# Publicatieblad C 341/24 a

| | ISSN 1977-0995 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 341 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 64e jaargang24 augustus 2021 |

ISSN 1977-0995

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 341

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

64e jaargang24 augustus 2021

---

| Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- |
| | I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen |
| | RESOLUTIES |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 561e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité – JDE62 – Interactio, 9.6.2021-10.6.2021 |
| 2021/C 341/01 | Resolutie inzake de Bijdrage van het Europees Economisch en Sociaal Comité aan het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2022 op basis van de werkzaamheden van de ad-hocgroep EESC-bijdrage aan het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2022 | 1 |
| | ADVIEZEN |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 561e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité – JDE62 – Interactio, 9.6.2021-10.6.2021 |
| 2021/C 341/02 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Naar circulaire overheidsopdrachten (initiatiefadvies) | 16 |
| 2021/C 341/03 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Geen Green Deal zonder een sociale deal (Initiatiefadvies) | 23 |

Inhoud

Bladzijde

I   Resoluties, aanbevelingen en adviezen

RESOLUTIES

Europees Economisch en Sociaal Comité

561e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité – JDE62 – Interactio, 9.6.2021-10.6.2021

2021/C 341/01

Resolutie inzake de Bijdrage van het Europees Economisch en Sociaal Comité aan het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2022 op basis van de werkzaamheden van de ad-hocgroep EESC-bijdrage aan het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2022

1

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

561e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité – JDE62 – Interactio, 9.6.2021-10.6.2021

2021/C 341/02

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Naar circulaire overheidsopdrachten (initiatiefadvies)

16

2021/C 341/03

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Geen Green Deal zonder een sociale deal (Initiatiefadvies)

23

---

| | III   Voorbereidende handelingen |
| --- | --- |
| | Europees Economisch en Sociaal Comité |
| | 561e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité – JDE62 – Interactio, 9.6.2021-10.6.2021 |
| 2021/C 341/04 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal comité over het Voorstel voor een verordening van de Raad tot oprichting van de Gemeenschappelijke Ondernemingen in het kader van Horizon Europa (COM(2021) 87 final — 2021/0048-(NLE)) | 29 |
| 2021/C 341/05 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende de deelname van de Unie aan het door verscheidene lidstaten gezamenlijk opgezette Europees Partnerschap voor Metrologie (COM(2021) 89 final — 2021/0049 (COD)) | 34 |
| 2021/C 341/06 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/1628 wat betreft de overgangsbepalingen voor bepaalde machines die zijn uitgerust met motoren in de vermogensgroep tussen 56 kW en 130 kW of boven de 300 kW, met het oog op het aanpakken van de gevolgen van de COVID-19-crisis (COM(2021) 254 final — 2021/0129 (COD)) | 39 |
| 2021/C 341/07 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, de Europese Centrale Bank, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Het Europese economisch-financieel bestel: openheid, kracht en veerkracht stimuleren (COM(2021) 32 final) | 41 |
| 2021/C 341/08 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Strategie ter versterking van de toepassing van het Handvest van de Grondrechten in de EU (COM(2020)711 final) | 50 |
| 2021/C 341/09 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s betreffende het actieplan voor Europese democratie (COM(2020) 790 final) | 56 |
| 2021/C 341/10 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/794 wat betreft de samenwerking van Europol met particuliere partijen, de verwerking van persoonsgegevens door Europol ter ondersteuning van strafrechtelijke onderzoeken en de rol van Europol op het gebied van onderzoek en innovatie (COM(2020) 796 final — 2020/0349 (COD)) | 66 |
| 2021/C 341/11 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s betreffende de EU-strategie voor de veiligheidsunie (COM(2020) 605 final) en over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een terrorismebestrijdingsagenda voor de EU: anticiperen, voorkomen, beschermen en reageren (COM(2020) 795 final) | 71 |
| 2021/C 341/12 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Het Europees kankerbestrijdingsplan (COM(2021) 44 final) | 76 |
| 2021/C 341/13 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter versterking van de toepassing van het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid door middel van beloningstransparantie en handhavingsmechanismen (COM(2021) 93 final — 2021/0050 (COD)) | 84 |
| 2021/C 341/14 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het werkdocument van de diensten van de Commissie — Evaluatie van het Witboek — Stappenplan voor een interne Europese vervoersruimte — Werken aan een concurrerend en zuinig vervoerssysteem (SWD(2020) 410 final) | 100 |
| 2021/C 341/15 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de beheers-, instandhoudings- en controlemaatregelen die gelden in het bevoegdheidsgebied van de Commissie voor de tonijnvisserij in de Indische Oceaan (IOTC), en tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 1936/2001, (EG) nr. 1984/2003 en (EG) nr. 520/2007 van de Raad(COM(2021) 113 final — 2021/0058 (COD)) | 106 |
| 2021/C 341/16 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2017/625 wat betreft officiële controles op dieren en producten van dierlijke oorsprong die vanuit derde landen naar de Unie worden uitgevoerd om de naleving van het verbod op bepaalde toepassingen van antimicrobiële stoffen te waarborgen (COM(2021) 108 final — 2021/0055 (COD)) | 107 |
| 2021/C 341/17 | Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de instandhoudings- en beheersmaatregelen die gelden in het verdragsgebied van de Commissie voor de visserij in het westelijke en centrale deel van de Stille Oceaan en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 520/2007 van de Raad(COM(2021) 198 final — 2021/0103 (COD)) | 108 |

III   Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

561e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité – JDE62 – Interactio, 9.6.2021-10.6.2021

2021/C 341/04

Advies van het Europees Economisch en Sociaal comité over het Voorstel voor een verordening van de Raad tot oprichting van de Gemeenschappelijke Ondernemingen in het kader van Horizon Europa (COM(2021) 87 final — 2021/0048-(NLE))

(COM(2021) 87 final — 2021/0048-(NLE))

29

2021/C 341/05

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende de deelname van de Unie aan het door verscheidene lidstaten gezamenlijk opgezette Europees Partnerschap voor Metrologie (COM(2021) 89 final — 2021/0049 (COD))

(COM(2021) 89 final — 2021/0049 (COD))

34

2021/C 341/06

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/1628 wat betreft de overgangsbepalingen voor bepaalde machines die zijn uitgerust met motoren in de vermogensgroep tussen 56 kW en 130 kW of boven de 300 kW, met het oog op het aanpakken van de gevolgen van de COVID-19-crisis (COM(2021) 254 final — 2021/0129 (COD))

(COM(2021) 254 final — 2021/0129 (COD))

39

2021/C 341/07

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, de Europese Centrale Bank, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Het Europese economisch-financieel bestel: openheid, kracht en veerkracht stimuleren (COM(2021) 32 final)

(COM(2021) 32 final)

41

2021/C 341/08

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Strategie ter versterking van de toepassing van het Handvest van de Grondrechten in de EU (COM(2020)711 final)

(COM(2020)711 final)

50

2021/C 341/09

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s betreffende het actieplan voor Europese democratie (COM(2020) 790 final)

(COM(2020) 790 final)

56

2021/C 341/10

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/794 wat betreft de samenwerking van Europol met particuliere partijen, de verwerking van persoonsgegevens door Europol ter ondersteuning van strafrechtelijke onderzoeken en de rol van Europol op het gebied van onderzoek en innovatie (COM(2020) 796 final — 2020/0349 (COD))

(COM(2020) 796 final — 2020/0349 (COD))

66

2021/C 341/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s betreffende de EU-strategie voor de veiligheidsunie (COM(2020) 605 final) en over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een terrorismebestrijdingsagenda voor de EU: anticiperen, voorkomen, beschermen en reageren (COM(2020) 795 final)

(COM(2020) 605 final)

(COM(2020) 795 final)

71

2021/C 341/12

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Het Europees kankerbestrijdingsplan (COM(2021) 44 final)

(COM(2021) 44 final)

76

2021/C 341/13

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter versterking van de toepassing van het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid door middel van beloningstransparantie en handhavingsmechanismen (COM(2021) 93 final — 2021/0050 (COD))

(COM(2021) 93 final — 2021/0050 (COD))

84

2021/C 341/14

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het werkdocument van de diensten van de Commissie — Evaluatie van het Witboek — Stappenplan voor een interne Europese vervoersruimte — Werken aan een concurrerend en zuinig vervoerssysteem (SWD(2020) 410 final)

(SWD(2020) 410 final)

100

2021/C 341/15

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de beheers-, instandhoudings- en controlemaatregelen die gelden in het bevoegdheidsgebied van de Commissie voor de tonijnvisserij in de Indische Oceaan (IOTC), en tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 1936/2001, (EG) nr. 1984/2003 en (EG) nr. 520/2007 van de Raad(COM(2021) 113 final — 2021/0058 (COD))

(COM(2021) 113 final — 2021/0058 (COD))

106

2021/C 341/16

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2017/625 wat betreft officiële controles op dieren en producten van dierlijke oorsprong die vanuit derde landen naar de Unie worden uitgevoerd om de naleving van het verbod op bepaalde toepassingen van antimicrobiële stoffen te waarborgen (COM(2021) 108 final — 2021/0055 (COD))

(COM(2021) 108 final — 2021/0055 (COD))

107

2021/C 341/17

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de instandhoudings- en beheersmaatregelen die gelden in het verdragsgebied van de Commissie voor de visserij in het westelijke en centrale deel van de Stille Oceaan en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 520/2007 van de Raad(COM(2021) 198 final — 2021/0103 (COD))

(COM(2021) 198 final — 2021/0103 (COD))

108

---

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

I Resoluties, aanbevelingen en adviezen

RESOLUTIES

Europees Economisch en Sociaal Comité

561e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité – JDE62 – Interactio, 9.6.2021-10.6.2021

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/1 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/1

---

Resolutie inzake de “Bijdrage van het Europees Economisch en Sociaal Comité aan het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2022 op basis van de werkzaamheden van de ad-hocgroep “EESC-bijdrage aan het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2022””

(2021/C 341/01)

| Rapporteurs: | Mariya MINCHEVA


  Stefano PALMIERI


  Jan DIRX |
| --- | --- |

Rapporteurs:

Mariya MINCHEVA

Stefano PALMIERI

Jan DIRX

Tijdens zijn op 9 en 10 juni 2021 gehouden zitting (vergadering van 9 juni) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité de volgende resolutie met 175 stemmen vóór, bij 2 onthoudingen, goedgekeurd.

1.   Inleiding

| 1.1. | Het EESC stelt vast dat uit het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2021 blijkt dat de zes door de Commissie gekozen kernprioriteiten (Een Europese Green Deal, Een Europa dat klaar is voor het digitale tijdperk, Een economie die werkt voor de mensen, Een sterker Europa in de wereld, Bevordering van onze Europese levenswijze en Een nieuwe impuls voor de Europese democratie) een krachtig kader vormen voor de uitwerking van de werkprogramma’s. Daarom heeft het EESC ook voor deze resolutie, met zijn bijdrage aan het werkprogramma van de Commissie voor 2022, deze zes thema’s als uitgangspunt gekozen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Gezien de duur van de COVID-19-pandemie gaat het Comité ervan uit dat de komende jaren de volgende zaken de hoogste prioriteit van het economisch beleid van de EU moet blijven: het op het juiste spoor zetten van de Europese economie met het oog op een duurzame transitie, groei en werkgelegenheid, en het scheppen van welvaart voor Europeanen en Europese organisaties en ondernemingen. Daarom moet de noodzaak tot herstel en wederopbouw na de pandemie in het werkprogramma van de Commissie voor 2022 opnieuw volledig en concreet aan bod komen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Door de pandemie neemt de armoede en ongelijkheid toe, en middelen moeten worden ingezet waar zij het hardst nodig zijn om kansen te creëren, hoogwaardige werkgelegenheid te scheppen, armoede en uitsluiting terug te dringen, ondernemerschap, bij- en omscholing te bevorderen en de toegang tot hoogwaardige diensten te waarborgen. Zoals de EU-instellingen, de sociale partners, maatschappelijke organisaties en de lidstaten tijdens de sociale top in Porto in mei 2021 hebben verklaard, moeten zowel investeringen als hervormingen worden gebruikt om uit de economische en sociale crisis te raken en Europa weerbaarder te maken tegen toekomstige schokken, door middel van inclusieve en duurzame groei, fatsoenlijk werk en sociale rechtvaardigheid. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Juist nu wil het Comité benadrukken dat de EU, en dus al het EU-beleid, geworteld is en moet zijn in de doelstellingen en waarden van de EU die in het Verdrag van Lissabon en het Handvest van de grondrechten van de EU zijn verankerd. Het betreft de volgende waarden: menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, rechtsstaat en mensenrechten. Naar de mening van het EESC moet het werkprogramma gericht zijn op herstructurering en verbetering van onze economie en samenleving op basis van deze waarden, benutting van het volledige potentieel van de eengemaakte markt, verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s), het creëren van een circulaire economie en het bereiken van klimaatneutraliteit in de EU, uiterlijk in 2050, en het tot stand brengen van goed bestuur en democratische verantwoordingsplicht. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het Comité is ervan overtuigd dat de grote opgaven waarvoor wij allen staan en de ingrijpende veranderingen in onze economie, onze omgang met natuur en milieu en in ons eigen leven, die nodig zijn voor een daadwerkelijk duurzame wereld, alleen kans van slagen hebben als de burgers en hun organisaties daarbij actief worden betrokken. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC betreurt in zijn resolutie over de inbreng van het maatschappelijk middenveld in de nationale plannen voor herstel en veerkracht (NHP’s) dat de nationale overheden het maatschappelijk middenveld slechts in geringe mate hebben betrokken bij de opstelling van hun NHP’s. Het belang en het nut van actieve betrokkenheid van maatschappelijke organisaties bij beleid en beleidsuitvoering blijken ook uit de door het EESC gepubliceerde studie “De reactie van maatschappelijke organisaties op de COVID-19-pandemie en de daaruit voortvloeiende beperkende maatregelen in Europa” die we dit voorjaar hebben gepresenteerd (1) en uit de prijs voor het maatschappelijk middenveld (2) voor de inzet van maatschappelijke actoren tijdens de pandemie. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Daarom dringt het EESC er opnieuw bij de Commissie op aan deze tekortkomingen in de uitvoerings- en evaluatiefase van de NPHV’s te verhelpen door procedures met een meer formeel karakter vast te stellen die echte uitwisselingen mogelijk maken. Het Comité verwacht dan ook van de Commissie dat zij in het werkprogramma voor volgend jaar de sleutelrol erkent die werknemers voor maatschappelijke organisaties vervullen bij de uitvoering van de nationale herstel- en veerkrachtplannen, het evaluatieproces en het toezicht daarop. Wij gaan er daarbij van uit dat de Europese pijler van sociale rechten (EPSR), als leidraad voor het sociaal beleid van de EU, in de herstelstrategie centraal zal staan om ervoor te zorgen dat de digitale en groene transitie rechtvaardig en eerlijk verlopen. De sleutelrol van de sociale partners en maatschappelijke organisaties als medevormgevers van de toekomst van Europa in de conferentie over de toekomst van Europa moet ook tot uiting komen in de activiteiten van de Commissie. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | De eengemaakte markt blijft de belangrijkste aanjager van een concurrerende EU-economie en is dan ook essentieel voor het herstel en de wederopbouw van de economie in de afzonderlijke lidstaten en in de EU als geheel. Het EESC wijst erop dat eventuele belemmeringen moeten worden weggenomen en een ongehinderde stroom van goederen, diensten, kapitaal, gegevens en mensen over de grenzen heen moet worden gewaarborgd. Het is wat de vrijheden van verkeer op de eengemaakte markt betreft van cruciaal belang dat dat de situatie van vóór de COVID-pandemie zo spoedig mogelijk wordt hersteld. Ook is het zaak dat de eengemaakte markt op alle gebieden wordt verdiept en dat wordt nagegaan hoe de toeleverings- en waardeketens robuuster kunnen worden gemaakt door middel van door het bedrijfsleven gestuurde diversificatie. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC is ingenomen met de goedkeuring van de faciliteit voor herstel en veerkracht. Aan de praktische uitvoering ervan kleeft echter een aantal risico’s. De ratificatieprocedure voor het eigenmiddelenbesluit (3), op grond waarvan de EU de nodige middelen op de kapitaalmarkten kan lenen, heeft al vertraging opgelopen. Het gebrek aan relevante informatie over de praktische regelingen voor de uitgifte van de obligaties die nodig zijn om dit mechanisme te financieren, baart het EESC zorgen (4). Ook moet nauwlettend worden toegezien op de samenhang tussen de door de Europese Commissie (EC) aanbevolen kerngebieden en de werkelijke thematische inhoud van de nationale plannen voor herstel en veerkracht. De kans is aanwezig dat niet alle lidstaten zich in hetzelfde tempo zullen herstellen. De Commissie moet zorgen voor een snelle goedkeuring van de ingediende plannen, in de wetenschap dat elk uitstel kan leiden tot een vergroting van de kloof tussen de lidstaten en binnen segmenten van elk van de nationale economieën. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC steunt de mededeling van de Commissie over de respons vanuit het begrotingsbeleid op de pandemie van het coronavirus (5), waarin de EC haar voornemen uiteenzet om een besluit te nemen over een toekomstige deactivering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact na een algemene beoordeling van de staat van de economie op basis van kwantitatieve criteria, namelijk het niveau van economische activiteit in de EU of de eurozone in vergelijking met het niveau van vóór de crisis. Het EESC is het ermee eens dat de algemene ontsnappingsclausule ook in 2022 moet worden toegepast en dat voortijdige intrekking van begrotingssteun moet worden vermeden. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC dringt erop aan dat, om de langetermijnvoordelen van het EU-herstelplan te vergroten, de evaluatie van het EU-kader voor economische governance zo spoedig mogelijk wordt hervat. In plaats van “terug naar normaal” pleiten wij voor een shift naar een herzien en nieuw afgesteld, op welvaart gericht kader voor economische governance, waarin evenveel gewicht wordt toegekend aan een reeks essentiële beleidsdoelstellingen, zoals duurzame en inclusieve groei, volledige werkgelegenheid en fatsoenlijk werk, hernieuwde productiviteit in de EU, een concurrerende sociale markteconomie en stabiele overheidsfinanciën. Een dergelijk kader moet ook asymmetrische effecten in de lidstaten voorkomen en productieve investeringen stimuleren, bijvoorbeeld door toepassing van een evenwichtige “gouden regel”. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | De Commissie moet ook overwegen de tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun eind 2022 te verlengen. Zo zouden de lidstaten de volledige flexibiliteit waarin de staatssteunregels voorzien, kunnen blijven gebruiken om, in de context van de COVID-19-uitbraak, de economie te ondersteunen, met inachtneming van de mededingingsregels, teneinde verstoringen op de interne markt te voorkomen. Het EESC is echter van oordeel dat deze regeling buitengewoon en tijdelijk is en gevolgd moet worden door een proces van begrotingsconsolidatie om de overheidsfinanciën in de lidstaten te verbeteren. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het EESC stelt vast dat investeringen geen beleidsdoelstelling van de Commissie zijn voor haar termijn tot 2024. Voor een optimaal gebruik van een historische financiële inspanning van de EU en om deze crisis zonder weerga te boven te komen, hebben we dringend behoefte aan een goed doordachte Europese economische agenda en doeltreffend beleid voor betere regelgeving, alsook aan een snellere uitrol van vaccins en minder beperkingen aan de binnengrenzen van de EU. Het EESC beveelt de Commissie aan op investeringen gebaseerde initiatieven op te nemen in haar werkprogramma voor 2022, met inbegrip van pogingen om particuliere investeringen te mobiliseren ten behoeve van de toekomstige duurzame economische ontwikkeling van de EU (6). |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC steunt het voorstel van de Commissie om het sociaal scorebord te in die zin te herzien dat de pijler een grotere plaats krijgt, als een belangrijk monitoringinstrument in het Europees semester. Daarom beveelt het EESC aan om nieuwe, betere, meetbare en aanvullende sociale, economische en milieu-indicatoren toe te voegen. Dat zal helpen om de verwezenlijking van de beginselen van de pijler bij te houden en de uitvoering van beleidsmaatregelen te monitoren. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Fatsoenlijk werk moet de standaardoptie zijn. COVID-19 heeft de zwakte van ons sociale stelsel aangetoond, ongelijkheid en armoede verscherpt en onze gezondheids- en sociale stelsels aan de rand van de afgrond gebracht. Met het oog op een betere toekomst voor Europa beveelt het EESC aan om de huidige crisis te helpen bestrijden, de systemische problemen die de gevolgen van de pandemie hebben verergerd, te corrigeren, doortastende maatregelen te nemen om armoede te bestrijden en fatsoenlijk werk te bevorderen. Als het ijzer wordt gesmeed nu het heet is, bieden de digitale en de groene transitie kansen op meer en betere banen, mits de sociale partners erbij worden betrokken, collectieve onderhandelingen worden gerespecteerd en versterkt, en de standpunten van werknemers (informatie, raadpleging en participatie) in het proces worden meegenomen. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Volgens het EESC is dit ook het juiste moment om lering te trekken uit de pandemie en ervoor te zorgen dat er beleidsmaatregelen worden genomen om voorbereid te zijn op toekomstige, vergelijkbare schokken en dat nieuwe kansen om de vernieuwing van de industrie te ondersteunen worden aangegrepen. De crisis heeft duidelijk het belang aangetoond van de Europese industrieën, waaronder een sterke productiesector, voor een versterking van de economische basis van de EU en een vermindering van de buitensporige afhankelijkheid van externe leveranciers. Een doeltreffende industriestrategie moet dan ook de kern blijven van het EU-herstelprogramma. Ook moet de nodige aandacht worden besteed aan de bescherming van strategische activa en investeringen van de EU (ten opzichte van sommige derde landen), aangezien na de COVID-crisis ingrijpende wijzigingen in de eigendomsstructuren worden verwacht. |
| --- | --- |

1.16.

2.   De Europese Green Deal

| 2.1. | Ondanks de onrust die wereldwijd werd veroorzaakt door de COVID-19-crisis, moeten de inspanningen voor een duurzamer en meer sociaal inclusief economisch model, de duurzameontwikkelingsdoelstellingen en met name de transitie naar een groen groeimodel, worden voortgezet. De transitie in het kader van de Europese Green Deal is de kans bij uitstek om ondernemingen te ontwikkelen op basis van het model van de sociale economie. Innovatieve bedrijven en ondernemerschap zijn van cruciaal belang in de zoektocht naar succesvolle en slimme oplossingen voor de existentiële uitdaging van de klimaatverandering. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Hoewel de bevordering van werkgelegenheid en vaardigheden, vlotte transities en een dynamische sociale dialoog in dit verband een belangrijke rol spelen, houdt een sociale deal als essentieel onderdeel van een nieuwe Green Deal zeker niet alleen verband met “werk”. Het gaat om inkomen, sociale zekerheid en financiële steun voor iedereen die het nodig heeft, ook degenen die helemaal geen toegang hebben tot werk. De integratie van alle maatschappelijke actoren is dan ook een zaak van gemeenschappelijk belang (er moet met andere woorden aandacht worden besteed aan de integratie van de meest kwetsbare groepen). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Als de EU de rest van de wereld de weg wil wijzen op het vlak van klimaatbescherming dan moeten we ervoor zorgen dat de groene transitie vlot verloopt en er tegelijk op toezien dat concurrerende waardeketens, de werkgelegenheid en het bedrijfsleven worden beschermd. Bedrijven moeten met het oog op hun transformatie niet alleen financiële steun krijgen, ook de overstap naar nieuwe duurzame bedrijfsmodellen moet gemakkelijker worden gemaakt, zodat zij niet hoeven in te boeten aan concurrentievermogen. Om innovatie te stimuleren, extra administratieve rompslomp tot een minimum te beperken en marktverstoringen te voorkomen, moet een evenwicht worden gevonden tussen vrijheid van ondernemerschap en strengere regelgeving. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De omslag naar een duurzamere en veerkrachtigere economie is belangrijker dan ooit. Er moeten voldoende financiële middelen worden uitgetrokken voor duurzame langetermijninvesteringen, rekening houdend met economische, sociale, milieu- en governanceaspecten. De inspanningen om het EU-kader voor duurzame financiering te versterken moeten op een geharmoniseerde manier en met de steun van alle actoren, met inbegrip van financiële instellingen, bedrijven, burgers en overheden, worden voortgezet, voortbouwend op eerdere inspanningen en op de vernieuwde strategie voor duurzame financiering die door de Commissie is aangekondigd in het kader van de Europese Green Deal en die in de eerste helft van 2021 moet worden aangenomen. Voorts is het belangrijk dat ook financiële middelen worden vrijgemaakt voor de “duurzame transformatie” van onze economie. Een positieve aanpak waarbij stimulansen worden geboden zal alle sectoren en bedrijfstakken in staat stellen zich te transformeren en bij te dragen aan de transitie. Voorts mag niet worden vergeten dat de verschillende ondernemingen, sectoren en regio’s elk vanuit hun eigen uitgangspositie aan de transformatie beginnen en daarbij te maken krijgen met hun eigen specifieke problemen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Om de doelstellingen van de Green Deal inzake productie en consumptie te verwezenlijken, moet de Commissie haar waardevolle werkzaamheden met betrekking tot de overgang naar de circulaire economie in 2022 voortzetten via haar actieplan 2020; daarbij moeten met name de volgende punten centraal staan:






  — | duurzame producten ontwerpen met het oog op de herindustrialisering van Europa; |
| --- | --- | --- |

2.5.

—

duurzame producten ontwerpen met het oog op de herindustrialisering van Europa;

| — | een gunstig klimaat creëren voor bedrijven, zodat zij hun bedrijfsmodellen kunnen aanpassen en investeringen beter voorspelbaar worden; |
| --- | --- |

—

een gunstig klimaat creëren voor bedrijven, zodat zij hun bedrijfsmodellen kunnen aanpassen en investeringen beter voorspelbaar worden;

| — | consumenten en overheidsinkopers meer macht in handen geven, met name door sterker in te zetten op circulaire overheidsopdrachten; |
| --- | --- |

—

consumenten en overheidsinkopers meer macht in handen geven, met name door sterker in te zetten op circulaire overheidsopdrachten;

| — | cruciale productketens circulair maken; |
| --- | --- |

—

cruciale productketens circulair maken;

| — | de EU-markt voor secundaire grondstoffen verder ontwikkelen; |
| --- | --- |

—

de EU-markt voor secundaire grondstoffen verder ontwikkelen;

| — | de monitoring van de circulaire economie voortzetten via het Europees semester en het monitoringkader, en de indicatoren inzake het gebruik van hulpbronnen opnieuw bekijken; |
| --- | --- |

—

de monitoring van de circulaire economie voortzetten via het Europees semester en het monitoringkader, en de indicatoren inzake het gebruik van hulpbronnen opnieuw bekijken;

| — | de handhaving van de EU-afvalwetgeving door de lidstaten verbeteren. |
| --- | --- |

—

de handhaving van de EU-afvalwetgeving door de lidstaten verbeteren.

Het EESC en de Commissie hebben met succes samengewerkt in het kader van het Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie, waar goede praktijken en ervaringen kunnen worden uitgewisseld en onderzoeksresultaten en strategieën met betrekking tot een eerlijke en rechtvaardige transitie worden bijeengebracht; op die werkzaamheden moet nu worden voortgebouwd.

De Commissie moet het Europees klimaatpact in 2022 verder ontwikkelen; zij moet er daarbij op toezien dat de lokale klimaatactoren daadwerkelijk een stem in het kapittel krijgen en dat het pact de weg vrijmaakt voor de verwezenlijking van de klimaatambities van de EU. Ook heeft het EESC ertoe opgeroepen een Europees stakeholdersplatform voor het klimaatpact op te zetten, gestoeld op de beginselen van inclusiviteit, transparantie en concrete participatie door klimaatactoren op alle niveaus. Door de oprichting van een EU-klimaatfinancieringsforum als onderdeel van het pact zou een wederzijds leerproces worden gestimuleerd, zou de toegang tot financiering worden verbeterd en zouden belemmeringen worden weggenomen.

| 2.6. | Voorts moet het mechanisme voor jongerenparticipatie op het gebied van klimaat en duurzaamheid, zoals de door het EESC voorgestelde rondetafelgesprekken voor jongeren inzake klimaat en duurzaamheid, integraal deel uitmaken van dit pact en worden gefaciliteerd door jongerenorganisaties. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | De keuze van de Commissie om de broeikasgasemissiereductiedoelstelling voor 2030 op te trekken tot 55 % ligt grotendeels in de lijn van de adviezen van het EESC. Het streven naar een netto nuluitstoot op basis van tussentijdse doelstellingen is alleen mogelijk als het systeem als geheel goed werkt, met onder meer een precieze berekening van de koolstofuitstoot en -absorptie. Het EESC acht het van groot belang dat de burgers en de sociale partners weten hoe de emissiedoelstellingen kunnen worden bereikt en wat dit betekent voor hun werk en leven. Dit is cruciaal om draagvlak te creëren voor alle te nemen maatregelen. Er moet dan ook op worden toegezien dat de risico’s en kansen gelijkelijk worden verdeeld teneinde zekerheid en stabiliteit te waarborgen. De EU moet erover waken dat haar handelsbeleid en handelsovereenkomsten stroken met haar klimaatambities; de Commissie moet daarom bijzondere aandacht besteden aan de mogelijke gevolgen voor burgers in derde landen met een laag inkomen. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | De “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Commissie staan centraal in de Europese Green Deal. Deze strategieën vertalen naar concrete, tijdige acties is nu van cruciaal belang. Er moet worden gezorgd voor een gestructureerde en brede deelname van het maatschappelijk middenveld aan de uitvoering van deze strategieën, bijvoorbeeld via een Europese Raad voor voedselbeleid, zoals bepleit door het EESC. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | De Commissie zou in 2022 van start moeten gaan met het voorbereiden van een voorstel inzake een wetgevingskader voor duurzame voedselsystemen, dat in 2023 zou moeten worden gepubliceerd. Daarbij is een brede aanpak geboden en moeten duidelijke streefdoelen en indicatoren en een solide mechanisme voor toezicht worden vastgelegd. Het EESC is voorstander van de uitwerking van een EU-scorebord voor duurzame voeding waarmee de uitdagingen van voedselsystemen via een meerjarenaanpak kunnen worden aangepakt en het beleid op verschillende governanceniveaus beter kan worden gestroomlijnd. Het scorebord zou indicatoren verschaffen en zo de vooruitgang in de richting van de gestelde doelen aanmoedigen en monitoren. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Ook het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) moeten een belangrijke bijdrage leveren aan de Europese Green Deal, met name waar het gaat om de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie; zo moet de lat hoger worden gelegd op het vlak van milieu- en klimaatactie, moet worden gestreefd naar duurzamere en veerkrachtigere voedselsystemen en moet terdege rekening worden gehouden met de sociale dimensie. Wereldwijd moet een gelijk speelveld worden gecreëerd voor de hele agrovoedings- en zeevisserijproductensector, om te vermijden dat de duurzame EU-productie wordt verplaatst of wordt ondermijnd door invoer uit landen met minder strikte sociale, milieu-, gezondheids- en kwaliteitsnormen; dit is met name van belang in het licht van de economische en handelsverstoringen als gevolg van de COVID-19-crisis. Voorts moet sociale duurzaamheid centraal komen te staan in het GLB en moet worden nagedacht over een systeem van sociale conditionaliteit, zodat geen gebruik kan worden gemaakt van Europese fondsen wanneer er sprake is van schending van de arbeids- en mensenrechten, en voor werknemers in de landbouw de hoogste normen op het gebied van arbeid en sociale bescherming gelden. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Het EESC staat achter het streven van de EU om vervuiling tot nul terug te brengen en zo te zorgen voor gezonde ecosystemen en een gezonde leefomgeving voor Europeanen. Daartoe zal de Commissie in 2021 het actieplan “Towards a zero Pollution Ambition for air, water and soil — building a Healthier Planet for Healthier People” goedkeuren. Het EESC kijkt uit naar de voorgestelde instrumenten en het tijdschema voor de uitvoering van dit actieplan. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Het EESC verzoekt de Commissie concrete steunmaatregelen in te voeren voor een succesvolle transitie, in de vorm van leidende markten voor groen staal, tijdelijke financiële steun voor koolstofarme processen, investeringen in de infrastructuur voor waterstof en voor afvang, opslag en gebruik van koolstof, terwijl ook de staatssteun- en mededingingsregels tegen het licht moeten worden gehouden. Ook moet de transitie van de bancaire en financiële sector worden bevorderd om de steun meer te focussen op duurzame en innovatieve projecten. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Het EESC is ingenomen met het feit dat de nieuwe vervoersstrategie van de Commissie gericht is op duurzame en slimme mobiliteit en geïntegreerd is in de Europese Green Deal. Aangezien de eengemaakte markt en sociale kwesties essentiële factoren zijn voor de overgang naar een meer duurzame en slimme mobiliteit, zou het EESC wel graag zien dat deze factoren in de komende maatregelen meer aandacht krijgen. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Het EESC steunt de verduurzaming van alle vervoerswijzen en het bevorderen van een duurzaam multimodaal vervoerssysteem, gebaseerd op samenwerking tussen de vervoerswijzen en op geoptimaliseerde milieukenmerken en de sociale duurzaamheid van elke vervoerswijze. Tegelijkertijd is een alomvattende aanpak nodig om dit te kunnen verwezenlijken. Een succesvolle EU-mobiliteitsstrategie moet ook hand in hand gaan met vergroting van het concurrentievermogen van de vervoerssector als geheel en met versterking van de desbetreffende industriële basis van de EU. Hoewel de ongekende COVID-19-pandemie het vitale belang van een goed functionerende interne vervoersmarkt en van duurzame toeleveringsketens heeft aangetoond, veriest de COVID-19-crisis dat een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen het herstel van de luchtvaartsector op korte termijn, waarbij de noodzakelijke bijdrage van de sector aan de emissiereductiedoelstellingen voor broeikasgassen en het internationale concurrentievermogen worden veiliggesteld, en een gelijk speelveld op middellange tot lange termijn. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | De Commissie moet de ontwikkeling van de energie-unie voortzetten door jaarlijks verslag uit te brengen over de stand van de energie-unie en door de lidstaten te ondersteunen bij de uitvoering van hun nationale energie- en klimaatplannen. Er moet meer aandacht worden besteed aan de vraag hoe burgers in het middelpunt van de energietransitie kunnen worden geplaatst. Ondersteuning van energiegemeenschappen, empowerment van consumenten, lokale inbreng, regionale ontwikkeling en beoordeling van de toereikendheid van strategieën voor een rechtvaardige transitie moeten hoog op de lijst van politieke prioriteiten van de Commissie staan. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Reeds in 2021 komt de Commissie met een vol en ambitieus programma van wetgevingsinitiatieven om de energiesector koolstofvrij te maken, met name in het kader van het pakket “Fit for 55”. In 2022 moet de Commissie doorgaan met de integratie van het energiesysteem en verduidelijken hoe voorzieningszekerheid kan worden bereikt door gebruik te maken van koolstofarme of koolstofvrije energiebronnen, en welke rol de publieke sector hierbij speelt. De groene transitie vraagt om een bedrijfsvriendelijke aanpak, waarbij de Green Deal en de nieuwe doelstellingen ervan worden onderbouwd met een geloofwaardige industriële strategie om er een echte motor van groei van te maken. Ook moet ervoor worden gezorgd dat de agenda voor duurzame financiering tevens de financiering van transitietechnologieën, -infrastructuur en -activiteiten mogelijk maakt, met het oog op het concurrentievermogen van de industrie. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Het bereiken van klimaatneutraliteit zal geen gemakkelijke opgave zijn voor Europa. Het koolstofvrij maken van de industrie zal een last betekenen voor energie-intensieve bedrijven (staal-, cement- en chemische sector) met hoge energiekosten, terwijl tegelijkertijd enorme structurele veranderingen zullen moeten worden doorgevoerd in de industrie-, de vervoers- en de energiesector, waardoor een economische achterstand op een concurrerende wereldmarkt dreigt te ontstaan. Om het concurrentievermogen in stand te houden, is een alomvattende ommekeer op energiegebied nodig, waarbij de voorzieningszekerheid voor bedrijven en huishoudens wordt gewaarborgd, zonder de prijzen op te drijven, en waarbij zowel de netwerkconnectiviteit als de opslagcapaciteit worden vergroot. Hierbij is een sleutelrol weggelegd voor waterstof. Hiervoor moeten zo snel mogelijk relevante toepassingen worden ontwikkeld. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Het EESC acht het van groot belang de energieafhankelijkheid te verminderen. Daarom moeten maatregelen worden genomen om de invoer van energie terug te dringen en subsidies voor energiebronnen die schadelijk zijn voor het klimaat en het milieu af te schaffen. Ook moet de Europese Unie een leidende rol spelen op het gebied van hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en elektromobiliteit. Het waarborgen van sociale consensus moet echter prioriteit krijgen, met name aangezien bepaalde regio’s in de EU die nog steeds afhankelijk zijn van steenkoolwinning of het gebruik van andere fossiele brandstoffen, achterlopen wat de transitie naar duurzaamheid betreft en de inwoners van die regio’s een lager inkomen en beperktere economische kansen hebben dan die in andere lidstaten. Als niet adequaat wordt gereageerd op de negatieve gevolgen van de energietransitie voor burgers en bedrijven, met name kleine en middelgrote ondernemingen, en onvoldoende steun wordt verleend aan de zwaarst getroffenen, kan dit leiden tot een sterke politieke en sociale weerstand en kan het algemene proces van tenuitvoerlegging van de nationale energie- en klimaatplannen worden vertraagd. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Het EESC benadrukt dat de totstandbrenging van een economie voor schone waterstof in Europa slechts één onderdeel is van de strategie om de verschillende energiesectoren in de EU beter op elkaar af te stemmen. Vanwege de hoge productie- en vervoerskosten mag schone waterstof alleen worden gebruikt wanneer er geen andere mogelijkheden bestaan om de sector koolstofvrij te maken, zoals in sectoren waar het moeilijk is om de uitstoot te verminderen of bepaalde zeer specifieke toepassingen in de vervoers- en de bouwsector. Het EESC benadrukt dat, om de opkomst van schone waterstof mogelijk te maken, de Europese fondsen geen fossiele brandstoffen mogen subsidiëren en het roept de Commissie op om het “Do no harm”-beginsel toe te passen op alle overheidsfinancieringen in het kader van het MFK+, InvestEU, het EU-herstelfonds en staatssteun; |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | Het EESC is van mening dat de renovatiestrategie, gezien de specifieke aard en het traject ervan tot 2050, moet worden vastgesteld binnen een duidelijk, stabiel en op maat gesneden juridisch en financieel kader. De Commissie moet stimulansen invoeren voor de ontwikkeling, op lokaal niveau, van de industrialisering en grootschalige invoering van renovatieprocessen op het gebied van energie-efficiëntie. |
| --- | --- |

2.20.

| 2.21. | Het EESC herinnert eraan dat de Westelijke Balkanlanden zeer gevoelig zijn voor de impact van klimaatverandering die schadelijk is voor de algemene gezondheid en de economie, en dat er dringend actie moet worden ondernomen om de levenskwaliteit van de burgers aldaar en met name van kinderen en jongeren te verbeteren door een rechtvaardige transitie naar een groener model, met inachtneming van het beginsel dat niemand mag achterblijven. Het EESC steunt de groene agenda voor de Westelijke Balkan en dringt erop aan dat de toekomstige maatregelen worden afgestemd op de specifieke uitdagingen en behoeften van de regio, waarbij gedacht moet worden aan een passend regelgevingskader, grensoverschrijdende activiteiten, innovatieve technologische oplossingen, lokaal geproduceerde en verbruikte energie en energie-efficiëntie, duurzaam stadsvervoer en duurzame wegen- en spoorwegnetten, publieke en particuliere betrokkenheid, de uitrol van ICT en snel internet, agrovoedselmaatregelen enz. |
| --- | --- |

2.21.

| 2.22. | Het EESC staat volledig achter de samenwerking van de Europese Commissie met de EU-lidstaten om sleutelcompetenties, kennis en perspectieven te bevorderen die levenslang leren vergemakkelijken. Hoogwaardige banen en arbeidsomstandigheden moeten centraal staan in de EU-strategie. Het belang van knowhow en de voortdurende toepassing ervan in het stelsel voor onderwijs, opleiding en permanente educatie moet worden benadrukt. Er moet in dit verband worden gezorgd voor gewaarborgde toegangsmogelijkheden en er moeten concrete voorbeelden worden gegeven van mogelijke individuele leerrekeningen. Dit zal mensen in staat stellen om te gaan met de veranderingen die nodig zijn in de context van de digitale en de groene transitie, om ervoor te zorgen dat niemand aan zijn lot wordt overgelaten. Het EESC verzoekt de Commissie een sociale dialoog over individuele leerrekeningen op gang te brengen en een EU-strategie voor groene vaardigheden en competenties te ontwikkelen in overeenstemming met de Europese Green Deal. |
| --- | --- |

2.22.

3.   Een Europa dat klaar is voor het digitale tijdperk

| 3.1. | De coronacrisis toont aan dat grootscheepse digitalisering een belangrijk instrument is om onze samenleving crisisbestendiger te maken. Het is van het grootste belang dat wordt geïnvesteerd in de digitalisering van essentiële diensten en dat regeringen, wetgevers en overheidsinstellingen beter in staat zijn om hun diensten te blijven leveren tijdens perioden van crisis. Tegelijkertijd moeten we beseffen dat digitale technologie niet het uiteindelijke doel is, maar slechts een middel. We hebben een efficiënt Europees kader nodig om te zorgen voor volledige toegankelijkheid voor EU-burgers en gelijke kansen voor iedereen en hoge duurzaamheidseisen. Het moet stevige waarborgen bevatten op democratisch en technologisch vlak en gepaard gaan met kostenondersteunende en kennisbevorderende maatregelen zodat niemand achterblijft. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC merkt op dat de EU enkel op de digitale voorgrond kan treden als zij aanzienlijke middelen ter beschikking stelt van onderzoek en innovatie en de samenwerking tussen ondernemingen, onderzoekers, de publieke sector en andere belanghebbenden faciliteert. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | De pandemie heeft de digitale transitie versneld en heeft aangetoond dat kwesties zoals het evenwicht tussen werk en privéleven en de gezondheid en veiligheid van werknemers moeten worden aangepakt. Een sociale dialoog op Europees, nationaal en sectorniveau kan licht helpen werpen op de vraag of en in hoeverre de gezondheid en het privéleven van werknemers in dit tijdperk van alomtegenwoordige digitale mobiele communicatie extra bescherming behoeven en welke maatregelen gepast zouden zijn. In deze context zou op EU-niveau bijvoorbeeld een evaluatie van het recht om offline te zijn kunnen plaatsvinden. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | De Commissie moet met de lidstaten samenwerken om de verschillen tussen standaard- en atypische werknemers weg te werken en daarbij een duidelijk onderscheid te maken tussen echte en schijnzelfstandigen. Elke werknemer, als zodanig omschreven door zowel de nationale wetgeving als de jurisprudentie van het HvJ-EU, moet dezelfde mate van bescherming genieten, ongeacht of hij of zij voor een digitaal platform werkt, en zijn of haar recht op collectieve onderhandelingen en collectieve vertegenwoordiging en goede arbeidsomstandigheden en gezondheid moeten worden erkend, met inachtneming van de verschillende stelsels van arbeidsverhoudingen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | De digitale transitie moet bijdragen aan productiviteitsverbetering, maar ook aan beter onderwijs en een grotere politieke, sociale en culturele participatie van iedereen die in de EU woont. Het EESC vraagt dat bijzondere aandacht wordt geschonken aan ouderen, personen met een handicap, personen die met sociale uitsluiting worden bedreigd en andere kwetsbare groepen, om te voorkomen dat er een digitale kloof ontstaat. Daarom moet een van de doelstellingen van de digitale transitie erin bestaan universele toegang tot breedbandinternet tot stand te brengen als een gratis openbare dienst voor alle inwoners van de EU, vooral gezien het feit dat de dekking momenteel zeer uiteenloopt, wat bijzonder schadelijk is voor plattelandsgebieden (kmo’s en burgers). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Mensen spelen met hun kennis, vaardigheden en competenties een cruciale rol in de wereldwijde wedloop. Door de demografische situatie zijn er te weinig arbeidskrachten beschikbaar en bovendien groeit de vaardighedenkloof. Het EESC roept op onderwijs en opleiding dringend aan te passen aan de behoeften van het tijdperk van kunstmatige intelligentie (KI) en onder meer te zorgen voor een solide basis op het gebied van basisvaardigheden en STEM-competenties. Bij- en omscholing en permanente educatie zijn, samen met aanpassings- en weerstandsvermogen, noodzakelijk om te waarborgen dat iedereen kan inspelen op veranderingen op de arbeidsmarkt en in het dagelijkse leven. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Gezien de snelle technologische vooruitgang buiten de EU is het noodzakelijk dat de EU haar inspanningen opvoert om haar eigen concurrentievermogen te versterken. Dit geldt voor een hele reeks technologieën, die vaak verband houden met maatschappelijke behoeften als voedsel, water, energie, mobiliteit en huisvesting. De ontwikkeling en toepassing van kunstmatige intelligentie en andere digitale technologieën is in deze context het meest relevante voorbeeld, aangezien dergelijke technologieën een transformerend effect hebben op de hele economie en de hele samenleving. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het Europees model van rechten, normen en consumentenbeleid moet worden hooggehouden. Dit is wat de EU uniek maakt. Op het gebied van digitalisering leert de EU-ethische code inzake kunstmatige intelligentie ons bijvoorbeeld dat de EU anders naar het begrip “human-in-command” kijkt dan andere regio’s. Deze aanpak, die gebaseerd is op fundamentele rechten en vrijheden (er moet bijvoorbeeld voor worden gezorgd dat geslacht, ras enz. geen invloed hebben op KI-beslissingen), is onderdeel van het EU-model en moet volgens het EESC in ere worden gehouden, ondanks het hardere concurrentieklimaat dat zich op dit moment aftekent. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC roept de Commissie ertoe op het concurrentievermogen en de belangen van werknemers een centrale plaats te blijven geven bij de digitale transitie, door sterk de nadruk te blijven leggen op arbeidsverhoudingen en de toekomst van de werkgelegenheid in de industrie, en een rechtvaardige transitie en mensgerichte benadering van deze veranderingen te bevorderen. Een ambitieuze industriële strategie is van essentieel belang om het succes van de dubbele groene en digitale transitie te waarborgen. De digitale transformatie van onze economie en samenleving moet worden ondersteund door een stimulerend investeringsklimaat en door de ontwikkeling van degelijke voorwaarden voor de veilige invoering en toepassing van nieuwe technologieën. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC merkt op dat sociaal beleid investeringen in verband met vaardigheden moet stimuleren, met betere ondersteuning van hervormingen van de nationale arbeidsmarkt en sociale de zekerheid, en ervoor moet zorgen dat de Europese pijler van sociale rechten de economische groei bevordert en het scheppen van banen vergemakkelijkt. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het EESC is van mening dat het Europees regelgevend kader ervoor moet zorgen dat belemmeringen voor onlinetransacties worden weggenomen, de persoonlijke levenssfeer en persoonsgegevens worden beschermd en de cyberbeveiliging gewaarborgd is. Bovendien moet verder prioriteit worden gegeven aan het wegwerken van de versnippering van de digitale eengemaakte markt en moet daarbij bijzondere aandacht gaan naar kleine en middelgrote ondernemingen en micro-ondernemingen. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het EESC is van mening dat prioriteit moet worden gegeven aan de uitvoering en monitoring van een regelgevend kader voor KI. Het maatschappelijk middenveld moet bij dit proces worden betrokken en moet beleidsmakers wijzen op nieuwe uitdagingen die in dit verband kunnen ontstaan. Het gaat daarbij onder meer over het beperken van mogelijke technologische verschuivingen, de risico’s van uitsluiting en de afhankelijkheid van de EU van digitale reuzen. De digitale eengemaakte markt moet ervoor zorgen dat niemand buiten de boot valt. Dit betekent dat enerzijds de toegankelijkheid, het begrip en het gebruik van digitale instrumenten moeten worden verbeterd en anderzijds de vaardigheden en opleiding met betrekking tot digitale instrumenten moeten worden bevorderd. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Het EESC is ingenomen met de Nieuwe trans-Atlantische Agenda en de inspanningen die in dat kader worden gevoerd om het trans-Atlantische partnerschap te versterken. De ongekende COVID-19-pandemie heeft duidelijk aangetoond dat de digitale economie onze samenleving en economie verandert en dat technologie een belangrijke prioriteit moet zijn in de hernieuwde samenwerking tussen de EU en de VS. Het EESC steunt daarom de oprichting van de raad voor technologie en handel en roept ertoe op het maatschappelijk middenveld nauw te betrekken bij toekomstige inspanningen om tot een gestructureerd trans-Atlantisch kader te komen inzake beleids- en regelgevingsbeginselen, met inbegrip van de fundamenten voor een toekomstige overeenkomst tussen de EU en de VS inzake digitale handel. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | De digitalisering zal uitdagingen en kansen met zich mee blijven brengen voor het Europese financiële systeem. In 2021 heeft het comité zijn steun uitgesproken voor de strategie voor het digitale geldwezen van de Commissie en de daaruit voortvloeiende wetgevingsvoorstellen. Het EESC roept de Commissie ertoe om de inspanningen voort te zetten in 2022 teneinde de uitdagingen naar behoren aan te pakken en de mogelijkheden van het digitale geldwezen ten behoeve van alle belanghebbenden te benutten. Dit zou de digitale transformatie van de Europese economie bevorderen door bij te dragen aan innovatiebevorderende en concurrerende financiële markten. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Het EESC is tevreden dat digitalisering en automatisering sterk kunnen bijdragen aan een duurzamer, groen vervoerssysteem en verzoekt de Commissie een rechtvaardige transitie naar automatisering en digitalisering te waarborgen waarbij niemand achterblijft. De Commissie moet ervoor zorgen dat de gelijktijdige groene en digitale transitie van de sector vlot verloopt en daarbij het evenwicht wordt bewaard op economisch, sociaal en milieuvlak. |
| --- | --- |

3.15.

4.   Een economie die werkt voor de mensen

| 4.1. | De COVID-19-pandemie heeft de Europese economie zware klappen toegebracht en een ravage aangericht in de samenleving, met stijgende werkloosheid en ongelijkheid als gevolg. Een sterke economische basis en het creëren van waarde zijn de sleutel tot het genereren van duurzame ontwikkeling en de instandhouding van het ambitieuze Europese sociale model. Sociaal beleid moet hand in hand gaan met beleid dat de economische ontwikkeling stimuleert, in het besef dat beide bedoeld zijn om het algemeen belang te dienen. Het scheppen van banen, de ontwikkeling van vaardigheden en inclusieve arbeidsmarkten zijn het beste recept om ongelijkheid en uitsluiting te voorkomen en de maatschappelijke stabiliteit te vergroten. Economische en sociale vooruitgang zijn dus nauw met elkaar verweven. Economische prestaties en welvaart zijn van fundamenteel belang. Voor een snel herstel moeten alle relevante instrumenten worden ingezet (monetaire, structurele, investeringsbevorderende, financiële, regelgevings- en begrotingsinstrumenten). Het herstelproces moet de sociale behoeften in aanmerking nemen en dient op gelijkmatige en evenwichtige wijze gestalte te krijgen tussen de verschillende regio’s. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het werkprogramma van de EU voor 2022 moet door zowel economische en milieukwesties als door de sociale agenda worden aangestuurd. Dit betekent dat het streven van de Commissie naar een sociaal en duurzaam Europa een prioriteit moet zijn, terwijl ook eventuele nieuwe indicatoren voor economische vooruitgang moeten worden overwogen die verder gaan dan het bbp, bijvoorbeeld levenskwaliteit, milieuduurzaamheid, sociale cohesie, gezondheid en het algemene welzijn van de huidige en toekomstige generaties. Maatschappelijke organisaties spelen hierbij een actieve rol. Er is een kans om sociale innovatie te bevorderen als een model voor wederopbouw door middel van cocreatie, co-ontwerp en coproductie. In een complex sociaal landschap met enorme maatschappelijke uitdagingen is een succesvol herstel alleen mogelijk als alle troeven in de samenleving sectoroverschrijdend en multidisciplinair worden ingezet om toe te werken naar gezamenlijke oplossingen voor gedeelde problemen. Het maatschappelijk middenveld werkt als katalysator voor sociale innovatie. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Het EESC juicht het actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten toe en zou graag zien dat er in 2022 concrete maatregelen inzake duurzame ontwikkeling en sociale samenhang worden genomen om essentiële diensten van goede kwaliteit toegankelijk te maken voor de Europese burgers. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan verschillende opties te overwegen met betrekking tot een minimuminkomen in Europa, zodat de situatie van de Europeanen beter recht kan worden gedaan, met name in het licht van de moeilijke economische vooruitzichten door de pandemie en de nasleep hiervan. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | In het proces om er weer bovenop te komen moet de Europese Commissie zich richten op herstel van de werkgelegenheid en bestrijding van ongelijkheid en armoede, waarbij door middel van actief en inclusief beleid bijzondere aandacht moet worden besteed aan de ondersteuning van kwetsbare groepen, zoals atypische werknemers, kinderen die in armoede leven, gehandicapten, mensen in kansarme gebieden en mensen die een migratieachtergrond hebben of uit etnische minderheden komen. Armoede in het algemeen en armoede onder werkenden vormt in veel lidstaten nog altijd een groot probleem. Ervoor zorgen dat werknemers een passend loon krijgen is daarom van essentieel belang om adequate arbeids- en leefomstandigheden te waarborgen. Om deze problemen aan te pakken is een integrale aanpak op het niveau van de EU en de lidstaten geboden, waaronder de bevordering van effectieve systemen voor actieve inclusie, in combinatie met essentiële en faciliterende sociale diensten. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Tijdens de pandemie hebben vrouwen meer onbetaalde huishoudelijke en zorgtaken op hun schouders gekregen en werden ze vaker geconfronteerd met huiselijk geweld. De Europese Commissie zou een “Care deal for Europe” moeten voorstellen om vrouwen van deze onbetaalde taken te helpen ontlasten, en zou ambitieuze maatregelen moeten voorstellen om dit soort geweld tegen te gaan. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC zou graag zien dat de rol van maatschappelijke organisaties, met name de sociale partners, in zijn partnerlanden wordt versterkt, op alle gebieden, maar vooral op economisch en sociaal gebied. Stabiliteit is onontbeerlijk om uit de crisis te komen en staat of valt met de deelname van de sociale partners aan het besluitvormingsproces op economisch gebied en met de actieve betrokkenheid van ondernemersorganisaties bij het wetgevingsproces, hervormingen en de uitvoering daarvan. Samenwerking tussen de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties kan als aanjager fungeren voor een succesvol, duurzaam en inclusief beleid op het gebied van economie, werkgelegenheid en sociale inclusie. De Commissie zou deze essentiële rol moeten erkennen door de sociale dialoog en de maatschappelijke dialoog in gelijke mate te verbeteren. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ondernemerschap in al zijn vormen en sectoren (waaronder toerisme, industrie, de platformeconomie, de sociale economie en de vrije beroepen) is cruciaal voor economische groei, innovatie, werkgelegenheid en sociale inclusie. Het is daarom belangrijk de moeilijkheden waarmee kmo’s (met name micro-ondernemingen, die vaak gezinsbedrijven zijn) bij de toegang tot de eengemaakte markt worden geconfronteerd in kaart te brengen en in dit verband efficiënte maatregelen uit te werken die beter op hen zijn afgestemd. Sociaal ondernemerschap kan bij het overwinnen van de crisis een rol spelen en bijdragen tot een fair en duurzaam economisch herstel, en verdient dan ook bijzondere aandacht. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Europa bevindt zich in een overgangsfase naar klimaatneutraliteit en digitalisering. De groene en de digitale transitie gaan beide gepaard met nieuwe technologieën en dus met investeringen en innovatie, en zullen leiden tot nieuwe soorten banen en nieuwe vaardigheden. Industriebeleid zou daarom een duidelijke sociale dimensie moeten hebben, omdat kwaliteitsbanen, sociale bescherming en efficiënte openbare voorzieningen een klimaat scheppen waarin industriële activiteiten kunnen gedijen. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Een modern consumentenbeleid moet ervoor zorgen dat consumenten de rechten en de bescherming krijgen die zij nodig hebben. De eengemaakte markt maakt het voor EU-consumenten en -bedrijven gemakkelijker om goederen en diensten over de grenzen heen te kopen en verkopen, zowel on- als offline. Dit vereist vertrouwen in de markt, gerichte wetgeving en doeltreffende handhaving. Consumentenvoorlichting en -training moeten hen ook helpen om echte spelers te worden in de groene en de digitale transitie en om meer verantwoorde keuzes te maken op basis van betere informatie. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Het is van essentieel belang nauwlettend toe te zien op nieuwe vormen van consumptie en productie, rekening houdend met de noodzaak om milieuoverwegingen en consumenten- en arbeidsbescherming, alsook groei- en werkgelegenheidsaspecten in het beleid mee te nemen. De circulaire economie draagt ertoe bij om de slag te maken naar duurzamere productie- en consumptiepatronen. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Ondernemingen vormen de hoeksteen van een vitaal Europa. De Europese economie moet innovatiever en veerkrachtiger worden. Hiertoe moet het ondernemingsklimaat voortdurend verder worden verbeterd. Goede regelgeving is een kostenefficiënte manier om het herstel te ondersteunen. Bij het invoeren van nieuwe beleidsmaatregelen moeten de beginselen van betere regelgeving, concurrentievermogenstests, de Europese pijler van sociale rechten en milieuduurzaamheid worden gewaarborgd. Bij de noodzaak om voor een gunstig ondernemingsklimaat te zorgen gaat het zowel om regelgeving en belastingheffing als om de toewijzing van overheidsmiddelen, waarbij niet uit het oog mag worden verloren dat investeringen in innovatie de basis leggen voor Europees succes. Modern industriebeleid vergt een brede aanpak die erop gericht is het concurrentievermogen van EU-ondernemingen op alle beleidsterreinen te versterken. Investeren in toekomstbestendige infrastructuur is noodzakelijk voor de operabiliteit van de eengemaakte markt. De afschaffing van dubbele belastingheffing en de digitalisering en vereenvoudiging van belastingsystemen, met name op het gebied van btw, zouden ook de handel en investeringen ten goede komen. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Met de verordening inzake de faciliteit voor herstel en veerkracht wordt bevestigd dat het belangrijk is om maatschappelijke organisaties daadwerkelijk een rol te geven bij het opstellen van nationale herstel- en veerkrachtplannen, binnen het kader van het Europees Semester. Daar de mate waarin deze maatschappelijke organisaties worden betrokken per land en regio varieert, zou het EESC zou graag zien dat er voor hun raadpleging bindende voorwaarden op basis van op EU-niveau vastgestelde minimumnormen worden vastgelegd, ook wat betreft de tenuitvoerlegging van andere instrumenten uit hoofde van het meerjarig financieel kader. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Het EESC dringt erop aan dat, om cliff-effecten op de economie te voorkomen, een terugkeer naar bezuinigingsmaatregelen te voorkomen en de langetermijnvoordelen van het EU-herstelplan te vergroten, de evaluatie van het EU-kader voor economische governance zo spoedig mogelijk wordt hervat. In plaats van “terug naar normaal” pleiten wij voor een shift naar een herzien en nieuw afgesteld, op welvaart gericht kader voor economische governance, waarin evenveel gewicht wordt toegekend aan een reeks essentiële beleidsdoelstellingen, zoals duurzame en inclusieve groei, volledige werkgelegenheid en fatsoenlijk werk, een concurrerende sociale markteconomie en stabiele overheidsfinanciën. Een dergelijk kader moet ook asymmetrische effecten in de lidstaten voorkomen en productieve investeringen stimuleren, bijvoorbeeld door toepassing van een evenwichtige “gouden regel”. In ieder geval moet de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact van kracht blijven totdat de werkloosheid aanzienlijk daalt en de groei een stevig opwaartse trend vertoont, waarna gemoderniseerde begrotingsregels in werking moeten treden. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Het EESC dringt aan op meer inspanningen om de bankenunie, die er al lang had moeten zijn, te voltooien. De Europese banken zullen een cruciale rol blijven spelen in het economisch herstel na de COVID-19-crisis, door de economie en de werkgelegenheid te ondersteunen. Een volwaardige bankenunie zou ook bijdragen tot sociale inclusie en de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen, hetgeen cruciaal is om het toekomstige concurrentievermogen van Europa te waarborgen. Het EESC benadrukt dat de bankregels nog meer moeten worden afgestemd op de kenmerken van de partijen waarvoor ze bestemd zijn, zonder de doeltreffendheid van het prudentiële kader in het gedrang te brengen. Het acht het van cruciaal belang dat bij de herziening van de prudentiële regels voor banken rekening wordt gehouden met de verscheidenheid van de bankensector in de EU. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Daarnaast moet ook de kapitaalmarktenunie hoog op de agenda blijven staan. Het EESC steunt de initiatieven in het actieplan voor de opbouw van de kapitaalmarktenunie van 2020. Het dringt aan op echte steun van de lidstaten ter verwezenlijking van de doelstellingen van de kapitaalmarktenunie en benadrukt dat bijzondere aandacht moet worden besteed aan initiatieven die van strategisch belang zijn voor de financiering van de Europese economie en de klimaat- en digitale transitie. Het EESC pleit voor het bevorderen van goede nationale praktijken om de financiële geletterdheid van de Europeanen te verbeteren, als voorwaarde om beter gebruik te kunnen maken van het hoge niveau van spaartegoeden in Europa. Verder benadrukt het EESC dat meer rekening moet worden gehouden met ecologische, sociale en governancecriteria (ESG-criteria), en onderstreept het daarom dat beleggers toegang moeten hebben tot betrouwbare ESG-gegevens. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | In de context van de digitalisering van de economie is het EESC er stellig van overtuigd dat wijzigingen in de regels voor de interlandelijke verdeling van winstbelastingheffingsbevoegdheden mondiaal moeten worden gecoördineerd. Daarom is het EESC ingenomen met de nauwe samenwerking tussen de Commissie, de lidstaten en de OESO/G20 om de ontwikkeling van een internationale oplossing te ondersteunen. Als echter geen internationale oplossing overeengekomen kan worden, moet de EU overwegen om alleen verder te gaan. De strijd tegen belastingfraude, belastingontduiking, witwassen en agressieve belastingplanning moet hoog op de agenda blijven staan. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Het cohesiebeleid zal een belangrijke rol spelen bij het waarborgen van een evenwichtig en doeltreffend herstel, de bevordering van convergentie, de bestrijding van ongelijkheden en de garantie dat niemand achterblijft. Het is belangrijk dat de verschillende middelen van de cohesiefondsen uit de programmeringsperiode 2021-2027 doeltreffend en tijdig worden besteed, zodat echt herstel wordt bewerkstelligd. Om de crisis te boven te komen en de veerkracht en duurzaamheid te vergroten, moet gelijke en eerlijke verdeling voorop staan. Territoriale cohesie zal ook bijdragen tot evenwichtigere, duurzamere en lokaal verankerde ontwikkeling. Het cohesiebeleid van de EU in 2021-2027 moet gericht blijven op vergroting van het economische concurrentievermogen via onderzoek en innovatie, de digitale transitie, alsook de agenda van de Europese Green Deal en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | In de vervoersector zijn het behoud van hoogwaardige banen en passende arbeidsvoorwaarden belangrijke vereisten om een geschoolde beroepsbevolking te behouden, zonder welke duurzame concurrentie niet kan worden gewaarborgd. Er moeten blijvende inspanningen worden geleverd om hoogwaardige banen en passende arbeidsvoorwaarden te waarborgen en om gekwalificeerd personeel aan te werven en op te leiden. Het EESC is ingenomen met de huidige initiatieven van de Commissie inzake “vrouwen in het vervoer”, en dringt erop aan om nog meer te doen om gendergelijkheid te verwezenlijken in de sector. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Het EESC verzoekt de Commissie om in het kader van het “renovatiegolf”-initiatief een nieuw “Erasmusprogramma voor thermische renovatie 2050” in het leven te roepen, om jonge Europeanen warm te maken voor nieuwe banen in de bouwsector. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Het sociale scorebord zou de vooruitgang bij de uitvoering van de EPSR regelmatig moeten monitoren in zowel het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid als de landenverslagen. Het moet worden geïntegreerd met de reeds bestaande werkgelegenheidsprestatiemonitor en de prestatiemonitor sociale bescherming, die door de lidstaten zijn ontwikkeld. De 14 indicatoren van het scorebord en de subindicatoren ervan (35 in totaal) zouden in overleg met de sociale partners en maatschappelijke organisaties voortdurend tegen het licht moeten worden gehouden om het scorebord aan te passen aan de beleidsdoelstellingen en de evoluerende sociaal-economische omstandigheden in Europa. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Om een adequaat tegenwicht te bieden aan de predominantie van macro-economische en begrotingsvereisten moet een nieuw Europees Semester zorgen voor de verwezenlijking van sociale doelstellingen in het kader van het toezicht op sociale onevenwichtigheden. Het sociale scorebord zou op alle rechten en beginselen van de pijler gericht moeten zijn en deze moeten monitoren. Ook zou het betere en nieuwe meetbare indicatoren moeten omvatten. Bij deze indicatoren kan naast statistieken ook gedacht worden aan reële toegang tot op kwaliteit gebaseerde sociale voorzieningen, afdwingbare sociale rechten, de maatschappelijke en arbeidsmarktintegratie van migranten, het bereik van collectieve onderhandelingen, deelname van sociale belanghebbenden aan het Europees Semester, en toegang tot leerlingplaatsen en kwaliteitsvol hoger onderwijs. De Commissie zou de uitvoering van de nationale hervormingsplannen moeten monitoren in nauwe samenwerking met de sociale partners en relevante maatschappelijke organisaties, en daarbij landspecifieke sociale aanbevelingen moeten stimuleren. Het aantal aanbevelingen en de structuur daarvan moeten passend zijn. Ook zou in de aanbevelingen moeten worden aangegeven in hoeverre er werk is gemaakt van de prioriteiten uit het stappenplan. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | De betrokkenheid van de sociale partners zou in overeenstemming met de bepalingen van het VWEU moeten worden versterkt, zodat ze overeenkomstig de nationale praktijk worden geraadpleegd over de opzet en uitvoering van het economische, sociale en werkgelegenheidsbeleid. De sociale partners moeten tijdig en op zinvolle wijze een rol kunnen spelen, teneinde de betrokkenheid bij het beleid te verbeteren en zo de succesvolle uitvoering van het beleid te vergemakkelijken op een manier die de belangen van werknemers en werkgevers met elkaar in evenwicht brengt. Samenwerking tussen de sociale partners kan als aanjager fungeren voor een succesvol, duurzaam en inclusief beleid op het gebied van economie, werkgelegenheid en sociale inclusie. De raadpleging van de sociale partners moet worden versterkt door een betere uitvoering van het EU-kader voor informatie, raadpleging en participatie, met name bij herstructureringsprocessen (7). |
| --- | --- |

4.22.

