# Dziennik Urzędowy C 286/16 l

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 286 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 6416 lipca 2021 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 286

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 6416 lipca 2021

---

| Spis treści | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | REZOLUCJE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 560. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (JDE) – INTERACTIO, 27.4.2021–28.4.2021 |
| 2021/C 286/01 | Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Nowa narracja dla Europy – Rezolucja EKES-u w sprawie Konferencji w sprawie przyszłości Europy | 1 |
| 2021/C 286/02 | Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Działanie europejskiego społeczeństwa obywatelskiego w partnerstwie na rzecz zrównoważonej przyszłości – Wkład EKES-u w Szczyt Społeczny w Porto | 6 |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 560. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (JDE) – INTERACTIO, 27.4.2021–28.4.2021 |
| 2021/C 286/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wolne Zawody 4.0 (opinia z inicjatywy własnej) | 8 |
| 2021/C 286/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rola gospodarki społecznej w tworzeniu miejsc pracy i wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych(opinia rozpoznawcza) | 13 |
| 2021/C 286/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Szkolenie zawodowe: skuteczność systemów przewidywania zapotrzebowania i dopasowywania umiejętności do potrzeb rynku pracy oraz rola partnerów społecznych i różnych zainteresowanych stron (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej) | 20 |
| 2021/C 286/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Jak promować, w oparciu o kształcenie i szkolenie, z perspektywy uczenia się przez całe życie, umiejętności potrzebne Europie do stworzenia bardziej sprawiedliwego, spójnego, zrównoważonego, cyfrowego i odpornego społeczeństwa(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej) | 27 |
| 2021/C 286/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W jaki sposób wdrożyć harmonizację wprowadzania do obrotu suplementów diety w UE: rozwiązania i najlepsze praktyki(opinia rozpoznawcza) | 33 |

Spis treści

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

560. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (JDE) – INTERACTIO, 27.4.2021–28.4.2021

2021/C 286/01

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Nowa narracja dla Europy – Rezolucja EKES-u w sprawie Konferencji w sprawie przyszłości Europy

1

2021/C 286/02

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Działanie europejskiego społeczeństwa obywatelskiego w partnerstwie na rzecz zrównoważonej przyszłości – Wkład EKES-u w Szczyt Społeczny w Porto

6

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

560. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (JDE) – INTERACTIO, 27.4.2021–28.4.2021

2021/C 286/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wolne Zawody 4.0 (opinia z inicjatywy własnej)

8

2021/C 286/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Rola gospodarki społecznej w tworzeniu miejsc pracy i wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych(opinia rozpoznawcza)

(opinia rozpoznawcza)

13

2021/C 286/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Szkolenie zawodowe: skuteczność systemów przewidywania zapotrzebowania i dopasowywania umiejętności do potrzeb rynku pracy oraz rola partnerów społecznych i różnych zainteresowanych stron (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej)

20

2021/C 286/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Jak promować, w oparciu o kształcenie i szkolenie, z perspektywy uczenia się przez całe życie, umiejętności potrzebne Europie do stworzenia bardziej sprawiedliwego, spójnego, zrównoważonego, cyfrowego i odpornego społeczeństwa(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej)

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej)

27

2021/C 286/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego W jaki sposób wdrożyć harmonizację wprowadzania do obrotu suplementów diety w UE: rozwiązania i najlepsze praktyki(opinia rozpoznawcza)

(opinia rozpoznawcza)

33

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 560. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (JDE) – INTERACTIO, 27.4.2021–28.4.2021 |
| 2021/C 286/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskiego zarządzania danymi (akt w sprawie zarządzania danymi)[COM(2020) 767 final] | 38 |
| 2021/C 286/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady – Nowy program na rzecz konsumentów. Poprawa odporności konsumentów na potrzeby trwałej odbudowy[COM(2020) 696 final] | 45 |
| 2021/C 286/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia farmaceutyczna dla Europy[COM(2020) 761 final] | 53 |
| 2021/C 286/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Pełne wykorzystanie potencjału innowacyjnego UE – Plan działania w zakresie własności intelektualnej wspierający odbudowę i odporność UE[COM(2020) 760 final] | 59 |
| 2021/C 286/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie kontestowalnych i uczciwych rynków w sektorze cyfrowym (akt o rynkach cyfrowych)[COM(2020) 842 final – 2020/374 (COD)] | 64 |
| 2021/C 286/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych (akt o usługach cyfrowych) i zmieniającego dyrektywę 2000/31/WE[COM(2020) 825 final – 2020/0361 (COD)] | 70 |
| 2021/C 286/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady Strategia UE w zakresie cyberbezpieczeństwa na cyfrową dekadę[JOIN(2020) 18 final] | 76 |
| 2021/C 286/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie skomputeryzowanego systemu łączności w zakresie transgranicznych postępowań cywilnych i karnych (system e-CODEX) oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/1726[COM(2020) 712 final – 2020/345 (COD)] | 82 |
| 2021/C 286/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości w Unii Europejskiej – wachlarz możliwości[COM(2020) 710 final] | 88 |
| 2021/C 286/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oceny technologii medycznych i zmiany dyrektywy 2011/24/UE[COM(2018) 51 final – 2018/18 (COD)] | 95 |
| 2021/C 286/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w odniesieniu do przyznania Komisji uprawnień wykonawczych w celu określenia znaczenia terminów stosowanych w niektórych przepisach tej dyrektywy[COM(2020) 749 final – 2020/331 (CNS)] | 102 |
| 2021/C 286/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (UE) nr 389/2012 w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie podatków akcyzowych w odniesieniu do zawartości elektronicznych rejestrów[COM(2021) 28 final – 2021/0015 (CNS)] | 106 |
| 2021/C 286/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu RegionówBudowanie Europejskiej Unii Zdrowotnej: Zwiększenie odporności UE na transgraniczne zagrożenia zdrowia[COM(2020) 724 final] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wzmocnienia roli Europejskiej Agencji Leków w zakresie gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej i zarządzania kryzysowego w odniesieniu do produktów leczniczych i wyrobów medycznych[COM(2020) 725 final – 2020/321(COD)] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 851/2004 ustanawiającego Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób[COM(2020) 726 final – 2020/320 (COD)] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia oraz uchylającego decyzję nr 1082/2013/UE[COM(2020) 727 final – 2020/322 (COD)] | 109 |
| 2021/C 286/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Unia równości: Unijny plan działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025[COM(2020) 565 final] | 121 |
| 2021/C 286/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Unia równości: strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025[COM(2020) 698 final] | 128 |
| 2021/C 286/23 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027[COM(2020) 758 final] | 134 |
| 2021/C 286/24 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Zapewnienie sprawiedliwości w UE – europejska strategia szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości na lata 2021–2024[COM(2020) 713 final] | 141 |
| 2021/C 286/25 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ram wydawania, weryfikowania i uznawania interoperacyjnych zaświadczeń o szczepieniu, o wyniku testu i o powrocie do zdrowia w celu ułatwienia swobodnego przepływu w czasie pandemii COVID-19 (zielone zaświadczenie cyfrowe)[COM(2021) 130 final – 2021/0068 (COD)] | 146 |
| 2021/C 286/26 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Strategia UE mająca na celu wykorzystanie potencjału energii z morskich źródeł odnawialnych na rzecz neutralnej dla klimatu przyszłości[COM(2020) 741 final] | 152 |
| 2021/C 286/27 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Strategia na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności – europejski transport na drodze ku przyszłości[COM(2020) 789 final] | 158 |
| 2021/C 286/28 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii, uchylającej dyrektywę (UE) 2016/1148 oraz wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie odporności podmiotów krytycznych[COM(2020) 823 final – 2020/0359 (COD) – COM(2020) 829 final – 2020/0365 (COD)] | 170 |
| 2021/C 286/29 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Europejskie media w cyfrowej dekadzie: Plan działania na rzecz wsparcia odbudowy i transformacji[COM(2020) 784 final] | 176 |
| 2021/C 286/30 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności na rzecz nietoksycznego środowiska[COM(2020) 667 final] | 181 |
| 2021/C 286/31 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w zakresie zwolnień w imporcie i niektórych dostawach, w odniesieniu do środków unijnych przyjmowanych w interesie publicznym[COM(2021) 181 final – 2021/0097 (CNS)] | 190 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

560. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (JDE) – INTERACTIO, 27.4.2021–28.4.2021

2021/C 286/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskiego zarządzania danymi (akt w sprawie zarządzania danymi)[COM(2020) 767 final]

[COM(2020) 767 final]

38

2021/C 286/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady – Nowy program na rzecz konsumentów. Poprawa odporności konsumentów na potrzeby trwałej odbudowy[COM(2020) 696 final]

[COM(2020) 696 final]

45

2021/C 286/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia farmaceutyczna dla Europy[COM(2020) 761 final]

[COM(2020) 761 final]

53

2021/C 286/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Pełne wykorzystanie potencjału innowacyjnego UE – Plan działania w zakresie własności intelektualnej wspierający odbudowę i odporność UE[COM(2020) 760 final]

[COM(2020) 760 final]

59

2021/C 286/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie kontestowalnych i uczciwych rynków w sektorze cyfrowym (akt o rynkach cyfrowych)[COM(2020) 842 final – 2020/374 (COD)]

[COM(2020) 842 final – 2020/374 (COD)]

64

2021/C 286/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych (akt o usługach cyfrowych) i zmieniającego dyrektywę 2000/31/WE[COM(2020) 825 final – 2020/0361 (COD)]

[COM(2020) 825 final – 2020/0361 (COD)]

70

2021/C 286/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady Strategia UE w zakresie cyberbezpieczeństwa na cyfrową dekadę[JOIN(2020) 18 final]

[JOIN(2020) 18 final]

76

2021/C 286/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie skomputeryzowanego systemu łączności w zakresie transgranicznych postępowań cywilnych i karnych (system e-CODEX) oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/1726[COM(2020) 712 final – 2020/345 (COD)]

[COM(2020) 712 final – 2020/345 (COD)]

82

2021/C 286/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości w Unii Europejskiej – wachlarz możliwości[COM(2020) 710 final]

[COM(2020) 710 final]

88

2021/C 286/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oceny technologii medycznych i zmiany dyrektywy 2011/24/UE[COM(2018) 51 final – 2018/18 (COD)]

[COM(2018) 51 final – 2018/18 (COD)]

95

2021/C 286/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w odniesieniu do przyznania Komisji uprawnień wykonawczych w celu określenia znaczenia terminów stosowanych w niektórych przepisach tej dyrektywy[COM(2020) 749 final – 2020/331 (CNS)]

[COM(2020) 749 final – 2020/331 (CNS)]

102

2021/C 286/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (UE) nr 389/2012 w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie podatków akcyzowych w odniesieniu do zawartości elektronicznych rejestrów[COM(2021) 28 final – 2021/0015 (CNS)]

[COM(2021) 28 final – 2021/0015 (CNS)]

106

2021/C 286/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu RegionówBudowanie Europejskiej Unii Zdrowotnej: Zwiększenie odporności UE na transgraniczne zagrożenia zdrowia[COM(2020) 724 final] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wzmocnienia roli Europejskiej Agencji Leków w zakresie gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej i zarządzania kryzysowego w odniesieniu do produktów leczniczych i wyrobów medycznych[COM(2020) 725 final – 2020/321(COD)] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 851/2004 ustanawiającego Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób[COM(2020) 726 final – 2020/320 (COD)] – Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia oraz uchylającego decyzję nr 1082/2013/UE[COM(2020) 727 final – 2020/322 (COD)]

[COM(2020) 724 final]

[COM(2020) 725 final – 2020/321(COD)]

[COM(2020) 726 final – 2020/320 (COD)]

[COM(2020) 727 final – 2020/322 (COD)]

109

2021/C 286/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Unia równości: Unijny plan działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025[COM(2020) 565 final]

[COM(2020) 565 final]

121

2021/C 286/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Unia równości: strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025[COM(2020) 698 final]

[COM(2020) 698 final]

128

2021/C 286/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027[COM(2020) 758 final]

[COM(2020) 758 final]

134

2021/C 286/24

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Zapewnienie sprawiedliwości w UE – europejska strategia szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości na lata 2021–2024[COM(2020) 713 final]

[COM(2020) 713 final]

141

2021/C 286/25

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ram wydawania, weryfikowania i uznawania interoperacyjnych zaświadczeń o szczepieniu, o wyniku testu i o powrocie do zdrowia w celu ułatwienia swobodnego przepływu w czasie pandemii COVID-19 (zielone zaświadczenie cyfrowe)[COM(2021) 130 final – 2021/0068 (COD)]

[COM(2021) 130 final – 2021/0068 (COD)]

146

2021/C 286/26

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Strategia UE mająca na celu wykorzystanie potencjału energii z morskich źródeł odnawialnych na rzecz neutralnej dla klimatu przyszłości[COM(2020) 741 final]

[COM(2020) 741 final]

152

2021/C 286/27

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Strategia na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności – europejski transport na drodze ku przyszłości[COM(2020) 789 final]

[COM(2020) 789 final]

158

2021/C 286/28

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii, uchylającej dyrektywę (UE) 2016/1148 oraz wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie odporności podmiotów krytycznych[COM(2020) 823 final – 2020/0359 (COD) – COM(2020) 829 final – 2020/0365 (COD)]

[COM(2020) 823 final – 2020/0359 (COD) – COM(2020) 829 final – 2020/0365 (COD)]

170

2021/C 286/29

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Europejskie media w cyfrowej dekadzie: Plan działania na rzecz wsparcia odbudowy i transformacji[COM(2020) 784 final]

[COM(2020) 784 final]

176

2021/C 286/30

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Strategia w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności na rzecz nietoksycznego środowiska[COM(2020) 667 final]

[COM(2020) 667 final]

181

2021/C 286/31

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w zakresie zwolnień w imporcie i niektórych dostawach, w odniesieniu do środków unijnych przyjmowanych w interesie publicznym[COM(2021) 181 final – 2021/0097 (CNS)]

[COM(2021) 181 final – 2021/0097 (CNS)]

190

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

560. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (JDE) – INTERACTIO, 27.4.2021–28.4.2021

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/1 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/1

---

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Nowa narracja dla Europy – Rezolucja EKES-u w sprawie Konferencji w sprawie przyszłości Europy”

(2021/C 286/01)

| Sprawozdawcy: | Stefano MALLIA (Grupa I)

  Oliver RÖPKE (Grupa II)

  Séamus BOLAND (Grupa III) |
| --- | --- |

Sprawozdawcy:

Stefano MALLIA (Grupa I)

Oliver RÖPKE (Grupa II)

Séamus BOLAND (Grupa III)

Na sesji plenarnej w dniach 27 i 28 kwietnia 2021 r. (posiedzenie z 27 kwietnia) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 226 do 1 – 5 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą rezolucję:

| 1.1. | Konferencja w sprawie przyszłości Europy (zwana dalej „konferencją”) stanowi dla Europy wyjątkową okazję do ponownego nawiązania kontaktu i dialogu z obywatelkami i obywatelami europejskimi, w tym za pośrednictwem podmiotów społeczeństwa obywatelskiego, aby dać im możliwość wpłynięcia w znaczący sposób na ich wspólną przyszłość. Nadszedł czas, by zrealizować obietnicę zawartą w art. 11 Traktatu o Unii Europejskiej i umożliwić obywatelom i stowarzyszeniom przedstawicielskim wypowiadanie się i publiczną wymianę poglądów we wszystkich dziedzinach działania Unii, a także utrzymywać otwarty, przejrzysty i regularny dialog ze stowarzyszeniami przedstawicielskimi i społeczeństwem obywatelskim. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że powodzenie konferencji będzie zależało także od zdolności do nakreślenia nowej narracji dla Europy, opartej na realiach codziennego życia, za którą obywatelki i obywatele europejscy będą mogli czuć się odpowiedzialni. Taka narracja powinna być czymś więcej niż listą osiągnięć; powinna tworzyć konkretny racjonalny i emocjonalny związek między UE a jej obywatelami. Na strategiczne zagadnienia należy patrzeć ze wspólnej perspektywy, aby uniknąć powstania Europy à la carte. Celem jest ponowne odkrycie i odnowienie bardzo potrzebnego poczucia wspólnoty opartego na wspólnych wartościach, przyczyniającego się do powstania nowej dynamiki europejskiej, która pozwoli stawić czoła obecnym i przyszłym wyzwaniom. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES ma głębokie powiązania ze wszystkimi środowiskami (pracodawcami, związkami zawodowymi, szeroko pojętym społeczeństwem obywatelskim) we wszystkich państwach członkowskich; jest zatem na doskonałej pozycji, by skutecznie zaangażować zorganizowane społeczeństwo obywatelskie, ponieważ dysponuje potrzebnymi do tego sieciami kontaktów. Stanowi to jego niekwestionowane źródło wiedzy fachowej i rację bytu. Kluczowe znaczenie ma stały udział EKES-u w całym procesie związanym z konferencją, w tym w jej zarządzie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES musi być w pełni włączony w zarządzanie konferencją; jest zdeterminowany, by przedstawiać mocne i jasne propozycje oparte na swej narracji i wizji dotyczącej UE w nadchodzących dziesięcioleciach. Komitet ponownie wyraża głębokie przekonanie, że konferencja musi zaowocować propozycjami i rozwiązaniami, które przyniosą obywatelom UE prawdziwe i namacalne korzystne zmiany. Istotne jest zatem, aby konferencja oznaczała konkretne i wymierne postępy, a nie tylko niewiążące dyskusje z obywatelami, które do niczego nie prowadzą. W związku z tym propozycja wiceprzewodniczącego Komisji Maroša Šefčoviča, by uwzględnić wnioski z konferencji w programie prac Komisji na 2022 r., to krok we właściwym kierunku. Jest to kluczowy element, będący podstawą wiarygodności i ambicji całego tego procesu politycznego. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W ramach zarządzania konferencją należy określić zakres i cel zaangażowania obywateli i społeczeństwa obywatelskiego, co powinno być wiadome od samego początku. Wiedza, jaki jest cel zastosowania instrumentów opartych na uczestnictwie, może również pomóc w dostosowaniu celów do dostępnych środków, zarówno pod względem koncepcji procesu, jak i budżetu. Zarządzając konferencją, z pewnością będzie trzeba sięgać po różne formaty i metody zaangażowania, w zależności od etapu i poziomu w danym momencie, oraz znajdować sposoby docierania do tych Europejczyków, którzy sami z siebie nie czują się zmotywowani do udziału. Wkład obywateli i społeczeństwa obywatelskiego powinien być wykorzystywany przez polityków i instytucje lub znajdować odzwierciedlenie w decyzjach, w przeciwnym razie obywatele zaczną tracić zaufanie. Należy unikać zbyt wysokich oczekiwań. Mechanizm przekazywania informacji zwrotnych sprawi, że pomysły przedstawione podczas konferencji zostaną przełożone na konkretne zalecenia dla UE do działania. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Krótki okres trwania konferencji nakłada ograniczenia na wszystkich uczestników. Należy ją zatem rozumieć jako zaczątek ciągłego procesu zapewniania większego zaangażowania obywateli Europy, bazującego na tym początkowym okresie. Należy wykorzystać tę okazję do zmiany paradygmatu i poziomu ambicji we wszystkich obszarach polityki, w tym w polityce gospodarczej, społecznej i dotyczącej środowiska. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Obrady konferencji muszą zostać powiązane z działaniami następczymi i wszystkie podmioty muszą do nich podchodzić z otwartością, nie przesądzając z góry o kolejnych działaniach i biorąc pod uwagę wszystkie możliwości. Pewne inicjatywy i instrumenty UE uruchomione w ostatnich latach muszą zatem zostać teraz wdrożone. Należy propagować regularne monitorowanie wdrażania oraz podawanie aktualnych informacji na temat postępów czynionych na szczeblu UE w zakresie przyjętych środków i dostępnych instrumentów. |
| --- | --- |

1.7.

