bevatten:






  i) | de procedure voor frequentieafwijkingsbeheer overeenkomstig artikel 18; |
| --- | --- | --- |

b)

procedures voor het systeembeschermingsplan, die ten minste bevatten:

i)

de procedure voor frequentieafwijkingsbeheer overeenkomstig artikel 18;

| ii) | de procedure voor spanningsafwijkingsbeheer overeenkomstig artikel 19; |
| --- | --- |

ii)

de procedure voor spanningsafwijkingsbeheer overeenkomstig artikel 19;

| iii) | de procedure voor het beheer van de elektriciteitsstromen overeenkomstig artikel 20; |
| --- | --- |

iii)

de procedure voor het beheer van de elektriciteitsstromen overeenkomstig artikel 20;

| iv) | de procedure voor ondersteuning van het werkzame vermogen overeenkomstig artikel 21, en |
| --- | --- |

iv)

de procedure voor ondersteuning van het werkzame vermogen overeenkomstig artikel 21, en

| v) | de procedure voor manuele verbruiksontkoppeling overeenkomstig artikel 22. |
| --- | --- |

v)

de procedure voor manuele verbruiksontkoppeling overeenkomstig artikel 22.

6.   De maatregelen van het systeembeschermingsplan voldoen aan de volgende beginselen:

| a) | hun impact op systeemgebruikers is minimaal; |
| --- | --- |

a)

hun impact op systeemgebruikers is minimaal;

| b) | zij zijn economisch efficiënt; |
| --- | --- |

b)

zij zijn economisch efficiënt;

| c) | alleen de noodzakelijke maatregelen worden geactiveerd, en |
| --- | --- |

c)

alleen de noodzakelijke maatregelen worden geactiveerd, en

| d) | ze leiden niet tot een noodtoestand of black-outtoestand in het transmissiesysteem van de TSB of in de geïnterconnecteerde transmissiesystemen. |
| --- | --- |

d)

ze leiden niet tot een noodtoestand of black-outtoestand in het transmissiesysteem van de TSB of in de geïnterconnecteerde transmissiesystemen.

Artikel 12

Uitvoering van het systeembeschermingsplan

1.   Uiterlijk op 18 december 2019 past elke TSB die maatregelen van zijn systeembeschermingsplan toe die op het transmissiesysteem moeten worden toegepast. Hij handhaaft voortaan de toegepaste maatregelen.

2.   Uiterlijk op 18 december 2018 stelt elke TSB de op het transmissiesysteem aangesloten DSB's in kennis van de maatregelen, onder meer over de toepassingstermijnen, die moeten worden toegepast op:

| a) | de installaties van de DSB's overeenkomstig artikel 11, lid 4, of |
| --- | --- |

a)

de installaties van de DSB's overeenkomstig artikel 11, lid 4, of

| b) | de op hun distributiesystemen aangesloten installaties van de overeenkomstig artikel 11, lid 4, aangewezen SNG's, of |
| --- | --- |

b)

de op hun distributiesystemen aangesloten installaties van de overeenkomstig artikel 11, lid 4, aangewezen SNG's, of

| c) | de op hun distributiesystemen aangesloten installaties van aanbieders van beschermingsdiensten, of |
| --- | --- |

c)

de op hun distributiesystemen aangesloten installaties van aanbieders van beschermingsdiensten, of

| d) | de op hun distributiesystemen aangesloten installaties van DSB's. |
| --- | --- |

d)

de op hun distributiesystemen aangesloten installaties van DSB's.

3.   Uiterlijk op 18 december 2018 stelt elke TSB de overeenkomstig artikel 11, lid 4, onder c), aangewezen SNG's of de rechtsreeks op zijn transmissiesysteem aangesloten aanbieders van beschermingsdiensten in kennis van de op hun installaties toe te passen maatregelen, inclusief de toepassingstermijnen.

4.   Wanneer de nationale wetgeving daarin voorziet, stelt elke TSB rechtstreeks de overeenkomstig artikel 11, lid 4, onder c), aangewezen SNG's, de aanbieders van beschermingsdiensten of de op de distributiesystemen aangesloten DSB's in kennis van de op hun installaties toe te passen maatregelen, inclusief de toepassingstermijnen. Hij informeert de betrokken DSB over deze kennisgeving.

5.   Als een TSB overeenkomstig lid 2 een DSB informeert, stelt de DSB op zijn beurt de SNG's, de aanbieders van beschermingsdiensten en de op zijn distributiesysteem aangesloten DSB's onverwijld in kennis van de maatregelen van het systeembeschermingsplan dat zij op hun respectieve installaties moeten toepassen, waaronder de toepassingstermijnen.

6.   Elke in kennis gestelde DSB, SNG en aanbieder van beschermingsdiensten:

| a) | past de overeenkomstig dit artikel aangemelde maatregelen uiterlijk twaalf maanden na de datum van de kennisgeving toe; |
| --- | --- |

a)

past de overeenkomstig dit artikel aangemelde maatregelen uiterlijk twaalf maanden na de datum van de kennisgeving toe;

| b) | bevestigt de toepassing van de maatregelen aan de systeembeheerder die de kennisgeving heeft gedaan, die als hij niet de TSB is, op zijn beurt de bevestiging aan de TSB mededeelt, en |
| --- | --- |

b)

bevestigt de toepassing van de maatregelen aan de systeembeheerder die de kennisgeving heeft gedaan, die als hij niet de TSB is, op zijn beurt de bevestiging aan de TSB mededeelt, en

| c) | handhaaft de op zijn installaties toegepaste maatregelen. |
| --- | --- |

c)

handhaaft de op zijn installaties toegepaste maatregelen.

Artikel 13

Activering van het systeembeschermingsplan

1.   Elke TSB activeert de procedures van zijn systeembeschermingsplan overeenkomstig punt b) van artikel 11, lid 5, in coördinatie met de overeenkomstig artikel 11, lid 4, aangewezen DSB's en SNG's en met aanbieders van beschermingsdiensten.

2.   Naast de automatisch geactiveerde regelingen van het systeembeschermingsplan overeenkomstig punt a) van artikel 11, lid 5, activeert elke TSB een procedure van het systeembeschermingsplan wanneer:

| a) | het systeem in een noodtoestand is in overeenstemming met de in artikel 18, lid 3, van Verordening (EU) 2017/1485 vastgestelde criteria en er geen corrigerende maatregelen beschikbaar zijn om de infrastructuur te herstellen naar de normale toestand, of |
| --- | --- |

a)

het systeem in een noodtoestand is in overeenstemming met de in artikel 18, lid 3, van Verordening (EU) 2017/1485 vastgestelde criteria en er geen corrigerende maatregelen beschikbaar zijn om de infrastructuur te herstellen naar de normale toestand, of

| b) | de operationele veiligheid van het transmissiesysteem op basis van de analyse van de operationele veiligheid de activering van een maatregel van het systeembeschermingsplan overeenkomstig artikel 11, lid 5, vereist naast de beschikbare corrigerende maatregelen. |
| --- | --- |

b)

de operationele veiligheid van het transmissiesysteem op basis van de analyse van de operationele veiligheid de activering van een maatregel van het systeembeschermingsplan overeenkomstig artikel 11, lid 5, vereist naast de beschikbare corrigerende maatregelen.

3.   Elke overeenkomstig artikel 11, lid 4, aangewezen DSB en SNG en elke aanbieder van beschermingsdiensten voert overeenkomstig de procedures van het systeembeschermingsplan bedoeld in punt b) van artikel 11, lid 5, onverwijld de door de TSB volgens punt c) van artikel 11, lid 3, uitgevaardigde instructies van het systeembeschermingsplan uit.

4.   Elke TSB activeert in overleg met de betrokken TSB's de in artikel 11, lid 5, onder b), bedoelde procedures van zijn systeembeschermingsplan die een aanzienlijk grensoverschrijdend effect hebben.

Artikel 14

Bijstand en coördinatie tussen TSB's in noodtoestand

1.   Op verzoek van een TSB in noodtoestand verleent elke TSB via interconnectoren alle mogelijke bijstand aan de verzoekende TSB, op voorwaarde dat dit zijn transmissiesysteem of de geïnterconnecteerde transmissiesystemen niet in een noodtoestand of een black-outtoestand brengt.

2.   Wanneer de bijstand via gelijkstroominterconnectoren moet worden verleend, kan deze bestaan uit het verrichten van de volgende acties, rekening houdend met de technische kenmerken en de geschiktheid van het HVDC-systeem:

| a) | handelingen voor handmatige regeling van de transmissie van het werkzame vermogen om de TSB in noodtoestand te ondersteunen om elektriciteitsstromen binnen operationele veiligheidsgrenzen te brengen of frequentie van de naburige synchrone zone binnen de systeemfrequentiegrenzen voor de alarmtoestand gedefinieerd overeenkomstig artikel 18, lid 2, van Verordening (EU) 2017/1485 te brengen; |
| --- | --- |

a)

handelingen voor handmatige regeling van de transmissie van het werkzame vermogen om de TSB in noodtoestand te ondersteunen om elektriciteitsstromen binnen operationele veiligheidsgrenzen te brengen of frequentie van de naburige synchrone zone binnen de systeemfrequentiegrenzen voor de alarmtoestand gedefinieerd overeenkomstig artikel 18, lid 2, van Verordening (EU) 2017/1485 te brengen;

| b) | automatische controlefuncties van de transmissie van het werkzame vermogen op basis van de signalen en criteria bedoeld in artikel 13 van Verordening (EU) 2016/1447; |
| --- | --- |

b)

automatische controlefuncties van de transmissie van het werkzame vermogen op basis van de signalen en criteria bedoeld in artikel 13 van Verordening (EU) 2016/1447;

| c) | automatische frequentieregeling overeenkomstig de artikelen 15 tot en met 18 van Verordening (EU) 2016/1447 in geval van eilandbedrijf; |
| --- | --- |

c)

automatische frequentieregeling overeenkomstig de artikelen 15 tot en met 18 van Verordening (EU) 2016/1447 in geval van eilandbedrijf;

| d) | regeling van spanning en blindvermogen overeenkomstig artikel 24 van Verordening (EU) 2016/1447, en |
| --- | --- |

d)

regeling van spanning en blindvermogen overeenkomstig artikel 24 van Verordening (EU) 2016/1447, en

| e) | alle andere passende maatregelen. |
| --- | --- |

e)

alle andere passende maatregelen.

3.   Elke TSB kan overgaan tot handmatige ontkoppeling van een transmissiesysteemelement met een aanzienlijk grensoverschrijdend effect, met inbegrip van een interconnector, onder de volgende voorwaarden:

| a) | de TSB overlegt met naburige TSB's, en |
| --- | --- |

a)

de TSB overlegt met naburige TSB's, en

| b) | deze handeling brengt het overblijvende geïnterconnecteerde transmissiesysteem niet in een noodtoestand of een black-outtoestand. |
| --- | --- |

b)

deze handeling brengt het overblijvende geïnterconnecteerde transmissiesysteem niet in een noodtoestand of een black-outtoestand.

4.   Onverminderd lid 3 kan een TSB een transmissiesysteemelement met een aanzienlijk grensoverschrijdend effect, met inbegrip van een interconnector, zonder overleg handmatig ontkoppelen in uitzonderlijke omstandigheden die een schending van de operationele veiligheidsgrenzen inhouden, om te voorkomen dat de veiligheid van het personeel in gevaar komt of de installatie wordt beschadigd. Binnen 30 dagen na het incident stelt de TSB een verslag ten minste in het Engels op met een gedetailleerde toelichting over de motivering, de uitvoering en de effecten van deze handeling, legt hij dit voor aan de desbetreffende regelgevende instantie in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG en de aangrenzende TSB's en stelt hij het beschikbaar aan de aanmerkelijk getroffen systeemgebruikers.

DEEL 2

Maatregelen van het systeembeschermingsplan

Artikel 15

Automatische onderfrequentie-controleregeling

1.   De regeling voor automatische controle van de onderfrequentie van het systeembeschermingsplan omvat een regeling voor automatische ontkoppeling van verbruik bij lage frequentie en de instelling van de gelimiteerde frequentiegevoelige modus — onderfrequentie in de belastingfrequentieregelzone (LFC-zone) van de TSB.

2.   Bij de opzet van zijn systeembeschermingsplan zorgt elke TSB voor de activering van de gelimiteerde frequentiegevoelige modus — onderfrequentie voordat de regeling voor de automatische lagefrequentieverbruiksontkoppeling wordt geactiveerd, wanneer de frequentiegradiënt dit mogelijk maakt.

3.   Vóór de activering van de regeling voor automatische ontkoppeling van verbruik bij lage frequentie zorgt elke krachtens artikel 11, lid 4, aangewezen TSB en DSB ervoor dat als belasting functionerende op zijn systeem aangesloten energieopslageenheden:

| a) | automatisch overschakelen naar de opwekkingsmodus binnen de gestelde termijn en tot op een door de TSB in het systeembeschermingsplan vastgesteld instelpunt voor het opgewekte werkzame vermogen, of |
| --- | --- |

a)

automatisch overschakelen naar de opwekkingsmodus binnen de gestelde termijn en tot op een door de TSB in het systeembeschermingsplan vastgesteld instelpunt voor het opgewekte werkzame vermogen, of

| b) | wanneer de energieopslageenheid niet in staat is binnen de door de TSB in het systeembeschermingsplan gestelde termijn over te schakelen, de als belasting functionerende energieopslageenheid automatisch ontkoppelen. |
| --- | --- |

b)

wanneer de energieopslageenheid niet in staat is binnen de door de TSB in het systeembeschermingsplan gestelde termijn over te schakelen, de als belasting functionerende energieopslageenheid automatisch ontkoppelen.

4.   Elke TSB stelt in zijn systeembeschermingsplan de frequentiedrempels vast waarop de automatische overschakeling of ontkoppeling van energieopslageenheden moet plaatsvinden. Deze frequentiedrempels zijn lager dan of gelijk aan de in artikel 18, lid 3, van Verordening (EU) 2017/1485 vastgestelde systeemfrequentielimiet voor de noodtoestand en hoger dan de frequentielimiet voor het in de bijlage vastgestelde bindende startniveau voor verbruiksontkoppeling.

5.   Elke TSB stelt de regeling voor automatische verbruiksontkoppeling bij lage frequentie op in overeenstemming met de in de bijlage vastgestelde parameters voor belastingsafschakeling in real time. De regeling omvat de verbruiksontkoppeling op verschillende frequenties, gaande van een „bindend startniveau” tot een „bindend eindniveau” binnen een toepassingsbereik met inachtneming van een minimumaantal en een maximale omvang van de stappen. Het toepassingsbereik bepaalt de maximaal toelaatbare afwijking van het te ontkoppelen nettoverbruik, ten opzichte van het tegen een bepaalde frequentie te ontkoppelen nettodoelverbruik, berekend aan de hand van een lineaire interpolatie tussen de bindende start- en eindniveaus. Het toepassingsbereik biedt geen mogelijkheid tot ontkoppeling van minder nettoverbruik dan de hoeveelheid te ontkoppelen nettoverbruik op het bindende startniveau. Een stap kan niet als zodanig worden beschouwd indien er geen nettoverbruik wordt ontkoppeld wanneer deze stap wordt bereikt.

6.   Elke TSB of DSB installeert de relais die noodzakelijk zijn voor verbruiksontkoppeling bij lage frequentie rekening houdend met ten minste het gedrag van belasting en verspreide elektriciteitsopwekking.

7.   Bij de uitvoering van de regeling voor automatische verbruiksontkoppeling bij lage frequentie op grond van de kennisgeving in de zin van artikel 12, lid 2, onderneemt elke TSB of de DSB het volgende:

| a) | hij vermijdt een opzettelijke vertraging in te voeren naast de activeringstijd van de relais en vermogensschakelaars; |
| --- | --- |

a)

hij vermijdt een opzettelijke vertraging in te voeren naast de activeringstijd van de relais en vermogensschakelaars;

| b) | hij beperkt de ontkoppeling van de elektriciteitsproductie-eenheden tot een minimum, met name wanneer deze inertie leveren, en |
| --- | --- |

b)

hij beperkt de ontkoppeling van de elektriciteitsproductie-eenheden tot een minimum, met name wanneer deze inertie leveren, en

| c) | hij beperkt het risico dat de regeling leidt tot afwijkingen van de elektriciteitsstromen en van de spanning buiten operationele veiligheidsgrenzen. |
| --- | --- |

c)

hij beperkt het risico dat de regeling leidt tot afwijkingen van de elektriciteitsstromen en van de spanning buiten operationele veiligheidsgrenzen.

Indien een DSB niet aan de onder b) en c) vastgestelde vereisten kan voldoen, stelt hij de TSB daarvan in kennis en stelt hij voor welk vereiste wordt toegepast. De TSB bepaalt in overleg met de DSB de toepasselijke vereisten op basis van een gezamenlijke kosten-batenanalyse.

8.   De regeling voor automatische verbruiksontkoppeling bij lage frequentie van het systeembeschermingsplan kan voorzien in ontkoppeling van nettoverbruik op basis van de frequentiegradiënt, mits:

| a) | deze alleen wordt geactiveerd:






  i) | wanneer de frequentieafwijking hoger is dan de maximale frequentieafwijking in stationaire toestand en de frequentiegradiënt hoger is dan die welke is voortgebracht door de referentie-uitvalsituatie; |
| --- | --- | --- |

a)

deze alleen wordt geactiveerd:

i)

wanneer de frequentieafwijking hoger is dan de maximale frequentieafwijking in stationaire toestand en de frequentiegradiënt hoger is dan die welke is voortgebracht door de referentie-uitvalsituatie;

| ii) | totdat de frequentie van het bindende startniveau voor verbruiksontkoppeling wordt bereikt; |
| --- | --- |

ii)

totdat de frequentie van het bindende startniveau voor verbruiksontkoppeling wordt bereikt;

| b) | deze voldoet aan de bijlage, en |
| --- | --- |

b)

deze voldoet aan de bijlage, en

| c) | deze noodzakelijk en gerechtvaardigd is om de operationele veiligheid efficiënt te handhaven. |
| --- | --- |

c)

deze noodzakelijk en gerechtvaardigd is om de operationele veiligheid efficiënt te handhaven.

9.   Ingeval de regeling voor automatische verbruiksontkoppeling bij lage frequentie van het systeembeschermingsplan een ontkoppeling van het nettoverbruik op basis van de frequentiegradiënt inhoudt, zoals beschreven in lid 8, legt de TSB binnen 30 dagen na de uitvoering een verslag met een gedetailleerde toelichting over de motivering, de uitvoering en de effecten van deze maatregel voor aan de nationale regelgevende instantie.

10.   Een TSB kan in de regeling voor automatische verbruiksontkoppeling bij lage frequentie van zijn systeembeschermingsplan voorzien in aanvullende maatregelen voor ontkoppeling van het nettoverbruik onder het bindende eindniveau van verbruiksontkoppeling zoals bepaald in de bijlage.

11.   Elke TSB kan bijkomende systeembeschermingsregelingen toepassen die in gang worden gezet bij een frequentie kleiner dan of gelijk aan de frequentie van het bindende eindniveau van verbruiksontkoppeling en die gericht zijn op een sneller herstelproces. De TSB zorgt ervoor dat deze aanvullende regelingen de frequentie niet verder doen verslechteren.