5.   Een sterker Europa in de wereld

| 5.1. | Met inachtneming van de Europese Green Deal en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen is het EESC van mening dat sociale cohesie, opwaartse economische convergentie en de bevordering van concurrentievermogen en innovatie aan de basis moeten liggen van de ontwikkeling van de economie van de eurozone. Het pleit voor een sterkere internationale rol van de euro in de komende periode. Dit vereist onder meer de voltooiing van de Economische en Monetaire Unie en de bankenunie alsook aanvullende maatregelen om de Europese financiële sector te verstevigen, waaronder een robuustere Europese infrastructuur voor de financiële markten en solide rentevoetbenchmarks. Verder is de bevordering van een ruimer gebruik van de euro in strategische sectoren van cruciaal belang om bij te dragen tot een grotere internationale rol van de euro. Daarom dringt het EESC er bij de lidstaten op aan uniformer op te treden in de internationale diplomatie en een proactievere houding aan te nemen om de EU-belangen in zulke sectoren te behartigen, wat kan resulteren in betere handelsmogelijkheden. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Ten aanzien van het uitbreidingsbeleid verwacht het EESC dat in de volgende landenverslagen een duidelijke structuur zal worden gevolgd om na te gaan hoe de regeringen van de Westelijke Balkan met het maatschappelijk middenveld omgaan. Het EESC is er sterk van overtuigd dat de EU eveneens moet investeren in de ontwikkeling van horizontale structuren van het maatschappelijk middenveld door aan de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties uit de Westelijke Balkan expertise, technische ondersteuning en regionale en internationale netwerkmogelijkheden te bieden, niet in het minst om ervoor te zorgen dat zij een actievere rol in het uitbreidingsproces kunnen spelen. Om de transparantie en verantwoordingsplicht van de politieke elites van de Westelijke Balkan te controleren, moet de EU maatschappelijke organisaties in de regio opdracht geven regelmatig “schaduwverslagen” op te stellen over de toestand van de democratie. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Om het vertrouwen in de uitbreiding te herstellen en de EU meer mogelijkheden te geven om haar natuurlijke bondgenoten in de regio te benaderen, is het EESC ervan overtuigd dat de EU politieke leiders en burgers uit de Westelijke Balkan in een adviserende hoedanigheid moet laten deelnemen aan de activiteiten en discussies die in het kader van de Conferentie over de toekomst van Europa worden gehouden. De EU-instellingen kunnen een beroep doen op de middelen van het plaatselijke maatschappelijk middenveld en de hulp inroepen van de EU-delegaties in de regio teneinde de burgers van de Westelijke Balkanlanden te mobiliseren en hun de kans te geven zich aan te sluiten bij de platformen waarop de EU-burgers tijdens de Conferentie over de toekomst van Europa van gedachten zullen wisselen. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Ten aanzien van het Oostelijk Partnerschap is het EESC van mening dat de EU in de eerste plaats een unie van waarden is en dat haar betrekkingen met de buurlanden dus ook op deze waarden gestoeld moeten zijn. Dat is een absolute voorwaarde. Het wil graag intensief betrokken blijven bij de totstandbrenging van sterkere en meer democratische samenlevingen in de buurlanden waarin maatschappelijke organisaties vrijelijk kunnen opereren. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | In het licht van de verslechterende betrekkingen tussen de EU en Rusland roept het EESC de Commissie op de contacten met het Russische maatschappelijk middenveld te blijven steunen. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Het maatschappelijk middenveld de middelen in handen geven om zijn rol op het wereldtoneel te vervullen: het EESC roept de Commissie op te blijven nadenken over hoe de rol van de interne adviesgroepen kan worden versterkt. Het is essentieel hun passende instrumenten te verschaffen om hen te helpen hun toezichts- en adviestaken uit te voeren, vooral gezien de nieuwe generatie interne adviesgroepen, die een veel breder werkterrein zullen hebben. Het EESC zal zijn bijdrage daaraan blijven leveren. Het verwacht dat in het werkprogramma van de Commissie voor 2022 gewag zal worden gemaakt van de noodzaak voor DG Handel om gevolg te geven aan een aantal van de aanbevelingen die voortkwamen uit de in 2021 gevoerde intense en constructieve discussies met het EESC en de interne adviesgroepen. De WTO heeft onlangs haar banden met het maatschappelijk middenveld (die zich tot nu toe beperkten tot de jaarlijkse openbare fora) aangehaald en deze inspanningen dragen aanzienlijk bij tot meer efficiëntie en democratie in het multilaterale handelsstelsel. Er is echter nog veel ruimte voor verbetering. Het EESC kijkt uit naar wat er gaat gebeuren na de toezegging van de Commissie om het maatschappelijk middenveld een krachtiger stem te geven op multilateraal niveau. Het denkt daarbij vooral aan actie 6 van het recente, zes punten tellende actieplan van de Ottawa Group. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | De EU is een belangrijke speler in de internationale handel. Zij moet dan ook als zodanig optreden bij onderhandelingen over handelsovereenkomsten met internationale partners, zodat zij haar leidende rol bij het opstellen van een economische agenda behoudt en daarbij haar kernbeginselen, sociale en arbeidsnormen en -waarden (rechtsstaat, grondrechten en democratische beginselen) kan uitdragen. Om de wereldwijde kansen te kunnen benutten moeten lopende onderhandelingen worden afgerond, definitieve overeenkomsten worden geratificeerd en uitgevoerd, en nieuwe onderhandelingen worden opgestart. De EU moet zich ook inzetten voor meer multilateralisme en voor de rol en modernisering van de WTO. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Het EESC vindt dat de EU autonoom een Europese data-infrastructuur en nieuwe digitale technologieën moet gaan ontwikkelen. De EU moet zich tussen China en de VS zelfstandig staande houden en in de technologie van de volgende generatie investeren. Zij moet haar eigen visie en strategie voor digitale soevereiniteit uitwerken maar open blijven staan voor vrijhandel en het multilaterale systeem ondersteunen. Strategisch gezien moet de EU zich richten op de totstandbrenging van eigen infrastructuur, cyberbeveiliging, cloud, sleuteltechnologie en gegevens en moet ze mondiale partners met de kwaliteit van haar normen en producten overtuigen daarvoor te kiezen. Het waarborgen van voedselzekerheid, een sterke voedselvoorzieningsketen en duurzaamheid van de agrovoedingssector voor de EU moeten ook prioriteiten van de Commissie blijven. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Volgens het EESC zouden de handels-, investerings- en economische overeenkomsten van de EU:






  — | moeten bewerkstelligen dat sociale en arbeidsnormen en de normen voor duurzame ontwikkeling worden opgenomen in de regels van de WTO en andere VN-gerelateerde agentschappen. Aldus zou op duurzame wijze een bijdrage kunnen worden geleverd aan de totstandbrenging van een nieuwe, eerlijke economische en handelsorde en een rechtvaardige en slimme globalisering; |
| --- | --- | --- |

5.9.

—

moeten bewerkstelligen dat sociale en arbeidsnormen en de normen voor duurzame ontwikkeling worden opgenomen in de regels van de WTO en andere VN-gerelateerde agentschappen. Aldus zou op duurzame wijze een bijdrage kunnen worden geleverd aan de totstandbrenging van een nieuwe, eerlijke economische en handelsorde en een rechtvaardige en slimme globalisering;

| — | een hoofdstuk moeten omvatten met clausules ter bestrijding van fiscale misdrijven, het witwassen van geld en agressieve fiscale planning, alsook betreffende samenwerking tussen belastingdiensten; |
| --- | --- |

—

een hoofdstuk moeten omvatten met clausules ter bestrijding van fiscale misdrijven, het witwassen van geld en agressieve fiscale planning, alsook betreffende samenwerking tussen belastingdiensten;

| — | een mensenrechten- en zorgvuldigheidsmechanisme moeten omvatten om te zorgen voor naleving van arbeidsnormen en voor sancties in geval van schendingen van arbeidsrechten (8). Dit mechanisme moet gebaseerd zijn op onderling afgesproken normen die worden gehandhaafd door middel van evenredige, doeltreffende en afschrikwekkende sancties, en moet worden ingevoerd door middel van bindende wetgeving met duidelijke definities van de rechten en proportionele verslagleggingsvereisten; |
| --- | --- |

—

een mensenrechten- en zorgvuldigheidsmechanisme moeten omvatten om te zorgen voor naleving van arbeidsnormen en voor sancties in geval van schendingen van arbeidsrechten (8). Dit mechanisme moet gebaseerd zijn op onderling afgesproken normen die worden gehandhaafd door middel van evenredige, doeltreffende en afschrikwekkende sancties, en moet worden ingevoerd door middel van bindende wetgeving met duidelijke definities van de rechten en proportionele verslagleggingsvereisten;

| — | maatschappelijke organisaties en sociale partners volledig en volwaardig betrekken bij de onderhandelingen en bij de volgende fasen van de monitoring en beoordeling van de werking van de overeenkomsten (interne adviesgroepen). |
| --- | --- |

—

maatschappelijke organisaties en sociale partners volledig en volwaardig betrekken bij de onderhandelingen en bij de volgende fasen van de monitoring en beoordeling van de werking van de overeenkomsten (interne adviesgroepen).

| 5.10. | Het EESC dringt er bij de EU op aan actief met de VS samen te werken om de klimaatdoelstellingen van Parijs te verwezenlijken, nu de VS opnieuw actief is op klimaatgebied. Vooral omdat de betrekkingen met China steeds problematischer worden als gevolg van het Chinese binnenlandse en buitenlandse beleid, is een sterke Europees-Amerikaanse band van groot belang, niet alleen ten aanzien van klimaat. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Het EESC erkent dat het strategisch partnerschap tussen de EU en China onder druk staat als gevolg van de verslechterende toestand in Hongkong, de steeds beperktere handelingsvrijheid voor het maatschappelijk middenveld en de mensenrechtensituatie in China, met name van de Oeigoeren. In dit licht roept het de Commissie op alle diplomatieke en politieke mogelijkheden te benutten om de situatie van de burgers van Hongkong en van de minderheden in China te verbeteren. In dit verband zou het EESC graag zien dat de Commissie zo spoedig mogelijk een voorstel indient voor een unieke EU-strategie (dat naadloos aansluit op het Europese beleid inzake vervoer, mededinging, investeringen, mensen- en arbeidsrechten, veiligheid enz.), en met een ander initiatief te reageren in EU-lidstaten die te maken hebben met de Nieuwe Zijderoute. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Een van de doelstellingen van de Commissie is “internationale actie voor klimaatveerkracht opvoeren” en het EESC ziet daar de noodzaak van in. Daarbij dient in het oog te worden gehouden dat buiten de EU de minst ontwikkelde landen en kleine eilandstaten in ontwikkeling het hardst door de gevolgen van de klimaatverandering worden getroffen. Het EESC dringt er daarom bij de EU op aan om in het kader van de partnerschapsstrategie EU-Afrika samen te werken met de Afrikaanse landen die het meeste gevaar lopen. Want, zoals de Commissie terecht de Wereldbank citeert, kan de klimaatverandering alleen al in het Afrika bezuiden de Sahara tegen 2050 de migratie van 70 miljoen mensen op gang brengen. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | Het Middellandse Zeegebied moet weer het zenuwcentrum van Europa worden, wat het eerder al eeuwenlang is geweest: een gebied waar mensen, goederen en culturen samenkomen. Het EESC dringt erop aan dat het Middellandse Zeegebied weer een strategische rol krijgt, zodat er ruimte komt voor een nabuurschapsbeleid dat kan zorgen voor vredesprocessen en duurzame economische, ecologische en sociale ontwikkeling. |
| --- | --- |

5.13.

6.   Bevordering van onze Europese levenswijze

| 6.1. | Een levendig maatschappelijk middenveld vormt de kern van de Europese Unie. Onze levenswijze wordt gekenmerkt door een notie van billijkheid, rechtvaardigheid en solidariteit alsook door het besef dat we moeten bijdragen aan het algemeen belang, ten gunste van iedereen. Aangezien de COVID-19-crisis bijzonder zware gevolgen heeft gehad voor bepaalde maatschappelijke groepen, zoals vrouwen, jongeren en mobiele EU-burgers, die te maken hebben gekregen met een “dubbele lockdown”, is het nu belangrijker dan ooit dat maatschappelijke organisaties een centrale rol spelen bij het versterken van deze manier van leven. Zij moeten worden beschouwd als bondgenoten bij de bescherming, bevordering en instandhouding van onze levenswijze op basis van inclusie en respect voor anderen. Daarom verzoekt het EESC de Commissie om maatschappelijke organisaties passende, gerichte steun en erkenning te geven en zo de civiele ruimte en het democratische recht op vereniging, dat essentieel is voor onze levenswijze, in stand te houden. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Een van de belangrijkste lessen van de coronacrisis is dat de zorgstelsels in bijna elk Europees land versterkt moeten worden, waarbij de nadruk moet liggen op preventie en het waarborgen van universele toegang tot volksgezondheidsstructuren, essentiële gezondheidsdiensten, waaronder vaccins, en langdurige zorg. De situatie van mensen in zorginstellingen vereist dringend speciale aandacht. Hoewel gezondheidszorg een bevoegdheid van de lidstaten is, is de verspreiding van het virus niet aan grenzen gebonden. Gemeenschappelijke reacties op Europees niveau zijn dan ook geboden. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | De Europese Commissie moet zich richten op herstel van de werkgelegenheid en bestrijding van ongelijkheid en armoede in het herstelproces, en bijzondere aandacht besteden aan de ondersteuning van kwetsbare groepen, zoals kinderen in armoede, personen met een handicap, atypische werknemers, mensen in gemarginaliseerde gebieden, migranten en etnische minderheden, door middel van actief en inclusief beleid. Armoede in het algemeen en armoede onder werkenden zijn in veel lidstaten nog altijd een groot probleem. Om deze problemen aan te pakken is een integrale aanpak op het niveau van de EU en de lidstaten geboden, waaronder de bevordering van effectieve systemen voor actieve inclusie, in combinatie met essentiële en faciliterende sociale diensten. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Bijzondere aandacht moet uitgaan naar kinderen en jongeren: dit is de generatie die de enorme overheidsschuld zal betalen die landen nu creëren om de gevolgen van de pandemie het hoofd te bieden. We mogen niet voorbijgaan aan de uitdagingen rond hun actieve betrokkenheid bij de samenleving en op de arbeidsmarkt. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Migratie blijft een prioriteit vanwege de impact ervan op de Europese samenleving en de economie (werkgelegenheid, integratie, grenscontrole en de strijd tegen racisme, vreemdelingenhaat, populisme en discriminatie). Net als in eerdere economische crises zijn migranten tijdens de COVID-19-pandemie als gevolg van hun situatie en hun persoonlijke, sociale en structurele omstandigheden kwetsbaarder geworden. Er moeten duurzamere en veiligere legale routes worden opgezet om de EU binnen te komen en er moet aandacht uitgaan naar een efficiënt gebruik van reeds bestaande mechanismen, waarbij binnen het huidige asielstelsel een evenwicht wordt gevonden tussen veiligheid en solidariteit. Daarnaast is het van cruciaal belang nepnieuws en foutieve denkbeelden te ontkrachten en haatzaaiende uitlatingen en politiek discours tegen migranten te bestrijden. Dit zal ook racisme, radicalisering, vreemdelingenhaat en discriminatie helpen bestrijden. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Het trans-Atlantische partnerschap is gebaseerd op gezamenlijke waarden die wij van oudsher delen. Het partnerschap is van cruciaal belang om wereldwijde uitdagingen aan te pakken en de internationale orde te behouden. Het EESC dringt er bij de Europese Unie op aan het vernieuwde trans-Atlantisch partnerschap te gebruiken om het hoofd te bieden aan de ongekende uitdagingen in de wereld, waaronder de opkomst van China en andere mondiale actoren die hun optreden niet op dezelfde democratische beginselen afstemmen. Het dringt er ook op aan dat de EU volledig wordt betrokken bij de aanstaande, door president Biden aangekondigde top voor democratie en pleit voor een krachtige rol van het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

6.6.

7.   Een nieuwe impuls voor Europese democratie

| 7.1. | Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar de manier waarop de EU wetgeving opstelt (“betere regelgeving”) en naar de noodzaak om over een Europees wetgevingscorpus te beschikken dat beter in staat is om burgers en bedrijven te dienen. Het wetgevingsproces van de EU moet transparanter zijn, meer openstaan voor inbreng van belanghebbenden en begrijpelijker zijn. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | De participatie van alle burgers, via maatschappelijke organisaties, verenigingen en netwerken, zal het proces van herstel en van hervorming van de toekomst van Europa een werkelijk democratische grondslag geven. Het EESC is daarom van mening dat de lidstaten en de EU ervoor moeten zorgen dat in dit complexe proces niemand achterblijft, met name de meest kwetsbaren niet. Dit betekent dat maatschappelijke organisaties in staat moeten worden gesteld om als gelijkwaardige partners een belangrijke rol in de besluitvorming te spelen. Een betere tenuitvoerlegging van artikel 11, lid 2, van het VEU over de maatschappelijke dialoog is meer dan ooit noodzakelijk. Een van de instrumenten hiervoor zou een vierde pijler in het actieplan voor de Europese democratie zijn die sterk de nadruk legt op en een duidelijke strategie bevat voor actief burgerschap. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | De Europese kernbeginselen van artikel 2, zoals democratie, de rechtsstaat en grondrechten, met inbegrip van de civiele ruimte, zijn nauw met elkaar verbonden. Het verslag over de rechtsstaat en het actieplan voor democratie moeten aan elkaar worden gekoppeld en er moet toezicht worden gehouden op kwesties in verband met de civiele ruimte, met inbegrip van de ruimte voor het maatschappelijk middenveld. Het Comité acht het wenselijk dat de Commissie deze actieplannen opvolgt en krachtigere mechanismen invoert om deze beginselen en de ruimte voor het maatschappelijk middenveld te verdedigen. Wanneer nationale wetgeving in strijd is met het EU-recht moeten inbreukprocedures worden ingeleid. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Het EESC kijkt uit naar de plannen van de Commissie voor 2022 voor een nieuw initiatief voor de sociale dialoog, maar verzoekt haar wel met klem om het te verruimen tot een dialoog met het maatschappelijk middenveld, zodat desgewenst ook andere maatschappelijke organisaties dan de traditionele sociale partners aan de dialoog kunnen deelnemen. Op die manier komt het maatschappelijk middenveld in de beleidsvorming op gelijke voet te staan met de sociale partners. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | De economische neergang als gevolg van de pandemie heeft aanzienlijke gevolgen voor de gelijkheid van mannen en vrouwen, in zowel de neerwaartse fase als de daaropvolgende herstelfase. De pandemie zelf heeft de genderongelijkheid verergerd. Daarom acht het EESC het absoluut noodzakelijk dat gendergelijkheid en gendermainstreaming in alle facetten van EU-wetgeving en -uitvoering aan bod komen. |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | De grondrechten en de rechtsstaat vormen de kern van de Europese waarden; zij gelden altijd en overal in de EU en kunnen dus niet tijdelijk worden opgeschort. Hoewel de huidige crisis een snelle respons vereist en bepaalde uitzonderlijke en tijdelijke maatregelen rechtvaardigt, mogen deze niet indruisen tegen de rechtsstaat en mogen ze de democratie, de scheiding der machten en de grondrechten van de Europese burgers niet in gevaar brengen. Het Comité verzoekt de Commissie in dit verband waakzaamheid te betrachten en zo nodig actief op te treden wanneer deze waarden worden geschonden. Voorts moet de Europese Commissie de agenda voor slachtoffers in alle EU-financieringsprogramma’s opnemen, met inbegrip van EU-fondsen die op nationaal en internationaal niveau worden beheerd. Het Comité herinnert aan zijn voorstel voor een ambitieuze EU-strategie voor communicatie, onderwijs en bewustmaking van het publiek inzake de grondrechten, de rechtsstaat en de democratie. |
| --- | --- |

7.6.

| 7.7. | De nieuwe EU-instrumenten ter bescherming en bevordering van de grondrechten en de rechtsstaat, zoals de toetsing van de rechtsstaat en het mechanisme om EU-financiering afhankelijk te maken van de eerbiediging van de grondrechten en de rechtsstaat, moeten zo ten uitvoer worden gelegd dat zij snel en efficiënt kunnen worden ingezet. Het EESC pleit daarnaast voor versterking van de rol van het maatschappelijk middenveld bij de toetsing van de rechtsstaat en voor een forum van belanghebbenden. |
| --- | --- |

7.7.

| 7.8. | Filantropie en het maatschappelijk middenveld spelen een cruciale rol bij de bevordering van belangrijke Europese beleidsterreinen. Met een betere operationele omgeving zouden ze zelfs nog meer kunnen doen. Het nieuwe EU-beleid inzake het witwassen van geld en de financiering van terrorisme moet risicogebaseerd zijn en in verhouding staan tot de risico’s die ermee worden aangepakt. Activiteiten met een gerechtvaardigd algemeen belang en filantropische activiteiten mogen niet onnodig aan banden worden gelegd. |
| --- | --- |

7.8.

| 7.9. | We ondervinden steeds weer dat verdere actie, zeker ook van de Commissie, broodnodig is om vrije en pluralistische media en onafhankelijke kwaliteitsjournalistiek tot stand te brengen. Hetzelfde geldt voor een doeltreffende regulering van de sociale media, met name ter bestrijding van desinformatie en met inbegrip van de regulering van online politieke reclame en verantwoordelijkheid voor inhoud. |
| --- | --- |

7.9.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  https://www.eesc.europa.eu/sites/default/files/files/qe-02-21-011-en-n.pdf

1

(2)  https://www.eesc.europa.eu/en/agenda/our-events/events/civil-solidarity-prize#

2

(3)  Besluit (EU, Euratom) 2020/2053 van de Raad van 14 december 2020 betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Unie en tot intrekking van Besluit 2014/335/EU, Euratom (PB L 424 van 15.12.2020, blz. 1).

3

(4)  Slechts 14 lidstaten hadden hun nationale plannen op 30 april 2021 ingediend.

4

(5)  Mededeling van de Commissie aan de Raad: Een jaar na de uitbraak van COVID-19: de respons vanuit het begrotingsbeleid (COM(2021) 105 final), Brussel, 3.3.2021.

5

(6)  Resolutie over de bijdrage van het Europees Economisch en Sociaal Comité aan het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2021 op basis van de werkzaamheden van de ad-hocgroep “EESC-bijdrage aan het werkprogramma van de Europese Commissie voor 2021” (PB C 364, 28.10.2020, blz. 1) .

6

(7)  Zie het EESC-advies over industriële transitie (PB C 56, 16.2.2021, blz. 10) en advies INT/903 — Geen Green Deal zonder een sociale deal (zie blz. 23 van dit Publicatieblad).

7

(8)  Zie het EESC-advies over zorgvuldigheidseisen en de wetgevingsresolutie van het EP over zorgvuldigheidsplicht en verantwoordingsplicht voor ondernemingen (PB C 429, 11.12.2020, blz. 136).

8

---

ADVIEZEN

Europees Economisch en Sociaal Comité

561e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité – JDE62 – Interactio, 9.6.2021-10.6.2021

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/16 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/16

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over “Naar circulaire overheidsopdrachten”

(initiatiefadvies)

(2021/C 341/02)

| Rapporteur: | Ferre WYCKMANS |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Gonçalo LOBO XAVIER |

Rapporteur:

Ferre WYCKMANS

Corapporteur:

Gonçalo LOBO XAVIER

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 11.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 187/4/5 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

11.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

187/4/5

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Een transparant, digitaal en concurrerend instrument voor circulaire overheidsopdrachten (Circular Public Procurement, CPP), met inbegrip van in de EU-wetgeving omschreven groene overheidsopdrachten (Green Public Procurement, GPP), maakt deel uit van het beleid om de ontwikkeling van de interne markt te stimuleren, om de burgers en consumenten te voorzien van goederen en diensten van hoge kwaliteit en om in Europa een cultuur voor innovatieve, slimme, duurzame en maatschappelijk verantwoorde overheidsopdrachten tot stand te brengen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het beheer van overheidsopdrachten is een centrale en doorslaggevende factor voor het verhogen van investeringen in de milieusector, de klimaatdoelstellingen en het investeringsplan voor een duurzaam Europa. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Overheidsopdrachten waarbij aan bepaalde minimumvoorwaarden voor groene overheidsopdrachten (GPP-criteria van de EU) moet worden voldaan, vallen onder het toepassingsgebied van het beleid voor een circulaire economie, zoals uiteengezet in het actieplan voor een circulaire economie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Circulaire overheidsopdrachten moeten via wet- en regelgeving worden gestimuleerd, door middel van verschillende instrumenten zoals aanbestedingsrichtlijnen en sectorspecifieke wetgeving. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Door de invoering van CPP wordt de ontwikkeling van de circulaire economie aangemoedigd. Veel van de nieuwe voorschriften zijn momenteel nog steeds gebaseerd op vrijwillige aanpassingen. Het EESC pleit voor nieuwe stappen om het aantal verplichte overeenkomsten te verhogen. Daarnaast is het absoluut zaak dat het regelgevingskader eenvoudig, duidelijk en uniform is. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is ervan overtuigd dat de invoering van verplichte minimumcriteria voor GPP kan leiden tot een hoger basisniveau voor duurzame en circulaire overheidsopdrachten in heel Europa. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Deze minimumcriteria vormen geen obstakel voor koplopers, belemmeren innovatie niet en geven de aanbestedende diensten geen excuus om verder te gaan dan het minimum. Essentieel is dat de verplichte minimumcriteria regelmatig tegen het licht worden gehouden en worden geactualiseerd, teneinde rekening te houden met de technologische ontwikkelingen, en geen beperking vormen voor zij die meer doen dan het minimum. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC is ervan overtuigd dat CPP de overheden in staat zal stellen om bij hun aankopen niet alleen het criterium van de laagste prijs in aanmerking te nemen, maar ook de kwaliteit en circulaire eigenschappen van de offertes en de kwaliteit van het werk te beoordelen. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC is van mening dat de kwaliteit van de werkgelegenheid, een van de beginselen van de Europese pijler van sociale rechten, tot uiting moet komen in de verplichting om overheidscontracten af te sluiten met bedrijven die collectieve arbeidsovereenkomsten toepassen of, bij gebreke daarvan, die zich houden aan de geldende nationale wetgeving en praktijken die voortvloeien uit overeenkomsten tussen de sociale partners. Dit zal sociale dumping voorkomen en eerlijke concurrentie waarborgen. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC is ingenomen met de reeds door de Europese Commissie ontwikkelde gestandaardiseerde, vrij toegankelijke instrumenten om de levenscycluskosten te meten. De levenscycluskosten van een product of dienst en het gebruik van criteria die meer omvatten dan enkel de prijs, zoals kwaliteit, duurzaamheid of maatschappelijke impact, inspireren en stimuleren overheidsdiensten om overheidsopdrachten te gebruiken om een positieve invloed uit te oefenen, zowel op sociaal als ethisch gebied. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het is belangrijk dat er meer kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en sociale ondernemingen deelnemen aan overheidsopdrachten, iets wat kan worden bewerkstelligd door kmo’s te steunen bij de inschrijving en te zorgen voor een zorgvuldig evenwicht tussen kwalitatieve en kwantitatieve criteria in het bestek. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Het EESC is er zeker van dat maatregelen om de opname van sociale clausules in aanbestedingen verplicht te stellen, ertoe zullen leiden dat het beoordelen van het sociale aspect — dat naast het economische en het ecologische aspect de derde pijler van duurzame ontwikkeling vormt — een permanent onderdeel van de aanbestedingsprocedures wordt. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Milieukeurmerken zijn volgens het EESC een goed instrument als hierin aspecten van circulariteit kunnen worden opgenomen, maar de huidige richtlijnen maken het voor de aanbesteder onnodig ingewikkeld, omdat de nadruk hierin ligt op de noodzaak voor de aanbesteder om precies te weten wat het milieukeurmerk omvat. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het is essentieel dat overheidsafnemers een opleiding krijgen over de juridische en technische aspecten van circulaire overheidsopdrachten en het concept levenscycluskosten en dat de afnemers die tevens eindgebruikers zijn, leren hoe zij producten op een duurzame manier kunnen gebruiken. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Voor het EESC is het van fundamenteel belang dat het concept CPP onder de aandacht wordt gebracht, hetzij door meer te communiceren over goede voorbeelden en praktijken, hetzij door promotiecampagnes of, in voorkomend geval, publieke en opleidingsinitiatieven. Er is behoefte aan partnerschappen en begeleiding, waarbij de EU de ontwikkeling zou moeten steunen van een platform met een groot aanbestedingsnetwerk. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | De EU-instellingen moeten ook het goede voorbeeld geven door circulaire overheidsopdrachten te plaatsen en dat onder de aandacht te brengen aan de hand van casestudy’s die aantonen welke kansen en voordelen CPP kan bieden voor alle overheidsinkopers. |
| --- | --- |

1.16.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | De jaarlijkse overheidsuitgaven zijn goed voor ongeveer 14 % van het totale bruto binnenlands product van de Europese Unie (1): de overheden zijn dus de grootste consumenten in Europa en hun uitgaven worden bepaald door overheidsopdrachten. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Een transparant, digitaal en concurrerend instrument voor circulaire overheidsopdrachten (Circular Public Procurement, CPP), met inbegrip van in de EU-wetgeving omschreven groene overheidsopdrachten (Green Public Procurement, GPP), maakt deel uit van het beleid om de ontwikkeling van de interne markt te stimuleren, om de burgers en consumenten te voorzien van goederen en diensten van hoge kwaliteit en om in Europa een cultuur voor innovatieve, slimme, duurzame en maatschappelijk verantwoorde overheidsopdrachten tot stand te brengen (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De ontwikkeling van de circulaire economie is een van de voornaamste aandachtsterreinen van het EESC. Het beheer van overheidsopdrachten staat centraal in het investeringsplan voor een duurzaam Europa (3) en in het EESC-advies over “Een nieuw actieplan voor een circulaire economie” (4) en is van doorslaggevend belang om investeringen in de milieusector te verhogen. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | In het advies wordt voorgesteld om een aantal uiteenlopende instrumenten in het Europese rechtskader op te nemen teneinde de verspreiding van circulaire overheidsopdrachten te stimuleren, d.w.z. dat het hoofddoel van een contract in overeenstemming wordt gebracht met de bescherming van het milieu en de sociale rechten en dat er economische oplossingen worden gezocht en gekozen die gedurende hun volledige levensduur een kleinere invloed op het milieu hebben. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Circulaire overheidsopdrachten moeten via wet- en regelgeving worden gestimuleerd, door middel van verschillende instrumenten (minimumcriteria voor GPP, stimuleren van een sectorale benadering, versterken van het kader voor ecologisch ontwerp en verbeteren van de verordeningen inzake ecologisch ontwerp, verplichte monitoring) met als doel: |
| --- | --- |

2.5.

| 2.5.1. | kwaliteit en innovatie te bevorderen, ook vanuit ecologisch en maatschappelijk oogpunt; |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.5.2. | de huidige uitgaven van lokale overheden voor de door hen geleverde diensten te verlagen; |
| --- | --- |

2.5.2.

| 2.5.3. | overheidsopdrachten slimmer en efficiënter te maken; |
| --- | --- |

2.5.3.

| 2.5.4. | overheidsopdrachten te gebruiken om mondiale uitdagingen, zoals klimaatverandering, schaarste van hulpbronnen en ongelijkheden, het hoofd te bieden door de ondersteuning van sociaal beleid; |
| --- | --- |

2.5.4.

| 2.5.5. | de transitie naar duurzamere en concurrerendere logistieke ketens en bedrijfsmodellen te versnellen; |
| --- | --- |

2.5.5.

| 2.5.6. | richtsnoeren te verschaffen voor het gebruik van het kader voor overheidsopdrachten in de door de COVID-19-crisis veroorzaakte noodsituatie (5); |
| --- | --- |

2.5.6.

| 2.5.7. | kmo’s en ondernemingen in de sociale economie te helpen om toegang te krijgen tot een groter marktaandeel, hun aanwezigheid op lokale markten te stimuleren en tegelijkertijd een nog grotere aanwezigheid in de Europese industriële systemen te stimuleren, aangezien een positieve wisselwerking een drijvende kracht kan zijn voor investeringen in milieu-innovatie en een toename van de vraag naar gespecialiseerde en geschoolde arbeidskrachten; |
| --- | --- |

2.5.7.

| 2.5.8. | de consumentenrechten te verdedigen en uit te breiden en de toepassing van de in de Europese pijler van sociale rechten vastgelegde beginselen van rechtvaardigheid en eerlijkheid beter te stimuleren. |
| --- | --- |

2.5.8.

| 2.6. | Door de invoering van CPP wordt de ontwikkeling van de circulaire economie aangemoedigd. Veel van de nieuwe voorschriften zijn momenteel nog steeds gebaseerd op vrijwillige aanpassingen. De volgende stap is het aantal verplichte overeenkomsten te verhogen. Daarnaast is het absoluut zaak dat het regelgevingskader eenvoudig, duidelijk en uniform is. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Verplichte minimumcriteria voor groene overheidsopdrachten in de EU

| 3.1. | De invoering van verplichte minimumcriteria voor groene overheidsopdrachten kan leiden tot een hoger basisniveau voor duurzame en circulaire overheidsopdrachten in heel Europa. Dankzij deze criteria wordt het opstellen van een bestek gemakkelijker: ze hebben onder meer betrekking op verplichtingen voor overheidsdiensten, voordelen voor bedrijven met milieucertificaten, bonussen voor verdienstelijke offertes, nieuwe criteria voor de beoordeling van offertes en het samenvoegen van overheidsopdrachten om een kwalitatieve beoordeling van offertes te stimuleren. Het is belangrijk dat deze minimumcriteria geen obstakel vormen voor koplopers of innovatie belemmeren, noch aanbestedende diensten een excuus geven om verder te gaan dan het minimum. Essentieel is dat de verplichte minimumcriteria regelmatig tegen het licht worden gehouden en worden geactualiseerd, teneinde rekening te houden met de technologische ontwikkelingen, en geen beperking vormen voor zij die meer doen dan het minimum. Tot het zover is, moeten flexibele modellen innovatie in de hand werken. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het doel van maatschappelijk verantwoorde overheidsopdrachten (Socially Responsible Public Procurement, SRPP) is door middel van overheidsopdrachten resultaten behalen die positief zijn voor de samenleving. SRPP heeft het potentieel om de ruimere markt, aan zowel vraag- als aanbodzijde, te beïnvloeden. Door slim in te kopen, kunnen overheidsafnemers de werkgelegenheid stimuleren en zorgen voor fatsoenlijk werk, een inclusieve samenleving en arbeidsmarkt, betere omstandigheden voor mensen met een beperking en kansarmen, betere toegankelijkheid en ethische handel (6). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Verantwoord en ethisch kopen kan ook bevorderlijk zijn voor het profiel van de ondernemers die het meeste aandacht hebben voor deze onderwerpen, door hen aan te zetten tot een duurzamer en meer verantwoord beheer van het productieproces en personeelsbeleid. Hierdoor worden maatschappelijk verantwoorde overheidsopdrachten een strategisch instrument om het sociaal en arbeidsbeleid op effectieve wijze te bevorderen. Het is belangrijk dat er een actief beleid wordt gevoerd dat gericht is op het steunen en financieren van bedrijven, in het bijzonder kmo’s, die een dergelijk bedrijfsmodel willen voeren. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het aspect sociale duurzaamheid vereist stevige afspraken om ervoor te zorgen dat contracten voor overheidsopdrachten alleen worden gesloten met bedrijven die geldige collectieve arbeidsovereenkomsten toepassen of, bij gebreke daarvan, die zich houden aan de geldende nationale wetgeving en praktijken die voortvloeien uit overeenkomsten tussen sociale partners. Dit zal sociale dumping voorkomen en eerlijke concurrentie waarborgen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | De Europese Commissie kan de goedkeuring van SRPP-criteria bevorderen en het gebruik ervan in de hele EU stimuleren. Zij zou bijvoorbeeld een reeks workshops kunnen organiseren om de aandacht te vestigen op de nieuwe handleiding “Sociaal kopen” (die in 2021 wordt verwacht) en het gebruik van sociale criteria en clausules door overheidsinkopers, teneinde organisaties in de sociale economie te steunen en meer kansen te creëren voor maatschappelijk verantwoorde productie van goederen en dienstverlening. De Commissie zou eveneens de campagne #WeBuySocialEU kunnen actualiseren, in het kader waarvan 71 goede praktijken en een aantal filmpjes (7) werden verzameld en verspreid, om zo overheidsdiensten te inspireren en aan te moedigen om overheidsopdrachten te gebruiken om een positieve invloed uit te oefenen, zowel op sociaal als ethisch gebied. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | De verbintenis om bij overheidsopdrachten rekening te houden met minimumcriteria voor GPP zal sociaal ondernemerschap en de sociale economie ten goede komen, met positieve effecten voor kmo’s, consumenten en de betrokken organisaties tot gevolg. De overheden moeten er evenwel op toezien dat de introductie van milieucriteria geen aanzienlijke verhoging van de administratieve lasten met zich meebrengt. Een zware aanbestedingsprocedure is namelijk een van de voornaamste obstakels voor de participatie van kmo’s. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | CPP zal overheden in staat stellen om bij hun aankopen niet alleen het criterium van de laagste prijs in aanmerking te nemen, maar ook de kwaliteit en circulaire eigenschappen van de offertes en de levenscycluskosten van een product of dienst te beoordelen en criteria te gebruiken die meer omvatten dan enkel de prijs, zoals kwaliteit, duurzaamheid of maatschappelijke impact. De Europese Commissie heeft al gestandaardiseerde, vrij toegankelijke instrumenten ontwikkeld om de levenscycluskosten te meten (8) en is derhalve prima in staat om te zorgen voor dergelijke transparante en betrouwbare instrumenten, die aanbesteders in alle vertrouwen kunnen gebruiken. Deze instrumenten moeten ook de mogelijkheid bieden om de koolstofkosten van producten te berekenen en mede in aanmerking te nemen. Het EESC is van mening dat overheidsinkopers moeten worden aangemoedigd om in het kader van hun overheidsopdrachten gebruik te maken van bestaande instrumenten om te helpen bij de ontwikkeling van innovatieve oplossingen, bijvoorbeeld door middel van innovatiepartnerschappen of concurrentiegerichte dialoog. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het doel van CPP is om contracten zo te sturen dat er in een bepaalde behoefte wordt voorzien, in plaats van dat er zomaar een specifiek product wordt gekocht als onderdeel van een routinematig proces. Als er eerst een uitgebreidere analyse van de behoeften wordt verricht, kan er vervolgens een functionele of prestatiegebaseerde benadering worden gevolgd. Zo kan het hele proces flexibeler worden en wordt het mogelijk te innoveren en de meest effectieve oplossingen te kiezen, met lagere kosten en een beperkter gebruik van hulpbronnen tot gevolg. Functionele en prestatiegebaseerde benaderingen worden het best verwezenlijkt door de aankoop van diensten in plaats van producten, met inbegrip van onderhouds- en terugnamediensten. Door de vraag naar dergelijke diensten zullen op lokaal niveau nieuwe commerciële kansen ontstaan. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | CPP kan betrekking hebben op de bevordering van het ecologisch ontwerp van producten, waarbij in de ontwerpfase al rekening wordt gehouden met de recycleerbaarheid van het product, alsook op uitgebreide producentenverantwoordelijkheid, afvalpreventie, verpakkingsmateriaal, delen en de deeleconomie, hergebruik en opknappen. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | De richtlijnen omvatten geen specifieke voorschriften inzake emissies of circulaire economie, maar stellen overheden in staat om:






  — | strategische aanbestedingen — een belangrijk en krachtig middel waarmee maatschappelijke, ecologische en economische uitdagingen het hoofd kan worden geboden — te gebruiken om de wijze waarop de publieke en de particuliere sector zich op de markt gedragen te beïnvloeden; |
| --- | --- | --- |

3.10.

—

strategische aanbestedingen — een belangrijk en krachtig middel waarmee maatschappelijke, ecologische en economische uitdagingen het hoofd kan worden geboden — te gebruiken om de wijze waarop de publieke en de particuliere sector zich op de markt gedragen te beïnvloeden;

| — | in het aanbestedingsproces bij de gunning van opdrachten gemeenschappelijke maatschappelijke doelstellingen na te streven op basis van sociale overwegingen, met de nadruk op bevordering van gendergelijkheid, arbeidskansen en discriminatiebestrijding (9). |
| --- | --- |

—

in het aanbestedingsproces bij de gunning van opdrachten gemeenschappelijke maatschappelijke doelstellingen na te streven op basis van sociale overwegingen, met de nadruk op bevordering van gendergelijkheid, arbeidskansen en discriminatiebestrijding (9).

Overwogen zou kunnen worden om het huidige systeem, waarin het besluit om strategische aanbestedingen te gebruiken grotendeels wordt overgelaten aan de lidstaten, op sommige gebieden te vervangen door EU-minimumcriteria zoals duurzaamheid en de levenscycluskosten. Een dergelijk beleid kan tegelijkertijd helpen bij de ontwikkeling van een kader voor O&O om circulaire oplossingen te creëren.

4.   Specifieke opmerkingen

4.1.   Kleine en middelgrote ondernemingen

| 4.1.1. | Het doel is om de deelname van kmo’s en sociale ondernemingen aan openbare aanbestedingen te vergroten door middel van innovatieve circulaire overheidsopdrachten en een grotere professionalisering van alle belanghebbenden. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Potentiële leveranciers, met name kmo’s en sociale ondernemingen, moeten steun krijgen om offertes in te dienen voor circulaire overheidsopdrachten. Veel kmo’s zijn zich niet bewust van de kansen op de markt en weten niet hoe ze die kunnen vinden of hoe het TED-portaal (Tenders Electronic Daily) (10) werkt. Ze weten niet hoe ze aanbestedingen in andere landen kunnen vinden en kunnen maar moeilijk de bewijsstukken over ecologische en sociale aspecten leveren die aanbesteders nodig hebben om offertes te kunnen vergelijken. Overheidsopdrachten kunnen alleen effectief en efficiënt zijn als de offertes van goede kwaliteit zijn. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | In deze context kunnen sociale en milieucriteria beïnvloeden welke kmo’s hun goederen en diensten kunnen aanbieden. Om aan deze criteria te voldoen, moeten kmo’s aanzienlijke investeringen doen, zonder dat ze enige garantie hebben. Daarom moeten overheden erop toezien dat ze bij de toekenning van opdrachten niet uitsluitend of voornamelijk rekening houden met de laagste prijs, aangezien dit in het nadeel van kmo’s zou zijn. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Een efficiënter gebruik van hulpbronnen en meer duurzaamheid zijn belangrijk met het oog op innovatie en bieden een concurrentievoordeel voor een deel van het productiesysteem. Dat geldt des te meer voor kmo’s. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Deze innovatieve benadering van circulaire overheidsopdrachten werkt niet alleen op nationaal en regionaal niveau, maar ongetwijfeld ook op lokaal niveau, waar de impact het grootst zal zijn voor kmo’s en coöperaties. Zo is er bijvoorbeeld het Big Buyers-initiatief van de Europese Commissie inzake circulaire en duurzame bouwwerkzaamheden, dat bedoeld is om het gebruik van innovatieve overheidsopdrachten te verhogen en waarbij de nadruk wordt gelegd op emissievrije bouwterreinen, elektrische zware bedrijfsvoertuigen en circulaire bouwmaterialen. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Commerciële innovatie zal meer worden gestimuleerd; monitoring (van economische en milieuresultaten) zal naar verwachting gestroomlijnder verlopen; en dankzij de digitalisering van procedures zal het voor kleine bedrijven makkelijker worden om deel te nemen aan aanbestedingsprocedures. |
| --- | --- |

4.1.6.

4.2.   Clausules en keurmerken

| 4.2.1. | De verplichting om de minimumcriteria van de EU voor GPP toe te passen op aanbestedingen ongeacht het bedrag (d.w.z. voor 100 % van de waarde op basis van de offerte in plaats van een percentage van de offerte) zal de transitie vergemakkelijken en ervoor zorgen dat overheidsopdrachten zowel “groen” als “duurzaam” zijn. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Door overheden ertoe te verplichten sociale clausules op te nemen in hun procedures voor de gunning van concessieovereenkomsten en overeenkomsten voor werken, diensten en leveringen, waaronder met name — maar niet uitsluitend — die welke betrekking hebben op arbeidsintensieve werkzaamheden (zoals schoonmaak- en cateringdiensten en andere), kan worden gegarandeerd dat het beoordelen van het sociale aspect — dat naast het economische en het ecologische aspect de derde pijler van duurzame ontwikkeling vormt — een permanent onderdeel van aanbestedingsprocedures wordt. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Sociale clausules hebben betrekking op de correcte toepassing van de geldende collectieve arbeidsovereenkomst voor alle werknemers. Maar zij kunnen ook het algemeen maatschappelijk belang dienen: werkgelegenheid voor risicogroepen, projecten van de sociale economie. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Waar mogelijk moet de aanbestedende dienst in het bestek vragen om een milieukeurmerk of -certificaat. Milieukeurmerken kunnen voor aanbesteders een waardevol instrument zijn. Momenteel kunnen aanbesteders vastleggen dat goederen en diensten moeten voldoen aan de technische specificaties van een milieukeurmerk. Ze kunnen vragen om een welbepaald milieukeurmerk, maar moeten erop toezien dat dat keurmerk voldoet aan bepaalde voorwaarden die in de richtlijnen betreffende overheidsopdrachten zijn gesteld. Dit is complex, en vaak hebben aanbesteders hiervoor niet de tijd of de middelen. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Milieukeurmerken zijn een goed instrument als hierin aspecten van circulariteit kunnen worden opgenomen, maar de huidige richtlijnen maken het voor de aanbesteder onnodig ingewikkeld, omdat de nadruk hierin ligt op de noodzaak voor de aanbesteder om precies te weten wat het milieukeurmerk omvat. Het milieukeurmerk is echter bedoeld om het werk voor aanbesteders gemakkelijker te maken, omdat ze niet alle technische details van een product/dienst en de impact ervan hoeven te begrijpen. Het is belangrijk dat het milieukeurmerk betrouwbaar is en grondig wordt gecontroleerd om valse claims en greenwashing te vermijden. Naarmate aanbesteders meer gebruik gaan maken van functionele of prestatiegebaseerde benaderingen, zal de vraag naar circulaire dienstverlening toenemen. Keurmerken kunnen ook worden toegekend voor diensten, denke men maar aan het recente EU-milieukeur voor schoonmaakdiensten. |
| --- | --- |

4.2.5.

4.3.   Opleiding

| 4.3.1. | Het is essentieel dat overheidsafnemers een opleiding krijgen over de juridische en technische aspecten van circulaire overheidsopdrachten en het concept levenscycluskosten en dat de afnemers die tevens eindgebruikers zijn, leren hoe zij producten op een duurzame manier kunnen gebruiken. ICLEI (11) heeft samen met andere organisaties de Training toolkit over GPP van de Europese Commissie geactualiseerd. Een programma binnen de Commissie voor de opleiding van relevante medewerkers tot CPP-specialisten op verschillende gebieden zou een investering zijn die uiteindelijk kan leiden tot lagere uitgaven en dus besparingen. Zachte vaardigheden, zoals competenties op het gebied van de marktdialoog, zijn ook belangrijk. Dankzij samenwerking en dialoog tussen inkopers en leveranciers begrijpen inkopers beter wat er op de markt beschikbaar is en kunnen leveranciers zich beter voorbereiden op de toekomstige behoeften van inkopers. Investeren in de opleiding van personeel tot circulaireaanbestedingsspecialisten op verschillende gebieden kan uiteindelijk leiden tot lagere uitgaven en dus besparingen. Daarnaast moeten potentiële leveranciers, met name kmo’s en sociale ondernemingen, steun krijgen om offertes in te dienen voor circulaire overheidsopdrachten. |
| --- | --- |

4.3.1.

4.4.   Bewustmaking

| 4.4.1. | Het is van fundamenteel belang dat het idee van CPP onder de aandacht wordt gebracht, hetzij door meer te communiceren over goede voorbeelden en praktijken, hetzij door middel van andere beheersactiviteiten, zoals promotiecampagnes of, in voorkomend geval, publieke en opleidingsinitiatieven die het EESC zou kunnen steunen en organiseren. Circulaire overheidsopdrachten vereisen niet alleen goed opgeleide aanbesteders, maar ook geëngageerde besluitvormers, geïnformeerde gebruikers, contractbeheerders en geëngageerde leveranciers die in nieuwe behoeften kunnen voorzien. Proefprojecten bieden overheidsinkopers een ideale kans om capaciteit op te bouwen, brengen het onderwerp onder de aandacht en bevorderen marktevolutie door echte commerciële kansen te bieden. Toekomstige Europese financieringsstromen moeten steun blijven geven aan innovatieve CPP-proefprojecten die mensen in staat stellen al doende te leren en die vervolgens elders kunnen worden herhaald of op grotere schaal uitgevoerd. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Sinds 2010 heeft de Commissie 189 inspirerende GPP-voorbeelden verzameld. In 2021 zullen er nog eens 12 worden voorbereid. Vele daarvan omvatten ook CPP. De Commissie zou meer inspanningen kunnen leveren om goede praktijken, die over alle lidstaten zijn verspreid (12), onder de aandacht te brengen. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | In maart 2017 werd het Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie, een gemeenschappelijk initiatief van de Europese Commissie en het EESC, in het leven geroepen. Dit platform brengt belanghebbenden bijeen die zich met de circulaire economie in Europa bezighouden en vergemakkelijkt de uitwisseling van goede praktijken en kennis die in de circulaire economie zijn opgedaan en lessen die er zijn geleerd (13) (14). |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | In sommige landen worden er nationale aanbestedingsprijzen uitgereikt, waaronder doorgaans ook een prijs voor groene/innovatieve/sociale aanbestedingen. Het EESC stelt voor een Europese Prijs voor overheidsopdrachten te introduceren. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | De EU-instellingen moeten ook het goede voorbeeld geven door circulaire overheidsopdrachten te plaatsen en dat onder de aandacht te brengen aan de hand van casestudy’s die aantonen welke kansen en voordelen CPP kan bieden voor alle overheidsinkopers. In het algemeen moeten alle aanbestedingen GPP-criteria bevatten. |
| --- | --- |

4.4.5.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  https://ec.europa.eu/growth/single-market/public-procurement_nl

1

(2)  De Europese Commissie heeft in 2017 een nuttige brochure over dit onderwerp gepubliceerd: https://ec.europa.eu/environment/gpp/pdf/cp_european_commission_brochure_en.pdf

2

(3)  Zie het actieplan voor een circulaire economie van de Europese Commissie, het advies van het EESC over “Een nieuw actieplan voor een circulaire economie” en het initiatiefverslag van het Europees Parlement.

3

(4)  PB C 364 van 28.10.2020, blz. 94.

4

(5)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020XC0401(05)&from=NL

5

(6)  Zal worden opgenomen in de handleiding “Sociaal kopen” van de Europese Commissie waaraan momenteel wordt gewerkt.

6

(7)  #webuysocialeu — YouTube.

7

(8)  Levenscycluskostenberekening — GPP — Milieu — Europese Commissie (europa.eu).

8

(9)  Pursuing social goals through public procurement | EASME (europa.eu)

9

(10)  https://ted.europa.eu/TED/browse/browseByMap.do

10

(11)  ICLEI — Lokale overheden voor duurzaamheid (https://iclei-europe.org).

11

(12)  Zie https://ec.europa.eu/environment/gpp/case_group_en.htm

12

(13)  Zie https://circulareconomy.europa.eu/platform/en/good-practices

13

(14)  Een goed voorbeeld van een plan voor lokaal inkopen is het Amsterdamse plan https://mk0mraduurzaamnh901f.kinstacdn.com/wp-content/uploads/2019/06/MRA-Roadmap-Circulai-rInkopen-DEF.pdf

14

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/23 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/23

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over “Geen Green Deal zonder een sociale deal”

(Initiatiefadvies)

(2021/C 341/03)

| Rapporteur: | Norbert KLUGE |
| --- | --- |

Rapporteur:

Norbert KLUGE

| Besluit van de voltallige vergadering | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde |
| | Initiatiefadvies |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 11.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 213/3/12 |

Besluit van de voltallige vergadering

20.2.2020

Rechtsgrondslag

Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde

Initiatiefadvies

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

11.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

213/3/12

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | In een context van ingrijpende en snel veranderende uitdagingen moeten staten, bedrijven en burgers de handen ineenslaan en er samen voor zorgen dat niemand buiten de boot valt. Bij het herstel moet worden uitgegaan van de volgende beginselen: “bescherming van mensenrechten en sociale rechten, democratische waarden en de rechtsstaat, benutting van het volledige potentieel van de eengemaakte markt, verwezenlijking van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s), het creëren van een circulaire economie en het bereiken van klimaatneutraliteit in de EU, uiterlijk in 2050” (1). Het EESC beklemtoont dat de Europese Unie hierbij een voortrekkersrol moet spelen, ook wereldwijd. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | De hoge economische kostprijs van de omslag naar groenere en duurzamere economische paradigma’s dreigt de sociale ongelijkheid te doen toenemen en de sociale cohesie te ondermijnen (2). Zonder “sociale deal” geen “Green Deal”. De Green Deal moet hand in hand gaan met sociale rechtvaardigheid: om dat streven te verwezenlijken moet op verschillende cruciale beleidsgebieden worden ingegrepen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De bevordering van werkgelegenheid en vaardigheden, vlotte transities en een dynamische sociale dialoog spelen in dit verband ontegenzeglijk een belangrijke rol. Een sociale deal, die intrinsiek deel zou uitmaken van een nieuwe Green Deal, houdt echter zeker niet alleen verband met “werk”. Het gaat om inkomen, sociale zekerheid en financiële steun voor iedereen die het nodig heeft, ook degenen die helemaal geen toegang hebben tot werk. Integratie van alle actoren van het maatschappelijk middenveld moet een gezamenlijk streven en een gemeenschappelijke punt van aandacht zijn, ook in het kader van de besluitvorming op ondernemingsniveau — het gaat er met andere woorden om dat de integratie van de meest kwetsbare groepen op de agenda komt te staan. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Bedrijven moeten voor zover dat in hun macht ligt een bijdrage leveren aan de Green Deal en de sociale deal, wat vanzelfsprekend niet betekent dat zij niet langer winstgevend of concurrerend zouden mogen zijn. Zij kunnen verder gaan en er op hun eigen manier toe bijdragen dat de Green Deal, de plannen voor herstel en veerkracht en de industriële transformatie uitgroeien tot een succes en ook op sociaal vlak voordeel opleveren. Het gaat hierbij ook om het bevorderen van ondernemerschap, de bijzondere rol van kleine en middelgrote ondernemingen en de rol van sociale ondernemingen, die moeten worden betrokken bij het afstemmen van de regionale en lokale arbeidsmarkten op de industriële veranderingen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Een essentiële stap in een dergelijke aanpak is een sterke en toekomstgerichte sociale dialoog (3), die ook bevorderlijk zal zijn voor een meer open en op participatie gerichte corporate governance. Doeltreffende besluitvorming is een van de belangrijkste voorwaarden voor het succes van een onderneming, en de raad van bestuur moet steeds de nodige flexibiliteit aan de dag leggen om de belangen van de individuele stakeholders met elkaar te verenigen, maar feit is dat ook de sociale dialoog de kwaliteit van de besluitvorming van ondernemingen ten goede kan komen, zoals veelvuldig uit empirisch onderzoek is gebleken. De workers’ voice (4) richt zich op positieve langetermijnveranderingen binnen het bedrijf, daarbij voortbouwend op interne kennis over de procedures, wat tot verbeteringen op het vlak van risicobeheer en controle op de naleving leidt. Resultaat is dat meer informatie wordt verstrekt en dat het bestuur betere besluiten neemt. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC sluit zich aan bij de verklaring van de Commissie in haar Actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten (maart 2021): “Nu Europa [...] overgaat van crisisrespons naar herstel” spelen “sociale dialoog, voorlichting, raadpleging en participatie van werknemers en hun vertegenwoordigers op verschillende niveaus (ook op bedrijfs- en sectoraal niveau) [...] een belangrijke rol bij het vormgeven van economische transities en het bevorderen van innovatie op de werkplek, met name met het oog op de lopende dubbele transitie en de veranderingen in de arbeidswereld” (5). De Commissie zou graag zien dat de nationale autoriteiten en de sociale partners zich inzetten voor de informatie, raadpleging en participatie van werknemers op bedrijfsniveau, om zo innovatie op de werkplek te bevorderen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ook in het kader van de hervorming van het Europees Semester en de nationale plannen voor veerkracht dient rekening te worden gehouden met de workers’ voice, die systematisch een rol moet spelen in de besluitvorming van ondernemingen met betrekking tot herstructurering en innovatie in de wereld van werk. Tevens moet hiervoor meer aandacht zijn bij de uitwerking van het gemeenschappelijk handelsbeleid van de EU. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Hoewel het bestaande EU-kader voor corporate governance ondernemingen richtsnoeren biedt voor de manier waarop rekening dient te worden gehouden met de diverse stakeholderbelangen, vereist duurzame corporate governance een bredere en pluralistische kijk op de vraag waar een onderneming voor zou moeten staan. Het EESC erkent dat aandeelhouders een cruciale rol spelen bij het toezicht op ondernemingen, maar zou graag zien dat binnen het desbetreffende EU-kader wordt nagedacht over een passender en meer op de stakeholders gericht Europees vennootschapsrecht, waarbij de workers’ voice systematisch erkenning krijgt. Een breder gedeelde visie en dit soort toekomstgerichte aanpak moeten het gemakkelijker maken om in te spelen op de enorme uitdagingen op het gebied van klimaatverandering, digitalisering en herstel na de COVID-19-pandemie.
  Goede corporate governance moet worden gezien vanuit het oogpunt van de samenleving: de “kosten” die duurzaamheid voor een onderneming met zich meebrengt, moeten worden afgezet tegen de maatschappelijke voordelen van duurzamere corporate governance voor de samenleving. Het gaat dan niet alleen om milieuvoordelen, de samenleving zou ook inclusiever worden, met name dankzij meer diversiteit op de werkvloer. |
| --- | --- |

1.8.