2.   Nowa narracja dla Europy – Europa: miejsce, gdzie dobrze jest żyć i rozwijać się

| 2.1. | W tym kontekście EKES proponuje nową narrację dla Europy, która łączy odległą i niedawną przeszłość Europy z teraźniejszością oraz przedstawia wizję przyszłości opartą na współpracy ponad granicami, wzmacniającą powiązania między narodami Europy i zbudowaną na wartościach solidarności, sprawiedliwości społecznej, współpracy międzypokoleniowej, równości płci, zrównoważonego dobrobytu oraz sprawiedliwej transformacji ekologicznej i cyfrowej. Konieczne jest uzyskanie publicznego poparcia dla tych wartości, aby ponownie przemyśleć nasze modele wzrostu i zarządzania z myślą o ich większej zrównoważoności, zbudować bardziej egalitarne społeczeństwo i umieścić organizacje społeczeństwa obywatelskiego w centrum tej odnowy i odbudowy.
  Europa, jakiej potrzebują nasi obywatele, to Europa, która:






  — | dostrzega, że społeczeństwo obywatelskie jest strażnikiem wspólnego dobra i ma kluczowe znaczenie dla znajdowania rozwiązań dla wspólnych wyzwań stojących przed Europą; |
| --- | --- | --- |

2.1.

Europa, jakiej potrzebują nasi obywatele, to Europa, która:

—

dostrzega, że społeczeństwo obywatelskie jest strażnikiem wspólnego dobra i ma kluczowe znaczenie dla znajdowania rozwiązań dla wspólnych wyzwań stojących przed Europą;

| — | koncentruje się na sprawiedliwej i trwałej odbudowie po kryzysie związanym z COVID-19, która toruje drogę do bardziej integracyjnego społeczeństwa i zapewnia długoterminową konkurencyjność, przy pełnym uwzględnieniu powiązanych ze sobą kryzysów – społecznego, gospodarczego, demokratycznego, demograficznego i klimatycznego – w państwach członkowskich UE, konieczności wdrożenia transformacji ekologicznej i cyfrowej, a także długoterminowych zmian strukturalnych wywołanych pandemią; należy w pełni wspierać gospodarkę europejską, aby odzyskała utraconą pozycję, biorąc pod uwagę potrzebę pozytywnej konwergencji, większej spójności, ochrony socjalnej, większych inwestycji w usługi publiczne, realizacji celów zrównoważonego rozwoju i ograniczania ubóstwa; |
| --- | --- |

—

koncentruje się na sprawiedliwej i trwałej odbudowie po kryzysie związanym z COVID-19, która toruje drogę do bardziej integracyjnego społeczeństwa i zapewnia długoterminową konkurencyjność, przy pełnym uwzględnieniu powiązanych ze sobą kryzysów – społecznego, gospodarczego, demokratycznego, demograficznego i klimatycznego – w państwach członkowskich UE, konieczności wdrożenia transformacji ekologicznej i cyfrowej, a także długoterminowych zmian strukturalnych wywołanych pandemią; należy w pełni wspierać gospodarkę europejską, aby odzyskała utraconą pozycję, biorąc pod uwagę potrzebę pozytywnej konwergencji, większej spójności, ochrony socjalnej, większych inwestycji w usługi publiczne, realizacji celów zrównoważonego rozwoju i ograniczania ubóstwa;

| — | wspiera odbudowę gospodarczą i społeczną, przedsiębiorczość, sprawiedliwą transformację, tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, edukację i nabywanie umiejętności, innowacje, inwestycje infrastrukturalne i społeczne, obniżanie emisyjności, cyfryzację, urzeczywistnienie jednolitego rynku oraz integrację gospodarczą i walutową; |
| --- | --- |

—

wspiera odbudowę gospodarczą i społeczną, przedsiębiorczość, sprawiedliwą transformację, tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, edukację i nabywanie umiejętności, innowacje, inwestycje infrastrukturalne i społeczne, obniżanie emisyjności, cyfryzację, urzeczywistnienie jednolitego rynku oraz integrację gospodarczą i walutową;

| — | chroni wszystkich swoich obywateli, w tym należących do najbardziej zmarginalizowanych grup społecznych, dbając o ich zdrowie, bezpieczeństwo i dobrostan, środowisko i różnorodność biologiczną; |
| --- | --- |

—

chroni wszystkich swoich obywateli, w tym należących do najbardziej zmarginalizowanych grup społecznych, dbając o ich zdrowie, bezpieczeństwo i dobrostan, środowisko i różnorodność biologiczną;

| — | szanuje i propaguje różnorodność, równość płci, prawa podstawowe, demokrację, dialog społeczny i pluralistyczne sprawowanie rządów; |
| --- | --- |

—

szanuje i propaguje różnorodność, równość płci, prawa podstawowe, demokrację, dialog społeczny i pluralistyczne sprawowanie rządów;

| — | propaguje pokój, bezpieczeństwo i postęp na świecie poprzez multilateralizm, promowanie demokracji i praworządności, praw człowieka, dialogu społecznego, celów zrównoważonego rozwoju, dyplomacji oraz otwartego, sprawiedliwego i zrównoważonego handlu. |
| --- | --- |

—

propaguje pokój, bezpieczeństwo i postęp na świecie poprzez multilateralizm, promowanie demokracji i praworządności, praw człowieka, dialogu społecznego, celów zrównoważonego rozwoju, dyplomacji oraz otwartego, sprawiedliwego i zrównoważonego handlu.

| 2.2. | EKES jednomyślnie uznaje, że podwójna transformacja – ekologiczna i cyfrowa – ma ogromne znaczenie dla wzmocnienia zrównoważonej konkurencyjności Europy, jej solidarności i odporności, by mogła radzić sobie z przyszłymi kryzysami. Pandemia COVID-19 to największe wyzwanie, z jakim musiała zmierzyć się Unia Europejska od początku swojego istnienia. Pandemia spotęgowała potrzebę zadbania o to, by UE była w stanie reagować w sposób zdecydowany i spójny w celu poprawy politycznego, zdrowotnego, gospodarczego i społecznego wymiaru UE. Konferencja stwarza UE jedyną w swoim rodzaju okazję do osiągnięcia tego celu.
  Wpływ pandemii COVID-19 na naszych obywateli, społeczeństwa i gospodarki uwypuklił potrzebę przyjęcia wspólnego europejskiego podejścia. Pandemia pokazała, że istnieją silne argumenty przemawiające za wspólnym działaniem, ale ujawniła również słabości sposobu, w jaki Europa radzi sobie z takimi fundamentalnymi wyzwaniami. W dobie „permanentnego kryzysu” UE będzie musiała zwiększyć swoją zdolność do radzenia sobie w sytuacjach kryzysowych, aby osiągnąć wyniki, jakich oczekują europejscy obywatele i na jakie zasługują. |
| --- | --- |

2.2.

Wpływ pandemii COVID-19 na naszych obywateli, społeczeństwa i gospodarki uwypuklił potrzebę przyjęcia wspólnego europejskiego podejścia. Pandemia pokazała, że istnieją silne argumenty przemawiające za wspólnym działaniem, ale ujawniła również słabości sposobu, w jaki Europa radzi sobie z takimi fundamentalnymi wyzwaniami. W dobie „permanentnego kryzysu” UE będzie musiała zwiększyć swoją zdolność do radzenia sobie w sytuacjach kryzysowych, aby osiągnąć wyniki, jakich oczekują europejscy obywatele i na jakie zasługują.

| 2.3. | Kryzys ten wyraźnie pokazał również, że UE powinna dołożyć większych starań, aby zapewnić należytą ochronę przedsiębiorstw, pracowników i osób zmagających się z ubóstwem i wykluczeniem społecznym przed skutkami niedawnych i przyszłych wyzwań. COVID-19 jasno zademonstrował też, że należy wspierać zrównoważoną konkurencyjność oraz zwiększyć inwestycje w wysokiej jakości usługi zdrowotne i społeczne, opiekę i edukację w całej UE. Kluczowe znaczenie będzie miało dalsze wzmocnienie koordynacji w dziedzinie zdrowia na szczeblu UE, lepsze zwalczanie transgranicznych zagrożeń dla zdrowia oraz wzmocnienie systemów opieki zdrowotnej w UE. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | UE może liczyć na swe kluczowe atuty, takie jak rynek wewnętrzny, który jest jednym z największych rynków na świecie, zestaw podstawowych, niezbywalnych wartości (1), które stanowią integralny element europejskiego społeczeństwa i demokracji, oraz na solidarność, której wyrazem jest ambitny Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności wymagający skutecznego wdrożenia krajowych planów odbudowy. Ostatecznym celem UE musi być wzmocnienie naszego modelu społecznej gospodarki rynkowej, w którym zrównoważona, konkurencyjna gospodarka i dobrze rozwinięta polityka społeczna idą ze sobą w parze. W związku z tym realizacja Europejskiego Zielonego Ładu – do którego EKES od samego początku był nastawiony pozytywnie – jest właściwym działaniem. Zielony Ład to nowa europejska strategia na rzecz wzrostu, której centralnymi elementami są dobrobyt, zrównoważony rozwój i sprawiedliwość społeczna. Kluczowe dla pomyślnego rozwoju Europy będzie przeprowadzenie sprawiedliwej transformacji w kierunku neutralnego dla klimatu sposobu życia, wspieranie wysokiej jakości miejsc pracy oraz promowanie zrównoważonej przedsiębiorczości i innowacji, w tym gospodarki o obiegu zamkniętym i gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | UE stoi jednak przed poważnymi wyzwaniami: pandemia nie zmniejszy, a zwiększy nierówności zarówno między państwami członkowskimi, jak i wewnątrz nich. Dlatego też należy dążyć do realizacji dwojakiego celu. Trzeba dbać o zrównoważoną konkurencyjność europejskiej gospodarki i przedsiębiorstw każdej wielkości, w szczególności MŚP. A jednocześnie Europa powinna zatroszczyć się o bardziej ambitny i konkretny wymiar społeczny, tak by nikt nie został w tyle. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Aby chronić swoje wartości i realizować swoje priorytety, UE musi również odgrywać pozytywną rolę na międzynarodowej arenie gospodarczej. W świecie, w którym występują silna konkurencja i tarcia, nie tylko na szczeblu gospodarczym, ale także politycznym, UE musi stać się globalnym podmiotem, który jest w stanie skuteczniej bronić swoich interesów i wartości. Osiągnięcie pewnego stopnia otwartej strategicznej autonomii, aby utrzymać zdolność UE do działania w kluczowych obszarach gospodarki, trzeba równoważyć gotowością do współpracy w celu wypracowania rozwiązań dla wspólnych wyzwań, takich jak zmiana klimatu, oraz wzmocnienia wielostronnego systemu opartego na zasadach. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Pandemia podkreśliła znaczenie silnej i odpornej europejskiej bazy przemysłowej. Europa musi mieć ambitną politykę przemysłową napędzającą dwojaką transformację – dotyczącą cyfryzacji i zrównoważonego rozwoju – a jednocześnie zwiększającą konkurencyjności Europy na świecie. Nowa polityka przemysłowa, wykorzystująca szereg różnych strategii (w tym dotyczących handlu, umiejętności, inwestycji, badań naukowych i energii), musi stale przewidywać kluczowe przyszłe zmiany dotyczące sektorów i czynników ekonomicznych, tworząc warunki ramowe, w tym niezbędne profile umiejętności, aby umożliwić przemysłowi europejskiemu pozostanie na czele globalnych technologii i innowacji i zapewnianie wysokich jakości miejsc pracy i zrównoważonego wzrostu gospodarczego w Europie. Osiągnięcie jednocześnie konkurencyjności, zrównoważonego rozwoju i sprawiedliwości społecznej pozwoli zadbać o przyszłość europejskiego modelu społeczno-gospodarczego. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Niezwykle istotne jest, aby UE wykorzystała tę okazję do modernizacji i przekształcenia swoich sektorów przemysłowych i łańcuchów dostaw, tak aby pozostały one konkurencyjne w świecie o niższych emisjach. Stawianie czoła wyzwaniom związanym z długoterminową transformacją wymaga przewidywania zmian i aktywnego zarządzania transformacją ze strony osób odpowiedzialnych za kształtowanie polityki, partnerów społecznych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i kluczowych zainteresowanych stron w krajach i regionach. Dialog społeczny, informowanie pracowników i reprezentujących ich organizacji, konsultacje z nimi oraz ich uczestnictwo odgrywają zasadniczą rolę w zarządzaniu przemianami w sposób przyszłościowy. Będzie to miało absolutnie kluczowe znaczenie dla Europy, ponieważ może ona odnieść sukces tylko dzięki postawieniu zarówno przedsiębiorstw, jak i pracowników w samym centrum odbudowy i przyszłej polityki. Konkurencyjność i włączenie społeczne muszą iść ze sobą w parze: państwa członkowskie osiągające najlepsze wyniki gospodarcze mają też najwyższe standardy społeczne, a nie odwrotnie. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Rola EKES-u

| 3.1. | Wzmocnienie własnej roli EKES-u wymaga wykazania jego znaczenia i wartości dodanej jako organu doradczego, w oparciu o jego wyjątkową rolę polegającą na zmniejszaniu luki (1) między decydentami a społeczeństwem obywatelskim, (2) między różnymi podmiotami społeczeństwa obywatelskiego (3) oraz między podmiotami na szczeblu zarówno krajowym, jak i europejskim. W szczególności ważne jest stworzenie ponadnarodowej debaty, która łączyłaby ze sobą debaty europejskie na szczeblu państw członkowskich. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Stanowisko EKES-u powinno być wynikiem prawdziwej dyskusji, zaczynającej się od wkładu podmiotów społeczeństwa obywatelskiego i rozwijającej się oddolnie. Jest to jedyne podejście, które zapewnia uwzględnienie wszystkich punktów widzenia i w skuteczny sposób przynosi jasne rezultaty. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Należy nawiązać współpracę z Komitetem Regionów (KR-em) i organizować wspólne misje w terenie („Going Local”) przy pełnym poszanowaniu różnych, lecz uzupełniających się kompetencji obu instytucji. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES jest zachęcany do działania, za pośrednictwem swoich członków w ramach sesji plenarnych konferencji i za pośrednictwem swoich obserwatorów w zarządzie, jako instytucjonalny pośrednik między konferencją a krajowymi organizacjami reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W EKES-ie istnieje grupa ad hoc, która podjęła decyzję w sprawie przyjęcia planu działania obejmującego następujące cele:






  — | poprawa sposobów angażowania podmiotów społeczeństwa obywatelskiego i nawiązywania kontaktów z nimi, w szczególności w zakresie interakcji ze środowiskami, z których wywodzą się członkowie EKES-u, i ich aktywizacji w terenie; |
| --- | --- | --- |

3.5.

—

poprawa sposobów angażowania podmiotów społeczeństwa obywatelskiego i nawiązywania kontaktów z nimi, w szczególności w zakresie interakcji ze środowiskami, z których wywodzą się członkowie EKES-u, i ich aktywizacji w terenie;

| — | zwiększenie i wzmocnienie roli i wpływu EKES-u; |
| --- | --- |

—

zwiększenie i wzmocnienie roli i wpływu EKES-u;

| — | zapewnianie zorganizowanego wkładu społeczeństwa obywatelskiego w kształtowanie polityki UE poprzez przedstawianie Radzie, Parlamentowi Europejskiemu i Komisji Europejskiej odpowiednich propozycji dotyczących sposobów poprawy funkcjonowania UE i udziału EKES-u w procesie legislacyjnym. |
| --- | --- |

—

zapewnianie zorganizowanego wkładu społeczeństwa obywatelskiego w kształtowanie polityki UE poprzez przedstawianie Radzie, Parlamentowi Europejskiemu i Komisji Europejskiej odpowiednich propozycji dotyczących sposobów poprawy funkcjonowania UE i udziału EKES-u w procesie legislacyjnym.

| 3.6. | Zdawanie sprawozdań z debat i dialogów prowadzonych w państwach członkowskich oraz w ramach konferencji na sesjach plenarnych EKES-u, w których uczestniczyć będą posłowie do Parlamentu Europejskiego, członkowie KR-u, komisarze i ministrowie zasiadający w Radzie. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Wnioski

Przyszłość, jakiej chcemy: społeczeństwo obywatelskie u steru

| 4.1. | EKES uważa, że potrzebna jest mocna i wspólna narracja dla Unii Europejskiej.
  W związku z tym Europę należy postrzegać jako: 1) strażniczkę wspólnych podstawowych wartości, takich jak wolność, demokracja, prawa człowieka i praworządność, 2) globalną propagatorkę zrównoważonego rozwoju, otwartego i sprawiedliwego handlu i multilateralizmu, 3) bezpieczną przystań oferującą unikalny model gospodarczy i społeczny oparty na uczciwej konkurencji i solidarności na obszarze pozbawionym granic wewnętrznych oraz 4) silę napędzającą trwały dobrobyt – z silnym europejskim społeczeństwem obywatelskim na centralnym miejscu. |
| --- | --- |

4.1.