Artikel 16

Automatische overfrequentie-controleregeling

1.   De regeling voor automatische controle van de overfrequentie in het systeembeschermingsplan leidt tot een automatische verlaging van het totale werkzame vermogen dat in elke LFC-zone wordt geïnjecteerd.

2.   In overleg met de andere TSB's van zijn synchrone zone bepaalt elke TSB de volgende parameters van zijn regeling voor automatische overfrequentiecontrole:

| a) | de frequentiedrempels voor de activering ervan, en |
| --- | --- |

a)

de frequentiedrempels voor de activering ervan, en

| b) | de reductiefactor van injectie van werkzaam vermogen. |
| --- | --- |

b)

de reductiefactor van injectie van werkzaam vermogen.

3.   Elke TSB stelt zijn regeling voor automatische controle van de overfrequentie op, rekening houdend met de geschiktheden van de elektriciteitsproductie-eenheden betreffende de gelimiteerde frequentiegevoelige modus — overfrequentie en van de energieopslageenheden in zijn LFC-zone. Indien er geen gelimiteerde frequentiegevoelige modus — overfrequentie bestaat of deze niet toereikend is om te voldoen aan de vereisten van de punten a) en b) van lid 2, stelt elke TSB daarnaast een stapsgewijze lineaire ontkoppeling van de productie in zijn LFC-zone op. De TSB bepaalt in overleg met de andere TSB's in zijn synchrone zone de maximale omvang van de stappen voor ontkoppeling van elektriciteitsproductie-eenheden en/of van HVDC-systemen.

Artikel 17

Automatische regeling tegen spanningsineenstorting

1.   De automatische regeling tegen spanningsineenstorting van het systeembeschermingsplan kan bestaan uit een of meer van de volgende regelingen, afhankelijk van de resultaten van de beoordeling van de systeembeveiliging van een TSB:

| a) | een regeling voor ontkoppeling van het verbruik bij lage spanning overeenkomstig artikel 19, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1388; |
| --- | --- |

a)

een regeling voor ontkoppeling van het verbruik bij lage spanning overeenkomstig artikel 19, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1388;

| b) | een regeling voor het blokkeren van een trappenschakelaar overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1388, en |
| --- | --- |

b)

een regeling voor het blokkeren van een trappenschakelaar overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1388, en

| c) | systeembeschermingsregelingen voor spanningsbeheer. |
| --- | --- |

c)

systeembeschermingsregelingen voor spanningsbeheer.

2.   Tenzij uit de beoordeling overeenkomstig lid 1 blijkt dat het niet noodzakelijk is een blokkeringsregeling voor een trappenschakelaar in te voeren ter voorkoming van een spanningsinstorting in de regelzone van de TSB, bepaalt de TSB onder welke voorwaarden de trappenschakelaar overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening (EU) 2016/1388 moet blokkeren, waaronder ten minste:

| a) | de methode van blokkering (ter plaatse of op afstand in het controlecentrum); |
| --- | --- |

a)

de methode van blokkering (ter plaatse of op afstand in het controlecentrum);

| b) | de drempelwaarde van de spanning op het aansluitpunt; |
| --- | --- |

b)

de drempelwaarde van de spanning op het aansluitpunt;

| c) | de stroomrichting van het blindvermogen, en |
| --- | --- |

c)

de stroomrichting van het blindvermogen, en

| d) | de maximale termijn tussen de detectie van de drempel en de blokkering. |
| --- | --- |

d)

de maximale termijn tussen de detectie van de drempel en de blokkering.

Artikel 18

Procedure voor frequentieafwijkingsbeheer

1.   De procedure voor het beheer van frequentieafwijkingen van het systeembeschermingsplan bevat een reeks maatregelen om een frequentieafwijking te beheren buiten de frequentielimieten die overeenkomstig artikel 18, lid 2, van Verordening (EU) 2017/1485 voor de alarmtoestand zijn gedefinieerd. De procedure voor beheer van frequentieafwijking is in overeenstemming met de procedures voor correctieve acties die op gecoördineerde wijze moeten worden beheerd in overeenstemming met artikel 78, lid 4, van Verordening (EU) 2017/1485 en voldoet ten minste aan de volgende vereisten:

| a) | een afname van productie is kleiner dan de afname van belasting bij voorvallen van onderfrequentie, en |
| --- | --- |

a)

een afname van productie is kleiner dan de afname van belasting bij voorvallen van onderfrequentie, en

| b) | een afname van productie is groter dan de afname van belasting bij voorvallen van overfrequentie. |
| --- | --- |

b)

een afname van productie is groter dan de afname van belasting bij voorvallen van overfrequentie.

2.   Elke TSB past de bedrijfsmodus van zijn LFC aan ter voorkoming van verstoring van de manuele activering of deactivering van het werkzame vermogen als bedoeld in de leden 3 en 5.

3.   Elke TSB kan een instelpunt voor opgewekt werkzaam vermogen invoeren dat elke overeenkomstig punt c) van artikel 11, lid 4, aangewezen SNG handhaaft, mits het instelpunt voldoet aan de technische vereisten van de SNG. Elke TSB kan een instelpunt voor opgewekt werkzaam vermogen invoeren dat elke aanbieder van beschermingsdiensten handhaaft mits deze maatregel overeenkomstig de in artikel 4, lid 4, bedoelde voorwaarden op hen van toepassing is en het instelpunt voldoet aan de technische vereisten van de aanbieder van beschermingsdiensten. De SNG's en de aanbieders van beschermingsdiensten voeren de instructies die de TSB direct of indirect via de DSB's heeft verstrekt, onverwijld uit en blijven in deze toestand totdat nadere instructies worden gegeven. Indien de instructies direct worden verstrekt, stelt de TSB de desbetreffende DSB's daarvan onverwijld in kennis.

4.   Elke TSB kan SNG's en aanbieders van beschermingsdiensten, direct of indirect via DSB's, ontkoppelen. De SNG's en de aanbieders van beschermingsdiensten blijven ontkoppeld totdat nadere instructies worden gegeven. Indien SNG's direct worden ontkoppeld, stelt de TSB de desbetreffende DSB's daarvan onverwijld in kennis. Binnen 30 dagen na het incident stelt de TSB een verslag op met een gedetailleerde toelichting over de motivering, de uitvoering en de effecten van deze handeling en legt hij dit in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG aan de desbetreffende nationale regelgevende instantie voor en stelt hij het beschikbaar aan de aanmerkelijk geraakte systeemgebruikers.

5.   Vóór de activering van de regeling voor automatische ontkoppeling van verbruik bij lage frequentie omschreven in artikel 15 en mits de frequentiegradiënt dit mogelijk maakt, activeert elke TSB direct of indirect via de DSB's, vraagsturing van de desbetreffende aanbieders van beschermingsdiensten, en:

| a) | schakelt hij als belasting functionerende energieopslageenheden om naar de opwekkingsmodus op een instelpunt voor opgewekt werkzaam vermogen dat de TSB in het systeembeschermingsplan heeft vastgesteld, of |
| --- | --- |

a)

schakelt hij als belasting functionerende energieopslageenheden om naar de opwekkingsmodus op een instelpunt voor opgewekt werkzaam vermogen dat de TSB in het systeembeschermingsplan heeft vastgesteld, of

| b) | ontkoppelt hij handmatig de energieopslageenheid wanneer deze niet in staat is snel genoeg om te schakelen om de frequentie te stabiliseren. |
| --- | --- |

b)

ontkoppelt hij handmatig de energieopslageenheid wanneer deze niet in staat is snel genoeg om te schakelen om de frequentie te stabiliseren.

Artikel 19

Procedure voor spanningsafwijkingsbeheer

1.   De procedure voor het beheer van spanningsafwijkingen in het systeembeschermingsplan bevat een reeks maatregelen om spanningsafwijkingen te beheren buiten de overeenkomstig artikel 25 van Verordening (EU) 2017/1485 vastgestelde operationele veiligheidsgrenzen.

2.   Elke TSB kan een bereik van blindvermogen of een spanningsbereik instellen en de overeenkomstig artikel 11, lid 4, voor deze maatregel aangewezen DSB's en SNG's instructies geven om dit te handhaven in overeenstemming met de artikelen 28 en 29 van Verordening (EU) 2017/1485.

3.   Op verzoek van aangrenzende TSB's in noodtoestand stelt elke TSB alle blindvermogencapaciteit beschikbaar zonder dat dit zijn transmissiesysteem in de noodtoestand of de black-outtoestand brengt.

Artikel 20

Procedure voor beheer van elektriciteitsstromen

1.   De procedure voor het beheer van elektriciteitsstromen in het systeembeschermingsplan bevat een reeks maatregelen om elektriciteitsstromen te beheren buiten de in artikel 25 van Verordening (EU) 2017/1485 vastgestelde operationele veiligheidsgrenzen.

2.   Elke TSB kan een instelpunt voor opgewekt werkzaam vermogen invoeren dat elke overeenkomstig punt c) van artikel 11, lid 4, aangewezen SNG handhaaft, mits het instelpunt voldoet aan de technische vereisten van de SNG. Elke TSB kan een instelpunt voor opgewekt werkzaam vermogen invoeren dat elke aanbieder van beschermingsdiensten handhaaft mits deze maatregel overeenkomstig de in artikel 4, lid 4, bedoelde voorwaarden op hen van toepassing is en het instelpunt voldoet aan de technische vereisten van de aanbieders van beschermingsdiensten. De SNG's en de aanbieders van beschermingsdiensten voeren de instructies die de TSB direct of indirect via de DSB's heeft verstrekt, onverwijld uit en blijven in deze toestand totdat nadere instructies worden gegeven. Indien de instructies direct worden verstrekt, stelt de TSO de desbetreffende DSB's daarvan onverwijld in kennis.

3.   Elke TSB kan SNG's en aanbieders van beschermingsdiensten, direct of indirect via DSB's, ontkoppelen. De SNG's en de aanbieders van beschermingsdiensten blijven ontkoppeld totdat nadere instructies worden gegeven. Indien SNG's direct worden ontkoppeld, stelt de TSO de desbetreffende DSB's daarvan onverwijld in kennis. Binnen 30 dagen na het incident stelt de TSB een verslag op met een gedetailleerde toelichting over de motivering, de uitvoering en de effecten van deze handeling en legt hij dit in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG voor aan de desbetreffende nationale regelgevende instantie.

Artikel 21

Procedure voor ondersteuning van het werkzame vermogen

1.   Ingeval er geen bevoorradingszekerheid voor de regelzone bestaat voor de tijdsbestekken van day-ahead- of intradaymarkten, die overeenkomstig artikel 107, leden 1 en 2, van Verordening (EU) 2017/1485 zijn aangewezen, en vóór een mogelijke opschorting van marktactiviteiten overeenkomstig artikel 35, kan een TSB verzoeken om ondersteuning van het werkzame vermogen door:

| a) | iedere aanbieder van balanceringsdiensten die op verzoek van de TSB zijn beschikbaarheidsstatus wijzigt om al zijn werkzame vermogen beschikbaar te stellen, mits het nog niet was geactiveerd via de balanceringsmarkt, en in overeenstemming met zijn technische beperkingen; |
| --- | --- |

a)

iedere aanbieder van balanceringsdiensten die op verzoek van de TSB zijn beschikbaarheidsstatus wijzigt om al zijn werkzame vermogen beschikbaar te stellen, mits het nog niet was geactiveerd via de balanceringsmarkt, en in overeenstemming met zijn technische beperkingen;

| b) | iedere SNG die in zijn LFC-zone is aangesloten, die nog geen balanceringsdiensten voor de TSB verricht en die op verzoek van de TSB al zijn werkzame vermogen beschikbaar stelt in overeenstemming met zijn technische beperkingen, en |
| --- | --- |

b)

iedere SNG die in zijn LFC-zone is aangesloten, die nog geen balanceringsdiensten voor de TSB verricht en die op verzoek van de TSB al zijn werkzame vermogen beschikbaar stelt in overeenstemming met zijn technische beperkingen, en

| c) | andere TSB's die zich in de normale of de alarmtoestand bevinden. |
| --- | --- |

c)

andere TSB's die zich in de normale of de alarmtoestand bevinden.

2.   Een TSB kan de ondersteuning van het werkzame vermogen door een aanbieder van balanceringsdiensten of een SNG krachtens de punten a) en b) van lid 1 alleen activeren indien hij alle beschikbare biedingen van energiebalancering heeft geactiveerd, rekening houdend met de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit op het ogenblik dat het gebrek aan bevoorradingszekerheid van de regelzone zich voordoet.

3.   Elke TSB die overeenkomstig punt c) van lid 1 een verzoek om ondersteuning van het werkzame vermogen heeft ontvangen:

| a) | stelt zijn ongedeelde biedingen beschikbaar; |
| --- | --- |

a)

stelt zijn ongedeelde biedingen beschikbaar;

| b) | kan de beschikbare balanceringsenergie activeren, om de overeenkomstige elektriciteitsstromen aan de verzoekende TSB te leveren, en |
| --- | --- |

b)

kan de beschikbare balanceringsenergie activeren, om de overeenkomstige elektriciteitsstromen aan de verzoekende TSB te leveren, en

| c) | kan verzoeken om ondersteuning van het werkzame vermogen door zijn aanbieders van balanceringsdiensten en door een in zijn LFC-zone aangesloten SNG die nog geen balanceringsdiensten voor de TSB verricht, om de overeenstemmende ondersteuning van het actieve vermogen aan de verzoekende TSB te leveren. |
| --- | --- |

c)

kan verzoeken om ondersteuning van het werkzame vermogen door zijn aanbieders van balanceringsdiensten en door een in zijn LFC-zone aangesloten SNG die nog geen balanceringsdiensten voor de TSB verricht, om de overeenstemmende ondersteuning van het actieve vermogen aan de verzoekende TSB te leveren.

4.   Wanneer zij het overeenkomstig lid 1, onder c), gevraagde werkzame vermogen activeren, kunnen de verzoekende en de aangezochte TSB's gebruikmaken van:

| a) | de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit ingeval de activering plaatsvindt vóór de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt en indien de levering van de betrokken zoneoverschrijdende capaciteiten van de betrokken bepaling niet is opgeschort overeenkomstig artikel 35; |
| --- | --- |

a)

de beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit ingeval de activering plaatsvindt vóór de gate-sluitingstijd van de zoneoverschrijdende intradaymarkt en indien de levering van de betrokken zoneoverschrijdende capaciteiten van de betrokken bepaling niet is opgeschort overeenkomstig artikel 35;

| b) | extra capaciteit die beschikbaar kan zijn ten gevolge van de realtimestatus van het systeem, waarbij de verzoekende en de aangezochte TSB's met andere aanmerkelijk geraakte TSB's coördineren overeenkomstig artikel 6, lid 5. |
| --- | --- |

b)

extra capaciteit die beschikbaar kan zijn ten gevolge van de realtimestatus van het systeem, waarbij de verzoekende en de aangezochte TSB's met andere aanmerkelijk geraakte TSB's coördineren overeenkomstig artikel 6, lid 5.

5.   Wanneer de aangezochte en de verzoekende TSB's overeenstemming hebben bereikt over de voorwaarden voor het verlenen van ondersteuning voor het werkzame vermogen, staan de overeengekomen hoeveelheid werkzaam vermogen en het tijdstip voor de levering daarvan vast, tenzij het transmissiesysteem van de TSB die de ondersteuning verstrekt, in de noodtoestand of black-outtoestand terechtkomt.

Artikel 22

Procedure voor handmatige verbruiksontkoppeling

1.   In aanvulling op de maatregelen als bedoeld in de artikelen 18 tot en met 21 kan elke TSB een hoeveelheid nettoverbruik vaststellen die, direct door de TSB of indirect via DSB's, handmatig wordt ontkoppeld, wanneer dit nodig is om uitbreiding of verslechtering van een noodtoestand te voorkomen. Wanneer het verbruik direct moet worden ontkoppeld, stelt de TSB de desbetreffende DSB's onverwijld daarvan in kennis.

2.   De TSB activeert de in lid 1 bedoelde handmatige ontkoppeling van het nettoverbruik om:

| a) | situaties van overbelasting of onderspanning op te lossen, of |
| --- | --- |

a)

situaties van overbelasting of onderspanning op te lossen, of

| b) | situaties op te lossen waarin ondersteuning van het werkzame vermogen overeenkomstig artikel 21 is aangevraagd maar niet toereikend is om de bevoorradingszekerheid in tijdsbestekken van day-ahead- of intradaymarkten in zijn regelzone te verzekeren, overeenkomstig artikel 107 van Verordening (EU) 2017/1485, waarbij het risico op verslechtering van de frequentie in de synchrone zone ontstaat. |
| --- | --- |

b)

situaties op te lossen waarin ondersteuning van het werkzame vermogen overeenkomstig artikel 21 is aangevraagd maar niet toereikend is om de bevoorradingszekerheid in tijdsbestekken van day-ahead- of intradaymarkten in zijn regelzone te verzekeren, overeenkomstig artikel 107 van Verordening (EU) 2017/1485, waarbij het risico op verslechtering van de frequentie in de synchrone zone ontstaat.

3.   De TSB stelt DSB's in kennis van de hoeveelheid nettoverbruik die overeenkomstig lid 1 is vastgesteld voor ontkoppeling op hun distributiesystemen. Elke DSO ontkoppelt onverwijld de aangemelde hoeveelheid nettoverbruik.

4.   Binnen 30 dagen na het incident stelt de TSB een verslag op met een gedetailleerde toelichting over de motivering, de uitvoering en de effecten van deze handeling en legt hij dit in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG voor aan de desbetreffende nationale regelgevende instantie.

HOOFDSTUK III

HERSTELPLAN

DEEL 1

Algemene bepalingen

Artikel 23

Ontwerp van het herstelplan

1.   Uiterlijk op 18 december 2018 ontwerpt elke TSB een herstelplan in overleg met relevante DSB's, SNG's, nationale regelgevende instanties of instanties bedoeld in artikel 4, lid 3, aangrenzende TSB's en de andere TSB's in die synchrone zone.

2.   Bij het ontwerp van zijn herstelplan neemt elke TSB ten minste het volgende in aanmerking:

| a) | het gedrag en de geschiktheden van belasting en productie; |
| --- | --- |

a)

het gedrag en de geschiktheden van belasting en productie;

| b) | de specifieke behoeften van de significante netgebruikers met hoge prioriteit in de op grond van lid 4 vastgestelde lijst, en |
| --- | --- |

b)

de specifieke behoeften van de significante netgebruikers met hoge prioriteit in de op grond van lid 4 vastgestelde lijst, en

| c) | de kenmerken van zijn netwerk en de onderliggende netwerken van de DSB's. |
| --- | --- |

c)

de kenmerken van zijn netwerk en de onderliggende netwerken van de DSB's.

3.   Het herstelplan bevat ten minste de volgende bepalingen:

| a) | de omstandigheden waaronder het herstelplan wordt geactiveerd, overeenkomstig artikel 25; |
| --- | --- |

a)

de omstandigheden waaronder het herstelplan wordt geactiveerd, overeenkomstig artikel 25;

| b) | de instructies voor het herstelplan, die moeten worden uitgebracht door de TSB, en |
| --- | --- |

b)

de instructies voor het herstelplan, die moeten worden uitgebracht door de TSB, en

| c) | maatregelen die onderworpen zijn aan realtimeraadpleging of -coördinatie met geïdentificeerde partijen. |
| --- | --- |

c)

maatregelen die onderworpen zijn aan realtimeraadpleging of -coördinatie met geïdentificeerde partijen.