Goede corporate governance moet worden gezien vanuit het oogpunt van de samenleving: de “kosten” die duurzaamheid voor een onderneming met zich meebrengt, moeten worden afgezet tegen de maatschappelijke voordelen van duurzamere corporate governance voor de samenleving. Het gaat dan niet alleen om milieuvoordelen, de samenleving zou ook inclusiever worden, met name dankzij meer diversiteit op de werkvloer.

| 1.9. | De stem van alle stakeholders, en met name van de werknemers als hoeksteen van een bedrijf, moet een integraal onderdeel vormen van het streven naar duurzame en concurrerende ondernemingen in een gezonde omgeving. Kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), coöperaties en de activiteiten van de sociale economie spelen in dit verband een belangrijke rol. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Wat de economie aangaat pleit het EESC voor een meer open en inclusieve visie op het EU-kader, om ervoor te zorgen dat proactieve burgers het heft in handen kunnen nemen als ondernemers, werknemers en consumenten/prosumenten en dat hun democratische en representatieve organisaties kunnen vooruitlopen op de veranderingen en deze mee vorm kunnen geven (6). Daarnaast moeten ondernemingen worden begeleid in hun streven om bij te dragen aan een meer inclusieve samenleving. Dat is voor de EU de meest doeltreffende manier om ervoor te zorgen dat niemand tussen wal en schip valt. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het creëren van waarde op de lange termijn moet tot de taken van het bestuur gaan behoren; dit houdt in dat wordt gekeken naar de langetermijnbelangen, zodat bestuurders zich ook verantwoordelijker gaan voelen voor de duurzaamheid van hun onderneming. Ook de inbreng van werknemers via passende kanalen kan een positief effect hebben op bedrijfsstrategieën en -investeringen op de lange termijn. In het verleden is al vaker gebleken dat methoden zoals de vertegenwoordiging van werknemers in bestuursorganen bedrijven kunnen helpen een langetermijnvisie te ontwikkelen op hun strategieën en investeringen (7). |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Bij de herziening van de industriestrategie van de EU, die door de Commissie werd gepubliceerd op 5 mei 2021, moet er oog zijn voor de sociale dimensie, en bij de ontwikkeling van kernprestatie-indicatoren (KPI’s) — die eveneens in de geactualiseerde industriestrategie moeten worden opgenomen — moet rekening worden gehouden met sociale, economische en ecologische aspecten, zodat nauwkeuriger kan worden nagegaan hoe het staat met de transformatie van de Europese industrie en de veerkracht ervan na de pandemie. Er moet evenveel aandacht uitgaan naar de sociale (met inbegrip van arbeid) als naar de economische en ecologische aspecten. De ecologische en sociale dimensie van de KPI’s moet niet alleen in aanmerking worden genomen in het industriebeleid en in het kader van de financiële markten, maar ook in de boekhoudsystemen en bij de besluitvorming van ondernemingen, zodat naast het financieel kapitaal ook het natuurlijk (8), sociaal en menselijk kapitaal worden gemeten. De Europese wetgeving moet Europese boekhoudnormen ondersteunen die de werkelijke sociale en economische kosten terdege recht doen. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Rekening houdend met deze overwegingen wil het EESC op alle niveaus een politieke discussie op gang brengen over de vraag hoe een nieuw EU-kader voor stakeholders kan worden gecreëerd. Het Europees Parlement en de komende voorzitterschappen van de Raad van de EU moeten het voortouw nemen bij dit debat over de vraag hoe de interactie tussen alle belangengroepen politiek gestalte kan krijgen en uiteindelijk ook kan worden vastgelegd in een verbeterd wettelijk EU-kader voor stakeholders, dat een van de belangrijkste voorwaarden is voor klimaatvriendelijke en veerkrachtige, economisch succesvolle, op de lange termijn duurzame — en tegelijkertijd maatschappelijk verantwoordelijke — ondernemingen. Daarbij moet ook worden gekeken naar het gedrag van beleggers en kapitaalmarkten. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Om participatie op Europees niveau mogelijk te maken en rechtstreekse informatie te garanderen, verzoekt het EESC de Commissie en het Europees Parlement om voort te gaan met de discussie over een EU-kaderrichtlijn inzake minimumnormen voor informatie, raadpleging en participatie van werknemers in bestuursorganen in gevallen waarin ondernemingen het EU-vennootschapsrecht overnemen. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Het is voor alle belanghebbenden, inclusief de aandeelhouders, van het grootste belang dat een onderneming de best mogelijke besluiten neemt. In deze geest en in het licht van de EU-doelstellingen in het kader van de Green Deal en het herstelprogramma Next Generation roept het EESC de EU-beleidsmakers op om het EU-kader voor corporate governance, met inbegrip van de aandeelhoudersrichtlijn, te herzien en te verbeteren. Wel is het belangrijk dat daarbij steeds een effectbeoordeling wordt uitgevoerd en dat de beginselen van betere regelgeving worden nageleefd. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Het EESC wijst erop dat de verantwoordelijkheden van alle actoren (bedrijven, overheden en het maatschappelijk middenveld) duidelijk moeten worden afgebakend en meent dat bij het debat inzake een beter EU-kader voor goede corporate governance het accent met name moet komen te liggen op het verband met een actief arbeidsmarktbeleid en de regionale gevolgen daarvan, doeltreffende openbare diensten voor arbeidsvoorziening, socialezekerheidsstelsels die zijn afgestemd op de veranderende arbeidsmarktpatronen, en afdoende vangnetten in de vorm van minimuminkomens en sociale diensten voor de meest kwetsbare groepen. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | In lijn met de overtuiging dat goede corporate governance noodzakelijk is om de Green Deal, die hand in hand moet gaan met een inclusieve sociale deal, te doen slagen, moedigt het EESC de Europese Commissie aan om in haar werkprogramma een breder stakeholdersmodel op te nemen als ijkpunt voor duurzame corporate governance. Bij het debat kan worden uitgegaan van reeds goedgekeurde resoluties, adviezen en verslagen van het EESC en het EP. |
| --- | --- |

1.17.

2.   De Green Deal en het herstel na COVID-19 als onderdeel van een rechtvaardige Europese transitie

| 2.1. | Sociale, ecologische en economische doelstellingen staan in het Europese regelgevingskader nog steeds niet volledig op gelijke voet met elkaar. Terwijl er in het “Actieplan: duurzame groei financieren” (9), dat erop gericht is kapitaalstromen om te buigen naar een duurzamere economie, duurzaamheid te integreren in risicobeheer en transparantie en langetermijndenken te bevorderen, wel degelijk oog is voor de economische, sociale en milieudimensie van duurzaamheid, zijn in het uniforme classificatiesysteem (de taxonomie) voor duurzame activiteiten tot dusver alleen criteria vastgelegd voor ecologisch duurzame economische activiteiten, terwijl het vastleggen van sociale criteria op de lange baan wordt geschoven (10). In dit verband beschouwt de Europese Commissie investeerders (en laten we niet vergeten dat ook werknemers investeren in hun bedrijf) als een van de drijvende krachten achter duurzame ontwikkeling en gaat zij na hoe consumenten en andere belanghebbenden nauwer kunnen worden betrokken bij de transitie naar duurzaamheid. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De COVID-19-pandemie heeft voor de werkgelegenheid en bedrijven ongekende gevolgen op het vlak van gezondheid en veiligheid, de organisatie van het werk en de economische en financiële situatie van bedrijven; daarnaast komen bedrijfsherstructureringen en de digitalisering in een stroomversnelling terecht en wordt de polarisatie op onze arbeidsmarkten in de hand gewerkt. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het is in deze onzekere tijden aan het Europees beleid om het leven van de mensen daadwerkelijk te verbeteren (11). Het sociale model van inclusieve, pluralistische en democratische samenlevingen kan alleen in stand worden gehouden als er sprake is van een veerkrachtig maatschappelijk middenveld en een gezond en duurzaam sociaal klimaat, dat steunt op nationaal beleid en integratie op arbeidsgebied. Is dat niet het geval dan zullen nationalisme en populisme de democratische waarden en de sociale en politieke stabiliteit steeds verder ondermijnen. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | In het kader van de Green Deal is een brede definitie van de sociale dimensie, waarbij alle spelers worden betrokken, broodnodig. Hierbij moet worden gekeken naar relevante beleidsmaatregelen op zowel EU- als nationaal niveau, onder meer op het vlak van werkgelegenheid, sociale bescherming en welzijn, gezondheid en onderwijs en opleiding; bijzondere aandacht moet uitgaan naar de meest kwetsbare groepen in de samenleving. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De lidstaten moeten werk maken van structurele hervormingen, met name op het gebied van het beleid inzake sociale bescherming, werkgelegenheid en onderwijs en opleiding, zodat zij beter gewapend zijn tegen de uitdagingen van een rechtvaardige transitie. Dit houdt in dat zij een actief arbeidsmarktbeleid voeren en zorgen voor doeltreffende openbare diensten voor arbeidsvoorziening, socialezekerheidsstelsels die zijn aangepast aan veranderende arbeidsmarktpatronen en afdoende vangnetten in de vorm van minimuminkomens en sociale diensten voor de meest kwetsbare groepen. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Duurzame ondernemingen moeten het concurrentievermogen versterken en fatsoenlijk werk en een fatsoenlijk inkomen op veerkrachtige locaties en in een gezond omgeving bieden. Dat is een onontbeerlijke voorwaarde willen we werk maken van de Europese doelstellingen en waarden in de context van een rechtvaardige transitie die de hele samenleving ten goede komt. De betrokkenheid van werknemers en belanghebbenden is belangrijk in tijden van transitie en crisis en kan de grondslag leggen voor de ondersteuning van werknemers binnen ondernemingen en de samenleving en daarmee de veiligheid en stabiliteit bevorderen. Dit is in een mondiale samenleving van cruciaal belang voor het concurrentievoordeel van ondernemingen. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Naar een ecologisch, sociaal en economisch duurzame corporate governance

| 3.1. | Informatie, raadpleging en participatie van werknemers in bestuursorganen staan centraal in het beleid van duurzame ondernemingen en ondersteunen het langetermijndenken en de kwaliteit van de besluitvorming in het kader van economische hervormingen; vanzelfsprekend dienen hierbij de verschillen tussen de lidstaten en tussen bedrijven in acht te worden genomen (12). De “goede reputatie” van een bedrijf kan in deze context uitgroeien tot een concurrentievoordeel. Duurzame corporate governance houdt in dat ondernemingen bij hun besluitvorming pluralisme nastreven en de lange termijn voor ogen houden, zonder in te boeten aan nauwkeurigheid, kwaliteit en doeltreffendheid. Bestuurders moeten handelen in het wettelijke belang van de onderneming, dat moet worden onderscheiden van het belang van de aandeelhouders, dat in sommige gevallen gericht is op winst op korte termijn. Een pluralistische, duurzame langetermijnaanpak houdt voorts in dat rekening wordt gehouden met de belangen van werknemers en andere stakeholders. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | De Europese Commissie heeft in dit verband de eerste stappen gezet in de richting van een mogelijk wetgevingsinitiatief inzake de zorgvuldigheidsplicht. Het Comité steunt deze initiatieven volmondig (13). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Voorts moet, naast de kosten- en productiviteitsindicatoren, een nieuw paradigma worden besproken en ontwikkeld voor het anticiperen op en omgaan met veranderingen als onderdeel van “goede” corporate governance, waarbij ook wordt gekeken naar de sociale kosten van herstructureringen en veranderingen en de mate waarin een bedrijf bijdraagt aan een meer inclusieve samenleving. Daarnaast moet rekening worden gehouden met de gevolgen voor de inkomensverdeling, de leeftijds- en gendergelijkheid, de werkplek, de kwaliteit van het milieu en de werkgelegenheid, en duurzaamheid en sociale inclusie (14). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Sociale kwesties zijn in de kernprestatie-indicatoren voor financiële analyse en bedrijfswaardering nog een ondergeschoven kindje. Hoewel de Europese Commissie de European Financial Reporting Advisory Group (Efrag) ermee heeft belast een Europese standaard voor verslaglegging te ontwikkelen, bestaat er nog geen wereldwijde standaard voor impactmeting en -waardering waarmee de effecten van bedrijfsactiviteiten in geld kunnen worden uitgedrukt en openbaar kunnen worden gemaakt. Het meten, beprijzen en rapporteren van hun impact zou het voor bedrijven gemakkelijker maken klimaatneutraal te worden. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | In dit verband dient in het kader van de komende herziening van de richtlijn niet-financiële rapportage duidelijke vooruitgang te worden geboekt op het gebied van de normen inzake rapportage over de sociale en arbeidsaspecten van governance; dat gaat dan onder meer over arbeidsomstandigheden, gelijkheid in de raad van bestuur en banen voor kansarme werknemers of werknemers met een handicap. Er moet nauwkeurig worden gemeten en beoordeeld in hoeverre een bedrijf in alle opzichten duurzaam is. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | In overeenstemming met de Green Deal- en de hersteldoelstellingen mag het bestuur zich niet langer enkel richten op het genereren van rendement voor aandeelhouders, zoals tot nog toe het geval was, maar moet ook worden gekeken naar de sociale en ecologische verantwoordelijkheid (15). Het is dan ook van cruciaal belang dat ondernemingen erop toezien dat de workers’ voice systematisch wordt meegenomen in hun besluitvorming. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC dringt er al in zijn advies over de industriële transitie naar een groene en digitale Europese economie (16) bij de Commissie op aan om in de herziene industriële strategie meer de schijnwerper te richten op de sociale dimensie. Een en ander dient ook voor ogen te worden gehouden bij de ontwikkeling van nieuwe kernprestatie-indicatoren; zo kan worden overwogen sociale indicatoren op te nemen. Werknemers en vertegenwoordigers van de maatschappelijke organisaties moeten inspraak krijgen in het overleg over de vraag welke kernprestatie-indicatoren nodig zijn om het succes van de Green Deal te meten, zowel op het niveau van de industrie als op het niveau van individuele bedrijven. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Het EU-rechtskader moet helpen minimumnormen vast te leggen inzake de verplichte informatie, raadpleging en participatie van werknemers via passende kanalen voor de workers’ voice (17), zoals bijvoorbeeld de raad van bestuur, zodat werknemers in een vroeg stadium worden geïnformeerd en geraadpleegd en kunnen anticiperen op veranderingen. Ondanks de positieve balans op dit gebied dienen de uitvoering en handhaving nog te worden verbeterd. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Tegelijkertijd moet de gendergelijkheid in de raden van bestuur en leidinggevende functies worden verbeterd. Het is zaak erop toe te zien dat de participatie van werknemers in bestuursorganen niet wordt omzeild of beperkt en dat er geen sprake is van juridische kunstgrepen en artificiële constructies zoals brievenbusmaatschappijen, die zijn opgezet om werknemersparticipatie te ontwijken. Participatie van werknemers in het bestuur is in ten minste twaalf lidstaten vastgelegd in de nationale wetgeving, en wordt gewoonlijk opgevat als medezeggenschap; dit impliceert dat een verplicht minimumniveau van medezeggenschapsrechten wordt ontwikkeld en bevorderd op basis van gemeenschappelijke Europese minimumnormen voor werknemersvertegenwoordiging. Een voorbeeld hiervan is de EOR-richtlijn, die bedoeld is om de huidige situatie beter af te stemmen op de toekomstige behoeften op het vlak van transnationale herstructureringen, door de Europese ondernemingsraden daadwerkelijk de nodige middelen en bevoegdheden te verschaffen en te voorzien in sancties voor bedrijven die de regels overtreden. Ook sectoraal overleg zou een grotere rol moeten spelen. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Een sociaal Europa houdt in dat ondernemingen en hun eigenaars zich aan gemeenschappelijke regels inzake “goede corporate governance” houden. Dit is een cruciale schakel in een doeltreffende sociale dialoog (18). Een bindend EU-rechtskader inzake zorgvuldig en verantwoord ondernemen, met aandacht voor de zeggenschap van werknemers, zal in dit verband een belangrijke rol spelen. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | “Stroomlijning van participatie” moet een rode draad zijn in alle Europese wetgeving en initiatieven die van invloed zijn op de arbeids- en levensomstandigheden, om zo sociale zekerheid en groei te bevorderen. |
| --- | --- |

3.11.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Voorstellen van het EESC voor wederopbouw en herstel na de COVID-19-crisis: naar een nieuw maatschappelijk model.

1

(2)  PB C 47 van 11.2.2020, blz. 30.

2

(3)  PB C 10 van 11.1.2021, blz. 14.

3

(4)  De belangen van werknemers worden op de werkvloer en op bedrijfsniveau behartigd via de ondernemingsraden en de werknemersvertegenwoordigers, die zich als functionele equivalenten op verschillende manieren verhouden tot de sociale dialoog en de stelsels voor collectieve onderhandelingen, afhankelijk van de nationale context. Op EU-niveau is een definitie van informatie en raadpleging opgenomen in de EOR-richtlijn. Wat de participatie in de raden van bestuur betreft, wordt in de EU-wetgeving inzake de Europese vennootschap (SE) enkel verwezen naar reeds bestaande nationale bepalingen. Daarom gebruiken we “workers’ voice” als overkoepelende term, zodat duidelijk wordt hoe een en ander in het kader van dit advies moet worden opgevat.

4

workers’ voice”

(5)  https://ec.europa.eu/info/files/european-pillar-social-rights-action-plan_nl

5

(6)  De Commissie werkt aan een initiatief inzake “green empowerment” van consumenten, waarbij ook een aantal sociale aspecten aan de orde komen. Daarnaast komt er een initiatief inzake duurzame producten: niet alleen zal informatie moeten worden verstrekt over de duurzaamheidscriteria van bepaalde categorieën producten, ook de sociale aspecten krijgen aandacht.

6

(7)  Deze aspecten zullen worden behandeld in het komende wetgevingsvoorstel van de Commissie over duurzame corporate governance, en met name in het hoofdstuk over de taken van bestuurders. Volgens de Commissie moeten vakbonden en stakeholders in een vroeg stadium bij de conceptuele discussie worden betrokken.

7

(8)  De Europese Commissie buigt zich al samen met het bedrijfsleven over boekhoudpraktijken voor natuurlijk kapitaal. Aangezien er verschillende methoden bestaan, wordt getracht een en ander te stroomlijnen en gemeenschappelijke normen te ontwikkelen. Vakbonden en stakeholders moeten worden betrokken bij de ontwikkeling van dergelijke normen.

8

(9)  COM(2018) 97 final.

9

(10)  Verordening (EU) 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2020 betreffende de totstandbrenging van een kader ter bevordering van duurzame beleggingen en tot wijziging van Verordening (EU) 2019/2088 (PB L 198 van 22.6.2020, blz. 13).

10

(11)  PB C 228 van 5.7.2019, blz. 24.

11

(12)  PB C 161 van 6.6.2013, blz. 35.

12

(13)  PB C 429 van 11.12.2020, blz. 136.

13

(14)  Zo kan naar aanleiding van de overwegingen van de “Value Balancing Alliance” worden overwogen om investeringen in gekwalificeerd personeel zwaarder te laten meewegen in de balansen. Op dit moment werken de raden van bestuur van verscheidene — Duitse — bedrijven samen in deze vereniging. https://www.value-balancing.com/.

14

(15)  PB C 106 van 31.3.2020, blz. 1.

15

(16)  PB C 56 van 16.2.2021, blz. 10.

16

(17)  PB C 10 van 11.1.2021, blz. 14.

17

(18)  PB C 10 van 11.1.2021, blz. 14.

18

---

III Voorbereidende handelingen

Europees Economisch en Sociaal Comité

561e zitting van het Europees Economisch en Sociaal Comité – JDE62 – Interactio, 9.6.2021-10.6.2021

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/29 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/29

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal comité over het Voorstel voor een verordening van de Raad tot oprichting van de Gemeenschappelijke Ondernemingen in het kader van Horizon Europa

(COM(2021) 87 final — 2021/0048-(NLE))

(2021/C 341/04)

| Algemeen rapporteur: | Anastasis YIAPANIS |
| --- | --- |

Algemeen rapporteur:

Anastasis YIAPANIS

| Raadpleging | Raad van de Europese Unie, 6.5.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 187 en 188 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Besluit van het bureau | 23.3.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 160/0/3 |

Raadpleging

Raad van de Europese Unie, 6.5.2021

Rechtsgrondslag

Artikelen 187 en 188 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Besluit van het bureau

23.3.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

160/0/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1 | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is van mening dat de eindresultaten van de activiteiten van Gemeenschappelijke Ondernemingen van het grootste belang zijn voor de toekomst van de Europese economie. Nu is het goede moment om alle mogelijke middelen aan te wenden en onze economie te hervormen en een impuls te geven aan baanbrekende technologieën en duurzame economische modellen. |
| --- | --- |

1.1

| 1.2 | De interactie en samenwerking met andere Europese partnerschappen moeten gericht zijn op strategische resultaten, waarbij impact het uitgangspunt is. Synergieën tussen de verschillende financieringsprogramma’s en beleidsterreinen van de Unie en tussen EU- en nationale financiering op het niveau van de lidstaten zijn van essentieel belang om ervoor te zorgen dat O&O-projecten de grootst mogelijke impact hebben. |
| --- | --- |

1.2

| 1.3 | Het is niet helemaal duidelijk of de Europese partnerschappen open zullen staan voor zo veel mogelijk belanghebbenden en hoe dit in zijn werk zal gaan. Het EESC is van mening dat de beginselen van open deelname en transparantie in acht moeten worden genomen bij de activiteiten van alle Gemeenschappelijke Ondernemingen. |
| --- | --- |

1.3

| 1.4 | Het succes van de Gemeenschappelijke Ondernemingen staat of valt met de betrokkenheid van sociale partners en maatschappelijke organisaties, die niet alleen deskundige input kunnen leveren, maar ook kunnen fungeren als communicatiekanalen. Het EESC roept op tot een permanente dialoog met het maatschappelijk middenveld in de adviesgroepen van de Gemeenschappelijke Onderneming en pleit voor de betrokkenheid van relevante sociale partners en maatschappelijke organisaties in de groepen van belanghebbenden van de Gemeenschappelijke Ondernemingen. |
| --- | --- |

1.4

| 1.5 | Heterogene regels voor de verschillende Gemeenschappelijke Ondernemingen zorgen voor onduidelijkheid en het EESC zou graag zien dat er voor een zo homogeen mogelijke benadering wordt gekozen, met inachtneming van de specifieke eigenschappen van iedere Gemeenschappelijke Onderneming. |
| --- | --- |

1.5

| 1.6 | Het EESC maakt zich zorgen over het feit dat bij meerdere ondernemingen slechts een beperkt aantal organisaties in aanmerking komt als particulier stichtend lid. Het vraagt ook om openheid en transparantie bij de selectie van de geassocieerde leden. De Gemeenschappelijke Ondernemingen zouden moeten streven naar het lidmaatschap van zo veel mogelijk lidstaten. Gezien het beginsel van een openbare oproep voor financiering levert het maar beperkte voordelen op om lid te worden. Daarom zou het aantal zetels voor particulieren in de raad van bestuur moeten worden verhoogd, zoals in de Gemeenschappelijke Onderneming “schone luchtvaart”. |
| --- | --- |

1.6

| 1.7 | Artikel 26, lid 4, onder b), moet worden gewijzigd naar “de financiële bijdragen van leden en bijdragende partners aan de operationele kosten van de Gemeenschappelijke Onderneming”. Het is niet duidelijk in hoeverre bijdragende partners deelnemen aan de activiteiten en betrokken worden bij governance, welke voordelen een financiële bijdrage biedt enz. |
| --- | --- |

1.7

| 1.8 | Het hefboomeffect van de EU-financiering moet zo veel mogelijk worden gewaarborgd en er moeten particuliere bijdragen worden aangemoedigd die de capaciteit van de bijdrager weerspiegelen. Het EESC is tevreden met het voorstel om de jaarlijkse kosten voor kleine en middelgrote ondernemingen aanzienlijk terug te dringen en is er voorstander van een deel van de begroting van Gemeenschappelijke Ondernemingen aan te wenden voor activiteiten in verband met kleine en middelgrote ondernemingen. |
| --- | --- |

1.8

| 1.9 | Het EESC vraagt om gedetailleerde instructies voor het opstellen van een werkprogramma voor iedere Gemeenschappelijke Onderneming en deze op te nemen in deel I van de verordening. Alle EU-belanghebbenden moeten volledige toegang hebben tot de definitieve onderzoeksresultaten. |
| --- | --- |

1.9

| 1.10 | Het EESC is zeer tevreden met het voorstel dat partners niet langer verslag zouden hoeven uit te brengen over niet-subsidiabele kosten, alsook met de intentie om dubbele auditing te voorkomen. |
| --- | --- |

1.10

| 1.11 | Het eigenbelang van de EU moet worden verdedigd en de Europese ruimte van onderzoek en de Europese capaciteit voor innovatie moeten worden versterkt. Het EESC benadrukt met klem dat de resultaten van onderzoek dat door de Gemeenschappelijke Ondernemingen is verricht, door het bedrijfsleven in de EU met behulp van Europese technologie goed moeten worden benut. |
| --- | --- |

1.11

| 1.12 | Europese innovatie en octrooien moeten goed worden beschermd tegen vijandige intenties en economische spionage. Het wordt tijd dat het Europese eenheidsoctrooi in werking treedt, en intellectuele eigendom en octrooien zijn een belangrijk thema, maar komen in het wetgevingsvoorstel van de Commissie niet aan bod. |
| --- | --- |

1.12

| 1.13 | Het EESC is tevreden met de monitoringverplichtingen in verband met de deelname van kleine en middelgrote ondernemingen, geografische samenstelling en het medefinancieringspercentage. Er moeten ook kwalitatieve indicatoren worden ingevoerd, bijvoorbeeld over het soort innovatie dat tot stand is gebracht, de voordelen voor het maatschappelijk middenveld en het aantal nieuwe banen dat wordt gecreëerd. |
| --- | --- |

1.13

2.   Inleiding

| 2.1 | De Europese herstelstrategie is zeer duidelijk en richt zich op een dubbele transitie, nl. de groene en de digitale transitie, en op het aanpakken van strategische afhankelijkheden. In dat opzicht spelen de Gemeenschappelijke Ondernemingen een zeer belangrijke rol in het bijeenbrengen van Europese expertise uit verschillende economische sectoren en het versterken van het concurrentievermogen, de vaardigheden en de industriële basis. |
| --- | --- |

2.1

| 2.2 | De Europese Commissie stelt voor negen Gemeenschappelijke Ondernemingen op te richten in het kader van pijler II van Horizon Europa, “Wereldwijde uitdagingen en Europees industrieel concurrentievermogen”: circulair biogebaseerd Europa, schone luchtvaart, schone waterstof, Europese spoorwegen, mondiale gezondheid EDCTP3, initiatief voor innovatieve gezondheidszorg, digitale sleuteltechnologieën, ATM-onderzoek in het kader van het gemeenschappelijk Europees luchtruim, en slimme netwerken en diensten. |
| --- | --- |

2.2

| 2.3 | De agenda’s van alle Gemeenschappelijke Ondernemingen moeten steunen op de Europese Green Deal (1), de Europese digitale strategie (2) en de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties (3), en moeten concrete invulling geven aan de doelstellingen van de geactualiseerde “industriestrategie 2020: naar een sterkere eengemaakte markt voor het herstel van Europa” (4). Ook moet rekening worden gehouden met de sociale partners van de EU en maatschappelijke organisaties, kleine en middelgrote ondernemingen, overheidsdiensten en andere belanghebbenden. Dit is tot dusver niet het geval. |
| --- | --- |

2.3

| 2.4 | De Gemeenschappelijke Ondernemingen hebben als belangrijkste doel onderzoek en innovatie in de Unie te bevorderen en de economische, sociale, digitale en ecologische transities te versnellen. Het is zeer duidelijk dat de Gemeenschappelijke Ondernemingen sterke publiek-private partnerschappen tot stand kunnen brengen die het leiderschap van de EU en het concurrentievermogen en de groei kunnen versterken en ervoor kunnen zorgen dat kennis, expertise en wetenschappelijke excellentie van over de hele Unie en uit derde landen wordt bijeengebracht. Kennis over verschillende gebieden verspreiden en met burgers en bedrijven delen is van zeer groot belang. |
| --- | --- |

2.4

| 2.5 | Onderzoek en innovatie zijn ook buitengewoon belangrijk voor het duurzame herstel in Europa na de pandemie, om het concurrentievermogen van de economie, het scheppen van banen, de duurzame groei en de Europese autonomie te bevorderen. Om een prominente plaats te behouden op het wereldtoneel is het absoluut noodzakelijk dat de EU investeert in onderzoek en innovatie. Nu is het goede moment om alle mogelijke middelen aan te wenden en onze economie te hervormen en een impuls te geven aan baanbrekende technologieën en duurzame economische modellen. |
| --- | --- |

2.5

| 2.6 | Op het gebied van onderzoek en innovatie loopt de EU achterop in vergelijking met andere delen van de wereld, en met name de VS en Azië. Hetzelfde geldt voor de capaciteit om resultaten van onderzoek en innovatie in innovatieve producten en diensten te integreren en de snelheid waarmee dat gebeurt. Dit is een onaanvaardbare situatie op de lange termijn en Europa kan alleen een wereldleider worden als het gebruikmaakt van het momentum dat door Horizon 2020 is gecreëerd. Het EESC waarschuwde hier reeds voor: “Uit in Europa ontwikkelde technologieën wordt veel te vaak elders commerciële munt geslagen. De EU heeft geen techreuzen kunnen creëren. Te weinig jonge toonaangevende bedrijven groeien uit tot grote O&O-intensieve bedrijven” (5). |
| --- | --- |

2.6

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1 | Gemeenschappelijke Ondernemingen mobiliseren Europese, nationale en particuliere middelen om de belangrijkste belanghebbenden uit de Europese onderzoekswereld, met inbegrip van geassocieerde landen, bijeen te brengen. Het EESC is van mening dat de eindresultaten van hun activiteiten van het grootste belang zijn voor de toekomst van de Europese economie. |
| --- | --- |

3.1

| 3.2 | Volledige transparantie en ambitieuze doelgerichte activiteiten moeten kenmerkend zijn voor de activiteiten van elke Gemeenschappelijke Onderneming. De interactie en samenwerking met andere Europese partnerschappen, en met name met de andere ongeveer 120 partnerschapsinitiatieven in het kader van Horizon 2020, moet gericht zijn op strategische en resultaatgerichte resultaten. Tot slot is het zo dat “synergieën tussen de verschillende EU-financieringsprogramma's en -beleidsmaatregelen, vooral met structuurfondsen via compatibele regelgeving, (...) essentieel [zijn] voor een zo groot mogelijke impact van O&I-projecten” (6). |
| --- | --- |

3.2

| 3.3 | Het EESC waardeert het voornemen van de Commissie om de Europese partnerschappen open te stellen voor zoveel mogelijk belanghebbenden, al is niet erg duidelijk of en hoe dat daadwerkelijk zal gebeuren. Er is een beperkt aantal particuliere stichtende leden, terwijl de geassocieerde leden door een beperkte raad van bestuur geselecteerd moeten worden. Het is ook niet duidelijk hoe de bijdragende partners zullen worden gestimuleerd om zich bij de Gemeenschappelijke Ondernemingen aan te sluiten. Het EESC is van mening dat de beginselen van open deelname en transparantie in acht moeten worden genomen bij de activiteiten van alle Gemeenschappelijke Ondernemingen. |
| --- | --- |

3.3

| 3.4 | Het EESC wijst erop dat deel II van de verordening soms verschillende benaderingen en organisatorische regels voor Gemeenschappelijke Ondernemingen met zich meebrengt. Het hefboomeffect van de EU-financiering moet zo veel mogelijk worden gewaarborgd en er moeten particuliere bijdragen worden aangemoedigd die de capaciteit van de bijdrager weerspiegelen. |
| --- | --- |

3.4

| 3.5 | Wat geografisch evenwichtige vertegenwoordiging betreft, heeft alleen de Gemeenschappelijke Onderneming “Europese spoorwegen” een dergelijke organisatorische regel ingevoerd. Voorts wordt alleen bij de Gemeenschappelijke Ondernemingen “Schone luchtvaart” en “Sesar” melding gemaakt van samenwerking tussen de Gemeenschappelijke Ondernemingen, terwijl dit toch uiterst belangrijk is. |
| --- | --- |

3.5

| 3.6 | Bij de Gemeenschappelijke Ondernemingen “Schone waterstof”, “EDCTP 3”, “Slimme netwerken en diensten” en “Digitale sleuteltechnologieën” wordt geen melding gemaakt van de selectie van geassocieerde leden. Bovendien moeten deze in sommige gevallen door de Commissie worden goedgekeurd, terwijl zij in andere gevallen eenvoudigweg door de raad van bestuur worden geselecteerd. Het EESC is van mening dat homogene regels meer duidelijkheid zouden scheppen. |
| --- | --- |

3.6

| 3.7 | Het EESC maakt zich zorgen over het feit dat bij meerdere ondernemingen slechts een beperkt aantal organisaties in aanmerking komt als particulier stichtend lid. Het is uiterst belangrijk dat Gemeenschappelijke Ondernemingen zo breed mogelijk beschikbaar en toegankelijk zijn. Het EESC dringt aan op een grondige analyse waarbij de aandacht uitgaat naar verruiming, bij alle Gemeenschappelijke Ondernemingen, van de organisaties die stichtend lid kunnen worden en naar openheid en transparantie bij de selectie van de geassocieerde leden. Om de samenhang met het nationale en regionale beleid te waarborgen, moeten de Gemeenschappelijke Ondernemingen er voorts naar streven zoveel mogelijk lidstaten aan te trekken als lid. Gezien het beginsel van een openbare oproep voor financiering levert het maar beperkte voordelen op om lid te worden. Daarom vindt het EESC dat het aantal zetels voor particulieren in de raad van bestuur verhoogd moet worden, bv. bij de Gemeenschappelijke Onderneming “Schone luchtvaart”. |
| --- | --- |

3.7

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1 | De lidstaten hebben verschillende structurele innovatie-ecosystemen, en succesvol onderzoek en innovatie gedijen niet op dezelfde manier. Het EESC pleit ervoor dat alle lidstaten, met name de lidstaten die minder ver vooroplopen, investeren en worden betrokken. De activiteiten van de Gemeenschappelijke Ondernemingen moeten worden gesynchroniseerd met andere onderzoeks- en innovatieprogramma’s van de EU, waaronder de herstel- en veerkrachtfaciliteit (7). De lidstaten moet worden aanbevolen om gestructureerde koppelingen te leggen tussen hun nationale herstelplannen enerzijds en de strategische agenda’s voor onderzoek en innovatie van de Gemeenschappelijke Ondernemingen anderzijds, en om synergieën tot stand te brengen, ook met de financieringsprogramma’s op nationaal niveau. |
| --- | --- |

4.1

| 4.2 | Het EESC waardeert dat de EU-begroting een bijdrage van bijna 10 miljard EUR levert. In enkele cruciale sectoren zou dit bedrag nog kunnen worden verhoogd om fors extra middelen uit de particuliere sector en de lidstaten aan te trekken. De 5 miljard EUR die in het in december 2020 overeengekomen meerjarig financieel kader wordt overgeheveld van NextGenerationEU naar Horizon Europa moet worden gebruikt als aanvullende financiering voor de Gemeenschappelijke Ondernemingen in sectoren die zwaar door de COVID-19-pandemie zijn getroffen en voor de Gemeenschappelijke Ondernemingen die de strategische afhankelijkheid willen aanpakken. Wel zou de formulering van artikel 26, lid 4, onder b), moeten worden gewijzigd in “de financiële bijdragen van leden en bijdragende partners aan de operationele kosten van de Gemeenschappelijke Onderneming”. |
| --- | --- |

4.2

| 4.3 | Er moet meer duidelijkheid en transparantie komen rond het voorstel om een gemeenschappelijk backoffice voor alle Gemeenschappelijke Ondernemingen op te richten, alsook een voorafgaande kosten-batenanalyse om na te gaan of dat werkelijk een meerwaarde oplevert en efficiënter is. Ook verwacht het EESC dat het beheer van het backoffice volledig transparant zal zijn voor burgers en bedrijven en dat gebruik zal worden gemaakt van de beste beschikbare technologie, zoals blockchain en analyse van big data. |
| --- | --- |

4.3

| 4.4 | Het succes van de Gemeenschappelijke Ondernemingen staat of valt met de betrokkenheid van sociale partners en maatschappelijke organisaties. Zij moeten nauw worden betrokken, niet alleen om deskundige input te leveren, maar ook om te fungeren als communicatiekanalen, zodat de vorderingen en eindresultaten het hele Europese bedrijfsleven, alsook werknemers, consumenten en burgers bereiken. Het EESC roept op tot een permanente dialoog met het maatschappelijk middenveld in de adviesgroepen van de Gemeenschappelijke Onderneming en pleit voor de betrokkenheid van relevante sociale partners en maatschappelijke organisaties in de groepen van belanghebbenden van de Gemeenschappelijke Ondernemingen. |
| --- | --- |

4.4

| 4.5 | Het EESC is van mening dat de organisatie van de Gemeenschappelijke Ondernemingen divers moet zijn, aangezien de ondernemingen betrekking hebben op verschillende sectoren met specifieke kenmerken. Het beginsel dat deelname openstaat voor alle belanghebbenden en het beginsel dat kmo’s ook toegang hebben, moeten echter bij alle Gemeenschappelijke Ondernemingen duidelijk worden aangegeven. Momenteel is dat niet het geval. Het EESC heeft eerder het volgende gesteld: “Ondanks de inspanningen die in de kaderprogramma's zijn geleverd, nemen kleine en middelgrote ondernemingen nog altijd onvoldoende deel aan activiteiten op basis van O&I. Horizon Europa is de beste kans om hen ‘aan boord’ te krijgen” (8). |
| --- | --- |

4.5

| 4.6 | Kmo’s staan voor dezelfde problemen en hebben ondersteuning nodig om op te schalen en internationale markten te bereiken. Het EESC waardeert dat de jaarlijkse administratieve kosten voor kmo’s aanzienlijk lager zouden moeten uitvallen dan voor grote ondernemingen. Het is echter niet duidelijk waarom in sommige raden van bestuur (bv. van de Gemeenschappelijke Ondernemingen “Een circulair biogebaseerd Europa” en “Schone luchtvaart”) wel vertegenwoordigers van kmo's zetelen en in andere niet. |
| --- | --- |

4.6

| 4.7 | Het EESC is van mening dat een deel van de begroting van de Gemeenschappelijke Ondernemingen bestemd moet worden voor activiteiten van kmo’s. Een dergelijk budget moet zo spoedig mogelijk na de oprichting van de Gemeenschappelijke Ondernemingen beschikbaar worden gesteld en moet duidelijk op de officiële website van elke gemeenschappelijke onderneming worden aangegeven. |
| --- | --- |

4.7

| 4.8 | De Commissie moet ervoor zorgen dat de beschikbare middelen toegankelijk zijn voor alle bereidwillige deelnemers, die reageren op de oproepen in alle Gemeenschappelijke Ondernemingen, en dat de acceptatie van projecten transparant en billijk verloopt. Het EESC waarschuwt voor de mogelijkheid dat sommige organisaties die door de stichtende leden van de Gemeenschappelijke Ondernemingen worden ondersteund, op een of andere manier preferentiële toegang krijgen. Daarmee zou het programma in feite een omvangrijke subsidieregeling worden, hetgeen volstrekt onaanvaardbaar zou zijn. |
| --- | --- |

4.8

| 4.9 | Het EESC vraagt om gedetailleerde instructies voor het opstellen van een werkprogramma voor iedere Gemeenschappelijke Onderneming en deze op te nemen in deel I van de verordening. Een situatie waarin Gemeenschappelijke Ondernemingen onderzoeksprogramma’s financieren die bedrijven sowieso uitgevoerd zouden hebben, moet uiteraard worden voorkomen. Tot slot dringt het EESC erop aan dat de definitieve onderzoeksresultaten beschikbaar zijn voor alle belanghebbenden in de EU. |
| --- | --- |

4.9

| 4.10 | Wat vereenvoudiging betreft, is het EESC zeer tevreden met het voorstel dat partners niet langer verslag zouden hoeven uit te brengen over niet-subsidiabele kosten, alsook met de intentie om dubbele auditing te voorkomen. Het is ook verheugd dat de kosten van aanvullende activiteiten niet meer aan een audit van de Gemeenschappelijke Onderneming of enig andere autoriteit van de EU onderworpen hoeven te worden . |
| --- | --- |

4.10

| 4.11 | Voor het welslagen van de Gemeenschappelijke Ondernemingen is het van belang dat zoveel mogelijk internationale belanghebbenden bijeenkomen. Het is echter zaak het eigenbelang van de EU te verdedigen en de Europese onderzoeksruimte en innovatiecapaciteit te versterken. Het EESC benadrukt met klem dat de resultaten van onderzoek dat door de Gemeenschappelijke Ondernemingen is verricht, door het bedrijfsleven in de EU met behulp van Europese technologie geëxploiteerd moeten worden. |
| --- | --- |

4.11

| 4.12 | Het EESC heeft eerder al het volgende gesteld: “Zonder beleid voor slimme intellectuele-eigendomsrechten kan de EU haar innovatievoorsprong niet behouden. We moeten ervoor zorgen dat Europese innovatie en octrooien goed worden beschermd tegen vijandige intenties en economische spionage. Het Europese eenheidsoctrooi moet er dus zonder meer komen.” (9) Zo kwam in 2019 65 % van de mondiale octrooiaanvragen uit Azië. Europa staat op 11,3 % (10). Intellectuele eigendom en octrooien zijn een belangrijk thema, dat helaas niet aan bod komt in het voorstel van de Commissie. |
| --- | --- |

4.12

| 4.13 | Het EESC is te spreken over artikel 171, dat gewijd is aan het toezicht op en de evaluatie van de activiteiten van de Gemeenschappelijke Ondernemingen. Het EESC is in het bijzonder tevreden met de monitoringverplichtingen in verband met de deelname van kmo’s, geografische samenstelling en het medefinancieringspercentage. Wel stelt het voor om “periodiek” te vervangen door “jaarlijks” of “tweejaarlijks”, om onduidelijkheid hierover weg te nemen. Om dezelfde reden moet de Commissie duidelijk maken welke dienst verantwoordelijk is voor het toezicht op de activiteiten. |
| --- | --- |

4.13

| 4.14 | Het EESC blijft bij het standpunt dat het al eerder heeft ingenomen: “De ‘slimheid’ van een sociaaleconomisch systeem kan niet worden gemeten op basis van louter kwantitatieve gegevens zoals de uitgaven voor onderzoek en innovatie. Er dient ook rekening te worden gehouden met kwalitatieve indicatoren zoals het type innovaties, de maatschappelijke baten en het aantal nieuw gecreëerde banen” (11). |
| --- | --- |

4.14

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2019) 640 final.

1

(2)  COM(2020) 67 final.

2

(3)  Doelstellingen voor duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties.

3

(4)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/ip_21_1884.

4

(5)  PB C 364 van 28.10.2020, blz. 108.

5

(6)  PB C 62 van 15.2.2019, blz. 33.

6

(7)  Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (PB L 57 van 18.2.2021, blz. 17).

7

(8)  PB C 62 van 15.2.2019, blz. 33.

8

(9)  PB C 364 van 28.10.2020, blz. 108.

9

(10)  World Intellectual Property Indicators 2020.

10

(11)  PB C 440 van 6.12.2018, blz. 73.

11

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/34 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/34

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende de deelname van de Unie aan het door verscheidene lidstaten gezamenlijk opgezette Europees Partnerschap voor Metrologie

(COM(2021) 89 final — 2021/0049 (COD))

(2021/C 341/05)

| Rapporteur: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Rapporteur:

Philip VON BROCKDORFF

| Raadpleging | Europees Parlement, 17.5.2021
  Raad, 5.5.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Goedkeuring door de afdeling | 11.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 229/0/3 |

Raadpleging

Europees Parlement, 17.5.2021

Raad, 5.5.2021

Rechtsgrond

Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Goedkeuring door de afdeling

11.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

229/0/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een Europees metrologisch partnerschap, aangezien dit een stimulerende werking heeft op onderzoek en innovatie op het gebied van onder meer geavanceerde communicatietechnologieën zoals 5G, het internet der dingen (IoT), slimme netwerken en slimme huizen, autotechnologieën van de volgende generatie en slimme productie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Met het voorstel wordt een grote stap gezet naar een Europese economie die voorop wil lopen in de industrie, technologie en digitalisering. Geavanceerde metrologie kan Europa helpen om enkele van zijn grootste uitdagingen, waaronder gezondheidszorg en klimaatverandering, het hoofd te bieden. Een en ander staat of valt echter met harmonisatie en grensoverschrijdende compatibiliteit op het gebied van metrologie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is van mening dat Europese metrologienetwerken, dankzij hun sterke focus op de belanghebbenden en hun behoeften, doeltreffender aan de onderzoeks- en innovatieagenda van het Europese Partnerschap zullen bijdragen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is eveneens ingenomen met de financiering van gemeenschappelijke onderzoeksprojecten, aangezien daarmee zonder twijfel vaart zal worden gezet achter innovatie met behulp van metrologieoplossingen, -capaciteiten en -infrastructuur. Dat zal waarschijnlijk grotere kansen bieden voor nieuwe of aanzienlijk verbeterde producten en diensten die in de EU of door EU-bedrijven in derde landen worden gemaakt of verstrekt. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC acht het belangrijk dat in de hele waardeketen voor metrologie samenwerking met belanghebbenden wordt gezocht, zodat opkomende technologieën zo veel mogelijk worden omarmd en grote maatschappelijke uitdagingen beter kunnen worden aangepakt. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is tevens van mening dat het concurrentievoordeel van Europa op het gebied van opkomende technologieën en de ontwikkeling van nieuwe producten alleen door een pan-Europese benadering van metrologie kan worden uitgebouwd. Dit voorstel sluit aan bij deze doelstelling door versnippering bij het vinden van metrologische oplossingen in de EU te voorkomen. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC benadrukt het belang van metrologie als een onlosmakelijk bestanddeel van de innovatie die nodig is voor het economisch herstel in de hele EU. Ook wijst het erop dat metrologie-instituten van plan zijn om gezamenlijk onderzoek en innovatie op het gebied van metrologie te ondersteunen. Geavanceerde metrologie draagt bij aan een vermindering van het energieverbruik en aan de verwezenlijking van de klimaatdoelen conform de NextGenerationEU-doelstellingen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC erkent de bijdrage die betere en geharmoniseerde metingen en normen kunnen leveren aan een efficiënte werking van de interne markt, met name wanneer EU-burgers adequate informatie krijgen over de producten die op de interne markt beschikbaar zijn. Met geavanceerde metrologie is dit gemakkelijker te realiseren en dalen de transactiekosten waarmee deelname aan de eengemaakte markt gepaard gaat. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Nauwkeurige meetnormen moeten toegankelijk en begrijpelijk zijn voor alle betrokken partijen, en dan met name voor kleine ondernemingen en consumenten. Dat zal zeer gunstig uitpakken voor de economie van de EU, nu die opkrabbelt uit de COVID-19-crisis en de weg inslaat naar een groener, meer gedigitaliseerd Europa, terwijl zo eveneens in de hele toeleveringsketen het vertrouwen wordt aangewakkerd. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Tot slot wijst het EESC erop dat de burgers van de EU moeten worden doordrongen van het belang van metrologie op het gebied van bijvoorbeeld de gezondheidszorg, fabricage, geavanceerde communicatietechnologie en de veiligheid van werknemers op de werkplek. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Metrologie is de wetenschappelijke leer van maten met betrekking tot industriële normen en diverse parametereenheden. Maten zijn van essentieel belang voor innovatie, aangezien zij niet alleen medebepalend zijn voor de kwaliteit maar ook voor diverse technische parameters. Productiebedrijven bijvoorbeeld kunnen dankzij metrologie voldoen aan ontwerpspecificaties voor consumenten, aan de verwachte functionele resultaten en aan voorschriften en normen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Meettechnieken zijn constant in ontwikkeling. In combinatie met snelle technologische vooruitgang voedt dat de vraag naar nauwkeurige en betrouwbare metrologieproducten. Om die reden heeft de Europese Commissie op 23 februari 2021 haar voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende de deelname van de Unie aan het door verscheidene lidstaten gezamenlijk opgezette Europees Partnerschap voor Metrologie gepubliceerd. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Daarin erkennen de medewetgevers metrologie als een van de prioriteitsgebieden voor mogelijke geïnstitutionaliseerde Europese partnerschappen op grond van artikel 185 of artikel 187 VWEU uit hoofde van de Horizon Europa-verordening. Het onderhavige voorstel voor een Europees Partnerschap voor Metrologie bouwt voort op de lering die uit het Europees onderzoeksprogramma Metrologie (EMRP) en het Europees programma voor innovatie en onderzoek op het gebied van de metrologie (EMPIR) is getrokken. Het onderhavige initiatief behelst echter een nieuw partnerschap dat op nieuwe uitdagingen berekend is. Het is niet louter bedoeld als vervolg op eerdere programma’s. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het Partnerschap voor Metrologie heeft de volgende algemene doelstellingen, die de partners moeten verwezenlijken door in nauwe samenwerking en geëngageerd een programma met onderzoeks- en innovatieactiviteiten op te zetten en uit te voeren:






  a) | een duurzaam en overkoepelend Europees metrologiesysteem ontwikkelen; |
| --- | --- | --- |

2.4.

a)

een duurzaam en overkoepelend Europees metrologiesysteem ontwikkelen;

| b) | garanderen dat innovatieve bedrijven de allernieuwste metrologiecapaciteiten rechtstreeks in hun ecosysteem doorvoeren; |
| --- | --- |

b)

garanderen dat innovatieve bedrijven de allernieuwste metrologiecapaciteiten rechtstreeks in hun ecosysteem doorvoeren;

| c) | de invloed van metrologie op maatschappelijke uitdagingen met betrekking tot de uitvoering van beleid, normen en voorschriften vergroten, zodat die geschikt zijn voor het beoogde gebruik. |
| --- | --- |

c)

de invloed van metrologie op maatschappelijke uitdagingen met betrekking tot de uitvoering van beleid, normen en voorschriften vergroten, zodat die geschikt zijn voor het beoogde gebruik.

| 2.5. | Bij de uitvoering van de bovenstaande algemene doelstellingen moet het Partnerschap voor Metrologie de volgende gerichte doelstellingen nastreven:






  a) | in 2030 binnen het kader van de nieuwe Europese metrologienetwerken nieuwe onderzoekscapaciteiten te hebben ontwikkeld die zich qua kalibratie- en meetcapaciteiten minimaal kunnen meten met toonaangevende metrologische instituten buiten de deelnemende landen; |
| --- | --- | --- |

2.5.

a)

in 2030 binnen het kader van de nieuwe Europese metrologienetwerken nieuwe onderzoekscapaciteiten te hebben ontwikkeld die zich qua kalibratie- en meetcapaciteiten minimaal kunnen meten met toonaangevende metrologische instituten buiten de deelnemende landen;

| b) | in 2030 de verkoop van nieuwe innovatieve producten en diensten ondersteunen door het gebruik en de invoering van de nieuwe metrologiecapaciteiten in belangrijke opkomende technologieën; |
| --- | --- |

b)

in 2030 de verkoop van nieuwe innovatieve producten en diensten ondersteunen door het gebruik en de invoering van de nieuwe metrologiecapaciteiten in belangrijke opkomende technologieën;

| c) | in 2030 volledig en doeltreffend bijdragen aan het opstellen en uitvoeren van gerichte normen en voorschriften die overheidsbeleid inzake maatschappelijke uitdagingen schragen. |
| --- | --- |

c)

in 2030 volledig en doeltreffend bijdragen aan het opstellen en uitvoeren van gerichte normen en voorschriften die overheidsbeleid inzake maatschappelijke uitdagingen schragen.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | De wereld gaat gebukt onder een economische crisis ten gevolge van de COVID-19-pandemie. Net als op andere markten heeft dat de groei van de industriële metrologiemarkt gedrukt, met name in 2020 en 2021. Dat komt doordat organisaties in de meeste vraag genererende verticale sectoren in diverse landen niet operationeel waren of zijn, met alle gevolgen van dien voor de industriële metrologiemarkt. De COVID-19-pandemie heeft tevens verstrekkende operationele gevolgen gehad en fabrikanten zien zich voor de taak gesteld te bepalen hoe groot de schade precies is. Lockdowns in het verleden en heden met als gevolg de sluiting van productiefaciliteiten hebben de industriële sector zwaar onder druk gezet. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Voordat de pandemie wereldwijd uitbrak, had deze markt in de voorgaande jaren een aanzienlijke groei doorgemaakt. Dat was voornamelijk te danken aan de stijgende vraag naar de analyse van big data en aan de stijgende vraag naar auto’s in opkomende economieën. Voor de toekomst wordt echter verwacht dat de internationale industriële metrologiemarkt van 9,8 miljard USD in 2021 naar 13,2 miljard USD in 2026 zal groeien. Die verwachting is ingegeven door het groeiende gebruik van clouddiensten bij de integratie van metrologische gegevens en de stijgende vraag naar metrologie in de industrie. Dat laatste zal de industriële metrologiemarkt de komende jaren flink de hoogte in stuwen, met naar verwachting een dominante rol voor het hardwaresegment. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Als internationale speler krijgt Europa met meer concurrentie op de internationale metrologiemarkt te maken, niet alleen in volume en beoogde investeringen, maar ook qua financiële toezeggingen op de lange termijn voor doelstellingen inzake metrologie. De afgelopen tien jaar hebben de VS, China en India hun investeringen in metrologie met respectievelijk 60 %, 50 % en 52 % opgeschroefd. De investeringen in Europese instituten zijn echter relatief constant gebleven en speelden niet in op nieuwe onderzoeksgebieden die alsmaar belangrijker worden. Dat duidelijk ontoereikende investeringspeil in Europa heeft er samen met de versnippering van de metrologiecapaciteiten toe geleid dat inspanningen verbrokkeld plaatsvinden, zonder strategische leidraad en zonder dat die ten volle kunnen profiteren van potentiële schaalvoordelen en strategische complementariteit. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | De afgelopen jaren is er buiten de EU meer op dat gebied geïnvesteerd dan binnen de EU. Zo heeft het National Institute of Standards and Technology (NIST), het nationale metrologisch instituut in de VS, in vergelijking een enorm grote jaarbegroting voor zijn onderzoeksprogramma voor fundamentele metingen en kwantumwetenschap. Hetzelfde geldt voor het Nationaal Instituut voor Metrologie (NIM) in China, dat een speciaal onderzoeksprogramma voor metrologie heeft. Daarentegen moet het PTB, het nationale metrologisch instituut in Duitsland en het grootste metrologisch instituut van Europa, met zijn begroting zowel de onderzoeks- als metrologiediensten voor industrie en samenleving bekostigen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | De internationale concurrenten van de EU doen die strategische investeringen omdat er steeds meer behoefte is aan metrologieoplossingen die op opkomende technologieën en de ontwikkeling van nieuwe producten inspelen. In de regio Azië-Stille Oceaan bijvoorbeeld wordt de marktvraag door de snelle industrialisering en technologische ontwikkelingen gestimuleerd. De sterk stijgende vraag naar kwaliteitsproducten in de productie- en automatiseringssector in landen als China, India en andere groeiende economieën is dé drijvende kracht achter de uitbreiding van de metrologiemarkt in dat deel van de wereld. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het moge duidelijk zijn dat de groei van de metrologiemarkt te danken is aan een stijgende vraag naar nauwkeurige, precieze metingen in meerdere industrieën. Dat gaat gepaard met een stijgende concurrentie tussen de belangrijkste spelers op de internationale metrologiemarkt, zoals Carl Zeiss (Duitsland), Hexagon AB (Zweden), Mitutoyo Corp. (VS), Renishaw (VK), Nikon Metrology (België), Metrology software products Ltd (VK), 3D Digital Corporation (VS), Perception Inc. (VS), Faro Technologies (VS) en andere. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | De metrologiemarkt kan op basis van type, product en eindgebruikers in segmenten worden verdeeld. Het type-segment bestaat uit industriële metrologie, wetenschappelijke metrologie en wettelijke metrologie. Het productsegment bestaat uit coördinatenmeetmachines (CCM) en optische digitaliseringsapparatuur, 3D-scanners, lasertrackers en dergelijke. Het marktsegment voor eindgebruikers bestaat onder meer uit de luchtvaart, de autobranche, consumentenelektronica, industrie, energie en stroom. In geografische zin valt de internationale metrologiemarkt op te splitsen in de segmenten Noord- en Zuid-Amerika, Europa, Azië en de Stille Oceaan en de rest van de wereld. Europa heeft het potentieel om een dominante speler te worden met een groeiend aandeel in de internationale metrologiemarkt. Dat kan door verdere technologische vooruitgang en investeringen in onderzoek worden verwezenlijkt. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Betrouwbare maten zijn van essentieel belang voor innovatie in economieën en samenlevingen: metrologie, de leer van maten, is cruciaal voor wetenschappelijk onderzoek, de handel en de industrie. Door nieuwe maatschappelijke uitdagingen en opkomende technologieën wordt de behoefte aan nauwkeurige, precieze en vernieuwende meetcapaciteiten groter. Geavanceerde communicatietechnologieën zoals 5G, het internet der dingen (IoT), slimme netwerken en slimme huizen, autotechnologieën van de volgende generatie en slimme productie, zijn stuk voor stuk afhankelijk van vooruitgang op het gebied van metrologie. Het EESC is dan ook ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een Europees partnerschap voor metrologie. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC beschouwt dat voorstel als een van de bouwstenen van een Europese economie die in de industrie, technologie en digitalisering een voortrekkersrol wil spelen. Tevens erkent het EESC de belangrijke rol die de metrologische infrastructuur kan spelen bij innovatie en bij het aanpakken van de grotere uitdagingen van Europa, van de gezondheidszorg tot klimaatverandering. Hoewel bepaalde lidstaten en systemen hun eigen specifieke kenmerken kunnen hebben, vormen harmonisatie en grensoverschrijdende compatibiliteit op het gebied van metrologie een belangrijk streven waar het EESC volledig achter staat. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De totstandbrenging van duurzame Europese metrologienetwerken op sterk concurrerende en opkomende gebieden die zich met de beste wereldspelers kunnen meten, is van cruciaal belang voor de toekomst van Europese economieën. Bovendien kan dat bijdragen aan het economisch herstel in de nasleep van COVID-19 en de gevolgen ervan. Het EESC is van mening dat Europese metrologienetwerken dankzij hun sterke focus op de belanghebbenden en hun behoeften doeltreffender aan de onderzoeks- en innovatieagenda van het Europese Partnerschap inzake metrologie zullen bijdragen. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Het EESC is eveneens ingenomen met de financiering van gemeenschappelijke onderzoeksprojecten, aangezien dat innovatie met gebruikmaking van oplossingen, capaciteiten en infrastructuur op het gebied van metrologie ongetwijfeld zal versnellen. Dat biedt waarschijnlijk eveneens kansen voor nieuwe of aanzienlijk verbeterde producten en diensten die in de EU of door EU-bedrijven in derde landen zijn gemaakt of ontwikkeld. Bovendien kan financiële steun aan gemeenschappelijke onderzoeksprojecten ertoe leiden dat meer moeite wordt gedaan om de rol van metrologie bij het maken en uitvoeren van een meer empirisch onderbouwd overheidsbeleid te vergroten en te coördineren. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC acht het tevens zeer belangrijk dat bij de hele waardeketen voor metrologie belanghebbenden worden betrokken teneinde de aanvaarding van opkomende technologieën en de bijdrage aan het aanpakken van grote maatschappelijke uitdagingen te maximaliseren. Een Europees Partnerschap voor Metrologie zou eveneens allerlei Europese beleidsterreinen en openbare voorzieningen en de handel ondersteunen. Daarnaast kunnen meer kansen voor publiek-private partnerschappen (PPP’s) de voortrekkersrol van Europa bij metrologisch onderzoek een impuls geven en een stimulans vormen voor nieuwe innovatieve producten die inspelen op de nieuwe vraag naar precisieproducten. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC is tevens van mening dat het concurrentievoordeel van Europa bij opkomende technologieën en de ontwikkeling van nieuwe producten enkel door een pan-Europese benadering van metrologie kan worden verbeterd. Die doelstelling wordt in dit voorstel ondersteund door het vermijden van versnippering bij het vinden van metrologieoplossingen in Europa die van Europa een van de grote wereldspelers in de metrologische dienstverlening voor bestaande complexe meetkundige uitdagingen en nieuwe technologieën kunnen en moeten maken. Die benadering komt eveneens ten goede aan kleine- en middelgrote ondernemingen, die bij de ontwikkeling van kwaliteitsproducten gebruikmaken van metrologie voor zowel onderzoek als dienstverlening. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC benadrukt het belang van metrologie als een onlosmakelijk bestanddeel van de innovatie die nodig is voor economisch herstel. Ook wijst het erop dat metrologie-instituten in de EU van plan zijn om gezamenlijk onderzoek en innovatie op het gebied van metrologie te ondersteunen. In de kern van de metrologie ligt een nauw verband tussen wetenschap en economische activiteit besloten. Maten zijn immers de hoeksteen van alle economische transacties, de optimalisering van productieprocessen, het vertrouwen van consumenten en bedrijven en innovatie. Dankzij geavanceerde metrologie kunnen bedrijven hun productie ook op precies de juiste schaal brengen en daardoor koolstofneutraal te werk gaan. Het verminderen van het energieverbruik in de industrie is dan ook in overeenstemming met een van de belangrijkste doelstellingen van de faciliteit voor herstel en veerkracht van NextGenerationEU. Bovendien dragen lopend onderzoek en innovatie op het gebied van metrologie bij aan de verwezenlijking van innovatie- en klimaatveranderingdoelen. Openbare diensten kunnen eveneens de vruchten van metrologische vooruitgang plukken, aangezien zij de wet- en regelgeving dan doeltreffender kunnen uitvoeren dan nu. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het EESC ziet nog meer economische voordelen van onderzoek en innovatie op het gebied van metrologie, te weten het beperken van marktfalen, het terugdringen van transactiekosten en het verhogen van de algehele economische efficiëntie. Betere, geharmoniseerde maten en normen kunnen een belangrijke rol spelen bij de efficiënte werking van de eengemaakte markt. Die zou veel efficiënter of doeltreffender kunnen functioneren wanneer EU-burgers voldoende informatie hebben over de producten die op de eengemaakte markt verkrijgbaar zijn. Een van de meest voorkomende oorzaken van marktfalen is informatieasymmetrie tussen kopers en verkopers. De koper kan dan niet met een hoge mate van zekerheid inschatten hoe goed de kwaliteit van een product is. Als er geavanceerdere maten en normen zouden zijn, kunnen kopers de kwaliteit van producten beter inschatten. Ze kunnen die afgesproken normen immers als maatstaf gebruiken en zo producten van lagere en hogere kwaliteit van elkaar onderscheiden. Dan is er geen sprake meer van informatieasymmetrie en is het marktfalen gecorrigeerd, hetgeen de efficiëntie van de eengemaakte markt vergroot. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Een andere belemmering voor de eengemaakte markt wordt gevormd door de transactiekosten die met het economisch verkeer gemoeid zijn. Transactiekosten ontstaan als er sprake is van asymmetrische en onvolledige informatie tussen consumenten en producenten. Geavanceerdere metrologie kan hier uitkomst bieden. De koper hoeft minder lang naar een gewenst product te zoeken als hij/zij zeker weet dat de kwaliteit goed is. Er bestaat duidelijk behoefte aan transparante en naadloze standaardmetingen, zowel voor klanten/consumenten als voor bedrijven. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Producenten profiteren namelijk van geavanceerde metrologie bij het ontwerpen van producten volgens een bepaalde standaard. Ze zijn dan minder kosten kwijt aan het corrigeren van gebreken bij ontwerpen die niet aan de specificaties voldoen. Dat vergemakkelijkt op zijn beurt de certificering en geeft consumenten meer vertrouwen in de certificering en werking van een product. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Vermeldenswaard is ook dat meetnormen en -eenheden niet alleen nauwkeurig en transparant moeten zijn, maar ook toegankelijk en begrijpelijk voor alle belanghebbenden. Dat geldt met name voor kleine bedrijven en consumenten, die samen de ruggengraat van de EU-economie vormen. Dat kan niet alleen bijdragen aan het overwinnen van de hiervoor genoemde problemen, maar ook aanzienlijke voordelen voor de economie van de EU betekenen, zeker nu die weer uit het COVID-slop moet worden gehaald en weer de weg naar een groener, digitaler ingesteld Europa moet inslaan terwijl eveneens het vertrouwen in de hele toeleveringsketen moet worden bevorderd. Dergelijke overwegingen betreffende de toegankelijkheid moeten derhalve eveneens worden meegenomen bij het uitstippelen van een strategie voor het stimuleren van investeringen in geavanceerde metrologie. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Tot slot wijst het EESC erop dat de burgers van de EU bewust moeten worden gemaakt van het belang van metrologie. Bedrijven vertrouwen op metrologie om nauwkeurige specificaties te kunnen opstellen voor een hoogwaardig eindproduct dat op zijn beurt aan de vraag van de markt voldoet. Bedrijfstakken kiezen voor geavanceerde metingen om de productie op te schalen, ook voor vaccins, en enorme verliezen te voorkomen. Metrologie maakt fabrieken ook veiliger voor werknemers. Niet minder belangrijk is metrologie voor de ondersteuning van opkomende technologieën zoals kwantumtechnologie. Daarom moet de EU haar capaciteit vergroten om geavanceerde metrologiesystemen te ontwikkelen en minder afhankelijk te zijn van concurrerende landen. |
| --- | --- |

4.12.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/39 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/39

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over een Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/1628 wat betreft de overgangsbepalingen voor bepaalde machines die zijn uitgerust met motoren in de vermogensgroep tussen 56 kW en 130 kW of boven de 300 kW, met het oog op het aanpakken van de gevolgen van de COVID-19-crisis

(COM(2021) 254 final — 2021/0129 (COD))

(2021/C 341/06)

| Rapporteur: | Christophe LEFÈVRE |
| --- | --- |

Rapporteur:

Christophe LEFÈVRE

| Raadpleging | Europees Parlement, 20.5.2021
  Raad, 25.5.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Interne Markt, Productie en Consumptie |
| Besluit van de voorzitter | 20.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 206/1/11 |

Raadpleging

Europees Parlement, 20.5.2021

Raad, 25.5.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Interne Markt, Productie en Consumptie

Besluit van de voorzitter

20.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

206/1/11

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | In het licht van de COVID-19-crisis, die de toeleveringsketens van fabrikanten van niet voor de weg bestemde mobiele machines ernstig heeft verstoord, heeft het EESC zich gebogen over het voorstel om bepaalde termijnen die zijn vastgelegd in Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad (1) en Verordening (EU) 2020/1040 van het Europees Parlement en de Raad (2) te verlengen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is ingenomen met het nieuwe voorstel voor een verordening, dat naar zijn mening een passende en evenredige reactie is op de economische gevolgen van de COVID-19-crisis. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | De verlenging met zes maanden voor de vervaardiging van niet voor de weg bestemde mobiele machines met overgangsmotoren en de verlenging met negen maanden voor het in de handel brengen, in plaats van met twaalf maanden voor beide gevallen zoals in 2020, wordt derhalve gerechtvaardigd en evenwichtig geacht. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC wijst er nog eens op dat moet worden bijgedragen aan het verwezenlijken van de doelstellingen van de EU met betrekking tot de luchtkwaliteit, maar is ook van mening dat het voorstel de goede werking van de markt waarborgt en tegelijkertijd het economische evenwicht van de betrokken partijen en een hoog niveau van volksgezondheid en milieubescherming waarborgt. |
| --- | --- |

1.4.