W związku z tym Europę należy postrzegać jako: 1) strażniczkę wspólnych podstawowych wartości, takich jak wolność, demokracja, prawa człowieka i praworządność, 2) globalną propagatorkę zrównoważonego rozwoju, otwartego i sprawiedliwego handlu i multilateralizmu, 3) bezpieczną przystań oferującą unikalny model gospodarczy i społeczny oparty na uczciwej konkurencji i solidarności na obszarze pozbawionym granic wewnętrznych oraz 4) silę napędzającą trwały dobrobyt – z silnym europejskim społeczeństwem obywatelskim na centralnym miejscu.

| 4.2. | Konferencja w sprawie przyszłości Europy powinna być narzędziem, za pomocą którego możemy doprowadzić do długotrwałych zmian w UE, w tym zapewnić większe i bardziej znaczące zaangażowanie obywatelek i obywateli oraz zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w europejskiej sferze publicznej. Pierwszym krokiem w tym procesie jest partnerska współpraca społeczeństwa obywatelskiego – ścisła współpraca, tworzenie sieci kontaktów, wymiana dobrych praktyk i dążenie do konsensusu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Organizacje społeczeństwa obywatelskiego są kluczem do znalezienia rozwiązań dla dzisiejszych wyzwań. EKES zwraca się do UE i władz krajowych o uznanie głównej roli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w budowaniu zaufania, kształtowaniu opinii publicznej i doprowadzaniu do pozytywnych zmian. Ponadto UE musi wspierać kluczową rolę, jaką odgrywają organizacje społeczeństwa obywatelskiego w promowaniu i obronie europejskich wartości, demokracji, praw podstawowych i praworządności, a także w walce z rosnącym ograniczaniem liberalizmu, populizmem i kurczeniem się przestrzeni dla działań obywatelskich. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Kluczem do odnowy i odbudowy społeczno-gospodarczej UE będzie zapewnienie skutecznego zaangażowania wszystkich grup społecznych we wspólne projektowanie i wdrażanie polityk UE, we wspólny udział w nich i w ich wspólną ocenę, w szczególności jeśli chodzi o krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności, a także przyszłe krajowe programy reform, przy wykorzystaniu istniejących struktur konsultacyjnych, takich jak proces europejskiego semestru, oraz przy wyraźnym uznaniu podmiotów społeczeństwa obywatelskiego za kluczowych partnerów wykonawczych i beneficjentów. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Wyobrażanie sobie i budowanie odpornych, egalitarnych i zrównoważonych społeczeństw będzie wymagało inicjatyw oddolnych, które przyjmują nowe definicje dobrobytu i rozwoju wykraczające poza produkt krajowy brutto (PKB), przy jednoczesnym poszanowaniu opinii i praw obywateli. Ponadto konieczne jest, aby ograniczenia praw wprowadzone w czasie pandemii COVID-19 nie zostały utrzymane po jej wygaśnięciu. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Wreszcie dla EKES-u niezmiernie ważna jest również stała ocena proponowanych środków i działań politycznych. Komitet wniesie znaczący wkład w ten proces dzięki doświadczeniu i fachowej wiedzy, jakimi dysponuje w zakresie nawiązywania dialogu z obywatelkami i obywatelami ze wszystkich kręgów społecznych we wszystkich państwach członkowskich UE. |
| --- | --- |

4.6.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Art. 2 TUE.

1

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/6 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/6

---

Rezolucja Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Działanie europejskiego społeczeństwa obywatelskiego w partnerstwie na rzecz zrównoważonej przyszłości – Wkład EKES-u w Szczyt Społeczny w Porto”

(2021/C 286/02)

| Sprawozdawcy: | Stefano MALLIA (Grupa I)

  Oliver RÖPKE (Grupa II)

  Séamus BOLAND (Grupa III) |
| --- | --- |

Sprawozdawcy:

Stefano MALLIA (Grupa I)

Oliver RÖPKE (Grupa II)

Séamus BOLAND (Grupa III)

Na sesji plenarnej w dniach 27 i 28 kwietnia 2021 r. (posiedzenie z 28 kwietnia) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 225 do 1 – 6 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą rezolucję:

Szczyt Społeczny w Porto w dniu 7 maja 2021 r. stanowi dla UE wyjątkową okazję do zapewnienia obywatelkom i obywatelom centralnej pozycji w projekcie integracji europejskiej. Jest to okazja do pokazania, że UE i państwa członkowskie działają wespół z obywatelkami i obywatelami oraz na rzecz ich dobrobytu, nie pozostawiając nikogo w tyle. Jest to uwieńczenie europejskiego dążenia do zrównoważonych, innowacyjnych, konkurencyjnych i spójnych społeczeństw, a jednocześnie pomost UE do 2030 i późniejszego okresu. Pozwoli to Unii zarówno sprostać wyzwaniom związanym z transformacją ekologiczną i cyfrową, jak i odnieść z niej korzyści. Szczyt powinien również pomóc gospodarce i społeczeństwu w zrównoważonym rozwoju, w którym taką samą wagę będzie się przykładać do wymiaru gospodarczego, społecznego i środowiskowego.

Pandemia COVID-19 sprawiła, że jeszcze pilniejsze stało się podejście, które kładzie jednakowy nacisk na aspekty społeczne i gospodarcze społeczeństw i gospodarek. Pandemia COVID-19 uderzyła przede wszystkim w człowieka. Podczas gdy Europa powoli zmierza do odbudowy społeczno-gospodarczej i wdraża Europejski filar praw socjalnych, w centrum pozostać muszą niezaprzeczalnie ludzie i społeczności. Z tego punktu widzenia plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych pojawił się w bardzo odpowiednim czasie.

Deklaracja z Porto powinna włączyć wszystkie podmioty instytucjonalne, gospodarcze i społeczne w realizację planu działania w oparciu o dialog obywatelski i społeczny. Jest to przełomowa chwila dla Europy, gdy należy podjąć niezbędne kolejne kroki na drodze do stworzenia żywotnej i zrównoważonej unii.

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wzywa państwa członkowskie i instytucje europejskie do podjęcia następujących działań:

| 1. | Plan działania dotyczący Europejskiego filaru praw socjalnych musi stać się skutecznym narzędziem umożliwiającym wszystkim podmiotom partnerską współpracę i budowanie bardziej egalitarnych, zrównoważonych, integracyjnych i odpornych społeczeństw europejskich. Wszystkie wymiary społeczeństwa obywatelskiego reprezentowane w EKES-ie mają do odegrania zasadniczą rolę w pomyślnym przebiegu tego procesu. Wszystkie obywatelki i wszyscy obywatele, w tym osoby z niepełnosprawnościami, grupy etniczne i mniejszościowe, osoby najbardziej podatne na zagrożenia i zmarginalizowane, muszą być w stanie brać udział w tworzeniu wizji Europejskiego filaru praw socjalnych i jego przyszłym urzeczywistnieniu z aktywnym udziałem europejskiego społeczeństwa obywatelskiego, a także się z nim utożsamiać i pokładać w nim nadzieję. Szczególną uwagę należy poświęcić gospodarce społecznej, która odgrywa kluczową rolę w zaspokajaniu niespełnionych potrzeb społecznych, zmniejszaniu ubóstwa i nierówności, a także udzielić jej szczególnego wsparcia. |
| --- | --- |

1.

| 2. | Bardziej egalitarne, zrównoważone, integracyjne i odporne społeczeństwa europejskie będą mogły powstać jedynie dzięki zdecydowanemu zaangażowaniu społeczeństwa obywatelskiego i skutecznemu dialogowi z partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim. Zasadnicze znaczenie mają pomiar wpływu społeczeństwa obywatelskiego i sprawozdawczość na ten temat, podnoszenie świadomości na temat jego pozytywnego wkładu oraz tworzenie sprzyjającego otoczenia prawnego i korzystnej kombinacji polityk. |
| --- | --- |

2.

| 3. | Stworzenie wizji odpornych, integracyjnych, równych i zrównoważonych społeczeństw oraz ich urzeczywistnienie będą wymagać inicjatyw oddolnych, które zostaną oparte na nowych koncepcjach dobrostanu i rozwoju wykraczającego poza PKB oraz na inwestycjach w innowacje społeczne, z poszanowaniem opinii i praw obywateli. Ponadto bezwzględnie konieczne jest, aby po zakończeniu pandemii COVID-19 zniesione zostały ograniczenia praw wprowadzone w czasie jej trwania. |
| --- | --- |

3.

| 4. | Europa musi być nadal zjednoczona i postępować w duchu solidarności w oparciu o kulturę dialogu obywatelskiego i społecznego, tak jak ma to miejsce w czasie pandemii. Europejski filar praw socjalnych wspiera społeczną gospodarkę rynkową, rozwijając jej model społeczny na szerszą skalę i dostosowując go do przyszłych zmian. Aby zbudować odporność społeczną i zrównoważony rozwój, plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych musi zapewnić powszechny dobrobyt i rynek pracy sprzyjający włączeniu społecznemu, na którym istnieje zakaz dyskryminacji, a miejsca pracy są stabilne i dobrze wynagradzane. |
| --- | --- |

4.

| 5. | W następstwie pandemii instytucje i partnerzy społeczni muszą wypracować w drodze dialogu społecznego rozwiązania zwiększające odporność społeczną gospodarek na podstawie nowego i otwartego podejścia do zmian, dążąc jednocześnie do minimalnych norm ochrony i do równych szans, ze szczególnym uwzględnieniem adekwatności wynagrodzenia, walki z dyskryminacją ze względu na płeć, wsparcia dla młodych pracowników oraz ochrony pracowników o niepewnej sytuacji i migrantów. |
| --- | --- |

5.

| 6. | Jednym z kluczowych wyzwań gospodarczych i społecznych w Europie jest pobudzenie wzrostu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy i uczestnictwa w zatrudnieniu (w tym osób starszych i młodszych, kobiet, osób bardziej oddalonych od rynku pracy, osób nieaktywnych zawodowo) oraz zmniejszenie bezrobocia, zwłaszcza ludzi młodych, i wzmocnienie pozycji kobiet na rynku pracy. By wszystkie te cele osiągnąć, istotne jest zapewnienie konkurencyjnych podstaw do inwestycji. |
| --- | --- |

6.

| 7. | Konkurencyjność i wyższa wydajność oparta na umiejętnościach i wiedzy są dobrym sposobem na utrzymanie dobrobytu społeczeństw europejskich. Dla umocnienia wymiaru społecznego UE istotne są wzrost gospodarczy oraz sprawnie funkcjonujący rynek wewnętrzny. Musimy rozwinąć atuty europejskiego systemu społecznej gospodarki rynkowej, eliminując jednocześnie jego słabości, i tym samym dostosować go do przyszłych wyzwań. |
| --- | --- |

7.

| 8. | Wszystkie główne elementy naszej gospodarki i społeczeństwa muszą zostać przygotowane na wykorzystanie potencjału tkwiącego w cyfryzacji i przejściu na zieloną gospodarkę. Warunkiem wstępnym jest gotowość i zdolność do zmian strukturalnych w dziedzinach: rynku pracy, zabezpieczenia społecznego, kształcenia, szkolenia i opodatkowania. W tym celu państwa członkowskie muszą naprawdę przyjąć na siebie odpowiedzialność za reformy w sposób koordynowany i wspomagany przez takie ramy i działania UE jak europejski semestr. Ma to kluczowe znaczenie dla zachęcania przedsiębiorstw do inwestowania w Europie. |
| --- | --- |

8.

| 9. | Coraz bardziej starzejące się społeczeństwo w połączeniu z malejącą siłą roboczą oznacza, że coraz większa liczba osób starszych będzie ekonomicznie zależna, chyba że uda nam się powiększyć siłę roboczą dzięki rynkom pracy w większym stopniu sprzyjającym włączeniu społecznemu, w tym poprzez aktywizację grup, które obecnie są wykluczone lub niedostatecznie reprezentowane na rynku pracy. Należy podjąć działania w celu sprostania wyzwaniom stojącym przed systemami zabezpieczenia społecznego i opieki zdrowotnej w państwach członkowskich. Zmiany demograficzne będą wymagać również zdolnych do dostosowania się, elastycznych krajowych systemów kształcenia, rynków pracy oraz systemów opieki społecznej. Wyzwania te nie muszą być problemem, lecz raczej szansą, którą można przekuć w pozytywny wynik. |
| --- | --- |

9.

| 10. | Plan działania powinien opierać się na konkretnych, wymiernych i zauważalnych działaniach, którym towarzyszyć będą ramy monitorowania obejmujące kryteria społeczne, środowiskowe i gospodarcze, wspólnie uzgodnione przez odpowiednie zainteresowane strony. EKES z zadowoleniem przyjmuje główne cele zaproponowane przez Komisję Europejską i zachęca państwa członkowskie do ambitnego wytyczenia własnych celów, tak aby wszystkie z państw członkowskich faktycznie przyczyniały się do osiągnięcia zamierzeń europejskich. |
| --- | --- |

10.

| 11. | W miarę jak Europa przechodzi od reagowania kryzysowego do odbudowy, dialog społeczny, informowanie, konsultacje i udział pracowników, za pośrednictwem odpowiednich kanałów, odgrywają ważną rolę w kształtowaniu transformacji gospodarczej i wspieraniu innowacji w miejscu pracy, w szczególności w kontekście bieżącej dwojakiej transformacji i zmian zachodzących w świecie pracy. |
| --- | --- |

11.

| 12. | W Europejskim filarze praw socjalnych nie uwzględnia się w wystarczającym stopniu średnio- i długoterminowych skutków kryzysu związanego z COVID-19 dla europejskich systemów opieki zdrowotnej. Pandemia wyraźnie pokazała, że zdrowie może mieć bezpośredni wpływ na stabilność gospodarczą i społeczną, nawet w UE. Wdrażając Europejski filar praw socjalnych, państwa członkowskie muszą poczynić większe i trwałe inwestycje w modernizację usług i infrastruktury publicznej opieki zdrowotnej, a także w poprawę koordynacji zdrowia publicznego w państwach członkowskich oraz między nimi. |
| --- | --- |

12.

| 13. | Istnieją duże oczekiwania co do zdecydowanego zaangażowania wszystkich zainteresowanych stron podczas szczytu w utrzymanie i rozwój europejskiego modelu społecznego opartego na wyważonym połączeniu praw i obowiązków. Apelujemy do państw członkowskich i instytucji europejskich o wykazanie się ambicją i determinacją. |
| --- | --- |

13.