4.   Het herstelplan bevat met name de volgende elementen:

| a) | een lijst van de maatregelen die de TSB moet toepassen op zijn installaties; |
| --- | --- |

a)

een lijst van de maatregelen die de TSB moet toepassen op zijn installaties;

| b) | een lijst van maatregelen die de DSB's moeten toepassen en van de DSB's die verantwoordelijk zijn voor de toepassing van die maatregelen op hun installaties; |
| --- | --- |

b)

een lijst van maatregelen die de DSB's moeten toepassen en van de DSB's die verantwoordelijk zijn voor de toepassing van die maatregelen op hun installaties;

| c) | een lijst van de SNG's die verantwoordelijk zijn voor de toepassing op hun installaties van de maatregelen die voortvloeien uit de verplichte eisen die zijn vastgesteld in Verordening (EU) 2016/631, (EU) 2016/1388 en (EU) 2016/1447 of uit nationale wetgeving, en een lijst van door die SNG's toe te passen maatregelen; |
| --- | --- |

c)

een lijst van de SNG's die verantwoordelijk zijn voor de toepassing op hun installaties van de maatregelen die voortvloeien uit de verplichte eisen die zijn vastgesteld in Verordening (EU) 2016/631, (EU) 2016/1388 en (EU) 2016/1447 of uit nationale wetgeving, en een lijst van door die SNG's toe te passen maatregelen;

| d) | de lijst van significante netgebruikers met hoge prioriteit en de voorwaarden voor hun ontkoppeling en spanningsherstel; |
| --- | --- |

d)

de lijst van significante netgebruikers met hoge prioriteit en de voorwaarden voor hun ontkoppeling en spanningsherstel;

| e) | een lijst van onderstations die essentieel zijn voor de procedures van het herstelplan; |
| --- | --- |

e)

een lijst van onderstations die essentieel zijn voor de procedures van het herstelplan;

| f) | het aantal vermogensbronnen in de regelzone van de TSB die nodig zijn om de spanning in zijn systeem te herstellen met een bottom-upspanningsherstelstrategie met black-startgeschiktheid, snelle hersynchronisatiegeschiktheid (door eigenbedrijfsituatie) en eilandbedrijfgeschiktheid, en |
| --- | --- |

f)

het aantal vermogensbronnen in de regelzone van de TSB die nodig zijn om de spanning in zijn systeem te herstellen met een bottom-upspanningsherstelstrategie met black-startgeschiktheid, snelle hersynchronisatiegeschiktheid (door eigenbedrijfsituatie) en eilandbedrijfgeschiktheid, en

| g) | de toepassingstermijnen voor elke genoemde maatregel. |
| --- | --- |

g)

de toepassingstermijnen voor elke genoemde maatregel.

5.   Het herstelplan bevat ten minste de volgende technische en organisatorische maatregelen die zijn vermeld in hoofdstuk III:

| a) | spanningsherstelprocedure, overeenkomstig deel 2; |
| --- | --- |

a)

spanningsherstelprocedure, overeenkomstig deel 2;

| b) | frequentiebeheerprocedure, overeenkomstig deel 3, en |
| --- | --- |

b)

frequentiebeheerprocedure, overeenkomstig deel 3, en

| c) | hersynchronisatieprocedure, overeenkomstig deel 4. |
| --- | --- |

c)

hersynchronisatieprocedure, overeenkomstig deel 4.

6.   De in het herstelplan opgenomen maatregelen voldoen aan de volgende beginselen:

| a) | hun invloed op systeemgebruikers is minimaal; |
| --- | --- |

a)

hun invloed op systeemgebruikers is minimaal;

| b) | ze zijn economisch efficiënt; |
| --- | --- |

b)

ze zijn economisch efficiënt;

| c) | alleen de noodzakelijke maatregelen worden geactiveerd, en |
| --- | --- |

c)

alleen de noodzakelijke maatregelen worden geactiveerd, en

| d) | ze leiden niet tot een noodtoestand of black-outtoestand in de geïnterconnecteerde transmissiesystemen. |
| --- | --- |

d)

ze leiden niet tot een noodtoestand of black-outtoestand in de geïnterconnecteerde transmissiesystemen.

Artikel 24

Toepassing van het herstelplan

1.   Uiterlijk op 18 december 2019 past elke TSB die maatregelen van zijn herstelplan toe die moeten worden toegepast op het transmissiesysteem. Hij handhaaft voortaan de toegepaste maatregelen.

2.   Uiterlijk op 18 december 2018 informeert elke TSB de op het transmissienetwerk aangesloten DSB's over de maatregelen, onder meer de toepassingstermijnen, die moeten worden toegepast op:

| a) | de installaties van de DSB's overeenkomstig artikel 23, lid 4, en |
| --- | --- |

a)

de installaties van de DSB's overeenkomstig artikel 23, lid 4, en

| b) | de met hun distributiesystemen verbonden installaties van de overeenkomstig artikel 23, lid 4, geïdentificeerde SNG's, en |
| --- | --- |

b)

de met hun distributiesystemen verbonden installaties van de overeenkomstig artikel 23, lid 4, geïdentificeerde SNG's, en

| c) | de met hun distributiesystemen verbonden installaties van aanbieders van hersteldiensten, en |
| --- | --- |

c)

de met hun distributiesystemen verbonden installaties van aanbieders van hersteldiensten, en

| d) | de met hun distributiesystemen verbonden installaties van DSB's. |
| --- | --- |

d)

de met hun distributiesystemen verbonden installaties van DSB's.

3.   Uiterlijk op 18 december 2018 informeert elke TSB de overeenkomstig artikel 23, lid 4, geïdentificeerde SNG's en rechtstreeks op zijn transmissiesysteem aangesloten aanbieders van hersteldiensten over de maatregelen die op hun installaties moeten worden toegepast, waaronder de toepassingstermijnen overeenkomstig artikel 23, lid 4, onder g).

4.   Als de nationale wetgeving daarin voorziet, stelt de TSB rechtstreeks de overeenkomstig artikel 23, lid 4, geïdentificeerde SNG's en de op zijn distributiesystemen aangesloten aanbieders van hersteldiensten en DSB's in kennis en informeert hij de betrokken DSB over die kennisgeving.

5.   Als een TSB overeenkomstig lid 2 een DSB informeert, stelt de DSB op zijn beurt onmiddellijk de op zijn distributiesysteem aangesloten SNG's, aanbieders van hersteldiensten en DSB's in kennis van de maatregelen van het herstelplan die zij op hun respectieve installaties moeten toepassen, waaronder de toepassingstermijnen van artikel 23, lid 4, onder g).

6.   Elke in kennis gestelde DSB, SNG en aanbieder van hersteldiensten:

| a) | implementeert uiterlijk twaalf maanden na de datum van de kennisgeving de gemelde maatregelen; |
| --- | --- |

a)

implementeert uiterlijk twaalf maanden na de datum van de kennisgeving de gemelde maatregelen;

| b) | bevestigt de toepassing van de maatregelen bij de systeembeheerder die de kennisgeving heeft gedaan, die op zijn beurt, als hijzelf de TSB niet is, de TSB op de hoogte brengt, en |
| --- | --- |

b)

bevestigt de toepassing van de maatregelen bij de systeembeheerder die de kennisgeving heeft gedaan, die op zijn beurt, als hijzelf de TSB niet is, de TSB op de hoogte brengt, en

| c) | handhaaft de op zijn installaties toegepaste maatregelen. |
| --- | --- |

c)

handhaaft de op zijn installaties toegepaste maatregelen.

Artikel 25

Activering van het herstelplan

1.   Elke TSB activeert de procedures van zijn herstelplan in samenwerking met de overeenkomstig artikel 23, lid 4, geïdentificeerde DSB's en SNG's en de aanbieders van hersteldiensten in volgende gevallen:

| a) | als het systeem zich overeenkomstig de criteria van artikel 18, lid 3, van Verordening (EU) 2017/1485 in een noodtoestand bevindt, zodra het systeem is gestabiliseerd na activering van de maatregelen van het systeembeschermingsplan, of |
| --- | --- |

a)

als het systeem zich overeenkomstig de criteria van artikel 18, lid 3, van Verordening (EU) 2017/1485 in een noodtoestand bevindt, zodra het systeem is gestabiliseerd na activering van de maatregelen van het systeembeschermingsplan, of

| b) | als het systeem zich overeenkomstig de criteria van artikel 18, lid 4, van Verordening (EU) 2017/1485 in een black-outtoestand bevindt. |
| --- | --- |

b)

als het systeem zich overeenkomstig de criteria van artikel 18, lid 4, van Verordening (EU) 2017/1485 in een black-outtoestand bevindt.

2.   Tijdens het systeemherstel wordt door elke TSO het volgende vastgesteld en gecontroleerd:

| a) | de omvang en de grenzen van het gesynchroniseerde gebied of de gesynchroniseerde gebieden waartoe zijn regelzone behoort; |
| --- | --- |

a)

de omvang en de grenzen van het gesynchroniseerde gebied of de gesynchroniseerde gebieden waartoe zijn regelzone behoort;

| b) | de TSB's waarmee hij een gesynchroniseerd gebied of gesynchroniseerde gebieden deelt, en |
| --- | --- |

b)

de TSB's waarmee hij een gesynchroniseerd gebied of gesynchroniseerde gebieden deelt, en

| c) | het beschikbare werkzame reservevermogen in zijn regelzone. |
| --- | --- |

c)

het beschikbare werkzame reservevermogen in zijn regelzone.

3.   Elke overeenkomstig artikel 23, lid 4, geïdentificeerde DSB en SNG en elke aanbieder van hersteldiensten voert overeenkomstig de procedures van het herstelplan onmiddellijk de door de TSB overeenkomstig artikel 23, lid 3, onder b), uitgebrachte instructies van het herstelplan uit.

4.   Elke TSB activeert die procedures van zijn herstelplan die een significant grensoverschrijdende invloed hebben in samenwerking met de beïnvloede TSB's.

DEEL 2

Spanningsherstel

Artikel 26

Spanningsherstelprocedure

1.   De spanningsherstelprocedure van het herstelplan bevat een reeks maatregelen waardoor de TSB het volgende kan toepassen:

| a) | een top-downspanningsherstelstrategie, en |
| --- | --- |

a)

een top-downspanningsherstelstrategie, en

| b) | een bottom-upspanningsherstelstrategie. |
| --- | --- |

b)

een bottom-upspanningsherstelstrategie.

2.   Wat de bottom-upspanningsherstelstrategie betreft, bevat de spanningsherstelprocedure ten minste maatregelen voor:

| a) | het beheer van spannings- en frequentieafwijkingen die te wijten zijn aan spanningsherstel; |
| --- | --- |

a)

het beheer van spannings- en frequentieafwijkingen die te wijten zijn aan spanningsherstel;

| b) | de controle en het beheer van eilandbedrijf, en |
| --- | --- |

b)

de controle en het beheer van eilandbedrijf, en

| c) | de hersynchronisatie van eilandbedrijfsgebieden. |
| --- | --- |

c)

de hersynchronisatie van eilandbedrijfsgebieden.

Artikel 27

Activering van de spanningsherstelprocedure

1.   Als de spanningsherstelprocedure wordt geactiveerd, bepaalt elke TSB de toe te passen strategie, rekening houdend met:

| a) | de beschikbaarheid van vermogensbronnen met de geschiktheid om de spanning in zijn regelzone te herstellen; |
| --- | --- |

a)

de beschikbaarheid van vermogensbronnen met de geschiktheid om de spanning in zijn regelzone te herstellen;

| b) | de verwachte duur en risico's van mogelijke spanningsherstelstrategieën; |
| --- | --- |

b)

de verwachte duur en risico's van mogelijke spanningsherstelstrategieën;

| c) | de toestand van de elektriciteitsvoorzieningssystemen; |
| --- | --- |

c)

de toestand van de elektriciteitsvoorzieningssystemen;

| d) | de toestand van de rechtstreeks aangesloten systemen, waaronder ten minste de status van interconnectoren; |
| --- | --- |

d)

de toestand van de rechtstreeks aangesloten systemen, waaronder ten minste de status van interconnectoren;

| e) | de significante netgebruikers met hoge prioriteit op de op grond van artikel 23, lid 4, vastgestelde lijst, en |
| --- | --- |

e)

de significante netgebruikers met hoge prioriteit op de op grond van artikel 23, lid 4, vastgestelde lijst, en

| f) | de mogelijkheid om top-down- en bottom-upspanningsherstelstrategieën te combineren. |
| --- | --- |

f)

de mogelijkheid om top-down- en bottom-upspanningsherstelstrategieën te combineren.

2.   Als een top-downspanningsherstelstrategie wordt toegepast, beheert elke TSO de koppeling van belasting en productie om de frequentie bij te regelen tot de nominale frequentie met een maximumtolerantie van de maximale frequentieafwijking in stationaire toestand. Elke TSB past de omstandigheden voor koppeling van belasting en productie toe zoals vastgesteld door de overeenkomstig artikel 29 benoemde frequentieleider.

3.   Als een bottom-upspanningsherstelstrategie wordt toegepast, beheert elke TSO de aansluiting van belasting en productie om de frequentie bij te regelen tot de overeenkomstig artikel 28, lid 3, onder c), vastgestelde richtfrequentie.

4.   Tijdens het spanningsherstel stelt de TSO, na raadpleging van de DSB's, de hoeveelheid nettoverbruik vast die op de distributienetwerken moet worden heraangesloten en maakt die bekend. Elke DSB sluit de meegedeelde hoeveelheid nettoverbruik opnieuw aan, waarbij hij de blokbelasting respecteert en rekening houdt met de automatische heraansluiting van belasting en productie op zijn netwerk.

5.   Elke TSB informeert de aangrenzende TSB's over zijn geschiktheid om een top-downspanningsherstelstrategie te ondersteunen.

6.   Voor de activering van een top-downspanningsherstelstrategie vraagt de TSB de aangrenzende TSB's om het spanningsherstel te ondersteunen. Die ondersteuning kan bestaan uit bijstand voor werkzaam vermogen, overeenkomstig de leden 3, 4 en 5 van artikel 21. De bevraagde TSB's verstrekken bijstand voor het spanningsherstel, behalve als dat zou leiden tot een nood- of black-outtoestand op hun systeem. In dat geval past de vragende TSB de bottom-upspanningsherstelstrategie toe.

DEEL 3

Frequentiebeheer

Artikel 28

Frequentiebeheerprocedure

1.   De frequentiebeheerprocedure van het herstelplan bevat een reeks maatregelen om de systeemfrequentie terug tot de nominale frequentie te herstellen.

2.   Elke TSB activeert zijn frequentiebeheerprocedure:

| a) | als voorbereiding op de hersynchronisatieprocedure, wanneer een synchrone zone is verdeeld in een aantal gesynchroniseerde gebieden; |
| --- | --- |

a)

als voorbereiding op de hersynchronisatieprocedure, wanneer een synchrone zone is verdeeld in een aantal gesynchroniseerde gebieden;

| b) | in geval van een frequentieafwijking in de synchrone zone, of |
| --- | --- |

b)

in geval van een frequentieafwijking in de synchrone zone, of

| c) | in geval van spanningsherstel. |
| --- | --- |

c)

in geval van spanningsherstel.

3.   De frequentiebeheerprocedure bevat ten minste:

| a) | een lijst van handelingen voor de instelling van de belastingfrequentieregeling, alvorens frequentieleiders aan te stellen; |
| --- | --- |

a)

een lijst van handelingen voor de instelling van de belastingfrequentieregeling, alvorens frequentieleiders aan te stellen;

| b) | de aanstelling van frequentieleiders; |
| --- | --- |

b)

de aanstelling van frequentieleiders;

| c) | de instelling van een richtfrequentie in geval van een bottom-upspanningsherstelstrategie; |
| --- | --- |

c)

de instelling van een richtfrequentie in geval van een bottom-upspanningsherstelstrategie;

| d) | frequentiebeheer na een frequentieafwijking; |
| --- | --- |

d)

frequentiebeheer na een frequentieafwijking;

| e) | frequentiebeheer na de splitsing van een synchrone zone, en |
| --- | --- |

e)

frequentiebeheer na de splitsing van een synchrone zone, en

| f) | de vaststelling van de hoeveelheid opnieuw aan te sluiten belasting en productie, rekening houdend met de hoeveelheid beschikbaar werkzaam reservevermogen in het gesynchroniseerde gebied om grote frequentieafwijkingen te vermijden. |
| --- | --- |

f)

de vaststelling van de hoeveelheid opnieuw aan te sluiten belasting en productie, rekening houdend met de hoeveelheid beschikbaar werkzaam reservevermogen in het gesynchroniseerde gebied om grote frequentieafwijkingen te vermijden.

Artikel 29

Aanstelling van een frequentieleider

1.   Als bij een systeemherstel een synchrone zone in een aantal gesynchroniseerde gebieden is gesplitst, stellen de TSB's van elk gesynchroniseerd gebied overeenkomstig lid 3 een frequentieleider aan.

2.   Als bij een systeemherstel een synchrone zone niet is gesplitst maar de systeemfrequentie de frequentielimieten voor de in artikel 18, lid 2, van Verordening (EU) 2017/1485 vastgestelde alarmtoestand overschrijdt, stellen alle TSB's van de synchrone zone een frequentieleider aan overeenkomstig lid 3.

3.   De TSB met de hoogste realtime geschatte K-factor wordt tot frequentieleider aangesteld, behalve als de TSB's van het gesynchroniseerde gebied of de synchrone zone ermee instemmen een andere TSB tot frequentieleider aan te stellen. In dat geval nemen de TSB's van het gesynchroniseerde gebied of de synchrone zone de volgende criteria in aanmerking:

| a) | de hoeveelheid beschikbaar werkzaam reservevermogen en vooral de frequentieherstelreserves; |
| --- | --- |

a)

de hoeveelheid beschikbaar werkzaam reservevermogen en vooral de frequentieherstelreserves;

| b) | de op de interconnectoren beschikbare capaciteit; |
| --- | --- |

b)

de op de interconnectoren beschikbare capaciteit;

| c) | de beschikbaarheid van frequentiemetingen van TSB's van het gesynchroniseerde gebied of de synchrone zone, en |
| --- | --- |

c)

de beschikbaarheid van frequentiemetingen van TSB's van het gesynchroniseerde gebied of de synchrone zone, en

| d) | de beschikbaarheid van frequentiemetingen op kritische elementen binnen het gesynchroniseerde gebied of de synchrone zone. |
| --- | --- |

d)

de beschikbaarheid van frequentiemetingen op kritische elementen binnen het gesynchroniseerde gebied of de synchrone zone.

4.   Niettegenstaande lid 3 kunnen de TSB's van de synchrone zone, als de omvang van de betrokken synchrone zone en de realtime situatie dat toestaan, een vooraf vastgestelde frequentieleider aanstellen.

5.   De overeenkomstig de leden 1 en 2 tot frequentieleider aangestelde TSB informeert de andere TSB's van de synchrone zone onmiddellijk over zijn aanstelling.