2.   Inhoud van het Commissievoorstel

| 2.1. | In Verordening (EU) 2016/1628 zijn nieuwe emissiegrenswaarden vastgesteld (“fase V”), die zijn ontworpen om de emissies van luchtverontreinigende stoffen door motoren in niet voor de weg bestemde mobiele machines te verminderen, en wordt een aanloopperiode vastgesteld om deze overgang mogelijk te maken. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De COVID-19-pandemie heeft een ernstige verstoring van de toeleveringsketen met zich meegebracht, waardoor de fabrikanten van niet voor de weg bestemde mobiele machines niet kunnen voldoen aan een aantal termijnen die bij de verordening zijn opgelegd. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De bovengenoemde verordening is derhalve gewijzigd bij Verordening (EU) 2020/1040, die voorziet in het uitstellen van bepaalde termijnen waaraan fabrikanten ten gevolge van onvoorziene verstoring van de toeleveringsketen niet meer kunnen voldoen zonder ernstige economische schade op te lopen. De vervaardiging en het in de handel brengen van machines die zijn uitgerust met overgangsmotoren in de vermogensgroep tussen 56 kW en 130 kW of boven de 300 kW moesten tegen respectievelijk 30 juni 2020 en 31 december 2020 zijn afgerond, maar de betrokken termijnen voor de fabrikanten werden met twaalf maanden verlengd. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De verstoring van de toeleveringsketen en de vervaardiging houdt ten gevolge van de tweede en derde golf van COVID-19 evenwel aan en de fabrikanten zullen bijgevolg niet in staat zijn aan de termijnen voor 2021 voor machines die zijn uitgerust met overgangsmotoren in de vermogensgroep tussen 56 kW en 130 kW of boven de 300 kW te voldoen zonder ernstige economische schade op te lopen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Daarom moeten de termijnen worden verlengd, teneinde te voorkomen dat de overgangsmotoren (waarvan het aantal beperkt is) niet meer op tijd in de machines kunnen worden gemonteerd en derhalve moeten worden vernietigd. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Er zijn nog altijd verstoringen van de toeleveringsketen en de vervaardiging, maar deze verstoringen kunnen niet worden vergeleken met die in het voorjaar van 2020, en een verlenging van de termijn met zes maanden voor de vervaardiging van machines die uitgerust zijn met een dergelijke motor en een verlenging van de termijn met negen maanden voor het in de handel brengen, in plaats van met twaalf maanden voor beide gevallen zoals in 2020, is gerechtvaardigd. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ten slotte zal de voorgestelde verlenging ook gelden voor landbouw- of bosbouwvoertuigen die uitgerust zijn met overgangsmotoren, aangezien de bepalingen met betrekking tot niet voor de weg bestemde mobiele machines ook van toepassing zijn op deze voertuigen voor wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC herhaalt ervan overtuigd te zijn dat de schadelijke uitstoot van koolmonoxide, stikstofoxide, koolwaterstoffen en deeltjes door motoren van niet voor de weg bestemde mobiele machines absoluut moet worden teruggedrongen, wil men een bijdrage leveren aan de EU-doelstellingen op het gebied van luchtkwaliteit. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | In zijn advies over Verordening (EU) 2016/1628 beval het EESC aan om de nieuwe verordening onverwijld goed te keuren, wegens de ernstige bezorgdheid vanuit het oogpunt van de volksgezondheid in verband met de nanodeeltjes die bij verbrandingsprocessen vrijkomen en het hoge beschermingsniveau dat bereikt kan worden door de tenuitvoerlegging van de voorgestelde fase V voor motoren voor niet voor de weg bestemde mobiele machines. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC beseft echter terdege dat de COVID-19-crisis tot belangrijke verstoringen heeft geleid van de toeleveringsketen en de vervaardiging en dat deze verstoringen ten gevolge van de tweede en derde golf aanhouden, en dat fabrikanten derhalve niet in staat zullen zijn aan de termijnen voor 2021 te voldoen zonder ernstige economische schade op te lopen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC is er zich bovendien ten volle van bewust dat de crisis niet was of kon worden voorzien en we met hoogst uitzonderlijke omstandigheden worden geconfronteerd. Het erkent derhalve dat de COVID-19-pandemie voor het leeuwendeel van de Europese economische sectoren een groot probleem vormt. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC staat derhalve achter het voorstel om de termijn voor de vervaardiging van machines die uitgerust zijn met een overgangsmotor met zes maanden te verlengen en de termijn voor het in de handel brengen met negen maanden te verlengen, in plaats van met twaalf maanden voor beide gevallen zoals in 2020. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC is van mening dat het om een redelijke en evenredige maatregel gaat die de goede werking van de interne markt, het economische evenwicht van de betrokken partijen en een hoog niveau van volksgezondheid en milieubescherming waarborgt. |
| --- | --- |

3.6.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Verordening (EU) 2016/1628 van het Europees Parlement en de Raad van 14 september 2016 inzake voorschriften met betrekking tot emissiegrenswaarden voor verontreinigende gassen en deeltjes en typegoedkeuring voor in niet voor de weg bestemde mobiele machines gemonteerde interne verbrandingsmotoren, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1024/2012 en (EU) nr. 167/2013, en tot wijziging en intrekking van Richtlijn 97/68/EG (PB L 252 van 16.9.2016, blz. 53).

1

(2)  Verordening (EU) 2020/1040 van het Europees Parlement en de Raad van 15 juli 2020 tot wijziging van Verordening (EU) 2016/1628 wat de overgangsbepalingen ervan betreft met het oog op het aanpakken van de gevolgen van de COVID-19-crisis (PB L 231 van 17.7.2020, blz. 1).

2

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/41 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/41

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, de Europese Centrale Bank, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Het Europese economisch-financieel bestel: openheid, kracht en veerkracht stimuleren

(COM(2021) 32 final)

(2021/C 341/07)

| Rapporteur: | Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI |
| --- | --- |

Rapporteur:

Tomasz Andrzej WRÓBLEWSKI

| Raadpleging | Europese Commissie, 24.2.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 VWEU |
| Bevoegde afdeling | Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang |
| Goedkeuring door de afdeling | 25.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 158/1/2 |

Raadpleging

Europese Commissie, 24.2.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 VWEU

Bevoegde afdeling

Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang

Goedkeuring door de afdeling

25.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

158/1/2

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is ingenomen met de mededeling van de Commissie getiteld “Het Europese economisch-financieel bestel: openheid, kracht en veerkracht stimuleren”. De transformatie na de pandemie veroorzaakt een aanzienlijke verschuiving in het economische machtsevenwicht in de wereld. Daarom moet de EU snel handelen om de economische veerkracht van Europa te vergroten. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het Comité is het eens met de Commissie dat de internationale rol van de euro als belangrijk instrument voor de verbetering van de mondiale positie van Europa moet worden versterkt. Tegelijkertijd is het volgens het Comité voor de versterking van de gemeenschappelijke munt van essentieel belang dat ambitieuze economische doelstellingen worden vastgesteld, vooral gezien het tempo van de veranderingen in de wereldeconomie en de huidige positie van de EU op het gebied van innovatie, concurrentievermogen en een regelgevingsvriendelijke omgeving. Het Comité roept daarom op om in de mededeling meer nadruk te leggen op de redenen voor de verzwakking van de internationale rol van de euro, en om de Economische en Monetaire Unie te voltooien. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het Comité stelt vast dat in de mededeling geen rekening wordt gehouden met de groeiende positie van China, en beveelt aan de mededeling op dit punt aan te vullen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | De voltooiing van de bankenunie en van de kapitaalmarktenunie, waardoor spaargeld ook gemakkelijker naar investeringen kan vloeien, is van essentieel belang om de veerkracht van de EU te vergroten, zoals het EESC al in eerdere adviezen heeft aangegeven (1) (2) (3). Het Comité stemt in met alle acties die de Commissie voorstelt en pleit ervoor maatregelen te treffen ter ondersteuning van de structurele veranderingen op zowel EU- als nationaal niveau, zoals herziening van het kader voor economische governance om dit welvaartsgerichter en investeringsvriendelijker te maken (4). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | De kwaliteit van het regelgevingskader is van groot belang voor de ontwikkeling van innovatie. Er moet derhalve meer nadruk worden gelegd op evaluatie van de regelgeving, wat betreft het effect ervan op het concurrentievermogen van Europese bedrijven. Bovendien stelt het EESC dat in de mededeling de rol van universiteiten en onderzoeksinstellingen op het gebied van innovatieontwikkeling niet wordt erkend. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC staat volledig achter het voorstel om een digitale euro in te voeren en om door te gaan met de uitgifte van in euro luidende groene obligaties waarmee de internationale rol van de euro kan worden vergroot en de toonaangevende positie van de EU op het gebied van klimaatactie kan worden geconsolideerd. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC is het ermee eens dat de EU haar financiëlemarktinfrastructuren moet ontwikkelen om voor het verrichten van kritieke diensten (incl. dataverstrekking) niet afhankelijk te zijn van rechtsgebieden van derde landen. Tevens zal zij daardoor haar veerkracht vergroten. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het Comité staat achter de inspanningen van de Europese Commissie om instrumenten te ontwikkelen voor het bestrijden van de effecten van de onrechtmatige, extraterritoriale toepassing van eenzijdige maatregelen door een derde land op Europese marktdeelnemers. Volgens het Comité kunnen dergelijke instrumenten bijdragen aan een grotere onafhankelijkheid van de EU als mondiale speler. De Commissie moet ook nagaan hoe het hoofd kan worden geboden aan het feit dat de EU steeds afhankelijker is van buiten de EU gevestigde verstrekkers van financiële en niet-financiële gegevens. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Achtergrond

| 2.1. | Het onderwerp van dit advies is de mededeling van 19 januari 2021 getiteld “Het Europese economisch-financieel bestel: openheid, kracht en veerkracht stimuleren”. Deze mededeling vormt een integraal onderdeel van de strategie ter versterking van de open strategische autonomie van de EU (5). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | De centrale doelstelling van de open strategische autonomie van de EU is het veiligstellen en uitdiepen van de eengemaakte markt, die de basis vormt voor de euro en de openheid van de EU voor handel en investeringen met de rest van de wereld. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | In deze mededeling wordt uiteengezet hoe de EU haar open strategische autonomie op macro-economisch en financieel gebied kan versterken. Met de geschetste strategie wordt met name het volgende beoogd:






  — | het vergroten van het concurrentievermogen van de Europese economie door de internationale rol van de euro te versterken; |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

het vergroten van het concurrentievermogen van de Europese economie door de internationale rol van de euro te versterken;

| — | het vergroten van de veerkracht van de Europese economie tegen reële en externe schokken die worden veroorzaakt door derde landen of overmacht; |
| --- | --- |

—

het vergroten van de veerkracht van de Europese economie tegen reële en externe schokken die worden veroorzaakt door derde landen of overmacht;

| — | het genereren van nieuwe investeringen door het regelgevingsklimaat voor het bedrijfsleven te verbeteren en op die manier de economische en sociale gevolgen van de COVID-19-pandemie te helpen verlichten en bij te dragen aan de ontwikkeling van de Europese economie. |
| --- | --- |

—

het genereren van nieuwe investeringen door het regelgevingsklimaat voor het bedrijfsleven te verbeteren en op die manier de economische en sociale gevolgen van de COVID-19-pandemie te helpen verlichten en bij te dragen aan de ontwikkeling van de Europese economie.

| 2.4. | In overeenstemming met deze mededeling zal de Commissie werken aan het bevorderen van de internationale rol van de euro, het versterken van de financiëlemarktinfrastructuren in de EU, het verbeteren van de handhaving van EU-sancties en het vergroten van de veerkracht van de EU tegen de effecten van onrechtmatige, eenzijdige sancties door derde landen. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met de publicatie van deze mededeling, die regelgevingsvoorstellen en ondersteunende maatregelen voor het vergroten van het aandeel van de euro in de handel en het stimuleren van de veerkracht van het financiële bestel van de EU omvat. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | De eurozone bestaat al meer dan twintig jaar, groeit, breidt uit met nieuwe lidstaten (maar wacht nog op de toetreding van nieuwe landen) (6) en houdt de internationale reputatie van de euro hoog. Tegelijkertijd merkt het Comité op dat het aandeel van de euro in de deviezenreserves in 2019 is gedaald van 23 % tot 19 % — in de buurt van het historische dieptepunt (7) — en dat de eurozone volgens verscheidene befaamde economen, waaronder de Nobelprijswinnaars Joseph E. Stiglitz en Paul Krugman, nog steeds geen optimaal valutagebied is (8) in de zin van de door de grondlegger van de theorie, Robert Mundell, daaraan gegeven betekenis. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC wijst er ook op dat de rol van de snel groeiende Chinese economie, die steeds belangrijker wordt in de wereldeconomie, een bredere discussie verdient in het kader van de versterking van de economische veerkracht van de EU. In de afgelopen dertig jaar bedroeg de gemiddelde reële jaarlijkse groei van het bbp ongeveer 10 %, ten opzichte van ongeveer 2 % in de EU. Door de pandemie zullen de verschillen in bbp-groei waarschijnlijk nog groter worden: 4,4 % in de EU (-6,1 in 2020) en 8,4 % in China (2,3 % in 2020) (9). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Naarmate de Chinese economie groeit, wordt ook de rol van de Chinese munt in de internationale handel en clearing groter. In de officiële deviezenreserves had de US-dollar een aandeel van ongeveer 60,5 %, de euro 20,5 % en de Chinese renminbi 2,1 % (in het derde kwartaal van 2020). Het aandeel van de renminbi groeit echter snel, terwijl het aandeel van de euro is gedaald (10). China werkt ook hard aan zijn digitale munt (die al in meerdere steden wordt getest (11)) en laat daarbij de meeste andere landen achter zich (12). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Gezien het bovenstaande is het EESC bezorgd omdat de strategie geen actieplan omvat waarin rekening wordt gehouden met de groeiende economische positie van China, en beveelt het aan om de mededeling op dit punt aan te vullen. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het Comité steunt kernactie 1 — de bankenunie voltooien (13) en verdere vooruitgang boeken met de kapitaalmarktenunie (14) — als middel om de veerkracht van de EU te ondersteunen en de economische en monetaire unie te verdiepen. Het wijst er evenwel op dat “[d]e voltooiing van de EMU krachtige politieke wil, efficiënt bestuur en een beter gebruik van de beschikbare financiële middelen vereist” (15). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het Comité merkt op dat voor verdere structurele veranderingen om te komen tot een hechtere en samenhangende monetaire unie, politiek engagement vereist is, en stelt tegelijkertijd voor de mededeling aan te vullen met een reeks maatregelen die tastbare resultaten kunnen opleveren:






  — | het herzien van het kader voor economische governance om dit welvaartsgerichter en investeringsvriendelijker te maken (met name wat betreft overheidsschuld en begrotingstekorten) (16); |
| --- | --- | --- |

3.7.

—

het herzien van het kader voor economische governance om dit welvaartsgerichter en investeringsvriendelijker te maken (met name wat betreft overheidsschuld en begrotingstekorten) (16);

| — | het versterken van de eis dat de lidstaten hun nationaal beleid binnen het Europees Semester coördineren en de consistentie van het monetair, budgettair en structureel beleid vergroten (17), met name met het oog op sociale cohesie en reële convergentie; |
| --- | --- |

—

het versterken van de eis dat de lidstaten hun nationaal beleid binnen het Europees Semester coördineren en de consistentie van het monetair, budgettair en structureel beleid vergroten (17), met name met het oog op sociale cohesie en reële convergentie;

| — | het uitvoeren van een gedetailleerde, cyclische analyse van de reële convergentie tussen de EU-lidstaten, die samen met sociale cohesie van cruciaal belang is om de eengemaakte markt dynamischer te maken. De convergentie moet in het oog worden gehouden om te voorkomen dat de discrepanties groter worden, gezien het risico dat de huidige cyclus van massale door de staat gesteunde financiële reddingspakketten weer tot een splijting tussen noord en zuid zouden kunnen leiden, net als tijdens de eurozonecrisis (18). |
| --- | --- |

—

het uitvoeren van een gedetailleerde, cyclische analyse van de reële convergentie tussen de EU-lidstaten, die samen met sociale cohesie van cruciaal belang is om de eengemaakte markt dynamischer te maken. De convergentie moet in het oog worden gehouden om te voorkomen dat de discrepanties groter worden, gezien het risico dat de huidige cyclus van massale door de staat gesteunde financiële reddingspakketten weer tot een splijting tussen noord en zuid zouden kunnen leiden, net als tijdens de eurozonecrisis (18).

| 3.8. | Het Comité is het ermee eens dat het regelgevingskader van cruciaal belang is voor de ontwikkeling van innovatie, maar acht de in de mededeling voorgestelde acties ontoereikend. Tegelijkertijd stelt het EESC vast dat het aantal wereldwijd toonaangevende universiteiten in de EU, die een belangrijke rol vervullen bij het stimuleren van innovatie, als gevolg van de brexit is afgenomen; in de mondiale top 50 bezetten zij nog maar een handvol plaatsen (19). Universiteiten zijn van cruciaal belang voor het bevorderen van innovatie en duurzame veerkracht tegen verdere economische onrust. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | In het licht van het bovenstaande dringt het EESC erop aan dat de mededeling wordt aangevuld met maatregelen om:






  — | de regulering van de financiële markt flexibeler te maken en zo de financiële innovatie in Europa te stimuleren, met inbegrip van de MiFID II-richtlijnen en de BMR-regelingen wat de handel in grondstoffen betreft; |
| --- | --- | --- |

3.9.

—

de regulering van de financiële markt flexibeler te maken en zo de financiële innovatie in Europa te stimuleren, met inbegrip van de MiFID II-richtlijnen en de BMR-regelingen wat de handel in grondstoffen betreft;

| — | beperkingen die de ontwikkeling van nieuwe technologieën onevenredig belemmeren, te verminderen; |
| --- | --- |

—

beperkingen die de ontwikkeling van nieuwe technologieën onevenredig belemmeren, te verminderen;

| — | de O&O-uitgaven (met name de steun voor particuliere O&O-investeringen in de EU) te verhogen tot ongeveer 3 % van het bbp; |
| --- | --- |

—

de O&O-uitgaven (met name de steun voor particuliere O&O-investeringen in de EU) te verhogen tot ongeveer 3 % van het bbp;

| — | in de context van de digitale transformatie Europese slimme IT-specialisaties in kaart te brengen en verder te ondersteunen; |
| --- | --- |

—

in de context van de digitale transformatie Europese slimme IT-specialisaties in kaart te brengen en verder te ondersteunen;

| — | regionale innovatiehubs in de EU in kaart te brengen en deze rechtstreeks op EU-niveau te ondersteunen, en tegelijkertijd particuliere investeringen in innovatie te bevorderen, bijvoorbeeld door het aandeel van de vereiste particuliere cofinanciering te verhogen. |
| --- | --- |

—

regionale innovatiehubs in de EU in kaart te brengen en deze rechtstreeks op EU-niveau te ondersteunen, en tegelijkertijd particuliere investeringen in innovatie te bevorderen, bijvoorbeeld door het aandeel van de vereiste particuliere cofinanciering te verhogen.

4.   Specifieke opmerkingen

4.1.   Versterken van de internationale rol van de euro

| 4.1.1. | Volgens de mededeling leidt de toename van het belang van de euro in de internationale handel, investeringen en betalingen tot tal van voordelen, zoals een grotere monetaire autonomie, een betere doorwerking van het monetaire beleid, lagere transactiekosten en een afname van prijsschokken. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Het EESC staat achter de voortzetting van de uitgifte van in euro luidende obligaties. Het heeft weliswaar begrip voor de voordelen van deze maatregelen, maar dringt erop aan dat de groeistrategie van de euro wordt gebaseerd op versterking en uitbreiding van de economische zone van de euro, naast de uitgifte van gemeenschappelijke schuld (20). Door de COVID-19-crisis “[zal] de EU [...] tegen 2026 bijna 1 biljoen EUR aan nieuwe schuld uitgeven” (21). En “een hoge overheidsschuld als percentage van het bbp [kan] de veerkracht aantasten” (22). Om deze problemen het hoofd te bieden, moet het Europese financiële bestel “veerkrachtiger worden door de bankenunie en de kapitaalmarktenunie te voltooien” (23). Het EESC beveelt aan de sterke positie die de euro vóór de financiële crisis van 2008-2009 had met betrekking tot vastrentende effecten, te herstellen (24). |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Het Comité dringt er daarom op aan dat een deel van de bevoegdheden van de nationale financiële toezichthouders wordt overgeheveld naar het EU-niveau, waarbij een gemeenschappelijk regelgevingskader wordt opgezet voor de totstandbrenging van de bankenunie en de kapitaalmarktenunie (25). Volgens het EESC moet het kapitaalverkeer binnen de EU volledig vrij worden, zodat uiteindelijk elke burger of elke kleine of middelgrote onderneming kan profiteren van de financiële diensten van elke financiële instelling die onder gezamenlijk financieel toezicht van de EU staat (26). Elke nieuwe verordening die verband houdt met de opbouw van de kapitaalmarktenunie moet worden onderworpen aan tests (27) om na te gaan of wordt voldaan aan criteria zoals meer concurrentievermogen en innovatie (vooral m.b.t. de digitale transitie), bijdrage aan de groene transitie en stabiliteit van de financiële markten. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Daarnaast moeten maatregelen worden getroffen om de aanwezigheid van de euro in de reserves van de centrale bank van verschillende landen te versterken door middel van swapovereenkomsten, en om de sluiting van grote internationale contracten voor Europese bedrijven (die buiten de EU worden uitgevoerd) te ondersteunen door deze in euro te verrekenen. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Om de rol van de euro in de wereldeconomie te versterken, moet het concurrentievermogen van de goederen en diensten van de EU worden vergroot. Daartoe zijn investeringen nodig in onderwijs en in onderzoek en ontwikkeling. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Kernactie 6 bepaalt dat de Commissie en de ECB een breed scala aan beleidsmatige, juridische en technische kwesties zullen bezien die zich aandienen bij een eventuele invoering van een digitale euro. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Het Comité steunt het idee van een digitale euro. Volgens het EESC moet de digitale euro echter niet alleen via de ECB worden ingevoerd, maar ook via de centrale banken van het Eurosysteem (28) (en eventuele toezichthoudende instanties) (29). |
| --- | --- |

4.1.7.

| 4.1.8. | In dit nieuwe afwikkelingssysteem moet rekening worden gehouden met de wettelijke privacyvoorschriften (met name de vijfde antiwitwasrichtlijn). Een goed ontworpen digitale euro zou het gebruik van de euro buiten de eurozone kunnen ondersteunen en de rol van de Amerikaanse dollar (en in de toekomst ook die van de digitale yuan) kunnen verzwakken, vooral bij internationale en retailtransacties (30). |
| --- | --- |

4.1.8.

| 4.1.9. | De EU neemt een leidende positie in op de wereldwijde markt voor groene obligaties. In 2019 luidde bijna de helft van de uitgiften van groene obligaties in euro (31) en ook onder niet-ingezetenen van de eurozone is de uitgifte sterk (32). Het EESC is ingenomen met het voorstel om nieuwe “groene” financiële instrumenten (33) ter ondersteuning van de European Green Deal in te voeren (34). Het zal de EU in staat stellen haar rol als wereldleider op het gebied van klimaatactie te handhaven en uit te bouwen (35). |
| --- | --- |

4.1.9.

4.2.   Financiëlemarktinfrastructuren in de EU en aanbieders van kritieke diensten daarvoor veerkrachtiger maken

| 4.2.1. | In de mededeling wordt benadrukt dat het van belang is dat de EU haar financiëlemarktinfrastructuren ontwikkelt en de veerkracht ervan vergroot, zodat zij voor het verrichten van die kritieke diensten niet afhankelijk is van rechtsgebieden van derde landen. De Commissie moet ook nagaan hoe kan worden voorkomen dat de EU afhankelijk wordt van buiten de EU gevestigde verstrekkers van financiële en niet-financiële gegevens. Het nieuwe digitale, op de euro gebaseerde afwikkelingssysteem zou kunnen worden gebruikt voor het ondersteunen van de handel met partners aan wie derde landen eenzijdige sancties hebben opgelegd, en door het gebruik ervan door landen en personen die onder sancties vallen, te blokkeren (door informatie te putten uit de database van het Sanctions Information Exchange Repository). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Het EESC herinnert ook aan de ervaring van het begin van de COVID-19-pandemie, toen de toegenomen belangstelling voor de dollar en de ontwrichting van de repomarkt in de VS het voor niet in de VS gevestigde financiële instellingen moeilijker maakten hun transacties in dollars te herfinancieren. Ook kan worden overwogen het Europees stabiliteitsmechanisme (ESM) te gebruiken als een pool van liquiditeiten in euro, die ook toegankelijk zou zijn voor grote financiële instellingen. We hebben een duidelijke routekaart nodig voor de aanpassingen van het ESM en de ontwikkeling van de kapitaalmarktenunie. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Het EESC stemt in beginsel in met de stappen die moeten leiden tot een grotere open strategische autonomie van de EU, ook wat betreft het stimuleren van de veerkracht van de financiëlemarktinfrastructuren van de EU. Anderzijds wijst het Comité erop dat dergelijke maatregelen onder bepaalde omstandigheden tot ongewenste politieke effecten kunnen leiden. |
| --- | --- |

4.2.3.

4.3.   De uitvoering en handhaving van EU-sancties aanscherpen

| 4.3.1. | Om de doeltreffendheid van EU-sancties te vergroten, moet ervoor worden gezorgd dat zij op uniforme wijze worden uitgevoerd en gehandhaafd. Dochterondernemingen van bedrijven van buiten de EU profiteren van mazen in de wetgeving om verboden te omzeilen, hetgeen leidt tot verstoringen op de eengemaakte markt. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Het EESC is ingenomen met de voorstellen die erop gericht zijn de EU beter in staat te stellen om sancties uniform toe te passen en met één stem te spreken. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Het Comité staat ook achter de inspanningen van de Europese Commissie om instrumenten te ontwikkelen voor het bestrijden van de effecten van de onrechtmatige, extraterritoriale toepassing van eenzijdige maatregelen door een derde land op Europese marktdeelnemers. Het EESC onderstreept echter dat er mechanismen moeten worden ontwikkeld om ervoor te zorgen dat alle lidstaten het eens worden over het voorwerp van de sancties zelf. Volgens het Comité kunnen dergelijke instrumenten bijdragen aan een grotere onafhankelijkheid van de EU als mondiale speler en de eengemaakte markt beschermen tegen schokken. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Tegelijkertijd moet worden opgemerkt dat de financiële markt in de EU sinds de financiële crisis van 2008-2009 strikte discipline is opgelegd, met administratieve verplichtingen voor degenen die van de eengemaakte markt willen profiteren. Het is belangrijk dat bij de toepassing van deze regelgeving de nodige flexibiliteit wordt betracht om een evenwichtige verhouding tussen kosten en baten te waarborgen, de effecten van nieuwe regelgeving op Europese financiële ondernemingen te beoordelen (36) en de regeldruk ook aan te passen aan de omvang van deze entiteiten (grote pan-Europese banken, financiële instellingen en startende ondernemingen in de sector financiële technologie) (37). |
| --- | --- |

4.3.4.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Advies van het EESC over een Europees depositoverzekeringsstelsel (PB C 177 van 18.5.2016, blz. 21).

1

(2)  Advies van het EESC over het pakket inzake de economische en monetaire unie (PB C 262 van 25.7.2018, blz. 28).

2

(3)  Advies van het EESC over een kapitaalmarktenunie ten dienste van mensen en ondernemingen — Een nieuw actieplan (PB C 155 van 30.4.2021, blz. 20).

3

(4)  Advies van het EESC over de evaluatie van de economische governance 2020 (PB C 429 van 11.12.2020, blz. 227).

4

(5)  COM(2021) 32 final.

5

(6)  COM(2018) 796 final, blz. 2.

6

(7)  The international role of the euro, Europese Centrale Bank, juni 2020.

7

The international role of the euro

(8)  Can the European Project be saved?, keynotelezing van Paul Krugman, 23rd International Conference of Europeanists, Philadelphia, 14-16 april, 2016.

8

Can the European Project be saved?

(9)  Zie World Economic Outlook database, april 2021, Internationaal Monetair Fonds.

9

(10)  Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves (COFER), International Financial Statistics (IFS), Internationaal Monetair Fonds; https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175

10

Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves (COFER)

(11)  Zie China Launches Digital Renminbi Trials in 11 Cities, Stages Seven Digital Renminbi Lotteries in Year Following Start of Testing, China Banking News, 19 april 2021.

11

China Launches Digital Renminbi Trials in 11 Cities, Stages Seven Digital Renminbi Lotteries in Year Following Start of Testing

(12)  PwC CBDC global index, april 2021; https://www.pwc.com/gx/en/industries/financial-services/assets/pwc-cbdc-global-index-1st-edition-april-2021.pdf

12

(13)  Advies van het EESC over een sterkere internationale rol van de euro (PB C 282 van 20.8.2019, blz. 27).

13

(14)  Advies van het EESC over een kapitaalmarktenunie ten dienste van mensen en ondernemingen — Een nieuw actieplan (PB C 155 van 30.4.2021, blz. 20).

14

(15)  Advies van het EESC over het pakket inzake de economische en monetaire unie (PB C 262 van 25.7.2018, blz. 28).

15

(16)  Advies van het EESC over het economisch beleid van de eurozone 2021 (PB C 123 van 9.4.2021, blz. 12).

16

(17)  COM(2020) 746 final.

17

(18)  Eurofound (2020), Upward convergence in the EU: Definition, measurement and trends, Publicatiebureau van de Europese Unie, Luxembourg, blz. 9.

18

(19)  Zes volgens de Times Higher Education en slechts één volgens de QS World University Rankings.

19

(20)  EU faces barriers to boosting single currency’s global status, Financial Times, 19 januari 2021.

20

EU faces barriers to boosting single currency’s global status

(21)  COM(2021) 32 final, blz. 8.

21

(22)  Advies van het EESC over een veerkrachtigere en duurzamere Europese economie (PB C 353 van 18.10.2019, blz. 23).

22

(23)  Zie de toelichting van Commissaris Gentiloni op de persconferentie van de Eurogroep, 15 februari 2021, Brussel.

23

(24)  Zie “Fixed income market liquidity”, Committee on the Global Financial System Papers, No 55, Bank of International Settlements, januari 2016, blz. 18.

24

Committee on the Global Financial System Papers

(25)  COM(2020) 590 final en COM(2020) 746 final, blz. 8.

25

(26)  Advies van het EESC over een kapitaalmarktenunie ten dienste van mensen en ondernemingen — Een nieuw actieplan (PB C 155 van 30.4.2021, blz. 20).

26

(27)  Advies van het EESC over een kapitaalmarktenunie ten dienste van mensen en ondernemingen — Een nieuw actieplan (PB C 155 van 30.4.2021, blz. 20), punt 1.16.

27

(28)  Zie Report on a digital euro, Europese Centrale Bank, oktober 2020, blz. 7-8.

28

Report on a digital euro

(29)  Zie Report on a digital euro, Europese Centrale Bank, oktober 2020, blz. 36-40.

29

Report on a digital euro

(30)  EU faces barriers to boosting single currency’s global status, Financial Times, 19 januari 2021.

30

EU faces barriers to boosting single currency’s global status

(31)  Zie The role of the euro in global green bond markets, Box 1, 19th annual review of the international role of the euro, ECB, juni 2020.

31

The role of the euro in global green bond markets

(32)  Zie Unleashing the euro’s untapped potential at global level, toespraak van F. Panetta, lid van de directie van de ECB.

32

Unleashing the euro’s untapped potential at global level

(33)  Zie “Voornaamste resultaten — Videoconferentie van de Eurogroep”, 15 februari 2021.

33

(34)  COM(2019) 640 final.

34

(35)  Remarks by Paschal Donohoe following the Eurogroup video conference of 15 February 2021.

35

(36)  Advies van het EESC over een kapitaalmarktenunie ten dienste van mensen en ondernemingen — Een nieuw actieplan (PB C 155 van 30.4.2021, blz. 20).

36

(37)  Advies van het EESC over een EU-strategie voor het digitale geldwezen (PB C 155 van 30.4.2021, blz. 27).

37

---

BIJLAGE

Figuur 1

Vergelijking van de gemiddelde reële groei van het bbp

(*) Ramingen beginnen vanaf 2019.

Bron: Eigen berekeningen gebaseerd op: World Economic Outlook Database, Internationaal Monetair Fonds, oktober 2020.

Figuur 2

Aandeel van de dollar, de euro en de renminbi in de officiële deviezenreserves (in %)

Image 2

Bron: Internationaal Monetair Fonds, data.imf.org

Figuur 3

Aandeel van de VS, de EU en China in het wereldwijde bbp (KKP, in %)

Image 3

Bron: World Economic Outlook Database, IMF, oktober 2020.

Figuur 4

Aandeel van de VS, de EU en China in de wereldwijde uitvoer (in %)

Image 4

Bron: Unctad.

Figuur 5

Binnenlandse bruto-uitgaven aan O&O, 2008-2018 (% van het bbp)

Image 5

Bron: Eurostat.

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/50 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/50

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Strategie ter versterking van de toepassing van het Handvest van de Grondrechten in de EU

(COM(2020)711 final)

(2021/C 341/08)

| Rapporteur: | Cristian PÎRVULESCU |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Christian BÄUMLER |

Rapporteur:

Cristian PÎRVULESCU

Corapporteur:

Christian BÄUMLER

| Raadpleging | Europese Commissie, 24.2.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 VWEU |
| Besluit van het bureau | 26.1.2021 |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 26.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 10.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 201/2/7 |

Raadpleging

Europese Commissie, 24.2.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 VWEU

Besluit van het bureau

26.1.2021

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

26.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

10.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

201/2/7

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Comité is ingenomen met de nieuwe strategie die de Commissie heeft ontwikkeld. Het voorstel bevat duidelijke verbintenissen en legt grote nadruk op toepassings- en uitvoeringskwesties. Het Comité heeft hier voortdurend voor gepleit, onder meer in zijn advies over de eerste strategie, die in 2011 is goedgekeurd (1). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Sindsdien hebben grote sociale, economische en politieke ontwikkelingen de bescherming van de grondrechten ingewikkelder gemaakt en nieuwe uitdagingen voor de huidige kaders met zich meegebracht, waaronder voor de toepassing van het Handvest van de grondrechten. De huidige pandemie heeft geleid tot een aanzienlijke toename van risico’s voor de gezondheid, de veiligheid en het welzijn van miljoenen mensen in heel Europa. Op mondiaal niveau, waar de EU een belangrijke verantwoordelijkheid heeft om op te treden, ziet de situatie er nog slechter uit. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | In die context moeten de EU-instellingen en lidstaten met een duidelijke visie en meer daadkracht optreden teneinde de grondrechten te ondersteunen. Hoewel de toepassing van het Handvest beperkt is tot begeleiding van het EU-recht, wordt het actieterrein met het toenemende aantal verordeningen en de horizontale integratie van beleidsterreinen steeds groter. Die ontwikkeling zal waarschijnlijk meerdere gevolgen hebben voor het maatschappelijk middenveld, lokale gemeenschappen, sociale partners en bedrijven. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Tien jaar nadat de uitvoering van het Handvest van start is gegaan, zijn Europeanen helaas nog weinig bekend met het bestaan of de rol ervan. Ook maatschappelijke organisaties, nationale mensenrechteninstellingen en mensenrechtenverdedigers hebben er in beperkte mate gebruik van gemaakt. We kunnen niet nog eens tien jaar wachten om de rechten in het Handvest te verwezenlijken voor het grote publiek, het maatschappelijk middenveld en de openbare instellingen. We hopen dat de Europese Commissie de burgers, de media, het maatschappelijk middenveld, de sociale partners en diverse andere organen actiever zal informeren over het Handvest, de relevantie en de gevolgen ervan en de bijbehorende instrumenten. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Alle EU-instellingen moeten standvastig zijn en krachtige steun verlenen aan alle maatschappelijke organisaties, mensenrechtenactivisten en journalisten die te maken hebben met fysieke en verbale aanvallen, intimidatie en pesterijen, waaronder misbruikende rechtszaken, geweld en haatzaaiende uitlatingen, zowel online als offline. Er moet een einde komen aan de lastercampagnes die de geloofwaardigheid en de legitimiteit van het maatschappelijk middenveld aantasten en er moeten maatregelen worden genomen tegen de regeringen van de lidstaten die zich hiermee inlaten. Handhaving van de huidige regels moet een prioriteit zijn. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | De algehele capaciteit van maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers om binnen het kader van het Handvest te werken, moet aanzienlijk worden versterkt door middel van een pakket dat bestaat uit opleiding en kennisoverdracht, organisatorische ondersteuning, stabiele en voorspelbare financiering en bescherming tegen aanvallen en negatieve campagnes. Het Comité is bereid in dat verband te helpen bij de ontwikkeling van een alomvattender en gedetailleerder plan, met name via zijn groep Grondrechten en de rechtsstaat. Een dergelijke inspanning moet deel uitmaken van een alomvattende Europese strategie voor het maatschappelijk middenveld, die volgens het EESC zowel dringend als noodzakelijk is (2). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het Comité is ingenomen met de alomvattende aanpak van de Commissie ter bevordering en bescherming van de grondwaarden waarop de EU gebaseerd is, en met de complementariteit tussen die strategie, het actieplan voor Europese democratie en het eerste verslag over de rechtsstaat Het EESC stelt eveneens voor om het EU-actieplan tegen racisme alsmede de Europese strategie inzake handicaps en de strategie voor lhbtiq’ers in het alomvattende planningsproces op te nemen. De uitdagingen die deze plannen en strategieën beogen aan te pakken, zijn vaak dezelfde. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC herhaalt zijn opmerkingen over de economische aspecten van de rechtsstaat en de grondrechten. Als er geen einde wordt gemaakt aan de bedreigingen voor de rechtsstaat en de algehele aantasting van de grondrechten, dan zal dat waarschijnlijk zijn weerslag hebben op het wederzijdse vertrouwen als pijler van de interne markt en daarmee op de economische groei in de EU (3). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het Comité wijst erop dat het Handvest van de grondrechten eveneens sociale rechten omvat. De uitvoering daarvan is van groot belang voor het leven van mensen. De sociale partners moeten bij de bescherming ervan worden betrokken, op Europees en nationaal niveau. De sociale dialoog moet worden versterkt en opnieuw worden toegespitst op de in het Handvest vastgelegde grondrechten. Zoals het Comité al in zijn advies van 2011 over de strategie heeft bepleit, moet meer nadruk worden gelegd op Titel III (Gelijkheid) en Titel IV (Solidariteit) aangezien die van cruciaal belang zijn voor de EU als een democratische, op waarden gebaseerde Unie die haar sociale model en verbintenissen serieus neemt. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het Comité is verheugd dat in de strategie de overkoepelende aard van het Handvest wordt benadrukt en dat zij een aanvulling vormt op gerichte inspanningen om de rechten en waarden van de EU tastbaarder te maken, zoals de rechten van slachtoffers en toegang tot de rechter, gelijkheid en inclusie, antiracisme en pluralisme, sociale rechten en inclusief onderwijs en opleiding, economische rechten, rechten van EU- en niet-EU-burgers en de rechten van het kind. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de gevolgen van COVID-19 voor de rechten, het welzijn en de intellectuele en emotionele ontwikkeling van kinderen. Het EESC wijst tevens op het belang van de artikelen van het Handvest op economisch gebied, zoals de vrijheid van ondernemerschap, het recht op eigendom en de artikelen die verband houden met adequate rechtsregels. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het Comité steunt onvoorwaardelijk de inzet van de EU voor de bevordering en bescherming van de mensenrechten en de waarden in de wereld. Dat handelsovereenkomsten en de mogelijke gevolgen ervan voor de grondrechten onder de aandacht worden gebracht, is volledig gerechtvaardigd. Het Comité vestigt er tevens de aandacht op, zoals het in tal van adviezen heeft gedaan, dat het migratie- en asielbeleid een belangrijke testcase is voor de inzet van de EU voor de bescherming van de grondrechten. Er moet actiever steun worden verleend aan mensenrechtenverdedigers in de hele wereld. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Zoals in het voorstel wordt aangegeven, spelen nationale en lokale besturen, parlementen van de lidstaten en rechtshandhavingsinstanties een centrale rol in de bevordering en bescherming van de rechten van het Handvest. Het is niet duidelijk hoe de samenwerking zou verschillen van die in het laatste decennium van de uitvoering van de oorspronkelijke strategie. Een belangrijke doelstelling van deze strategie moet erin bestaan te bepalen welke mix van stimulansen en instrumenten nationale en lokale instellingen motiveren om zich meer in te zetten voor en proactiever op te treden ten aanzien van de bescherming van de grondrechten. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het Comité hoopt dat er een substantiële verbetering komt in alle belangrijke dimensies van de strategie: preventie, bevordering, uitvoering en handhaving. Zonder de andere te veronachtzamen zou meer aandacht moeten worden besteed aan handhaving. Een correcte toepassing van het Handvest is van essentieel belang voor het behoud van een functionele, op waarden gebaseerde Unie. De toepassing van het Handvest is tevens verplicht. De Commissie moet dienovereenkomstig handelen en agressiever inbreukprocedures inleiden wanneer rechten niet worden geëerbiedigd. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het Comité staat volledig achter de aanwijzing van steunpunten voor het Handvest door de lidstaten en stelt voor die onder te brengen binnen de regering of de vakministeries die bij het wetgevingsproces betrokken zijn, bijvoorbeeld de ministeries van Justitie. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Gezien de grote impact van de COVID-19-pandemie op de samenleving dringt het Comité er bij de Commissie op aan om zich in het verslag voor 2022 te richten op de gevolgen ervan voor de grondrechten, met name die in verband met het sociaal-economisch welzijn, en aldus met klem te benadrukken dat sociale rechten grondrechten zijn. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de rechten, de waardigheid en het welzijn van ouderen en van mensen met een handicap die door de COVID-19-pandemie geïsoleerd zijn geraakt in zorginstellingen. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Het Comité stelt voor dat elk fonds (dat wordt ondersteund door de financiering van de verordening gemeenschappelijke bepalingen [GB-verordening]) wordt gecontroleerd door toezichtcomités die onafhankelijke maatschappelijke organisaties, nationale mensenrechteninstellingen en mensenrechtenverdedigers omvatten. Al die civiele actoren moeten inspraak krijgen in de wijze waarop de middelen worden toegewezen en beheerd. Het EESC verzoekt de Commissie rekening te houden met de aanbevelingen uit zijn resolutie “Betrekken van maatschappelijke organisaties bij de nationale plannen voor herstel en veerkracht — Wat werkt en wat niet?”, die in februari 2021 is gepubliceerd. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Het Comité verzoekt de Commissie om financieringsmogelijkheden vast te stellen en operationeel te maken voor maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers die eerstelijnswerk verrichten in gemarginaliseerde en kwetsbare gemeenschappen. Het Comité moedigt de lidstaten aan om financieringsprogramma’s op te zetten voor maatschappelijke organisaties en gemeenschapsgroepen die de mensenrechten verdedigen. De programma’s moeten dusdanig worden vormgegeven dat de autonomie en onafhankelijkheid van de gefinancierde entiteiten wordt beschermd. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Het Comité stelt voor een responsief, snel en doeltreffend mechanisme op te zetten voor het vaststellen en rapporteren van fysieke en verbale aanvallen, intimidatie en pesterijen, waaronder misbruikende rechtszaken, geweld en haatzaaiende uitlatingen — online en offline — tegen maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers. NHRI’s (nationale mensenrechteninstellingen) en nationale sociaal-economische raden moeten in dat mechanisme worden opgenomen. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Om de coördinatie te vergemakkelijken stelt het Comité voor dat de lidstaten nationale grondrechtenfora oprichten waarin alle betrokken entiteiten kunnen samenwerken: nationale mensenrechteninstellingen, nationale gelijkheidsorganen, ombudsmannen/-vrouwen, de nieuwe steunpunten voor het Handvest en andere overheidsorganen. De fora moeten maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers omvatten. Het Bureau voor de grondrechten kan helpen bij de oprichting van die fora. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Het Comité stelt voor dat de Commissie een speciaal hulpprogramma opzet teneinde de institutionele capaciteit van alle nationale mensenrechteninstellingen op te voeren en uniformer te maken (oprichting, erkenning en maatregelen om de naleving te waarborgen). In dat verband zou zij ook een specifieke leidraad voor de lidstaten moeten ontwikkelen. Net als bij andere instrumenten en programma’s beveelt het EESC aan om beter en uitgebreider gebruik te maken van de opmerkelijke expertise van het Bureau voor de grondrechten. Dit Bureau houdt zich uitvoerig bezig met belangrijke ontwikkelingen op het gebied van de grondrechten en het EESC moedigt het Bureau aan om de bescherming van sociale rechten daarbij nauwlettend in het oog te houden. Het Bureau moet ook zichtbaarder en toegankelijker worden voor het grote publiek en maatschappelijke groeperingen en organisaties. |
| --- | --- |

1.20.

| 1.21. | Het Comité stelt voor dat de Commissie speciale raadplegingsevenementen organiseert en verslag uitbrengt over specifieke titels en artikelen, die openstaan voor bijdragen en inzichten van nationale mensenrechteninstellingen, maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers. Dergelijke bijeenkomsten, waarbij vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld moeten worden betrokken, zouden regelmatig georganiseerd moeten worden en het EESC is meer dan bereid om daarbij nauw samen te werken met de Commissie. |
| --- | --- |

1.21.

| 1.22. | Het Comité kijkt uit naar de werkzaamheden van de Commissie met betrekking tot een bewustmakingscampagne. Gezien het belang en de urgentie van deze maatregel zou het nuttig zijn geweest om in deze strategie de doelstellingen, het tijdschema, de doelgroepen, de instrumenten, de partners en de voorgestelde begroting voor de campagne nader te specificeren. Het EESC moedigt de Europese Commissie aan om in het kader van haar Conferentie over de toekomst van Europa met het Handvest verband houdende activiteiten te organiseren, en om grondrechtenkwesties dichter bij de burger te brengen en op de publieke agenda te zetten. |
| --- | --- |

1.22.

| 1.23. | Er is meer onderzoek en overleg nodig om tot een beter begrip van de toepassing van het Handvest te komen op basis van risico’s en kwetsbaarheden, die zich vaker voordoen in bepaalde sociale groepen en regionale gemeenschappen. |
| --- | --- |

1.23.

2.   Algemene opmerkingen

2.1.   Achtergrond van het advies

| 2.1.1. | Het Handvest is van toepassing op alle maatregelen van de EU-instellingen. In de strategie van de Europese Commissie van 2010 voor een doeltreffende uitvoering van het Handvest van de grondrechten door de Europese Unie werd benadrukt hoe belangrijk het is dat de EU het goede voorbeeld geeft; er werd in uiteengezet hoe de Commissie ervoor zou zorgen dat zij het Handvest ten volle naleeft. Het Handvest is eveneens van toepassing op de lidstaten wanneer zij het recht van de EU uitvoeren. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | Het Handvest heeft geleid tot nieuwe EU-wetgeving, die bepaalde cruciale rechten rechtstreeks beschermt en bevordert. Enkele belangrijke voorbeelden zijn de nieuwe regels inzake gegevensbescherming, gendergelijkheid, de bescherming van klokkenluiders, het recht op een eerlijk proces en op verdediging, en misdaadslachtoffers. De jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU die het Handvest inroept is aanzienlijk ontwikkeld in een breed scala aan beleidsgebieden. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | Het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten is uitgegroeid tot een vertrouwde EU-instelling die vergelijkbare gegevens en analyse over grondrechten verstrekt ter ondersteuning van het werk van de EU-instellingen en de lidstaten. Ook het aantal onafhankelijke nationale mensenrechteninstellingen en -organen is in de EU aanzienlijk toegenomen. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Drie lidstaten hebben echter geen nationale mensenrechteninstelling (Tsjechië, Italië en Malta (4)), twee lidstaten hebben geen erkende mensenrechteninstelling (Estland (erkenning gepland voor eind 2020) en Roemenië), en zes hebben geen nationale mensenrechteninstelling die voldoet aan de Beginselen van Parijs van de Verenigde Naties voor het verkrijgen van de A-status (Oostenrijk, België, Cyprus, Slowakije, Slovenië en Zweden). |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.1.5. | Uit een recente Eurobarometer over de bekendheid van het Handvest blijkt dat slechts 42 % van de respondenten van het Handvest heeft gehoord en dat maar 12 % echt weet wat het is. Zes van de tien respondenten willen meer weten over hun rechten en tot wie zij zich kunnen richten als hun rechten op grond van het Handvest worden geschonden (5). |
| --- | --- |

2.1.5.

| 2.1.6. | Het EESC zet zich reeds lang in voor de ondersteuning van mensenrechten en mensenrechtenverdedigers. Het Comité maakt integraal deel uit van de grondrechtencultuur en -kaders, aangezien het betrokken is bij diverse structuren en activiteiten, uiting geeft aan de bezorgdheid van burgers, het maatschappelijk middenveld en de sociale partners, en beleids- en regelgevingsvoorstellen formuleert met een op rechten gebaseerde visie. Om zijn inspanningen te versterken heeft het EESC een eigen groep Grondrechten en de rechtsstaat in het leven geroepen ter ondersteuning van zijn visie en verantwoordelijkheid. |
| --- | --- |

2.1.6.

2.2.   De effectieve toepassing van het Handvest door de lidstaten verzekeren

| 2.2.1. | Het Comité staat volledig achter het voorstel van de Commissie om de lidstaten te verzoeken steunpunten voor het Handvest aan te wijzen. Hun rol, die erin bestaat de stroom van informatie en beste praktijken in verband met het Handvest te vergemakkelijken en de inspanningen voor capaciteitsopbouw in het betrokken land te coördineren, is van cruciaal belang om vooruitgang te boeken bij de agenda inzake de grondrechten. Idealiter zouden zij moeten worden ondergebracht binnen de regering of de vakministeries die bij het wetgevingsproces betrokken zijn, bijvoorbeeld de ministeries van Justitie. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | De nieuwe aanpak die is aangenomen bij de opstelling van het jaarverslag over de toepassing van het Handvest in de EU, namelijk een nadere beschouwing van de toepassing van het Handvest in de lidstaten, is relevant. Het Comité is tevens ingenomen met de aandacht voor de grondrechten in het digitale tijdperk in het nieuwe Handvest-verslag voor 2021. Gezien de grote impact van de COVID-19-pandemie op de samenleving dringt het Comité er bij de Commissie op aan om zich in het verslag voor 2022 te richten op de gevolgen ervan voor de grondrechten, met name die in verband met het sociaal-economisch welzijn. Een ander aspect dat aandacht vergt, is dat regeringen in de EU zijn overgeschakeld op een noodaanpak en dit soms ten koste is gegaan van parlementair toezicht en democratische controlemechanismen. Het EESC is van mening dat de maatregelen ter bestrijding van de pandemie tijdelijk en proportioneel moeten zijn en de democratie geenszins mogen aantasten. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Het Comité dringt er bij de Commissie op aan om, in voorkomend geval en wanneer er sprake is van een inbreuk op het EU-recht, krachtdadiger inbreukprocedures in te leiden. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Het Comité is ingenomen met het voorstel van de Commissie dat er voor alle programma’s die worden ondersteund door de EU-financiering die onder de GB-verordening valt (“financiering van de GB-verordening”) effectieve mechanismen moeten worden ingesteld om hun naleving van het Handvest te verzekeren, van het begin tot de uitvoering ervan. Het Comité stelt voor dat elk fonds wordt gecontroleerd door toezichtcomités die maatschappelijke organisaties, nationale mensenrechteninstellingen en mensenrechtenverdedigers omvatten. Dat zou de kenniskloof bij de uitvoeringsorganen van de GB met betrekking tot de grondrechten helpen dichten en de capaciteit van de grondrechtenorganisaties om een daadwerkelijke invloed op het niveau van de burgers te hebben, aanzienlijk vergroten. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Het Comité dringt er bij de Commissie op aan om nauwlettend in het oog te houden in hoeverre EU-middelen worden gebruikt in overeenstemming met het Handvest en dringt erop aan dat passende en gerechtvaardigde maatregelen worden genomen, zoals het mogelijk onderbreken of schorsen van de EU-financiering, of financiële correcties worden doorgevoerd als onregelmatige uitgaven niet door de lidstaten zijn gecorrigeerd. Voorts moedigt het Comité de Commissie aan om de controles op de naleving van het Handvest bij belangrijke begrotingstoewijzingen in een eerder stadium uit te voeren. |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | De in het voorstel genoemde doelstelling, namelijk het bevorderen van een ondersteunende, veilige omgeving voor maatschappelijke organisaties en rechtenverdedigers in hun landen, mede op lokaal niveau, is noodzakelijk. Er wordt echter niet duidelijk aangegeven hoe deze doelstelling bereikt moet worden. Het Comité verzoekt de Commissie om financieringsmogelijkheden vast te stellen en operationeel te maken voor maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers die eerstelijnswerk verrichten in gemarginaliseerde en kwetsbare gemeenschappen. |
| --- | --- |

2.2.6.

| 2.2.7. | Het Comité stelt voor een responsief, snel en doeltreffend mechanisme op te zetten voor het vaststellen en rapporteren van fysieke en verbale aanvallen, intimidatie en pesterijen, waaronder misbruikende rechtszaken, geweld en haatzaaiende uitlatingen — online en offline — tegen maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers. NHRI’s en nationale sociaal-economische raden moeten in dat mechanisme worden opgenomen. Het EESC is tevens bereid om bij te dragen aan het opzetten van het mechanisme en om samen met andere EU-instellingen te werken aan een doeltreffende bescherming van en rechtsmiddelen voor de betrokken organisaties en personen. |
| --- | --- |

2.2.7.

| 2.2.8. | Het is meer dan bemoedigend te constateren dat de Commissie zich inzet om de inspanningen voor de democratie, de rechtsstaat en de bescherming van de grondrechten op elkaar af te stemmen (6). Het Comité is van mening dat dezelfde coördinatiebeginselen op nationaal niveau moeten worden overgenomen. De verschillende openbare en niet-gouvernementele instellingen en organisaties werken al te vaak onvoldoende samen. Zo kan de Commissie de lidstaten verzoeken nationale grondrechtenfora op te richten waarin alle betrokken entiteiten kunnen samenwerken: nationale mensenrechteninstellingen, nationale gelijkheidsorganen, ombudsmannen/-vrouwen, de onlangs opgerichte steunpunten voor het Handvest en andere overheidsorganen. De fora moeten maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers omvatten. |
| --- | --- |

2.2.8.

| 2.2.9. | De oprichting en erkenning van nationale mensenrechteninstellingen en stappen om te waarborgen dat zij de Beginselen van Parijs van de Verenigde Naties (7) naleven, moeten een prioriteit zijn, en hiervoor moet meer steun beschikbaar worden gesteld. Het Comité stelt voor dat de Commissie een speciaal hulpprogramma opzet om de institutionele capaciteit van alle nationale mensenrechteninstellingen op te voeren en uniformer te maken. |
| --- | --- |

2.2.9.

2.3.   Het gebruik van het Handvest als kompas voor EU-instellingen bevorderen

| 2.3.1. | Hopelijk blijft een controle van de belangrijkste initiatieven van de Commissie vanaf de voorbereidingsfase een centraal punt van aandacht voor de Commissie gedurende het besluitvormingsproces. Doordat in het voorstel de aandacht wordt gevestigd op de wet inzake digitale diensten en er wordt gewerkt aan de naleving van het Handvest, komt het brede scala aan vraagstukken en gevolgen die de naleving met zich meebrengt, goed naar voren. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Een grondige voorbereiding van de belangrijkste initiatieven van de Commissie is van groot belang. Tegelijkertijd moet de thematische ontwikkeling van de naleving worden aangevuld met een op het Handvest gebaseerde benadering en analyse, toegespitst op de verschillende titels en artikelen, zoals gestructureerd in het jaarverslag. Een van de manieren om dat te bereiken zou zijn door speciale evenementen en verslagen over specifieke titels en artikelen te organiseren en op te stellen, die openstaan voor bijdragen en inzichten van nationale mensenrechteninstellingen, maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers. Op die manier kan een aanzienlijke hoeveelheid kennis over de specifieke artikelen en de rechten die zij beschermen worden opgebouwd en kan een duidelijker beeld worden geschetst van het algemene effect van de wetgeving en het beleid van de EU op het leven en de rechten van burgers. |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.3.3. | Zoals voorgesteld in punt 2.2.2 moet, gezien de enorme impact van de COVID-19-pandemie op de Europese samenleving, de aandacht worden gericht op de toestand van de naburige rechten. We moedigen de Commissie dan ook aan om in de jaarverslagen de aandacht te vestigen op de impact van COVID-19 en de verschillende crises die het heeft veroorzaakt qua bescherming van de grondrechten. |
| --- | --- |

2.3.3.

| 2.3.4. | In dat verband, en zoals het Comité al in zijn advies van 2011 over de strategie heeft bepleit, moet meer nadruk worden gelegd op Titel III (Gelijkheid) en Titel IV (Solidariteit) aangezien die van cruciaal belang zijn voor de EU als een democratische, op waarden gebaseerde Unie die haar sociale model en verbintenissen serieus neemt. |
| --- | --- |

2.3.4.

| 2.3.5. | Het Comité steunt onvoorwaardelijk de inzet van de EU voor de bevordering en bescherming van de mensenrechten en de waarden in de wereld. Dat handelsovereenkomsten en de mogelijke gevolgen ervan voor de grondrechten onder de aandacht worden gebracht, is volledig gerechtvaardigd. Het Comité vestigt er tevens de aandacht op, zoals het in tal van adviezen heeft gedaan, dat het migratie- en asielbeleid een belangrijke testcase is voor de inzet van de EU voor de bescherming van de grondrechten. Ook wijst het Comité erop dat de democratische stabiliteit en de daaruit voortvloeiende stelsels voor de bescherming van de mensenrechten in het Europees nabuurschap onder druk staan en dat er meer moet worden gedaan om die te ondersteunen. Er moet actiever steun worden verleend aan mensenrechtenverdedigers in de hele wereld. |
| --- | --- |

2.3.5.

| 2.3.6. | Het Comité moedigt het Europees Parlement en de Raad aan om gebruik te maken van de instrumenten die zij tot hun beschikking hebben teneinde te waarborgen dat het Handvest op doeltreffende wijze wordt toegepast tijdens hun werkzaamheden, met de hulp van de Commissie en de betrokkenheid van de relevante Europese adviesorganen bij de voorbereiding van wetgeving. Het EESC is bereid om aan die interinstitutionele dialoog en werkzaamheden deel te nemen. |
| --- | --- |

2.3.6.

2.4.   De mensen bewuster maken van hun rechten krachtens het Handvest

| 2.4.1. | Het Comité kijkt uit naar de werkzaamheden van de Commissie met betrekking tot een bewustmakingscampagne, die erop gericht is mensen beter te informeren over hun rechten op grond van het Handvest en tot wie zij zich kunnen richten wanneer er inbreuk wordt gemaakt op hun rechten. Gezien het belang en de urgentie van deze maatregel zou het nuttig zijn geweest om in deze strategie de doelstellingen, het tijdschema, de doelgroepen, de instrumenten, de partners en de voorgestelde begroting voor die campagne nader te specificeren. |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | De bewustmakingscampagne moet zo worden opgezet dat zij een aanvulling vormt op andere maatregelen. Wij bevelen aan dat er, wanneer de minimale institutionele capaciteit aanwezig is, samen met de maatschappelijke organisaties en de organen op staatsniveau, waaronder de rechterlijke macht, wordt gewerkt aan opleiding, de overdracht van goede praktijken en communicatie voor burgers. Bovengenoemde organisaties en organen kunnen fungeren als hulpmiddelen, die mensen helpen de bescherming van hun grondrechten een plaats te geven in een ondersteunende sociale en institutionele omgeving. |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | In dat verband moeten bewustmakingscampagnes worden opgezet teneinde de mensen te bereiken die het meeste risico lopen om met schendingen van de grondrechten te worden geconfronteerd. Er is meer onderzoek en overleg nodig om tot een beter begrip van de toepassing van het Handvest te komen op basis van risico’s en kwetsbaarheden, die zich vaker voordoen in bepaalde sociale groepen en regionale gemeenschappen. Dat zou helpen om de maatregelen van de verschillende organen te sturen en tevens dienen als informatiebasis voor de verschillende initiatieven op het gebied van raadpleging en participatie. |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.4. | Het EESC moedigt de Europese Commissie aan om in het kader van haar Conferentie over de toekomst van Europa met het Handvest verband houdende activiteiten te organiseren en om grondrechtenkwesties dichter bij de burger te brengen en op de publieke agenda te zetten. |
| --- | --- |

2.4.4.