Bruksela, dnia 28 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

560. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (JDE) – INTERACTIO, 27.4.2021–28.4.2021

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/8 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/8

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wolne Zawody 4.0”

(opinia z inicjatywy własnej)

(2021/C 286/03)

| Sprawozdawca: | Rudolf KOLBE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Rudolf KOLBE

| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 20.2.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 32 regulaminu wewnętrznego |
| | Opinia z inicjatywy własnej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 233/0/3 |

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

20.2.2020

Podstawa prawna

Art. 32 regulaminu wewnętrznego

Opinia z inicjatywy własnej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

31.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

233/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Z myślą o swoich klientach pracownicy wykonujący wolne zawody już dziś z powodzeniem wykorzystują aplikacje cyfrowe i sztuczną inteligencję (AI), na przykład w dziedzinie inżynierii, i walnie przyczyniają się ich rozwoju technologicznego. Także w przyszłości muszą oni nadal być bardziej zaangażowani w proces opracowywania i walidacji, aby zapewnić praktyczne zastosowanie i skuteczność aplikacji. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zastosowań cyfrowych nie należy postrzegać jako konkurencji ani jako substytutu usług świadczonych przez wolne zawody. Są to raczej narzędzia, które już teraz ulepszają ich świadczenie i rozszerzają ich zakres. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Pracownicy wykonujący wolne zawody muszą w interesie klientów, pacjentów i zleceniodawców być w stanie rozpoznać i ocenić zagrożenia wynikające z zastosowania technologii cyfrowych. Wynika to ze szczególnego stopnia zaufania, charakterystycznego dla tych relacji, który także przy stosowaniu cyfrowych kanałów dystrybucji powinien pozostać kluczowym elementem. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Pacjenci, klienci i zleceniodawcy muszą mieć pewność, że pracownicy wolnych zawodów świadczą swoje usługi – za pomocą zastosowań cyfrowych – na swoją własną odpowiedzialność, w sposób profesjonalny i niezależny od zewnętrznych interesów. Ważnym warunkiem osiągnięcia tego celu są odpowiednie uregulowania dotyczące wykonywania tych zawodów, dostosowane do rozwoju cyfrowego. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Wolne zawody muszą w spójny sposób zapewniać ochronę danych i chronić je przed stronami trzecimi. Aby nie dopuścić do niewłaściwego wykorzystywania danych, potrzebna jest bezpieczna infrastruktura cyfrowa w UE. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Wolne zawody muszą pod tym kątem dostosować programy studiów i doskonalenia zawodowego, tak aby umiejętności informatyczne i cyfrowe osób wykonujących je oraz ich pracowników spełniały jak najwyższe standardy jakości. Wzywa się UE do uzupełnienia tych procesów odpowiednimi programami finansowania. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Wolne zawody muszą dostosować swoją samorządność do rozwoju cyfrowego i aktywnie kształtować ten proces. Może to wymagać rozszerzenia przepisów dotyczących etyki zawodowej. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Należy wspierać tworzenie nowych wolnych zawodów, powstających dzięki cyfryzacji, zgodnie z kryteriami i zasadami określonymi w manifeście rzymskim. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Pandemia COVID-19 a wolne zawody

| 2.1. | Pandemia także w wolnych zawodach spowodowała masową cyfryzację. Zwiększone zapotrzebowanie na usługi wolnych zawodów i pandemiczne ograniczenia doprowadziły do znacznego rozwoju oferty cyfrowej. Kryzys unaocznił zależność naszego społeczeństwa od doskonałej specjalistycznej wiedzy pracowników wolnych zawodów o krytycznym znaczeniu. Wolne zawody, jako istotni partnerzy rządów w zarządzaniu kryzysowym i w zaspokajaniu podstawowych potrzeb ludności, muszą być w przyszłości jeszcze lepiej zintegrowane z systemami partnerów społecznych, a ich usługi powinny być zabezpieczone przez odpowiednie przepisy zawodowe, dostosowane do rozwoju cyfrowego. Krytycznie należy ocenić to, że w czasie pandemii wiele osób samozatrudnionych i pracowników wykonujących wolne zawody nie miało dostępu do pomocy państwa lub pomoc ta była bardzo niewystarczająca. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Znaczna cyfryzacja usług świadczonych przez wolne zawody może w trwały sposób poprawić ich zasięg, także w regionach oddalonych. Trzeba jednak jak najszybciej zmniejszyć wciąż zbyt dużą przepaść między obszarami miejskimi i wiejskimi w dostępie do szybkiego szerokopasmowego internetu, aby usługi cyfrowe stały się w równym stopniu dostępne dla osób ze wszystkich regionów. Wolne zawody podczas kryzysu zainwestowały w cyfryzację i ochronę danych, aby móc dalej wypełniać swoją rolę dostawcy usług publicznych o kluczowym znaczeniu dla społeczeństwa. Należy zatem jednoznacznie uwzględniać wolne zawody, jako grupę o krytycznym znaczeniu, we wszystkich środkach odbudowy gospodarki. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Manifest rzymski – definicja wolnych zawodów

| 3.1. | Wolne zawody odgrywają kluczową rolę w rozwoju gospodarczym i społecznym UE. Są częścią szerokiego spektrum zawodów regulowanych, których pracownicy muszą posiadać szczególne kwalifikacje i stanowią 22 % wszystkich pracowników w Europie. Już w 2013 r. ponad jedna dziesiąta wartości dodanej brutto w UE pochodziła z sektora wolnych zawodów. Kryzys związany z COVID-19 uwypuklił egzystencjalną zależność naszego społeczeństwa od wysoce specjalistycznych usług świadczonych przez wolne zawody. Wolne zawody to zarazem odporni na kryzysy pracodawcy i przedsiębiorstwa, oferujący znaczny potencjał zatrudnienia. Ponadto wypełniają ważne zadania leżące w interesie ogólnym. Świadczone przez nie usługi są ściśle związane z podstawowymi potrzebami ludzi, takimi jak życie, praca, zdrowie, bezpieczeństwo oraz mienie. Dlatego powszechny dostęp do usług wolnych zawodów powinien być zagwarantowany, np. poprzez systemy zabezpieczenia społecznego w przypadku usług medycznych lub poprzez uregulowania w zakresie pomocy prawnej w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości. Zalecenia dotyczące górnych pułapów honorariów czy opłat mają chronić tych, którzy korzystają z usług wolnych zawodów i którzy ze względu na asymetrię informacyjną muszą przyjąć takie zasady. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wielokrotnie podejmował problematykę wolnych zawodów i w 2014 r. zlecił kompleksowe badanie zatytułowane „Status wolnych zawodów: ich funkcja i znaczenie w europejskim społeczeństwie obywatelskim” (1). Prace te pokazały, że jak dotąd na szczeblu UE nie ma uniwersalnego, wiążącego rozumienia lub ogólnie obowiązującej definicji wolnych zawodów. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Dlatego aby określić pojęcie wolnych zawodów, EKES w grudniu 2017 r. przyjął manifest rzymski. Korzystano przy tym z prac przygotowawczych poszczególnych europejskich federacji wolnych zawodów, które wspólnie starały się opracować europejską definicję w formie karty wolnych zawodów. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Zgodnie z manifestem rzymskim pracownicy wykonujący wolne zawody świadczą usługi niematerialne (intelektualne) na podstawie konkretnych kwalifikacji lub kompetencji zawodowych. Usługi te cechują się aspektem osobistym i są świadczone w ramach relacji opartej na zaufaniu. Pracownicy wolnych zawodów ponoszą odpowiedzialność za swoją działalność, którą wykonują w sposób zawodowo niezależny. Kierują się etyką zawodową i są zobligowani zarówno interesem swoich klientów, jak i interesem publicznym, a ponadto podlegają systemowi samorządności i nadzoru zawodowego. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Definicja ta nie jest wyczerpująca i umożliwia uzupełnienie wynikające z osiągnięć technologicznych oraz dodanie nowych zawodów. W manifeście rzymskim wskazano, że cechy te są typowe dla wolnych zawodów, ale nie w każdym przypadku wolnego zawodu muszą występować łącznie. |
| --- | --- |

3.5.

4.   Wyzwania związane z cyfryzacją

| 4.1. | Globalna cyfryzacja wywołała falę przemian w całym społeczeństwie, której skutków nie sposób przewidzieć. Pandemia COVID-19 dodatkowo przyspieszy ten proces. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Przytaczane przykłady pokazują, że aplikacje cyfrowe i kanały świadczenia usług oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji stanowią już nieodzowną część działalności wolnych zawodów, a w przyszłości mogą ją jeszcze bardziej zoptymalizować. Wciąż nierozwiązana pozostaje kwestia, na ile brak osobistego kontaktu wpłynie na relację opartą na zaufaniu między osobami wykonującymi wolne zawody a ich klientami, zleceniodawcami lub pacjentami. Nie wiadomo też, w jakim stopniu czynnik ludzki może zostać zastąpiony przez sztuczną inteligencję (AI). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | W doradztwie prawnym coraz powszechniejsze stają się technologie blockchain oraz tzw. legal techs, technologie informatyczne w usługach prawniczych. Elektroniczne skrzynki pocztowe prawników i aplikacje administracji elektronicznej trwale zmienią sposób kontaktowania się z sądami i organami. Wolne zawody są już ważnymi partnerami we wdrażaniu projektów w zakresie administracji elektronicznej i wnoszą znaczący wkład w uproszczenie procedur administracyjnych. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | W obszarze planowania coraz większego znaczenia nabiera modelowanie informacji o budynku, building information modeling (BIM), metoda planowania sieciowego, realizacji i zarządzania budynkami, a wiele ocen bezpieczeństwa infrastruktury przeprowadza się przy pomocy sztucznej inteligencji. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | W sektorze zdrowia zastosowania AI prowadzą do istotnych zmian w diagnostyce medycznej. Uzupełnieniem tego procesu jest rozwój teleporad lekarskich, elektronicznych recept i skierowań oraz coraz częstsze stosowanie elektronicznej dokumentacji medycznej. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.3. | Cyfryzacja zmienia kanały komunikacji i informacji. Z jednej strony umożliwia ona konsumentom uzyskanie informacji jeszcze przed korzystaniem z usług wolnych zawodów oraz w trakcie korzystania z nich, zmniejszając tym samym istniejącą asymetrię informacyjną. Z drugiej strony istnieje ryzyko, że nadmierna podaż niewyselekcjonowanych i nieopatrzonych żadnym komentarzem informacji lub wręcz celowo kłamliwych treści wywoła wśród odbiorców dezorientację, doprowadzi do poważnej w skutkach błędnej oceny sytuacji i dodatkowo pogłębi asymetrię informacyjną. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Cyfryzacja usług wolnych zawodów oraz systemy AI służące rozpoznawaniu i tłumaczeniu języków przyczynią się do zniesienia ograniczeń związanych z lokalizacją czy znajomością języka. Dotyczy to przede wszystkim usług doradczych i planowania przestrzennego, ale również usług socjalnych i zdrowotnych. Nie może to podważać zasady kraju przeznaczenia określonej w dyrektywie usługowej. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Szczególne znaczenie w dziedzinie usług wolnych zawodów ma jakość danych w zastosowaniach AI. Aby w praktyce móc stosować takie aplikacje w obszarach wrażliwych, przedstawiciele wolnych zawodów muszą być zaangażowani w rozwój techniczny, a zwłaszcza w zapewnianie jakości danych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Ważnym aspektem jest tu również anonimizacja lub pseudonimizacja danych jako podstawa bezpiecznego wykorzystywania danych z punktu widzenia klienta. Jednocześnie rozwój technologiczny zwiększa ryzyko cyberprzestępczości i to także stanowi zagrożenie dla usług oferowanych przez wolne zawody. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Cyfryzacja ułatwi wejście na rynek nowym podmiotom komercyjnym nastawionym bezpośrednio na modele biznesowe wolnych zawodów. Wzywa się Unię Europejską i państwa członkowskie UE, by – w razie potrzeby – monitorowały ten proces, np. regulując stosunki między operatorami platform a wolnymi zawodami i dostęp do takich platform. W proces ten powinny włączyć się krajowe organy nadzoru lub izby zawodowe. W ostatnich latach w sektorze dostaw lekarstw pojawiły się duże transgraniczne apteki internetowe. Jako nowe podmioty, prawdopodobnie skorzystają na tym przedsiębiorstwa, które już posiadają fachową wiedzę w zakresie technologii cyfrowych. |
| --- | --- |

4.7.

5.   Kluczowe elementy wolnych zawodów w transformacji cyfrowej

| 5.1. | Osobę wykonującą wolny zawód i jej klienta, pacjenta czy zleceniodawcę łączy szczególny stosunek zaufania, będący zasadniczą cechą usług świadczonych w ramach wolnych zawodów. Cyfryzacja wystawia na próbę ten stosunek zaufania. Wynika to choćby z tego, że kontakt osobisty nie odbywa się już bezpośrednio, lecz coraz częściej za pomocą technicznych środków, takich jak połączenia wideo lub elektroniczne komunikatory. Niemniej, nawet za pośrednictwem narzędzi cyfrowych, osobiste i oparte na zaufaniu doradztwo i opieka pozostaną kluczowym elementem świadczenia usług przez przedstawicieli wolnych zawodów. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | W dłuższej perspektywie należy jednak zadać pytanie, czy zastosowania AI mogą spełniać te same wymogi, co usługi doradztwa dla ludzi. Teoretycznie można sobie wyobrazić, że stosunek zaufania między ludźmi może przekształcić się w stosunek zaufania między człowiekiem a maszyną. Niemniej na razie zastosowania AI są jeszcze od tego dalekie. Ostateczne decyzje musi podejmować człowiek (zasada human in command). Programowanie AI musi być skoncentrowane na człowieku, przejrzyste i nastawione w pierwszej kolejności na interes odbiorcy usługi oraz na równe standardy pod względem odpowiedzialności. Ponadto zasadnicze znaczenie dla sukcesu i zaufania do usług AI ma przejrzystość i czytelność algorytmów bazowych. Nie mogą one prowadzić do zniekształceń ani do powielania uprzedzeń. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Ważną podstawą stosunku zaufania jest niezależność zawodowa i odpowiedzialność. Nieodłącznym elementem pracy wolnych zawodów jest to, że pacjenci, klienci i zleceniodawcy mogą mieć zaufanie, iż dana osoba wykonująca wolny zawód świadczy usługi na własną odpowiedzialność, w oparciu o fachową wiedzę i niezależnie od zewnętrznych interesów. Zwłaszcza w przestrzeni cyfrowej, w której przejrzystość wpływów interesów jest mniejsza, zaufanie do niezależnej fachowej wiedzy technicznej będzie miało coraz większe znaczenie. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony danych to w epoce cyfrowej kluczowe elementy świadczenia profesjonalnych usług. W tym względzie wolne zawody mają do odegrania zasadniczą rolę, gwarantując swoim klientom czy też pacjentom bezpieczne korzystanie z aplikacji cyfrowych oraz informując ich o zagrożeniach. Wzmacnia to zaufanie w relacjach z odbiorcą usługi i idzie w parze z poszanowaniem tajemnicy zawodowej. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Jednocześnie należy stwierdzić, że osoby wykonujące wolne zawody nie są w stanie wykryć wszystkich przypadków niewłaściwego wykorzystania danych, co ma decydujące znaczenie dla ewentualnych problemów związanych z odpowiedzialnością. Dotyczy to w szczególności przypadków niewłaściwego wykorzystywania danych poprzez nieuprawniony dostęp osób trzecich do infrastruktury cyfrowej udostępnianej spoza UE. UE powinna zatem przyspieszyć rozwój i rozbudowę bezpiecznej infrastruktury cyfrowej, aby dotrzymać kroku konkurentom z innych regionów świata. |
| --- | --- |

5.5.

6.   Cyfryzacja i szkolenia

| 6.1. | Cyfryzacja zmieni wymogi w zakresie kształcenia, szkolenia i podnoszenia kwalifikacji pracowników wykonujących wolne zawody. Potrzebna jest gotowość do uczenia się przez całe życie, nie tylko w obrębie własnej dziedziny specjalizacji, ale również w zakresie szybko zmieniających się umiejętności cyfrowych w innych dziedzinach. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Aby zapewnić niezbędne podstawy do rozwijania umiejętności cyfrowych, pracownikom wykonującym wolne zawody należy przekazywać odpowiednie umiejętności cyfrowe już w trakcie ich kształcenia i życia zawodowego. Wzywa się UE do uzupełnienia tych procesów odpowiednimi programami finansowania. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Nabywanie i dalszy rozwój umiejętności cyfrowych powinien dotyczyć też współpracowników przedstawicieli wolnych zawodów. Przeszkolenie tych pracowników należy do obowiązków ich pracodawców. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Cyfryzacja i prawo regulujące wolne zawody

| 7.1. | W wielu krajach wysokie wymogi dotyczące jakości i bezpieczeństwa usług wolnych zawodów są regulowane przepisami prawa. Aspekty te należy zagwarantować bez względu na to, czy usługi są świadczone cyfrowo, czy też nie. Krajowe regulacje tych zawodów są w UE od lat obszarem wielu napięć. Chociaż Komisja Europejska liczy, że ograniczenie krajowych uregulowań dotyczących wolnych zawodów przełoży się na większy wzrost gospodarczy i konkurencję, to ignoruje się koszty błędów wynikających z braku zapewnienia jakości na rynkach usług wolnych zawodów podlegających deregulacji. Dlatego liczne państwa członkowskie uważają, że ich uregulowania są niezbędne i odpowiednie, aby zapewnić jakość zwłaszcza w dziedzinie usług wolnych zawodów o krytycznym znaczeniu. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | A ponieważ dotychczasowe regulacje prawne będą coraz mniej odzwierciedlać realia nowych cyfrowych modeli świadczenia usług specjalistycznych, trzeba będzie te przepisy uaktualnić. Aby zapewnić niezbędną elastyczność, należy zmienić przepisy, które wskutek cyfryzacji stały się zbędne. Z drugiej strony, aby uniknąć negatywnych skutków cyfryzacji dla odbiorców usług i dla wolnych zawodów, zwiększy się potrzeba zagwarantowania zasad dotyczących ustawowego dostępu do wolnych zawodów i ich wykonywania. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Zasadniczo celem będzie optymalne wyważenie między wiążącymi regulacjami a tzw. miękkim prawem (soft law). Priorytetem jest samoregulacja zawodowa. Dopiero gdy to podejście okaże się nieskuteczne, potrzebne jest uregulowanie danej działalności przez ustawodawcę. W nieregulowanych wolnych zawodach należy zachęcać do przyjmowania kodeksów zasad etycznych. |
| --- | --- |

7.3.

8.   Cyfryzacja i samorząd zawodowy

| 8.1. | Ważną cechą wolnych zawodów jest pewna forma organizacji zawodowej, która w poszczególnych regionach UE może mieć mniej lub bardziej zdecydowany charakter. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Samorządy są zorganizowane głównie na regionalnym i częściowo lokalnym szczeblu. Cyfryzacja znosi tradycyjne powiązanie świadczenia usług z lokalizacją i językiem. A to rodzi pytanie, w jaki sposób w przyszłości będzie można zapewnić skuteczny nadzór branżowy. Organy samorządowe wolnych zawodów powinny rozwiązać tę kwestię na wczesnym etapie. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Cyfryzacja generuje nowe zadania dla izb branżowych i stowarzyszeń wolnych zawodów. Mogą one pomagać swoim członkom w tworzeniu nowych cyfrowych obszarów biznesowych lub w radzeniu sobie z nowymi mediami. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Cyfryzacja będzie wymagała dostosowania zasad etyki zawodowej opracowanych w ramach samorządów. Etyka zawodowa zapewniająca zgodność z głównymi podstawowymi elementami wolnych zawodów jest ważnym warunkiem zapobieżenia negatywnym skutkom cyfryzacji dla konsumentów. Zarazem zasady etyki zawodowej mogą uzupełniać podstawy prawne. |
| --- | --- |

8.4.

9.   Pojawienie się nowych wolnych zawodów

| 9.1. | Cyfryzacja może poszerzyć dotychczasowe spektrum wolnych zawodów i zacieśnić interdyscyplinarną współpracę z innymi zawodami, a także sprzyjać tworzeniu nowych wolnych zawodów w duchu otwartego i rozwijającego się systemu, zgodnie z kryteriami określonymi w manifeście rzymskim. |
| --- | --- |

9.1.

| 9.2. | Ponadto cyfryzacja zwiększy utrzymującą się komercjalizację usług wolnych zawodów i przekształci ich tradycyjny wizerunek. |
| --- | --- |

9.2.

| 9.3. | Samorządy, etyka zawodowa i minimalne wymogi prawne będą zatem w przyszłości nadal bardzo ważne, by zabezpieczać, poprzez innowacyjne i elastyczne podejście, równowagę między aspektem interesu publicznego a nastawieniem na zysk, a tym samym i jakość usług wolnych zawodów dla ich odbiorców. |
| --- | --- |

9.3.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Badanie „Status wolnych zawodów: ich funkcja i znaczenie w europejskim społeczeństwie obywatelskim”, EESC-2014-46-EN, ISBN 978-92-830-2460-6 (badanie niedostępne w języku polskim).