6.   De aangestelde frequentieleider treedt als dusdanig op totdat:

| a) | een andere frequentieleider voor zijn synchrone zone is aangesteld; |
| --- | --- |

a)

een andere frequentieleider voor zijn synchrone zone is aangesteld;

| b) | een nieuwe frequentieleider is aangesteld als gevolg van een hersynchronisatie van zijn gesynchroniseerde gebied met een ander gesynchroniseerd gebied, of |
| --- | --- |

b)

een nieuwe frequentieleider is aangesteld als gevolg van een hersynchronisatie van zijn gesynchroniseerde gebied met een ander gesynchroniseerd gebied, of

| c) | de synchrone zone volledig is gehersynchroniseerd, de systeemfrequentie binnen het standaardfrequentiebereik valt en de door elke TSB beheerde LFC van de synchrone zone opnieuw in zijn normale bedrijfsmodus is overeenkomstig artikel 18, lid 1, van Verordening (EU) 2017/1485. |
| --- | --- |

c)

de synchrone zone volledig is gehersynchroniseerd, de systeemfrequentie binnen het standaardfrequentiebereik valt en de door elke TSB beheerde LFC van de synchrone zone opnieuw in zijn normale bedrijfsmodus is overeenkomstig artikel 18, lid 1, van Verordening (EU) 2017/1485.

Artikel 30

Frequentiebeheer na frequentieafwijking

1.   Tijdens een systeemherstel, als overeenkomstig artikel 29, lid 3, een frequentieleider is aangesteld, bestaat de eerste maatregel van de TSB's van de synchrone zone, die verschillend zijn van de frequentieleider, eruit dat zij de manuele activering van de frequentieherstelreserves en vervangingsreserves opschorten.

2.   Na overleg met de andere TSB's van de synchrone zone bepaalt de frequentieleider de bedrijfsmodus die moet worden toegepast op de LFC die door elke TSB van de synchrone zone wordt beheerd.

3.   De frequentieleider beheert de manuele activering van frequentieherstelreserves en vervangingsreserves in de synchrone zone met als doel de frequentie van de synchrone zone tot de nominale frequentie bij te regelen, rekening houdend met de operationele veiligheidslimieten die zijn vastgesteld overeenkomstig artikel 25 van Verordening (EU) 2017/1485. Op verzoek ondersteunt elke TSB van de synchrone zone de frequentieleider.

Artikel 31

Frequentiebeheer na de splitsing van een synchrone zone

1.   Tijdens een systeemherstel, als overeenkomstig artikel 29, lid 3, een frequentieleider is aangesteld, bestaat de eerste maatregel van de TSB's van elk gesynchroniseerd gebied, behalve de frequentieleider, eruit dat zij de manuele activering van de frequentieherstelreserves en vervangingsreserves opschorten.

2.   Na overleg met de andere TSB's van het gesynchroniseerde gebied bepaalt de frequentieleider de bedrijfsmodus die moet worden toegepast op de LFC die door elke TSB van het gesynchroniseerde gebied wordt beheerd.

3.   De frequentieleider beheert de manuele activering van frequentieherstelreserves en vervangingsreserves in het gesynchroniseerde gebied met als doel de frequentie van het gesynchroniseerde gebied bij te regelen tot de eventueel door de hersynchronisatieleider vastgestelde nominale frequentie, overeenkomstig artikel 34, lid 1, onder a), rekening houdend met de operationele veiligheidslimieten die zijn vastgesteld overeenkomstig artikel 25 van Verordening (EU) 2017/1485. Als voor het gesynchroniseerde gebied geen hersynchronisatieleider is aangesteld, streeft de frequentieleider ernaar de frequentie bij te regelen tot de nominale frequentie. Op verzoek ondersteunt elke TSB van het gesynchroniseerde gebied de frequentieleider.

DEEL 4

Hersynchronisatie

Artikel 32

Hersynchronisatieprocedure

De hersynchronisatieprocedure van het herstelplan bevat ten minste:

| a) | de aanstelling van een hersynchronisatieleider; |
| --- | --- |

a)

de aanstelling van een hersynchronisatieleider;

| b) | de maatregelen waardoor de TSB een hersynchronisatiestrategie kan toepassen, en |
| --- | --- |

b)

de maatregelen waardoor de TSB een hersynchronisatiestrategie kan toepassen, en

| c) | de maximumlimieten voor de fasehoek-, frequentie- en spanningsverschillen voor koppellijnen. |
| --- | --- |

c)

de maximumlimieten voor de fasehoek-, frequentie- en spanningsverschillen voor koppellijnen.

Artikel 33

Aanstelling van een hersynchronisatieleider

1.   Als twee gesynchroniseerde gebieden kunnen worden gehersynchroniseerd zonder de bedrijfsveiligheid van de transmissiesystemen in gevaar te brengen, stellen de frequentieleiders van die gesynchroniseerde gebieden bij een systeemherstel een hersynchronisatieleider aan, in overleg met ten minste de TSB('s) die zijn geïdentificeerd als mogelijke hersynchronisatieleiders en overeenkomstig lid 2. Elke frequentieleider informeert de TSB's van zijn gesynchroniseerde gebied onmiddellijk over de aangestelde hersynchronisatieleider.

2.   Voor elk paar gesynchroniseerde gebieden dat moet worden gehersynchroniseerd, is de hersynchronisatieleider de TSB die:

| a) | minstens één onderstation in bedrijf heeft met een parallel schakelapparaat op de grens tussen de twee te hersynchroniseren gesynchroniseerde gebieden; |
| --- | --- |

a)

minstens één onderstation in bedrijf heeft met een parallel schakelapparaat op de grens tussen de twee te hersynchroniseren gesynchroniseerde gebieden;

| b) | toegang heeft tot de frequentiemetingen van beide gesynchroniseerde gebieden; |
| --- | --- |

b)

toegang heeft tot de frequentiemetingen van beide gesynchroniseerde gebieden;

| c) | toegang heeft tot de spanningsmetingen van de onderstations waartussen zich potentiële hersynchronisatiepunten bevinden, en |
| --- | --- |

c)

toegang heeft tot de spanningsmetingen van de onderstations waartussen zich potentiële hersynchronisatiepunten bevinden, en

| d) | de spanning van potentiële hersynchronisatiepunten kan regelen. |
| --- | --- |

d)

de spanning van potentiële hersynchronisatiepunten kan regelen.

3.   Als meer dan één TSB voldoet aan de criteria van lid 2, wordt de TSB met het grootste aantal potentiële hersynchronisatiepunten tussen de twee gesynchroniseerde gebieden aangesteld tot hersynchronisatieleider, behalve als de frequentieleiders van de twee gesynchroniseerde gebieden ermee akkoord gaan een andere TSB als hersynchronisatieleider aan te stellen.

4.   De aangestelde hersynchronisatieleider treedt als dusdanig op totdat:

| a) | een andere hersynchronisatieleider voor de twee gesynchroniseerde gebieden is aangesteld, of |
| --- | --- |

a)

een andere hersynchronisatieleider voor de twee gesynchroniseerde gebieden is aangesteld, of

| b) | de twee gesynchroniseerde gebieden zijn gehersynchroniseerd en alle stappen van artikel 34 zijn voltooid. |
| --- | --- |

b)

de twee gesynchroniseerde gebieden zijn gehersynchroniseerd en alle stappen van artikel 34 zijn voltooid.

Artikel 34

Hersynchronisatiestrategie

1.   Vóór de hersynchronisatie:

| a) | bepaalt de hersynchronisatieleider overeenkomstig de in artikel 32 bedoelde maximumlimieten:






  i) | de richtwaarde van de frequentie voor hersynchronisatie; |
| --- | --- | --- |

a)

bepaalt de hersynchronisatieleider overeenkomstig de in artikel 32 bedoelde maximumlimieten:

i)

de richtwaarde van de frequentie voor hersynchronisatie;

| ii) | het maximale frequentieverschil tussen de twee gesynchroniseerde gebieden; |
| --- | --- |

ii)

het maximale frequentieverschil tussen de twee gesynchroniseerde gebieden;

| iii) | de maximale uitwisseling van werkzaam en blindvermogen, en |
| --- | --- |

iii)

de maximale uitwisseling van werkzaam en blindvermogen, en

| iv) | de op de LFC toe te passen bedrijfsmodus; |
| --- | --- |

iv)

de op de LFC toe te passen bedrijfsmodus;

| b) | kiest de hersynchronisatieleider het hersynchronisatiepunt, rekening houdend met de operationele veiligheidslimieten in de gesynchroniseerde gebieden; |
| --- | --- |

b)

kiest de hersynchronisatieleider het hersynchronisatiepunt, rekening houdend met de operationele veiligheidslimieten in de gesynchroniseerde gebieden;

| c) | bepaalt de hersynchronisatieleider alle noodzakelijke handelingen voor de hersynchronisatie van de twee gesynchroniseerde gebieden op het hersynchronisatiepunt, en bereidt die voor; |
| --- | --- |

c)

bepaalt de hersynchronisatieleider alle noodzakelijke handelingen voor de hersynchronisatie van de twee gesynchroniseerde gebieden op het hersynchronisatiepunt, en bereidt die voor;

| d) | bepaalt de hersynchronisatieleider een volgende reeks handelingen om bijkomende koppelingen tussen de gesynchroniseerde gebieden te creëren, en bereidt die voor, en |
| --- | --- |

d)

bepaalt de hersynchronisatieleider een volgende reeks handelingen om bijkomende koppelingen tussen de gesynchroniseerde gebieden te creëren, en bereidt die voor, en

| e) | beoordeelt de hersynchronisatieleider of de gesynchroniseerde gebieden klaar zijn voor hersynchronisatie, rekening houdend met de voorwaarden onder a). |
| --- | --- |

e)

beoordeelt de hersynchronisatieleider of de gesynchroniseerde gebieden klaar zijn voor hersynchronisatie, rekening houdend met de voorwaarden onder a).

2.   Bij de uitvoering van de in lid 1 opgesomde taken raadpleegt de hersynchronisatieleider de frequentieleiders van de betrokken gesynchroniseerde gebieden; voor de onder b) tot en met e) opgesomde taken raadpleegt hij ook de TSB's die de voor hersynchronisatie gebruikte onderstations beheren.

3.   Elke frequentieleider stelt de TSB's van zijn gesynchroniseerde gebied onmiddellijk in kennis van de geplande hersynchronisatie.

4.   Als aan alle overeenkomstig lid 1, onder a), vastgestelde voorwaarden is voldaan, voert de hersynchronisatieleider de hersynchronisatie uit door de overeenkomstig lid 1, onder c) en d), vastgestelde handelingen uit te voeren.

HOOFDSTUK IV

MARKTINTERACTIES

Artikel 35

Procedure voor de opschorting van marktactiviteiten

1.   Een TSB kan tijdelijk één of meer van de in lid 2 opgenomen marktactiviteiten opschorten als:

| a) | het transmissiesysteem van de TSB in black-outtoestand verkeert, of |
| --- | --- |

a)

het transmissiesysteem van de TSB in black-outtoestand verkeert, of

| b) | de TSB alle mogelijkheden van de markt heeft uitgeput en de voortzetting van marktactiviteiten tijdens de noodtoestand een of meer van de in artikel 18, lid 3, van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde voorwaarden zou schaden, of |
| --- | --- |

b)

de TSB alle mogelijkheden van de markt heeft uitgeput en de voortzetting van marktactiviteiten tijdens de noodtoestand een of meer van de in artikel 18, lid 3, van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde voorwaarden zou schaden, of

| c) | de voortzetting van marktactiviteiten de effectiviteit van het herstel tot de normale of alarmtoestand significant zou verlagen, of |
| --- | --- |

c)

de voortzetting van marktactiviteiten de effectiviteit van het herstel tot de normale of alarmtoestand significant zou verlagen, of

| d) | de TSB niet beschikt over de nodige instrumenten en communicatiemiddelen om marktactiviteiten te faciliteren. |
| --- | --- |

d)

de TSB niet beschikt over de nodige instrumenten en communicatiemiddelen om marktactiviteiten te faciliteren.

2.   De volgende marktactiviteiten kunnen overeenkomstig lid 1 worden opgeschort:

| a) | de levering van zoneoverschrijdende capaciteit voor capaciteitstoewijzing bij de overeenkomstige biedzonegrenzen voor elke markttijdseenheid, als wordt verwacht dat het transmissiesysteem niet tot de normale of alarmtoestand wordt hersteld; |
| --- | --- |

a)

de levering van zoneoverschrijdende capaciteit voor capaciteitstoewijzing bij de overeenkomstige biedzonegrenzen voor elke markttijdseenheid, als wordt verwacht dat het transmissiesysteem niet tot de normale of alarmtoestand wordt hersteld;

| b) | de indiening van biedingen voor balanceringscapaciteit en balanceringsenergie door een aanbieder van een balanceringsdienst; |
| --- | --- |

b)

de indiening van biedingen voor balanceringscapaciteit en balanceringsenergie door een aanbieder van een balanceringsdienst;

| c) | de levering van een gebalanceerde positie aan het einde van het day-aheadtijdsbestek door een balanceringsverantwoordelijke, als dat volgens de voorwaarden met betrekking tot balancering vereist is; |
| --- | --- |

c)

de levering van een gebalanceerde positie aan het einde van het day-aheadtijdsbestek door een balanceringsverantwoordelijke, als dat volgens de voorwaarden met betrekking tot balancering vereist is;

| d) | de levering van positiewijzigingen van balanceringsverantwoordelijken; |
| --- | --- |

d)

de levering van positiewijzigingen van balanceringsverantwoordelijken;

| e) | de levering van de in artikel 111, leden 1 en 2, van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde schema's, en |
| --- | --- |

e)

de levering van de in artikel 111, leden 1 en 2, van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde schema's, en

| f) | andere relevante marktactiviteiten waarvan de opschorting noodzakelijk wordt geacht om het systeem te beschermen en/of herstellen. |
| --- | --- |

f)

andere relevante marktactiviteiten waarvan de opschorting noodzakelijk wordt geacht om het systeem te beschermen en/of herstellen.

3.   Als marktactiviteiten overeenkomstig lid 1 worden opgeschort, zal elke SNG op verzoek van de TSB, als dat technisch mogelijk is, functioneren volgens een door de TSB vastgestelde richtwaarde voor werkzaam vermogen.

4.   Als hij overeenkomstig lid 1 marktactiviteiten opschort, kan de TSB de uitvoering van zijn processen die door dergelijke opschorting worden beïnvloed, geheel of gedeeltelijk opschorten.

5.   Als hij overeenkomstig lid 1 marktactiviteiten opschort, werkt de TSB ten minste met de volgende partijen samen:

| a) | de TSB's van de capaciteitsberekeningsregio's waarvan de TSB lid is; |
| --- | --- |

a)

de TSB's van de capaciteitsberekeningsregio's waarvan de TSB lid is;

| b) | de TSB's waarmee de TSB afspraken heeft gemaakt voor de balanceringscoördinatie; |
| --- | --- |

b)

de TSB's waarmee de TSB afspraken heeft gemaakt voor de balanceringscoördinatie;

| c) | de „NEMO” en andere entiteiten die overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 zijn aangesteld of gemachtigd om marktfuncties uit te voeren in zijn regelzone; |
| --- | --- |

c)

de „NEMO” en andere entiteiten die overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 zijn aangesteld of gemachtigd om marktfuncties uit te voeren in zijn regelzone;

| d) | de TSB's van een belastingfrequentieregelblok waarvan de TSB lid is, en |
| --- | --- |

d)

de TSB's van een belastingfrequentieregelblok waarvan de TSB lid is, en

| e) | de gecoördineerde capaciteitscalculator van de capaciteitsberekeningsregio's waarvan de TSB lid is. |
| --- | --- |

e)

de gecoördineerde capaciteitscalculator van de capaciteitsberekeningsregio's waarvan de TSB lid is.

6.   Als de marktactiviteiten worden opgeschort, start elke TSB de in artikel 38 vastgelegde communicatieprocedure.

Artikel 36

Regels voor de opschorting en het herstel van marktactiviteiten

1.   Uiterlijk op 18 december 2018 werkt elke TSB een voorstel uit voor regels betreffende de opschorting en het herstel van marktactiviteiten.

2.   Nadat de regels in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG door de regelgevende instantie zijn goedgekeurd, publiceert de TSB deze op zijn website.

3.   De regels voor de opschorting en het herstel van marktactiviteiten zijn in de mate van het mogelijke verenigbaar met:

| a) | de regels voor de levering van zoneoverschrijdende capaciteit in de betrokken capaciteitsberekeningsregio's; |
| --- | --- |

a)

de regels voor de levering van zoneoverschrijdende capaciteit in de betrokken capaciteitsberekeningsregio's;

| b) | de regels voor de indiening van biedingen voor balanceringscapaciteit en balanceringsenergie door aanbieders van een balanceringsdienst die voortvloeien uit regelingen voor balanceringscoördinatie met andere TSB's; |
| --- | --- |

b)

de regels voor de indiening van biedingen voor balanceringscapaciteit en balanceringsenergie door aanbieders van een balanceringsdienst die voortvloeien uit regelingen voor balanceringscoördinatie met andere TSB's;

| c) | de regels voor de levering van een gebalanceerde positie aan het einde van het day-aheadtijdsbestek door een balanceringsverantwoordelijke, als dat volgens de voorwaarden inzake balancering vereist is; |
| --- | --- |

c)

de regels voor de levering van een gebalanceerde positie aan het einde van het day-aheadtijdsbestek door een balanceringsverantwoordelijke, als dat volgens de voorwaarden inzake balancering vereist is;

| d) | regels voor de levering van positiewijzigingen van balanceringsverantwoordelijken, en |
| --- | --- |

d)

regels voor de levering van positiewijzigingen van balanceringsverantwoordelijken, en

| e) | de regels voor de levering van de in artikel 111, leden 1 en 2, van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde schema's. |
| --- | --- |

e)

de regels voor de levering van de in artikel 111, leden 1 en 2, van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde schema's.