Brussel, 10 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  PB C 376 van 22.12.2011, blz. 74

1

(2)  In de studie “The response of civil society organisations to face the COVID-19 pandemic and the consequent restrictive measures adopted in Europe” (2021), heeft het EESC in kaart gebracht welke structurele problemen als gevolg van de pandemie aan het licht zijn gekomen en hoe maatschappelijke organisaties daarop hebben gereageerd.

2

(3)  PB C 429 van 11.12.2020, blz. 16.

3

(4)  Malta heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt en zal naar verwachting binnenkort zijn mensenrechteninstelling oprichten.

4

(5)  Speciale Eurobarometer 487b.

5

(6)  Coördinatie op EU-niveau kan onder meer plaatsvinden via het Europees netwerk van nationale mensenrechteninstellingen (ENNHRI), het Europees netwerk van nationale organen voor de bevordering van gelijke behandeling (Equinet) en het Europees netwerk van ombudsmannen (ENO). Coördinatie op nationaal niveau kan effectief vorm worden gegeven door een kern van nationale instellingen.

6

(7)  De Beginselen van Parijs van de Verenigde Naties vormen de internationale benchmarks aan de hand waarvan de nationale mensenrechteninstellingen kunnen worden erkend door het Internationaal coördinatiecomité van nationale mensenrechteninstellingen (GANHRI).

7

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/56 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/56

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s betreffende het actieplan voor Europese democratie

(COM(2020) 790 final)

(2021/C 341/09)

| Rapporteur: | Carlos Manuel TRINDADE |
| --- | --- |
| Co-rapporteur: | Andris GOBIŅŠ |

Rapporteur:

Carlos Manuel TRINDADE

Co-rapporteur:

Andris GOBIŅŠ

| Raadpleging | Europese Commissie, 24.2.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 26.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 10.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 231/1/8 |

Raadpleging

Europese Commissie, 24.2.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

26.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

10.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

231/1/8

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is het met de Europese Commissie eens dat actie moet worden ondernomen om de veerkracht van de Europese democratie te vergroten. Bovendien beschouwt het EESC het actieplan voor Europese democratie als positief en noodzakelijk, steunt het in grote lijnen de daarin voorgestelde maatregelen en stelt het voor dat bepaalde onderwerpen meer nadruk krijgen, met aanvullende maatregelen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC acht het actieplan voor Europese democratie uiterst actueel, gezien de verontrustende tekenen dat de rechtsstaat wordt uitgehold door bedreigingen voor onze democratie, zowel van binnenuit als door actoren buiten de EU. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC maakt zich zorgen over de pogingen in verschillende lidstaten om van de door COVID-19 ontstane moeilijke situatie te profiteren en de rechtsstaat te verzwakken. Het is van mening dat de Commissie in dit verband politieke actie moet ondernemen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Gezien de volgende drie paragrafen beveelt het EESC de Commissie aan om in het actieplan voor Europese democratie een aparte pijler op te nemen voor de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners, en voor de bevordering van de arbeidsdemocratie. Het EESC acht deze nieuwe pijler van essentieel belang en formuleert in deel 6 van dit advies concrete voorstellen ter zake. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het EESC is van mening dat de bevordering van de Europese democratie, naast de reeds in het actieplan voor Europese democratie opgenomen gebieden, ook de stimulering van de democratische participatie op EU-, nationaal, regionaal en lokaal niveau, de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en de democratie in al haar facetten en op al haar gebieden, met inbegrip van onder meer de arbeidsdemocratie, moet omvatten. Het EESC is van mening dat deze aspecten van de uitoefening van de democratie in het actieplan voor Europese democratie moeten worden opgenomen, omdat ze elk hun eigen voordelen hebben die de democratie dynamischer en veerkrachtiger maken. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC betreurt dat in het actieplan voor Europese democratie niet wordt ingegaan op de belangrijke rol van het sociaal contract bij het verminderen van ongelijkheid en het aanmoedigen van Europeanen om democratische idealen te omarmen, en dat er geen maatregelen ter versterking van deze rol in zijn opgenomen. Ook de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen worden in het plan niet erkend of ondersteund, en de bijdrage van deze gebieden aan de stabiliteit van de Europese democratieën wordt niet zichtbaar gemaakt. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Verder moet er in overeenstemming met artikel 11 VEU meer aandacht worden besteed aan de dialoog met de burgers, die in elke democratie een belangrijke voorwaarde is voor hoogwaardige en breed gedragen besluiten. Het EESC verwijst naar zijn aanbeveling aan de Commissie in zijn advies SOC/627 (1) om jaarlijks een forum van het maatschappelijk middenveld over de grondrechten en de rechtsstaat te houden. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC is van mening dat het actieplan voor Europese democratie tevens zou moeten voorzien in een grootschalig initiatief ter bevordering van onderwijs over democratie en grondrechten, dat van groot belang is voor het waarborgen van democratische waarden en actief burgerschap, vooral met het oog op jongeren. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC verzoekt de Commissie erop toe te zien dat de beoordeling van de uitvoering van de richtlijn audiovisuele mediadiensten door de lidstaten in het actieplan wordt opgenomen, en dringt er bij de lidstaten op aan deze richtlijn spoedig uit te voeren. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Wat het toezicht betreft, dringt het EESC erop aan dat onlineplatforms verantwoording afleggen en transparant zijn, en steunt het de ontwikkeling van een reguleringsmechanisme in het kader van de wet inzake digitale diensten en de wet inzake digitale markten om desinformatie, haatzaaiende uitlatingen en manipulaties te voorkomen. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC verzoekt de Europese instellingen dringend de voorgestelde maatregelen te nemen om journalisten veiligheid en goede werkomstandigheden te bieden en om te voorkomen dat journalisten en anderen die opkomen voor het algemeen belang en het slachtoffer zijn van strategische rechtszaken ter ontmoediging van publieksparticipatie (SLAPP), worden geïntimideerd. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Achtergrond

| 2.1. | De EU is gegrondvest op de “universele waarden van de onschendbare en onvervreemdbare rechten van de mens en van vrijheid, democratie, gelijkheid en de rechtsstaat” (2) en is een gebied waar de grondrechten worden beschermd door het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (3). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het EESC gelooft stellig in de Europese democratische waarden en steunt oprecht de voortdurende inspanningen van de Commissie om deze waarden te beschermen en te versterken. Het verwijst hierbij naar de conclusies van eerdere adviezen over democratie en de rechtsstaat. (4) De waarde van democratie en het belang van de rechtsstaat in onze samenleving mogen niet worden vergeten en moeten op waarde worden geschat door de burgers. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De geschiedenis heeft geleerd dat democratie actief moet worden bevorderd en voortdurend moet worden verdedigd tegen herhaaldelijke aanvallen. In haar politieke beleidslijnen voor de Europese Unie heeft voorzitter Ursula von der Leyen “een impuls voor de Europese democratie” aangemerkt als een van haar zes prioritaire ambities. (5) |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | De ingrijpende politieke, sociale en economische veranderingen als gevolg van de digitalisering — en die door de COVID-19-pandemie alleen maar in een stroomversnelling zijn geraakt — brengen nieuwe risico’s en kwetsbaarheden met zich mee, waaronder de uitholling van de traditionele mechanismen voor gelijke kansen voor kandidaten in verkiezingscampagnes, ongecontroleerde financiering van politieke actoren, intimidatie van journalisten, verspreiding van valse informatie en gecoördineerde desinformatiecampagnes, cyberaanvallen en vele andere vormen van gedrag die de integriteit van verkiezingen in gevaar brengen. Er is ook sprake van risico’s voor de pluriformiteit van de media en informatievoorziening, het publieke debat, aanvallen op de onafhankelijkheid van de media en verzwakking van het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De COVID-19-pandemie heeft ook een impact gehad op de kwaliteit van de Europese democratieën, die wel met uitzonderlijke maatregelen moesten reageren op deze noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid. De Commissie van Venetië heeft deze maatregelen onderzocht en geconcludeerd dat de COVID-19-crisis niet mag worden aangegrepen om de regeringen te versterken ten koste van de parlementen (6). Zij merkte ook op dat er serieus moet worden nagedacht over het waarborgen van het noodzakelijke regelgevingskader en over de vraag in hoeverre sommige van deze maatregelen in de loop der tijd kunnen worden gehandhaafd. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Over het actieplan voor Europese democratie

| 3.1. | Het actieplan voor Europese democratie, dat wij zowel noodzakelijk als opportuun achten in een tijdperk waarin de democratie in Europa voor ernstige uitdagingen staat die nog worden verergerd door de responsmaatregelen in het kader van COVID-19, voorziet in een versterkt EU-beleidskader en specifieke maatregelen die in drie pijlers zijn ondergebracht:






  — | het bevorderen van vrije en eerlijke verkiezingen en een sterke democratische participatie; |
| --- | --- | --- |

3.1.

—

het bevorderen van vrije en eerlijke verkiezingen en een sterke democratische participatie;

| — | het ondersteunen van vrije en onafhankelijke media; |
| --- | --- |

—

het ondersteunen van vrije en onafhankelijke media;

| — | het tegengaan van desinformatie (7). |
| --- | --- |

—

het tegengaan van desinformatie (7).

| 3.2. | In het voorgestelde actieplan voor Europese democratie wordt er ook op aangedrongen dat de burgers en het maatschappelijk middenveld meer zeggenschap krijgen om de dreigingen voor de democratie en de rechtsstaat het hoofd te bieden. Dit wordt voor alle pijlers als een horizontaal thema beschouwd. |
| --- | --- |

3.2.

4.   Algemene opmerkingen

4.1.   Over de stand van de democratie in Europa en de noodzaak van het actieplan voor Europese democratie

| 4.1.1. | Het EESC stelt met bezorgdheid vast dat de democratie en het vertrouwen van de burgers in de overheidsinstellingen de laatste jaren ernstig onder druk zijn komen te staan, zoals onder meer blijkt uit: de daling van de opkomst bij verkiezingen; het aantal schendingen van de rechtsstaat in verschillende lidstaten; de opkomst en verspreiding van populisme en haatzaaiende uitlatingen; de druk op en zelfs het geweld tegen journalisten; aanvallen op de onafhankelijkheid en de pluriformiteit van de media; de concentratie van media-eigendom; onrechtmatige inmenging in verkiezingsprocessen, zowel van binnenuit als van buitenaf, als gevolg van desinformatie, ongepaste financiering en externe beïnvloeding; pogingen om het maatschappelijk middenveld en zijn deelname aan de besluitvorming te verzwakken en om de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen te devalueren of zelfs de kop in te drukken. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Het EESC beschouwt het actieplan voor Europese democratie als een positief en noodzakelijk instrument en steunt in grote lijnen de daarin voorgestelde maatregelen, niettegenstaande de specifieke opmerkingen in deel 5 en de voorstellen in deel 6 van dit advies. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Het EESC betreurt het dat er bij de voorbereiding van het actieplan voor Europese democratie slechts in beperkte mate sprake is geweest van een dialoog, aangezien een dergelijke dialoog de doeltreffendheid van het plan ten goede zou zijn gekomen. |
| --- | --- |

4.1.3.

4.2.   Over de werkingssfeer en de uitvoering van het actieplan voor Europese democratie

| 4.2.1. | Het EESC is van mening dat maatregelen ter bevordering van de democratie in Europa onder meer — maar niet uitsluitend — betrekking moeten hebben op de bescherming van de integriteit van verkiezingen, versterking van de vrijheid en de pluriformiteit van de media en bestrijding van desinformatie en inmenging. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Het EESC is van mening dat de werkingssfeer van het actieplan voor Europese democratie moet worden uitgebreid en dat hierin een aparte pijler over het belang van actief burgerschap via de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld moet worden opgenomen (zie deel 6). |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Het EESC is van mening dat in het actieplan voor Europese democratie meer waarde zou moeten worden gehecht aan democratie op nationaal, regionaal en lokaal niveau. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Evenzo is het ESSC van mening dat het actieplan voor Europese democratie betrekking moet hebben op alle facetten en gebieden van de Europese democratie, met inbegrip van de arbeidsdemocratie en de gestructureerde dialoog met het maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Bij de uitvoering van het actieplan voor Europese democratie wordt hopelijk voor ogen gehouden dat de EU door middel van haar interne en externe optreden democratische normen en waarden dient te promoten. |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | Conform de ambities van de conferentie over de toekomst van Europa moet de EU de veerkracht, het sociaal contract en het economisch concurrentievermogen van de Europese democratieën helpen verbeteren. |
| --- | --- |

4.2.6.

4.3.   Integratie van het actieplan voor Europese democratie in het EU-beleid en doeltreffende monitoring

| 4.3.1. | Het EESC is van mening dat het actieplan voor Europese democratie, met het oog op het welslagen ervan, nauw moet worden verbonden met andere lopende initiatieven op EU-niveau die bijdragen aan de verwezenlijking van dezelfde doelstellingen, en met name met de uitvoering van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, het Europees rechtsstaatmechanisme en de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten, en betreurt dat dit verband niet voldoende zichtbaar is. Het EESC beveelt aan om de verbanden tussen de verschillende actieplannen expliciet en doeltreffend te maken. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | In zijn advies SOC/627 stelde het EESC voor om jaarlijks een forum van het maatschappelijk middenveld over de grondrechten en de rechtsstaat te houden. In het verlengde daarvan stelt het voor in het EDAP een apart onderdeel op te nemen over de staat van de democratie, waarin onder meer de toepassing van artikel 11 van het EU-Verdrag aan bod komt. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Het EESC betreurt dat het actieplan voor Europese democratie niet vergezeld gaat van een monitoringkader en een bijbehorend model om de vooruitgang te meten, en dat voor veel van de maatregelen geen data zijn vastgesteld, waardoor het moeilijk wordt om tijdig gevolg te geven aan de voor 2023 geplande evaluatie. Het EESC stelt voor een goed monitoringkader voor te leggen. Het verslag over de rechtsstaat, zoals beschreven in deel 6, kan daarbij een belangrijke rol spelen. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Het EESC onderstreept weliswaar het belang van een aanzienlijke vermindering van de sociale ongelijkheid voor de versterking van de democratie, maar betreurt dat in het actieplan voor Europese democratie niet wordt verwezen naar de noodzaak om de sociale cohesie in stand te houden als sleutelelement van de democratische stabiliteit in Europa. Het belang van het sociaal contract om de Europeanen aan te moedigen democratische idealen te omarmen en de noodzaak van maatregelen om dit contract te handhaven en te versterken, worden evenmin genoemd. Het EESC beveelt aan deze dimensie in het actieplan voor Europese democratie op te nemen. |
| --- | --- |

4.3.4.

4.4.   Over de gevolgen van digitalisering voor democratische samenlevingen

| 4.4.1. | De gevolgen van de aanvallen op het democratische bestel worden verergerd door het gebrek aan regulering van onlineplatforms — een zeer selecte groep die wereldwijd op grote schaal worden gebruikt — en ook door hun ondoorzichtige algoritmen. De mechanismen die worden gebruikt om de verantwoordingsplicht van deze platforms te waarborgen, zijn ontoereikend. Het is zaak voor alle democratische naties om ervoor te zorgen dat verkiezingsprocessen de kiezers bij de verkiezingen betrekken, pluriformiteit waarborgen en eerlijk en transparant zijn, hetgeen aandacht en actie vereist. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Het EESC herhaalt zijn in advies NAT/794 (8) gedane verzoek om EU-beleid dat de digitale economie verankert in onze samenleving op basis van onze waarden. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Het EESC is het ermee eens dat de regulering van onlineplatforms krachtdadiger moet worden aangepakt, waarbij ervoor moet worden gezorgd dat de belangrijkste actoren verantwoording afleggen aan het publiek en dat de regulering wordt gewaarborgd door krachtige overheidsinstanties. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Het EESC is ingenomen met de eerste regelgevende maatregelen die zijn genomen om onlineplatforms, en met name zeer grote onlineplatforms, via de voorgestelde wetten inzake digitale diensten en digitale markten aansprakelijk te houden voor hun activiteiten. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Het ESSC beschouwt tevens de evaluatie en actualisering van de praktijkcode betreffende desinformatie als belangrijke tussenstappen om ervoor te zorgen dat de impact van desinformatie, ook in verband met COVID-19, en de daarmee samenhangende reacties van onlineplatforms op degelijke wijze worden gemonitord. |
| --- | --- |

4.4.5.

5.   Specifieke opmerkingen

5.1.   Over de bevordering van vrije en eerlijke verkiezingen en een sterke democratische participatie

| 5.1.1. | Het EESC is het ermee eens dat actie moet worden ondernomen om de transparantie van politieke reclame en communicatie te garanderen (actieplan voor Europese democratie paragraaf 2.1) en steunt de goedkeuring van Europese wetgeving die ervoor moet zorgen dat gesponsorde inhoud van politieke aard op alle besluitvormingsniveaus volledig transparant is voor de burgers. De nationale overheden zouden alle nodige informatie moeten krijgen van socialemedianetwerken en andere netwerken om vrije en eerlijke verkiezingen op EU-, nationaal, regionaal en lokaal niveau te kunnen waarborgen. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | Het EESC is voorstander van het opleggen van aanvullende beperkingen op microtargeting via het gebruik van ondoorzichtige algoritmen en psychologische profilering in de politieke context, die de Commissie voornemens is te onderzoeken in haar wetgevingsvoorstel inzake transparantie van gesponsorde politieke inhoud. |
| --- | --- |

5.1.2.

| 5.1.3. | Het EESC beschouwt vrije en eerlijke verkiezingen, die deel uitmaken van betrouwbare kiesstelsels, als een permanente uitdaging voor alle democratische stelsels, is ingenomen met nauwere Europese samenwerking op het gebied van verkiezingen in de EU en roept de Commissie, het Europees Parlement en de lidstaten op verdere vormen van nauwere samenwerking op dit gebied te ontwikkelen om ervoor te zorgen dat verkiezingen inclusiever, transparanter en representatiever zijn. Het overzicht van beste praktijken moet deze inspanningen ondersteunen. |
| --- | --- |

5.1.3.

| 5.1.4. | Het EESC is ingenomen met de goedkeuring van een nieuw operationeel EU-mechanisme ter ondersteuning van veerkrachtige verkiezingsprocessen, dat wordt georganiseerd en gecoördineerd via het Europees samenwerkingsnetwerk voor verkiezingen (paragraaf 2.3). |
| --- | --- |

5.1.4.

| 5.1.5. | Het EESC deelt de in het actieplan voor Europese democratie geuite bezorgdheid over het voorkomen en bestrijden van buitenlandse beïnvloeding van de Europese democratische processen en acht het passend dat de EU de verantwoordelijken voor dergelijke inmenging kosten oplegt via gezamenlijke, duidelijke en strenge sancties en door een gezamenlijk initiatief inzake cyberbeveiliging te lanceren. |
| --- | --- |

5.1.5.

| 5.1.6. | Het EESC is van mening dat verkiezingsprocessen moeten worden aangemerkt als kritieke infrastructuur, die reeds in aanmerking kan worden genomen bij de beoordeling van directe buitenlandse investeringen (9), en dat het operationele EU-mechanisme ter ondersteuning van veerkrachtige verkiezingsprocessen moet beschikken over de operationele voorwaarden en middelen om de veiligheid van procedures, waaronder de cyberbeveiliging van verkiezingen, op alle niveaus te waarborgen. |
| --- | --- |

5.1.6.

| 5.1.7. | Het EESC pleit voor daadwerkelijke transparantie bij de verspreiding van online-inhoud, onder meer door audits van algoritmen, grotere transparantie in het ecosysteem van onlinereclame en transparante processen voor de promotie/demotie van inhoud. Het EESC stelt ook voor om het maatschappelijk middenveld (academici, onderzoekers, journalisten, maatschappelijke organisaties) en onafhankelijke regelgevers een grotere rol te geven bij het afdwingen van de verantwoordingsplicht van onlineactoren, en om sancties op te leggen aan degenen die te kwader trouw handelen, vooral wanneer herhaaldelijk wordt geprobeerd om aan de verplichtingen jegens de burger inzake transparantie en verantwoording te ontkomen. |
| --- | --- |

5.1.7.

| 5.1.8. | Het EESC betreurt dat in het actieplan voor Europese democratie de bevordering van democratische betrokkenheid en actieve deelname buiten verkiezingen niet als aparte pijler wordt aangemerkt, dat de rol van de sociale dialoog in democratische stabiliteit niet in het actieplan wordt erkend, en dat er in het actieplan geen specifieke maatregelen in dit verband worden voorgesteld. Het beveelt aan om de bevordering van de sociale dialoog, de vrijheid van vereniging voor bedrijven en vakbonden, collectieve onderhandelingen en het recht op informatie en raadpleging op te nemen in de nieuwe pijler die in deel 6 wordt voorgesteld. |
| --- | --- |

5.1.8.

| 5.1.9. | Wat betreft de reeds in het actieplan voor Europese democratie opgenomen voorstellen ter bevordering van de democratische participatie en actieve deelname buiten de verkiezingscontext (paragraaf 2.4), is het EESC van mening dat een grootschalig initiatief ter bevordering van onderwijs over democratie, met inbegrip van media- en informatiegeletterdheid, in het actieplan moet worden opgenomen, hoewel het verheugd is dat onderwijs over burgerschap wordt genoemd in verband met het gebruik van de structuurfondsen. |
| --- | --- |

5.1.9.

| 5.1.10. | Het EESC herhaalt zijn pleidooi uit advies SOC/627 voor een ambitieuze strategie op het gebied van communicatie, onderwijs en bewustmaking van de burgers ten aanzien van de grondrechten, de rechtsstaat en de democratie. Een dergelijke strategie moet sterk gericht zijn op actief burgerschap. |
| --- | --- |

5.1.10.

| 5.1.11. | Het EESC beveelt aan dat de lidstaten gebruikmaken van de structuurfondsen en dat de Commissie zelf de middelen waarover zij beschikt, gebruikt om de capaciteiten van het maatschappelijk middenveld te ondersteunen en te versterken. |
| --- | --- |

5.1.11.

| 5.1.12. | Onafhankelijke factcheckers moeten voldoende financiële middelen krijgen om in realtime te kunnen werken, zoals het EESC reeds heeft aanbevolen in verband met het actieplan tegen desinformatie (10). Het is belangrijk de capaciteit van de Commissie op Europees niveau te versterken, zodat zij op dit niveau meer daadkracht aan de dag kan leggen en tegelijk de maatregelen van de lidstaten op nationaal niveau beter kan ondersteunen. |
| --- | --- |

5.1.12.

| 5.1.13. | Het EESC beveelt aan om er nauwlettend op toe te zien dat een eventuele strafbaarstelling van haatzaaierij op Europees niveau (paragraaf 2.4) niet kan worden geïnterpreteerd als een beperking van de vrijheid van meningsuiting, en benadrukt dat initiatieven op dit gebied in overeenstemming moeten zijn met het subsidiariteitsbeginsel. |
| --- | --- |

5.1.13.

| 5.1.14. | Het EESC stelt met genoegen vast dat in het actieplan voor Europese democratie wordt gepleit voor het bevorderen van gelijkheid op alle niveaus en voor het stimuleren van de deelname aan het politieke leven door vrouwen, LHBTIQ’ers, kansarme jongeren, mensen die tot een raciale of etnische minderheid behoren, personen met een handicap en personen of groepen met een lager niveau van digitale geletterdheid of digitale betrokkenheid. |
| --- | --- |

5.1.14.

5.2.   Over de ondersteuning van vrije en onafhankelijke media

| 5.2.1. | Wat de veiligheid van journalisten betreft (paragraaf 3.1), maakt het EESC zich zorgen over de signalen dat de vrijheid van journalisten wordt ingeperkt, onder meer door bedreigingen van hun fysieke veiligheid, en is het het ermee eens dat de situatie alarmerend is. Het ESSC acht het van groot belang dat de Commissie vóór eind 2021 met een voorstel komt voor een aanbeveling ter zake en verzoekt de Commissie, het EP en de lidstaten dringend doeltreffende mechanismen voor te stellen ter bescherming van journalisten, de redactionele onafhankelijkheid, diversiteit en pluriformiteit, mediageletterdheid, een gunstig klimaat dat de duurzaamheid van de sector waarborgt, en goede arbeidsomstandigheden voor journalisten. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Het EESC spreekt zijn afkeuring uit over de intimidatie in de vorm van strategische rechtszaken ter ontmoediging van publieksparticipatie (SLAPP) waarmee journalisten en andere activisten die zich voor de bescherming van het algemeen belang inzetten, te maken krijgen. De EU moet ervoor zorgen dat het toepassingsgebied van anti-SLAPP-maatregelen onder meer journalisten, activisten, vakbondsleden, academici, onderzoekers naar digitale veiligheid, mensenrechtenverdedigers en media- en maatschappelijke organisaties omvat. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Wat de maatregelen ter ondersteuning van mediapluriformiteit (paragraaf 3.4) betreft, betreurt het EESC de vaagheid van het actieplan voor Europese democratie met betrekking tot de wijze waarop de Commissie zal optreden om de mediapluriformiteit — die in het Handvest van de grondrechten is verankerd — te behouden, met name ten aanzien van de zeer belangrijke kwestie van media-eigendom. De EU moet zich proactiever opstellen, aangezien uit het verslag over de rechtsstaat van 2020 blijkt dat sommige lidstaten niet over een systeem beschikken om de transparantie van media-eigendom te waarborgen of met obstakels voor een doeltreffende openbaarmaking ervan worden geconfronteerd. Het EESC moedigt de Commissie dan ook aan om meer inzicht te krijgen in wie de actoren op de mediamarkten zijn en welke waarborgen en voorwaarden bevorderlijk zijn voor pluriformiteit, en om toezicht te houden op de concentratie van distributienetwerken en tussenpersonen die steeds meer de voorwaarden voor toegang tot en de aard van de media en de inhoud beïnvloeden of bepalen. Uit de openbare raadpleging over het actieplan voor Europese democratie is ook gebleken dat werd vastgehouden aan het opleggen van duidelijke verplichtingen voor alle mediakanalen en -bedrijven om gedetailleerde informatie over hun eigendom te publiceren. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.2.4. | Het EESC is bezorgd over de aanhoudende pogingen in verschillende lidstaten om de door COVID-19 ontstane moeilijke situatie, waardoor de mediasector is verzwakt, aan te grijpen om de persvrijheid aan te tasten door middel van onrechtmatige, discriminerende en zelfs repressieve acties. Het EESC roept de Commissie op om samen met de lidstaten te werken aan het dichten van de kloof die in het verslag over de rechtsstaat is vastgesteld met betrekking tot de regels voor de verspreiding van staatsreclame onder de media. |
| --- | --- |

5.2.4.

| 5.2.5. | Het EESC roept de Commissie op te onderzoeken welke mechanismen worden gebruikt om mediapluriformiteit te financieren en innovatie, freelance journalisten en lokale media te ondersteunen. De evaluatie van de uitvoering en de doeltreffendheid van het “naburige” recht voor uitgevers van perspublicaties op het gebied van auteursrechten in de richtlijn inzake de digitale eengemaakte markt zou kunnen worden overwogen. |
| --- | --- |

5.2.5.

| 5.2.6. | Aangezien de lidstaten de richtlijn audiovisuele mediadiensten uiterlijk op 19 september 2020 moesten hebben uitgevoerd, verzoekt het EESC de Commissie ervoor te zorgen dat de beoordeling van dit proces in het actieplan voor Europese democratie wordt opgenomen en roept het de lidstaten op deze richtlijn snel uit te voeren. |
| --- | --- |

5.2.6.

| 5.2.7. | Het EESC verzoekt de Commissie na te gaan of het mogelijk is gratis streaming van in alle lidstaten geproduceerde publieke media toe te staan, onder meer via kabelnetwerken en aanbieders van streamingdiensten. Dat zou een duidelijke stap zijn in de richting van meertaligheid, beter begrip en betere samenwerking en zou, door mensen in verscheidenheid en pluriformiteit te verenigen, van de EU meer een gemeenschappelijke openbare ruimte maken. |
| --- | --- |

5.2.7.

5.3.   Over het tegengaan van desinformatie

| 5.3.1. | Het EESC stemt in met de nadruk die wordt gelegd op de bestrijding van desinformatie (deel 4) en acht het van belang dat de samenwerking tussen de lidstaten wordt versterkt om desinformatie tegen te gaan. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Het EESC onderstreept het belang van de wet inzake digitale diensten (paragraaf 4.2) voor het toezicht op, de verantwoordingsplicht voor en de transparantie van onlineplatforms en steunt de uitwerking van een reguleringsmechanisme voor de preventie van desinformatie. |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.3.3. | Gezien het belang van onderwijs over democratie voor de kwaliteit van het democratisch bestel (paragraaf 4.3) is het EESC van mening dat het actieplan voor Europese democratie op dit gebied veel ambitieuzer zou moeten zijn en dat het doelstellingen en streefcijfers zou moeten bevatten voor de ondersteuning van innovatieve projecten en de financiering van initiatieven van het maatschappelijk middenveld op dit gebied. |
| --- | --- |

5.3.3.

| 5.3.4. | De EU-mechanismen moeten een betere samenwerking tussen de relevante regelgevende instanties ondersteunen om het risico dat desinformatie via in de EU geregistreerde propagandakanalen wordt verspreid, te verkleinen. |
| --- | --- |

5.3.4.

| 5.3.5. | Onlinereclameplatforms moeten worden verplicht om jaarlijkse transparantieverslagen in te dienen, idealiter bij een aangewezen, onafhankelijke auditinstantie. De jaarlijkse transparantieverslagen zouden kunnen bestaan uit gedetailleerde informatie en uitleg over het beleid en de interne processen voor de bestrijding van desinformatie, criteria voor “down- en upranking”, en mechanismen voor de selectie en presentatie van inhoud, alsmede beleid inzake targeting en verspreiding van reclame, beleid inzake de weergave van “correcte” informatie (bijv. over COVID-19 en verkiezingen), en beroepsmechanismen voor inhoud die ten onrechte is verwijderd. Een onafhankelijk auditorgaan zou de vorm kunnen aannemen van een orgaan op EU-niveau dat is samengesteld uit nationale toezichthoudende autoriteiten, resulterend in een nieuw EU-orgaan voor de audit van socialemediaplatforms. |
| --- | --- |

5.3.5.

| 5.3.6. | Aangezien de wet inzake digitale diensten een kans biedt om een oplossing te vinden voor de machts- en informatieasymmetrie van digitale poortwachters zoals Google en Facebook, die een grote impact hebben op de democratie, moet het actieplan voor Europese democratie zorgen voor een op rechten gebaseerde benadering van de wet inzake digitale diensten. |
| --- | --- |

5.3.6.

| 5.3.7. | De beleidsmakers van de EU moeten ervoor zorgen dat de beginselen van de vrijheid van meningsuiting worden beschermd en tegelijkertijd wetgeving aannemen om desinformatie aan te pakken. Met name het gebruik van het strafrecht om grootschalige desinformatie te bestrijden dreigt een gevaarlijke ruimte te scheppen voor mensenrechtenschendingen in de vorm van door de staat gesteunde intimidatie en ongerechtvaardigde vervolging van kritische stemmen. |
| --- | --- |

5.3.7.

6.   Voorstel voor de oprichting van een vierde pijler in het actieplan voor Europese democratie: “Bevordering van actieve en democratische participatie buiten verkiezingen”

6.1.   Achtergrond

| 6.1.1. | Om in het actieplan voor Europese democratie voldoende gewicht toe te kennen aan een duidelijke strategie inzake actief burgerschap, zou er volgens het EESC een specifieke pijler in het plan moeten worden opgericht. Het ESSC acht dit van essentieel belang om vlotter te herstellen van de huidige crisis en het pad te effenen naar een duurzamere en robuustere democratie in Europa. |
| --- | --- |

6.1.1.

| 6.1.2. | De bevordering van de sociale dialoog, collectieve onderhandelingen en de civiele dialoog moet in deze nieuwe pijler worden opgenomen. |
| --- | --- |

6.1.2.

| 6.1.3. | Het Verdrag betreffende de Europese Unie introduceerde een belangrijke vernieuwing: het concept van burgerparticipatie in artikel 11. Meer dan tien jaar na de inwerkingtreding van het Verdrag blijven de mogelijkheden voor de burgers om deel te nemen aan de besluitvorming buiten de verkiezingen echter nog steeds ver achter bij de behoeften, hetgeen vaak leidt tot een tweeledige ontevredenheid: over het beleid zelf en over het gebrek aan mogelijkheden om de besluitvorming te beïnvloeden. In dit verband herinnert het EESC aan advies SOC/423 (11), waarin het met klem aandringt op de uitwerking van voorstellen voor concrete acties. Daarmee moet ervoor worden gezorgd dat de diverse instellingen van de EU de hun toekomende initiatieven nemen om de leden 1 en 2 van artikel 11 van het VEU toe te passen. |
| --- | --- |

6.1.3.

| 6.1.4. | Evenzo bepaalt artikel 152 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie dat de Europese Unie een rol te spelen heeft bij de erkenning en bevordering van de rol van de sociale partners. |
| --- | --- |

6.1.4.

| 6.1.5. | In dit verband stelt het EESC voor om in het actieplan voor Europese democratie een vierde pijler op te nemen: “Bevordering van actieve en democratische participatie buiten verkiezingen”. Deze pijler wordt in deze bijdrage uiteengezet. |
| --- | --- |

6.1.5.

6.2.   Bevordering van een cultuur van actieve participatie

| 6.2.1. | Een open en stimulerende omgeving voor het maatschappelijk middenveld in Europa creëren






  — | De civiele ruimte moet een specifieke pijler/afdeling van het verslag over de rechtsstaat vormen en moet meer aandacht krijgen, onder meer in de vorm van een grondige beoordeling van de civiele ruimte in elke lidstaat, waarbij gekeken wordt naar de verschillende componenten ervan, hun onderlinge verbondenheid en hun invloed op het politieke stelsel en de rechtsstaat; |
| --- | --- | --- |

6.2.1.

—

De civiele ruimte moet een specifieke pijler/afdeling van het verslag over de rechtsstaat vormen en moet meer aandacht krijgen, onder meer in de vorm van een grondige beoordeling van de civiele ruimte in elke lidstaat, waarbij gekeken wordt naar de verschillende componenten ervan, hun onderlinge verbondenheid en hun invloed op het politieke stelsel en de rechtsstaat;

| — | De Commissie moet op basis van het bestaande internationale recht (12) en meer gedetailleerde richtsnoeren (13) en in samenwerking met het maatschappelijk middenveld een reeks richtsnoeren ontwikkelen ter verdediging en bevordering van de civiele ruimte in de Unie en haar lidstaten; deze richtsnoeren moeten betrekking hebben op (1) de vrijheid van vereniging; (2) het recht om vrij van staatsinmenging te opereren; (3) de vrijheid van meningsuiting; (4) het recht op samenwerking en communicatie; (5) het recht op openbare informatie; (6) het recht op vrijheid van vreedzame vergadering; (7) het recht om middelen te zoeken en veilig te stellen; (8) de plicht tot bescherming door de staat; (9) academische vrijheid; (10) liefdadigheid; mogelijke ongunstige neveneffecten van nieuwe en bestaande wetgeving en de uitvoering ervan moeten tegen het licht worden gehouden (wetgeving inzake het witwassen van geld en transparantie moet bijvoorbeeld evenredig zijn en in verhouding staan tot de risico’s). |
| --- | --- |

—

De Commissie moet op basis van het bestaande internationale recht (12) en meer gedetailleerde richtsnoeren (13) en in samenwerking met het maatschappelijk middenveld een reeks richtsnoeren ontwikkelen ter verdediging en bevordering van de civiele ruimte in de Unie en haar lidstaten; deze richtsnoeren moeten betrekking hebben op (1) de vrijheid van vereniging; (2) het recht om vrij van staatsinmenging te opereren; (3) de vrijheid van meningsuiting; (4) het recht op samenwerking en communicatie; (5) het recht op openbare informatie; (6) het recht op vrijheid van vreedzame vergadering; (7) het recht om middelen te zoeken en veilig te stellen; (8) de plicht tot bescherming door de staat; (9) academische vrijheid; (10) liefdadigheid; mogelijke ongunstige neveneffecten van nieuwe en bestaande wetgeving en de uitvoering ervan moeten tegen het licht worden gehouden (wetgeving inzake het witwassen van geld en transparantie moet bijvoorbeeld evenredig zijn en in verhouding staan tot de risico’s).

| — | De Commissie moet in haar eigen organisatie contactpersonen aanstellen voor de dialoog met de burger, en zij moet de lidstaten aanmoedigen de structuren hiervoor met behulp van Europese middelen te verbeteren en deze waar nodig nieuw op te zetten. |
| --- | --- |

—

De Commissie moet in haar eigen organisatie contactpersonen aanstellen voor de dialoog met de burger, en zij moet de lidstaten aanmoedigen de structuren hiervoor met behulp van Europese middelen te verbeteren en deze waar nodig nieuw op te zetten.

| — | Het programma Burgers, gelijkheid, rechten en waarden moet toegankelijk zijn voor Europese, nationale en lokale maatschappelijke organisaties in alle lidstaten, met inbegrip van mensenrechtenactivisten die de fundamentele waarden van de EU willen bevorderen en beschermen. De financiering uit hoofde van dit programma moet de operationele kosten dekken, alsmede geschillenbeslechting, capaciteitsopbouw, toezichtactiviteiten en samenwerking op EU-niveau. |
| --- | --- |

—

Het programma Burgers, gelijkheid, rechten en waarden moet toegankelijk zijn voor Europese, nationale en lokale maatschappelijke organisaties in alle lidstaten, met inbegrip van mensenrechtenactivisten die de fundamentele waarden van de EU willen bevorderen en beschermen. De financiering uit hoofde van dit programma moet de operationele kosten dekken, alsmede geschillenbeslechting, capaciteitsopbouw, toezichtactiviteiten en samenwerking op EU-niveau.

| — | Het Erasmus+-programma moet uitwisselingen tussen maatschappelijke organisaties en sociale partners mogelijk maken, met als doel wederzijds leren en de uitwisseling van goede praktijken. |
| --- | --- |

—

Het Erasmus+-programma moet uitwisselingen tussen maatschappelijke organisaties en sociale partners mogelijk maken, met als doel wederzijds leren en de uitwisseling van goede praktijken.

| 6.2.2. | Onderwijs over democratisch burgerschap en mensenrechten moet een prioriteit zijn voor de EU






  — | Een belangrijke voorwaarde voor actief burgerschap en maatschappelijke betrokkenheid is burgerschapsvorming (met inbegrip van mediageletterdheid) op alle niveaus, zowel formeel als informeel, binnen- en buitenschools in alle lidstaten. Burgerschapsvorming is een belangrijk instrument bij de inspanningen om antidemocratische tendensen te bestrijden, Europese waarden te bevorderen en de huidige tegenstellingen te overbruggen. |
| --- | --- | --- |

6.2.2.

—

Een belangrijke voorwaarde voor actief burgerschap en maatschappelijke betrokkenheid is burgerschapsvorming (met inbegrip van mediageletterdheid) op alle niveaus, zowel formeel als informeel, binnen- en buitenschools in alle lidstaten. Burgerschapsvorming is een belangrijk instrument bij de inspanningen om antidemocratische tendensen te bestrijden, Europese waarden te bevorderen en de huidige tegenstellingen te overbruggen.

| — | Aangezien de huidige praktijken in de EU aanzienlijk verschillen, moet een afzonderlijke reeks minimumnormen of -aanbevelingen worden opgesteld op basis van het Handvest van de Raad van Europa inzake onderwijs op het gebied van democratisch burgerschap en mensenrechten (CM/Rec (2010)7). |
| --- | --- |

—

Aangezien de huidige praktijken in de EU aanzienlijk verschillen, moet een afzonderlijke reeks minimumnormen of -aanbevelingen worden opgesteld op basis van het Handvest van de Raad van Europa inzake onderwijs op het gebied van democratisch burgerschap en mensenrechten (CM/Rec (2010)7).

| — | Een cultuur van actieve participatie vereist specifieke aandacht om ervoor te zorgen dat geen enkele burger die in de EU verblijft, wordt uitgesloten of het risico loopt te worden uitgesloten of gediscrimineerd omdat zijn politieke of sociaal-economische rechten niet worden geëerbiedigd. |
| --- | --- |

—

Een cultuur van actieve participatie vereist specifieke aandacht om ervoor te zorgen dat geen enkele burger die in de EU verblijft, wordt uitgesloten of het risico loopt te worden uitgesloten of gediscrimineerd omdat zijn politieke of sociaal-economische rechten niet worden geëerbiedigd.

6.3.   Burgers en hun organisaties een echte stem geven in de besluitvormingsprocessen van de EU

| 6.3.1. | De EU en haar lidstaten moeten de mobilisatie van burgers ter plaatse ondersteunen en hen in staat stellen in al hun diversiteit hun stem te laten horen door concreet gestalte te geven aan hun in artikel 10 VEU vastgelegde “recht [om] aan het democratisch bestel van de Unie deel te nemen”. De EU en haar lidstaten moeten de burgers de middelen geven om een “open, transparante en regelmatige dialoog met de representatieve organisaties en met het maatschappelijk middenveld” aan te gaan (artikel 11 VEU). Het EESC moet hierover jaarlijks een verslag opstellen. |
| --- | --- |

6.3.1.

| 6.3.2. | Burgers en hun organisaties moeten ten volle worden betrokken bij de vormgeving van het EU-beleid; er moet worden gezorgd voor een goed evenwicht tussen de bijdragen van de verschillende belanghebbenden door de raadplegingsmethodologie te herzien, zodat meer maatschappelijke en sociale organisaties op EU- en nationaal niveau bij de raadpleging worden betrokken, en door gebruik te maken van het potentieel van het Europees burgerinitiatief om de agenda door de burgers te laten bepalen. |
| --- | --- |

6.3.2.

| 6.3.3. | De bepaling in artikel 11 VEU inzake een “open, transparante en regelmatige dialoog met de representatieve organisaties en met het maatschappelijk middenveld” op alle beleidsterreinen van de EU moet volledig worden uitgevoerd. De Commissie moet het initiatief nemen tot een interinstitutioneel akkoord over de dialoog met het Europese maatschappelijk middenveld. |
| --- | --- |

6.3.3.

| 6.3.4. | Een zinvolle en inclusieve deelname van het maatschappelijk middenveld aan de Conferentie over de toekomst van Europa moet worden gewaarborgd, met een link naar het actieplan voor Europese democratie, als een gelegenheid om te bespreken hoe democratische processen en actieve betrokkenheid van de burgers kunnen worden versterkt. |
| --- | --- |

6.3.4.

| 6.3.5. | De lidstaten moet worden gevraagd om in hun plannen voor het meerjarig financieel kader voldoende middelen uit te trekken voor de financiering van de dialoog met de burgers en voor de versterking van de capaciteit van de maatschappelijke organisaties om deel te nemen aan de besluitvorming; de Commissie moet burgerparticipatie/democratie opnemen in de horizontale prioriteiten van haar landspecifieke aanbevelingen. |
| --- | --- |

6.3.5.

| 6.3.6. | Er moet een jaarlijks evenement worden georganiseerd waar de hoogste vertegenwoordigers van de EU-instellingen en representatieve maatschappelijke organisaties/verenigingen, alsook vertegenwoordigers van sectorale dialogen en dialogen op lokaal, regionaal, nationaal en macroregionaal niveau (evenals dialogen op transnationaal niveau en inzake nabuurschapsbeleid) bijeenkomen om beste praktijken uit te wisselen en een jaarplan op te stellen ter versterking van de democratie, participatie en dialoog met de burgers. De Commissie en het EESC moeten als organisatoren een leidende rol spelen in dit proces. |
| --- | --- |

6.3.6.

6.4.   Versterking van de ondersteunende structuren voor sociale dialoog en collectieve onderhandelingen

| 6.4.1. | Er moet actie worden ondernomen om de democratie te bevorderen via economische en sociale samenhang, onder meer door de arbeidsdemocratie te bevorderen. De democratie ligt ook op dit niveau onder vuur, en door de pandemie zijn belangrijke kwesties aan de orde gekomen die snel moeten worden aangepakt. |
| --- | --- |

6.4.1.

| 6.4.2. | De sociale dialoog en collectieve onderhandelingen behoren tot de beste voorbeelden van democratisch functioneren. De dialoog tussen organisaties die hun eigen belangen en waarden behartigen, is een gestructureerde ruimte voor het bespreken van en onderhandelen over aangelegenheden van gemeenschappelijk belang, zij het met verschillende belangen. Wederzijdse erkenning en respect tussen partners en het rationeel zoeken naar oplossingen voor situaties, problemen en conflicten zijn de bouwstenen van een democratische cultuur. |
| --- | --- |

6.4.2.

| 6.4.3. | De pijler zou maatregelen moeten omvatten om deze beginselen kracht bij te zetten, zoals:






  — | eerbiediging door alle lidstaten van de IAO-verdragen, met bijzondere aandacht voor de belangrijkste verdragen, die betrekking hebben op vrije vakbondsactiviteiten; |
| --- | --- | --- |

6.4.3.

—

eerbiediging door alle lidstaten van de IAO-verdragen, met bijzondere aandacht voor de belangrijkste verdragen, die betrekking hebben op vrije vakbondsactiviteiten;

| — | een gestructureerd informatie-, raadplegings- en hoorzittingsproces en een eindverslag van dat proces voor alle wetgevingsinitiatieven op het niveau van de lidstaten; |
| --- | --- |

—

een gestructureerd informatie-, raadplegings- en hoorzittingsproces en een eindverslag van dat proces voor alle wetgevingsinitiatieven op het niveau van de lidstaten;

| — | steun voor de versterking en, waar nodig, de oprichting van sociaaleconomische raden; |
| --- | --- |

—

steun voor de versterking en, waar nodig, de oprichting van sociaaleconomische raden;

| — | de benoeming, op het niveau van de Commissie, na aanvaarding door de Europese sociale partners, van een hoge Europese functionaris die verantwoordelijk is voor de bevordering van en het toezicht op de sociale dialoog in de lidstaten en de EU, en die ook de civiele dialoog kan ondersteunen als de organisaties van het maatschappelijk middenveld daarmee blijken in te stemmen; |
| --- | --- |

—

de benoeming, op het niveau van de Commissie, na aanvaarding door de Europese sociale partners, van een hoge Europese functionaris die verantwoordelijk is voor de bevordering van en het toezicht op de sociale dialoog in de lidstaten en de EU, en die ook de civiele dialoog kan ondersteunen als de organisaties van het maatschappelijk middenveld daarmee blijken in te stemmen;

| — | de organisatie van een tweejaarlijkse tripartiete vergadering voor de sociale dialoog op hoog niveau (Europese sociale partners, Commissie en lidstaten) om de sociale dialoog op Europees niveau en op het niveau van de lidstaten te bevorderen en te monitoren; |
| --- | --- |

—

de organisatie van een tweejaarlijkse tripartiete vergadering voor de sociale dialoog op hoog niveau (Europese sociale partners, Commissie en lidstaten) om de sociale dialoog op Europees niveau en op het niveau van de lidstaten te bevorderen en te monitoren;

| — | de aanneming van een maatregel ter bevordering van collectieve onderhandelingen bij overheidsopdrachten en de toegang tot overheidsmiddelen, met inbegrip van Europese fondsen, waarbij de aanbestedende werkgevers verplicht worden een collectieve overeenkomst te sluiten of zolang die ontbreekt te zorgen voor hoogwaardige banen op basis van toepasselijke nationale wetgeving en praktijken die voortvloeien uit afspraken tussen de sociale partners en de regeringen op nationaal niveau; Dat zal sociale dumping voorkomen en eerlijke concurrentie waarborgen; |
| --- | --- |

—

de aanneming van een maatregel ter bevordering van collectieve onderhandelingen bij overheidsopdrachten en de toegang tot overheidsmiddelen, met inbegrip van Europese fondsen, waarbij de aanbestedende werkgevers verplicht worden een collectieve overeenkomst te sluiten of zolang die ontbreekt te zorgen voor hoogwaardige banen op basis van toepasselijke nationale wetgeving en praktijken die voortvloeien uit afspraken tussen de sociale partners en de regeringen op nationaal niveau; Dat zal sociale dumping voorkomen en eerlijke concurrentie waarborgen;

| — | de invoering van opleidingsprogramma’s voor vertegenwoordigers van de sociale partners om de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen te bevorderen. |
| --- | --- |

—

de invoering van opleidingsprogramma’s voor vertegenwoordigers van de sociale partners om de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen te bevorderen.

Brussel, 10 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  PB C 282 van 20.8.2019, blz. 39.

1

(2)  Preambule van het Verdrag betreffende de Europese Unie.

2

(3)  PB C 202 van 7.6.2016, blz. 389.

3

(4)  Zie met name de adviezen PB C 228 van 5.7.2019, blz. 24, PB C 282 van 20.8.2019, blz. 39 en PB C 429 van 11.12.2020, blz. 16.

4

(5)  https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/political-guidelines-next-commission_nl.pdf

5

(6)  Commissie van Venetië (2020), Interim Report on the measures taken in the EU member States as a result of the Covid-19 crisis and their impact on democracy, the Rule of Law and Fundamental Rights, dat door de Commissie van Venetië is aangenomen tijdens haar 124e zitting (online gehouden op 8-9 oktober 2020), https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2020)018-e

6

Interim Report on the measures taken in the EU member States as a result of the Covid-19 crisis and their impact on democracy, the Rule of Law and Fundamental Rights

(7)  COM(2020) 790 final.

7

(8)  PB C 429 van 11.12.2020, blz. 187.

8

(9)  Zoals tot uiting komt in de mededeling, en met name in voetnoot 17.

9

(10)  Conclusies — paragraaf 1.7 van het advies: (PB C 228 van 5.7.2019, blz. 89).

10

(11)  PB C 11 van 15.1.2013, blz. 8.

11

(12)  Europees Verdrag voor de rechten van de mens, Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

12

(13)  OVSE/ODIHR, Richtsnoeren inzake vrijheid van vereniging.

13

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/66 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/66

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2016/794 wat betreft de samenwerking van Europol met particuliere partijen, de verwerking van persoonsgegevens door Europol ter ondersteuning van strafrechtelijke onderzoeken en de rol van Europol op het gebied van onderzoek en innovatie

(COM(2020) 796 final — 2020/0349 (COD))

(2021/C 341/10)

| Rapporteur: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Rapporteur:

Philip VON BROCKDORFF

| Raadpleging | Europese Commissie, 24.2.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 26.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 233/2/3 |

Raadpleging

Europese Commissie, 24.2.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

26.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

233/2/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het voorstel van de Europese Commissie ter versterking van het mandaat van Europol, dat moet leiden tot betere waarborgen op het gebied van gegevensbescherming en een grotere onderzoekscapaciteit. Dit zal de strijd tegen georganiseerde misdaad en terroristische activiteiten helpen opvoeren en de operationele politiesamenwerking in de EU-lidstaten versterken ten gunste van een betere bescherming van de burgers. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC is ook ingenomen met de voorgestelde samenwerking van Europol met derde landen en met het mogelijk maken van samenwerking met particuliere partijen en actoren, met name op het gebied van gegevensuitwisseling. Volgens het EESC moeten particuliere partijen over een contactpunt op EU-niveau beschikken waar zij informatie kunnen melden die van belang kan zijn voor strafrechtelijke onderzoeken. Met het voorstel van de Commissie zal deze tekortkoming worden aangepakt. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is er verder mee ingenomen dat het voorstel van de Commissie erop gericht is de met misdaadbestrijding belaste autoriteiten te ondersteunen bij het vinden van innovatieve oplossingen ter bestrijding van internationale criminaliteit en om gelijke tred te houden met de veranderende omstandigheden. Het voorstel zal er ook toe bijdragen om de competentie en onderzoekscapaciteit van Europol en de nationale handhavingsinstanties te ontwikkelen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC benadrukt dat bij de versterking van de capaciteit van Europol prioriteit moet worden gegeven aan grensoverschrijdende onderzoeken, met name met betrekking tot ernstige aanvallen op klokkenluiders en onderzoeksjournalisten die een essentiële rol spelen bij het onthullen van corruptie, fraude, wanbeheer en andere misstanden in de openbare en particuliere sector. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Volgens het EESC zijn er geen punten van zorg wat betreft de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de grondrechten bij de verwerking van gegevens. Integendeel: bijgewerkte en geharmoniseerde wetgeving zou het mogelijk maken om kwesties in verband met gegevensbescherming doeltreffender te onderzoeken en tegelijkertijd het evenwicht te bewaren tussen de veiligheidseisen van de afzonderlijke lidstaten en die van de EU. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Momenteel is Europol niet in staat om rechtshandhavingsautoriteiten in de lidstaten rechtstreeks en in realtime te voorzien van uit derde landen of van internationale organisaties afkomstige informatie over criminele activiteiten. De voorgestelde wijzigingen hebben bijgevolg tot doel deze veiligheidslacune aan te pakken en een nieuwe signaleringscategorie in te voeren die uitsluitend door Europol in welomschreven omstandigheden mag worden gebruikt. Het EESC is dan ook ingenomen met de invoering van deze nieuwe signaleringscategorie in het Schengeninformatiesysteem. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Versterking van de bevoegdheden en middelen van Europol impliceert dat efficiëntie moet worden nagestreefd, aangezien schaalvergroting kosteneffectieve oplossingen mogelijk maakt. Het EESC acht de voorgestelde verhoging van de begroting van Europol positief omdat dit een betere bescherming van de EU-burgers en een intensievere samenwerking tussen Europol en de nationale rechtshandhavingsinstanties mogelijk maakt. Het verwacht echter wel dat deze verhoging tot uiting komt in het aantal operationele medewerkers van Europol en in een grotere organisatorische doeltreffendheid. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Over het geheel genomen acht het EESC de voorstellen een stap in de goede richting omdat zij Europol beter in staat stellen om in te spelen op veranderende omstandigheden. Europol zal voor zijn werkzaamheden echter in grote mate afhankelijk blijven van de activiteiten en acties van de lidstaten en van de gegevens die door de nationale rechtshandhavingsinstanties worden verzameld. Bijgevolg is het, met name in een steeds meer geglobaliseerde omgeving, een terechte vraag of de tijd gekomen is om Europol in staat te stellen op eigen initiatief op te treden. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | In dit verband is het EESC van mening dat in de toekomst wellicht nog gedurfdere stappen moeten worden gezet om het mandaat en de werkingssfeer van Europol uit te breiden. Zoals in de voorstellen wordt erkend, is de georganiseerde misdaad gesofisticeerder geworden en zijn de gevaarlijkste criminele netwerken steeds vaker grensoverschrijdend actief. Aangezien de georganiseerde misdaad voortdurend evolueert zal het mandaat van Europol moeten worden aangepast om van het agentschap een nog centralere speler in de Europese veiligheid te maken. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Daarom beveelt het EESC aan om de rol en verantwoordelijkheden van Europol op enig moment op onafhankelijke wijze te evalueren. Daarbij zou ook moeten worden onderzocht hoe nationale rechtshandhavingspraktijken en gegevensverzamelingsprocessen van invloed zijn op de analyses van Europol. Daarnaast moet bij een dergelijke evaluatie rekening worden gehouden met de standpunten van het maatschappelijk middenveld, de sociale partners en andere belanghebbenden. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Voorstel van de Europese Commissie

| 2.1. | Als antwoord op de toenemende bedreigingen van de veiligheid, met name door criminele organisaties, heeft de Europese Commissie op 9 december 2020 een voorstel gepubliceerd voor een verordening tot wijziging van Verordening (EU) 2016/794 wat betreft de samenwerking van Europol met particuliere partijen, de verwerking van persoonsgegevens door Europol ter ondersteuning van strafrechtelijke onderzoeken en de rol van Europol op het gebied van onderzoek en innovatie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het voorstel is gericht op de volgende belangrijke punten:






  i) | Europol in staat stellen doeltreffend samen te werken met particuliere partijen; |
| --- | --- | --- |

2.2.

i)

Europol in staat stellen doeltreffend samen te werken met particuliere partijen;

| ii) | Europol in staat stellen de lidstaten te ondersteunen met de analyse van grote en complexe datasets (big data); |
| --- | --- |

ii)

Europol in staat stellen de lidstaten te ondersteunen met de analyse van grote en complexe datasets (big data);

| iii) | Europol toestaan om de bevoegde autoriteiten van een lidstaat te verzoeken een onderzoek in te stellen, te voeren of te coördineren met betrekking tot een strafbaar feit dat een schending inhoudt van een gemeenschappelijk belang dat tot het EU-beleid behoort, zonder dat het strafbaar feit een grensoverschrijdende dimensie hoeft te hebben. |
| --- | --- |

iii)

Europol toestaan om de bevoegde autoriteiten van een lidstaat te verzoeken een onderzoek in te stellen, te voeren of te coördineren met betrekking tot een strafbaar feit dat een schending inhoudt van een gemeenschappelijk belang dat tot het EU-beleid behoort, zonder dat het strafbaar feit een grensoverschrijdende dimensie hoeft te hebben.

| 2.3. | De Commissie acht het ook nodig de samenwerking van Europol met het Europees Openbaar Ministerie (EOM) en met derde landen te versterken. Ook de rol van Europol op het gebied van onderzoek en innovatie, het op Europol van toepassing zijnde gegevensbeschermingskader en het parlementaire toezicht op Europol zullen worden versterkt. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het voorstel bevat verder bepalingen inzake nauwere samenwerking met particuliere partijen, op grond waarvan Europol persoonsgegevens kan uitwisselen met particuliere partijen (zodat het agentschap persoonsgegevens van hen kan ontvangen), hen op de hoogte kan brengen van ontbrekende informatie, en de lidstaten kan vragen andere particuliere partijen te verzoeken aanvullende informatie te delen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De voorgestelde regels voorzien eveneens in de mogelijkheid voor Europol om op te treden als technisch kanaal voor uitwisselingen tussen lidstaten en particuliere partijen. Voor een betere crisisrespons zullen de lidstaten met andere regels worden ondersteund bij het voorkomen van grootschalige verspreiding, via onlineplatforms, van terroristische inhoud (die verband houdt met actuele of recente gebeurtenissen en die schade aan het leven of de fysieke integriteit voorstelt, of oproept om het leven of de fysieke integriteit schade toe te brengen). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Om grote en complexe datasets te kunnen verwerken, wil de Commissie de mogelijkheid bieden om een voorafgaande analyse van de persoonsgegevens uit te voeren met als enig doel vast te stellen of die gegevens betrekking hebben op de verschillende categorieën betrokkenen en verband houden met een strafbaar feit. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Om strafrechtelijke onderzoeken in de lidstaten of door het EOM doeltreffend te ondersteunen, moet Europol in bepaalde gevallen de datasets kunnen verwerken die nationale autoriteiten of het EOM in het kader van een strafrechtelijk onderzoek overeenkomstig de toepasselijke procedurele vereisten en waarborgen van het nationale strafrecht hebben verkregen. Daartoe zou Europol alle gegevens uit een onderzoeksdossier dat door een lidstaat of het EOM wordt verstrekt, moeten kunnen verwerken (en op verzoek bewaren) zolang het agentschap het desbetreffende specifieke strafrechtelijk onderzoek ondersteunt. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | De Commissie stelt ook voor een nieuwe signaleringscategorie in het Schengeninformatiesysteem in te voeren. Dit voorstel is gebaseerd op het feit dat Europol niet in staat is de rechtshandhavingsautoriteiten van de lidstaten rechtstreeks en in realtime te voorzien van uit derde landen of internationale organisaties afkomstige informatie over personen die verdacht worden van of veroordeeld zijn voor strafbare feiten en terroristische misdrijven. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Wat de begroting betreft, zijn volgens het voorstel in het meerjarig financieel kader 2021-2027 ongeveer 180 miljoen EUR aan extra middelen en ongeveer 160 extra posten nodig. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Europa’s veiligheid wordt in alle (particuliere en openbare) opzichten geconfronteerd met veranderende en steeds complexere dreigingen. De digitale transitie, hoogwaardige technologieën en het gemak waarmee criminelen hun activiteiten via het internet kunnen verrichten, hebben in Europa en wereldwijd tot een toename van die activiteiten geleid, waarbij de cybercriminaliteit exponentieel toeneemt. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Terrorisme blijft ook een belangrijke dreiging vormen voor de vrijheid en levenswijze van de EU en haar burgers. De COVID-19-crisis heeft al dit soort dreigingen nog verergerd, aangezien criminelen de crisis benutten om hun werkwijzen aan te passen of nieuwe criminele activiteiten te ontwikkelen. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Deze veranderende veiligheidsdreigingen vragen om doeltreffende steun op EU-niveau voor het werk van de nationale rechtshandhavingsautoriteiten. De dreigingen verspreiden zich over de grenzen heen, bestrijken allerlei strafbare feiten, en manifesteren zich in georganiseerde misdaadgroepen die tal van criminele activiteiten ontplooien. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | In het licht van deze ontwikkelingen volstaan nationale maatregelen niet om de grensoverschrijdende veiligheidsproblemen aan te pakken en maken de rechtshandhavingsautoriteiten van de lidstaten steeds meer gebruik van de ondersteuning en deskundigheid die Europol, het EU-agentschap voor samenwerking op het gebied van rechtshandhaving, biedt om zware criminaliteit en terrorisme te bestrijden. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Europol speelt een centrale rol bij de ondersteuning op EU-niveau van de lidstaten bij de bestrijding van zware criminaliteit en terrorisme. Het agentschap biedt de nationale rechtshandhavingsautoriteiten ondersteuning en deskundigheid bij de preventie en bestrijding van zware criminaliteit in twee of meer lidstaten, terrorisme en vormen van criminaliteit die een schending inhouden van een gemeenschappelijk belang dat tot het EU-beleid behoort. Sinds de inwerkingtreding van de Europol-verordening van 2016 is het operationele belang van de taken van het agentschap aanzienlijk veranderd en is zijn operationele ondersteuning steeds meer in omvang toegenomen, aangezien Europol nu betrokken is bij elk groot terrorismebestrijdingsonderzoek in de EU. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Tegen de achtergrond van de evoluerende en steeds complexer wordende grensoverschrijdende bedreigingen van de veiligheid, waarbij de grenzen tussen de fysieke en de digitale wereld vervagen, en de nog steeds hoge terreurdreiging in Europa, wordt het versterken van de capaciteiten en instrumenten van Europol om de lidstaten doeltreffend te ondersteunen bij de bestrijding van zware criminaliteit en terrorisme, gezien als wenselijke en tijdige reactie. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie om het mandaat van Europol te versterken, aangezien met het voorstel wordt beoogd de gegevensbescherming beter te waarborgen en de rol van Europol op het gebied van onderzoek te versterken. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC is ook ingenomen met de voorgestelde operationele samenwerking met derde landen en met het mogelijk maken van samenwerking met particuliere partijen, met name wat de uitwisseling van gegevens betreft. Het EESC beschouwt het voorstel om samenwerking met particuliere partijen mogelijk te maken niet als onevenredig. Integendeel, het voorstel wordt juist als noodzakelijk beschouwd gelet op de voortdurende ontwikkeling van de internationale criminaliteit waarbij gebruik wordt gemaakt van het internet en mobiele apparaten. Criminele organisaties maken steeds vaker gebruik van grensoverschrijdende diensten van particuliere partijen om te communiceren en illegale activiteiten uit te oefenen. Particuliere partijen beschikken momenteel echter niet over een contactpunt in de EU waar zij informatie kunnen melden die van belang kan zijn voor strafrechtelijk onderzoek. Met dit voorstel wordt beoogd deze lacune aan te pakken. De wetswijziging zou Europol namelijk in staat stellen op te treden als contactpunt en op gecentraliseerde wijze het misdrijf of de zaak die door één of meer lidstaten wordt onderzocht, te analyseren. Dankzij deze regeling kan de noodzakelijke samenwerking tussen Europol en particuliere partijen tot stand komen. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | In de wijzigingen wordt voorgesteld dat Europol een sleutelrol gaat spelen bij de ondersteuning van de lidstaten bij de ontwikkeling van nieuwe technologische oplossingen op basis van kunstmatige intelligentie, die de nationale rechtshandhavingsautoriteiten in de hele EU ten goede zouden komen. Het vinden van innovatieve oplossingen maakt een belangrijk deel uit van internationale misdaadbestrijding en moet ervoor zorgen dat de met misdaadbestrijding belaste autoriteiten gelijke tred houden met de veranderende omstandigheden. Dat kan alleen met gecoördineerd onderzoek. Het EESC steunt daarom de proactieve rol van Europol om rechtshandhavingsautoriteiten in de lidstaten gecentraliseerde ondersteuning te bieden bij i) het in kaart brengen van innovaties en ii) het ontwikkelen van competenties en capaciteiten bij deze autoriteiten, door gebruik te maken van technologieën en innovaties die in de EU zelf worden ontwikkeld, in plaats van terug te grijpen op beveiligingsoplossingen die uit derde landen afkomstig zijn. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Wat de bescherming van persoonsgegevens betreft, wordt met de wijzigingen beoogd ervoor te zorgen dat de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de grondrechten bij de verwerking van verschillende soorten gegevens volledig worden gerespecteerd. Het EESC is overigens van mening dat voor de verwerking van persoonsgegevens al zeer strikte regels gelden en dat er daardoor geen problemen te signaleren zijn. Integendeel: bijgewerkte en geharmoniseerde wetgeving zou het mogelijk maken om kwesties in verband met gegevensbescherming doeltreffender te onderzoeken en tegelijkertijd het evenwicht te bewaren tussen de veiligheidseisen van de afzonderlijke lidstaten en die van de EU in haar geheel. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het EESC wijst er daarnaast op dat Europol niet in staat is de rechtshandhavingsautoriteiten in de lidstaten rechtstreeks en in realtime te voorzien van uit derde landen of internationale organisaties afkomstige informatie over personen die verdacht worden van of veroordeeld zijn voor strafbare feiten en terroristische misdrijven. Met het voorstel van de Commissie wordt dan ook beoogd deze veiligheidslacune aan te pakken. Samen met de invoering van een nieuwe signaleringscategorie die uitsluitend door Europol mag worden gebruikt in specifieke en welomschreven gevallen en omstandigheden, wordt dit door het EESC verwelkomd. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Het EESC is echter van mening dat de Commissie in de toekomst wellicht nog gedurfdere stappen moet zetten om het mandaat en de werkingssfeer van Europol uit te breiden. Zoals in de voorstellen wordt erkend, is criminaliteit geëvolueerd en zijn de gevaarlijkste criminele netwerken steeds vaker grensoverschrijdend. Daarom is samenwerking tussen de Europese landen en politiediensten belangrijk. Het is van essentieel belang dat het mandaat van Europol op termijn wordt aangepast, zodat Europol nog meer een centrale rol kan spelen in de Europese veiligheid. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het EESC benadrukt dat bij de versterking van de capaciteit van Europol prioriteit moet worden gegeven aan grensoverschrijdende onderzoeken, met name met betrekking tot ernstige aanvallen op klokkenluiders en onderzoeksjournalisten die een essentiële rol spelen bij het onthullen van corruptie, fraude, wanbeheer en andere misstanden in de openbare en particuliere sector. Dit strookt met de resolutie van het Europees Parlement van juli 2020, waarin ervoor wordt gepleit Europol de bevoegdheid te geven om een verzoek om opening van grensoverschrijdende onderzoeken in te dienen in geval van ernstige aanvallen op klokkenluiders en onderzoeksjournalisten (1). |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het EESC is van mening dat uitbreiding van de bevoegdheden van Europol gepaard moet gaan met een streven naar efficiëntie, omdat schaalvergroting kosteneffectieve oplossingen mogelijk maakt. Het is noodzakelijk dat het mandaat van Europol verder wordt versterkt en dat het agentschap meer middelen krijgt, wil de Europese samenleving zich beschermd voelen en beschermd worden. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Een verdere versterking van het mandaat van Europol impliceert volgens het EESC dat de coördinatie tussen de nationale rechtshandhavingsdiensten en Europol verder moet worden versterkt, waarbij Europol zich laat gelden als een centrum voor analyse en innovatie. In dit verband wordt de voorgestelde wetgeving gezien als een stap in de goede richting. Coördinatie tussen Europol en de lidstaten is van cruciaal belang en de voorstellen bieden een stevige basis voor een betere coördinatie. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Criminelen houden echter geen rekening met grenzen en in een steeds meer geglobaliseerde wereld werpt het EESC de vraag op of het niet tijd is dat Europol het recht krijgt om op eigen initiatief op te treden. Moet Europol het recht hebben om onderzoeken in te stellen en proactief rechtshandhavingsactiviteiten te ondernemen in de lidstaten? Momenteel is dit niet toegestaan, maar door ontwikkelingen in de criminele wereld kan het nodig zijn een debat te voeren over de vraag of Europol op grotere schaal strafrechtelijke onderzoeken moet kunnen instellen. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Zoals gezegd zijn de voorstellen een stap in de goede richting omdat zij de rol van Europol uitbreiden om te kunnen reageren op veranderende omstandigheden, maar Europol zal voor zijn werkzaamheden nog steeds in hoge mate afhankelijk zijn van de activiteiten en acties van lidstaten en van de gegevens die door de nationale rechtshandhavingsdiensten worden verzameld. Het EESC is dan ook van mening dat een onafhankelijke evaluatie van de doeltreffendheid van Europol bij de uitvoering van zijn taken en activiteiten (die in belangrijke mate ook afhangt van de doeltreffendheid van de nationale rechtshandhavingsinstanties) van groot belang kan blijken. Bij die evaluatie, die eventueel door een kleine groep gepensioneerde hoge leden van de rechterlijke macht en de politie zou kunnen worden verricht, zou ook moeten worden nagegaan hoe nationale rechtshandhavingspraktijken en gegevensverzameling van invloed zijn op de analyses en beoordelingen van Europol, en hoe dat vervolgens de nationale rechtshandhavingsactiviteiten beïnvloedt. Daarnaast moet bij de evaluatie rekening worden gehouden met de standpunten van het maatschappelijk middenveld, de sociale partners en de belanghebbenden, met name van groepen en personen die mogelijk ten onrechte en op niet te rechtvaardigen wijze worden benadeeld door rechtshandhavingsactiviteiten. |
| --- | --- |

4.11.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Resolutie van het Europees Parlement van 10 juli 2020 over een alomvattend EU-beleid voor de preventie van witwassen en financieren van terrorisme (2020/2686(RSP)).