1

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/13 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/13

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rola gospodarki społecznej w tworzeniu miejsc pracy i wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych”

(opinia rozpoznawcza)

(2021/C 286/04)

| Sprawozdawca: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Cinzia DEL RIO |

Sprawozdawca:

Giuseppe GUERINI

Współsprawozdawczyni:

Cinzia DEL RIO

| Wniosek o konsultację | Portugalska prezydencja Rady, 26.10.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 239/2/1 |

Wniosek o konsultację

Portugalska prezydencja Rady, 26.10.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

31.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

239/2/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES jest wdzięczny prezydencji portugalskiej za wniosek o sporządzenie niniejszej opinii. Uważa, że ważne jest wskazanie wśród organów gospodarki społecznej strategicznych partnerów wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych i budowania Unii Europejskiej potwierdzającej, że główną funkcją gospodarki jest służenie ludziom. W związku z tym zaleca, aby w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności mających na celu opanowanie kryzysu pandemicznego władze państw członkowskich zapewniły szerokie zaangażowanie organów gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa, że konieczne jest skonsolidowanie kryteriów operacyjnych przyjętych przez instytucje UE, aby umożliwić właściwe uznanie organizacji i przedsiębiorstw gospodarki społecznej w ich różnych konstytutywnych formach prawnych. Kryteria te przewidują pierwszeństwo celów społecznych leżących w interesie ogólnym, demokratyczne zarządzanie z udziałem różnych zainteresowanych stron oraz – w wypadku osiągnięcia „ograniczonego zysku” – jego przeznaczenie na realizację celów statutowych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że aby zmierzyć skutki społeczne organizacji i przedsiębiorstw gospodarki społecznej, UE musi mieć stały system spisu statystycznego, który umożliwi jej pozyskiwanie wiarygodnych, porównywalnych i aktualnych danych dotyczących wielkości i wpływu sektora. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES jest zdania, że gdy rola gospodarki społecznej w tworzeniu i utrzymywaniu miejsc pracy dotyczy zarówno pracowników, jak i całych obszarów będących w niekorzystnej sytuacji, wymaga to odpowiedniej polityki wsparcia. Ta polityka pozwoliłaby uznać funkcję tych organizacji służącą interesowi ogólnemu, zważywszy, że choć mają one charakter prywatnych podmiotów prawnych, to pełnią zasadniczo zadania publiczne. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Tego rodzaju polityka wsparcia musi być realizowana na czterech poziomach:






  — | polityka podatkowa i systemy podatkowe uwzględniające pełnienie funkcji w interesie ogólnym, |
| --- | --- | --- |

1.5.

—

polityka podatkowa i systemy podatkowe uwzględniające pełnienie funkcji w interesie ogólnym,

| — | polityka promująca inwestycje publiczne i prywatne sprzyjające rozwojowi finansowania społecznego – w tym poprzez efekt dźwigni zamówień publicznych i koncesji, |
| --- | --- |

—

polityka promująca inwestycje publiczne i prywatne sprzyjające rozwojowi finansowania społecznego – w tym poprzez efekt dźwigni zamówień publicznych i koncesji,

| — | polityka wspierająca stabilne miejsca pracy i wiodącą rolę gospodarczą pracowników przedsiębiorstw gospodarki społecznej, |
| --- | --- |

—

polityka wspierająca stabilne miejsca pracy i wiodącą rolę gospodarczą pracowników przedsiębiorstw gospodarki społecznej,

| — | polityka wspierająca zdobywanie przez pracowników kwalifikacji oraz innowacje technologiczne w organizacjach gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

—

polityka wspierająca zdobywanie przez pracowników kwalifikacji oraz innowacje technologiczne w organizacjach gospodarki społecznej.

| 1.6. | Jeśli chodzi o tworzenie i utrzymanie miejsc pracy, EKES uważa, że formuła tzw. wykupu pracowniczego (Worker Buy Out) jest dobrą praktyką, która jest przydatna nie tylko dla ożywienia przedsiębiorstw pogrążonych w kryzysie, ale również dla przekazywania tych MŚP, których założyciele nie mają następców. Z tego powodu warto byłoby utworzyć specjalny europejski fundusz inwestycyjny. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wnosi, by również za pomocą polityki zachęt wspierać i promować rosnące zainteresowanie podmiotów finansowych inwestowaniem społecznym. Pierwszoplanową rolę w pobudzaniu inwestycji ukierunkowanych na realizację celów społecznych, środowiskowych i solidarnościowych muszą przy tym odgrywać przedsiębiorstwa gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uważa, że przedsiębiorstwa gospodarki społecznej mogą być idealną formą organizacyjną dla nowych form przedsiębiorczości realizowanych za pośrednictwem platform cyfrowych, a w szczególności dla działalności w ramach gospodarki dzielenia się ze względu na swą łatwość aktywnego angażowania pracowników i użytkowników platform cyfrowych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla, że godziwe warunki pracy i demokratyczne zarządzanie to elementy definiujące przedsiębiorstwa gospodarki społecznej oraz że należy zapewnić konkretne formy konsultacji i uczestnictwa pracowników w wypadkach, gdy nie są one przewidziane statutowo, tak jak w spółdzielniach pracy i spółdzielniach społecznych. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uważa, że organizacje gospodarki społecznej, a w szczególności stowarzyszenia wolontariackie, odgrywają kluczową rolę w spójności, zasilając kapitał społeczny i wspierając odpowiedzialną funkcję społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Wolontariat młodych ludzi jest kluczowym zasobem pozwalającym zwiększyć ich szanse na zatrudnienie oraz kapitał ludzki nowych pokoleń, co ma pozytywny wpływ zwiększający możliwości zatrudnienia. Tego rodzaju funkcja wydaje się również przydatna w ograniczaniu zjawiska młodzieży NEET. Warto byłoby zatem wprowadzić politykę ułatwiającą przejście z wolontariatu na stabilne formy płatnego zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Ponadto EKES ponownie postuluje, by plan działania na rzecz gospodarki społecznej był okazją do wprowadzenia konkretnych narzędzi operacyjnych i wniosków ustawodawczych. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Wydając niniejszą opinię rozpoznawczą na wniosek prezydencji portugalskiej w Radzie Unii Europejskiej, EKES z zadowoleniem przyczynia się do realizacji priorytetów programu. Szczególną uwagę poświęci upowszechnianiu europejskiego modelu społecznego i przedstawi konkretne propozycje dotyczące roli przedsiębiorstw gospodarki społecznej w tworzeniu stabilnych i godnych miejsc pracy oraz budowaniu bardziej sprzyjającej włączeniu społecznemu, zrównoważonej i odpornej gospodarki. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Gospodarka społeczna zyskuje coraz większe uznanie na arenie międzynarodowej jako decydujący i istotny czynnik zdolny do wyrażania zdolności organizacyjnej i transformacyjnej społeczeństwa obywatelskiego. W wielu państwach członkowskich opracowano przepisy, które uznają jej cele i funkcje oraz określają profil i formę prawną organizacji uznawanych za podmioty gospodarki społecznej (1). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Jeśli chodzi o uznanie prawne, w opinii INT/871 (2) EKES zwraca uwagę, że organizacje i przedsiębiorstwa gospodarki społecznej uznają wyższość celów społecznych nad rolą kapitału, również poprzez demokratyczne zarządzanie z udziałem różnych zainteresowanych stron. Nie dążą one do osiągnięcia zysku prywatnego i nawet jeśli realizują tzw. ograniczony zysk za pomocą przedsiębiorczości, to zyski muszą być przeznaczane na realizację celów statutowych i tworzenie miejsc pracy. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | O wyraźnym uznaniu gospodarki społecznej świadczą analizy opracowane przez instytucje i organy międzynarodowe, takie jak OECD, ONZ, MOP i różne instytucje UE, w tym sam EKES, który w latach 2009–2020 opracował 13 opinii w sprawie gospodarki społecznej. Wyodrębniono w nich cztery rodzaje organizacji i przedsiębiorstw gospodarki społecznej: spółdzielnie, stowarzyszenia, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych i fundacje, a w ostatnim czasie dołączyły do nich również przedsiębiorstwa społeczne. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Chociaż najbardziej reprezentatywne kryteria i koncepcje gospodarki społecznej, takie jak pierwszeństwo człowieka przed kapitałem, reinwestowanie zysków i partycypacyjne zarządzanie, zostały uznane przez UE (3), nie udało się jeszcze uzgodnić jednolitej europejskiej definicji prawnej. W 2018 r. Parlament zaproponował wprowadzenie certyfikacji dla organizacji gospodarki społecznej na podstawie art. 50 TFUE. EKES uważa, że aby osiągnąć te cele, konieczne jest lepsze i bardziej jednolite gromadzenie danych statystycznych na potrzeby spisu organizacji i przedsiębiorstw gospodarki społecznej zgodnie ze wspólną definicją operacyjną, jak ma to miejsce w krajach, które utworzyły publiczne rejestry organizacji i przedsiębiorstw gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Obecnie coraz bardziej potrzebna jest uznana i formalnie akceptowana przez instytucje UE robocza definicja, zwłaszcza by zapewnić dostęp do wielu możliwości wzrostu i rozwoju, a także wspierać lepsze zrozumienie gospodarki społecznej przez instytucje publiczne i prywatne. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Definicja ta jest niezbędna dla zapewnienia pełnego dostępu do rynku kapitałowego, na którym rośnie zainteresowanie inwestycjami społecznymi. Plan działania na rzecz gospodarki społecznej stanowi dobrą sposobność do zajęcia się tym zagadnieniem, ale również w planie działania UE na rzecz unii rynków kapitałowych dla obywateli i przedsiębiorstw (4) należy uwzględnić rolę gospodarki społecznej w przyciąganiu do Europy inwestycji na rzecz gospodarki przyjaznej ludziom. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Funkcja i wartość ekonomiczna generowana przez organizacje gospodarki społecznej wydaje się być bardzo istotna, zarówno pod względem wielkości (8 % europejskiego PKB), jak i jakości i trwałości tej wartości (5), która nawet w latach kryzysu finansowego wykazywała wzrost zarówno pod względem wypracowanej wartości gospodarczej, jak i liczby zatrudnionych pracowników. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Gospodarka społeczna odgrywa istotną rolę w tworzeniu i utrzymywaniu miejsc pracy, bowiem sektor ten w Europie liczy ponad 13,6 mln płatnych miejsc pracy, co stanowi około 6,3 % populacji czynnej zawodowo w UE-28 (6), ponad 232 mln członków spółdzielni, towarzystw ubezpieczeń wzajemnych i podobnych podmiotów i ponad 2,8 mln przedsiębiorstw i organizacji. Wśród tych zatrudnionych około 2,6 mln to pracownicy przedsiębiorstw społecznych, które spełniają wymagania opisane w Inicjatywie na rzecz przedsiębiorczości społecznej z 2011 r. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Wielu pracowników organizacji i przedsiębiorstw gospodarki społecznej zatrudnianych jest przez małe organizacje, lecz nie brakuje również przedsiębiorstw gospodarki społecznej funkcjonujących na dużą skalę, w których pracują czasem ponad setki, a nawet tysiące osób. Wielu zatrudnionych jest w organizacjach charakteryzujących się demokratycznym zarządzaniem partycypacyjnym, co wskazuje na korelację między znacznym udziałem zainteresowanych stron w zarządzaniu a tendencją do utrzymania wysokiego poziomu zatrudnienia, jak również na większą odporność na wstrząsy (7). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Gospodarkę społeczną cechuje duża obecność kobiet, które w wielu przypadkach stanowią nawet ponad 70 % siły roboczej, przy czym odsetek ich zatrudnienia w tym sektorze wynosi na ogół ponad 50 %. Chociaż potrzebne są dalsze działania na rzecz pełnej równości, istotna jest obecność kobiet na stanowiskach kierowniczych i innych wyższych stanowiskach w wielu organizacjach gospodarki społecznej. W związku z tym w tych organizacjach i przedsiębiorstwach można odnotować daleko posuniętą sprawiedliwość wynagrodzeń – zarówno między różnymi stanowiskami w hierarchii organizacyjnej, jak i w wynagrodzeniach – bez znacznych dysproporcji ze względu na płeć (8). |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Większa sprawiedliwość wynagrodzeń nie rekompensuje jednak tego, że często poziom wynagrodzeń pracowników organizacji i przedsiębiorstw gospodarki społecznej pozostaje w dolnych przedziałach rozkładu dochodów. Wynika to częściowo z ogólnej niskiej wyceny pracy opiekuńczej, która w zbyt wielu przypadkach nie cieszy się odpowiednim uznaniem ekonomicznym nawet w tradycyjnych formach działalności gospodarczej. W związku z tym ważne jest wzmocnienie praw związkowych pracowników w sektorze socjalnym i opiekuńczym. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Istotna jest również funkcja w zakresie upowszechniania i wdrażania innowacji społecznych, która pokazuje umiejętność interpretowania i wspierania zmian zachodzących w społeczeństwie przez te organizacje w drodze mobilizacji zasobów kapitału ludzkiego, co wyraża się w czynnym i solidarnym uczestnictwie, angażującym ponad 82,8 mln wolontariuszy. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Dużą liczbę osób działających w istotnych sektorach, a także organizacje i przedsiębiorstwa gospodarki społecznej mierzące się z wyzwaniami w zakresie innowacji społecznych i technologicznych należy wspierać za pomocą odpowiednich środków w zakresie kształcenia ustawicznego i podnoszenia kwalifikacji w celu rozwoju umiejętności zawodowych i organizacyjnych. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | EKES wyraża zatem zadowolenie z ogłoszenia przez Komisję Europejską planu działania na rzecz gospodarki społecznej oraz konkretnych działań na rzecz wdrożenia Europejskiego filaru praw socjalnych i towarzyszącego mu szczegółowego planu działania, na których temat wypowiedział się w swej opinii SOC/164 (9). |
| --- | --- |

2.15.

3.   Propozycje dotyczące europejskiej polityki wspierania i upowszechniania gospodarki społecznej

| 3.1. | By nadać większą dynamikę i spójność opracowywaniu wkładu organizacji i przedsiębiorstw gospodarki społecznej oraz stworzyć „Europę o silniejszym wymiarze społecznym, bardziej odporną i sprzyjającą włączeniu społecznemu”, konieczne jest wprowadzenie środków legislacyjnych i programów europejskiej polityki gospodarczej, które wspierałyby wzrost organizacji i przedsiębiorstw gospodarki społecznej również ze względu na ich potencjalny wkład w zrównoważony, ekologiczny i solidarny model rozwoju. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W tym zakresie możliwe jest określenie działań na czterech poziomach:






  — | system podatkowy uznający pełnienie funkcji w interesie ogólnym przez przedsiębiorstwa gospodarki społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które działają w sektorach o nadrzędnym interesie publicznym, takich jak opieka społeczna i zdrowotna, usługi edukacyjne i usługi na rzecz włączenia społecznego, |
| --- | --- | --- |

3.2.

—

system podatkowy uznający pełnienie funkcji w interesie ogólnym przez przedsiębiorstwa gospodarki społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które działają w sektorach o nadrzędnym interesie publicznym, takich jak opieka społeczna i zdrowotna, usługi edukacyjne i usługi na rzecz włączenia społecznego,

| — | polityka promująca inwestycje publiczne i prywatne sprzyjające rozwojowi finansowania społecznego, wraz z dalszą poprawą dostępu do rynku zamówień publicznych i koncesji, |
| --- | --- |

—

polityka promująca inwestycje publiczne i prywatne sprzyjające rozwojowi finansowania społecznego, wraz z dalszą poprawą dostępu do rynku zamówień publicznych i koncesji,

| — | polityka wspierająca stabilne miejsca pracy i wiodącą rolę gospodarczą pracowników przedsiębiorstw gospodarki społecznej, zwłaszcza w demokratycznym zarządzaniu tymi przedsiębiorstwami, |
| --- | --- |

—

polityka wspierająca stabilne miejsca pracy i wiodącą rolę gospodarczą pracowników przedsiębiorstw gospodarki społecznej, zwłaszcza w demokratycznym zarządzaniu tymi przedsiębiorstwami,

| — | polityka wsparcia mająca na celu wdrażanie nowych umiejętności oraz rozpowszechnianie innowacji i nowych technologii w społeczeństwie obywatelskim. |
| --- | --- |

—

polityka wsparcia mająca na celu wdrażanie nowych umiejętności oraz rozpowszechnianie innowacji i nowych technologii w społeczeństwie obywatelskim.

| 3.3. | EKES uznaje fundamentalną rolę odgrywaną przez organizacje i przedsiębiorstwa gospodarki społecznej w zakresie świadczenia usług na rzecz osób i usług socjalnych, niemniej uważa, że odpowiedzialność państw członkowskich i administracji publicznej za zapewnienie obywatelom podstawowych usług jest nadal niezwykle istotna. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W dalszym ciągu należy wzmacniać środki na rzecz wspierania zatrudnienia w przedsiębiorstwach społecznych, których misją jest integracja zawodowa pracowników z niepełnosprawnościami lub pracowników znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji. Środki te powinny mieć na celu zmniejszenie obciążeń podatkowych i kosztów składek na ubezpieczenia społeczne, które przekładają się na koszty pracy, poprzez wnoszenie przez organy publiczne niezbędnych składek w celu zapewnienia ubezpieczenia i ochrony socjalnej pracowników będących w szczególnie niekorzystnej sytuacji. Takich zachęt nie należy uznawać za pomoc państwa dla przedsiębiorstw gospodarki społecznej, ponieważ mają na celu wspieranie pełnej integracji zawodowej osób znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji. W każdym razie zachęty powinny być przyznawane wyłącznie organizacjom respektującym układy zbiorowe pracy i podstawowe prawa pracownicze. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W wielu przypadkach przedsiębiorstwa gospodarki społecznej są głównym podmiotem zarządzającym podstawowymi usługami dla ludności – np. w zakresie edukacji, opieki społecznej i zdrowotnej, usług opiekuńczych lub szkoleniowych i integracji na rynku pracy osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji – poprzez zarządzanie działaniami, które choć mające charakter handlowy lub biznesowy, to mają zawsze dużą wartość wspólnotową i terytorialną, i których zyski są jednak ponownie inwestowane w cele statutowe. Są to usługi świadczone przy bezpośrednim udziale samych odbiorców i mające silne umocowanie lokalne, które jest częścią realizowanej przez nie misji. Te uwarunkowania nie mogą być zatem bezwarunkowo utożsamiane z systemami konkurencji rynkowej. W związku z tym należy złagodzić niektóre z obecnych wymogów dotyczących pomocy państwa, które uniemożliwiają wprowadzenie systemu podatkowego, który uznawałby korzyści społeczne i w zakresie pożytku publicznego wnoszone przez te organizacje. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Z tego samego powodu EKES, zgodnie z wezwaniem zawartym już w opinii INT/906 (10), uważa za konieczne, aby określony w rozporządzeniu w sprawie pomocy de minimis przyznawanej przedsiębiorstwom wykonującym usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym próg wynoszący 500 tys. EUR przez okres trzech lat budżetowych został podwyższony do co najmniej 800 tys. EUR w danym roku budżetowym.
  Należy również określić zasady dostępu do finansowania publicznego, które byłyby zharmonizowane z jednorodnymi i przejrzystymi kryteriami przy pełnym poszanowaniu przepisów prawa pracy i zastosowaniu sektorowych układów zbiorowych. |
| --- | --- |

3.6.