4.   Als hij de regels voor de opschorting en het herstel van marktactiviteiten uitwerkt, zet elke TSB de in artikel 35, lid 1, bedoelde omstandigheden om in objectief vastgestelde parameters, rekening houdend met de volgende factoren:

| a) | het percentage belastingsontkoppeling in de LFC-zone van de TSB overeenkomstig:






  i) | het onvermogen van een significant deel van balanceringsverantwoordelijken om hun balans te behouden, of |
| --- | --- | --- |

a)

het percentage belastingsontkoppeling in de LFC-zone van de TSB overeenkomstig:

i)

het onvermogen van een significant deel van balanceringsverantwoordelijken om hun balans te behouden, of

| ii) | de noodzaak voor de TSB om met het oog op een efficiënt spanningsherstel de gebruikelijke balanceringsprocessen niet te volgen; |
| --- | --- |

ii)

de noodzaak voor de TSB om met het oog op een efficiënt spanningsherstel de gebruikelijke balanceringsprocessen niet te volgen;

| b) | het percentage productieontkoppeling in de LFC-zone van de TSB, overeenkomstig het onvermogen van een significant aandeel van balanceringsverantwoordelijken om hun balans te behouden; |
| --- | --- |

b)

het percentage productieontkoppeling in de LFC-zone van de TSB, overeenkomstig het onvermogen van een significant aandeel van balanceringsverantwoordelijken om hun balans te behouden;

| c) | het aandeel en de geografische spreiding van niet-beschikbare transmissiesysteemelementen overeenkomstig:






  i) | de desynchronisatie van een significant deel van de LFC-zone, waardoor de gebruikelijke balanceringsprocessen een averechts effect sorteren, of |
| --- | --- | --- |

c)

het aandeel en de geografische spreiding van niet-beschikbare transmissiesysteemelementen overeenkomstig:

i)

de desynchronisatie van een significant deel van de LFC-zone, waardoor de gebruikelijke balanceringsprocessen een averechts effect sorteren, of

| ii) | de verlaging tot nul van zoneoverschrijdende capaciteit bij een biedzonegrens of biedzonegrenzen; |
| --- | --- |

ii)

de verlaging tot nul van zoneoverschrijdende capaciteit bij een biedzonegrens of biedzonegrenzen;

| d) | het onvermogen van de volgende betrokken entiteiten om hun marktactiviteiten uit te voeren om redenen waarop zij geen invloed kunnen uitoefenen:






  i) | balanceringsverantwoordelijken; |
| --- | --- | --- |

d)

het onvermogen van de volgende betrokken entiteiten om hun marktactiviteiten uit te voeren om redenen waarop zij geen invloed kunnen uitoefenen:

i)

balanceringsverantwoordelijken;

| ii) | aanbieders van een balanceringsdienst; |
| --- | --- |

ii)

aanbieders van een balanceringsdienst;

| iii) | NEMO's en andere instanties die overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 zijn aangesteld of gemachtigd om marktfuncties uit te voeren; |
| --- | --- |

iii)

NEMO's en andere instanties die overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 zijn aangesteld of gemachtigd om marktfuncties uit te voeren;

| iv) | op het transmissienetwerk aangesloten DSB's; |
| --- | --- |

iv)

op het transmissienetwerk aangesloten DSB's;

| e) | het gebrek aan goed werkende instrumenten en communicatiemiddelen die nodig zijn om:






  i) | de eenvormige day-ahead- of intradaykoppeling of om het even welk expliciet capaciteitstoewijzingsmechanisme uit te voeren, of |
| --- | --- | --- |

e)

het gebrek aan goed werkende instrumenten en communicatiemiddelen die nodig zijn om:

i)

de eenvormige day-ahead- of intradaykoppeling of om het even welk expliciet capaciteitstoewijzingsmechanisme uit te voeren, of

| ii) | het frequentieherstelproces uit te voeren, of |
| --- | --- |

ii)

het frequentieherstelproces uit te voeren, of

| iii) | het reservevervangend proces uit te voeren, of |
| --- | --- |

iii)

het reservevervangend proces uit te voeren, of

| iv) | een balanceringsverantwoordelijke een gebalanceerde positie binnen day-ahead-tijdsbestek en een positiewijziging te laten leveren, of |
| --- | --- |

iv)

een balanceringsverantwoordelijke een gebalanceerde positie binnen day-ahead-tijdsbestek en een positiewijziging te laten leveren, of

| v) | de in artikel 111, leden 1 en 2, van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde programma's te leveren. |
| --- | --- |

v)

de in artikel 111, leden 1 en 2, van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde programma's te leveren.

5.   In de regels voor de opschorting en het herstel van marktactiviteiten is een vertragingstijd vastgesteld die voor elke overeenkomstig lid 4 vastgestelde parameter moet worden gerespecteerd alvorens de opschortingsprocedure voor marktactiviteiten wordt gestart.

6.   De betrokken TSB beoordeelt de overeenkomstig lid 4 vastgestelde parameters in realtime op grond van de beschikbare informatie.

7.   Uiterlijk op 18 december 2020 dient het ENTSB voor elektriciteit een verslag in bij het Agentschap waarin wordt beoordeeld in hoeverre de door de TSB's vastgestelde regels voor de opschorting en het herstel van marktactiviteiten zijn geharmoniseerd en waarin waar nodig gebieden worden geïdentificeerd die moeten worden geharmoniseerd.

8.   Uiterlijk op 18 juni 2019 dient elke TSB bij het ENTSB voor elektriciteit de gegevens in die nodig zijn om het verslag overeenkomstig lid 7 op te stellen en voor te leggen.

Artikel 37

Procedure voor het herstel van marktactiviteiten

1.   De betrokken TSB start in samenwerking met de in zijn regelzone actieve NEMO('s) en de aangrenzende TSB's de herstelprocedure voor de overeenkomstig artikel 35, lid 1, opgeschorte marktactiviteiten als:

| a) | de situatie die de opschorting heeft veroorzaakt, is beëindigd en er geen andere in artikel 35, lid 1, bedoelde situatie van toepassing is, en |
| --- | --- |

a)

de situatie die de opschorting heeft veroorzaakt, is beëindigd en er geen andere in artikel 35, lid 1, bedoelde situatie van toepassing is, en

| b) | de in artikel 38, lid 2, genoemde entiteiten naar behoren zijn geïnformeerd overeenkomstig artikel 38. |
| --- | --- |

b)

de in artikel 38, lid 2, genoemde entiteiten naar behoren zijn geïnformeerd overeenkomstig artikel 38.

2.   De betrokken TSB start in samenwerking met de aangrenzende TSB's het herstel van TSB-processen die door de opschorting van marktactiviteiten zijn beïnvloed als aan de voorwaarden van lid 1 is voldaan, of vroeger als dat nodig is om de marktactiviteiten te herstellen.

3.   De betrokken NEMO('s) starten in samenwerking met de TSB's en de in artikel 35, lid 5, bedoelde entiteiten het herstel van de relevante eenvormige day-ahead- of intradaykoppelingsprocessen zodra de TSB('s) laat (laten) weten dat de TSB-processen zijn hersteld.

4.   Als de levering van zoneoverschrijdende capaciteit is opgeschort en vervolgens hersteld, werkt elke betrokken TSB de zoneoverschrijdende capaciteit voor capaciteitstoewijzing bij door de haalbaarste en efficiëntste van de volgende mogelijkheden toe te passen voor elke markttijdseenheid:

| a) | door de laatste beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit te gebruiken die is berekend door de gecoördineerde capaciteitscalculator; |
| --- | --- |

a)

door de laatste beschikbare zoneoverschrijdende capaciteit te gebruiken die is berekend door de gecoördineerde capaciteitscalculator;

| b) | door de regionale capaciteitsberekeningsprocessen te starten die toepasbaar zijn overeenkomstig de artikelen 29 en 30 van Verordening (EU) 2015/1222, of |
| --- | --- |

b)

door de regionale capaciteitsberekeningsprocessen te starten die toepasbaar zijn overeenkomstig de artikelen 29 en 30 van Verordening (EU) 2015/1222, of

| c) | door in samenwerking met de TSB's van de capaciteitsberekeningsregio de zoneoverschrijdende capaciteit te bepalen op grond van de werkelijke fysieke netwerksituatie. |
| --- | --- |

c)

door in samenwerking met de TSB's van de capaciteitsberekeningsregio de zoneoverschrijdende capaciteit te bepalen op grond van de werkelijke fysieke netwerksituatie.

5.   Als een deel van de volledige gekoppelde zone waar de marktactiviteiten waren opgeschort zich weer in normale of alarmtoestand bevindt, is (zijn) de NEMO('s) van die zone bevoegd om een marktkoppeling uit te voeren in een deel van de volledige gekoppelde zone, in overleg met de TSB's en de in artikel 35, lid 5, bedoelde entiteiten, op voorwaarde dat de TSB het capaciteitsberekeningsproces heeft hersteld.

6.   Uiterlijk 30 dagen nadat de marktactiviteiten zijn hersteld, stelt (stellen) de TSB('s) die de marktactiviteiten heeft (hebben) opgeschort en hersteld een verslag ten minste in het Engels op met een gedetailleerde uiteenzetting van de beweegreden, de uitvoering en de gevolgen van de opschorting van de markt en een verwijzing naar de naleving van de regels voor de opschorting en het herstel van marktactiviteiten, en dient hij (dienen zij) dat verslag in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG in bij de desbetreffende nationale regelgevende instantie en stelt hij (stellen zij) dat ter beschikking van de in artikel 38, lid 2, bedoelde entiteiten.

7.   De regelgevende instanties van de lidstaten of het Agentschap kunnen de betrokken TSB('s) aanbevelen om goede praktijken te bevorderen en soortgelijke incidenten in de toekomst te voorkomen.

Artikel 38

Communicatieprocedure

1.   De overeenkomstig artikel 36 opgestelde regels voor de opschorting en het herstel van marktactiviteiten bevatten ook een communicatieprocedure waarin de taken en acties zijn beschreven die elke partij in zijn specifieke rol hoort uit te voeren tijdens de opschorting en het herstel van marktactiviteiten.

2.   In de communicatieprocedure is bepaald dat informatie gelijktijdig naar de volgende instanties wordt gestuurd:

| a) | de in artikel 35, lid 5, bedoelde partijen; |
| --- | --- |

a)

de in artikel 35, lid 5, bedoelde partijen;

| b) | de balanceringsverantwoordelijken; |
| --- | --- |

b)

de balanceringsverantwoordelijken;

| c) | de aanbieders van een balanceringsdienst; |
| --- | --- |

c)

de aanbieders van een balanceringsdienst;

| d) | de op het transmissienetwerk aangesloten DSB's, en |
| --- | --- |

d)

de op het transmissienetwerk aangesloten DSB's, en

| e) | de desbetreffende regelgevende instantie van de betrokken lidstaten in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG. |
| --- | --- |

e)

de desbetreffende regelgevende instantie van de betrokken lidstaten in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG.

3.   De communicatieprocedure telt ten minste de volgende stappen:

| a) | kennisgeving door de TSB dat marktactiviteiten overeenkomstig artikel 35 zijn opgeschort; |
| --- | --- |

a)

kennisgeving door de TSB dat marktactiviteiten overeenkomstig artikel 35 zijn opgeschort;

| b) | kennisgeving door de TSB van de best mogelijke schatting van de datum en tijd waarop het transmissiesysteem wordt hersteld; |
| --- | --- |

b)

kennisgeving door de TSB van de best mogelijke schatting van de datum en tijd waarop het transmissiesysteem wordt hersteld;

| c) | kennisgeving door de NEMO en andere entiteiten die zijn aangewezen om overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 en Verordening (EU) 2016/1719 marktfuncties uit te oefenen, van de eventuele opschorting van hun activiteiten; |
| --- | --- |

c)

kennisgeving door de NEMO en andere entiteiten die zijn aangewezen om overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 en Verordening (EU) 2016/1719 marktfuncties uit te oefenen, van de eventuele opschorting van hun activiteiten;

| d) | updates door de TSB's van het herstelproces van het transmissiesysteem; |
| --- | --- |

d)

updates door de TSB's van het herstelproces van het transmissiesysteem;

| e) | kennisgeving door de in lid 2, onder a) tot en met d), bedoelde entiteiten dat hun marktinstrumenten en communicatiesystemen functioneren; |
| --- | --- |

e)

kennisgeving door de in lid 2, onder a) tot en met d), bedoelde entiteiten dat hun marktinstrumenten en communicatiesystemen functioneren;

| f) | kennisgeving door de TSB('s) dat het transmissiesysteem is hersteld naar de normale of alarmtoestand; |
| --- | --- |

f)

kennisgeving door de TSB('s) dat het transmissiesysteem is hersteld naar de normale of alarmtoestand;

| g) | kennisgeving door de NEMO en andere entiteiten die zijn aangewezen of gemachtigd om overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 marktfuncties uit te oefenen, van de beste schatting van de datum en tijd waarop de marktactiviteiten hersteld zullen zijn, en |
| --- | --- |

g)

kennisgeving door de NEMO en andere entiteiten die zijn aangewezen of gemachtigd om overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 marktfuncties uit te oefenen, van de beste schatting van de datum en tijd waarop de marktactiviteiten hersteld zullen zijn, en

| h) | bevestiging door de NEMO en andere entiteiten die zijn aangewezen of gemachtigd om overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 marktfuncties uit te oefenen, dat de marktactiviteiten zijn hersteld. |
| --- | --- |

h)

bevestiging door de NEMO en andere entiteiten die zijn aangewezen of gemachtigd om overeenkomstig Verordening (EU) 2015/1222 marktfuncties uit te oefenen, dat de marktactiviteiten zijn hersteld.

4.   Alle kennisgevingen en updates door de TSB('s), NEMO('s) en andere entiteiten die zijn aangewezen of gemachtigd om de in lid 3 bedoelde marktfuncties uit te oefenen, worden op de website van die entiteiten gepubliceerd. Als op de website geen kennisgeving of update kan worden gepubliceerd, informeert de tot kennisgeving verplichte entiteit per e-mail of via om het even welk ander beschikbaar middel ten minste die partijen die rechtstreeks deelnemen aan de opgeschorte marktactiviteiten.

5.   Kennisgeving overeenkomstig lid 3, onder e), gebeurt per e-mail of via om het even welk ander beschikbaar middel aan de betrokken TSB.

Artikel 39

Verrekeningsregels in geval van de opschorting van marktactiviteiten

1.   Uiterlijk op 18 december 2018 werkt elke TSB een voorstel uit voor regels inzake onbalansverrekening en de verrekening van balanceringscapaciteit en balanceringsenergie die van toepassing zijn op onbalansverrekeningsperiodes tijdens welke de marktactiviteiten opgeschort waren. De TSB kan dezelfde regels voorstellen die hij toepast bij normaal bedrijf.

Nadat ze door de desbetreffende regelgevende instantie zijn goedgekeurd, publiceert de TSB die regels op zijn website in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG.

Een TSB kan zijn in dit artikel bedoelde taken delegeren aan één of meer derde partijen op voorwaarde dat de derde partij de desbetreffende taak ten minste even doeltreffend kan uitoefenen als de TSB's. Een lidstaat of, indien van toepassing, een regelgevende instantie kan de in dit artikel bedoelde taken toewijzen aan één of meer derde partijen op voorwaarde dat de derde partij de desbetreffende taak ten minste even doeltreffend kan uitvoeren als de TSB('s).

2.   De de in lid 1 bedoelde regels gaan over de overeenkomsten van TSB's en, in voorkomend geval, derde partijen met balanceringsverantwoordelijkheid en aanbieders van een balanceringsdienst.

3.   De overeenkomstig lid 1 opgestelde regels:

| a) | waarborgen de financiële onpartijdigheid van elke TSB en in lid 1 bedoelde betrokken derde partij; |
| --- | --- |

a)

waarborgen de financiële onpartijdigheid van elke TSB en in lid 1 bedoelde betrokken derde partij;

| b) | vermijden verstoringen van stimulansen of contraproductieve stimulansen voor balanceringsverantwoordelijken, aanbieders van een balanceringsdienst en TSB's; |
| --- | --- |

b)

vermijden verstoringen van stimulansen of contraproductieve stimulansen voor balanceringsverantwoordelijken, aanbieders van een balanceringsdienst en TSB's;

| c) | stimuleren balanceringsverantwoordelijken om naar een balans te streven of om het systeem te helpen zijn balans te herstellen; |
| --- | --- |

c)

stimuleren balanceringsverantwoordelijken om naar een balans te streven of om het systeem te helpen zijn balans te herstellen;

| d) | vermijden dat balanceringsverantwoordelijken en aanbieders van een balanceringsdienst financiële sancties worden opgelegd als gevolg van de uitvoering van door de TSB gevraagde acties; |
| --- | --- |

d)

vermijden dat balanceringsverantwoordelijken en aanbieders van een balanceringsdienst financiële sancties worden opgelegd als gevolg van de uitvoering van door de TSB gevraagde acties;

| e) | ontmoedigen TSB's om marktactiviteiten op te schorten als dat niet strikt noodzakelijk is, en stimuleren TSB's om de marktactiviteiten zo snel mogelijk te herstellen, en |
| --- | --- |

e)

ontmoedigen TSB's om marktactiviteiten op te schorten als dat niet strikt noodzakelijk is, en stimuleren TSB's om de marktactiviteiten zo snel mogelijk te herstellen, en

| f) | stimuleren aanbieders van een balanceringsdienst om diensten aan te bieden aan de connecterende TSB die het systeem in zijn normale toestand helpt te herstellen. |
| --- | --- |

f)

stimuleren aanbieders van een balanceringsdienst om diensten aan te bieden aan de connecterende TSB die het systeem in zijn normale toestand helpt te herstellen.

HOOFDSTUK V

INFORMATIE-UITWISSELING EN COMMUNICATIE, INSTRUMENTEN EN VOORZIENINGEN

Artikel 40

Informatie-uitwisseling

1.   In aanvulling op de bepalingen van de artikelen 40 tot en met 53 van Verordening (EU) 2017/1485 mag elke TSB tijdens een nood-, black-out- of hersteltoestand de volgende informatie inwinnen:

| a) | bij de overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen DSB's, de nodige informatie over ten minste:






  i) | het deel van hun netwerk in eilandbedrijf; |
| --- | --- | --- |

a)

bij de overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen DSB's, de nodige informatie over ten minste:

i)

het deel van hun netwerk in eilandbedrijf;

| ii) | de mogelijkheid om delen van hun netwerk in eilandbedrijf te synchroniseren, en |
| --- | --- |

ii)

de mogelijkheid om delen van hun netwerk in eilandbedrijf te synchroniseren, en

| iii) | de geschiktheid om eilandbedrijf op te starten; |
| --- | --- |

iii)

de geschiktheid om eilandbedrijf op te starten;

| b) | bij de overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen SNG's en bij aanbieders van hersteldiensten, informatie over ten minste de volgende omstandigheden:






  i) | de huidige status van de installatie; |
| --- | --- | --- |

b)

bij de overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen SNG's en bij aanbieders van hersteldiensten, informatie over ten minste de volgende omstandigheden:

i)

de huidige status van de installatie;

| ii) | de operationele grenzen; |
| --- | --- |

ii)

de operationele grenzen;

| iii) | de totale activeringstijd en de tijd die nodig is om de productie te verhogen, en |
| --- | --- |

iii)

de totale activeringstijd en de tijd die nodig is om de productie te verhogen, en

| iv) | de tijdgevoelige processen. |
| --- | --- |

iv)

de tijdgevoelige processen.