1

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/71 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/71

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s betreffende de EU-strategie voor de veiligheidsunie

(COM(2020) 605 final)

en over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een terrorismebestrijdingsagenda voor de EU: anticiperen, voorkomen, beschermen en reageren

(COM(2020) 795 final)

(2021/C 341/11)

Rapporteur:
  Ákos TOPOLÁNSZKY

| Raadpleging | Europese Commissie, 24.2.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| | |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 26.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 234/1/3 |

Raadpleging

Europese Commissie, 24.2.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

26.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

234/1/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) staat achter dit in het kader van de EU-strategie voor de veiligheidsunie (1) voorgestelde strategische programma om de burgers van de Unie te beschermen tegen de risico’s van terrorisme en is het ermee eens dat er een krachtig en ambitieus terrorismebestrijdingsbeleid nodig is. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Tegelijkertijd onderstreept het dat de verwezenlijking van die doelstelling moet berusten op de erkenning en volledige eerbiediging van de rechtsgrondslagen van het internationale en het Europese recht, die onze pluralistische samenleving, onze gemeenschappelijke waarden en onze Europese manier van leven verdedigen en beschermen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is van mening dat het nieuwe programma belangrijk is en heel gelegen komt; het is het in essentie eens met de opzet ervan en met de nadruk die is gelegd op het begrip veerkracht. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het onderstreept dat gebruik moet worden gemaakt van moderne technologische hulpmiddelen, maar dat eveneens moet worden gegarandeerd dat die hulpmiddelen uitsluitend worden gebruikt overeenkomstig de rechtsstaat en de grondrechten. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het Comité beklemtoont dat met het programma naar zijn mening een samenhangend actiekader wordt geschetst, dat hoofdzakelijk bestemd is voor instellingen en instanties die belast zijn met de specifieke en essentiële taak de terroristische dreiging te voorkomen en te bestrijden, maar dat vertegenwoordigers van plaatselijke gemeenschappen, verenigingen van burgers en slachtoffers, organisaties van het maatschappelijk middenveld en vakbonden, geloofsgemeenschappen, de academische wereld en particuliere partners in het onderhavige document niet naar behoren worden betrokken bij de oplossing van dit probleem. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is van mening dat vooral moet worden geprobeerd om risico’s en spanningen te voorkomen en weg te nemen, eerder dan de ongewenste gevolgen ervan achteraf aan te pakken, met de hoge specifieke maatschappelijke kosten van dien. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het wijst op het belang van onderzoek en evaluatie van de dreiging om te voorkomen dat instrumenten worden ingevoerd die de grondrechten op niet-gerechtvaardigde wijze kunnen schaden. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het vestigt de aandacht op de rol van de lidstaten en op het feit dat zij synergieën tot stand moeten brengen bij de continue uitvoering van het programma. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Om een doeltreffende respons op terrorisme te garanderen, is het van cruciaal belang om zich niet alleen te beperken tot louter politieke reacties, maar om inzicht te krijgen in de individuele en maatschappelijke oorzaken van terrorisme via wetenschappelijke kennis. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Wat preventie betreft, vestigt het EESC de aandacht op het belang van actieve participatie van het maatschappelijk middenveld en zijn organisaties en van de sociale partners, waar tot nu toe onvoldoende gebruik van is gemaakt. In dat opzicht is het van mening dat het een bijzonder interessante investering in de veiligheid kan zijn om de overeengekomen acties, de risicobeperkingsprogramma’s en de op het niveau van de gemeenschappen opgestarte verzoeningsprocessen te benutten. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Het EESC is ervan overtuigd dat terrorisme voortdurend en doeltreffend moet worden bestreden, weliswaar zonder afbreuk te doen aan de Europese waarden en de democratische rechten van de burgers. Indien die waarden en rechten aanzienlijk zouden worden ingeperkt, zou men immers kunnen stellen dat de terroristen in hun opzet zijn geslaagd. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | De bescherming van de openbare ruimte moet worden opgezet en uitgevoerd met deelname van particuliere actoren en vertegenwoordigers van de plaatselijke gemeenschappen, om tot een consensus te komen. Er moet een permanente dialoog met de religieuze verantwoordelijken worden opgezet, aangezien religies een grote bijdrage kunnen leveren aan het beperken van de radicalisering, bepaalde vormen van dreiging en de spanningen die terrorisme veroorzaakt binnen de gemeenschap. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Het Comité onderstreept dat het EU-recht algemene en ongedifferentieerde gegevensbewaring verbiedt en dat een dergelijke gegevensbewaring slechts kan worden toegestaan indien er strikte, duidelijk in de regelgeving afgebakende waarborgen worden geboden en er een voortdurende controle is op het ondersteunende systeem. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Bij de toepassing van het programma voor het traceren van terrorismefinanciering (TFTP) (2) moeten de waarborgen ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de EU-burgers voortdurend worden geëvalueerd. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Inleidende opmerkingen (3)

| 2.1. | Het EESC is ingenomen met en steunt het in het kader van de EU-strategie voor de veiligheidsunie (4) voorgestelde strategische programma voor een doeltreffend en gecoördineerd optreden middels mondiale instrumenten om de veiligheid van de EU-burgers te beschermen tegen de risico’s van terrorisme. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het EESC is het ermee eens dat een krachtig en ambitieus terrorismebestrijdingsbeleid nodig is, maar onderstreept dat dat beleid gestoeld moet zijn op een risicoanalyse op basis van feiten en op een grondige beoordeling van het effect van reeds toegepaste maatregelen in de EU. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC zet zich ten volle in voor de universele waarden van eerbiediging van het menselijk leven en de menselijke waardigheid, zoals verankerd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Het EESC schaart zich eveneens achter de stelling dat democratie, de rechtsstaat, respect voor de grondrechten, met name het recht op privacy, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst en respect voor diversiteit de fundamenten van onze Unie vormen en derhalve een gemeenschappelijke aanpak vereisen, waarmee we onze pluralistische samenleving, onze gemeenschappelijke waarden en onze Europese manier van leven beschermen en ondersteunen. Die fundamentele waarden moeten voortdurend en systematisch in aanmerking worden genomen bij het ontwerp en de uitvoering van de in de mededeling geplande maatregelen. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Volgens het EESC komt dit nieuwe, belangrijke programma bijzonder gelegen; de opzet ervan, die het mogelijk maakt om te anticiperen, te voorkomen, te beschermen en te reageren, en het horizontale karakter van de internationale samenwerking verschaffen een passend kader en een passende benadering voor de uitvoering van een mondiaal responsplan. Het EESC acht het eveneens dienstig dat in de mededeling bijzondere nadruk wordt gelegd op verschillende aspecten, en meer specifiek op het belang van veerkracht. Veerkracht vergt een bredere participatie van de samenleving, en dus van het maatschappelijk middenveld en de burgergemeenschappen, in de processen om veiligheid tot stand te brengen en te waarborgen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ook moet worden gewezen op de nadruk die is gelegd op het gebruik van moderne technologische hulpmiddelen, waarmee terroristische activiteiten en activiteiten die terrorisme ondersteunen duidelijk doeltreffender kunnen worden bestreden. Toch is het van essentieel belang om het gebruik van die nieuwe instrumenten — met name de instrumenten die het mogelijk maken om big data te verzamelen en te analyseren — en van oudere instrumenten duidelijk af te bakenen overeenkomstig het Unierecht en om het gebruik en de bewaring van de verzamelde gegevens te reguleren en erop toe te zien dat de regels voortdurend worden geëerbiedigd. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het Comité onderstreept dat met het programma naar zijn mening een samenhangend actiekader wordt geschetst, dat hoofdzakelijk bestemd is voor instellingen en instanties die belast zijn met de specifieke en essentiële taak de terroristische dreiging te voorkomen en te bestrijden, maar dat vertegenwoordigers van plaatselijke gemeenschappen, verenigingen van burgers en slachtoffers, organisaties van het maatschappelijk middenveld en vakbonden, geloofsgemeenschappen, de academische wereld en particuliere partners in het onderhavige document niet naar behoren worden betrokken bij de oplossing van dit probleem. De onderliggende oorzaken van de terroristische dreiging kunnen niet kunnen worden weggenomen zonder de inspanningen van maatschappelijke actoren op het plaatselijke niveau om tot onderling afgestemde overeenkomsten te komen die breed kunnen worden gedragen, om zo het risico te beperken. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Het EESC is van mening dat vooral moet worden geprobeerd om risico’s en spanningen te voorkomen en weg te nemen, eerder dan de ongewenste gevolgen ervan achteraf aan te pakken, met de hoge specifieke maatschappelijke kosten van dien. Het Comité acht het eveneens belangrijk dat de uitvoering van het programma niet berust op maatschappelijke opvattingen of politieke reacties, maar altijd gebaseerd is op de realiteit van het terrorisme en op de werkelijke dreiging die ervan uitgaat, en dat de maatregelen om terrorisme te bestrijden op basis daarvan worden uitgewerkt. Ook de beleidsmaatregelen moeten uit dat oogpunt worden ontworpen. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Het EESC vestigt de aandacht op het feit dat de EU radicalisering slechts op doeltreffende wijze zal kunnen bestrijden als zij erin slaagt om ook de uitsluiting aan te pakken waarvan zowel haar eigen autochtone minderheden (waaronder de Roma) als recent op haar grondgebied aangekomen minderheden het slachtoffer zijn. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Om de sociale insluiting niet te ondermijnen en te waarborgen dat de aangedragen oplossingen evenredig zijn, moet erop worden toegezien dat de kloof tussen de perceptie van de terroristische dreiging in de samenleving en de werkelijke omvang ervan niet te groot wordt, zoals in sommige lidstaten het geval is. Het onderzoek naar en de evaluatie van de dreiging zijn dus belangrijk om te voorkomen dat instrumenten worden ingevoerd die de grondrechten op niet-gerechtvaardigde wijze kunnen schaden. Het veiligheidsbeleid mag slechts worden aangepast in het licht van een grondig onderzoek van de feiten met betrekking tot de vastgestelde reële bedreigingen en risico’s. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Het EESC is tevens van mening dat het feit dat in het programma sterk wordt ingezet op de strijd tegen radicalisering een belangrijk positief element is in de strijd tegen terrorisme. Naast het aanpakken van radicale inhoud online, acht het Comité het op dit gebied echter ook bijzonder belangrijk om inzicht te krijgen in de mechanismen van radicalisering en deradicalisering, om de aard en het verloop van radicalisering te bestuderen en om op basis daarvan radicalisering te voorkomen. Vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en burgergemeenschappen kunnen in dat opzicht een sleutelrol spelen. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Het EESC is ervan overtuigd dat terrorisme voortdurend en doeltreffend moet worden bestreden, weliswaar zonder afbreuk te doen aan de Europese waarden en de democratische rechten van de burgers. Indien die waarden en rechten aanzienlijk zouden worden ingeperkt, zou men immers kunnen stellen dat de terroristen in hun opzet zijn geslaagd. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Zelfs bij de best opgezette, meest alomvattende programma’s is het welslagen in grote mate afhankelijk van de bereidheid tot onderlinge samenwerking van de lidstaten die deelnemen aan de uitvoering van het programma, en van hun veerkracht en van de politieke beslissingen die worden genomen om die programma’s te ondersteunen. De politieke wil daartoe is van cruciaal belang. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Het EESC is van mening dat de lancering van het programma gepaard had moeten gaan met een grondige evaluatie van de situatie, waarbij de processen werden vastgesteld waarop het programma een passend antwoord had moeten bieden, evenals de resultaten die waren bereikt met de tot dan toe geleverde inspanningen |
| --- | --- |

2.13.

3.   Inhoudelijke aspecten

3.1.   Anticiperen

| 3.1.1. | Het is van essentieel belang dat het gebruik van artificiële intelligentie (AI) in het kader van de vroegtijdige opsporing van terrorisme en de bestrijding van terrorisme in het algemeen transparant en verifieerbaar is, dat alleen de inhoud en de personen worden geviseerd waarop de strijd tegen terrorisme betrekking heeft en dat de zeven essentiële vereisten van de AI-strategie worden geëerbiedigd (5). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Wat de bescherming van de openbare ruimte betreft, is het programma terecht toegespitst op het gebruik van nieuwe technologieën. Het EESC betreurt evenwel dat de paraatheid voor aanslagen met als ram gebruikte voertuigen slechts impliciet aan bod komt in het document, hoewel dergelijke aanslagen de afgelopen jaren bijzonder frequent waren. Een aantal zogenaamde strategische terroristische aanslagen (een groot aantal slachtoffers, veel media-aandacht en een aanzienlijk angsteffect) is op die manier gepleegd. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Om een doeltreffende respons op terrorisme te garanderen, is het van cruciaal belang om via wetenschappelijke kennis inzicht te krijgen in de individuele en maatschappelijke oorzaken van terrorisme. Volgens het EESC moet er dan ook bijzondere aandacht worden geschonken aan deze kwestie, aangezien de aldus vergaarde kennis de menselijke en materiële schade daadwerkelijk kan beperken. |
| --- | --- |

3.1.3.

3.2.   Voorkomen

| 3.2.1. | Wat preventie betreft, wijst het EESC met name op het feit dat dit een gebied van terrorismebestrijding is waarop het maatschappelijk middenveld een belangrijke rol kan spelen — en reeds speelt —, die relevant is gelet op de inhoud, gaande van het versterken van het veiligheidsgevoel in de samenleving over de ondersteuning en de follow-up van de operationele praktijken van de instellingen die terrorisme bestrijden tot het opsporen, voorkomen en bestrijden van radicalisering. Het kader en de inhoud van de samenwerkingsverbanden die op alle niveaus van de samenleving kunnen worden bevorderd, moeten in het programma dus veel grondiger worden onderzocht. Er is reeds gebleken dat de samenwerking tussen personen of op het niveau van groepen en gemeenschappen duurzame effecten kan hebben op het beperken van de risico’s en het bevorderen van een duurzame integratie. In het programma moet sterker de nadruk worden gelegd op een dergelijke proactieve aanpak in plaats van een louter reactieve aanpak. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | In het onderhavige programma wordt terecht veel belang gehecht aan de strijd tegen het promoten van extremistische ideologieën op het internet. In dat verband wordt verwezen naar de livestreaming van terroristische daden door de terroristen. Er wordt echter niets gezegd over een veel vaker voorkomend fenomeen — waarvan preventie volgens het Comité essentieel is —, te weten de uitzending van terroristische aanslagen op sociale media door getuigen van die aanslagen. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | In het programma wordt de maatschappelijke rol van bijzonder grote onlineplatforms erkend en worden eveneens verplichtingen voor die platforms vastgesteld. In dat verband zou het nuttig zijn om, naast de elementen die in het onderhavige document reeds zijn genoemd, ook regelmatig de systemische risico’s te beoordelen in verband met de grondrechten, sociale breuken en de manipulatietechnieken die aan de basis liggen van radicalisering. |
| --- | --- |

3.2.3.

Ook moeten de risico’s voor de industrie, de economie en de handel, voor kleine en middelgrote ondernemingen en voor vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld voortdurend worden geëvalueerd en moet hun rol als partners bij het voorkomen van terrorisme worden versterkt via hun overkoepelende organisaties.

| 3.2.4. | Wat preventie betreft, zij erop gewezen dat naast haatzaaiende uitlatingen ook de verspreiding van verkeerde informatie en van complottheorieën een prominente rol speelt in radicalisering. Dit fenomeen tegengaan is dus van essentieel belang voor het succes van de terrorismebestrijding. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Het EESC onderstreept het belang van strategische communicatie, niet alleen na een aanslag, maar ook als preventie-instrument; dit houdt in dat de boodschap van het maatschappelijk middenveld in de strategische communicatie moet worden verwerkt, om de aantrekkingskracht van terrorisme te verminderen en alternatieven te bieden. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | De collectieve inzet en de veerkracht van steden en gemeenten kunnen op doeltreffende wijze bijdragen aan het beschermen van de gemeenschap. Wat preventie betreft, is het EESC van mening dat het een bijzonder interessante investering in de veiligheid kan zijn om de overeengekomen acties, de risicobeperkingsprogramma’s en de op het niveau van de gemeenschappen opgestarte verzoeningsprocessen te benutten. Als spanningen worden aangepakt, opgelost en op termijn zelfs volledig worden weggenomen, zal het mogelijk niet meer nodig zijn om in te grijpen in risicosituaties, wat aanzienlijke middelen zou vrijmaken en ook de sociale insluiting ten goede zou komen. Daartoe is het van belang om de oorzaken en de aard van terrorisme te begrijpen en moeten de interventies voortdurend worden gevolgd. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Onze steden moeten betere toegang krijgen tot financiering, begeleiding en opleiding om de huidige uitdagingen aan te pakken en hun veerkracht te vergroten. Het EESC schaart zich volledig achter de steun van de Commissie voor de activiteiten van de lokale preventiecoördinatoren via het EU-netwerk voor voorlichting over radicalisering. Het is van mening dat het initiatief “EU-steden tegen radicalisering” en de strategische dialoog tussen steden van essentieel belang zijn. Het Comité is van mening dat er eveneens een permanente dialoog tot stand moet worden gebracht in stedelijke agglomeraties, door in passende fora daartoe te voorzien. |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.2.8. | Aangezien werkelijke en veronderstelde sociale uitsluiting, discriminatie en marginalisering mensen gevoeliger kunnen maken voor radicale propaganda en een aanvullende bedreiging kunnen vormen voor de sociale samenhang, moet de Europese Commissie sterker optreden tegen racisme. Er moet derhalve een passend sociaal beleid worden gevoerd om de risico’s te beperken en het vertrouwen te versterken, aangezien terroristische daden ook kunnen worden uitgelegd als extreme uitingen van sociale spanningen en wantrouwen. |
| --- | --- |

3.2.8.

| 3.2.9. | Het Comité is van mening dat meer aandacht moet worden geschonken aan het onderzoeken, erkennen en op doeltreffende wijze voorkomen van radicaliseringsprocessen in penitentiaire instellingen dan tot nu toe het geval was. Het EESC hoopt dat de ondersteunende programma’s die zijn uitgevoerd op basis van evaluaties tijdens de vorige programmeringsperiode in deze context zullen worden bestendigd en is voorstander van een dergelijke bestendiging. Er moet met doordachte strategieën worden gegarandeerd dat gevangenissen geen broeihaarden van radicalisering worden, maar in de mate van het mogelijke juist plaatsen worden waar radicalisering wordt aangepakt. |
| --- | --- |

3.2.9.

3.3.   Beschermen

| 3.3.1. | In het hoofdstuk “Terroristen de middelen ontnemen om aan te vallen” wordt niet ingegaan op de geplande maatregelen ter voorkoming van aanslagen met voertuigen die als ram worden gebruikt. Gelet op de frequentie van dergelijke aanslagen de afgelopen jaren, moet dit probleem absoluut worden meegenomen in het programma. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Voorts zou het Comité graag zien dat verdere maatregelen worden genomen om te voorkomen dat huurvoertuigen en deelauto’s worden ingezet voor terreuraanslagen, en dat op het gebied van stadsplanning doeltreffende methoden worden ontwikkeld om ervoor te zorgen dat dergelijke voertuigen geen schade kunnen aanrichten. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | De bescherming van de openbare ruimte moet worden opgezet en uitgevoerd met deelname van particuliere actoren en vertegenwoordigers van de plaatselijke gemeenschappen, om tot een consensus te komen, waarbij ernaar moet worden gestreefd het vrije gebruik van de openbare ruimte zo weinig mogelijk te beperken. Het EESC acht het noodzakelijk om minimumnormen vast te stellen voor de bescherming van bijzonder druk bezochte plekken met een symbolische waarde. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Er moet een permanente dialoog met de religieuze verantwoordelijken worden opgezet, aangezien religies een grote bijdrage kunnen leveren aan het beperken van de radicalisering, bepaalde vormen van dreiging en de spanningen die terrorisme veroorzaakt binnen de gemeenschap. Die aanpak moet worden aangevuld met een interreligieuze dialoog en, indien nodig, met verzoeningsprocessen. |
| --- | --- |

3.3.4.

3.4.   Reageren

| 3.4.1. | Gelet op het bijzonder gespecialiseerde karakter van de respons op terrorisme, wijst het EESC met name op de noodzaak en het belang van een regelmatige mededeling van de resultaten. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Het Comité onderstreept dat het EU-recht algemene en ongedifferentieerde gegevensbewaring verbiedt en dat een dergelijke gegevensbewaring slechts kan worden toegestaan indien er strikte, duidelijk in de regelgeving afgebakende waarborgen worden geboden en er een voortdurende controle is op het ondersteunende systeem. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | De activiteiten van het expertisecentrum van de EU voor slachtoffers van terrorisme, dat in deze fase nog een proefproject is, moeten worden voortgezet en uitgebreid om de gevolgen van terrorismebestrijding voor het maatschappelijk middenveld en de grondrechten te evalueren. Ook de mechanismen voor slachtofferhulp in de lidstaten moeten opnieuw worden bestudeerd en worden versterkt in het kader van de eerste strategie van de Europese Unie inzake de rechten van slachtoffers (2020-2025) (6). De goede werking van de nationale contactpunten voor terrorismeslachtoffers (7) is eveneens van essentieel belang. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Er worden heel wat inlichtingen verzameld in het kader van het programma voor het traceren van terrorismefinanciering (TFTP) (8). In dat verband is het nodig om de waarborgen ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de EU-burgers voortdurend te evalueren, in het bijzonder wanneer de inlichtingen worden gebruikt door derden (bijvoorbeeld in het kader van de samenwerking tussen de EU en de Verenigde Staten). Hetzelfde geldt voor de cyberbeveiliging, de verwerking van versleutelde gegevens tijdens onderzoeken, het beheer van elektronisch bewijsmateriaal (eEDES) en digitale onderzoeken in samenwerking met internationale partners. Hoe dan ook moeten de belangen van de burgers op het gebied van rechterlijke bescherming steeds vooropstaan. |
| --- | --- |

3.4.4.

Brussel, 9 juni 2021

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2020) 605 final.

1

(2)  PB L 195 van 27.7.2010, blz. 3.

2

(3)  Aangezien het Comité de inhoud van het programma steunt en gelet op het technische karakter van het programma, heeft dit advies hoofdzakelijk betrekking op de aspecten die verband houden met het maatschappelijk middenveld, de rechtsstaat en de grondrechten, die centraal staan in het mandaat van het EESC.

3

(4)  COM(2020) 605 final.

4

(5)  COM(2020) 65 final.

5

(6)  COM(2020) 258 final.

6

(7)  Overeenkomstig de conclusies van de Raad van 4 juni 2018 over terreurslachtoffers (9719/18).

7

(8)  PB L 195 van 27.7.2010, blz. 3.

8

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/76 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/76

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de “Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad” — Het Europees kankerbestrijdingsplan

(COM(2021) 44 final)

(2021/C 341/12)

| Rapporteur: | Małgorzata BOGUSZ |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Milena ANGELOVA |

Rapporteur:

Małgorzata BOGUSZ

Corapporteur:

Milena ANGELOVA

| Raadpleging | Europese Commissie, 26.3.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 168, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 26.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 226/3/3 |

Raadpleging

Europese Commissie, 26.3.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 168, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

26.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

226/3/3

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het Europees kankerbestrijdingsplan (het plan), dat een mijlpaal is in de bestrijding van kanker en de sociale, financiële en psychologische gevolgen van kanker bij de burgers van de EU en roept op tot een concrete routekaart voor de uitvoering van dat plan, vergezeld van prestatie-indicatoren en realistische termijnen. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Kankerpreventie is weliswaar van het grootste belang, maar even belangrijk is dat de Europese Unie (EU) en de lidstaten ervoor zorgen dat er hoogwaardige, toegankelijke gezondheidszorginfrastructuur beschikbaar is, met inbegrip van screening-, diagnose- en behandelingsfaciliteiten, gezondheidsdiensten met voldoende zorgpersoneel om in de behoeften te voorzien, alsook doeltreffende ondersteuningssystemen voor het lichamelijk en geestelijk welzijn van patiënten tijdens en na behandelingen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het is dringend zaak dat de problemen rond de toegang tot gezondheidsdiensten als gevolg van de COVID-19-pandemie worden opgelost. Beperkingen en vertragingen kunnen de kans op herstel verkleinen en moeten doeltreffend worden aangepakt, en er moet dringend worden gereageerd om de angst van mensen weg te nemen. De sociale partners en de maatschappelijke organisaties spelen een onmisbare rol door beste praktijken te verspreiden en relevante informatie te verstrekken over de mogelijke oorzaken van kanker, het herkennen van de eerste symptomen, het bevorderen van preventie en het inspireren van mensen om voor een gezonde levensstijl te kiezen. Hun inspanningen moeten worden ondersteund, onder meer door in het kader van het ESF+ relevante middelen uit te trekken voor gezamenlijke acties ter bestrijding van kanker en voor de verspreiding van beste praktijken op het gebied van gezondheidspreventie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC steunt de initiatieven in verband met projecten voor screening en kankerpreventie teneinde de vroegtijdige opsporing van kanker te verbeteren en moedigt het gebruik van nieuwe technologieën aan evenals inspanningen om mensen bewuster te maken van de noodzaak van preventieve screening. De initiatieven in verband met screening en voorlichting moeten gericht zijn op alle vaak voorkomende vormen van kanker en beschikbaar zijn voor een zo groot mogelijk aantal mensen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het plan moet inspelen op de demografische situatie in de EU en omstandigheden tot stand brengen die ervoor zorgen dat mensen tot op hoge leeftijd een goede gezondheid genieten. Tegelijkertijd pleit het EESC ervoor bijzondere aandacht te besteden aan de bestrijding van kinderkanker, waarvoor specifieke maatregelen met betrekking tot opsporing, toegang tot standaard- en innovatieve geneesmiddelen en gerichte zorg voor kinderen en jongeren geboden zijn. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Om nationale, regionale en sociale ongelijkheden bij de kankerbestrijding te beperken en hoogwaardige oplossingen te bieden aan iedereen, is het van cruciaal belang dat de EU alle lidstaten betrekt bij de uitvoering van het plan en samenwerking tussen de lidstaten aanmoedigt, onder meer met de steun van EU-financiering. De uitvoering van het plan moet inspelen op de specifieke en bijzondere behoeften van patiënten en overlevenden en kunnen worden aangepast aan de verschillende nationale omstandigheden, waaronder uiteenlopende sociaal-economische omstandigheden, leeftijd, geslacht, handicap enz. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC dringt er tevens op aan dat kankerpatiënten betere mogelijkheden worden geboden om gebruik te maken van de hoogwaardige behandeling, zorg en expertise van andere lidstaten, alsook van de beschikbaarheid van geneesmiddelen, medische apparatuur en andere medische producten op een goed functionerende eengemaakte markt. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC beschouwt onderzoek en innovatie als hoeksteen voor een beter inzicht in kankerrisicofactoren en voor de verbetering van diagnoses, therapieën en behandelingen. Innovatie-ecosystemen, waarbij ondernemingen van verschillende omvang, onderzoekers, patiënten, gezondheidswerkers en overheden betrokken zijn, moeten worden aangemoedigd, gestimuleerd en ondersteund met behulp van EU- en nationale financiering, met name via partnerschappen in het kader van Horizon Europa. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC benadrukt dat belangrijke inspanningen moeten worden gericht op het genereren, de beschikbaarheid en toegankelijkheid van gegevens teneinde de ontwikkeling van geavanceerdere methoden voor preventie, diagnose en behandeling mogelijk te helpen maken. De koppeling van digitale gezondheidsgegevens aan de genoomgegevens van biobanken moet worden bevorderd teneinde gepersonaliseerde preventie en zorg mogelijk te maken. De ontwikkeling en het gebruik van gegevensanalysemethoden, met inbegrip van artificiële intelligentie (AI), moeten eveneens worden verbeterd door middel van versterkte EU-samenwerking. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Het EESC benadrukt dat het van belang is om roken terug te dringen en neemt nota van het verslag van de Commissie over de toepassing van Richtlijn 2014/40/EU betreffende de productie, de presentatie en de verkoop van tabaks- en aanverwante producten (1) en de conclusies daarvan, die erop gericht zijn de blootstelling van rokers aan gevaarlijke en/of verslavende stoffen te verminderen. In dit verband zou het EESC, onder verwijzing naar de uitspraken van de Commissie over emissies en meetmethoden [punt 3.1 van het verslag], graag zien dat verder onderzoek wordt gedaan naar de methode voor het meten van rookemissies, onder meer via de Intensmethode van de WHO, en pleit het ervoor dat aanbevelingen van de WHO die op de onderzoeksresultaten zijn gebaseerd, ten uitvoer worden gelegd. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Om bij te dragen aan de doeltreffende preventie van werkgerelateerde kanker dringt het EESC aan op meer onderzoek naar de blootstelling van werknemers aan kankerverwekkende, mutagene en hormoonontregelende stoffen en naar de oorzaken van werkgerelateerde vormen van kanker, met name bij vrouwen. Het EESC neemt er nota van dat het plan kankergerelateerde wetgevingsinitiatieven bevat om de blootstelling aan kanker op het werk te verminderen, en benadrukt dat eventuele actualiseringen wetenschappelijk en empirisch onderbouwd moeten zijn en geschraagd moeten worden door overleg met de sociale partners. Het EESC benadrukt dat onderzoek naar en ontwikkeling van vervangers van gevaarlijke stoffen en producten bevorderd en ondersteund moeten worden. Met betrekking tot asbest verwijst het EESC naar zijn eerdere adviezen, met inbegrip van de voorstellen inzake de erkennings- en vergoedingsaspecten (2). Het EESC verzoekt tevens om in risicoanalysen en -beheersing op het werk aandacht te besteden aan meervoudige blootstelling en om gegevens over blootstelling op het werk te integreren in programma’s voor vroegtijdige opsporing. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Een succesvolle kankerbestrijding vergt internationale samenwerking en een opleiding van hoge kwaliteit in de verschillende kankergerelateerde disciplines, met inbegrip van samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van onderwijsprogramma’s en programma’s voor de bevordering van vaardigheden die worden ondersteund door de EU en die tevens worden uitgevoerd via gezamenlijke acties van de sociale partners. Samenwerking is ook vooral van belang op het gebied van onderzoek en innovatie en de bevordering van de kennisuitwisseling. Bovendien is een open en gestructureerde samenwerking noodzakelijk teneinde de beschikbaarheid van geneesmiddelen, uitrusting en andere goederen voor kankerbehandelingen te waarborgen. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Ondernemingen vervullen een centrale rol in de ontwikkeling van oplossingen voor kankerpreventie, -screening, -diagnose en -behandeling. Zij streven eveneens naar de bestrijding van kanker door hun milieueffecten te verminderen, veilige producten of gewijzigde, minder schadelijke producten te ontwikkelen en te produceren, gezondheid en veiligheid op het werk te verbeteren en patiënten te ondersteunen wanneer zij hun werk combineren met een kankerbehandeling of na een behandeling weer aan de slag willen gaan. Om dat alles te stimuleren moet de EU voorzien in gunstige voorwaarden voor innoveren, investeren en ondernemen. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Het EESC pleit ervoor de sociale partners en de maatschappelijke organisaties nauw te betrekken bij de verdere ontwikkeling en follow-up van het plan, en gezamenlijke acties van de sociale partners en maatschappelijke organisaties, waarbij een breed scala aan sectoren vertegenwoordigd moet zijn, gericht te promoten en te financieren. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Het EESC pleit voor EU-brede campagnes voor bredere bewustmaking en kennis van maatregelen ter preventie en beheersing van kanker op het werk, en van de rol van hoogwaardige levensmiddelen, schoon water en schone lucht en een gezonde individuele leefwijze, onder meer wat betreft voeding, lichaamsbeweging en het kiezen voor betere alternatieven, voor de preventie van kanker. Communicatie met het oog op de begrijpelijke en geloofwaardige overbrenging van het plan en de daarin vervatte maatregelen aan de Europese burgers zal van cruciaal belang zijn voor het welslagen van het plan en voor de verwezenlijking van de erin gestelde doelen. |
| --- | --- |

1.15.

2.   Algemene opmerkingen

| 2.1. | Het EESC is ingenomen met het plan: het is een mijlpaal in de strijd tegen kanker, waar steeds meer burgers in de EU mee te maken krijgen. Aangezien het EESC het voorstel te algemeen acht, verzoekt het de Europese Commissie te beschrijven hoe dit plan in concrete actie zal worden omgezet en hoe het van invloed zal zijn op preventie en op de situatie van patiënten. Het EESC dringt tevens aan op een routekaart waarin de uitvoering van het plan gedetailleerd wordt beschreven en waarin prestatie-indicatoren en realistische termijnen voor deze strategie zijn opgenomen. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het EESC betuigt zijn bijval voor de voorstellen voor een veelzijdige en innovatieve aanpak bij het bestrijden van kanker, gebaseerd op kankerpreventie, vroegtijdige opsporing, diagnose en behandeling en een betere levenskwaliteit voor kankerpatiënten en overlevenden van kanker — ook door hen aan het werk te houden. Hoewel kankerpreventie van het allergrootste belang is, is het met name evenzeer van belang dat de EU en de lidstaten de beschikbaarheid van hoogwaardige gezondheidsinfrastructuur, met inbegrip van voorzieningen voor screening, diagnose en behandeling en gezondheidsdiensten waarborgen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Het EESC merkt op dat het plan verder moet worden aangepast om de gelijke betrokkenheid van elke lidstaat en alle regio’s in elke lidstaat te vergemakkelijken teneinde mogelijke ongelijkheden te helpen wegwerken. Heel vaak hangen morbiditeit en mortaliteit niet alleen samen met de vorm van kanker, maar ook met de plaats en met sociale gradiënten. De aanbevelingen moeten derhalve worden aangepast aan de betrokkenheid van de afzonderlijke lidstaten bij kankerbestrijding, met inbegrip van de organisatorische verbetering van nationale screening- en vaccinatieprogramma’s en steunregelingen, en de aanpak van de kwestie van sociale ongelijkheid op het gebied van gezondheid. Ook moeten patiënten en mantelzorgers steun krijgen bij het omgaan met de gevolgen van kanker wat betreft het verlies aan autonomie en aan mogelijkheden om hun burgerrechten uit te oefenen: toegang tot financiering, ondersteuning in het dagelijks leven enz. Dezelfde aandacht moet gaan naar de bestrijding van de economische gevolgen van kanker en de gevolgen ervan voor reeds kwetsbare bevolkingsgroepen. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het register voor ongelijkheden bij kanker moet zo inclusief mogelijk zijn, en verschillen tussen de lidstaten en tussen regio’s en — waar mogelijk — sociale ongelijkheden, met name in verband met werk en geslacht, aanwijzen. Het is ook van belang dat men beschikt over de juiste infrastructuur en bekwaam personeel voor het verzamelen van hoogwaardige gerelateerde gegevens in het kader van een doeltreffende samenwerking tussen kankerregisters van alle lidstaten en samenwerking tussen landen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.4.1. | Vormen van blootstelling op het werk die worden versterkt door andere factoren, zoals de sociale determinanten van gezondheid, waaronder de blootstelling aan milieuverontreiniging, de toegang tot zorg, het opleidingsniveau enz. spelen een belangrijke rol in deze dynamiek Het EESC benadrukt dat onderzoek naar vervangers van gevaarlijke stoffen en producten bevorderd en ondersteund moet worden. |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | Het EESC onderstreept het belang van blootstelling aan milieuverontreiniging — te denken valt o.a. aan de kwaliteit van levensmiddelen, water en lucht — en benadrukt dat het aanbieden van relevante educatie en informatie van cruciaal belang is om mensen te helpen en te motiveren om een gezonde levensstijl te kiezen en te volgen. |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | Alle fasen van kankerbestrijding vergen de nodige aandacht: bedachtzame en weloverwogen preventie; vroegtijdige en relevante opsporing; toegang tot snelle behandeling, hoogwaardige en toegankelijke zorg met voldoende zorgpersoneel om in de behoeften te voorzien, steun bij de re-integratie in de samenleving en op de werkplek en nazorg. |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.5. | Het EESC is verheugd dat er 4 miljard EUR voor het plan is uitgetrokken, maar dringt erop aan dat deze financiering nog eens wordt bekeken in het licht van de nationale gezondheidszorgstelsels en hun openbare/particuliere financieringsregelingen voor gezondheidszorg. De EU kan het zich niet veroorloven om rustig aan te doen bij de kankerbestrijding, aangezien dat menselijk leed met zich zou meebrengen en de economische situatie van de Europeanen zou verslechteren. De EU heeft een nieuw Marshallplan voor oncologie nodig. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Volgens het EESC zijn demografische en economische gevolgen van groot belang voor het plan. De vergrijzing in Europa gaat gepaard met een laag vruchtbaarheidscijfer enerzijds en een hogere levensverwachting anderzijds, die op lange termijn problematisch zullen zijn voor de gezondheidsstelsels in de hele EU. Daarmee hangt tevens een groter risico op kanker op hogere leeftijd samen. Er zijn ingrijpende maatregelen nodig om omstandigheden te creëren die ertoe bijdragen dat de Europeanen tot op hoge leeftijd gezond blijven. De maatregelen die in het plan worden geschetst als een nieuwe aanpak van kankerpreventie, -behandeling en -zorg moeten het traject vormen naar de verwezenlijking van dat doel. Het plan moet om de twee jaar worden beoordeeld/herzien en het moet gedeelde indicatoren voor alle EU-lidstaten omvatten. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Hoge kwaliteit en gelijke zorg

| 3.1. | Het is dringend zaak dat de problemen als gevolg van de pandemie worden opgelost. Het EESC merkt op dat beperkingen op de toegang tot tal van medische diensten, met name in de oncologie en cardiologie, uitsluitend kunnen worden voorkomen als de door COVID-19 veroorzaakte verstoringen doeltreffend worden aangepakt. Massaal uitgestelde diagnoses en behandelingen beperken de kans op herstel en verhogen daardoor de mortaliteit. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het is tevens belangrijk dat de infrastructuur en diensten worden versterkt en ontwikkeld teneinde te kunnen voldoen aan de behoeften op middellange en lange termijn. Er moeten praktijken worden ontwikkeld voor een goede voorbereiding zodat er doeltreffend kan worden gereageerd op andere mogelijke uitzonderlijke situaties, onder meer de ontwikkeling van een EU-brede uitrol van telegeneeskunde en maatregelen op afstand die in alle omstandigheden kunnen worden toegepast, en die eveneens bijdragen aan de vermindering van ongelijkheden bij kanker tussen de lidstaten onderling en in hun verschillende regio’s. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Ongelijkheden tussen de lidstaten zijn er zowel tussen oost en west — met een kennisvlucht naar het westen — als tussen kleine en grote landen, met grote verschillen in screeningprogramma’s en investeringen in gezondheidsstelsels. Ziekenhuizen die actief zijn in onderzoek zijn koplopers op het gebied van kankerbestrijding. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | De broodnodige samenwerking tussen de lidstaten kan met behulp van verschillende maatregelen en instrumenten worden bewerkstelligd, onder meer:






  — | gegevensuitwisseling en gebruik van AI; |
| --- | --- | --- |

3.2.2.

—

gegevensuitwisseling en gebruik van AI;

| — | uitwisseling van kennis en deskundigheid; |
| --- | --- |

—

uitwisseling van kennis en deskundigheid;

| — | samenwerking om tekorten aan geneesmiddelen aan te pakken; |
| --- | --- |

—

samenwerking om tekorten aan geneesmiddelen aan te pakken;

| — | specialisatieoverschrijdende opleidingsprogramma’s op het gebied van kanker; |
| --- | --- |

—

specialisatieoverschrijdende opleidingsprogramma’s op het gebied van kanker;

| — | Europese referentienetwerken, en |
| --- | --- |

—

Europese referentienetwerken, en

| — | een EU-netwerk van nationale integrale kankercentra. |
| --- | --- |

—

een EU-netwerk van nationale integrale kankercentra.

| 3.3. | Het EESC is ingenomen met het initiatief “Hulp aan kinderen met kanker”, maar maakt zich zorgen over het gebrek aan specifieke maatregelen om iets aan kinderkanker te doen. Er moeten gerichte, echt snelle en concrete stappen worden gezet en geoormerkte middelen worden ingezet om meer kinderen en jongeren met kanker te genezen en dit doeltreffender te doen. Het is dringend noodzakelijk dat kinderen toegang krijgen tot innovatie, ongelijkheden bij behandelingen worden verminderd en we begrijpen waar kinderkanker vandaan komt, aangezien we, in tegenstelling tot kanker bij volwassenen, kinderkanker niet kunnen voorkomen. Daarom moet het plan worden aangegrepen als een kans om een einde te maken aan de oneerlijke situatie van vergeten kinderen en hun, als toekomst van Europa, eindelijk de aandacht te geven die zij verdienen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC maakt zich zorgen over de aanzienlijke regionale verschillen in samenwerkingsmodellen en informatiestromen, onder meer de digitale kloof, die nadelige gevolgen hebben voor ouderen, mensen die niet in de grote steden wonen, personen met een handicap en financieel benadeelde groepen. Daarom moet de routekaart op dat gebied voor normalisatie zorgen. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Het EESC pleit tevens voor een plan dat dichter bij de patiënten staat en dusdanig flexibel is dat het kan inspelen op bijzondere behoeften en aangepast kan worden aan uiteenlopende omstandigheden en de situatie van kankerpatiënten en mensen die kanker hebben overleefd. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Het EESC is ingenomen met het streven om kanker als gevolg van virale infecties te voorkomen door op doelpopulaties gebaseerde vaccinatie in te voeren, maar merkt op dat de vaccinatiegraad en de voortgang van de vaccinatieprogramma’s per regio verschillen. Alle regio’s moeten de beste praktijken toepassen om ervoor te zorgen dat elke burger toegang krijgt tot dat soort vaccins. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het EESC steunt de plannen om de vroegtijdige opsporing van kanker te verbeteren door middel van screeningprojecten en educatieve activiteiten, onder meer met behulp van nieuwe technologieën, om patiënten bewuster te maken van de noodzaak van preventieve screening, en gegevens over blootstelling op het werk te integreren in programma’s voor vroegtijdige opsporing. Ook is een betere kennis van erfelijke vormen van kanker noodzakelijk teneinde de screening doelgerichter te maken. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Preventie is doeltreffender als die niet louter uitgaat van individueel gedrag en als daarbij schade en collectieve factoren die bijdragen aan kanker kunnen worden beperkt of geëlimineerd. In punt 3 van het plan worden sociale determinanten onderschat. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Het EESC merkt op dat initiatieven voor vroegtijdige diagnose gericht moeten zijn op alle vormen van kanker, ook bloedkanker, en dat screeningtests beschikbaar moeten zijn voor de grootst mogelijke populaties. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC dringt erop aan dat kankerpatiënten betere mogelijkheden worden geboden om gebruik te maken van de hoogwaardige behandeling, zorg en expertise van andere lidstaten, alsook van de beschikbaarheid van geneesmiddelen, medische apparatuur en andere medische producten op een goed functionerende eengemaakte markt. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Het EESC wijst tevens op het belang van ondersteuningssystemen — onder meer de verstrekking van de nodige informatie en kennis — voor het fysieke en mentale welzijn van patiënten tijdens en na een behandeling. Dezelfde punten van zorg gelden voor werknemers, werkgevers en ondernemers. Voorts benadrukt het EESC het welzijn van mantelzorgers van kankerpatiënten. Hun informele carrière als mantelzorger kan ernstige gevolgen hebben voor het evenwicht tussen werk en privéleven en kan hun fysieke welzijn aantasten. Het EESC sluit zich dan ook aan bij de Europese Commissie wanneer die er bij de lidstaten op aandringt de richtlijn betreffende het evenwicht tussen werk en privéleven voor ouders en mantelzorgers volledig om te zetten en de komende strategie inzake de rechten van personen met een handicap 2021-2030 te ondersteunen. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het EESC vestigt de aandacht op culturele diversiteit en de verschillende mate van eerbiediging van de grondrechten van EU-burgers, onder meer in verband met non-discriminatie op het gebied van werkgelegenheid, sociale bescherming of toegang tot financiële diensten zoals krediet. Het is dan ook noodzakelijk om de verschillen tussen de lidstaten weg te werken en het beginsel van het “recht om te worden vergeten” aan te houden met betrekking tot iemands kankergeschiedenis, ook rekening houdend met de vertegenwoordigers van mantelzorgers. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Behoefte aan nieuwe oplossingen om kanker te bestrijden

| 4.1. | Gezien de enorme vooruitgang in technologie en wetenschap, ook in de medische wetenschap, is het EESC ingenomen met de belofte van een moderne aanpak van kankerbestrijding met behulp van nieuwe technologieën, onderzoek en productinnovatie. Het is eveneens toe te juichen dat de Europese Commissie zich in haar vlaggenschipinitiatieven en maatregelen richt op inzichten vanuit comorbiditeiten en sociale en gedragswetenschappen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | In het plan wordt de rol van onderzoek en innovatie terecht gezien als hoeksteen voor een beter inzicht in kankerrisicofactoren en voor de verbetering van diagnoses, therapieën, behandelingen en preventiebeleid. In dat verband is internationale en EU-brede samenwerking van cruciaal belang om beste praktijken uit te wisselen, mede met betrekking tot regelgevingsbenaderingen, en daarbij de expertise, gegevens en technologie van beroepsbeoefenaren en de financiële middelen zo productief mogelijk te combineren. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | De inspanningen moeten vooral gericht worden op het genereren, de beschikbaarheid en toegankelijkheid van gegevens teneinde geavanceerdere methoden voor genoomtracering, preventie, diagnose en behandeling te ontwikkelen, met inbegrip van de ontwikkeling van de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens. De digitalisering van gezondheidsgegevens en veilige en beveiligde uitwisseling van die gegevens tijdens het volledige zorgtraject zijn van cruciaal belang om patiënten in staat te stellen adequate zorg en behandeling te krijgen, met inbegrip van grensoverschrijdende gezondheidszorg. Tegelijkertijd moet de bureaucratie in de gezondheidszorg worden teruggedrongen en moeten praktijken in verband met patiëntendossiers zo doeltreffend mogelijk worden gemaakt. De mogelijkheid om digitale gezondheidsgegevens te koppelen aan de genoomgegevens van biobanken moet eveneens worden bevorderd als een belangrijke factor in de ontwikkeling van kankerpreventie, diagnose en patiëntgerichte zorg. De ontwikkeling en het gebruik van gegevensanalysemethoden, met inbegrip van AI, moeten eveneens worden verbeterd door middel van versterkte EU-samenwerking. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | De kwestie van meervoudige blootstelling is een van de belangrijkste uitdagingen bij de ontwikkeling van de preventie van zowel kanker met een milieuoorzaak als werkgerelateerde kanker. De EU moet de steun voor het lopende onderzoek op dat gebied versterken. Even belangrijk is dat er relevante informatie wordt verstrekt over de mogelijke oorzaken van kanker, het herkennen van de eerste symptomen, het omgaan met stress bij kanker, het bevorderen van preventie en het inspireren van mensen om voor een gezonde levensstijl te kiezen. De sociale partners en de maatschappelijke organisaties komt een cruciale rol toe en hun inspanningen moeten worden ondersteund, onder meer door in het kader van het ESF+ relevante middelen uit te trekken voor gezamenlijke acties ter bestrijding van kanker en voor de verspreiding van beste praktijken op het gebied van gezondheidspreventie. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Het systematisch verzamelen van gegevens over blootstelling aan carcinogene en mutagene agentia op het werk moet op Europees niveau worden gecoördineerd en bestaande gegevens uit kankerregisters moeten worden gekoppeld aan gegevens over de beroepen van kankerpatiënten. Aan de hand van die gegevens zouden preventieve maatregelen doelgerichter kunnen worden ingezet en zou de vroegtijdige opsporing van kanker bij mensen die aan dergelijke stoffen worden blootgesteld, worden gestimuleerd. Nieuwe en innovatieve onderzoeksprojecten in Europa moeten worden uitgebreid naar alle lidstaten. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | De blootstelling aan hormoonontregelende stoffen wordt in verband gebracht met een aantal vormen van hormoonafhankelijke kanker. Basisonderzoek naar die stoffen moet dienen als grondslag voor een beter Europees beleid op dat gebied en voor betere preventie. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Het welslagen van kankerbestrijding vergt tevens een hoogwaardige opleiding in disciplines die met kanker te maken hebben, met inbegrip van een degelijke samenwerking tussen de lidstaten en de sociale partners in door de EU ondersteunde onderwijsprogramma’s en programma’s ter bevordering van vaardigheden, zoals het specialisatieoverschrijdende opleidingsprogramma op het gebied van kanker en het pact voor vaardigheden van de Europese Commissie. In het plan moet worden vermeld dat bij- en nascholing, informatie en bewustmaking van gezondheidswerkers, ook in verband met het beheer en de toediening van gevaarlijke geneesmiddelen, noodzakelijk zijn. Bovendien zijn er hoogopgeleide en geschoolde beroepsbeoefenaren nodig om de uiteenlopende diensten te verlenen, zoals de eerste diagnose en het opstellen van een behandelingsplan, het toedienen van geneesmiddelen, het toepassen van chirurgie en radiologie, terwijl eveneens nauwe samenwerking tussen kankeronderzoekers, gezondheidswerkers en patiënten een basis vormt voor het welslagen van de zorg. Daarnaast is eveneens intensieve samenwerking met partners buiten de EU van cruciaal belang om de kennisuitwisseling te bevorderen. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ondernemingen vervullen een centrale rol in de ontwikkeling van oplossingen voor kankerpreventie, -screening, -diagnose en -behandeling. De bevordering en facilitering van ecosystemen voor innovatie zijn van het allergrootste belang om resultaten te boeken in de EU. Bij de ecosystemen moeten ondernemingen van verschillende omvang (van startende ondernemingen tot grote internationale ondernemingen) betrokken worden, evenals onderzoekers, patiënten, gezondheidswerkers en overheidsinstanties. Die werkzaamheden moeten worden ondersteund door financiering van de EU en van de lidstaten, met name via partnerschappen in het kader van Horizon Europa. Het is tevens van essentieel belang om de rol te bepalen die het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) vervult bij het aanmoedigen en ondersteunen van de lidstaten om innovatieve, veilige en doeltreffende kankertherapieën in te voeren. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het EMA speelt een belangrijke rol bij het op de markt brengen en het op veilige wijze toegankelijk maken van geavanceerde producten en relevante apparatuur om kanker te helpen voorkomen en efficiënt te genezen. Het kan ook de toegang van de lidstaten tot dergelijke producten verbeteren en de effectieve uitrol ervan in de hele EU coördineren. Dit zal ertoe leiden dat alle patiënten sneller toegang krijgen tot moderne behandelingen van hoge kwaliteit. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Naast de ontwikkeling en verstrekking van geneesmiddelen, vaccins, technologie en zorgdiensten streven ondernemingen ernaar kanker te bestrijden door hun milieueffecten te verminderen, veilige producten of gewijzigde, minder schadelijke producten te ontwikkelen en te produceren en de gezondheid en veiligheid op het werk te verbeteren. Onder meer de blootstelling aan ultraviolette straling ten gevolge van activiteiten buitenshuis moet zo veel mogelijk worden beperkt, met name in sectoren als de landbouw en de bouw. Gezondheid en veiligheid staan voorop voor de sociale partners, die sectoraal preventiebeleid ontwikkelen dat zij door middel van een socialezekerheidsbijdrage financieren. Het potentieel daarvan kan slechts volledig worden benut met een soepele gecoördineerde aanpak die de ontwikkeling en inzet van hoogwaardige oplossingen mogelijk maakt. Bovendien ondersteunen werkgevers — alsook vakbonden en maatschappelijke organisaties — patiënten bij het combineren van werk en kankerbehandelingen en bij de terugkeer naar het werk. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Om een impuls te geven aan de werkzaamheden van ondernemingen die gespecialiseerd zijn in het ontwikkelen van oplossingen voor kankerbestrijding moet de EU gunstige voorwaarden scheppen voor innoveren, investeren en ondernemen. Het is van cruciaal belang voor de versterking van de algehele mondiale positie van de EU in kankergerelateerde gezondheidstechnologieën, -diensten en -oplossingen. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Het is tevens belangrijk om de invoering en toegang tot nieuwe kankerdiagnosemethoden en kankerbehandelingen te versnellen, zonder in te boeten op de veiligheid van patiënten en gezondheidswerkers. In dit opzicht vormt een regelgevingskader dat een en ander mogelijk maakt en ondersteunt een essentieel onderdeel van een gunstig ondernemingsklimaat. De regelgeving van de EU moet wetenschappelijk onderbouwd zijn en een gelijk speelveld waarborgen voor bedrijven binnen de EU en ten aanzien van hun mondiale concurrenten. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Wat de centrale en veelzijdige rol van ondernemers en werkgevers bij de praktische werkzaamheden in verband met kankerbestrijding betreft, is het belangrijk een brede vertegenwoordiging van bedrijven en werkgevers uit allerlei sectoren, van de gezondheidssector en de bouw tot consumptiegoederen, de landbouw en de maakindustrie, evenals vertegenwoordigers van patiënten en mantelzorgers op volledig inclusieve wijze te betrekken bij de verdere ontwikkeling en uitvoering van de maatregelen. Even belangrijk is de rol van de sociale partners en maatschappelijke organisaties bij het verstrekken van voorbeelden van geslaagde praktijken en informatie en bij het opzetten van bewustmakingscampagnes. |
| --- | --- |

4.13.

5.   Vormen van kanker die bijzondere aandacht vereisen

| 5.1. | Het EESC is ingenomen met het initiatief op het gebied van kinderkanker, maar wijst er wel op dat er veel meer moet worden gedaan om het verschil te maken in het leven van kinderen en jongeren en om de bestaande ongelijkheden te verminderen. Dat vergt investeringen in innovatie, en duidelijke en urgente specifieke maatregelen en financiering voor de ontwikkeling en invoering van passende opsporingsmethoden, geneesmiddelen, behandelingen en zorgdiensten. Dat biedt ons de kans om een einde te maken aan de oneerlijke situatie van vergeten kinderen en hun, als toekomst van Europa, eindelijk de aandacht te geven die zij verdienen. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Het EESC merkt op dat hematologische kanker voor Europese burgers een zware gezondheids- en economische last is. Dankzij het plan kan die last voor patiënten, hun familieleden en de samenleving worden verminderd door middel van overwegingen en innovatieve benaderingen van de bloedkankerzorg. Een passende inzet voor en investeringen in hoogwaardige kankerscreening, de hervorming van gezondheidsstelsels en innovatieve benaderingen van de zorg kunnen ertoe leiden dat belangrijke vorderingen in de behandeling van bloedkanker op duurzame wijze beschikbaar kunnen worden gesteld aan iedereen. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Het EESC wijst erop dat in het plan de nadruk zou kunnen worden gelegd op de noodzaak om zich specifiek te richten op kwaadaardige hematologie en specifieke initiatieven uit te rollen om de zorgstatus van deze kwetsbaarste patiëntenpopulatie te verbeteren:






  — | in 2016 was 9 % van alle sterfgevallen ten gevolge van kanker (124 000) in de EU, Noorwegen, Zwitserland en IJsland te wijten aan kwaadaardige bloedkanker en werd hieraan 12 % van de totale uitgaven voor gezondheidszorg in de EU besteed (3); |
| --- | --- | --- |

5.3.

—

in 2016 was 9 % van alle sterfgevallen ten gevolge van kanker (124 000) in de EU, Noorwegen, Zwitserland en IJsland te wijten aan kwaadaardige bloedkanker en werd hieraan 12 % van de totale uitgaven voor gezondheidszorg in de EU besteed (3);

| — | hematologische kanker treft voornamelijk zeer jonge (30 % van de vormen van kinderkanker) en zeer oude mensen in de samenleving, de kwetsbaarsten onder ons, en het is niet eerlijk geen rekening met hen te houden omdat zij niet behoren tot de economisch actieve bevolking. |
| --- | --- |

—

hematologische kanker treft voornamelijk zeer jonge (30 % van de vormen van kinderkanker) en zeer oude mensen in de samenleving, de kwetsbaarsten onder ons, en het is niet eerlijk geen rekening met hen te houden omdat zij niet behoren tot de economisch actieve bevolking.