Należy również określić zasady dostępu do finansowania publicznego, które byłyby zharmonizowane z jednorodnymi i przejrzystymi kryteriami przy pełnym poszanowaniu przepisów prawa pracy i zastosowaniu sektorowych układów zbiorowych.

| 3.7. | Ważne jest określenie narzędzi służących zwiększeniu inwestycji społecznych realizowanych w organizacjach gospodarki społecznej. W tym celu przeprowadzono pewne interesujące doświadczenia w zakresie specjalnych obligacji lub udziałów (kapitałowych lub quasi-kapitałowych) w przedsiębiorstwie gospodarki społecznej związanym z realizacją celów społecznych w interesie ogólnym. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | W przypadku tych instrumentów finansowych zastosowanie preferencyjnego opodatkowania dla inwestorów mogłoby generować istotne czynniki wzrostu, skoro już z danych historycznych wynika, że nawet przy ograniczonych inwestycjach organizacje gospodarki społecznej były w stanie stworzyć wiele miejsc pracy i wiele korzyści społecznych dla odbiorców świadczonych przez nie usług. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Konieczne jest jednak zapewnienie odpowiednich wskaźników, które umożliwią mierzenie i porównywanie uzyskanych wyników, takich jak stabilny wzrost zatrudnienia, stosowanie wysokich standardów bezpieczeństwa pracy oraz weryfikacja rzeczywistego osiągnięcia celów społecznych leżących u podstaw inicjatywy. Z tego względu państwa członkowskie powinny przyjąć ustawy ramowe dotyczące gospodarki społecznej i aktywnie wdrażać polityki sprzyjające wzrostowi i rozwojowi przedsiębiorstw gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Już w 2011 r. Komisja Europejska zauważyła, że podnieść poziom wiedzy publicznej oraz poprawić gromadzenie danych i statystyk dotyczących przedsiębiorstw gospodarki społecznej. Jednak wiele pozostaje jeszcze do zrobienia w celu określenia skoordynowanych standardów, które byłyby szczególnie korzystne z punktu widzenia uniknięcia zjawisk pseudospołecznego marketingu („social washing”) lub nieuprawnionego korzystania ze środków wsparcia. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Mogłoby to doprowadzić do wskazania w państwach członkowskich, które jeszcze tego nie zrobiły, organów krajowych odpowiedzialnych za monitorowanie i weryfikowanie zgodności z wymogami i normami oraz spójności z celami społecznymi. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Jednym z najważniejszych spośród szczególnych środków wspierających jest udział w rynku zamówień publicznych i koncesji. W odniesieniu do niego w dyrektywie 2014/24/UE (11) zaproponowano już istotne instrumenty, które jeszcze nie we wszystkich państwach członkowskich zostały odpowiednio wdrożone. Aby zachęcić do społecznie odpowiedzialnych zamówień publicznych, Komisja Europejska powinna dawać przykład i w jak największym stopniu wykorzystywać swoje własne procedury przetargowe do realizacji celów polityki społecznej. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Innymi interesującymi środkami wsparcia są te mające na celu restrukturyzację lub reorganizację działalności produkcyjnej i usługowej lub przenoszenie tej działalności z przedsiębiorstw znajdujących się w sytuacji kryzysowej lub od przedsiębiorców kończących karierę zawodową do grup pracowników zorganizowanych w spółdzielniach lub przedsiębiorstwach, których udziałowcami są pracownicy. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Wiele takich przypadków, określanych jako
  wykup pracowniczy
  (worker buy out) (12), zostało już z powodzeniem zrealizowanych w celu przejmowania zagrożonych przedsiębiorstw przemysłowych, a obecnie jesteśmy coraz częściej świadkami przejmowania małych przedsiębiorstw przez przedsiębiorstwo społeczne, którego udziałowcami są pracownicy. Dzieje się tak w szczególności w przypadku młodych ludzi, którzy nie mają odpowiedniego kapitału na rozpoczęcie działalności gospodarczej i często obawiają się samodzielnie zmierzyć się z trudnościami rynku. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Dla zwiększenia potencjału tych inicjatyw potrzebne byłyby środki inwestycyjne i pomocowe na rozpoczęcie działalności z udziałem kapitałowym finansującym pracowników tych zagrożonych przedsiębiorstw, które decydują się na wznowienie działalności w formie spółdzielni. W niektórych krajach inicjatywy te umożliwiły przekwalifikowanie różnych przedsiębiorstw i utrzymanie tysięcy miejsc pracy. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | W tych procesach restrukturyzacji przemysłu kluczowe znaczenie ma rola związków zawodowych pracowników. Formy samozatrudnienia, takie jak WBO (wykup pracowniczy), stanowią integralną część aktywnej polityki rynku pracy. Dobrą praktyką współpracy między spółdzielniami a związkami zawodowymi jest umowa podpisana we Włoszech między trzema federacjami spółdzielczymi i trzema najbardziej reprezentatywnymi związkami zawodowymi w sprawie systematycznej współpracy w zakresie wykupu pracowniczego (13). |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | EKES ma nadzieję, że plan działania na rzecz gospodarki społecznej wesprze podobne inicjatywy we wszystkich państwach członkowskich UE poprzez ustanowienie wydzielonej struktury w ramach Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego lub Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji, mającej zapewnić konkretne narzędzia wspierające wznowienie działalności gospodarczej zrujnowanej przez kryzys wywołany pandemią. |
| --- | --- |

3.17.

4.   Nowe formy gospodarki społecznej

| 4.1. | W przedsiębiorstwach gospodarki społecznej tworzy się nowe miejsca pracy i podejmuje inicjatywy innowacji społecznych również w sektorze gospodarki ekologicznej i promowania zrównoważonego rozwoju. Organizacje gospodarki społecznej gromadzą ponadto doświadczenia związane z gospodarką o obiegu zamkniętym, co również tworzy nowe miejsca pracy w obszarze ponownego wykorzystania lub rolnictwa społecznego. Jak dotąd ramy prawne i strategie polityczne wielu państw członkowskich nie pozwalają na realizację polityki na rzecz rozwoju spółdzielni służących integracji na rynku pracy. Dlatego też wskazane jest podjęcie działań na szczeblu UE w celu zainicjowania postępów w tych dziedzinach. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Szczególnie interesująca jest rola, jaką spółdzielnie pracy (14) mogą odegrać w zwiększeniu inkluzywności nowych form przedsiębiorczości realizowanych na platformach cyfrowych, tak by udział pracowników i użytkowników był bardziej zrównoważony i powszechny, z myślą o rozwinięciu nowych form samopomocy i solidarności za pośrednictwem technologii cyfrowych zdolnych przyczynić się do powszechnego uczestnictwa. Nie zmienia to faktu, ze ochrona osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych i pracowników o nietypowym statusie wiąże się z zawarciem odpowiednich układów zbiorowych ze związkami zawodowymi pracowników. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Przedsiębiorstwa gospodarki społecznej mogą stwarzać możliwości zatrudnienia i rozwoju lokalnego, zapewniając uczestnictwo obywateli w tworzeniu usług, takich jak dostawa energii odnawialnej, lub w organizacji usług na obszarach zdecentralizowanych i wiejskich. Dowiodły tego francuskie doświadczenia związane z regionalnymi ośrodkami współpracy gospodarczej skupiającymi stowarzyszenia, spółdzielnie, władze lokalne, tradycyjne przedsiębiorstwa i uniwersytety w celu realizacji projektu, oraz propagujące doświadczenia w zakresie rolnictwa społecznego, zrównoważonej turystyki i promowania dóbr środowiskowych lub kulturowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W gospodarce społecznej kluczową rolę odgrywa działalność wolontariacka, która jest ważna dla młodego pokolenia, ale również dla osób starszych, dla których w niektórych przypadkach stanowi ważną sposobność do utrzymania aktywnej roli społecznej i obywatelskiej przyczyniającej się do poprawy jakości życia. Dlatego też istotne jest zwiększenie synergii między kursami szkoleniowymi a czasem pracy wolontariackiej jako narzędziem promowania integracji z rynkiem pracy w sektorze socjalnym. Lepsze skoordynowanie okresów wolontariatu i stażu mogłoby ułatwić szkolenie młodych i wykwalifikowanych pracowników. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Należy wykorzystać pozytywne doświadczenie związane z Europejskim Korpusem Solidarności i je rozszerzyć poprzez ustanowienie czegoś w rodzaju programu „Erasmus dla przedsiębiorców społecznych” w celu wspierania współpracy transgranicznej w gospodarce społecznej. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Tego rodzaju funkcja wydaje się również bardzo przydatna w ograniczaniu złożonego zjawiska młodzieży NEET i warto byłoby wprowadzić politykę zachęt w celu ułatwienia przejścia z wolontariatu na stabilne zatrudnienie. |
| --- | --- |

4.6.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://oeil.secure.europarl.europa.eu/oeil/popups/ficheprocedure.do?reference=2016/2237(INL)&l=en,

1

https://betterentrepreneurship.eu,

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/MEMO_11_735,

https://cecop.coop/works/cecop-report-on-social-enterprises-laws-in-europe-a-worker-and-social-coops-perspective.

(2)  https://www.eesc.europa.eu/pl/our-work/opinions-information-reports/opinions/towards-appropriate-european-legal-framework

2

(3)  Inicjatywa na rzecz przedsiębiorczości społecznej: https://ec.europa.eu/growth/sectors/social-economy/enterprises_pl.

3

Konkluzje Rady z 2015 r. w sprawie propagowania gospodarki społecznej: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15071-2015-INIT/pl/pdf.

Karta gospodarki społecznej z 2002 r.: https://www.socialeconomy.eu.org/wp-content/uploads/2020/04/2019-updated-Social-Economy-Charter.pdf.

(4)  Unia rynków kapitałowych dla ludzi i przedsiębiorstw – nowy plan działania, COM(2020) 590 final.

4

Unia rynków kapitałowych dla ludzi i przedsiębiorstw – nowy plan działania

(5)  Dane pochodzą z publikacji Komisji Europejskiej https://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=22304&langId=en.

5

(6)  Dane pochodzą ze sprawozdania EKES-u https://www.eesc.europa.eu/sites/default/files/files/qe-04-17-875-pl-n.pdf.

6

(7)  The resilience of the cooperative model, CECOP, 2012 r., https://www.cecop.coop/works/the-resilience-of-the-cooperative-model.

7

The resilience of the cooperative model

(8)  Las mujeres en las cooperativas de trabajo, COCETA, 2019 r., https://www.coceta.coop/publicaciones/estudio-mujer-cooperativismo-coceta-2019.pdf.

8

Las mujeres en las cooperativas de trabajo

(9)  Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 1.

9

(10)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 131.

10

(11)  https://ec.europa.eu/info/policies/public-procurement/support-tools-public-buyers/social-procurement_pl

11

(12)  Business transfers to employees under the form of a cooperative in Europe: opportunities and challenges, CECOP, 2013 r., Dz.U. C 191 z 29.6.2012, s. 24.

12

Business transfers to employees under the form of a cooperative in Europe: opportunities and challenges

(13)  Italy, historic agreement between unions and coops on worker buyouts, CECOP, 2021 r., https://cecop.coop/works/italy-historic-agreement-between-unions-and-coops-to-promote-worker-buyouts.

13

Italy, historic agreement between unions and coops on worker buyouts

(14)  All for one – Worker-owned cooperatives’ response to non-standard employment, CECOP, 2019 r.: https://cecop.coop/works/cecop-report-all-for-one-reponse-of-worker-owned-cooperatives-to-non-standard-employment.

14

All for one – Worker-owned cooperatives’ response to non-standard employment

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/20 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/20

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Szkolenie zawodowe: skuteczność systemów przewidywania zapotrzebowania i dopasowywania umiejętności do potrzeb rynku pracy oraz rola partnerów społecznych i różnych zainteresowanych stron”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej)

(2021/C 286/05)

| Sprawozdawca: | Jean-Michel POTTIER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Jean-Michel POTTIER

| Wniosek prezydencji portugalskiej w Radzie UE | 26.10.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Prezydium | 28.10.2020 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 16.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 222/0/4 |

Wniosek prezydencji portugalskiej w Radzie UE

26.10.2020

Podstawa prawna

Artykuł 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Prezydium

28.10.2020

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

16.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

222/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przypomina o wadze dopasowania umiejętności do potrzeb rynku pracy. Podkreśla kluczowe znaczenie skuteczności systemów szkolenia i umiejętności przewidywania zapotrzebowania na umiejętności w związku z głębokimi wstrząsami spowodowanymi kryzysem związanym z COVID-19, który prowadzi do przyspieszenia zmian gospodarczych, zwłaszcza w dziedzinie cyfrowej i środowiskowej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W obliczu trudności przedsiębiorstw europejskich związanych z naborem pracowników zwraca uwagę na korzyści płynące z zastosowania narzędzi kształcenia dualnego w celu nabywania umiejętności w bardzo różnych formach. Przeważająca większość pracodawców uczciwie wywiązuje się z obowiązku szkolenia w formach naprzemiennych w trosce o przekazanie wiedzy eksperckiej. Należy jednak szczególnie dbać o to, by przewidywać wszelkie nadużycia związane z obsadzaniem produktywnych i nieodpłatnych miejsc pracy osobami korzystającymi ze szkolenia w systemie naprzemiennym, a także ich zakazywać. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES przypomina, że różnorodność rozwiązań umożliwia optymalne dostosowanie się do różnych warunków związanych z wielkością przedsiębiorstw, rodzajami certyfikacji, strukturą systemu kształcenia, a także rodzajem i poziomem stanowisk, które należy obsadzić. Umożliwia ona również pracownikom i osobom poszukującym pracy nabywanie nowych umiejętności w celu przeciwdziałania dezaktualizacji umiejętności zawodowych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES podkreśla specyfikę MŚP. Ze względu na techniczny charakter zawodów wykonywanych w wielu MŚP dysponujących unikalnym know-how, zwłaszcza na rynkach niszowych, kształcenie dualne może być właściwą odpowiedzią na ich potrzeby w zakresie umiejętności. Na wielu obszarach wiejskich wiedza fachowa małych przedsiębiorstw stwarza wyjątkową szansę dla młodych ludzi, a korzystne warunki działania mogą zwiększyć ich możliwości zawodowe. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Zdaniem EKES-u partnerzy społeczni są skutecznymi uczestnikami opracowywania systemu szkolenia i zarządzania nim; są szczególnie dobrze przygotowani do oceny zapotrzebowania na umiejętności na rynku pracy. Są w stanie zdiagnozować niedobór siły roboczej w podziale na branże zawodowe i obszary, gwarantując skuteczny rozwój umiejętności ukierunkowany na praktykę zawodową. Mogą korzystać z wkładu zainteresowanych stron, takich jak państwo, region lub publiczne służby zatrudnienia, aby zestawiać dane ilościowe i jakościowe pod względem zapotrzebowania na umiejętności. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zwraca uwagę, że partnerzy społeczni muszą w sposób systematyczny odgrywać istotną rolę w opracowywaniu kwalifikacji i ich treści. Niezbędne jest zaangażowanie partnerów społecznych od samego początku, tak by zasoby odpowiadały rzeczywistym potrzebom pracodawców i pracowników w Europie.
  Są również przygotowani, by wspomagać poradnictwo zawodowe dla wszystkich odbiorców. |
| --- | --- |

1.6.