2.   Tijdens de nood-, black-out- of hersteltoestand verstrekt elke TSB, indien hij hierover beschikt, tijdig de volgende informatie voor de toepassing van de procedures van het systeembeschermingsplan en het herstelplan:

| a) | aan de aangrenzende TSB's, informatie over ten minste:






  i) | de omvang en de grenzen van het gesynchroniseerde gebied of de gesynchroniseerde gebieden waartoe zijn regelzone behoort; |
| --- | --- | --- |

a)

aan de aangrenzende TSB's, informatie over ten minste:

i)

de omvang en de grenzen van het gesynchroniseerde gebied of de gesynchroniseerde gebieden waartoe zijn regelzone behoort;

| ii) | de beperkingen voor het beheer van het gesynchroniseerde gebied; |
| --- | --- |

ii)

de beperkingen voor het beheer van het gesynchroniseerde gebied;

| iii) | de maximumduur en de maximumhoeveelheid van het werkzame en blindvermogen dat via interconnectoren kan worden geleverd, en |
| --- | --- |

iii)

de maximumduur en de maximumhoeveelheid van het werkzame en blindvermogen dat via interconnectoren kan worden geleverd, en

| iv) | alle andere technische of organisatorische beperkingen; |
| --- | --- |

iv)

alle andere technische of organisatorische beperkingen;

| b) | aan de frequentieleider van zijn gesynchroniseerde gebied, informatie over ten minste:






  i) | de beperkingen voor de handhaving van eilandbedrijf; |
| --- | --- | --- |

b)

aan de frequentieleider van zijn gesynchroniseerde gebied, informatie over ten minste:

i)

de beperkingen voor de handhaving van eilandbedrijf;

| ii) | de beschikbare aanvullende belasting en productie, en |
| --- | --- |

ii)

de beschikbare aanvullende belasting en productie, en

| iii) | de beschikbaarheid van operationele reserves; |
| --- | --- |

iii)

de beschikbaarheid van operationele reserves;

| c) | aan de overeenkomstig artikel 11, lid 4, en artikel 23, lid 4, aangewezen DSB's die zijn aangesloten op het transmissienetwerk, informatie over ten minste:






  i) | de systeemtoestand van zijn transmissiesysteem; |
| --- | --- | --- |

c)

aan de overeenkomstig artikel 11, lid 4, en artikel 23, lid 4, aangewezen DSB's die zijn aangesloten op het transmissienetwerk, informatie over ten minste:

i)

de systeemtoestand van zijn transmissiesysteem;

| ii) | de grenswaarden van het werkzaam en blindvermogen, de blokbelasting en de stand van de trappenschakelaar en de stroomonderbreker bij de aansluitpunten; |
| --- | --- |

ii)

de grenswaarden van het werkzaam en blindvermogen, de blokbelasting en de stand van de trappenschakelaar en de stroomonderbreker bij de aansluitpunten;

| iii) | de informatie over de huidige en geplande status van de op de DSB aangesloten elektriciteitsproductie-eenheden, indien deze niet rechtstreeks beschikbaar is voor de DSB, en |
| --- | --- |

iii)

de informatie over de huidige en geplande status van de op de DSB aangesloten elektriciteitsproductie-eenheden, indien deze niet rechtstreeks beschikbaar is voor de DSB, en

| iv) | alle nodige informatie die tot verdere coördinatie met de op het distributienet aangesloten partijen leidt; |
| --- | --- |

iv)

alle nodige informatie die tot verdere coördinatie met de op het distributienet aangesloten partijen leidt;

| d) | aan de aanbieders van beschermingsdiensten, informatie over ten minste:






  i) | de systeemtoestand van zijn transmissiesysteem, en |
| --- | --- | --- |

d)

aan de aanbieders van beschermingsdiensten, informatie over ten minste:

i)

de systeemtoestand van zijn transmissiesysteem, en

| ii) | de geplande maatregelen waarvoor de medewerking van de aanbieders van beschermingsdiensten is vereist; |
| --- | --- |

ii)

de geplande maatregelen waarvoor de medewerking van de aanbieders van beschermingsdiensten is vereist;

| e) | aan de overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen DSB's en SNG's en aan de aanbieders van hersteldiensten, informatie over ten minste:






  i) | de systeemtoestand van zijn transmissiesysteem; |
| --- | --- | --- |

e)

aan de overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen DSB's en SNG's en aan de aanbieders van hersteldiensten, informatie over ten minste:

i)

de systeemtoestand van zijn transmissiesysteem;

| ii) | de mogelijkheid en de plannen om de koppelingen te heractiveren, en |
| --- | --- |

ii)

de mogelijkheid en de plannen om de koppelingen te heractiveren, en

| iii) | de geplande maatregelen waarvoor hun medewerking is vereist. |
| --- | --- |

iii)

de geplande maatregelen waarvoor hun medewerking is vereist.

3.   De TSB's in de nood-, black-out-, of hersteltoestand wisselen onderling informatie uit over ten minste:

| a) | de omstandigheden die tot de huidige systeemtoestand van hun transmissiesysteem hebben geleid, voor zover ze gekend zijn, en |
| --- | --- |

a)

de omstandigheden die tot de huidige systeemtoestand van hun transmissiesysteem hebben geleid, voor zover ze gekend zijn, en

| b) | de mogelijke problemen waardoor ondersteuning van het werkzame vermogen nodig is. |
| --- | --- |

b)

de mogelijke problemen waardoor ondersteuning van het werkzame vermogen nodig is.

4.   Een TSB in de nood-, black-out-, of hersteltoestand verstrekt tijdig informatie over de systeemtoestand van zijn transmissiesysteem, en, indien beschikbaar, aanvullende informatie over de situatie van het transmissiesysteem:

| a) | aan de NEMO('s), die deze informatie overeenkomstig artikel 38 ter beschikking stellen van hun marktdeelnemers; |
| --- | --- |

a)

aan de NEMO('s), die deze informatie overeenkomstig artikel 38 ter beschikking stellen van hun marktdeelnemers;

| b) | aan de desbetreffende nationale regelgevende instantie in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG, of aan de instanties bedoeld in artikel 4, lid 3, indien de nationale wetgeving uitdrukkelijk daarin voorziet, en |
| --- | --- |

b)

aan de desbetreffende nationale regelgevende instantie in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG, of aan de instanties bedoeld in artikel 4, lid 3, indien de nationale wetgeving uitdrukkelijk daarin voorziet, en

| c) | in voorkomend geval aan iedere andere relevante partij. |
| --- | --- |

c)

in voorkomend geval aan iedere andere relevante partij.

5.   De TSB's stellen elke betrokken partij in kennis van het overeenkomstig artikel 43, leden 2 en 3, opgestelde testplan.

Artikel 41

Communicatiesystemen

1.   Elke overeenkomstig artikel 23, lid 4, onder b) en c), aangewezen DSB en SNG, elke aanbieder van hersteldiensten en elke TSB voert een spraakcommunicatiesysteem in met voldoende reserveapparatuur en back-upvermogensbronnen zodat ten minste 24 uur lang informatie over het herstelplan kan worden uitgewisseld indien de externe elektriciteitsvoorziening volledig uitvalt of de afzonderlijke apparatuur van het spraakcommunicatiesysteem defect is. De lidstaten kunnen eisen dat de minimale reservecapaciteit langer dan 24 uur kan worden benut.

2.   In overleg met de overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen DSB's en SNG's en met de aanbieders van hersteldiensten bepaalt elke TSB de technische eisen waaraan hun spraakcommunicatiesystemen en het spraakcommunicatiesysteem van de TSB zelf moeten voldoen om interoperabiliteit mogelijk te maken en te waarborgen dat de inkomende oproep van de TSB door de andere partij kan worden herkend en onmiddellijk kan worden beantwoord.

3.   In overleg met de aangrenzende TSB's en de andere TSB's in zijn synchrone zone bepaalt elke TSB de technische eisen waaraan hun spraakcommunicatiesystemen en het spraakcommunicatiesysteem van de TSB zelf moeten voldoen om interoperabiliteit mogelijk te maken en te waarborgen dat de inkomende oproep van de TSB door de andere partij kan worden herkend en onmiddellijk kan worden beantwoord.

4.   Niettegenstaande lid 1 hebben de overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen SNG's die elektriciteitsproductie-eenheden van type B zijn en de aanbieders van hersteldiensten die elektriciteitsproductie-eenheden van type A of B zijn, de mogelijkheid om, indien de TSB hiermee akkoord gaat, alleen over een datacommunicatiesysteem te beschikken in plaats van een spraakcommunicatiesysteem. Dit datacommunicatiesysteem voldoet aan de in de leden 1 en 2 vastgestelde eisen.

5.   De lidstaten kunnen eisen dat er naast het spraakcommunicatiesysteem een aanvullend communicatiesysteem wordt gebruikt om het herstelplan te ondersteunen; in dat geval voldoet het aanvullende communicatiesysteem aan de in lid 1 vastgestelde eisen.

Artikel 42

Instrumenten en voorzieningen

1.   Elke TSB stelt de in artikel 24 van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde cruciale instrumenten en voorzieningen ten minste 24 uur ter beschikking indien de primaire stroomvoorziening uitvalt.

2.   Elke overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen DSB en SNG, alsook elke aanbieder van hersteldiensten stelt de in artikel 24 van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde cruciale instrumenten en voorzieningen die worden gebruikt in het kader van het herstelplan minstens 24 uur ter beschikking indien de primaire stroomvoorziening uitvalt zoals vastgesteld door de TSB.

3.   Elke TSB beschikt over minstens één geografisch afgescheiden reservecontrolecentrum. In het reservecontrolecentrum zijn ten minste de in artikel 24 van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde cruciale instrumenten en voorzieningen aanwezig. Elke TSB voorziet zijn reservecontrolecentrum van reservestroomvoorziening voor ten minste 24 uur indien de primaire stroomvoorziening uitvalt.

4.   Elke TSB ontwikkelt een procedure om functies zo snel mogelijk van het hoofdcontrolecentrum naar het reservecontrolecentrum te verplaatsen, wat in elk geval maximaal drie uur mag duren. De procedure omvat het beheer van het systeem tijdens de verplaatsing.

5.   Onderstations die overeenkomstig artikel 23, lid 4, als essentieel voor de procedures van het herstelplan worden beschouwd, zijn minstens 24 uur operationeel indien de primaire stroomvoorziening uitvalt. Wat de onderstations in de synchrone zone Ierland en Letland betreft, kan de minimale duur van het beheer bij het uitvallen van de primaire stroomvoorziening korter zijn dan 24 uur, en dit wordt op voorstel van de TSB goedgekeurd door de regelgevende instantie of een andere bevoegde instantie van de lidstaat.

HOOFDSTUK VI

CONFORMITEIT EN EVALUATIE

DEEL 1

Conformiteitstests van de geschiktheden van TSB's, DSB's en SNG's

Artikel 43

Algemene beginselen

1.   Elke TSB beoordeelt op gezette tijden de correcte werking van alle apparatuur en geschiktheden in het systeembeschermingsplan en het herstelplan. Hiertoe controleert elke TSB op gezette tijden de conformiteit van dergelijke apparatuur en geschiktheden in overeenstemming met lid 2 en met artikel 41, lid 2, van Verordening (EU) 2016/631, artikel 35, lid 2, van Verordening (EU) 2016/1388 en artikel 69, leden 1 en 2, van Verordening (EU) 2016/1447.

2.   Uiterlijk op 18 december 2019 stelt elke TSB een testplan op in overleg met de DSB's, de overeenkomstig artikel 11, lid 4, en artikel 23, lid 4, aangewezen SNG's, de aanbieders van beschermingsdiensten en de aanbieders van hersteldiensten. In het testplan wordt vastgesteld welke voor het systeembeschermingsplan en het herstelplan relevante apparatuur en geschiktheden moeten worden getest.

3.   In het testplan worden de testfrequentie en -voorwaarden vastgesteld overeenkomstig de in de artikelen 44 tot en met 47 omschreven minimumeisen. Het testplan wordt opgesteld volgens de in Verordening (EU) 2016/631, Verordening (EU) 2016/1388 en Verordening (EU) 2016/1447 vastgestelde methodologie voor de overeenkomstige geteste geschiktheid. Wat SNG's betreft die niet onder Verordening (EU) 2016/631, Verordening (EU) 2016/1388 of Verordening (EU) 2016/1447 vallen, wordt het testplan opgesteld volgens de bepalingen van de nationale wetgeving.

4.   Geen enkele TSB, DSB, SNG, aanbieder van beschermingsdiensten of aanbieder van hersteldiensten brengt de operationele veiligheid van het transmissiesysteem en het geïnterconnecteerde transmissiesysteem in gevaar tijdens de test. De test wordt zodanig uitgevoerd dat deze zo weinig mogelijk impact heeft op de systeemgebruikers.

5.   De test wordt als succesvol beschouwd indien wordt voldaan aan de voorwaarden die overeenkomstig lid 3 zijn vastgesteld door de desbetreffende systeembeheerder. Zolang de test niet aan deze criteria voldoet, wordt de test herhaald door de TSB, DSB, SNG, aanbieder van beschermingsdiensten en aanbieder van hersteldiensten.

Artikel 44

Conformiteitstests van de geschiktheden van elektriciteitsproductie-eenheden

1.   Elke aanbieder van hersteldiensten die een elektriciteitsproductie-eenheid is en een black-startdienst levert, voert minstens om de drie jaar een test betreffende de black-startmogelijkheden uit volgens de in artikel 45, lid 5, van Verordening (EU) 2016/631 vastgestelde methodologie.

2.   Elke aanbieder van hersteldiensten die een elektriciteitsproductie-eenheid is en een snelle hersynchronisatiedienst levert, voert een test betreffende de overschakeling naar eigenbedrijfbelasting uit volgens de in artikel 45, lid 6, van Verordening (EU) 2016/631 vastgestelde methodologie na veranderingen in de apparatuur die een effect hebben op de geschiktheid tot eigenbedrijfbelasting, of na twee opeenvolgende mislukte overschakelingen in daadwerkelijk bedrijf.

Artikel 45

Conformiteitstests van verbruikersinstallaties die vraagsturing verstrekken

1.   Elke aanbieder van beschermingsdiensten die vraagsturing verstrekt, voert een test betreffende de aanpassing van het verbruik uit volgens de in artikel 41, lid 1, van Verordening (EU) 2016/1388 vastgestelde methodologie na twee opeenvolgende mislukte sturingen in daadwerkelijk bedrijf of minstens elk jaar.

2.   Elke aanbieder van beschermingsdiensten die vraagsturing bij de ontkoppeling van verbruik bij lage frequentie verstrekt, voert een test betreffende de ontkoppeling van verbruik bij lage frequentie uit binnen een op nationaal niveau te bepalen termijn en volgens de in artikel 37, lid 4, van Verordening (EU) 2016/1388 vastgestelde methodologie voor transmissiegekoppelde verbruikersinstallaties, of volgens een vergelijkbare methodologie die door de relevante systeembeheerder is omschreven voor andere verbruikersinstallaties.

Artikel 46

Conformiteitstests van de geschiktheden van HVDC

Elke aanbieder van hersteldiensten die een HVDC-systeem is en een black-startdienst levert, voert minstens om de drie jaar een test betreffende de black-startmogelijkheden uit volgens de in artikel 70, lid 11, van Verordening (EU) 2016/1447 vastgestelde methodologie.

Artikel 47

Conformiteitstests van de ontkoppeling van verbruik bij lage frequentie via relais

Elke DSB en TSB voert tests uit op de ontkoppeling van verbruik bij lage frequentie via relais die voor die ontkoppeling worden toegepast op hun installaties binnen een op nationaal niveau te bepalen termijn en volgens de in artikel 37, lid 6, en artikel 39, lid 5 van Verordening (EU) 2016/1388 vastgestelde methodologie.

Artikel 48

Tests van communicatiesystemen

1.   Elke overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen DSB en SNG, elke TSB en elke aanbieder van hersteldiensten test minstens elk jaar de in artikel 41 omschreven communicatiesystemen.

2.   Elke overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen DSB en SNG, elke TSB en elke aanbieder van hersteldiensten test minstens om de vijf jaar de reservestroomvoorziening van hun communicatiesystemen.

3.   Uiterlijk op 18 december 2024 stelt elke TSB in overleg met de andere TSB's een testplan op om de communicatie tussen TSB's te testen.]

Artikel 49

Tests van instrumenten en voorzieningen

1.   Elke TSB test minstens elk jaar de geschiktheid van de hoofd- en back-upvermogensbronnen voor zijn hoofd- en reservecontrolecentra zoals vastgesteld in artikel 42.

2.   Elke TSB test minstens om de drie jaar de functionaliteit van de in artikel 24 van Verordening (EU) 2017/1485 bedoelde cruciale instrumenten en voorzieningen, waarbij zowel de hoofd- en reserve-instrumenten als de hoofd- en reservevoorzieningen worden getest. Indien DSB's of SNG's betrokken zijn bij deze instrumenten en voorzieningen, nemen deze partijen deel aan de test.

3.   Elke TSB test minstens om de vijf jaar de geschiktheden van de back-upvermogensbronnen voor de diensten van de onderstations die overeenkomstig artikel 23, lid 4, als essentieel worden beschouwd voor de procedures van het herstelplan. Indien deze onderstations zijn verbonden met distributiesystemen, voeren de DSB's de test uit.

4.   Elke TSB test minstens elk jaar de in artikel 42, lid 4, bedoelde procedure voor de verplaatsing van het hoofdcontrolecentrum naar het reservecontrolecentrum.

DEEL 2

Conformiteitstests en evaluatie van de systeembeschermings- en herstelplannen

Artikel 50

Conformiteitstests en periodieke evaluatie van het systeembeschermingsplan

1.   Elke DSB die is betrokken bij de toepassing van de ontkoppeling van het verbruik bij lage frequentie op zijn installaties actualiseert eenmaal per jaar de in artikel 12, lid 6, onder b), bedoelde mededeling aan de systeembeheerder die de kennisgeving heeft gedaan. Deze mededeling omvat de frequentie-instellingen waarbij de ontkoppeling van het nettoverbruik in werking wordt gesteld en het percentage van het nettoverbruik dat bij elke instelling wordt ontkoppeld.

2.   Elke TSB ziet toe op de correcte toepassing van de ontkoppeling van verbruik bij lage frequentie op basis van de in lid 1 bedoelde jaarlijkse schriftelijke mededeling, en in voorkomend geval op basis van de gegevens met betrekking tot de toepassing op de installaties van de TSB's.

3.   Elke TSB evalueert minstens om de vijf jaar zijn volledige systeembeschermingsplan om de doeltreffendheid ervan te beoordelen. De TSB houdt bij deze evaluatie rekening met ten minste:

| a) | de ontwikkeling en evolutie van zijn netwerk sinds de vorige evaluatie of het eerste ontwerp; |
| --- | --- |

a)

de ontwikkeling en evolutie van zijn netwerk sinds de vorige evaluatie of het eerste ontwerp;

| b) | de geschiktheden van nieuwe apparatuur die sinds de vorige evaluatie of het eerste ontwerp is geïnstalleerd in de transmissie- en distributiesystemen; |
| --- | --- |

b)

de geschiktheden van nieuwe apparatuur die sinds de vorige evaluatie of het eerste ontwerp is geïnstalleerd in de transmissie- en distributiesystemen;

| c) | de SNG's die sinds de vorige evaluatie of het eerste ontwerp in werking zijn gesteld, hun geschiktheden en aangeboden relevante diensten; |
| --- | --- |

c)

de SNG's die sinds de vorige evaluatie of het eerste ontwerp in werking zijn gesteld, hun geschiktheden en aangeboden relevante diensten;

| d) | de uitgevoerde tests en de analyse van incidenten in het systeem overeenkomstig artikel 56, lid 5, van Verordening (EU) 2017/1485, en |
| --- | --- |

d)

de uitgevoerde tests en de analyse van incidenten in het systeem overeenkomstig artikel 56, lid 5, van Verordening (EU) 2017/1485, en

| e) | de operationele gegevens die worden verzameld tijdens normaal bedrijf en na een storing. |
| --- | --- |

e)

de operationele gegevens die worden verzameld tijdens normaal bedrijf en na een storing.

4.   Elke TSB evalueert de relevante maatregelen van zijn systeembeschermingsplan overeenkomstig lid 3 voordat de netconfiguratie ingrijpend wordt gewijzigd.

5.   Indien de TSB vaststelt dat het systeembeschermingsplan moet worden aangepast, wijzigt hij zijn systeembeschermingsplan en voert deze wijzigingen uit overeenkomstig artikel 4, lid 2, onder c) en d), en de artikelen 11 en 12.