6.   Internationale samenwerking bij de kankerbestrijding

| 6.1. | Het EESC is het ermee eens dat internationale samenwerking en coördinatie noodzakelijk zijn teneinde de medische ontwikkeling te stimuleren en de vooruitzichten voor langdurige gezondheid van miljoenen Europeanen te verbeteren, maar maakt zich zorgen dat het plan een al te algemene aanpak voor de internationale samenwerking zal hanteren bij de uitvoering ervan. Het belang van internationale samenwerking wordt het beste geïllustreerd door het treurige feit dat de overlevingscijfers na vijf jaar het hoogste zijn in de Verenigde Staten van Amerika, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland, gevolgd door de beste EU-landen. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Het EESC benadrukt dat samenwerking vooral van belang is op het gebied van onderzoek en innovatie, om wetenschappelijk onderbouwde regelgevingsnormen te kunnen vaststellen die in verhouding staan tot de risico’s, en de bevordering van de kennisuitwisseling teneinde te waarborgen dat de meest geavanceerde kennis beschikbaar is voor de Europeanen. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Het EESC benadrukt dat het van belang is om roken terug te dringen en neemt nota van het verslag van de Commissie over de toepassing van Richtlijn 2014/40/EU betreffende de productie, de presentatie en de verkoop van tabaks- en aanverwante producten (4) en de conclusies daarvan, die erop gericht zijn de blootstelling van rokers aan gevaarlijke en/of verslavende stoffen te verminderen. In dit verband zou het EESC, onder verwijzing naar de uitspraken van de Commissie over emissies en meetmethoden [punt 3.1 van het verslag], graag zien dat verder onderzoek wordt gedaan naar de methode voor het meten van rookemissies, onder meer via de Intensmethode van de WHO, en pleit het ervoor dat aanbevelingen van de WHO die op de onderzoeksresultaten zijn gebaseerd, ten uitvoer worden gelegd. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Hoewel de EU moet voorkomen dat zij al te afhankelijk wordt van derde landen op strategische gebieden zoals gezondheidszorg, is internationale economische samenwerking noodzakelijk voor de beschikbaarheid van veilige geneesmiddelen, uitrusting en andere goederen die nodig zijn voor de behandeling van kanker. De handel moet open zijn met betrekking tot de internationale toeleveringsketens van de gezondheidssector, en de EU moet elke vorm van protectionisme tussen de lidstaten of wereldwijd bestrijden. Oplossingen voor kanker bieden Europese bedrijven tevens aanzienlijke exportmogelijkheden, die moeten worden bevorderd teneinde in te spelen op de mondiale vraag naar gezondheidsgerelateerde oplossingen. |
| --- | --- |

6.4.

7.   Activiteiten en voorlichting in verband met gezondheidsbevordering

| 7.1. | Het EESC is zich bewust van het sterke verband tussen de kwaliteit van de leefomgeving en een gezonde levensstijl en gezonde voeding als factoren die de incidentie van kanker verlagen. Samen met de sociale partners en de maatschappelijke organisaties moeten de lidstaten de rol van hoogwaardige levensmiddelen, schoon water en lucht bij de preventie van kanker en andere ziekten belichten. Zij moeten ook de krachten bundelen om mensen voor te lichten en te motiveren om een gezonde levensstijl te volgen en risicofactoren te vermijden, aangezien dit de enige manier is om kinderen te helpen blootstelling aan carcinogene agentia te vermijden. Bovendien moet er meer kennis over kanker worden verspreid op school en via campagnes in de traditionele en de sociale media. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Mensen moeten bewust worden gemaakt van een gezonde levensstijl, consumenten moeten accurate voorlichting over betere alternatieven krijgen en kankerpatiënten, overlevenden en risicogroepen moeten op de hoogte zijn van de preventie-, behandelings- en zorgmogelijkheden. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Het EESC wijst er echter op dat het gezondheidsbewustzijn in de verschillende regio’s varieert en dat bij wijzigingen op dat gebied rekening moet worden gehouden met plaatselijke gebruiken. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Aangezien samenwerking tussen de sociale partners een belangrijke rol speelt op de werkplek, dringt het EESC aan op EU-brede campagnes teneinde werknemers en werkgevers bewuster te maken en beter op de hoogte te brengen van maatregelen ter preventie en beheersing van kanker op de werkplek, met inbegrip van de uitwisseling van goede praktijken en het verstrekken van toolkits en opleiding. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Het EESC is van mening dat het plan een groot potentieel in zich draagt om de gezondheidsbehoeften van de Europeanen in te vullen. Communicatie — met het oog op de begrijpelijke en geloofwaardige overbrenging van het plan en de daarin vervatte maatregelen aan de Europese burgers — zal derhalve van cruciaal belang zijn voor het welslagen van het plan en voor de verwezenlijking van de erin gestelde doelen. |
| --- | --- |

7.5.

8.   Follow-up van de strategie

| 8.1. | Het EESC benadrukt dat tal van elementen moeten samenkomen teneinde twijfels over het vooruitzicht van een doeltreffende uitvoering van het plan weg te nemen. De algemene en niet-bindende aard van het plan vormt geen garantie voor de doeltreffende uitvoering ervan of voor een doeltreffendere en beter geregionaliseerde respons op de toenemende kankerlast. Het EESC pleit er dan ook voor een reeks verschillende instrumenten te ontwerpen die de weg zullen bereiden naar de doeltreffende uitvoering van het plan, afgestemd op nationale kenmerken en praktijken. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Het EESC dringt er tevens op aan om de verstrekkers van gezondheidstechnologie en -oplossingen, sociale partners en maatschappelijke organisaties nauw te betrekken bij de verdere ontwikkeling en follow-up van het plan, met een ruime, volledig inclusieve vertegenwoordiging van verschillende sectoren. Dat is tevens van cruciaal belang voor de opstelling van de bijbehorende nationale actieplannen. |
| --- | --- |

8.2.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Verslag over de toepassing van Richtlijn 2014/40/EU.

1

(2)  Een zeer belangrijk aspect is voortzetting van de inspanningen om het gebruik van gevaarlijk asbest af te schaffen — zie EESC-adviezen PB C 251 van 31.7.2015, blz. 13 en PB C 288 van 31.8.2017, blz. 56.

2

(3)  Gegevens in verband met de mondiale ziektelast voor 2016 van het Institute for Health Metrics Evaluation.

3

(4)  Verslag over de toepassing van Richtlijn 2014/40/EU.

4

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/84 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/84

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad ter versterking van de toepassing van het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid door middel van beloningstransparantie en handhavingsmechanismen

(COM(2021) 93 final — 2021/0050 (COD))

(2021/C 341/13)

| Rapporteur: | Pekka RISTELÄ |
| --- | --- |

Rapporteur:

Pekka RISTELÄ

| Raadpleging | Europees Parlement, 11.3.2021
  Raad, 15.3.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 VWEU |
| Bevoegde afdeling | Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap |
| Goedkeuring door de afdeling | 26.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 147/87/11 |

Raadpleging

Europees Parlement, 11.3.2021

Raad, 15.3.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 VWEU

Bevoegde afdeling

Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap

Goedkeuring door de afdeling

26.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

147/87/11

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie, dat het voor werknemers gemakkelijker moet maken om de toepassing van het beginsel van gelijke beloning af te dwingen wanneer zij menen het slachtoffer te zijn van beloningsdiscriminatie, moet bijdragen aan meer transparantie in de beloningsstructuren en moet helpen om de rol van de nationale organen bij de handhaving van dit beginsel te versterken. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Het EESC merkt op dat de voorgestelde richtlijn breed toepasbaar is, namelijk op alle werknemers in zowel de publieke als de particuliere sector, en dat zij de intersectionele aspecten van discriminatie erkent. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC is echter van mening dat het voorstel in verschillende opzichten moet worden aangescherpt, met name wat betreft de te hanteren criteria voor het bepalen van de waarde van arbeid, de dekking van enkele van de belangrijkste transparantieverplichtingen, en de rol van de sociale partners en collectieve onderhandelingen bij de toepassing van het beginsel van gelijke beloning. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC is van mening dat er meer gedetailleerde richtsnoeren kunnen worden verstrekt met betrekking tot de te hanteren objectieve criteria voor het bepalen van de waarde van arbeid op een genderneutrale manier. Dergelijke criteria moeten vaardigheden en kenmerken van werk omvatten dat doorgaans door vrouwen wordt verricht en die anders vaak over het hoofd worden gezien of ondergewaardeerd worden bij de beoordeling van de waarde van werk, zoals mensgerichte vaardigheden. Deze criteria moeten worden ontwikkeld met medewerking van of door de sociale partners, en zo worden geformuleerd dat zij ruimte laten voor verdere specificatie door hen. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Hoewel in het voorstel terecht rekening wordt gehouden met de bezorgdheid over extra lasten voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) vindt het EESC een volledige vrijstelling voor alle werkgevers met minder dan 250 werknemers niet gerechtvaardigd. Speciale regels voor kmo’s zouden echter passend kunnen zijn. De lidstaten moeten ook worden verplicht ondersteuning, opleiding en technische bijstand te bieden aan werkgevers, met name kmo’s, in verband met hun beloningstransparantieverplichtingen. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Het EESC is van mening dat er maatregelen moeten worden genomen ter bevordering van collectieve onderhandelingen over gelijke beloning en andere maatregelen om het beloningsverschil tussen mannen en vrouwen weg te werken, zonder afbreuk te doen aan de autonomie van de sociale partners. Collectieve onderhandelingen kunnen een belangrijke, nuttige rol spelen bij de systematische bevordering van gelijke beloning en gendergelijkheid op bedrijfs-, sectoraal, regionaal of nationaal niveau. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC wijst erop dat de in het voorstel opgenomen maatregelen slechts enkele van de stappen zijn die nodig zijn voor de aanpak van de structurele problemen die aan het beloningsverschil tussen mannen en vrouwen ten grondslag liggen. Een holistische aanpak die de bevordering en aanscherping van de naleving omvat, zal nodig zijn om gelijke beloning in de praktijk te waarborgen. Daartoe behoren verdere inspanningen om de segregatie op de arbeidsmarkt, genderstereotypen en de onderwaardering van voornamelijk door vrouwen verrichte arbeid aan te pakken, adequate en toegankelijke kinderopvang, alsook passende bepalingen voor partnerverlof, en initiatieven om het besef van beloningsverschillen te vergroten, carrièremogelijkheden voor vrouwen te bevorderen en te zorgen voor een betere vertegenwoordiging van vrouwen in besluitvormingsposities alsook het wegnemen van fiscale belemmeringen voor de arbeidsparticipatie van vrouwen. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Inleiding

| 2.1. | Gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid is een van de grondrechten en beginselen van zowel de EU (1) als de internationale en Europese mensenrechteninstrumenten (2). Dat werd recentelijk nog herhaald in beginsel 2 van de Europese pijler van sociale rechten. Ook wordt het verwoord in artikel 4 van de richtlijn inzake gendergelijkheid (3), dat directe en indirecte discriminatie op grond van geslacht ten aanzien van de beloning voor gelijke of gelijkwaardige arbeid verbiedt. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Het EU-kader voor gelijke beloning bestaat al vele decennia (4) en heeft bijgedragen tot het aanpakken van beloningsdiscriminatie en gendervooroordelen in beloningsstructuren. Volgens het EIGE is 9 % (van de in totaal 14,1 %) van de loonkloof tussen mannen en vrouwen (het “onverklaarde” deel) toe te schrijven aan niet waargenomen kenmerken van de werknemers die niet in het model zijn opgenomen en aan discriminatie. (5) Andere oorzaken van het beloningsverschil tussen mannen en vrouwen zijn bijvoorbeeld het feit dat vrouwen een groter deel van de onbetaalde zorgtaken op zich nemen, hetgeen ten koste gaat van hun participatie op de arbeidsmarkt — zij werken dan bijvoorbeeld in deeltijd — en horizontale en verticale beroepssegregatie. Een deel hiervan wordt aangepakt door andere aspecten van de wetgeving en het beleid van de Unie (6). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Deze maatregelen hebben geleid tot vooruitgang bij het wegwerken van het beloningsverschil tussen mannen en vrouwen in de EU. Dit verschil bedraagt echter nog steeds 14,1 % op voltijdbasis. Daarbij is het afgelopen decennium zeer weinig vooruitgang geboekt. De ontwikkelingen tussen de lidstaten lopen uiteen, waarbij in sommige lidstaten de beloningsverschillen zelfs zijn toegenomen (7). Het feit dat vrouwen gemiddeld nog steeds minder per uur verdienen dan mannen draagt bij aan de beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen op het gebied van het totale jaarloon (36,7 % (8)) en pensioenen (30 % (9)), hoewel dit niet de enige factor is die aan de verschillen ten grondslag ligt. Deze genderkloof in het totale inkomen valt met name grotendeels te verklaren door het feit dat vrouwen minder uren betaald werk verrichten, meestal om onbetaalde zorgtaken op zich te nemen (10). Voltijds werken heeft grote gevolgen voor het inkomen en de carrièremogelijkheden; deze optie voor zowel vrouwen als mannen vereist ondersteunende structuren zoals opvang, het delen van gezinstaken en het wegnemen van fiscale belemmeringen voor de arbeidsparticipatie van vrouwen. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Uit de jurisprudentie van de toezichtsorganen van de internationale en Europese mensenrechteninstrumenten blijkt duidelijk dat er in de meeste lidstaten nog veel ruimte voor verbetering is, zowel in de wetgeving als in de praktijk, bij het waarborgen en handhaven van het recht op gelijke beloning, ook wat betreft de beloningstransparantie (11). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | De COVID-19-pandemie heeft ernstige gevolgen gehad voor de samenleving, de economie, werknemers, ondernemers en bedrijven. Belangrijk is dat door de pandemie duidelijk is geworden dat vrouwen nog steeds slechter worden betaald dan mannen en dat de arbeid die in veel door vrouwen gedomineerde, essentiële banen wordt verricht, nog steeds wordt ondergewaardeerd. De pandemie heeft ook vrouwen onevenredig hard getroffen, zowel op de werkplek als daarbuiten en zal, als er niet resoluut wordt opgetreden, waarschijnlijk negatieve gevolgen hebben voor de gendergelijkheid (12). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | In het voorstel van de Europese Commissie voor een richtlijn ter versterking van de toepassing van het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid door middel van beloningstransparantie en handhavingsmechanismen (2021/0050 (COD), “het voorstel”) wordt erkend dat er in dit verband dringend maatregelen moeten worden genomen om gelijke beloning voor mannen en vrouwen te bevorderen. Met het voorstel wordt beoogd enkele van de belangrijkste belemmeringen voor de doeltreffende uitvoering en handhaving van het EU-kader voor gelijke beloning in de praktijk aan te pakken, hetgeen een uitdaging is gebleven (13). Volgens de Commissie is een daling van de onverklaarde loonkloof tussen mannen en vrouwen met 3 procentpunten een redelijke schatting van het effect van de voorgestelde maatregelen, hoewel het effect van de voorgestelde maatregelen moeilijk te beoordelen is door het gebrek aan precieze gegevens over de omvang van de loondiscriminatie (14). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | De Commissie heeft in dit verband drie belangrijke uitdagingen vastgesteld: een gebrek aan duidelijkheid over belangrijke juridische concepten, zoals “gelijkwaardige arbeid”, een gebrek aan transparantie in de beloningssystemen en een reeks procedurele belemmeringen, zoals hoge juridische kosten of een gebrek aan voldoende compensatie (15). In 2014 publiceerde zij een aanbeveling, getiteld “Het beginsel van gelijke beloning voor mannen en vrouwen versterken door transparantie” (“de aanbeveling”), die erop gericht is een aantal van deze problemen aan te pakken (16). De aanbeveling is nauwelijks door de lidstaten opgevolgd (17), hoewel sommige lidstaten al verschillende beloningstransparantiemaatregelen hebben genomen, die uiteenlopen qua opzet en dekking (18). |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Aan het begin van haar ambtstermijn heeft de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, het beginsel van gelijk loon voor gelijk werk als uitgangspunt voor een nieuwe Europese genderstrategie en voor bindende maatregelen voor de transparantie van de beloning als een van haar politieke prioriteiten aangeduid. De Commissie heeft vervolgens de invoering van bindende maatregelen inzake loontransparantie in de EU-strategie voor gendergelijkheid 2020-2025 opgenomen. Het Europees Parlement heeft in zijn resoluties over het beloningsverschil tussen mannen en vrouwen (19) en over de strategie voor gendergelijkheid (20) zijn steun uitgesproken voor de invoering van dergelijke maatregelen. Het EESC heeft de Commissie ook opgeroepen op dit gebied op te treden in situaties waar meestal door vrouwen verricht werk ondergewaardeerd wordt, onder meer door bindende maatregelen voor de transparantie van de beloning in te voeren, maar ook maatregelen om gelijke kansen voor vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt te waarborgen en de horizontale en verticale gendersegregatie volgens beroep aan te pakken (21). |
| --- | --- |

2.8.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC heeft al eerder gesteld dat bindende maatregelen nodig zijn om het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen te versterken (22). De ervaring met de aanbeveling van 2014 inzake beloningstransparantie heeft geleerd dat niet-bindende maatregelen waarschijnlijk niet het gewenste resultaat zullen opleveren, namelijk het waarborgen van de doeltreffende toepassing van het beginsel van gelijke beloning in de praktijk, in het vereiste tempo. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie, dat het voor werknemers gemakkelijker moet maken om de toepassing van het beginsel van gelijke beloning af te dwingen wanneer zij menen het slachtoffer te zijn van beloningsdiscriminatie, moet bijdragen aan meer transparantie in de beloningsstructuren en moet helpen om de rol van de nationale organen bij de handhaving van dit beginsel te versterken. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Het EESC is echter van mening dat het voorstel in verschillende opzichten moet worden aangescherpt, met name wat betreft de te hanteren criteria voor het bepalen van de waarde van arbeid en de dekking van enkele van de belangrijkste transparantieverplichtingen, maar ook de rol van de sociale partners en collectieve onderhandelingen bij de toepassing van het beginsel van gelijke beloning, aangezien de sociale partners het beste de waarde van vaardigheden en beroepen opnieuw kunnen beoordelen (23). Het EESC is bezorgd dat de voordelen van de voorgestelde maatregelen anders voor veel werknemers beperkt zullen blijven en dat de maatregelen niet voldoende zullen bijdragen aan de systeemveranderingen die nodig zijn om een einde te maken aan beloningsdiscriminatie en gendervooroordelen in beloningsstructuren. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Het EESC wijst erop dat de in het voorstel opgenomen maatregelen slechts enkele van de stappen zijn die nodig zijn voor de aanpak van de structurele problemen die aan het beloningsverschil tussen mannen en vrouwen ten grondslag liggen. Om gelijke beloning in de praktijk te waarborgen, zal een alomvattende aanpak met verdere maatregelen en een strengere handhaving nodig zijn. Daartoe behoren verdere inspanningen om de segregatie op de arbeidsmarkt, genderstereotypen en de onderwaardering van voornamelijk door vrouwen verrichte arbeid aan te pakken, adequate en toegankelijke kinderopvang, alsook passende bepalingen voor partnerverlof, en initiatieven om het besef van beloningsverschillen te vergroten, carrièremogelijkheden voor vrouwen te bevorderen, te zorgen voor een betere vertegenwoordiging van vrouwen in besluitvormingsposities en fiscale belemmeringen voor de arbeidsparticipatie van vrouwen weg te nemen. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Specifieke opmerkingen

4.1.   Toepassingsgebied en definities

| 4.1.1. | Het EESC stelt vast dat de voorgestelde richtlijn breed toepasbaar is (artikel 2), namelijk op zowel de publieke als de particuliere sector, en op alle werknemers die een arbeidsovereenkomst of arbeidsverhouding hebben, waarbij de vaststelling van het bestaan van een dergelijke verhouding wordt geleid door feiten in verband met het verrichten van de arbeid. Daartoe behoren ook werknemers in niet-standaardfuncties, zoals oproep- of platformarbeid, wanneer uit de feiten in verband met het verrichten van de arbeid blijkt dat aan deze criteria is voldaan (24). Het bestaan van een arbeidsovereenkomst of een arbeidsrelatie wordt bepaald door de in elke lidstaat geldende wetgeving, collectieve overeenkomsten en/of praktijken, rekening houdend met de jurisprudentie van het Hof van Justitie. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | De definitie van “categorieën van werknemers” in artikel 3 bepaalt dat deze door de werkgever moeten worden gespecificeerd. Het is van cruciaal belang dat er mechanismen zijn om ervoor te zorgen dat de categorieën van werknemers op genderneutrale wijze worden vastgesteld, bijvoorbeeld door die samen met de vakbonden en werknemersvertegenwoordigers op te stellen, overeenkomstig de nationale wetgeving en praktijken. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Het EESC is ingenomen met het feit dat de definitie van beloningsdiscriminatie betrekking heeft op discriminatie op basis van een combinatie van geslacht en om het even welke andere discriminatiegrond (25), waarmee de intersectionele aspecten van discriminatie worden erkend. De Commissie moet verdere richtsnoeren verstrekken om ervoor te zorgen dat gevallen waarin beloningsdiscriminatie voortvloeit uit een combinatie van geslacht en een ander beschermd kenmerk, als zodanig kunnen worden vastgesteld en aangepakt. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Het EESC merkt op dat in het hele voorstel verantwoordelijkheden worden toegekend aan “werknemersvertegenwoordigers” zonder dat deze term wordt gedefinieerd. In de toelichting staat: “Bij gebrek aan officiële werknemersvertegenwoordigers in de organisatie moet de werkgever daartoe een of meer werknemers aanwijzen.” Om onnodige inmenging in nationale stelsels voor arbeidsverhoudingen te vermijden en om te voorkomen dat bestaande rechten en bevoegdheden van vakbonden worden omzeild door werknemersvertegenwoordigers die de werkgever (26) heeft gekozen, moet het voorstel garanderen dat legitieme werknemersvertegenwoordigers altijd door de werknemers worden aangewezen. Verklaard moet worden dat dit moet gebeuren conform de relevante verdragen en de jurisprudentie van de Internationale Arbeidsorganisatie inzake de vrijheid van vereniging, het recht om zich te organiseren en collectief te onderhandelen. |
| --- | --- |

4.1.4.

4.2.   Gelijke beloning en gelijkwaardige arbeid

| 4.2.1. | In artikel 4, lid 3, van het voorstel worden enkele van de te hanteren objectieve criteria voor het bepalen van de waarde van arbeid verduidelijkt, overeenkomstig de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie, en wordt bepaald dat de lidstaten maatregelen moeten nemen om ervoor te zorgen dat instrumenten en methodologieën worden vastgesteld om de waarde van arbeid te bepalen. Die bepalingen zullen werknemers die trachten hun rechten af te dwingen, helpen een geschikte referentiepersoon te bepalen, en ervoor zorgen dat de waarde van arbeid in de verschillende lidstaten op een meer samenhangende wijze wordt vastgesteld. Zij zullen de sociale partners helpen om beloningsstructuren op genderneutrale wijze op te zetten en om te bepalen welke categorieën van werknemers gelijkwaardige arbeid verrichten, hetgeen van essentieel belang is voor de toepassing van andere bepalingen in de voorgestelde richtlijn. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | De voorgestelde bepaling bevat echter slechts enkele algemene criteria. Het zou wenselijk zijn meer details te verstrekken over de te hanteren objectieve criteria voor het bepalen van de waarde van arbeid, en daarbij bijzondere inspanningen te leveren om rekening te houden met de vereiste vaardigheden en kenmerken van arbeid die doorgaans door vrouwen wordt verricht. Als zulke vaardigheden en kenmerken over het hoofd worden gezien, is de beoordeling van de waarde van het werk niet genderneutraal. De voorgestelde criteria moeten bijvoorbeeld verdere subcriteria omvatten waarmee rekening moet worden gehouden, waaronder mensgerichte vaardigheden die typisch zijn voor het werk dat in veel door vrouwen gedomineerde banen wordt verricht, zoals zorgverlening (27). Meer details zouden ertoe bijdragen dat werk dat meestal door vrouwen wordt verricht, niet ondergewaardeerd wordt. Deze criteria moeten zo worden geformuleerd dat zij ruimte laten voor verdere specificatie door de sociale partners. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | De sociale partners zijn het best in staat om de waarde van vaardigheden en beroepen te beoordelen. De genderneutrale criteria, alsmede de instrumenten en methodologieën voor het bepalen van de waarde van arbeid als bedoeld in artikel 4, lid 2, moeten door hen worden ontwikkeld, of ten minste met hun inbreng, zonder afbreuk te doen aan hun autonomie. De sociale dialoog en collectieve onderhandelingen zijn van groot belang om de gewenste doelstellingen te bereiken en de loonkloof tussen mannen en vrouwen aan te pakken. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Het EESC is ingenomen met de invoering van de mogelijkheid om bij gebrek aan een reële referentiepersoon gebruik te maken van een hypothetische referentiepersoon of ander bewijsmateriaal als aanknopingspunt voor een vermoeden van vermeende discriminatie. Dit zal werknemers op zeer gendergesegregeerde werkplekken helpen om, in voorkomend geval, discriminatie aan te tonen, zelfs als er geen echte referentiepersoon is. Het is bijzonder belangrijk ervoor te zorgen dat vrouwelijke werknemers op sterk naar sekse gesegregeerde arbeidsplaatsen vorderingen op gelijke beloning kunnen indienen, aangezien er aanwijzingen zijn dat er een correlatie bestaat tussen de mate van feminisering van een arbeidsplaats en lagere beloning, dat wil zeggen: hoe hoger het percentage vrouwen, hoe lager het loon (28). |
| --- | --- |

4.2.4.

4.3.   Beloningstransparantie

| 4.3.1. | Het EESC neemt kennis van de in de artikelen 5 tot en met 9 voorgestelde maatregelen ter verbetering van de beschikbaarheid van informatie over beloning, ook vóór indiensttreding, en van de transparantie in de beloningsstructuren, maar wijst erop dat daarbij rekening moet worden gehouden met de nationale modellen voor arbeidsverhoudingen. Die maatregelen zullen bijdragen aan de aanpak van een van de grootste uitdagingen bij het opsporen en bestrijden van beloningsdiscriminatie, alsmede van beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen bij de onderhandelingen over het startsalaris, die meestal nadelig zijn voor vrouwen (29). Het EESC stelt vast dat in het voorstel wordt erkend dat artikel 5 geen beperking inhoudt van de mogelijkheid voor werkgevers, werknemers en sociale partners om over een salaris buiten de aangegeven marge te onderhandelen. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Deze maatregelen zouden de werkgevers ertoe kunnen aanzetten de beloningsverschillen in hun organisatie op te sporen en aan te pakken. Rapportage en gezamenlijke evaluatie kunnen bijdragen aan de bewustmaking over beloningsdiscriminatie en gendervooroordelen in beloningsstructuren en aan een meer systemische en doeltreffende aanpak ervan. Dit komt ten goede aan alle werknemers in de organisatie, die geen vordering tot gelijke beloning hoeven in te stellen. Tegelijkertijd is het van belang werknemers beter te informeren over wat de beloning en het salaris inhouden en hoe deze kunnen worden beïnvloed. Bewustmakingsactiviteiten in verband met genderkwesties op de werkplek zouden ook aanzienlijk bijdragen tot het dichten van de loonkloof. Meer beloningstransparantie kan ook een gunstig effect hebben op de tevredenheid, het behoud en de productiviteit van werknemers (30). |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | De formulering van het voorgestelde artikel 7, lid 5, suggereert dat werknemers kunnen worden verhinderd om met anderen vrijuit over hun beloning te spreken, los van de specifieke omstandigheden van de handhaving van het beginsel van gelijke beloning. Het EESC wijst erop dat met het oog op meer transparantie duidelijk moet worden gemaakt dat werknemers niet mogen worden verhinderd om hun beloning bekend te maken aan collega’s en anderen, met name hun vakbond. Werknemers zijn in staat vast te stellen dat het beginsel van gelijke beloning is geschonden als zij vrijuit met anderen over hun beloning kunnen praten. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Voorts mogen werkgevers werknemers niet kunnen verhinderen hun vakbond op de hoogte te stellen van op verzoek verkregen informatie over het beloningsniveau van categorieën werknemers, die zou kunnen wijzen op beloningsdiscriminatie (artikel 7, lid 6). De ontvanger kan worden verplicht de informatie vertrouwelijk te behandelen, behalve ten behoeve van de handhaving van het beginsel van gelijke beloning. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | De beperking van de verplichting voor werkgevers met ten minste 250 werknemers om beloningsverschillen binnen de organisatie te rapporteren (artikel 8, lid 1), waardoor alle kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) worden vrijgesteld, zal betekenen dat slechts ongeveer een derde van alle werknemers in de EU van deze maatregel kan profiteren (31). Bovendien zijn vrouwen oververtegenwoordigd in kleine bedrijven (32), hetgeen betekent dat een nog kleiner deel van de vrouwelijke werknemers van deze maatregel zal profiteren. Deze drempel betekent een stap terug ten opzichte van de aanbeveling van de Commissie van 2014, waarin rapportageverplichtingen voor werkgevers met ten minste 50 werknemers werden voorgesteld (33). |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | Het EESC erkent dat kmo’s wellicht over beperktere middelen beschikken om aan hun verplichtingen uit hoofde van de voorgestelde richtlijn te voldoen. In het voorstel moet rekening worden gehouden met de bezorgdheid over extra lasten voor kmo’s, met name gezien de betekenis die deze kunnen hebben in het herstelproces na de pandemie, dat nog kan voortduren na de inwerkingtreding van de voorgestelde richtlijn. Niettemin schat de Commissie dat de kosten van het opstellen van verslagen matig zullen zijn (34). Een complete vrijstelling voor alle werkgevers met minder dan 250 werknemers is daarom niet gerechtvaardigd, maar speciale regels voor kmo’s zouden passend kunnen zijn. |
| --- | --- |

4.3.6.

| 4.3.7. | Speciale regels die de vereiste rapportagefrequentie voor kleinere ondernemingen verlagen, zouden leiden tot lagere kosten en tegelijkertijd de werkgevers ertoe verplichten beloningsverschillen op te sporen en weg te werken ten voordele van werknemers. De drempel voor rapportageverplichtingen mag niet hoger liggen dan 50 werknemers, maar de rapportagefrequentie voor ondernemingen met meer dan 50 maar minder dan 250 werknemers kan worden verlaagd. |
| --- | --- |

4.3.7.

| 4.3.8. | Een vergelijkbaar probleem doet zich voor met betrekking tot de beperking van de verplichting om een gezamenlijke evaluatie uit te voeren bij werkgevers met ten minste 250 werknemers (artikel 9). De kosten voor het opstellen van een gezamenlijke evaluatie liggen naar schatting iets hoger dan voor verslagen (35), maar rechtvaardigen nog steeds geen volledige vrijstelling voor werkgevers met minder dan 250 werknemers. Speciale regels voor kmo’s zouden gerechtvaardigd kunnen worden. |
| --- | --- |

4.3.8.

| 4.3.9. | De lidstaten moeten worden verplicht ondersteuning, opleiding en technische bijstand te bieden aan werkgevers, met name kmo’s, om aan hun beloningstransparantieverplichtingen te voldoen, onder meer door instrumenten en methodologieën te ontwikkelen voor de berekening van beloningsverschillen. De lidstaten moeten, waar mogelijk en passend, ook gebruikmaken van de mogelijkheid van artikel 8, lid 4, om informatie te verzamelen over beloningsverschillen binnen organisaties zelf, met name met betrekking tot kleine en middelgrote ondernemingen. |
| --- | --- |

4.3.9.

| 4.3.10. | Het EESC merkt op dat het voorstel verschilt van de aanbeveling in die zin dat het werkgevers verplicht om alleen te rapporteren over beloningsverschillen tussen mannelijke en vrouwelijke werknemers per categorie van werknemers en in de gehele organisatie. Om meer transparantie en verantwoordelijkheid te waarborgen, moeten vakbonden en werknemersvertegenwoordigers kunnen nagaan welke methode de werkgever gebruikt om de beloningsverschillen te berekenen en of de berekeningen nauwkeurig zijn, met inachtneming van de nationale wetgeving en praktijk. In overeenstemming met de aanbeveling moeten de rapportageverplichtingen ook betrekking hebben op de gemiddelde beloningsniveaus van mannelijke en vrouwelijke werknemers per categorie van werknemers. Hierdoor kunnen werknemers en andere organen de werkelijke verschillen in beloning tussen categorieën werknemers beoordelen, hetgeen van essentieel belang is voor het waarborgen van de doeltreffende handhaving van het beginsel van gelijke beloning. |
| --- | --- |

4.3.10.

| 4.3.11. | Het EESC wijst erop dat in het voorstel niet wordt gespecificeerd hoe vaak werkgevers informatie moeten verstrekken over de beloning van de verschillende categorieën werknemers (artikel 8, lid 1, punt g)). Deze informatie moet, net als andere soorten informatie, jaarlijks beschikbaar worden gesteld. Voor kmo’s kunnen speciale bepalingen betreffende de frequentie worden vastgesteld, zoals voorgesteld in paragraaf 4.3.7. |
| --- | --- |

4.3.11.

| 4.3.12. | Het EESC steunt het voorstel om werkgevers te verplichten de situatie in samenwerking met vakbonden en werknemersvertegenwoordigers en andere instanties te verhelpen, alsmede de verplichting om in de gezamenlijke evaluatie maatregelen met betrekking tot de geconstateerde verschillen op te nemen en te rapporteren over de doeltreffendheid van dergelijke maatregelen (artikel 8, lid 7, en artikel 9, leden 2 en 3). Deze bepalingen zijn van essentieel belang om ervoor te zorgen dat de verplichtingen op het gebied van rapportage en gezamenlijke evaluatie het beginsel van gelijke beloning doeltreffend bevorderen. |
| --- | --- |

4.3.12.

| 4.3.13. | In artikel 10, lid 1, is bepaald dat informatie die op grond van de bovengenoemde verplichtingen wordt verstrekt en die betrekking heeft op de verwerking van persoonsgegevens, moet worden verstrekt in overeenstemming met Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad (36) (de algemene verordening gegevensbescherming of AVG). Er moet worden verduidelijkt dat de AVG door werkgevers niet mag worden gebruikt als een reden om de voor het vaststellen van beloningsdiscriminatie noodzakelijke informatie te weigeren. Artikel 10, lid 3, bevat adequate maatregelen ter bescherming van de privacy van de individuele werknemer en schrijft voor dat wanneer een individuele werknemer identificeerbaar is, de relevante informatie alleen ter beschikking mag worden gesteld van de vakbonden en werknemersvertegenwoordigers of het orgaan voor gelijke behandeling. Die moeten de werknemer dan adviseren over de vraag of er gronden zijn voor een vordering tot gelijke beloning. |
| --- | --- |

4.3.13.

4.4.   Collectieve onderhandelingen en sociale dialoog over gelijke beloning

| 4.4.1. | In het voorstel wordt erkend dat het van belang is dat de sociale partners bij collectieve onderhandelingen bijzondere aandacht besteden aan gelijke beloning en wordt bepaald dat de lidstaten maatregelen nemen om de sociale partners aan te moedigen de nodige aandacht te besteden aan kwesties in verband met gelijke beloning, onder meer op het passende niveau van collectieve onderhandelingen (37). Het voorstel bepaalt voorts dat de verschillende kenmerken van de in de EU bestaande nationale systemen voor sociale dialoog en collectieve onderhandelingen in acht moeten worden genomen, net als de autonomie en de contractuele vrijheid van de sociale partners en hun rol als vertegenwoordigers van werknemers en werkgevers. (38) In tegenstelling tot de aanbeveling van 2014 bevat het voorstel echter geen bepaling die waarborgt dat de kwestie van gelijke beloning op het passende niveau van collectieve onderhandelingen kan worden besproken. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Artikel 11 bepaalt alleen dat de rechten en plichten uit hoofde van de richtlijn met de sociale partners moeten worden besproken. Er zou nader moeten worden bepaald wat dit inhoudt. Het is met name van belang ervoor te zorgen dat er maatregelen worden genomen ter bevordering van collectieve onderhandelingen over gelijke beloning en andere maatregelen om het beloningsverschil tussen mannen en vrouwen weg te werken, zonder afbreuk te doen aan de autonomie van de sociale partners. Collectieve onderhandelingen kunnen een belangrijke, nuttige rol spelen bij de systematische bevordering van gelijke beloning en gendergelijkheid op bedrijfs-, sectoraal, regionaal of nationaal niveau. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Daarnaast moeten andere maatregelen ter bevordering van de sociale dialoog, de discussie over gelijke beloning en de ontwikkeling van genderneutrale functiewaarderingssystemen door de sociale partners, de bewustwording van de problematiek van gelijke beloning bij hen en de uitwisseling van beste praktijken worden aangemoedigd. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | De vakbonden en werknemersvertegenwoordigers moeten meer mogelijkheden krijgen om namens de werknemers op te treden, onder meer door vakbonden en werknemersvertegenwoordigers het recht te geven om informatie op te vragen over de naar geslacht uitgesplitste beloningsniveaus voor categorieën van werknemers. Dergelijke informatie zou vakbonden en werknemersvertegenwoordigers in staat stellen beloningsdiscriminatie op te sporen en aan te pakken, onder meer via collectieve onderhandelingen. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Het EESC wijst erop dat vakbonden en werknemersvertegenwoordigers over de nodige technische kennis en opleiding moeten beschikken om hun functie — het opsporen van beloningsdiscriminatie en het adviseren en vertegenwoordigen van werknemers met betrekking tot de relevante kwesties — te kunnen vervullen. Er moet worden verduidelijkt dat vakbonden het recht hebben hun leden te vertegenwoordigen. |
| --- | --- |

4.4.5.

4.5.   Rechtsmiddelen en handhaving

| 4.5.1. | Het EESC neemt kennis van de voorgestelde bepalingen voor de aanpak van de procedurele belemmeringen waarmee werknemers worden geconfronteerd als zij een vordering tot gelijke beloning wensen in te stellen, zoals hoge juridische kosten, ontoereikende compensatie en verjaringstermijnen. Het Comité erkent in dit verband dat de rechtstradities in de lidstaten uiteenlopen wat de procedureregels betreft. Het EESC wijst op flexibiliteit die nodig is om zowel de nationale rechtsstelsels als de verschillende kenmerken van de in de EU bestaande nationale systemen voor sociale dialoog en collectieve onderhandelingen in acht te nemen, evenals de autonomie en de contractuele vrijheid van de sociale partners en hun rol als vertegenwoordigers van werknemers en werkgevers. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Het EESC steunt het voorstel om ervoor te zorgen dat verschillende instanties namens of ter ondersteuning van een werknemer of een groep werknemers, met hun uitdrukkelijke toestemming, kunnen optreden, en dat organen voor gelijke behandeling en werknemersvertegenwoordigers dit namens meerdere werknemers kunnen doen (artikel 13). Ook collectieve actie op nationaal niveau zou kunnen worden overwogen, aangezien dit naar verwachting aanzienlijke gevolgen zal hebben voor de handhaving. (39) Flexibiliteit is geboden om rekening te houden met uiteenlopende rechtstradities en nationale rechtsstelsels. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | Het EESC merkt op dat artikel 19 betreffende gerechts- en proceskosten tot financiële moeilijkheden kan leiden voor micro-ondernemingen en sommige kleine ondernemingen als aangeklaagden in de procedure. Wanneer de gerechtskosten zo hoog zijn dat zij de exploitatie van het bedrijf in gevaar brengen, moet het niet terugvorderen als kennelijk onredelijk worden beschouwd. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Het EESC merkt op dat de voorgestelde verjaringstermijn van drie jaar in artikel 18 ingrijpende veranderingen kan vergen die voor de bestaande mechanismen voor geschillenbeslechting in sommige lidstaten problemen met zich meebrengen. Indien dit het geval is, moeten de lidstaten hun rechtssystemen en rechtstradities kunnen aanpassen, zonder afbreuk te doen aan de doelstelling van artikel 18, namelijk ervoor te zorgen dat korte verjaringstermijnen geen belemmering vormen voor slachtoffers van loondiscriminatie om hun recht op gelijke beloning af te dwingen. |
| --- | --- |

4.5.4.

4.6.   Organen voor gelijke behandeling en toezicht

| 4.6.1. | Het EESC is ingenomen met het voorstel om de rol van organen voor gelijke behandeling bij de handhaving van het beginsel van gelijke beloning te versterken en te zorgen voor samenwerking tussen organen voor gelijke behandeling en de nationale arbeidsinspectiediensten (artikel 25). Bovendien moet worden gezorgd voor een nauwe samenwerking tussen de organen voor gelijke behandeling, de sociale partners en het toezichtsorgaan, indien dit onafhankelijk is van het orgaan voor gelijke behandeling, waarbij de autonomie van de sociale partners in acht wordt genomen. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Het EESC is met name ingenomen met de bepaling inzake toereikende middelen om de organen voor gelijke behandeling in staat te stellen hun taken doeltreffend te vervullen (artikel 25, lid 3). Het EESC is tevens ingenomen met de voorgestelde eis om een toezichtsorgaan aan te wijzen als ondersteuning voor de toepassing van het beginsel van gelijke beloning (artikel 26). Om de rol van de nationale organen verder te versterken, moet het voorstel er echter voor zorgen dat het toezichtsorgaan en de arbeidsinspecties over adequate middelen beschikken om hun taken doeltreffend uit te voeren. |
| --- | --- |

4.6.2.

| 4.6.3. | Het EESC is van mening dat het toezichtsorgaan moet zijn samengesteld uit de sociale actoren die betrokken zijn bij de toepassing van het beginsel van gelijke beloning, met name vakbonden en werkgeversvertegenwoordigers, alsmede maatschappelijke organisaties die gendergelijkheid en gelijke beloning bevorderen. |
| --- | --- |

4.6.3.

4.7.   Horizontale bepalingen

| 4.7.1. | Het EESC is van mening dat de voorgestelde niet-verlagingsclausule (artikel 24) verder kan worden aangescherpt door toe te voegen dat niets in de richtlijn mag worden uitgelegd als een beperking op, of als afbreuk doend aan, rechten en beginselen die zijn erkend, binnen hun respectieve werkingssfeer, in het recht van de Unie, het internationaal recht en internationale overeenkomsten waarbij de Unie of de lidstaten partij zijn. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Artikel 27 wil waarborgen dat deze richtlijn geen afbreuk doet aan het recht om over collectieve overeenkomsten te onderhandelen, deze te sluiten en te handhaven of om collectieve actie te voeren overeenkomstig het nationale recht en de nationale praktijk. Voorts moet worden verduidelijkt dat de sociale partners bepalingen kunnen invoeren of voor de werknemers gunstigere collectieve overeenkomsten kunnen toepassen dan de in de richtlijn vastgestelde bepalingen. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.7.3. | Het EESC merkt op dat artikel 30 de mogelijkheid biedt dat de richtlijn door de sociale partners ten uitvoer wordt gelegd wanneer zij daar gezamenlijk om verzoeken, mits de met de richtlijn beoogde resultaten te allen tijde gewaarborgd zijn. Deze bepaling zorgt ervoor dat de richtlijn in verschillende nationale stelsels op verschillende wijze kan worden toegepast, terwijl toch hetzelfde niveau van bescherming van de werknemers wordt gewaarborgd. |
| --- | --- |

4.7.3.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  Vastgelegd in artikel 119 van het Verdrag van Rome (1957) en nu opgenomen in artikel 157, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. In artikel 23 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie wordt bepaald dat de gelijkheid van vrouwen en mannen moet worden gewaarborgd op alle gebieden, met inbegrip van beloning.

1

(2)  Zie met name: artikel 7, onder a), punt i), van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten van de VN (IVESCR), IAO-Verdrag nr. 100 (1951) en artikel 4, lid 3, van het Europees Sociaal Handvest van de Raad van Europa (1961, herzien in 1996).

2

(3)  PB L 204 van 26.7.2006, blz. 23.

3

(4)  Richtlijn inzake gelijke beloning (PB L 45 van 19.2.1975, blz. 19).

4

(5)  EIGE (2020) Genderongelijkheid in de zorg en gevolgen voor de arbeidsmarkt, blz. 26.

5

(6)  PB L 188 van 12.7.2019, blz. 79; COM(2020) 152 final, 5.3.2020 en COM(2017) 678 final, 20.11.2017.

6

(7)  Gegevens van Eurostat uit 2019, Gender pay gap statistics.

7

(8)  Gegevens van Eurostat uit 2016, Gender overall earnings gap.

8

(9)  Gegevens van Eurostat uit 2018, Closing the gender pension gap?

9

(10)  Eurostat (2019) Why do people work part-time?

10

(11)  Zie bijv. de jurisprudentie van de IAO-Commissie van deskundigen voor de toepassing van verdragen en aanbevelingen inzake verdrag nr. 100, Gelijke beloning (1951), de besluiten van het Europees Comité voor Sociale Rechten (ECSR) van de Raad van Europa over de collectieve klachten die door de University of Women Europe (UWE) zijn ingediend tegen 15 lidstaten van de EU en de conclusies van het ECSR over niet-naleving van artikel 4, lid 3, van het Europees Sociaal Handvest in het kader van de normale rapportageprocedure.

11

Gelijke beloning

(12)  Wenham C (2020) “The gendered impact of the COVID-19 crisis and post-crisis period”, Europees Parlement; Eurofound (2020) “Women and labour market equality: Has COVID-19 rolled back recent gains?”; Europese Commissie, “2021 report on gender equality in the EU”.

12

(13)  Volgens het verslag van de Europese Commissie over de toepassing van Richtlijn 2006/54/EG (COM(2013) 861 final) en de Evaluatie van de relevante bepaling van Richtlijn 2006/54/EG ter uitvoering van het Verdragsbeginsel “gelijke beloning voor gelijke of gelijkwaardige arbeid” SWD(2020) 50 final.

13

(14)  Effectbeoordeling bij het voorstel, blz. 116.

14

(15)  COM(2013) 861 final; SWD(2020) 50 final.

15

(16)  PB L 69 van 8.3.2014, blz. 112.

16

(17)  COM(2017) 671 final.

17

(18)  Veldman A (2017) “Pay Transparency in the EU: A legal analysis of the situation in the EU Member States, Iceland, Liechtenstein and Norway”, Luxemburg, Bureau voor publicaties van de Europese Unie.

18

(19)  EP-resolutie, 30.1.2020.

19

(20)  EP-resolutie, 21.1.2021.

20

(21)  PB C 110 van 22.3.2019, blz. 26, PB C 240 van 16.7.2019, blz. 3, PB C 364 van 28.10.2020, blz. 77.

21

(22)  PB C 364 van 28.10.2020, blz. 77.

22

(23)  PB C 110 van 22.3.2019, blz. 26.

23

(24)  Overweging 11 van het voorstel.

24

(25)  Richtlijn 2000/43/EG van de Raad van 29 juni 2000 houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming (PB L 180 van 19.7.2000, blz. 22) en Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep (PB L 303 van 2.12.2000, blz. 16).

25

(26)  Uit de jurisprudentie van het Comité voor vakbondsvrijheid van de IAO en de Commissie van deskundigen voor de naleving van verdragen en aanbevelingen blijkt duidelijk dat de bevoegdheden van de vakbonden niet kunnen worden omzeild of opengesteld voor andere organisaties, verenigingen of (groeperingen van) individuele werknemers (gekozen door de werkgever). Zie met name het repertorium van de rechtspraak van het Comité voor vakbondsvrijheid van de IAO (§ § 1214, 1222-1230, 1234, 1342-1349) en het algemene overzicht van de Commissie van deskundigen voor de naleving van verdragen en aanbevelingen van 2012, blz. 96-97.

26

(27)  Zo zou kunnen worden gespecificeerd dat “vaardigheden” ook interpersoonlijke vaardigheden omvatten, dat “inspanningen” niet alleen fysieke, maar ook mentale en psychosociale inspanningen betreft, of dat onder de “aard van de taken” ook emotionele steun valt. Meer gedetailleerde richtsnoeren over de soorten criteria en subcriteria die moeten worden gebruikt om de waarde van het werk te bepalen, zijn te vinden in het werkdocument van de diensten van de Commissie bij het verslag van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over de toepassing van Richtlijn 2006/54/EG, SWD(2013) 512 final, 16 december 2013.

27

(28)  IAO (2018) Global wage report 2018/2019: what lies behind gender pay gaps, Genève, IAO, blz. 75.

28

(29)  Er zijn bijvoorbeeld aanwijzingen dat vrouwen geneigd zijn salarisonderhandelingen te vermijden en dat mannen meer succes hebben dan vrouwen bij arbeidsmarktonderhandelingen. Zie M. Recalde en L. Vesterlund, “Gender Differences in Negotiation and Policy for Improvement”, een werkdocument van het Amerikaanse National Bureau for Economic Research (op https://www.nber.org/papers/w28183); A. Leibbrandt en J.A. List, “Do Women Avoid Salary Negotiations? Evidence from a Large Scale, Natural Field Experiment”, een werkdocument van het Amerikaanse National Bureau for Economic Research (op https://www.nber.org/papers/w18511).

29

(30)  Zie effectbeoordeling, blz. 17 en 18, en e.g.; Chamberlain, A., “Is Salary Transparency More Than a Trend?”, Glassdoor Economic Research Report, 2015; Wall, A., “Pay openness movement: Is it merited? Does it influence more desirable employee outcomes than pay secrecy?”, Organization Management Journal, 2018.

30

(31)  Kmo’s zijn goed voor ongeveer twee derde van de werkgelegenheid in de EU, en voor 99,8 % van alle ondernemingen, Statistics on small and medium-sized enterprises.

31

(32)  EIGE (2020), “Genderongelijkheid in de zorg en gevolgen voor de arbeidsmarkt”, blz. 29.

32

(33)  Aanbeveling 4.

33

(34)  In de effectbeoordeling van de Commissie wordt uitgegaan van extra gemiddelde kosten van minimaal 379-508 EUR en maximaal 721-890 EUR voor het eerste jaar, waarbij de kosten voor de daaropvolgende jaren afnemen: effectbeoordeling, SWD(2021) 41 final, blz. 59. Zie ook Eurofound (2020), “Measures to promote gender pay transparency in companies: How much do they cost and what are their benefits and opportunities?”, werkdocument van Eurofound, WPEF20021.

34

(35)  Gemiddelde kosten van minimaal 1 180-1 724 EUR en maximaal 1 911-2 266 EUR, die naar verwachting zullen afnemen bij eventuele volgende evaluaties: effectbeoordeling (SWB(2021) 41 final, blz. 61).

35

(36)  Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PB L 119 van 4.5.2016, blz. 1).

36

(37)  Voorstel, overweging 31.

37

(38)  Overweging 31 van het voorstel.

38

(39)  Foubert P. (2017). Zie ook Benedi Lahuerta S. (2018).

39

---

BIJLAGE

De volgende wijzigingsvoorstellen, waarvoor minstens een kwart van de stemmen werd uitgebracht, zijn tijdens de beraadslaging verworpen (artikel 43, lid 2, reglement van orde):

Nieuwe paragraaf 3.1

Nieuwe paragraaf toevoegen vóór paragraaf 3.1:

| | 3.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) staat volledig achter het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid en beschouwt dit als een van de fundamentele rechten en beginselen van de Europese Unie. Voorts steunt het EESC de doelstelling van de Commissie om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te dichten en het beginsel van gelijke beloning verder te bevorderen. Om de loonkloof tussen mannen en vrouwen aan te pakken, moeten de onderliggende oorzaken van de kloof echter zorgvuldig worden beoordeeld en correct in kaart worden gebracht. Volgens het EESC wordt in het voorstel van de Commissie voor de richtlijn
   (1)

  inzake loontransparantie onvoldoende rekening gehouden met de belangrijkste factoren die ten grondslag liggen aan de loonkloof tussen mannen en vrouwen, zoals horizontale en verticale segregatie op de arbeidsmarkt ten gevolge van individuele onderwijs- en beroepskeuzes, voltijds- en deeltijdwerk, onbetaalde zorggerelateerde beperkingen en de rol van fiscale prikkels. In plaats van de voorgestelde maatregelen inzake loontransparantie zijn er efficiëntere en evenrediger maatregelen dan bindende EU-wetgeving om deze problemen aan te pakken, die er tegelijkertijd voor zorgen dat de administratieve lasten en kosten voor bedrijven, met name kmo’s, niet toenemen. Loonstructuren en loonvorming vormen een essentieel onderdeel van collectieve onderhandelingen en de sociale dialoog, die onder de bevoegdheid van de lidstaten en de sociale partners vallen. Het EESC meent dat de voorgestelde richtlijn
   (2)

  de nationale bevoegdheden inzake loonvorming niet volledig eerbiedigt en onvoldoende rekening houdt met de uiteenlopende nationale modellen voor sociale en arbeidsverhoudingen of rechtsstelsels en rechtstradities in de lidstaten. Bovendien wordt eraan voorbijgegaan dat de loonvorming mede wordt bepaald door de gelijktijdige vraag naar en het aanbod van vaardigheden op de arbeidsmarkt en door de beschikbare middelen. Daarom concludeert het EESC dat het Commissievoorstel inzake loontransparantie onevenredig is en indruist tegen het subsidiariteitsbeginsel. De Commissie dient haar voorstel te heroverwegen of te herzien en de medewetgevers wordt verzocht bij de volgende fasen van het wetgevingsproces deze bezwaren ter harte te nemen en er iets aan te doen.” |
| --- | --- | --- |

3.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) staat volledig achter het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid en beschouwt dit als een van de fundamentele rechten en beginselen van de Europese Unie. Voorts steunt het EESC de doelstelling van de Commissie om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te dichten en het beginsel van gelijke beloning verder te bevorderen. Om de loonkloof tussen mannen en vrouwen aan te pakken, moeten de onderliggende oorzaken van de kloof echter zorgvuldig worden beoordeeld en correct in kaart worden gebracht. Volgens het EESC wordt in het voorstel van de Commissie voor de richtlijn
   (1)

  inzake loontransparantie onvoldoende rekening gehouden met de belangrijkste factoren die ten grondslag liggen aan de loonkloof tussen mannen en vrouwen, zoals horizontale en verticale segregatie op de arbeidsmarkt ten gevolge van individuele onderwijs- en beroepskeuzes, voltijds- en deeltijdwerk, onbetaalde zorggerelateerde beperkingen en de rol van fiscale prikkels. In plaats van de voorgestelde maatregelen inzake loontransparantie zijn er efficiëntere en evenrediger maatregelen dan bindende EU-wetgeving om deze problemen aan te pakken, die er tegelijkertijd voor zorgen dat de administratieve lasten en kosten voor bedrijven, met name kmo’s, niet toenemen. Loonstructuren en loonvorming vormen een essentieel onderdeel van collectieve onderhandelingen en de sociale dialoog, die onder de bevoegdheid van de lidstaten en de sociale partners vallen. Het EESC meent dat de voorgestelde richtlijn
   (2)

  de nationale bevoegdheden inzake loonvorming niet volledig eerbiedigt en onvoldoende rekening houdt met de uiteenlopende nationale modellen voor sociale en arbeidsverhoudingen of rechtsstelsels en rechtstradities in de lidstaten. Bovendien wordt eraan voorbijgegaan dat de loonvorming mede wordt bepaald door de gelijktijdige vraag naar en het aanbod van vaardigheden op de arbeidsmarkt en door de beschikbare middelen. Daarom concludeert het EESC dat het Commissievoorstel inzake loontransparantie onevenredig is en indruist tegen het subsidiariteitsbeginsel. De Commissie dient haar voorstel te heroverwegen of te herzien en de medewetgevers wordt verzocht bij de volgende fasen van het wetgevingsproces deze bezwaren ter harte te nemen en er iets aan te doen.”

Stemuitslag:

| Voor: | 90 |
| --- | --- |
| Tegen: | 109 |
| Onthoudingen: | 18 |

Voor:

90

Tegen:

109

Onthoudingen:

18

Paragraaf 3.2

Als volgt wijzigen:

| | 3.2. | “Het EESC erkent dat
  is ingenomen met het voorstel van de Commissie, dat het voor werknemers gemakkelijker moet maken om de toepassing van het beginsel van gelijke beloning af te dwingen wanneer zij menen het slachtoffer te zijn van beloningsdiscriminatie, moet bijdragen aan meer transparantie in de beloningsstructuren en moet helpen om de rol van de nationale organen bij de handhaving van dit beginsel te versterken. |
| --- | --- | --- |

3.2.

“Het EESC erkent dat
  is ingenomen met het voorstel van de Commissie, dat het voor werknemers gemakkelijker moet maken om de toepassing van het beginsel van gelijke beloning af te dwingen wanneer zij menen het slachtoffer te zijn van beloningsdiscriminatie, moet bijdragen aan meer transparantie in de beloningsstructuren en moet helpen om de rol van de nationale organen bij de handhaving van dit beginsel te versterken.

Stemuitslag:

| Voor: | 85 |
| --- | --- |
| Tegen: | 131 |
| Onthoudingen: | 17 |

Voor:

85

Tegen:

131

Onthoudingen:

17

Paragraaf 3.3 (zie ook paragraaf 1.3)

Als volgt wijzigen:

| | 3.3. | Het EESC is echter van mening dat het voorstel in verschillende opzichten
  de mogelijkheid voor lidstaten om hun modellen voor arbeidsverhoudingen aan te passen, moet worden aangescherpt
  en, met name wat betreft de te hanteren criteria voor het bepalen van de waarde van arbeid en de dekking van enkele van de belangrijkste transparantieverplichtingen, maar ook de rol van de nationale sociale partners en collectieve onderhandelingen bij de toepassing van het beginsel van gelijke beloning, aangezien de sociale partners het beste de waarde van vaardigheden en beroepen opnieuw kunnen beoordelen (3). Het EESC is bezorgd dat de voordelen van de voorgestelde maatregelen anders voor veel werknemers beperkt zullen blijven en dat de maatregelen niet voldoende zullen bijdragen aan de systeemveranderingen die nodig zijn om een einde te maken aan beloningsdiscriminatie en gendervooroordelen in beloningsstructuren. |
| --- | --- | --- |

3.3.

Het EESC is echter van mening dat het voorstel in verschillende opzichten
  de mogelijkheid voor lidstaten om hun modellen voor arbeidsverhoudingen aan te passen, moet worden aangescherpt
  en, met name wat betreft de te hanteren criteria voor het bepalen van de waarde van arbeid en de dekking van enkele van de belangrijkste transparantieverplichtingen, maar ook de rol van de nationale sociale partners en collectieve onderhandelingen bij de toepassing van het beginsel van gelijke beloning, aangezien de sociale partners het beste de waarde van vaardigheden en beroepen opnieuw kunnen beoordelen (3). Het EESC is bezorgd dat de voordelen van de voorgestelde maatregelen anders voor veel werknemers beperkt zullen blijven en dat de maatregelen niet voldoende zullen bijdragen aan de systeemveranderingen die nodig zijn om een einde te maken aan beloningsdiscriminatie en gendervooroordelen in beloningsstructuren.

Stemuitslag:

| Voor: | 90 |
| --- | --- |
| Tegen: | 138 |
| Onthoudingen: | 17 |

Voor:

90

Tegen:

138

Onthoudingen:

17

Paragraaf 4.2.4

Als volgt wijzigen:

| | 4.2.4. | Het EESC is ingenomen met
  staat kritisch tegenover en plaatst vraagtekens bij de invoering van de mogelijkheid om bij gebrek aan een reële referentiepersoon gebruik te maken van een hypothetische referentiepersoon of ander bewijsmateriaal als aanknopingspunt voor een vermoeden van vermeende discriminatie. Dit zal werknemers op zeer gendergesegregeerde werkplekken helpen om, in voorkomend geval, discriminatie aan te tonen, zelfs als er geen echte referentiepersoon is. Het is bijzonder belangrijk ervoor te zorgen dat vrouwelijke werknemers op sterk naar sekse gesegregeerde arbeidsplaatsen vorderingen op gelijke beloning kunnen indienen, aangezien er aanwijzingen zijn dat er een correlatie bestaat tussen de mate van feminisering van een arbeidsplaats en lagere beloning, dat wil zeggen: hoe hoger het percentage vrouwen, hoe lager het loon
   (4).
  Het is onduidelijk hoe dit in de praktijk zou werken en het zou tot rechtsonzekerheid voor bedrijven leiden. Het gaat ook voorbij aan de dynamische ontwikkelingen in een bedrijf, waar aspecten die van invloed zijn op de beloning, zoals de algemene economische situatie (economische prestaties, concurrentievermogen, productiviteit, vraag), alsmede de werktaken en de organisatie, voortdurend veranderen. Volgens het EESC moet mogelijke loondiscriminatie altijd worden beoordeeld in verhouding tot werknemers in één bedrijf in vergelijkbare functies. Voorts merkt het EESC op dat loonvorming meestal een voorrecht is van (collectieve) onderhandelingen en gebonden aan gedetailleerd professioneel advies en niet dient te worden gereguleerd. De lonen komen tot stand op de arbeidsmarkt, waarbij de werknemers voor de verrichte taken worden betaald, maar zij weerspiegelen ook objectieve elementen en de prestaties van de werknemer. De lonen worden vastgesteld in het kader van een contractuele relatie tussen twee particuliere partijen of via een collectieve overeenkomst. De richtlijn moet deze aspecten en de loonvormingsstructuren in acht nemen. |
| --- | --- | --- |

4.2.4.

Het EESC is ingenomen met
  staat kritisch tegenover en plaatst vraagtekens bij de invoering van de mogelijkheid om bij gebrek aan een reële referentiepersoon gebruik te maken van een hypothetische referentiepersoon of ander bewijsmateriaal als aanknopingspunt voor een vermoeden van vermeende discriminatie. Dit zal werknemers op zeer gendergesegregeerde werkplekken helpen om, in voorkomend geval, discriminatie aan te tonen, zelfs als er geen echte referentiepersoon is. Het is bijzonder belangrijk ervoor te zorgen dat vrouwelijke werknemers op sterk naar sekse gesegregeerde arbeidsplaatsen vorderingen op gelijke beloning kunnen indienen, aangezien er aanwijzingen zijn dat er een correlatie bestaat tussen de mate van feminisering van een arbeidsplaats en lagere beloning, dat wil zeggen: hoe hoger het percentage vrouwen, hoe lager het loon
   (4).
  Het is onduidelijk hoe dit in de praktijk zou werken en het zou tot rechtsonzekerheid voor bedrijven leiden. Het gaat ook voorbij aan de dynamische ontwikkelingen in een bedrijf, waar aspecten die van invloed zijn op de beloning, zoals de algemene economische situatie (economische prestaties, concurrentievermogen, productiviteit, vraag), alsmede de werktaken en de organisatie, voortdurend veranderen. Volgens het EESC moet mogelijke loondiscriminatie altijd worden beoordeeld in verhouding tot werknemers in één bedrijf in vergelijkbare functies. Voorts merkt het EESC op dat loonvorming meestal een voorrecht is van (collectieve) onderhandelingen en gebonden aan gedetailleerd professioneel advies en niet dient te worden gereguleerd. De lonen komen tot stand op de arbeidsmarkt, waarbij de werknemers voor de verrichte taken worden betaald, maar zij weerspiegelen ook objectieve elementen en de prestaties van de werknemer. De lonen worden vastgesteld in het kader van een contractuele relatie tussen twee particuliere partijen of via een collectieve overeenkomst. De richtlijn moet deze aspecten en de loonvormingsstructuren in acht nemen.

Stemuitslag:

| Voor: | 69 |
| --- | --- |
| Tegen: | 114 |
| Onthoudingen: | 15 |

Voor:

69

Tegen:

114

Onthoudingen:

15

Paragraaf 4.3.5

Paragraaf schrappen:

| | 4.3.5. | De beperking van de verplichting voor werkgevers met ten minste 250 werknemers om beloningsverschillen binnen de organisatie te rapporteren (artikel 8, lid 1), waardoor alle kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) worden vrijgesteld, zal betekenen dat slechts ongeveer een derde van alle werknemers in de EU van deze maatregel kan profiteren
   (5)

  . Bovendien zijn vrouwen oververtegenwoordigd in kleine bedrijven
   (6)

  , hetgeen betekent dat een nog kleiner deel van de vrouwelijke werknemers van deze maatregel zal profiteren. Deze drempel betekent een stap terug ten opzichte van de aanbeveling van de Commissie van 2014, waarin rapportageverplichtingen voor werkgevers met ten minste 50 werknemers werden voorgesteld
   (7). |
| --- | --- | --- |

4.3.5.