Są również przygotowani, by wspomagać poradnictwo zawodowe dla wszystkich odbiorców.

| 1.7. | EKES przypomina, że zainteresowane strony (państwo, region, publiczne służby zatrudnienia) odgrywają bardzo istotną rolę w proponowaniu rozwiązań ułatwiających włączenie społeczne. By ułatwić zrozumienie programów szkoleń i wsparcia, zaleca lepszą koordynację między wszystkimi podmiotami, zainteresowanymi stronami i partnerami społecznymi za pomocą umowy określającej interakcje i obowiązki wszystkich stron. Organizacje wywodzące się ze społeczeństwa obywatelskiego, publiczne i nienastawione na zysk służby socjalne, przedsiębiorstwa społeczne, organizacje opieki społecznej i pracownicy socjalni odgrywają kluczową rolę we wspieraniu osób młodych i starszych, gdyż zwracają szczególną uwagę na osoby z grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji społecznej. Ramy prawne i finansowe niektórych państw członkowskich są podstawą wdrażania tych istotnych funkcji i usług. Skuteczna polityka w obszarze szkolenia zawodowego ma również zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia wytyczonego w art. 145 TFUE celu, którym jest wspieranie wykwalifikowanej, przeszkolonej i zdolnej do dostosowania się siły roboczej oraz rynków pracy potrafiących szybko reagować na przemiany gospodarcze. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES podkreśla znaczenie uwzględnienia specyfiki MŚP, w tym bardzo małych przedsiębiorstw, w celu pokrycia zapotrzebowania na umiejętności w zawodach, w których występuje niedobór. Przedsiębiorstwa te nie mają wewnętrznego działu zasobów ludzkich, podczas gdy powiązania między szkoleniem, umiejętnościami i zatrudnieniem wymagają szczególnego podejścia. Zapewniają one dużą pulę miejsc pracy i potrzebują szczególnego wsparcia. Wsparcie to powinno obejmować rozpoznanie ich potrzeb w zakresie umiejętności, stworzenie oferty wolnych stanowisk pracy, poradnictwo, a także proces naboru i odpowiednie systemy szkolenia umożliwiające uzyskanie trwałego zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES przypomina, że szkolenie jest podstawowym sposobem integracji osób z niepełnosprawnościami. Należy przedsięwziąć stosowne środki w celu sprostania wyzwaniu, którym jest równość szans osób z niepełnosprawnościami, zwłaszcza kobiet, w warunkach równego dostępu do inkluzywnych programów szkolenia zawodowego. EKES przypomina również, że trwałość zatrudnienia zależy w szczególności od prawa do wysokiej jakości szkoleń. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zaleca, by w drodze negocjacji między władzami a partnerami społecznymi z udziałem zainteresowanych stron w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego opracować strategiczne krajowe porozumienia w sprawie szkolenia i poradnictwa zawodowego. Odnotowuje, że takie porozumienia istnieją w niektórych przedsiębiorstwach, branżach zawodowych lub obszarach, i zachęca do upowszechnienia tego rodzaju strategicznych porozumień krajowych. Natomiast działania Unii powinny ułatwiać przystosowanie się do przemian w przemyśle, wspierając integrację zawodową i reintegrację z rynkiem pracy. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kontekst

| 2.1. | Słuszność refleksji nad związkiem między dostępnymi umiejętnościami a potrzebami rynku pracy należy ocenić w kontekście europejskim zgodnie z deklaracją z Osnabrück, w której potwierdza się zaliczenie partnerów społecznych do zainteresowanych stron. Kontekst europejski obejmuje w szczególności następujące elementy:







  — | po pierwsze, w Europejskim filarze praw socjalnych kształcenie, szkolenie i uczenie się przez całe życie zostały określone pierwszą i czwartą zasadą w odniesieniu do równości szans i dostępu do rynku pracy, również z punktu widzenia uczenia się przez całe życie, |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

po pierwsze, w Europejskim filarze praw socjalnych kształcenie, szkolenie i uczenie się przez całe życie zostały określone pierwszą i czwartą zasadą w odniesieniu do równości szans i dostępu do rynku pracy, również z punktu widzenia uczenia się przez całe życie,

| — | po drugie, Komisja Europejska wydała w 2020 r. komunikat w sprawie europejskiego obszaru szkolenia i kształcenia, w którym potwierdziła swoje cele i zasady działania, w tym wysokiej jakości kształcenie dla wszystkich, |
| --- | --- |

—

po drugie, Komisja Europejska wydała w 2020 r. komunikat w sprawie europejskiego obszaru szkolenia i kształcenia, w którym potwierdziła swoje cele i zasady działania, w tym wysokiej jakości kształcenie dla wszystkich,

| — | wreszcie w opinii SOC/570 (1)„Przyszłość pracy a umiejętności” EKES wezwał do opracowania ukierunkowanych strategii politycznych i do przedsięwzięcia konkretnych środków na rzecz poprawy i dostosowania systemów kształcenia i szkolenia w celu przygotowania się do przyspieszonych zmian technologicznych i cyfrowych oraz zareagowania na nie. |
| --- | --- |

—

wreszcie w opinii SOC/570 (1)„Przyszłość pracy a umiejętności” EKES wezwał do opracowania ukierunkowanych strategii politycznych i do przedsięwzięcia konkretnych środków na rzecz poprawy i dostosowania systemów kształcenia i szkolenia w celu przygotowania się do przyspieszonych zmian technologicznych i cyfrowych oraz zareagowania na nie.

| 2.2. | W różnych krajach Unii Europejskiej kwestia dopasowywania dostępnych umiejętności do potrzeb rynku pracy jest postrzegana na różne sposoby. Dyskusja na temat tzw. niedopasowania umiejętności rozpoczęła się przed kryzysem związanym z COVID-19 i EKES zaapelował o wykazanie się ostrożnością podczas zajmowania się tą kwestią. Według CEDEFOP 45 % pracowników uważa, że ich umiejętności nie odpowiadają w pełni zajmowanemu stanowisku pracy, podczas gdy 70 % przedsiębiorstw odczuwa dotkliwie niedobór wykwalifikowanej siły roboczej, lecz niewiele z nich wiąże te trudności z napotykanymi przeszkodami, takimi jak problemy w naborze, położenie geograficzne przedsiębiorstwa, poziom wynagrodzenia i warunki pracy. Wnikliwa analiza powinna dotyczyć dokładnych przyczyn niedopasowania umiejętności oraz sposobów pomagania zainteresowanym w znalezieniu pracy. |
| --- | --- |

2.2.

2.3.   Zapotrzebowanie na umiejętności

Poszukiwane umiejętności różnią się w zależności od kraju. Różnice te są jednak zależne od poziomu krajowego systemu produkcji przemysłowej w porównaniu z potrzebami gospodarki ukierunkowanej na usługi lub turystykę. Chociaż ogólny poziom poszukiwanych umiejętności wykazuje tendencję wzrostową, zapotrzebowanie występuje również na niższym poziomie kwalifikacji, na którym korzysta się z imigracji.

2.4.   System szkolenia

Kształcenie i szkolenie zawodowe to dziedzina edukacji najbliższa rynkowi pracy i jego potrzebom w zakresie umiejętności. Kształcenie zawodowe podstawowe, które na ogół proponuje się na poziomie średnim II stopnia, odbywa się w środowisku szkolnym lub zawodowym w ośrodkach szkoleniowych i przedsiębiorstwach. Stosunek liczby młodych ludzi biorących udział w szkoleniu zawodowym do liczby młodych ludzi, którzy zdobywają wykształcenie ogólne, różni się w całej Unii Europejskiej, ale wszędzie stopniowo maleje. Wniosek ten skłania na ogół do wprowadzenia środków naprawczych lub zachęcających zarówno z inicjatywy władz publicznych, jak i środowisk zawodowych, w tym partnerów społecznych. Wśród tych środków nowy europejski program na rzecz umiejętności kładzie nacisk na cyfryzację treści szkoleń.

System ustawicznego kształcenia zawodowego koncentruje się głównie na pracy, a większość szkoleń odbywa się w miejscu pracy.

2.5.   Rola partnerów społecznych

Należy wzmocnić rolę, którą partnerzy społeczni odgrywają we wszystkich krajach na różnych szczeblach. Dzięki swemu doświadczeniu biorą oni udział w określaniu zapotrzebowania na obecne i przyszłe umiejętności w swych branżach zawodowych lub na krajowym szczeblu międzybranżowym. Bardzo często uczestniczą również w określaniu ram kwalifikacji i dyplomów, w zarządzaniu systemami kształcenia, w zarządzaniu funduszami na szkolenie zawodowe i przygotowanie zawodowe oraz w systemie poradnictwa zawodowego przez całe życie. Ponadto kształcenie zawodowe jest zazwyczaj przedmiotem negocjacji prowadzonych przez partnerów społecznych w ramach rokowań zbiorowych.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES odnotowuje pogłębiający się brak równowagi na rynku pracy, związany w szczególności z luką kompetencyjną oraz, dodatkowo, z kryzysem zdrowotnym, który zwiększa rozziew między potrzebami a umiejętnościami młodych ludzi w coraz bardziej skoncentrowanej gospodarce. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | Sytuacja ta występowała już przed kryzysem zdrowotnym i od około dwudziestu lat wciąż się nasila i pogarsza. Umiejętności technologiczne 60 % dorosłych pracowników mogą się zdezaktualizować (dane dotyczące UE-28 z 2014 r.) (2). Następstwem tej sytuacji jest współistnienie bezrobocia i napięć na rynku pracy (3) (4). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Skutki kryzysu zdrowotnego wyrażają się szybkim wzrostem napięć na rynku pracy, wynikających szczególnie z przyspieszonego przebiegu transformacji cyfrowej. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje europejski program na rzecz umiejętności, a w szczególności fakt, że zalecenie Rady w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego służącego zrównoważonej konkurencyjności i sprawiedliwości społecznej może obejmować działania na wszystkich etapach profesjonalizacji oraz uwzględniać zmieniający się charakter wszystkich rodzajów potrzeb i umiejętności:






  a) | na wszystkich etapach profesjonalizacji (odniesienie do CEDEFOP – przegląd umiejętności) (5):






  — | przed rozpoczęciem aktywności zawodowej:






  — | przez rozwój umiejętności i profesjonalizację (kształcenie zawodowe podstawowe i ustawiczne, szkolenie w formach naprzemiennych, przygotowanie zawodowe), |
| --- | --- | --- | --- | --- |

3.2.

a)

na wszystkich etapach profesjonalizacji (odniesienie do CEDEFOP – przegląd umiejętności) (5):

—

przed rozpoczęciem aktywności zawodowej:

—

przez rozwój umiejętności i profesjonalizację (kształcenie zawodowe podstawowe i ustawiczne, szkolenie w formach naprzemiennych, przygotowanie zawodowe),

| — | w momencie zatrudnienia w przedsiębiorstwie lub w przypadku mobilności wewnętrznej:






  — | przez dostosowanie umiejętności zawodowych i umiejętności miękkich do kontekstu przedsiębiorstwa (wsparcie w przystosowaniu się do miejsca pracy, szkolenie w miejscu pracy), |
| --- | --- | --- |

—

w momencie zatrudnienia w przedsiębiorstwie lub w przypadku mobilności wewnętrznej:

—

przez dostosowanie umiejętności zawodowych i umiejętności miękkich do kontekstu przedsiębiorstwa (wsparcie w przystosowaniu się do miejsca pracy, szkolenie w miejscu pracy),

| — | przez całe życie zawodowe:






  — | przez dopasowywanie umiejętności zawodowych do zmieniających się potrzeb w zakresie zatrudnienia i w danym zawodzie; |
| --- | --- | --- |

—

przez całe życie zawodowe:

—

przez dopasowywanie umiejętności zawodowych do zmieniających się potrzeb w zakresie zatrudnienia i w danym zawodzie;

| b) | dostosowując narzędzia do potrzeb wynikających ze zmieniającej się sytuacji zatrudnienia: podnoszenie kwalifikacji (upskilling); zmiana kwalifikacji (reskilling); nabywanie umiejętności spoza zakresu kompetencji (cross-skilling); nowe umiejętności; |
| --- | --- |

b)

dostosowując narzędzia do potrzeb wynikających ze zmieniającej się sytuacji zatrudnienia: podnoszenie kwalifikacji (upskilling); zmiana kwalifikacji (reskilling); nabywanie umiejętności spoza zakresu kompetencji (cross-skilling); nowe umiejętności;

| c) | w zależności od charakteru docelowych umiejętności: podstawowe umiejętności; umiejętności techniczne i wiedza fachowa; umiejętności przekrojowe. |
| --- | --- |

c)

w zależności od charakteru docelowych umiejętności: podstawowe umiejętności; umiejętności techniczne i wiedza fachowa; umiejętności przekrojowe.

| 3.3. | Deklaracje organizacji przedstawicielskich pracodawców i pracowników przedsiębiorstw handlowych na poziomie europejskim zawierają propozycje mówiące o ich prawie do działania w tym sektorze.
  Zatem Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (EKZZ) propaguje dialog społeczny w tej dziedzinie zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym. SMEunited uważa, że rządy powinny powierzyć zarządzanie przygotowaniem zawodowym partnerom społecznym. BUSINESS EUROPE opowiada się za tym, by partnerzy społeczni określali zapotrzebowanie na programy szkoleniowe i by wspólnie z organizatorami szkoleń negocjowano szkolenie pracowników. |
| --- | --- |

3.3.

Zatem Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (EKZZ) propaguje dialog społeczny w tej dziedzinie zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym. SMEunited uważa, że rządy powinny powierzyć zarządzanie przygotowaniem zawodowym partnerom społecznym. BUSINESS EUROPE opowiada się za tym, by partnerzy społeczni określali zapotrzebowanie na programy szkoleniowe i by wspólnie z organizatorami szkoleń negocjowano szkolenie pracowników.

3.4.   Rola zainteresowanych stron

EKES domaga się zaangażowania partnerów społecznych u boku innych zainteresowanych stron w celu łatwiejszego rozpoznawania potrzeb, zasobów i działań, które należy wdrożyć, oraz wnosi o ich wzajemną współpracę w oparciu o środki, które zainteresowane strony są w stanie zapewnić. Dotyczy to w szczególności: przedsiębiorstw, branż zawodowych i innych organizacji zawodowych i międzybranżowych, sektorowych i krajowych partnerów społecznych, krajowych ram kwalifikacji lub systemów klasyfikacji kwalifikacji zawodowych, władz regionalnych i regionalnych organów publicznych lub parapublicznych, władz krajowych, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, przedsiębiorstw społecznych, służb socjalnych, organizacji opieki społecznej, placówek poradnictwa zawodowego i wsparcia na rzecz integracji zawodowej, reintegracji z rynkiem pracy i pośrednictwa pracy, w tym dla osób z niepełnosprawnościami, oraz organizacji szkolenia zawodowego (IVET/CVET (6)).

4.   Uwagi szczegółowe

4.1.   Przewidywanie zapotrzebowania na umiejętności

| 4.1.1. | Partnerzy społeczni odgrywają kluczową rolę w poznawaniu, ocenie i przewidywaniu zapotrzebowania na umiejętności na rynku pracy. Ich rola ma zasadnicze znaczenie dla prowadzenia centrów monitorowania zawodów i umiejętności oraz dla analizy gromadzonych danych. Ich perspektywiczna analiza powinna łączyć się z ocenami prowadzonymi przez wszystkie zainteresowane strony: państwo, regiony, izby i wszystkie organizacje działające w dziedzinie zatrudnienia, szkolenia i poradnictwa zawodowego, takie jak służby socjalne i organizacje o charakterze społecznym. Współpraca ta pomaga umieścić Europę w centrum rynku pracy. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Zdaniem EKES-u należy uznać tę zasadniczą rolę, zapewniając partnerom społecznym wszelkie środki niezbędne do działania w takim samym tempie, w jakim zachodzą istotne przemiany na rynku pracy. Kryzys zdrowotny, gospodarczy i społeczny, który rozpoczął się w 2020 r. i nadal trwa, okazuje się silnym motorem przyspieszającym zmiany gospodarcze. Cyfryzacja przedsiębiorstw jest absolutnie niezbędna, aby przedsiębiorstwa, w tym te najmniejsze z nich, mogły się przystosować. W odpowiedzi na skutki kryzysu klienci i konsumenci zdecydowanie oczekują na nie tylko na nowe zawody związane z transformacją ekologiczną, lecz również na samą transformację. |
| --- | --- |

4.1.2.

4.2.   Zwiększenie efektywności oferty szkoleniowej i jej treści

| 4.2.1. | W oparciu o ocenę zapotrzebowania na umiejętności należy regularnie aktualizować ramy szkoleń oraz certyfikacji, aby uniknąć ich dezaktualizacji. Szybkiej reakcji wymagają zatem umiejętności związane z nowymi technologiami oraz wymogami wynikającymi z transformacji ekologicznej lub cyfrowej, którą przyspieszył kryzys zdrowotny. Za pomocą odpowiednich i inkluzywnych metod trzeba dopasować innowacyjne praktyki pedagogiczne do tych grup docelowych, do których trudno dotrzeć.
  Zasada kształcenia dualnego pozwala na połączenie systemów kształcenia i możliwości szkoleniowych przedsiębiorstw, które w znacznym stopniu ułatwiają trwałą integrację zawodową mającą na celu wspieranie rozwoju działalności gospodarczej. Chociaż przeważająca większość pracodawców w pełni wywiązuje się z obowiązku szkolenia w formach naprzemiennych, należy zwrócić szczególną uwagę na przewidywanie i zakazywanie wszelkich nadużyć związanych z produktywnymi i nieodpłatnymi miejscami pracy obsadzonymi przez osoby korzystające z kształcenia dualnego. |
| --- | --- |

4.2.1.

Zasada kształcenia dualnego pozwala na połączenie systemów kształcenia i możliwości szkoleniowych przedsiębiorstw, które w znacznym stopniu ułatwiają trwałą integrację zawodową mającą na celu wspieranie rozwoju działalności gospodarczej. Chociaż przeważająca większość pracodawców w pełni wywiązuje się z obowiązku szkolenia w formach naprzemiennych, należy zwrócić szczególną uwagę na przewidywanie i zakazywanie wszelkich nadużyć związanych z produktywnymi i nieodpłatnymi miejscami pracy obsadzonymi przez osoby korzystające z kształcenia dualnego.

| 4.2.2. | Narzędzia kształcenia dualnego mogą mieć różny charakter:






  — | szkolenie zawodowe dla młodych i starszych ludzi w ramach przygotowania zawodowego w celu uzyskania pełnych kwalifikacji zawodowych w określonym zawodzie, |
| --- | --- | --- |

4.2.2.