Artikel 51

Conformiteitstests en periodieke evaluatie van het herstelplan

1.   Elke TSB evalueert ten minste om de vijf jaar de maatregelen van zijn herstelplan op basis van computersimulatietests, aan de hand van de gegevens van de overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen DSB's en de aanbieders van hersteldiensten. De TSB stelt deze simulatietests vast in een specifieke testprocedure die betrekking heeft op ten minste:

| a) | het traject voor het spanningsherstel voor aanbieders van hersteldiensten met black-start- of eilandbedrijfgeschiktheden; |
| --- | --- |

a)

het traject voor het spanningsherstel voor aanbieders van hersteldiensten met black-start- of eilandbedrijfgeschiktheden;

| b) | de voorziening van de belangrijkste eigenbedrijfsinstallaties van de elektriciteitsproductie-eenheden; |
| --- | --- |

b)

de voorziening van de belangrijkste eigenbedrijfsinstallaties van de elektriciteitsproductie-eenheden;

| c) | het proces voor de herinschakeling van het verbruik, en |
| --- | --- |

c)

het proces voor de herinschakeling van het verbruik, en

| d) | het proces voor de hersynchronisatie van netwerken in eilandbedrijf. |
| --- | --- |

d)

het proces voor de hersynchronisatie van netwerken in eilandbedrijf.

2.   Indien het nodig wordt geacht door de TSB voor de doeltreffendheid van het herstelplan, voert elke TSB daarnaast operationele tests uit op delen van het herstelplan in samenwerking met de overeenkomstig artikel 23, lid 4, aangewezen DSB's en de aanbieders van hersteldiensten. In samenwerking met de DSB's en aanbieders van hersteldiensten stelt de TSB deze operationele tests vast in een specifieke testprocedure.

3.   Elke TSB evalueert minstens om de vijf jaar zijn herstelplan om de doeltreffendheid ervan te beoordelen.

4.   Elke TSB evalueert de relevante maatregelen van zijn herstelplan overeenkomstig lid 1 en onderzoekt hun doeltreffendheid voordat de netconfiguratie ingrijpend wordt gewijzigd.

5.   Indien de TSB vaststelt dat het herstelplan aangepast moet worden, wijzigt hij zijn herstelplan en voert deze wijzigingen uit overeenkomstig artikel 4, lid 2, onder c) en d), en de artikelen 23 en 24.

HOOFDSTUK VII

TENUITVOERLEGGING

Artikel 52

Monitoring

1.   Het ENTSB voor elektriciteit monitort de tenuitvoerlegging van deze verordening overeenkomstig artikel 8, lid 8, van Verordening (EG) nr. 714/2009. Deze monitoring heeft met name betrekking op de volgende zaken:

| a) | de identificatie van eventuele afwijkingen in de nationale tenuitvoerlegging van deze verordening met betrekking tot de in artikel 4, lid 2, genoemde elementen; |
| --- | --- |

a)

de identificatie van eventuele afwijkingen in de nationale tenuitvoerlegging van deze verordening met betrekking tot de in artikel 4, lid 2, genoemde elementen;

| b) | de beoordeling van de samenhang van de systeembeschermings- en herstelplannen die wordt uitgevoerd door de TSB's overeenkomstig artikel 6; |
| --- | --- |

b)

de beoordeling van de samenhang van de systeembeschermings- en herstelplannen die wordt uitgevoerd door de TSB's overeenkomstig artikel 6;

| c) | de drempelwaarden waarboven de gevolgen van maatregelen van één of meer TSB's in de nood-, black-out- of hersteltoestand significant worden geacht voor andere TSB's binnen de capaciteitsberekeningsregio overeenkomstig artikel 6; |
| --- | --- |

c)

de drempelwaarden waarboven de gevolgen van maatregelen van één of meer TSB's in de nood-, black-out- of hersteltoestand significant worden geacht voor andere TSB's binnen de capaciteitsberekeningsregio overeenkomstig artikel 6;

| d) | het niveau van harmonisering van de door de TSB's opgestelde regels voor de opschorting en het herstel van marktactiviteiten overeenkomstig artikel 36, lid 1, en in het kader van het in artikel 36, lid 7, bedoelde verslag; |
| --- | --- |

d)

het niveau van harmonisering van de door de TSB's opgestelde regels voor de opschorting en het herstel van marktactiviteiten overeenkomstig artikel 36, lid 1, en in het kader van het in artikel 36, lid 7, bedoelde verslag;

| e) | het niveau van harmonisering van de in artikel 39 bedoelde regels voor onbalansverrekening en verrekening van energiebalancering indien de marktactiviteiten worden opgeschort. |
| --- | --- |

e)

het niveau van harmonisering van de in artikel 39 bedoelde regels voor onbalansverrekening en verrekening van energiebalancering indien de marktactiviteiten worden opgeschort.

2.   Het Agentschap stelt, in samenwerking met het ENTSB voor elektriciteit, uiterlijk op 18 december 2018 een lijst op met de relevante door het ENTSB voor elektriciteit aan het Agentschap mee te delen informatie overeenkomstig artikel 8, lid 9, en artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 714/2009. De lijst met relevante informatie kan worden geactualiseerd. Het ENTSB voor elektriciteit houdt een alomvattend, in gestandaardiseerd formaat opgesteld archief met digitale gegevens bij van de door het Agentschap opgevraagde informatie.

3.   De relevante TSB's zenden het ENTSB voor elektriciteit de informatie toe die het nodig heeft om zijn in de leden 1 en 2 vastgestelde taken te vervullen

4.   Op verzoek van de desbetreffende regelgevende instantie in overeenstemming met artikel 37 van Richtlijn 2009/72/EG verstrekken de DSB's en de instanties overeenkomstig artikel 39, lid 1, de in lid 2 bedoelde informatie aan de TSB's, tenzij die informatie reeds ter beschikking staat van de regelgevende instanties, TSB's, het Agentschap of het ENTSB voor elektriciteit in verband met hun respectievelijke taken van toezicht op de tenuitvoerlegging, teneinde duplicatie van informatie te vermijden.

Artikel 53

Betrokkenheid van belanghebbenden

In nauwe samenwerking met het ENTSB voor elektriciteit organiseert het Agentschap de betrokkenheid van de belanghebbenden wat betreft de tenuitvoerlegging van deze verordening. Dit houdt in dat geregeld met de belanghebbenden wordt vergaderd om problemen te identificeren en verbeteringen voor te stellen in verband met de vereisten van deze verordening.

HOOFDSTUK VIII

SLOTBEPALINGEN

Artikel 54

Wijzigingen van contracten en algemene voorwaarden

Alle relevante clausules in contracten en algemene voorwaarden van TSB's, DSB's en SNG's die verband houden met systeembeheer, voldoen aan de vereisten van deze verordening. Daartoe worden deze contracten en algemene voorwaarden dienovereenkomstig gewijzigd.

Artikel 55

Inwerkingtreding

Deze verordening treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Publicatieblad van de Europese Unie

Artikel 15, leden 5 tot en met 8, artikel 41 en artikel 42, leden 1, 2 en 5, zijn van toepassing met ingang van 18 december 2022.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 24 november 2017.

Voor de Commissie

De voorzitter

Jean-Claude JUNCKER

---

(1)  
  PB L 211 van 14.8.2009, blz. 15.

1

(2)  Verordening (EU) 2017/1485 van de Commissie van 2 augustus 2017 tot vaststelling van richtsnoeren betreffende het beheer van elektriciteitstransmissiesystemen (PB L 220 van 25.8.2017, blz. 1).

2

(3)  Verordening (EU) 2015/1222 van de Commissie van 24 juli 2015 tot vaststelling van richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing en congestiebeheer (PB L 197 van 25.7.2015, blz. 24).

3

(4)  Verordening (EU) 2016/1719 van de Commissie van 26 september 2016 tot vaststelling van richtsnoeren betreffende capaciteitstoewijzing op de langere termijn (PB L 259 van 27.9.2016, blz. 42).

4

(5)  Verordening (EU) 2016/631 van de Commissie van 14 april 2016 tot vaststelling van een netcode betreffende eisen voor de aansluiting van elektriciteitsproducenten op het net (PB L 112 van 27.4.2016, blz. 1).

5

(6)  Verordening (EU) 2016/1447 van de Commissie van 26 augustus 2016 tot vaststelling van een netcode betreffende eisen voor de aansluiting op het net van hoogspanningsgelijkstroomsystemen en op gelijkstroom aangesloten power park modules (PB L 241 van 8.9.2016, blz. 1).

6

(7)  Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot intrekking van Richtlijn 2003/54/EG (PB L 211 van 14.8.2009, blz. 55).

7

(8)  Verordening (EU) nr. 543/2013 van de Commissie van 14 juni 2013 betreffende de toezending en publicatie van gegevens inzake de elektriciteitsmarkten en houdende wijziging van bijlage I bij Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 163 van 15.6.2013, blz. 1).

8

(9)  Verordening (EU) 2016/1388 van de Commissie van 17 augustus 2016 tot vaststelling van een netcode voor aansluiting van verbruikers (PB L 223 van 18.8.2016, blz. 10).

9

---

BIJLAGE

Kenmerken van de regeling voor automatische verbruiksontkoppeling bij lage frequentie:

| Parameter | Waarden synchrone zone continentaal Europa | Waarden synchrone zone Noordse landen | Waarden synchrone zone Groot-Brittannië | Waarden synchrone zone Ierland | Meeteenheid |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bindend startniveau voor verbruiksontkoppeling:
  Frequentie | 49 | 48,7-48,8 | 48,8 | 48,85 | Hz |
| Bindend startniveau voor verbruiksontkoppeling:
  Te ontkoppelen verbruik | 5 | 5 | 5 | 6 | % van de totale belasting op nationaal niveau |
| Bindend eindniveau voor verbruiksontkoppeling:
  Frequentie | 48 | 48 | 48 | 48,5 | Hz |
| Bindend eindniveau voor verbruiksontkoppeling:
  Te ontkoppelen cumulatief verbruik | 45 | 30 | 50 | 60 | % van de totale belasting op nationaal niveau |
| Uitvoeringsbereik | ± 7 | ± 10 | ± 10 | ± 7 | % van de totale belasting op nationaal niveau, voor een bepaalde frequentie |
| Minimale aantal stappen om bindend eindniveau te bereiken | 6 | 2 | 4 | 6 | Aantal stappen |
| Maximale verbruiksontkoppeling voor elke stap | 10 | 15 | 10 | 12 | % van de totale belasting op nationaal niveau, voor een bepaalde stap |

Parameter

Waarden synchrone zone continentaal Europa

Waarden synchrone zone Noordse landen

Waarden synchrone zone Groot-Brittannië

Waarden synchrone zone Ierland

Meeteenheid

Bindend startniveau voor verbruiksontkoppeling:

Frequentie

49

48,7-48,8

48,8

48,85

Hz

Bindend startniveau voor verbruiksontkoppeling:

Te ontkoppelen verbruik

5

5

5

6

% van de totale belasting op nationaal niveau

Bindend eindniveau voor verbruiksontkoppeling:

Frequentie

48

48

48

48,5

Hz

Bindend eindniveau voor verbruiksontkoppeling:

Te ontkoppelen cumulatief verbruik

45

30

50

60

% van de totale belasting op nationaal niveau

Uitvoeringsbereik

± 7

± 10

± 10

± 7

% van de totale belasting op nationaal niveau, voor een bepaalde frequentie

Minimale aantal stappen om bindend eindniveau te bereiken

6

2

4

6

Aantal stappen

Maximale verbruiksontkoppeling voor elke stap

10

15

10

12

% van de totale belasting op nationaal niveau, voor een bepaalde stap

---

| 28.11.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 312/86 |
| --- | --- | --- | --- |

28.11.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 312/86

---

UITVOERINGSVERORDENING (EU) 2017/2197 VAN DE COMMISSIE

van 27 november 2017

inzake de terugbetaling, overeenkomstig artikel 26, lid 5, van Verordening (EU) nr. 1306/2013 van het Europees Parlement en de Raad, van de kredieten die zijn overgedragen van begrotingsjaar 2017

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1306/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 inzake de financiering, het beheer en de monitoring van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en tot intrekking van Verordeningen (EEG) nr. 352/78, (EG) nr. 165/94, (EG) nr. 2799/98, (EG) nr. 814/2000, (EG) nr. 1290/2005 en (EG) nr. 485/2008 van de Raad (1), en met name artikel 26, lid 6,

Na raadpleging van het Comité voor de landbouwfondsen,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Overeenkomstig artikel 169, lid 3, van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad (2) kunnen niet-vastgelegde kredieten voor de uit het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) gefinancierde acties als bedoeld in artikel 4, lid 1, van Verordening (EU) nr. 1306/2013, naar het volgende begrotingsjaar worden overgedragen. Een dergelijke overdracht mag niet hoger zijn dan 2 % van de oorspronkelijke kredieten en dan de in artikel 8 van Verordening (EU) nr. 1307/2013 van het Europees Parlement en de Raad (3) bedoelde aanpassing van de rechtstreekse betalingen die in het vorige begrotingsjaar is toegepast. De overdracht kan leiden tot een aanvullende betaling aan de eindontvangers op wie die aanpassing van toepassing is geweest. |
| --- | --- |

(1)

Overeenkomstig artikel 169, lid 3, van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad (2) kunnen niet-vastgelegde kredieten voor de uit het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) gefinancierde acties als bedoeld in artikel 4, lid 1, van Verordening (EU) nr. 1306/2013, naar het volgende begrotingsjaar worden overgedragen. Een dergelijke overdracht mag niet hoger zijn dan 2 % van de oorspronkelijke kredieten en dan de in artikel 8 van Verordening (EU) nr. 1307/2013 van het Europees Parlement en de Raad (3) bedoelde aanpassing van de rechtstreekse betalingen die in het vorige begrotingsjaar is toegepast. De overdracht kan leiden tot een aanvullende betaling aan de eindontvangers op wie die aanpassing van toepassing is geweest.

| (2) | Overeenkomstig artikel 26, lid 5, van Verordening (EU) nr. 1306/2013 moeten de lidstaten, in afwijking van artikel 169, lid 3, van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012, de in artikel 169, lid 3, van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 bedoelde overdracht terugbetalen aan de eindontvangers op wie de aanpassingscoëfficiënt van toepassing zal zijn in het begrotingsjaar waarnaar de kredieten worden overgedragen. Deze terugbetaling geldt alleen voor eindontvangers in lidstaten waar in het voorgaande begrotingsjaar de financiële discipline is toegepast (4). |
| --- | --- |

(2)

Overeenkomstig artikel 26, lid 5, van Verordening (EU) nr. 1306/2013 moeten de lidstaten, in afwijking van artikel 169, lid 3, van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012, de in artikel 169, lid 3, van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 bedoelde overdracht terugbetalen aan de eindontvangers op wie de aanpassingscoëfficiënt van toepassing zal zijn in het begrotingsjaar waarnaar de kredieten worden overgedragen. Deze terugbetaling geldt alleen voor eindontvangers in lidstaten waar in het voorgaande begrotingsjaar de financiële discipline is toegepast (4).

| (3) | Bij de vaststelling van het terug te betalen bedrag van de overdracht moet overeenkomstig artikel 26, lid 7, van Verordening (EU) nr. 1306/2013 rekening worden gehouden met de bedragen van de in artikel 25 van die verordening bedoelde crisisreserve voor de landbouwsector die aan het eind van het begrotingsjaar niet ter beschikking zijn gesteld voor crisismaatregelen. |
| --- | --- |

(3)

Bij de vaststelling van het terug te betalen bedrag van de overdracht moet overeenkomstig artikel 26, lid 7, van Verordening (EU) nr. 1306/2013 rekening worden gehouden met de bedragen van de in artikel 25 van die verordening bedoelde crisisreserve voor de landbouwsector die aan het eind van het begrotingsjaar niet ter beschikking zijn gesteld voor crisismaatregelen.

| (4) | Overeenkomstig artikel 1, lid 1, van Uitvoeringsverordening (EU) 2016/1948 van de Commissie (5) wordt de financiële discipline op rechtstreekse betalingen voor kalenderjaar 2016 toegepast om de crisisreserve van 450,5 miljoen EUR aan te leggen. In begrotingsjaar 2017 is geen beroep gedaan op de crisisreserve. |
| --- | --- |

(4)

Overeenkomstig artikel 1, lid 1, van Uitvoeringsverordening (EU) 2016/1948 van de Commissie (5) wordt de financiële discipline op rechtstreekse betalingen voor kalenderjaar 2016 toegepast om de crisisreserve van 450,5 miljoen EUR aan te leggen. In begrotingsjaar 2017 is geen beroep gedaan op de crisisreserve.

| (5) | Om ervoor te zorgen dat de terugbetaling aan de eindontvangers van kredieten die als gevolg van de toepassing van de financiële discipline niet benut zijn, in verhouding blijft tot het bedrag van de aanpassing in het kader van de financiële discipline, moet de Commissie bepalen over welke bedragen de lidstaten met het oog op de terugbetaling zullen beschikken. In het geval van Roemenië is in de gedetailleerde uitgavendeclaratie echter niet ten volle rekening gehouden met de drempel van 2 000 EUR die overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening (EU) nr. 1307/2013 geldt in het kader van de financiële discipline. Met het oog op een goed financieel beheer mag daarom in dit stadium voor Roemenië geen bedrag voor terugbetaling ter beschikking worden gesteld. |
| --- | --- |

(5)

Om ervoor te zorgen dat de terugbetaling aan de eindontvangers van kredieten die als gevolg van de toepassing van de financiële discipline niet benut zijn, in verhouding blijft tot het bedrag van de aanpassing in het kader van de financiële discipline, moet de Commissie bepalen over welke bedragen de lidstaten met het oog op de terugbetaling zullen beschikken. In het geval van Roemenië is in de gedetailleerde uitgavendeclaratie echter niet ten volle rekening gehouden met de drempel van 2 000 EUR die overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening (EU) nr. 1307/2013 geldt in het kader van de financiële discipline. Met het oog op een goed financieel beheer mag daarom in dit stadium voor Roemenië geen bedrag voor terugbetaling ter beschikking worden gesteld.

| (6) | Om de lidstaten niet te verplichten tot een extra betaling in verband met deze terugbetaling, dient de onderhavige verordening van toepassing te zijn met ingang van 1 december 2017. Bijgevolg zijn de bij deze verordening vastgestelde bedragen definitief en gelden zij onverminderd de toepassing van verlagingen overeenkomstig artikel 41 van Verordening (EU) nr. 1306/2013, onverminderd andere correcties die overeenkomstig artikel 18, lid 3, van Verordening (EU) nr. 1306/2013 in aanmerking worden genomen in het besluit over de maandelijkse betalingen voor de door de betaalorganen van de lidstaten voor oktober 2017 verrichte uitgaven, onverminderd overeenkomstig artikel 18, lid 4, van die verordening verrichte inhoudingen en aanvullende betalingen en onverminderd besluiten die in het kader van de goedkeuring van de rekeningen zullen worden genomen. |
| --- | --- |

(6)

Om de lidstaten niet te verplichten tot een extra betaling in verband met deze terugbetaling, dient de onderhavige verordening van toepassing te zijn met ingang van 1 december 2017. Bijgevolg zijn de bij deze verordening vastgestelde bedragen definitief en gelden zij onverminderd de toepassing van verlagingen overeenkomstig artikel 41 van Verordening (EU) nr. 1306/2013, onverminderd andere correcties die overeenkomstig artikel 18, lid 3, van Verordening (EU) nr. 1306/2013 in aanmerking worden genomen in het besluit over de maandelijkse betalingen voor de door de betaalorganen van de lidstaten voor oktober 2017 verrichte uitgaven, onverminderd overeenkomstig artikel 18, lid 4, van die verordening verrichte inhoudingen en aanvullende betalingen en onverminderd besluiten die in het kader van de goedkeuring van de rekeningen zullen worden genomen.

| (7) | Overeenkomstig artikel 169, lid 3, van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 kunnen de niet-vastgelegde kredieten uitsluitend naar het volgende begrotingsjaar worden overgedragen. Daarom moet de Commissie de data bepalen voor de subsidiabiliteit van de uitgaven van de lidstaten in verband met de terugbetaling overeenkomstig artikel 26, lid 5, van Verordening (EU) nr. 1306/2013, en moet zij daarbij uitgaan van het landbouwbegrotingsjaar als bepaald in artikel 39 van die verordening. |
| --- | --- |

(7)

Overeenkomstig artikel 169, lid 3, van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 kunnen de niet-vastgelegde kredieten uitsluitend naar het volgende begrotingsjaar worden overgedragen. Daarom moet de Commissie de data bepalen voor de subsidiabiliteit van de uitgaven van de lidstaten in verband met de terugbetaling overeenkomstig artikel 26, lid 5, van Verordening (EU) nr. 1306/2013, en moet zij daarbij uitgaan van het landbouwbegrotingsjaar als bepaald in artikel 39 van die verordening.

| (8) | Gezien de korte tijdspanne tussen enerzijds de meldingen die de lidstaten hebben gedaan over de besteding van de ELGF-kredieten 2017 in gedeeld beheer voor de periode van 16 oktober 2016 tot en met 15 oktober 2017 en anderzijds de datum waarop deze verordening van toepassing dient te worden, namelijk 1 december 2017, dient deze verordening in werking te treden op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie, |
| --- | --- |

(8)

Gezien de korte tijdspanne tussen enerzijds de meldingen die de lidstaten hebben gedaan over de besteding van de ELGF-kredieten 2017 in gedeeld beheer voor de periode van 16 oktober 2016 tot en met 15 oktober 2017 en anderzijds de datum waarop deze verordening van toepassing dient te worden, namelijk 1 december 2017, dient deze verordening in werking te treden op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

In de bijlage bij deze verordening zijn de bedragen vastgesteld van de kredieten die overeenkomstig artikel 169, lid 3, van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van begrotingsjaar 2017 worden overgedragen en die overeenkomstig artikel 26, lid 5, van Verordening (EU) nr. 1306/2013 ter beschikking van de lidstaten worden gesteld voor terugbetaling aan de eindontvangers op wie in begrotingsjaar 2018 de aanpassingscoëfficiënt van toepassing is.