De beperking van de verplichting voor werkgevers met ten minste 250 werknemers om beloningsverschillen binnen de organisatie te rapporteren (artikel 8, lid 1), waardoor alle kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) worden vrijgesteld, zal betekenen dat slechts ongeveer een derde van alle werknemers in de EU van deze maatregel kan profiteren
   (5)

  . Bovendien zijn vrouwen oververtegenwoordigd in kleine bedrijven
   (6)

  , hetgeen betekent dat een nog kleiner deel van de vrouwelijke werknemers van deze maatregel zal profiteren. Deze drempel betekent een stap terug ten opzichte van de aanbeveling van de Commissie van 2014, waarin rapportageverplichtingen voor werkgevers met ten minste 50 werknemers werden voorgesteld
   (7).

Stemuitslag:

| Voor: | 81 |
| --- | --- |
| Tegen: | 125 |
| Onthoudingen: | 13 |

Voor:

81

Tegen:

125

Onthoudingen:

13

Paragraaf 4.3.6 (zie ook paragraaf 1.5)

Als volgt wijzigen:

| | 4.3.6. | Het EESC erkent dat kmo’s wellicht over beperktere middelen beschikken om aan hun nieuwe verplichtingen uit hoofde van de voorgestelde richtlijn te voldoen aangezien zij vaak niet over personeel beschikken. In het voorstel moet rekening worden gehouden met de bezorgdheid over extra lasten voor kmo’s, met name gezien de betekenis die deze kunnen hebben in het herstelproces na de pandemie, dat nog kan voortduren na de inwerkingtreding van de voorgestelde richtlijn. Niettemin schat dDe Commissie schat dat de kosten van het opstellen van verslagen matig (8)
  zullen zijn maar onderschat de financiële gevolgen voor werkgevers. De totale kosten kunnen immers niet vooraf worden beoordeeld, maar hangen af van de kosten van het produceren van nieuwe soorten gegevens en statistische compilaties, het aantal geschillen, de nalevingsproblemen in de praktijk en de gevolgen voor loonvorming en collectieve overeenkomsten. Een complete vrijstelling voor alle werkgevers met minder dan 250 werknemers is
  moet daarom niet gerechtvaardigd
  worden ondersteund, maar speciale regels op nationaal niveau voor kmo’s zouden passend kunnen zijn. Daarom moet de lidstaten worden toegestaan passende drempels vast te stellen. |
| --- | --- | --- |

4.3.6.

Het EESC erkent dat kmo’s wellicht over beperktere middelen beschikken om aan hun nieuwe verplichtingen uit hoofde van de voorgestelde richtlijn te voldoen aangezien zij vaak niet over personeel beschikken. In het voorstel moet rekening worden gehouden met de bezorgdheid over extra lasten voor kmo’s, met name gezien de betekenis die deze kunnen hebben in het herstelproces na de pandemie, dat nog kan voortduren na de inwerkingtreding van de voorgestelde richtlijn. Niettemin schat dDe Commissie schat dat de kosten van het opstellen van verslagen matig (8)
  zullen zijn maar onderschat de financiële gevolgen voor werkgevers. De totale kosten kunnen immers niet vooraf worden beoordeeld, maar hangen af van de kosten van het produceren van nieuwe soorten gegevens en statistische compilaties, het aantal geschillen, de nalevingsproblemen in de praktijk en de gevolgen voor loonvorming en collectieve overeenkomsten. Een complete vrijstelling voor alle werkgevers met minder dan 250 werknemers is
  moet daarom niet gerechtvaardigd
  worden ondersteund, maar speciale regels op nationaal niveau voor kmo’s zouden passend kunnen zijn. Daarom moet de lidstaten worden toegestaan passende drempels vast te stellen.

Stemuitslag:

| Voor: | 90 |
| --- | --- |
| Tegen: | 121 |
| Onthoudingen: | 13 |

Voor:

90

Tegen:

121

Onthoudingen:

13

Paragraaf 4.3.7

Paragraaf schrappen:

| | 4.3.7. | Speciale regels die de vereiste rapportagefrequentie voor kleinere ondernemingen verlagen, zouden leiden tot lagere kosten en tegelijkertijd de werkgevers ertoe verplichten beloningsverschillen op te sporen en weg te werken ten voordele van werknemers. De drempel voor rapportageverplichtingen mag niet hoger liggen dan 50 werknemers, maar de rapportagefrequentie voor ondernemingen met meer dan 50 maar minder dan 250 werknemers kan worden verlaagd. |
| --- | --- | --- |

4.3.7.

Speciale regels die de vereiste rapportagefrequentie voor kleinere ondernemingen verlagen, zouden leiden tot lagere kosten en tegelijkertijd de werkgevers ertoe verplichten beloningsverschillen op te sporen en weg te werken ten voordele van werknemers. De drempel voor rapportageverplichtingen mag niet hoger liggen dan 50 werknemers, maar de rapportagefrequentie voor ondernemingen met meer dan 50 maar minder dan 250 werknemers kan worden verlaagd.

Stemuitslag:

| Voor: | 82 |
| --- | --- |
| Tegen: | 127 |
| Onthoudingen: | 18 |

Voor:

82

Tegen:

127

Onthoudingen:

18

Paragraaf 4.3.8

Als volgt wijzigen:

| | 4.3.8. | Een vergelijkbaar probleem doet zich voor met betrekking tot
  Het EESC is verder ingenomen met de beperking van de verplichting om een gezamenlijke evaluatie uit te voeren bij werkgevers met ten minste 250 werknemers (artikel 9). De kosten voor het opstellen van een gezamenlijke evaluatie liggen naar schatting iets
  enigszins hoger dan voor verslagen (9),
  maar
  en rechtvaardigen zodoende
  nog steeds geen volledige vrijstelling voor werkgevers met minder dan 250 werknemers. Speciale regels voor kmo’s op nationaal niveau zouden gerechtvaardigd kunnen worden. |
| --- | --- | --- |

4.3.8.

Een vergelijkbaar probleem doet zich voor met betrekking tot
  Het EESC is verder ingenomen met de beperking van de verplichting om een gezamenlijke evaluatie uit te voeren bij werkgevers met ten minste 250 werknemers (artikel 9). De kosten voor het opstellen van een gezamenlijke evaluatie liggen naar schatting iets
  enigszins hoger dan voor verslagen (9),
  maar
  en rechtvaardigen zodoende
  nog steeds geen volledige vrijstelling voor werkgevers met minder dan 250 werknemers. Speciale regels voor kmo’s op nationaal niveau zouden gerechtvaardigd kunnen worden.

Stemuitslag:

| Voor: | 82 |
| --- | --- |
| Tegen: | 130 |
| Onthoudingen: | 20 |

Voor:

82

Tegen:

130

Onthoudingen:

20

Paragraaf 4.3.9

Als volgt wijzigen:

| | 4.3.9. | De lidstaten moeten worden verplicht ondersteuning, opleiding en technische bijstand te bieden aan werkgevers, met name kmo’s, en om hen te stimuleren om vrijwillig maatregelen inzake
  aan hun beloningstransparantieverplichtingen
  in te voeren
  te voldoen, onder meer door instrumenten en methodologieën te ontwikkelen voor de berekening van beloningsverschillen. De lidstaten moeten, waar mogelijk en passend, ook gebruikmaken van de mogelijkheid van artikel 8, lid 4, om informatie te verzamelen over beloningsverschillen binnen organisaties zelf, met name met betrekking tot kleine en middelgrote ondernemingen. |
| --- | --- | --- |

4.3.9.

De lidstaten moeten worden verplicht ondersteuning, opleiding en technische bijstand te bieden aan werkgevers, met name kmo’s, en om hen te stimuleren om vrijwillig maatregelen inzake
  aan hun beloningstransparantieverplichtingen
  in te voeren
  te voldoen, onder meer door instrumenten en methodologieën te ontwikkelen voor de berekening van beloningsverschillen. De lidstaten moeten, waar mogelijk en passend, ook gebruikmaken van de mogelijkheid van artikel 8, lid 4, om informatie te verzamelen over beloningsverschillen binnen organisaties zelf, met name met betrekking tot kleine en middelgrote ondernemingen.

Stemuitslag:

| Voor: | 91 |
| --- | --- |
| Tegen: | 130 |
| Onthoudingen: | 15 |

Voor:

91

Tegen:

130

Onthoudingen:

15

Paragraaf 4.4.4

Als volgt wijzigen:

| | 4.4.4. | Het EESC is ermee ingenomen dat het voorstel werknemers meer mogelijkheden biedt om hun rechten met betrekking tot het beginsel van gelijke beloning af te dwingen. Het vermogen van vakbonden en werknemersvertegenwoordigers om namens de werknemers op te treden, moet altijd afhankelijk zijn van een duidelijk mandaat van de werknemer en moet plaatsvinden in overeenstemming met de nationale wetgeving en praktijken en de stelsels van arbeidsverhoudingen. Het recht om voor categorieën werknemers informatie te vragen over de loonniveaus, uitgesplitst naar geslacht, mag niet automatisch worden toegekend, maar moet altijd specifiek gerechtvaardigd en gemandateerd worden door de werknemer.
  De vakbonden en werknemersvertegenwoordigers moeten meer mogelijkheden krijgen om namens de werknemers op te treden, onder meer door vakbonden en werknemersvertegenwoordigers het recht te geven om informatie op te vragen over de naar geslacht uitgesplitste beloningsniveaus voor categorieën van werknemers. Dergelijke informatie zou vakbonden en werknemersvertegenwoordigers in staat stellen beloningsdiscriminatie op te sporen en aan te pakken, onder meer via collectieve onderhandelingen. |
| --- | --- | --- |

4.4.4.

Het EESC is ermee ingenomen dat het voorstel werknemers meer mogelijkheden biedt om hun rechten met betrekking tot het beginsel van gelijke beloning af te dwingen. Het vermogen van vakbonden en werknemersvertegenwoordigers om namens de werknemers op te treden, moet altijd afhankelijk zijn van een duidelijk mandaat van de werknemer en moet plaatsvinden in overeenstemming met de nationale wetgeving en praktijken en de stelsels van arbeidsverhoudingen. Het recht om voor categorieën werknemers informatie te vragen over de loonniveaus, uitgesplitst naar geslacht, mag niet automatisch worden toegekend, maar moet altijd specifiek gerechtvaardigd en gemandateerd worden door de werknemer.
  De vakbonden en werknemersvertegenwoordigers moeten meer mogelijkheden krijgen om namens de werknemers op te treden, onder meer door vakbonden en werknemersvertegenwoordigers het recht te geven om informatie op te vragen over de naar geslacht uitgesplitste beloningsniveaus voor categorieën van werknemers. Dergelijke informatie zou vakbonden en werknemersvertegenwoordigers in staat stellen beloningsdiscriminatie op te sporen en aan te pakken, onder meer via collectieve onderhandelingen.

Stemuitslag:

| Voor: | 88 |
| --- | --- |
| Tegen: | 127 |
| Onthoudingen: | 11 |

Voor:

88

Tegen:

127

Onthoudingen:

11

Nieuwe paragraaf 4.5.5

Na paragraaf 4.5.4 een nieuwe paragraaf toevoegen:

| | 4.5.5. | Het EESC benadrukt dat elke vorm van discriminatie op grond van geslacht moet worden gecorrigeerd. De vrees bestaat echter dat een volledige compensatie zoals vermeld in artikel 14 tot rechtsonzekerheid en praktische problemen kan leiden, onder meer met betrekking tot de periode waarvoor een dergelijke vergoeding zou worden betaald. De specifieke voorwaarden voor het vorderen en verkrijgen van een dergelijke compensatie of schadeloosstelling moeten daarom op nationaal niveau worden vastgesteld. |
| --- | --- | --- |

4.5.5.

Het EESC benadrukt dat elke vorm van discriminatie op grond van geslacht moet worden gecorrigeerd. De vrees bestaat echter dat een volledige compensatie zoals vermeld in artikel 14 tot rechtsonzekerheid en praktische problemen kan leiden, onder meer met betrekking tot de periode waarvoor een dergelijke vergoeding zou worden betaald. De specifieke voorwaarden voor het vorderen en verkrijgen van een dergelijke compensatie of schadeloosstelling moeten daarom op nationaal niveau worden vastgesteld.

Stemuitslag:

| Voor: | 89 |
| --- | --- |
| Tegen: | 127 |
| Onthoudingen: | 20 |

Voor:

89

Tegen:

127

Onthoudingen:

20

Nieuwe paragraaf 4.5.6

Na nieuwe paragraaf 4.5.5 een nieuwe paragraaf invoegen:

| | 4.5.6. | Het EESC wijst erop dat de bepaling in artikel 16, lid 2, over aanvullende omstandigheden waarin de bewijslast bij de werkgever komt te liggen, namelijk wanneer een werkgever niet heeft voldaan aan de artikelen 5 tot en met 9 neergelegde transparantieverplichtingen, vergaande consequenties kan hebben indien zij strikt wordt toegepast. Het moet derhalve aan de lidstaten worden overgelaten om passende bewijsregels vast te stellen wanneer een dergelijke niet-naleving neerkomt op veronachtzaming van de verwachte zorgvuldigheidsplicht. |
| --- | --- | --- |

4.5.6.

Het EESC wijst erop dat de bepaling in artikel 16, lid 2, over aanvullende omstandigheden waarin de bewijslast bij de werkgever komt te liggen, namelijk wanneer een werkgever niet heeft voldaan aan de artikelen 5 tot en met 9 neergelegde transparantieverplichtingen, vergaande consequenties kan hebben indien zij strikt wordt toegepast. Het moet derhalve aan de lidstaten worden overgelaten om passende bewijsregels vast te stellen wanneer een dergelijke niet-naleving neerkomt op veronachtzaming van de verwachte zorgvuldigheidsplicht.

Stemuitslag:

| Voor: | 91 |
| --- | --- |
| Tegen: | 145 |
| Onthoudingen: | 13 |

Voor:

91

Tegen:

145

Onthoudingen:

13

Paragraaf 4.7.2

Als volgt wijzigen:

| | 4.7.2. | Artikel 27 wil waarborgen dat deze richtlijn geen afbreuk doet aan het recht om over collectieve overeenkomsten te onderhandelen, deze te sluiten en te handhaven of om collectieve actie te voeren overeenkomstig het nationale recht en de nationale praktijk. Er moet van worden uitgegaan dat de overeenkomsten van de sociale partners de gewenste bescherming waarborgen.
  Voorts moet worden verduidelijkt dat de sociale partners bepalingen kunnen invoeren of voor de werknemers gunstigere collectieve overeenkomsten kunnen toepassen dan de in de richtlijn vastgestelde bepalingen. |
| --- | --- | --- |

4.7.2.

Artikel 27 wil waarborgen dat deze richtlijn geen afbreuk doet aan het recht om over collectieve overeenkomsten te onderhandelen, deze te sluiten en te handhaven of om collectieve actie te voeren overeenkomstig het nationale recht en de nationale praktijk. Er moet van worden uitgegaan dat de overeenkomsten van de sociale partners de gewenste bescherming waarborgen.
  Voorts moet worden verduidelijkt dat de sociale partners bepalingen kunnen invoeren of voor de werknemers gunstigere collectieve overeenkomsten kunnen toepassen dan de in de richtlijn vastgestelde bepalingen.

Stemuitslag:

| Voor: | 95 |
| --- | --- |
| Tegen: | 134 |
| Onthoudingen: | 12 |

Voor:

95

Tegen:

134

Onthoudingen:

12

Paragraaf 4.7.3

Als volgt wijzigen:

| | 4.7.3. | Het EESC merkt op dat artikel 30 de mogelijkheid biedt dat de richtlijn door de sociale partners ten uitvoer wordt gelegd wanneer zij daar gezamenlijk om verzoeken, mits de met de richtlijn beoogde resultaten te allen tijde gewaarborgd zijn. Deze bepaling zorgt ervoor dat de richtlijn in verschillende nationale stelsels op verschillende wijze kan worden toegepast, terwijl toch hetzelfde niveau van bescherming van de werknemers wordt gewaarborgd. Om dit duidelijk te maken, moet zij worden gemodelleerd naar de richtlijnen inzake uitzendarbeid en transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden, waarin staat dat een dergelijke toepassing is toegestaan zolang de algemene bescherming van de werknemers wordt geëerbiedigd.” |
| --- | --- | --- |

4.7.3.

Het EESC merkt op dat artikel 30 de mogelijkheid biedt dat de richtlijn door de sociale partners ten uitvoer wordt gelegd wanneer zij daar gezamenlijk om verzoeken, mits de met de richtlijn beoogde resultaten te allen tijde gewaarborgd zijn. Deze bepaling zorgt ervoor dat de richtlijn in verschillende nationale stelsels op verschillende wijze kan worden toegepast, terwijl toch hetzelfde niveau van bescherming van de werknemers wordt gewaarborgd. Om dit duidelijk te maken, moet zij worden gemodelleerd naar de richtlijnen inzake uitzendarbeid en transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden, waarin staat dat een dergelijke toepassing is toegestaan zolang de algemene bescherming van de werknemers wordt geëerbiedigd.”

Stemuitslag:

| Voor: | 86 |
| --- | --- |
| Tegen: | 142 |
| Onthoudingen: | 9 |

Voor:

86

Tegen:

142

Onthoudingen:

9

Paragraaf 1.1 (zie ook de nieuwe paragraaf 3.1)

Als volgt wijzigen:

| | 1.1. | Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) staat volledig achter het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid en beschouwt dit als een van de fundamentele rechten en beginselen van de Europese Unie. Voorts steunt het EESC de doelstelling van de Commissie om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te dichten en het beginsel van gelijke beloning verder te bevorderen. Om de loonkloof tussen mannen en vrouwen aan te pakken, moeten de onderliggende oorzaken van de kloof echter zorgvuldig worden beoordeeld en correct in kaart worden gebracht. Volgens het EESC wordt in het voorstel van de Commissie voor de richtlijn
   (10)

  inzake loontransparantie onvoldoende rekening gehouden met de belangrijkste factoren die ten grondslag liggen aan de loonkloof tussen mannen en vrouwen, zoals horizontale en verticale segregatie op de arbeidsmarkt ten gevolge van individuele onderwijs- en beroepskeuzes, voltijds- en deeltijdwerk, onbetaalde zorggerelateerde beperkingen en de rol van fiscale prikkels. In plaats van de voorgestelde maatregelen inzake loontransparantie zijn er efficiëntere en evenrediger maatregelen dan bindende EU-wetgeving om deze problemen aan te pakken, die er tegelijkertijd voor zorgen dat de administratieve lasten en kosten voor bedrijven, met name kmo’s, niet toenemen. Het EESC meent dat de voorgestelde richtlijn
   (11)



  de nationale bevoegdheden inzake loonvorming niet volledig eerbiedigt en onvoldoende rekening houdt met de uiteenlopende nationale modellen voor sociale en arbeidsverhoudingen of rechtsstelsels en rechtstradities in de lidstaten. Bovendien wordt eraan voorbijgegaan dat de loonvorming mede wordt bepaald door de gelijktijdige vraag naar en het aanbod van vaardigheden op de arbeidsmarkt en door de beschikbare middelen. Daarom concludeert het EESC dat het Commissievoorstel inzake loontransparantie onevenredig is en indruist tegen het subsidiariteitsbeginsel. De Commissie dient haar voorstel te heroverwegen of te herzien en de medewetgevers wordt verzocht bij de volgende fasen van het wetgevingsproces deze bezwaren ter harte te nemen en er iets aan te doen.
  Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie, dat het voor werknemers gemakkelijker moet maken om de toepassing van het beginsel van gelijke beloning af te dwingen wanneer zij menen het slachtoffer te zijn van beloningsdiscriminatie, moet bijdragen aan meer transparantie in de beloningsstructuren en moet helpen om de rol van de nationale organen bij de handhaving van dit beginsel te versterken. |
| --- | --- | --- |

1.1.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) staat volledig achter het beginsel van gelijke beloning van mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid en beschouwt dit als een van de fundamentele rechten en beginselen van de Europese Unie. Voorts steunt het EESC de doelstelling van de Commissie om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te dichten en het beginsel van gelijke beloning verder te bevorderen. Om de loonkloof tussen mannen en vrouwen aan te pakken, moeten de onderliggende oorzaken van de kloof echter zorgvuldig worden beoordeeld en correct in kaart worden gebracht. Volgens het EESC wordt in het voorstel van de Commissie voor de richtlijn
   (10)

  inzake loontransparantie onvoldoende rekening gehouden met de belangrijkste factoren die ten grondslag liggen aan de loonkloof tussen mannen en vrouwen, zoals horizontale en verticale segregatie op de arbeidsmarkt ten gevolge van individuele onderwijs- en beroepskeuzes, voltijds- en deeltijdwerk, onbetaalde zorggerelateerde beperkingen en de rol van fiscale prikkels. In plaats van de voorgestelde maatregelen inzake loontransparantie zijn er efficiëntere en evenrediger maatregelen dan bindende EU-wetgeving om deze problemen aan te pakken, die er tegelijkertijd voor zorgen dat de administratieve lasten en kosten voor bedrijven, met name kmo’s, niet toenemen. Het EESC meent dat de voorgestelde richtlijn
   (11)



  de nationale bevoegdheden inzake loonvorming niet volledig eerbiedigt en onvoldoende rekening houdt met de uiteenlopende nationale modellen voor sociale en arbeidsverhoudingen of rechtsstelsels en rechtstradities in de lidstaten. Bovendien wordt eraan voorbijgegaan dat de loonvorming mede wordt bepaald door de gelijktijdige vraag naar en het aanbod van vaardigheden op de arbeidsmarkt en door de beschikbare middelen. Daarom concludeert het EESC dat het Commissievoorstel inzake loontransparantie onevenredig is en indruist tegen het subsidiariteitsbeginsel. De Commissie dient haar voorstel te heroverwegen of te herzien en de medewetgevers wordt verzocht bij de volgende fasen van het wetgevingsproces deze bezwaren ter harte te nemen en er iets aan te doen.
  Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie, dat het voor werknemers gemakkelijker moet maken om de toepassing van het beginsel van gelijke beloning af te dwingen wanneer zij menen het slachtoffer te zijn van beloningsdiscriminatie, moet bijdragen aan meer transparantie in de beloningsstructuren en moet helpen om de rol van de nationale organen bij de handhaving van dit beginsel te versterken.

Paragraaf 1.3 (zie ook paragraaf 3.3)

Als volgt wijzigen:

| | 1.3. | Het EESC is echter van mening dat het voorstel in verschillende opzichten
  de mogelijkheid voor lidstaten om hun modellen voor arbeidsverhoudingen aan te passen, moet aanscherpen
  worden aangescherpt, met name wat betreft de te hanteren criteria voor het bepalen van de waarde van arbeid, de dekking van enkele van de belangrijkste transparantieverplichtingen, en de rol van de sociale partners en collectieve onderhandelingen bij de toepassing van het beginsel van gelijke beloning.” |
| --- | --- | --- |

1.3.

Het EESC is echter van mening dat het voorstel in verschillende opzichten
  de mogelijkheid voor lidstaten om hun modellen voor arbeidsverhoudingen aan te passen, moet aanscherpen
  worden aangescherpt, met name wat betreft de te hanteren criteria voor het bepalen van de waarde van arbeid, de dekking van enkele van de belangrijkste transparantieverplichtingen, en de rol van de sociale partners en collectieve onderhandelingen bij de toepassing van het beginsel van gelijke beloning.”

Paragraaf 1.5 (zie ook paragraaf 4.3.6)

Als volgt wijzigen:

| | 1.5. | Hoewel i
  In het voorstel wordt terecht rekening wordt gehouden met de bezorgdheid over extra lasten voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s). vindt het
  Het EESC steunt het voorstel van de Commissie voor een volledige vrijstelling voor alle werkgevers met minder dan 250 werknemers niet gerechtvaardigd.
  maar erkent dat
  S
  speciale regels voor kmo’s op nationaal niveau
  zouden echter passend kunnen zijn. De lidstaten moeten derhalve ook

  worden verplicht
  passende drempels kunnen vaststellen. Ook moeten zij worden verplicht ondersteuning, opleiding en technische bijstand te bieden aan werkgevers, met name kmo’s, in verband met hun beloningstransparantieverplichtingen. |
| --- | --- | --- |

1.5.

Hoewel i
  In het voorstel wordt terecht rekening wordt gehouden met de bezorgdheid over extra lasten voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s). vindt het
  Het EESC steunt het voorstel van de Commissie voor een volledige vrijstelling voor alle werkgevers met minder dan 250 werknemers niet gerechtvaardigd.
  maar erkent dat
  S
  speciale regels voor kmo’s op nationaal niveau
  zouden echter passend kunnen zijn. De lidstaten moeten derhalve ook

  worden verplicht
  passende drempels kunnen vaststellen. Ook moeten zij worden verplicht ondersteuning, opleiding en technische bijstand te bieden aan werkgevers, met name kmo’s, in verband met hun beloningstransparantieverplichtingen.

---

(1)  COM(2021) 93 final.

(2)  COM(2021) 93 final.

(3)  PB C 110 van 22.3.2019, blz. 26

(4)  IAO (2018) Global wage report 2018/2019: what lies behind gender pay gaps, Genève, IAO, blz. 75.

(5)  Kmo’s zijn goed voor ongeveer twee derde van de werkgelegenheid in de EU, en voor 99,8 % van alle ondernemingen,
  Statistics on small and medium-sized enterprises.

(6)  EIGE (2020) “Genderongelijkheid in de zorg en gevolgen voor de arbeidsmarkt”, blz. 29.

(7)  Aanbeveling 4.

(8)  In de effectbeoordeling van de Commissie wordt uitgegaan van extra gemiddelde kosten van minimaal 379-508 EUR en maximaal 721-890 EUR voor het eerste jaar, waarbij de kosten voor de daaropvolgende jaren afnemen: effectbeoordeling (SWD(2021) 41 final, blz. 59). Zie ook Eurofound (2020), “Measures to promote gender pay transparency in companies: How much do they cost and what are their benefits and opportunities?”, Werkdocument van Eurofound, WPEF20021.

(9)  Gemiddelde kosten van minimaal 1 180-1 724 EUR en maximaal 1 911-2 266 EUR, die naar verwachting zullen afnemen bij eventuele volgende evaluaties: effectbeoordeling (SWB(2021) 41 final, blz. 61).

(10)  COM(2021) 93 final.

(11)  COM(2021) 93 final.

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/100 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/100

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het werkdocument van de diensten van de Commissie — Evaluatie van het Witboek — Stappenplan voor een interne Europese vervoersruimte — Werken aan een concurrerend en zuinig vervoerssysteem

(SWD(2020) 410 final)

(2021/C 341/14)

| Rapporteur: | Pierre Jean COULON |
| --- | --- |
| Corapporteur: | Lidija PAVIĆ-ROGOŠIĆ |

Rapporteur:

Pierre Jean COULON

Corapporteur:

Lidija PAVIĆ-ROGOŠIĆ

| Raadpleging | Europese Commissie, 14.1.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij |
| Goedkeuring door de afdeling | 27.5.2021 |
| Goedkeuring door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 241/1/4 |

Raadpleging

Europese Commissie, 14.1.2021

Rechtsgrondslag

Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij

Goedkeuring door de afdeling

27.5.2021

Goedkeuring door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

241/1/4

1.   Conclusies en aanbevelingen

| 1.1. | Het EESC is ingenomen met het initiatief voor de evaluatie van de tenuitvoerlegging van het “Witboek 2011”, maar betreurt dat deze evaluatie er pas erg laat is gekomen en dat het het document pas heeft ontvangen na daarom te hebben verzocht. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | In de toekomst hoopt het EESC regelmatig op de hoogte te worden gebracht van de tenuitvoerlegging van de strategieën van de Commissie op het gebied van vervoer, zodat het daaraan een bijdrage kan leveren. Voorts zou het graag zien dat in toekomstige strategische documenten van meet af aan een duidelijk monitoringplan wordt opgenomen. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Het EESC zou graag zien dat die evaluaties bestaan uit regelmatige en thematische voortgangsverslagen, met tussenperioden die een realistische beoordeling van de vorderingen, de vertragingen en de oorzaken daarvan en, in voorkomend geval, eventuele corrigerende maatregelen mogelijk maken. Het is zaak tijdig te beoordelen wat wel en niet is bereikt en waarom (bv. comodaliteit, verbetering van de situatie op het gebied van spoorwegen, congestie, sociale kwesties, milieudoelstellingen enz.) en dienovereenkomstig te handelen. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Het EESC staat achter de vergroening van het vervoer maar benadrukt dat de energietransitie eerlijk moet verlopen en, zonder afbreuk te doen aan de doelstellingen ervan, haalbare en realistische alternatieven moet bieden, rekening houdend met de specifieke economische en sociale kenmerken en behoeften van de verschillende Europese gebieden, met inbegrip van de plattelandsgebieden. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Het Comité herhaalt wat het al eerder te berde heeft gebracht in verband met het witboek, namelijk dat het beperken van mobiliteit geen optie is, dat moet worden gestreefd naar comodaliteit en niet naar een modal shift, en dat een groene transitie sociaal rechtvaardig moet zijn en ervoor moet zorgen dat het concurrentievermogen van het Europese vervoer in stand wordt gehouden, onder meer door de volledige tenuitvoerlegging van de Europese vervoersruimte en de gemeenschappelijke markt. Het betreurt in dit verband ook de vertragingen bij de tenuitvoerlegging van het TEN-T-netwerk. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zoals reeds aangegeven in zijn advies van 2012 wil het EESC een open, permanente en transparante gedachtewisseling over de tenuitvoerlegging van het Witboek op gang brengen tussen het maatschappelijk middenveld (bedrijfsleven, werkgevers, werknemers, gebruikers, ngo’s, de academische wereld enz.), de Commissie en andere relevante actoren, zoals de verschillende nationale bestuursniveaus. Op die manier kan een betere aanvaarding en beter begrip door het maatschappelijk middenveld worden bewerkstelligd en kan ervoor worden gezorgd dat nuttige feedback terechtkomt bij de politieke besluitvormers en de verantwoordelijken voor de uitvoering. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Het EESC staat nog steeds achter zijn advies uit 2011 over de Sociale aspecten van het EU-vervoersbeleid. De Commissie zou de nodige maatregelen moeten nemen om de sociale normen voor het verkeer binnen de EU te harmoniseren, met inachtneming van de noodzaak om op dit gebied internationaal voor een gelijk speelveld te zorgen. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Het EESC heeft op 28 april 2021 een advies uitgebracht (TEN 729 (1)) over de nieuwe “Strategie voor duurzame en slimme mobiliteit — Het Europees vervoer op het juiste spoor naar de toekomst”. Het Comité verzoekt bij deze nogmaals met aandrang om de uitvoering van al zijn conclusies en aanbevelingen. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Het EESC kijkt uit naar de toekomstige strategie “Fit for 55”, die op 14 juli door de Commissie zal worden gepubliceerd, en zal zich in verschillende adviezen daarover uitspreken. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Inleiding

| 2.1. | Op 10 december 2020 heeft de Commissie een werkdocument over de evaluatie van het Witboek “Stappenplan voor een interne Europese vervoersruimte — Werken aan een concurrerend en zuinig vervoerssysteem” uitgebracht (SWD(2020) 410 final). Het Europees Economisch en Sociaal Comité is tijdens de uitwerking van dit stappenplan in 2011 geraadpleegd en heeft hierover op 26 oktober 2011 advies TEN/454 uitgebracht. Na de publicatie van evaluatiedocument SWD(2020) 410 final heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité besloten de evaluatiewerkzaamheden te toetsen aan de in het stappenplan vastgestelde doelstellingen, zijn advies TEN/454 (2) en de ontwikkelingen die sindsdien hebben plaatsgevonden. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Sinds de goedkeuring van het witboek heeft de Commissie tal van initiatieven met betrekking tot alle soorten vervoer opgezet (4e spoorwegpakket, de Europese strategie voor emissiearme mobiliteit uit 2016, de richtlijn inzake infrastructuur voor alternatieve brandstoffen, drie mobiliteitspakketten over diverse aspecten van het wegvervoer, de verordening inzake havendiensten, de blauwe gordel, de luchtvaartstrategie, het Naiades-programma, het Europees wetgevingsbesluit inzake toegankelijkheid, de verordening betreffende de trans-Europese vervoersnetwerken, de verordening betreffende de Connecting Europe Facility enz.). Deze evaluatie biedt een goede gelegenheid om te wijzen op de technische, politieke en sociale vooruitgang en met name het onderdeel uit het in 2020 aangenomen mobiliteitspakket dat betrekking heeft op de regelgeving voor het wegvervoer, en om de niet-behaalde doelstellingen onder de aandacht te brengen. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | De verwezenlijkingen moeten worden beoordeeld in het licht van de oorspronkelijke doelstellingen uit 2011, waarbij vanzelfsprekend geen rekening kon worden gehouden met de ontwikkelingen die zich sindsdien hebben voorgedaan op het gebied van geopolitiek (brexit, toenemend belang van China), milieu (geen tekenen dat de opwarming van de aarde vertraagt of dat de internationale gemeenschap erin zal slagen de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs te halen) en volksgezondheid (COVID-19-crisis). De gezondheidscrisis heeft aangetoond dat Europa voor goederen die vanuit het oogpunt van soevereiniteit van strategisch belang zijn, afhankelijk is van invoer, en was de rechtstreekse aanleiding voor een historisch Europees interventionisme (herstelplan van 750 miljard EUR). Daarvoor was echter al besloten de Europese ambities op het gebied van milieubeleid drastisch bij te stellen: in het kader van de Europese Green Deal wordt namelijk gestreefd naar koolstofneutraliteit tegen 2050 en een daling met 90 % van de emissies van broeikasgassen in de vervoersector. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Het EESC neemt nota van het werkdocument van de Commissie van 2016 waarin zij de balans opmaakt van de tenuitvoerlegging van het stappenplan (3) en tot de slotsom komt dat de tijd die is verstreken sinds de goedkeuring van het plan in de meeste gevallen nog te kort is om te kunnen beoordelen of vooruitgang is geboekt met de verwezenlijking van de doelstellingen van het witboek. In deze evaluatie wordt opgemerkt dat er inspanningen worden geleverd om de relevante indicatoren te verbeteren en wordt verwezen naar de verwachtingen van de belanghebbenden, die graag zouden zien dat meer aandacht uitgaat naar de tenuitvoerlegging, dat meer wordt geïnvesteerd in vervoersinfrastructuur, dat beter rekening wordt gehouden met de behoeften van gebruikers en werknemers, dat de interne Europese vervoersruimte wordt versterkt en dat meer wordt ingezet op technologische ontwikkelingen. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Hoewel is getracht het onderhavige advies toe te spitsen op de punten die in het evaluatiedocument aan bod komen, kunnen de wereldwijde ontwikkelingen niet volledig buiten beschouwing worden gelaten. Derhalve wordt de lezer van het advies aangespoord om zich bij elk punt af te vragen wat de mogelijke of te verwachten gevolgen op de korte, middellange en lange termijn zullen zijn van deze gebeurtenissen, iets dat pas mettertijd duidelijk zal worden. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Het EESC staat nog steeds achter zijn advies over het stappenplan waarin het beklemtoont dat het maatschappelijk middenveld moet worden betrokken bij de uitvoering en evaluatie ervan. In 2015 heeft het EESC op verzoek van het Europees Parlement, dat in september 2015 een resolutie over de uitvoering van het stappenplan heeft aangenomen, een advies uitgebracht over de voortgang en de uitdagingen in verband met het stappenplan. In het werkdocument van de Commissie van 2016 werden diverse adviezen van EU-organen gepresenteerd, iets dat het EESC toejuicht. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Algemene opmerkingen

| 3.1. | Het EESC is ingenomen met dit evaluatie-initiatief, dat het in staat stelt zijn standpunt kenbaar te maken en vooral moet dienen om de volgorde van de prioriteiten te bepalen in het licht van de in het document aangehaalde ontwikkelingen, vorderingen en vertragingen. In de toekomst wil het EESC regelmatig worden geïnformeerd over de vooruitgang van de uitgevoerde strategieën aan de hand van dit soort evaluaties die op gezette tijden, afhankelijk van het project, worden verricht. Het Comité wenst dat in de evaluaties niet alleen de vorderingen en vertragingen worden vermeld, maar ook dieper wordt ingegaan op de cruciale elementen die deze vorderingen en vertragingen verklaren, en op de internationale ontwikkelingen en initiatieven die een invloed (kunnen) hebben op de oorspronkelijke stappenplannen. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | In zijn advies van oktober 2011 betreurde het EESC dat in de lijst met voorgestelde maatregelen nauwelijks uitvoeringstermijnen worden genoemd en dat in het stappenplan geen duidelijk verband wordt gelegd tussen de strategische maatregelen (voor de langere termijn tot 2050) en de tactische maatregelen (die nu al kunnen worden genomen). In het advies werd benadrukt dat in het stappenplan met name een nauwkeuriger werkprogramma voor de periode 2013-2020 zou moeten worden opgenomen. In zijn advies van 2015 stelde het EESC voor om na te gaan of het actieplan in bijlage I bij de routekaart politiek haalbaar is. De vooruitgang met het oog op de drie specifieke doelstellingen (uitstoot van broeikasgassen — tegen 2050 emissiereductie van 60 % ten opzichte van 1990 en tegen 2030 reductie van 20 % ten opzichte van 2008 —, afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en beperking van de toename van de congestie) was in 2018 nog vrij bescheiden. De uitstoot van broeikasgassen lag 32 % hoger dan in 1990 en nam toe in de periode 2013-2018. In de vervoersector wordt nog altijd hoofdzakelijk gebruikgemaakt van fossiele brandstoffen om te voorzien in de energiebehoefte. Hun aandeel neemt de afgelopen jaren wel af, maar die daling, die nauw samenhangt met de uitvoering van de milieuregelgeving van de verschillende landen, verloopt te traag. Wat de congestie-indicatoren betreft, lijkt de weinig ambitieuze, niet-gekwantificeerde doelstelling nog steeds niet behaald. Het EESC wijst er echter op dat de nieuwe vormen van arbeidsorganisatie die tijdens de gezondheidscrisis werden ingevoerd, nieuwe systemische kansen bieden. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | In het advies van 2011 steunt het EESC het in het stappenplan voorziene voornemen om meer in te zetten op marktgestuurde maatregelen. In zijn advies van 2015 wees het EESC er onder meer op dat het beginsel dat de vervuiler betaalt ook moet worden bekeken vanuit het oogpunt van cohesie, dat rekening moet worden gehouden met de risico’s van sociale uitsluiting en dat moet worden gezorgd voor samenhang met belastingen en heffingen in het algemeen. Omdat de opwarming van de aarde niet vertraagt en gelet op de lessen uit de gezondheidscrisis en de grote rol die de politiek tijdens de crisis heeft gespeeld en ongetwijfeld ook daarna nog zal spelen, verzoekt het EESC Europa en de nationale overheidsinstanties hun verantwoordelijkheid te nemen en het nodige te doen om de noodzakelijke omslag naar een duurzame toekomst vorm te geven, met name door de investeringsprogramma’s te versnellen. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | De meeste van de in het witboek geplande initiatieven zijn bedoeld om een comodaal vervoerssysteem tot stand te brengen binnen een interne Europese vervoersruimte. Het EESC bevestigt nogmaals dat het positief staat ten aanzien van die comodaliteit. Het EESC wijst er in dit verband ook op dat de formele openstelling van de markt die met het vierde spoorwegpakket is bereikt, volledig in praktijk moet worden gebracht om van het spoor een aantrekkelijke partner te maken in het kader van multimodaliteit, rekening houdend met sociale en milieuaspecten. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | In 2011 en 2015 heeft het EESC erop gewezen dat de voorstellen om het vervoerssysteem te vergroenen en de bijbehorende kostenramingen weinig realistisch waren. Gelet op de gemelde vertragingen, de gezondheidscrisis en de economische gevolgen van die crisis maakt het EESC zich ernstig zorgen over het vermogen van de actoren om de noodzakelijke transformaties te financieren. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | De initiële voor de vervoersector voorziene CO2-emissiereductiedoelstelling van 60 % tegen 2050 was zeer ambitieus, vooral in het licht van de cijfers van eind 2018 en het feit dat in de evaluatie wordt benadrukt dat die doelstelling enkel kan worden behaald als er aanvullend beleid wordt vastgesteld of als de bestaande maatregelen worden versterkt. Het EESC wil dat het nieuwe elan van de Europese Green Deal gepaard gaat met een even ambitieus Europees beleid voor onderzoek en ontwikkeling en een goede sturing en strikte planning voor de uitvoering. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Het Comité stelt voor om niet alleen voor de CO2-emissies een strikte planning en doelstellingen op de middellange termijn uit te werken, maar ook specifieke en becijferde doelstellingen vast te leggen voor de vermindering van de afhankelijkheid van olie, de geluidsemissies en de luchtverontreiniging. Het Comité benadrukt dat de energietransitie er niet toe mag leiden dat de levensomstandigheden in bepaalde regio’s van Europa verslechteren. De transitie moet rechtvaardig zijn en rekening houden met de specifieke economische, sociale en territoriale eigenschappen, zonder evenwel van de doelstellingen af te zien. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | In lijn met zijn eerdere adviezen (uit 2011 en 2015) wijst het EESC op het belang van de verklaring in punt 18 van het stappenplan, waarin te lezen staat dat de mobiliteit beperken geen optie is. Het EESC wil er nogmaals op wijzen dat die uitspraak niet verkeerd mag worden geïnterpreteerd, namelijk dat men tegen maatregelen zou zijn om de energie-efficiëntie van het vervoer te vergroten en de emissies te beperken. Het is een feit dat Europa zich in woelig vaarwater bevindt. Dat mag echter niet leiden tot een koerswijziging. De werkzaamheden met het oog op de doelstellingen in het stappenplan voor de organisatie van de interne markt zijn goed opgeschoten. Het zou zeer nadelig zijn als de verwachtingen op sociaal en milieugebied van de verschillende Europese initiatieven in de komende jaren op de achtergrond zouden raken. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | In het stappenplan wordt rekening gehouden met het feit dat het concurrentievermogen van alternatieven voor het wegvervoer verbeterd moet worden. Het EESC kan zich daar nog steeds in vinden, op voorwaarde dat deze doelstelling gerealiseerd wordt door de capaciteit en de kwaliteit van spoorvervoer, binnenvaart en kustvaart te verbeteren en efficiënte intermodale dienstverlening te stimuleren, en niet door de ontwikkeling van efficiënt en duurzaam wegvervoer in de EU tegen te werken. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Het EESC is ingenomen met de vooruitgang op sociaal gebied (oprichting van de Europese Arbeidsautoriteit, opname in de Europese wetgeving van het Maritiem Arbeidsverdrag van de IAO, uitvoering van de in het “wegvervoerpakket” van december 2011 voorziene toezichtsmaatregelen ...). De spanningen die zijn ontstaan door de uiteenlopende lonen en sociale bescherming op de markt van het goederenvervoer over de weg, en de soms slechte arbeidsomstandigheden baren het Comité echter nog steeds zorgen. Net als in 2011 en 2015 pleit het EESC voor meer verkeersveiligheid, betere sociale normen en meer personele en financiële middelen voor toezicht op de naleving van teksten en wetgeving. Tot slot zou het EESC eveneens graag zien dat de Commissie zich buigt over het probleem van de platformwerkers die aan huis bezorgen. Net als in zijn advies TEN/697 (4) roept het Comité op om loondienst te stimuleren en sociale dumping te bestrijden. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | In zijn eerdere adviezen (2011 en 2015) had het EESC grote twijfels bij de specifieke doelstelling uit het stappenplan voor een modal shift van goederenvervoer over de weg naar andere vervoerswijzen, nl. om tegen 2030 30 % van het goederenvervoer via de weg over afstanden van meer dan 300 km per spoor of over het water te laten plaatsvinden en tegen 2050 meer dan 50 %. Uit de evaluatie blijkt duidelijk dat tot op heden die verschuivingen tussen vervoerswijzen niet hebben plaatsgevonden. Het EESC schaart zich in dit verband achter de resolutie van het Europees Parlement van 2015 over de tenuitvoerlegging van het stappenplan, waarin wordt verklaard dat de modal-shiftstrategie van het stappenplan geen succes is en dat daarom de duurzaamheid van alle vervoerswijzen moet worden verbeterd en moet worden gezocht naar oplossingen op het vlak van comodaliteit. De Europese Green Deal en de doelstelling om de uitstoot van broeikasgassen in de vervoersector tegen 2050 met 90 % te verminderen, voorzien in een herschikking van de sector, maar bieden geen antwoord op de praktische vragen die bij die nieuwe ambitie opduiken. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Het EESC herhaalt dat het zich zorgen maakt over het concurrentievermogen van Europa en het Europese bedrijfsleven en is er stellig van overtuigd dat wereldwijde maatregelen de voorkeur verdienen. Regionale of Europese maatregelen — zoals Europese consumentenrechten, sociale normen en duurzaamheidsmaatregelen — moeten ook van toepassing zijn op vervoersondernemingen uit derde landen die vervoersdiensten aanbieden naar, vanuit en op de interne markt, zodat wereldwijd een gelijk speelveld ontstaat en koolstoflekkage en banenverlies worden voorkomen. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | In de twee eerdere evaluaties wordt met klem gesteld dat het nog te vroeg is om de resultaten van de uitvoering van het stappenplan volledig te kunnen beoordelen. Het EESC stelt tot zijn ongenoegen vast dat de huidige evaluatiecriteria niet volstaan om op het even welk moment een geloofwaardige balans te kunnen opmaken van de uitvoering van de strategie. Dat is met name onbevredigend omdat de uitvoering bij het verschijnen van de evaluaties al respectievelijk vijf (2016) en negen jaar (2020) aan de gang was. Het EESC verwijst in dit verband naar zijn advies van 2011 waarin het pleit voor een nauwkeuriger werkprogramma voor de periode 2013-2020, zodat het gemakkelijker wordt een evaluatie op te stellen. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Zowel in de evaluaties van 2016 als in die van 2020 wordt het grootste belang gehecht aan de volledige tenuitvoerlegging van de interne Europese vervoersruimte, en in de evaluatie van 2020 wordt opgemerkt dat met name de eengemaakte markt van de EU een krachtige motor is achter kostenefficiënte veranderingen, en zo in het bijzonder ook voor een breed draagvlak voor technologische veranderingen zorgt; ook wordt er in deze evaluatie op gewezen dat een en ander belangrijk is voor het aantrekken van publieke en particuliere investeringen op dit gebied. In het licht hiervan is het volgens het EESC verbazingwekkend dat in de strategie van de Commissie voor duurzame en slimme mobiliteit (2020) niet meer aandacht wordt besteed aan het verband tussen de doelstellingen inzake duurzaamheid en digitalisering en de eengemaakte markt, met inbegrip van de sociale en cohesieaspecten. Om dezelfde redenen betreurt het EESC dat niet met de vaststelling van een nieuwe strategie is gewacht tot de evaluatie 2020 werd afgerond. In dat geval had bij de uitwerking van de nieuwe strategie rekening kunnen worden gehouden met de conclusies van de evaluatie. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Het EESC betreurt dat in de evaluatie onvoldoende aandacht uitgaat naar de problemen en vertragingen bij de tenuitvoerlegging van het TEN-T-netwerk, en met name de kernnetwerkcorridors. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Voorts wijst het EESC erop dat het belangrijk is het maatschappelijk middenveld en andere betrokkenen mee te krijgen, onder meer door een participatieve dialoog op te starten, zoals het EESC in zijn advies van 2012 heeft voorgesteld. Om resultaten te boeken zijn een goed begrip en acceptatie van de beleidsdoelstellingen van onschatbare waarde. |
| --- | --- |

3.16.

4.   Specifieke opmerkingen

| 4.1. | Het EESC steunt het programma van trans-Europese vervoersnetwerken nog steeds. In het kader van de Green Deal heeft het EESC altijd gepleit voor een beleid van investeringen in moderne, aan de toekomstige uitdagingen aangepaste infrastructuur. Het Comité dringt hier nog steeds op aan en zal dat ook blijven doen (5). Het EESC steunt het programma van trans-Europese vervoersnetwerken nog steeds. Voorts beveelt het Comité aan om voorrang te geven aan rechtstreekse verbindingen tussen luchthavens en het hogesnelheidsspoorwegnet, waarvan het bestaan een eerste vereiste is om een eventueel verbod op korteafstandsvluchten op tafel te kunnen leggen. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Het EESC spreekt nogmaals zijn steun uit voor de totstandbrenging van een gemeenschappelijk Europees luchtruim. In het verlengde van zijn advies TEN/697 en in het licht van de crisis, roept het Comité de lidstaten en alle stakeholders uit de luchtvaartsector op om ervoor te zorgen dat de ambitieuze EU-doelstellingen m.b.t. de veiligheid, kostenefficiëntie, capaciteit en duurzaamheid van het Europees luchtvervoer volledig en snel worden verwezenlijkt. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | In het kader van haar vervoerbeleid voor de spoorwegsector heeft de Commissie zich tot nu toe hoofdzakelijk geconcentreerd op de mededinging in die sector in plaats van op coherente wijze de milieudoelstellingen van het witboek vervoer na te streven. Het EESC benadrukt dat geïntegreerde spoorwegsystemen een eerlijke toewijzing even goed kunnen garanderen als niet-geïntegreerde systemen. De ontvlechting heeft in de lidstaten uiteenlopende gevolgen gehad, afhankelijk van de staat van de infrastructuur, de kwaliteit en omvang van het park van het rollend materieel en het ontvlechtingsmodel. Het concurrentievermogen van nieuwe private vervoersbedrijven berust vaak op slechtere arbeidsomstandigheden. “Eén enkel model” voor de spoorwegsector volstaat niet: er moet dus rekening worden gehouden met geografische kenmerken, de reikwijdte van het model, het tracé van de spoorlijnen en de exploitatiewijzen voor het vracht- en personenvervoer. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | De hoge bedragen die zullen worden gemobiliseerd met het oog op koolstofneutraliteit tegen 2050 en de vermindering van de emissies van broeikasgassen met minstens 50 % tegen 2030, zullen de vervoerssector naar alle waarschijnlijkheid grondig veranderen. Het EESC pleit voor de instelling van een “JTF (Fonds voor een rechtvaardige transitie) voor vervoer”, teneinde specifieke begeleiding te bieden aan de werknemers en bedrijven in de sector, die niet alleen grote ondernemingen telt. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Sinds 2011 is er op sociaal gebied vooruitgang geboekt, met name dankzij de uitvoering van het Maritiem Arbeidsverdrag van 2006 van de IAO. Deze minimumregels kunnen echter niet garanderen dat de betrokken werknemers arbeidsomstandigheden genieten die het Europees project waardig zijn. Nu de plannen voor een Europese vlag zijn opgeborgen, vindt het EESC dat de Europese Commissie inspanningen moet blijven leveren om de sociale normen voor het verkeer binnen de EU te harmoniseren, met inachtneming van de noodzaak om op dat gebied internationaal voor een gelijk speelveld te zorgen. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Met betrekking tot de invoering van een Europees register en een Europese vlag stelt het Comité vast dat in de evaluatie niet wordt ingegaan op de verschillende en complexe redenen voor het niet behalen van dat doel. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Met betrekking tot de “Europese strategie voor onderzoek, innovatie en implementatie inzake vervoer” vereisen de nieuwe doelstellingen van de Europese Green Deal doeltreffende modaliteiten voor de mobilisatie van middelen en een grotere betrokkenheid van de verschillende actoren uit de sector. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Het EESC verwijst naar zijn advies uit 2011 over de sociale aspecten van het EU-vervoersbeleid. Daarin pleit het ervoor “om vrouwen en jongeren te interesseren voor een baan in het vervoer door maatregelen te treffen ter verbetering van de kwaliteit van het werk in alle vervoerstakken, van de arbeidsomstandigheden, van opleiding en levenslang leren, van de carrièremogelijkheden en van de gezondheid en veiligheid op het werk, alsmede maatregelen die het makkelijker maken om werk en privéleven te combineren” (6). |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Het EESC herhaalt dat er voor de vervoerssector een waarnemingspost moet worden opgericht voor sociale kwesties, werkgelegenheid en opleiding. Er moeten stimuleringsmaatregelen worden getroffen, zodat er in de hele vervoerssector kwaliteitsnormen worden aangenomen. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | In zijn advies van 2011 heeft het EESC erop gewezen dat “in het algemeen sociale vraagstukken in het stappenplan maar weinig aan bod komen”. Het Comité maakt nu dezelfde opmerking over het evaluatiedocument. Het EESC is van mening dat er dringend werk moet worden gemaakt van de evaluatie van de sociale factoren, hetgeen aansluit bij de in de vorige paragraaf gevraagde oprichting van een waarnemingspost voor sociale kwesties. Door de omvang en het tempo van de ontwikkelingen die van de sector worden vereist, zullen de organisaties en de mannen en vrouwen die er werken, onder druk komen te staan. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Door de gezondheidscrisis en de ontwikkeling van de onlineverkoop met levering aan of dicht bij huis is het “individuele” goederenvervoer toegenomen, met name in de steden. De toename van die distributievormen zorgt voor congestie en verontreiniging in de steden en stelt ons voor het probleem van de laatste kilometer, net als op het gebied van energie. De uitdagingen in verband met deze vorm van consumptie maken dat er nog sneller maatregelen moeten worden getroffen teneinde de CO2-uitstoot te verminderen, vooral in gebieden met een hoge bevolkingsdichtheid. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Het EESC stelt vast dat het park van elektrische voertuigen groter wordt, maar dat de situatie sterk verschilt van lidstaat tot lidstaat. Die uitbreiding, die hoofdzakelijk voortvloeit uit de wetgeving van de respectieve lidstaten, vereist infrastructuur en roept vragen op over de normalisatie. In zijn advies ter zake (7) heeft het EESC reeds zijn onverdeelde steun uitgesproken voor alle inspanningen om elektrische voertuigen verder te ontwikkelen. Het staat positief, maar voorzichtig ten aanzien van het gebruik van koolstofarme energie. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Het EESC stelt vast dat in het witboek hoofdzakelijk aandacht wordt besteed aan technologische innovatie, terwijl andere belangrijke onderdelen van een duurzaam mobiliteitsbeleid die ook vernieuwend kunnen zijn, worden genegeerd (bijvoorbeeld: niet-bindende maatregelen en maatregelen op het gebied van sociale innovatie, zoals nieuwe benaderingen van planning, burgerparticipatie, innovatieve bewustmakingsmethoden enz.). Er is bijgevolg behoefte aan een ruimere definitie van innovatie. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Hoewel het belang van niet-gemotoriseerd vervoer in 2011 werd erkend, is er nog steeds te weinig aandacht voor de bevordering ervan en ontbreekt een coherente aanpak. Tal van steden investeren in infrastructuur voor verplaatsingen te voet of met de fiets (bijvoorbeeld in het kader van de EFRO-programma’s). Toch beschikt de Europese Unie nog altijd niet over een strategie of over de administratieve en beheerscapaciteit om deze kwestie op een alomvattende, sectoroverschrijdende en geïntegreerde manier aan te pakken. Het EESC verwijst naar zijn advies over de mogelijke belangrijke voordelen voor de gezondheid in Europa van actieve manieren om zich te verplaatsen zoals fietsen en wandelen, waarin het bewust “kleine acties” voorstelt teneinde het potentieel van fietsen en stappen wat betreft de gunstige invloed op de gezondheid en de toegankelijkheid voor de Europese burgers, ten volle te benutten. Het EESC stelt derhalve voor een EU-strategie voor niet-gemotoriseerd vervoer te ontwikkelen, die zou uitmonden in concrete Europese acties op het gebied van strategische planning, ontwerp en investeringen in fietsen en wandelen. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Wat de plannen voor stedelijke mobiliteit betreft, heeft de Commissie sinds de bekendmaking in 2013 van de richtsnoeren voor duurzame stedelijke mobiliteitsplanning financiële steun verleend aan honderden steden in heel Europa via Europese fondsen (bijvoorbeeld het Civitas-initiatief) om te zorgen voor de evenwichtige en geïntegreerde ontwikkeling van duurzame vervoermiddelen in de steden. De resultaten van de goedkeuring van duurzame stedelijke mobiliteitsplannen in Europa zijn talrijk en indrukwekkend. Er moet worden opgemerkt dat hierbij een participatieve benadering wordt gevolgd die gestoeld is op de behoeften van de personen die in dit hele proces centraal staan. Het is gebleken dat een alomvattende en duurzame stedelijke mobiliteitsplanning een doeltreffend middel kan worden om de uitdagingen op het gebied van klimaat, energie en milieu het hoofd te bieden. Het EESC spreekt zijn steun uit voor een Europees initiatief dat ervoor moet zorgen dat in de EU-lidstaten nationale kaders worden ingevoerd voor de opstelling en uitvoering van duurzame stedelijke mobiliteitsplannen, die het belangrijkste strategische instrument voor stedelijke mobiliteitsplanning zijn. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Met betrekking tot de communicatie en overdracht van kennis over stedelijke mobiliteit neemt het EESC kennis van het uitstekende werk dat werd verricht met de instelling in 2014 van het Eltis-portaal, de waarnemingspost voor stedelijke mobiliteit die de ontwikkelingen en goede praktijken op dat gebied een grotere zichtbaarheid geeft. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Maatregelen met betrekking tot tolgeld en regelingen voor de toegang van voertuigen tot stedelijke zones kunnen in Europa nog steeds niet rekenen op een breed draagvlak. Volgens het witboek zullen de kosten als gevolg van files met 50 % stijgen tegen 2050, moeten de huidige tolsystemen aan een evaluatie worden onderworpen en moeten er stimulansen worden voorzien voor de lidstaten die starten met proefprojecten voor de uitvoering van regelingen die in overeenstemming zijn met de richtsnoeren. Het promoten en bevorderen van openbaar vervoer en niet-gemotoriseerde mobiliteit zouden in dit verband een oplossing kunnen bieden. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Het witboek voorzag in de toenemende ontwikkeling van alternatieve brandstoffen (zoals elektrische aandrijving of waterstof) om bij te dragen aan de vergroening van het vervoer. Hoewel de productie van alternatieve brandstoffen de afgelopen tien jaar beter is geworden en is toegenomen, was in 2018 slechts 33 % van de elektriciteit in Europa afkomstig van hernieuwbare energiebronnen. Het EESC is derhalve van mening dat de emissies en de koolstofvoetafdruk van voertuigen over hun volledige levenscyclus moeten worden gemeten. Bovendien zal de vervanging van voertuigen met een verbrandingsmotor door elektrische voertuigen geen enkele invloed hebben op de congestie van het verkeer in onze steden. |
| --- | --- |

4.18.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

(1)  PB C 286 van 16.7.2021, blz. 158.

1

(2)  PB C 24 van 28.1.2012, blz. 146.

2

(3)  SWD(2016) 226.

3

(4)  PB C 14 van 15.1.2020, blz. 112.

4

(5)  Advies van het EESC over “Duurzame ontwikkeling van het EU-vervoersbeleid en planning van TEN-V” (verkennend advies) (PB C 248 van 25.8.2011, blz. 31) (TEN/446).

5

(6)  Advies van het EESC over “De invloed van het EU-beleid op de arbeidsmogelijkheden, de opleidingsbehoeften en de arbeidsomstandigheden van werknemers in het vervoer” (verkennend advies) (PB C 248 van 25.8.2011, blz. 22) (CESE 1006/2011).

6

(7)  Advies van het EESC over het thema “Naar een grotere marktpenetratie van elektrische voertuigen” (verkennend advies) (PB C 44 van 11.2.2011, blz. 47) (CESE 989/2010).

7

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/106 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/106

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de “Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de beheers-, instandhoudings- en controlemaatregelen die gelden in het bevoegdheidsgebied van de Commissie voor de tonijnvisserij in de Indische Oceaan (IOTC), en tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 1936/2001, (EG) nr. 1984/2003 en (EG) nr. 520/2007 van de Raad”

(COM(2021) 113 final — 2021/0058 (COD))

(2021/C 341/15)

| Raadpleging | Europees Parlement, 24.3.2021
  Raad, 31.3.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrond | Artikelen 43, lid 2, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedgekeurd door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 187/0/2 |

Raadpleging

Europees Parlement, 24.3.2021

Raad, 31.3.2021

Rechtsgrond

Artikelen 43, lid 2, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedgekeurd door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

187/0/2

Aangezien het Comité instemt met het voorstel en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 9 en 10 juni 2021 gehouden 561e zitting (vergadering van 9 juni) met 187 stemmen vóór, bij 2 onthoudingen, besloten om een positief advies uit te brengen.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/107 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/107

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EU) 2017/625 wat betreft officiële controles op dieren en producten van dierlijke oorsprong die vanuit derde landen naar de Unie worden uitgevoerd om de naleving van het verbod op bepaalde toepassingen van antimicrobiële stoffen te waarborgen

(COM(2021) 108 final — 2021/0055 (COD))

(2021/C 341/16)

| Raadpleging | Europees Parlement, 11.3.2021
  Raad, 17.3.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 43, lid 2, 114, 168, lid 4, sub b) en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedgekeurd door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 212/0/4 |

Raadpleging

Europees Parlement, 11.3.2021

Raad, 17.3.2021

Rechtsgrondslag

Artikelen 43, lid 2, 114, 168, lid 4, sub b) en artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedgekeurd door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

212/0/4

Aangezien het Comité instemt met het voorstel en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 9 en 10 juni 2021 gehouden 561e zitting (vergadering van 9 juni) met 212 stemmen vóór, bij 4 onthoudingen, besloten om een positief advies uit te brengen.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---

| 24.8.2021 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 341/108 |
| --- | --- | --- | --- |

24.8.2021

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 341/108

---

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de “Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de instandhoudings- en beheersmaatregelen die gelden in het verdragsgebied van de Commissie voor de visserij in het westelijke en centrale deel van de Stille Oceaan en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 520/2007 van de Raad”

(COM(2021) 198 final — 2021/0103 (COD))

(2021/C 341/17)

| Raadpleging | Europees Parlement, 26.4.2021
  Raad, 6.5.2021 |
| --- | --- |
| Rechtsgrondslag | Artikelen 43, lid 2, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie |
| Bevoegde afdeling | Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu |
| Goedgekeurd door de voltallige vergadering | 9.6.2021 |
| Zitting nr. | 561 |
| Stemuitslag
  (voor/tegen/onthoudingen) | 221/0/7 |

Raadpleging

Europees Parlement, 26.4.2021

Raad, 6.5.2021

Rechtsgrondslag

Artikelen 43, lid 2, en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

Bevoegde afdeling

Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu

Goedgekeurd door de voltallige vergadering

9.6.2021

Zitting nr.

561

Stemuitslag

(voor/tegen/onthoudingen)

221/0/7

Aangezien het Comité instemt met het voorstel en er geen commentaar op heeft, heeft het tijdens zijn op 9 en 10 juni 2021 gehouden 561e zitting (vergadering van 9 juni) met 221 stemmen voor en 0 tegen, bij 7 onthoudingen, besloten om een positief advies uit te brengen.

Brussel, 9 juni 2021.

De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Christa SCHWENG

---