De bedragen die worden overgedragen, vallen onder het in artikel 169, lid 3, vijfde alinea, van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 bedoelde overdrachtbesluit van de Commissie.

Artikel 2

De uitgaven van de lidstaten in verband met de terugbetaling van de overgedragen kredieten komen enkel in aanmerking voor Uniefinanciering indien de desbetreffende bedragen vóór 16 oktober 2018 aan de begunstigden zijn betaald.

Artikel 3

Deze verordening treedt in werking op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Zij is van toepassing met ingang van 1 december 2017.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 27 november 2017.

Voor de Commissie,

namens de voorzitter,

Jerzy PLEWA

Directeur-generaal

---

(1)  
  PB L 347 van 20.12.2013, blz. 549.

1

(2)  Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie en tot intrekking van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 (PB L 298 van 26.10.2012, blz. 1).

2

(3)  Verordening (EU) nr. 1307/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 tot vaststelling van voorschriften voor rechtstreekse betalingen aan landbouwers in het kader van de steunregelingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 637/2008 van de Raad en Verordening (EG) nr. 73/2009 van de Raad (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 608).

3

(4)  Overeenkomstig artikel 8, lid 2, van Verordening (EU) nr. 1307/2013 is de financiële discipline in begrotingsjaar 2017 niet van toepassing in Kroatië.

4

(5)  Uitvoeringsverordening (EU) 2016/1948 van de Commissie van 7 november 2016 tot aanpassing van het overeenkomstig Verordening (EU) nr. 1306/2013 van het Europees Parlement en de Raad op de rechtstreekse betalingen toe te passen aanpassingspercentage voor het kalenderjaar 2016 en tot intrekking van Uitvoeringsverordening (EU) 2016/1153 van de Commissie (PB L 300 van 8.11.2016, blz. 10).

5

---

BIJLAGE

Overgedragen kredieten — bedragen die beschikbaar zijn voor terugbetaling

| (bedrag in EUR) |
| --- |
| België | 6 129 769 |
| Bulgarije | 7 720 511 |
| Tsjechië | 10 764 025 |
| Denemarken | 10 476 968 |
| Duitsland | 58 035 302 |
| Estland | 1 288 878 |
| Ierland | 13 229 176 |
| Griekenland | 16 182 344 |
| Spanje | 54 860 187 |
| Frankrijk | 89 884 134 |
| Italië | 37 765 185 |
| Cyprus | 355 813 |
| Letland | 1 952 848 |
| Litouwen | 3 923 157 |
| Luxemburg | 406 406 |
| Hongarije | 14 828 231 |
| Malta | 33 643 |
| Nederland | 8 821 818 |
| Oostenrijk | 6 908 717 |
| Polen | 24 870 087 |
| Portugal | 6 699 290 |
| Slovenië | 931 120 |
| Slowakije | 5 554 196 |
| Finland | 5 885 783 |
| Zweden | 7 897 927 |
| Verenigd Koninkrijk | 37 930 754 |

(bedrag in EUR)

België

6 129 769

Bulgarije

7 720 511

Tsjechië

10 764 025

Denemarken

10 476 968

Duitsland

58 035 302

Estland

1 288 878

Ierland

13 229 176

Griekenland

16 182 344

Spanje

54 860 187

Frankrijk

89 884 134

Italië

37 765 185

Cyprus

355 813

Letland

1 952 848

Litouwen

3 923 157

Luxemburg

406 406

Hongarije

14 828 231

Malta

33 643

Nederland

8 821 818

Oostenrijk

6 908 717

Polen

24 870 087

Portugal

6 699 290

Slovenië

931 120

Slowakije

5 554 196

Finland

5 885 783

Zweden

7 897 927

Verenigd Koninkrijk

37 930 754

---

BESLUITEN

| 28.11.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 312/89 |
| --- | --- | --- | --- |

28.11.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 312/89

---

UITVOERINGSBESLUIT (EU) 2017/2198 VAN DE COMMISSIE

van 27 november 2017

tot vaststelling van bepaalde tijdelijke beschermende maatregelen in verband met Afrikaanse varkenspest in Polen

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2017) 8039)

(Slechts de tekst in de Poolse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Richtlijn 89/662/EEG van de Raad van 11 december 1989 inzake veterinaire controles in het intracommunautaire handelsverkeer in het vooruitzicht van de totstandbrenging van de interne markt (1), en met name artikel 9, lid 3,

Gezien Richtlijn 90/425/EEG van de Raad van 26 juni 1990 inzake veterinaire en zoötechnische controles in het intracommunautaire handelsverkeer in bepaalde levende dieren en producten in het vooruitzicht van de totstandbrenging van de interne markt (2), en met name artikel 10, lid 3,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Afrikaanse varkenspest is een virale infectieziekte bij als huisdier gehouden varkens en bij wilde varkens en kan ernstige gevolgen hebben voor de rentabiliteit van de varkenshouderij waardoor de handel in de Unie en de uitvoer naar derde landen worden verstoord. |
| --- | --- |

(1)

Afrikaanse varkenspest is een virale infectieziekte bij als huisdier gehouden varkens en bij wilde varkens en kan ernstige gevolgen hebben voor de rentabiliteit van de varkenshouderij waardoor de handel in de Unie en de uitvoer naar derde landen worden verstoord.

| (2) | Bij een uitbraak van Afrikaanse varkenspest bestaat het risico dat de ziekteverwekker naar andere varkenshouderijen en naar wilde varkens wordt verspreid. Dan kan de ziekte zich van de ene lidstaat naar de andere en naar derde landen verspreiden door de handel in levende varkens of producten daarvan. |
| --- | --- |

(2)

Bij een uitbraak van Afrikaanse varkenspest bestaat het risico dat de ziekteverwekker naar andere varkenshouderijen en naar wilde varkens wordt verspreid. Dan kan de ziekte zich van de ene lidstaat naar de andere en naar derde landen verspreiden door de handel in levende varkens of producten daarvan.

| (3) | Bij Richtlijn 2002/60/EG van de Raad (3) zijn in de Unie toe te passen minimummaatregelen ter bestrijding van Afrikaanse varkenspest vastgesteld. Artikel 15 van Richtlijn 2002/60/EG voorziet in de afbakening van een besmet gebied na de bevestiging van één of meer gevallen van Afrikaanse varkenspest bij wilde varkens. |
| --- | --- |

(3)

Bij Richtlijn 2002/60/EG van de Raad (3) zijn in de Unie toe te passen minimummaatregelen ter bestrijding van Afrikaanse varkenspest vastgesteld. Artikel 15 van Richtlijn 2002/60/EG voorziet in de afbakening van een besmet gebied na de bevestiging van één of meer gevallen van Afrikaanse varkenspest bij wilde varkens.

| (4) | Polen heeft de Commissie in kennis gesteld van de huidige situatie op het gebied van Afrikaanse varkenspest op zijn grondgebied en heeft overeenkomstig artikel 15 van Richtlijn 2002/60/EG een besmet gebied afgebakend waar de in artikel 15 van die richtlijn bedoelde maatregelen worden toegepast. |
| --- | --- |

(4)

Polen heeft de Commissie in kennis gesteld van de huidige situatie op het gebied van Afrikaanse varkenspest op zijn grondgebied en heeft overeenkomstig artikel 15 van Richtlijn 2002/60/EG een besmet gebied afgebakend waar de in artikel 15 van die richtlijn bedoelde maatregelen worden toegepast.

| (5) | Om te voorkomen dat de handel in de Unie onnodig wordt verstoord en om te vermijden dat derde landen ongerechtvaardigde handelsbelemmeringen opwerpen, moet het besmette gebied voor Afrikaanse varkenspest in Polen in samenwerking met die lidstaat op het niveau van de Unie worden vastgesteld. |
| --- | --- |

(5)

Om te voorkomen dat de handel in de Unie onnodig wordt verstoord en om te vermijden dat derde landen ongerechtvaardigde handelsbelemmeringen opwerpen, moet het besmette gebied voor Afrikaanse varkenspest in Polen in samenwerking met die lidstaat op het niveau van de Unie worden vastgesteld.

| (6) | Dienovereenkomstig moet, in afwachting van de vergadering van het Permanent Comité voor planten, dieren, levensmiddelen en diervoeders, het besmette gebied in Polen in de bijlage bij dit besluit worden opgenomen en moet de duur van die regionalisering worden vastgesteld. |
| --- | --- |

(6)

Dienovereenkomstig moet, in afwachting van de vergadering van het Permanent Comité voor planten, dieren, levensmiddelen en diervoeders, het besmette gebied in Polen in de bijlage bij dit besluit worden opgenomen en moet de duur van die regionalisering worden vastgesteld.

| (7) | Dit besluit moet opnieuw worden bekeken tijdens de volgende vergadering van het Permanent Comité voor planten, dieren, levensmiddelen en diervoeders, |
| --- | --- |

(7)

Dit besluit moet opnieuw worden bekeken tijdens de volgende vergadering van het Permanent Comité voor planten, dieren, levensmiddelen en diervoeders,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Polen ziet erop toe dat het overeenkomstig artikel 15 van Richtlijn 2002/60/EG afgebakende besmette gebied ten minste de gebieden omvat die in de bijlage bij dit besluit als besmet gebied zijn opgenomen.

Artikel 2

Dit besluit is van toepassing tot en met 15 december 2017.

Artikel 3

Dit besluit is gericht tot de Republiek Polen.

Gedaan te Brussel, 27 november 2017.

Voor de Commissie

Vytenis ANDRIUKAITIS

Lid van de Commissie

---

(1)  
  PB L 395 van 30.12.1989, blz. 13.

1

(2)  
  PB L 224 van 18.8.1990, blz. 29.

2

(3)  Richtlijn 2002/60/EG van de Raad van 27 juni 2002 houdende vaststelling van specifieke bepalingen voor de bestrijding van Afrikaanse varkenspest en houdende wijziging van Richtlijn 92/119/EEG met betrekking tot besmettelijke varkensverlamming (Teschenerziekte) en Afrikaanse varkenspest (PB L 192 van 20.7.2002, blz. 27).

3

---

BIJLAGE

| Als besmet gebied in Polen afgebakende gebieden als bedoeld in artikel 1 | Datum einde geldigheid |
| --- | --- |
| Gminy of Brochow, Kampinos, Leoncin, Leszno, Stare Babice, Izabelin, Czosnow, Lomianki (obszar wiejski) and Lomianki (miasto) | 15 december 2017 |

Als besmet gebied in Polen afgebakende gebieden als bedoeld in artikel 1

Datum einde geldigheid

Gminy of Brochow, Kampinos, Leoncin, Leszno, Stare Babice, Izabelin, Czosnow, Lomianki (obszar wiejski) and Lomianki (miasto)

15 december 2017

---

| 28.11.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 312/92 |
| --- | --- | --- | --- |

28.11.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 312/92

---

BESLUIT (EU) 2017/2199 VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK

van 20 november 2017

tot wijziging van Besluit ECB/2014/40 houdende de tenuitvoerlegging van het derde programma voor de aankoop van gedekte obligaties (ECB/2017/37)

DE RAAD VAN BESTUUR VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 127, lid 2, eerste streepje,

Gezien de statuten van het Europees Stelsel van centrale banken en van de Europese Centrale Bank, en met name artikel 12.1, tweede alinea, in samenhang met artikel 3.1, eerste streepje, en artikel 18.1,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Besluit ECB/2014/40 (1) voerde het derde aankoopprogramma voor gedekte obligaties in (hierna „het CBPP3” genoemd). Naast het aankoopprogramma voor effecten op onderpand van activa, het programma voor de aankoop van door de publieke sector uitgegeven schuldbewijzen op secundaire markten en het aankoopprogramma bedrijfssector maakt het CBPP3 deel uit van het uitgebreide programma voor de aankoop van schuldbewijzen (APP). Het APP beoogt de doorwerking van het monetaire beleid verder te verbeteren, de kredietverstrekking aan de economie van het eurogebied te vergemakkelijken, minder strenge leningcondities voor huishoudens en ondernemingen te bewerkstelligen en op middellange termijn bij te dragen aan een inflatieniveau van net onder de 2 %, overeenkomstig het hoofddoel van de Europese Centrale Bank (ECB), te weten prijsstabiliteithandhaving. |
| --- | --- |

(1)

Besluit ECB/2014/40 (1) voerde het derde aankoopprogramma voor gedekte obligaties in (hierna „het CBPP3” genoemd). Naast het aankoopprogramma voor effecten op onderpand van activa, het programma voor de aankoop van door de publieke sector uitgegeven schuldbewijzen op secundaire markten en het aankoopprogramma bedrijfssector maakt het CBPP3 deel uit van het uitgebreide programma voor de aankoop van schuldbewijzen (APP). Het APP beoogt de doorwerking van het monetaire beleid verder te verbeteren, de kredietverstrekking aan de economie van het eurogebied te vergemakkelijken, minder strenge leningcondities voor huishoudens en ondernemingen te bewerkstelligen en op middellange termijn bij te dragen aan een inflatieniveau van net onder de 2 %, overeenkomstig het hoofddoel van de Europese Centrale Bank (ECB), te weten prijsstabiliteithandhaving.

| (2) | Gezien de potentieel hogere risico's waaraan gedekte obligaties het Eurosysteem blootstellen, besloot de Raad van bestuur op 4 oktober 2017 met betrekking tot die gedekte obligaties, die normaliter als conditional pass-through gedekte obligaties worden aangeduid, tot een aanscherping van de regels die van toepassing zijn op de geschiktheid van die gedekte obligaties voor aankoop uit hoofde van het CBPP3. |
| --- | --- |

(2)

Gezien de potentieel hogere risico's waaraan gedekte obligaties het Eurosysteem blootstellen, besloot de Raad van bestuur op 4 oktober 2017 met betrekking tot die gedekte obligaties, die normaliter als conditional pass-through gedekte obligaties worden aangeduid, tot een aanscherping van de regels die van toepassing zijn op de geschiktheid van die gedekte obligaties voor aankoop uit hoofde van het CBPP3.

| (3) | Besluit ECB/2014/40 moet derhalve dienovereenkomstig gewijzigd worden, |
| --- | --- |

(3)

Besluit ECB/2014/40 moet derhalve dienovereenkomstig gewijzigd worden,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Wijziging

In artikel 2 van Besluit ECB/2014/40 wordt het volgende punt 9 toegevoegd:

| „9. | Gedekte obligaties worden uitgesloten van aankoop uit hoofde van het CBPP3 indien zij zowel a) een conditional pass-through structuur hebben, waarbij voorafvastgelegde gebeurtenissen leiden tot een looptijdverlenging van de obligatie en tot een omschakeling naar een betalingsstructuur die voornamelijk steunt op door de activa in de onderliggende dekkingspool gegenereerde cash-flows, en b) zij werden uitgegeven door een entiteit met een beste-geldt-emittentenrating van beneden CQS3.”. |
| --- | --- |

„9.

Artikel 2

Inwerkingtreding

Dit besluit treedt in werking op 1 februari 2018.

Gedaan te Frankfurt am Main, 20 november 2017.

Namens de Raad van bestuur van de ECB

De president van de ECB

Mario DRAGHI

---

(1)  Besluit ECB/2014/40 van 15 oktober 2014 houdende de tenuitvoerlegging van het derde programma voor de aankoop van gedekte obligaties (PB L 335 van 22.11.2014, blz. 22).

1

---

Rectificaties

| 28.11.2017 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 312/93 |
| --- | --- | --- | --- |

28.11.2017

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 312/93

---

Rectificatie van Verordening (EU) 2017/893 van de Commissie van 24 mei 2017 tot wijziging van de bijlagen I en IV bij Verordening (EG) nr. 999/2001 van het Europees Parlement en de Raad, en van de bijlagen X, XIV en XV bij Verordening (EU) nr. 142/2011 van de Commissie wat de bepalingen inzake verwerkte dierlijke eiwitten betreft

(
  Publicatieblad van de Europese Unie L 138 van 25 mei 2017
  )

Bladzijde 106, bijlage I, punt 2, onder d), iii), ter vervanging van hoofdstuk V, deel E, punt 1, onder a), eerste zin, van bijlage IV bij Verordening (EG) nr. 999/2001:

in plaats van:

| „a) | de verwerkte dierlijke eiwitten worden rechtstreeks in gesloten recipiënten vervoerd van het verwerkingsbedrijf van de productie naar de plaats van uitgang van het grondgebied van de Unie, wat een in bijlage I bij Beschikking 2009/821/EG van de Commissie (*) opgenomen erkende grensinspectiepost is.”, |
| --- | --- |

„a)

lezen:

| „a) | de verwerkte dierlijke eiwitten worden rechtstreeks in verzegelde recipiënten vervoerd van het verwerkingsbedrijf van de productie naar de plaats van uitgang van het grondgebied van de Unie, wat een in bijlage I bij Beschikking 2009/821/EG van de Commissie (*) opgenomen erkende grensinspectiepost is.”. |
| --- | --- |

„a)

---