—

szkolenie zawodowe dla młodych i starszych ludzi w ramach przygotowania zawodowego w celu uzyskania pełnych kwalifikacji zawodowych w określonym zawodzie,

| — | kształcenie zawodowe podstawowe z okresami stażu w przedsiębiorstwie w zależności od narzędzi systemu dualnego, |
| --- | --- |

—

kształcenie zawodowe podstawowe z okresami stażu w przedsiębiorstwie w zależności od narzędzi systemu dualnego,

| — | krótkie praktyki zawodowe w przedsiębiorstwie, zwłaszcza służące zaznajomieniu się z danym zawodem, |
| --- | --- |

—

krótkie praktyki zawodowe w przedsiębiorstwie, zwłaszcza służące zaznajomieniu się z danym zawodem,

| — | szkolenie zawodowe dla osób poszukujących zatrudnienia w systemie dualnym, |
| --- | --- |

—

szkolenie zawodowe dla osób poszukujących zatrudnienia w systemie dualnym,

| — | wewnętrzne szkolenia w przedsiębiorstwie w środowisku pracy, |
| --- | --- |

—

wewnętrzne szkolenia w przedsiębiorstwie w środowisku pracy,

| — | szkolenie poprzedzające zatrudnienie w celu nabycia umiejętności potrzebnych do wykonywania danego zawodu, |
| --- | --- |

—

szkolenie poprzedzające zatrudnienie w celu nabycia umiejętności potrzebnych do wykonywania danego zawodu,

| — | samodzielne uczenie się i analiza umiejętności, w szczególności w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji, osób z niepełnosprawnościami i młodych ludzi kończących naukę bez kwalifikacji. |
| --- | --- |

—

samodzielne uczenie się i analiza umiejętności, w szczególności w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji, osób z niepełnosprawnościami i młodych ludzi kończących naukę bez kwalifikacji.

| 4.2.3. | Ponadto, takie dążenie do efektywności oferty szkoleń musi przynieść rozwiązania dla osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Zasadnicze znaczenie ma uwzględnienie sytuacji niepełnosprawności w ramach materialnej i fizycznej dostępności systemu szkoleniowego i działań edukacyjnych dla grup docelowych. |
| --- | --- |

4.2.3.

4.3.   Większe zaangażowanie partnerów społecznych i zainteresowanych stron

| 4.3.1. | Oprócz tego, że zawieranie umów z podmiotami jest dobrowolne, to utrwala dobre praktyki, aby lepiej przewidywać zapotrzebowanie na umiejętności i poprawić skuteczność systemów szkolenia zawodowego. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Zainteresowane strony muszą odgrywać kluczową rolę we włączeniu społecznym dzięki skutecznemu podziałowi zadań we wspieraniu i monitorowaniu osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Zainteresowane strony wypełniają szczególne zadanie za pomocą różnych ścieżek kształcenia i niezbędnego wsparcia z korzyścią dla osób, które wypadły z rynku pracy. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Powodzenie systemu kształcenia zawodowego zależy od aktywnego zaangażowania partnerów społecznych w jego opracowanie. Kluczowym czynnikiem sukcesu jest współpraca między obydwoma miejscami przygotowania zawodowego: placówką kształcenia i przedsiębiorstwem. Polityka krajowa lub regionalna w tej dziedzinie powinna zapewniać partnerom społecznym elastyczność w dostosowywaniu struktury i treści szkoleń do potrzeb pracodawców i pracowników w szczególnym kontekście rynku pracy. |
| --- | --- |

4.3.3.

4.4.   Wzbudzenie zainteresowania przedsiębiorstw i pracowników inwestycjami w szkolenia

| 4.4.1. | Odsetek pracowników korzystających z podtrzymywania lub podnoszenia umiejętności każdego roku pozostaje zbyt niski, zwłaszcza w małych i średnich przedsiębiorstwach. Istnieje wiele przeszkód: finansowanie szkoleń i trudności pracodawców w zastępowaniu pracowników uczestniczących w szkoleniach, odrzucenie kształcenia podstawowego, dostępność treści i systemów szkolenia dla pracowników oraz ich jakość. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Podstawowym warunkiem dostępu do zatrudnienia, zwłaszcza w MŚP, pozostaje wiedza podstawowa. Młodzi ludzie odbywający szkolenia dotkliwie odczuwają skutki kryzysu związanego z COVID-19 i więcej osób wcześnie przerywa naukę, co sprawia, że jeszcze pilniejsza staje się kwestia wsparcia i poradnictwa zawodowego przez całe życie. Ma ona kluczowe znaczenie dla zainteresowania pracowników i osób poszukujących pracy, gdyż umożliwia im aktywne kształtowanie rozwoju zawodowego. Słuszne jest dążenie do tego, by 8 % uczniów zawodu i uczestników ustawicznego szkolenia zawodowego mogło korzystać z okresu mobilności za granicą; badania skutków na temat ERASMUSA pokazują korzyści pod względem nabytych umiejętności i zdolności do zatrudnienia wynikające z okresu mobilności. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Wreszcie nasuwa się również pytanie o określenie umiejętności kandydatów przez przedsiębiorstwa, zwłaszcza te, które nie mają wewnętrznego działu zasobów ludzkich. |
| --- | --- |

4.4.3.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 8.

1

(2)  https://www.cedefop.europa.eu/files/3075_en.pdf, s. 26.

2

(3)  Stopa bezrobocia (w podziale na państwa członkowskie): https://ec.europa.eu/eurostat/web/lfs/visualisations: Stopa bezrobocia, styczeń 2021 r., UE-27.

3

(4)  Nieobsadzone stanowiska pracy (w podziale na państwa członkowskie): https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Job_vacancy_statistics.

4

(5)  https://skillspanorama.cedefop.europa.eu/en/dashboard/european-skills-index

5

(6)  VET providers – VET4EU2 https://ec.europa.eu/transparency/regexpert/index.cfm?do=groupDetail.groupDetailDoc&id=38451&no=1.

6

---

ZAŁĄCZNIK

PRZYKŁADY NAJLEPSZYCH PRAKTYK

W Austrii – rozpoczęcie przygotowania zawodowego po ukończeniu 15. roku życia

W tym kraju 45 % osób w wieku 15–19 lat uczy się zawodu. W większości przypadków kształcenie młodych ludzi, którzy decydują się na łączenie nauki w szkole z pracą w przedsiębiorstwie, trwa trzy lata. Zawodu uczy się 130 tys. młodych ludzi. Spędzają oni 80 % czasu w przedsiębiorstwie, tj. cztery dni w tygodniu szkolenia praktycznego i jeden dzień w tygodniu w szkole.

Przygotowanie zawodowe jest prawem gwarantowanym ustawowo: uczniowie, którzy nie znajdują miejsca na praktykę zawodową ze względu na złe wyniki nauki w szkole, są przyuczani do zawodu w warsztatach publicznych.

Ogólnie w Austrii osoba ucząca się zawodu ma trzykrotnie większe szanse na znalezienie pracy niż młoda osoba, która zakończyła naukę wraz z ustaniem obowiązku szkolnego. W 2018 r. stopa bezrobocia osób poniżej 25. roku życia wyniosła 9,6 %.

Przygotowanie operacyjne do zatrudnienia (POE) we Francji

Przygotowanie operacyjne do zatrudnienia jest szybką i odpowiednio dostosowaną reakcją na potrzeby gwałtownie zmieniających się zawodów. Jest to szkolenie pozwalające nabyć lub rozwinąć umiejętności zawodowe niezbędne do zaspokojenia wcześniej określonych potrzeb rekrutacyjnych.

Przygotowaniem operacyjnym do zatrudnienia (POE) kierują wspólnie Pôle Emploi (publiczne służby zatrudnienia) oraz przedsiębiorstwo lub branża zawodowa. Trwa ono nie dłużej niż 400 godzin, obejmuje okres praktyki w przedsiębiorstwie i uprawnia do uzyskania statusu stażysty w ramach szkolenia zawodowego oraz do wynagrodzenia. Na zakończenie, jeżeli poziom wymagany do obsadzenia stanowiska zostanie osiągnięty, kandydat podpisuje z firmą, która go wybrała, trwałą umowę o pracę.

W ciągu ostatnich trzech lat z POE korzystało 70 tys. stażystów rocznie, przy czym wskaźnik zatrudnienia wyniósł około 80 %.

Rola partnerów społecznych w Niemczech

Doświadczenie partnerów społecznych gwarantuje zgodność profili zawodowych z wymogami rynku pracy, tak aby elementy szkolenia były łatwo włączane do procesów produkcji i świadczenia usług przez przedsiębiorstwa.

W Niemczech umowy w sprawie szkoleń zawodowych są najczęściej negocjowane przez partnerów społecznych, a następnie włączane do sektorowych układów zbiorowych. W przypadku gdy treść szkoleń nie spełnia już wymogów rynku pracy, partnerzy społeczni dokonują ich przeglądu lub opracowują nowe szkolenia z myślą o nowych zawodach.

Organizacje ochrony socjalnej ds. przygotowania zawodowego i ich profesjonalne służby wspierają samodzielność młodych ludzi znajdujących się w niekorzystnej sytuacji i młodych ludzi z niepełnosprawnościami oraz zapewniają im wsparcie zawodowe w oparciu o finansowanie publiczne i przepisy prawa socjalnego (Sozialgesetzbuch).

Negocjacje dotyczące porozumienia strategicznego w sprawie szkolenia zawodowego w Portugalii

W ramach Stałego Komitetu ds. Dialogu Społecznego rząd Portugalii rozpoczął proces negocjacji dotyczących strategicznego porozumienia w sprawie szkolenia zawodowego i uczenia się przez całe życie. Grupa robocza skupia obecnie przedstawicieli rządu, organów nadzoru i partnerów społecznych w celu zawarcia porozumienia w sprawie zarządzania systemem szkoleń, a także jego regulacji i finansowania. Umowa ma również na celu poprawę jakości szkoleń, zdolności szybkiego dostosowania krajowych ram kwalifikacji, reagowania na potrzeby sektorowe, zachęt do szkolenia dla przedsiębiorstw i osób fizycznych, innowacji pedagogicznych oraz szkoleń cyfrowych i na odległość.

System dualny w Polsce

W polskim systemie edukacji kształcenie dualne jest połączeniem kształcenia szkolnego w zakresie wiedzy teoretycznej oraz pracy w przedsiębiorstwie w celu zdobycia praktycznego doświadczenia w miejscu pracy. Czas trwania kształcenia w szkołach zawodowych wynosi 2–5 lat. W ramach dualnego systemu kształcenia szkolenie praktyczne odbywa się na podstawie umowy o szkolenie zawodowe. Szkolenie teoretyczne jest przedmiotem umowy o przygotowanie zawodowe zawieranej między kierownikiem placówki oświatowej a pracodawcą przyjmującym praktykanta. Od września 2019 r. wszyscy uczniowie szkół zawodowych, którzy nie korzystają z tego programu, mają dostęp do płatnego stażu u pracodawcy. Należy zauważyć, że przedsiębiorstwa rzemieślnicze opracowały szkolenie w formach naprzemiennych z udziałem 23,5 tys. rzemieślników i przyjęły prawie 65 tys. młodych ludzi.

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/27 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/27

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Jak promować, w oparciu o kształcenie i szkolenie, z perspektywy uczenia się przez całe życie, umiejętności potrzebne Europie do stworzenia bardziej sprawiedliwego, spójnego, zrównoważonego, cyfrowego i odpornego społeczeństwa”

(opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej)

(2021/C 286/06)

| Sprawozdawczyni: | Tatjana BABRAUSKIENĖ |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Tatjana BABRAUSKIENĖ

| Wniosek prezydencji portugalskiej w Radzie UE | Pismo z 26.10.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 16.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 219/1/1 |

Wniosek prezydencji portugalskiej w Radzie UE

Pismo z 26.10.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

16.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

219/1/1

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES podkreśla znaczenie efektywnego wykorzystania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) i innych inwestycji w celu wsparcia wzrostu gospodarczego i odpornego społeczeństwa w ramach cyfrowej i ekologicznej transformacji gospodarki. Wymaga to poprawy jakości i włączającego charakteru kształcenia i szkolenia (systemów, instytucji i programów) w celu zaspokojenia potrzeb osób uczących się w każdym wieku i na każdym etapie nauki, przygotowania ich do życia i pracy oraz zapewnienia dostępu do szkoleń wszystkim pracownikom, a także rosnącej liczbie osób niepracujących, zwłaszcza kobietom. Pomoże to również zabezpieczyć swobodny przepływ pracowników i usług, zagwarantować, że przedsiębiorstwa będą dobrze przygotowane do radzenia sobie ze zmianami w swojej branży, oraz wyeliminować ich luki kompetencyjne w zakresie transformacji cyfrowej i ekologicznej przemysłu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zaleca wyznaczenie osiągalnych celów długoterminowych i ustanowienie systemu stałego monitorowania w ramach europejskiego obszaru edukacji dla każdego państwa członkowskiego, aby osiągnąć wysoką jakość włączającego kształcenia i szkolenia oraz uczenia się przez całe życie dla wszystkich, a także zapewnić każdemu wiedzę, umiejętności, kompetencje i postawy potrzebne Europie do stworzenia bardziej sprawiedliwego, spójnego, zrównoważonego, cyfrowego i odpornego społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zwraca uwagę, że demokratyczne zarządzanie systemami kształcenia i szkolenia – na przykład poprzez dialog społeczny – w kolejnych strategicznych ramach UE jest podstawowym narzędziem skutecznego opracowywania i wdrażania polityki na szczeblu unijnym i krajowym. Należy je zabezpieczyć i wzmocnić oraz przeprowadzić konstruktywne konsultacje ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zaleca, by każda przyszła grupa robocza ds. otwartej metody koordynacji przedstawiała wyniki polityczne, a najlepiej także zalecenia polityczne do dyskusji Radzie ds. Edukacji. Wyniki prac grup roboczych powinny być upowszechniane, skutecznie wdrażane i mocno eksponowane na odpowiednim szczeblu kształtowania polityki oraz wśród praktyków na szczeblu unijnym i krajowym; istotne jest zatem, by wśród członków tych grup znaleźli się odpowiedni partnerzy społeczni i zainteresowane strony zaangażowane w rozwój polityki edukacyjnej, a także przedstawiciele dyrektorów szkół, nauczycieli i uczniów z każdego kraju. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | By spełnić wskaźniki, standardy i cele określone w planie działania dotyczącym Europejskiego filaru praw socjalnych, rezolucji Rady w sprawie europejskiego obszaru edukacji (2020 r.), zaleceniu Rady w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego oraz w deklaracji z Osnabrück, EKES proponuje przeprowadzenie dodatkowych badań i oceny skutków w celu dostosowania wskaźników i dodania innych niezbędnych wskaźników, które pomogą państwom poprawić sprawozdawczość z wdrażania, gdyż całkowity wpływ kryzysu związanego z pandemią COVID-19 na systemy edukacji, uczniów i nauczycieli nie jest jeszcze znany. Wskaźniki te powinny również umożliwiać opracowanie działań, które będą wspierać uczniów i uczących się znajdujących się w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, a także z niepełnosprawnościami, za pomocą wspólnej polityki społecznej i edukacyjnej na szczeblu krajowym. Sukcesy w osiąganiu standardów i wskaźników powinny być zgłaszane po konsultacjach z odpowiednimi partnerami społecznymi i zainteresowanymi stronami na szczeblu unijnym, krajowym, regionalnym i lokalnym. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES proponuje kontynuację kluczowych prac realizowanych na prowadzonych przez prezydencję nieformalnych spotkaniach poświęconych współpracy w sektorach edukacji (DG School, DGVET, DGHE) (1), znalezienie synergii między nimi oraz zwiększenie ich widoczności – z udziałem odpowiednich partnerów społecznych z każdego kraju UE i w porozumieniu z właściwymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, za przykładem Komitetu Doradczego ds. VET. Zaleca również powiązanie polityki UE z polityką krajową/regionalną w kontekście skutecznego zarządzania przez ministerstwa, partnerów społecznych i społeczeństwo obywatelskie oraz partnerstwa między nimi. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wzywa do skutecznego wdrożenia pierwszej zasady Europejskiego filaru praw socjalnych na szczeblu europejskim i krajowym w ramach planu działania na rzecz wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych, który ma zostać przyjęty na Szczycie Społecznym w 2021 r., przy pełnym zaangażowaniu odpowiednich partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz przy wsparciu zrównoważonych inwestycji publicznych i RRF. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zwraca uwagę na całościowe podejście do kształcenia i szkolenia oraz na znaczenie zastosowania go przy wdrażaniu niedawnych inicjatyw UE w zakresie edukacji (europejski obszar edukacji), kształcenia i szkolenia zawodowego (zalecenie w sprawie VET), umiejętności (europejski program na rzecz umiejętności), kształcenia ludzi młodych (program „Bridge to Jobs”) oraz umiejętności cyfrowych (Plan działania w dziedzinie edukacji cyfrowej (2021–2027)) w sposób zapewniający, by przyczyniły się one do równego dostępu do wysokiej jakości kształcenia i szkolenia, do przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji pracowników w celu zapewnienia sprawiedliwej transformacji na rynku pracy, do zapewnienia wsparcia w znalezieniu zatrudnienia i nabyciu umiejętności w zakresie przedsiębiorczości przez osoby dorosłe o niskich umiejętnościach zawodowych oraz do pomocy przedsiębiorstwom w nadrobieniu zaległości pod względem globalnych innowacji i konkurencyjności. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla, że wdrożenie Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej (2021–2027) musi zapewnić skuteczny dialog społeczny i konsultacje z zainteresowanymi stronami, poszanowanie i egzekwowanie praw pracowniczych, a także informowanie pracowników, konsultacje z nimi i ich udział w rozwoju umiejętności cyfrowych i umiejętności w zakresie przedsiębiorczości, zwłaszcza w kształceniu i szkoleniu zawodowym, uczeniu się dorosłych i szkoleniu pracowników mających na celu zaradzenie lukom kompetencyjnym w przedsiębiorstwach. Aby osiągnąć cel Komisji Europejskiej polegający na zwiększeniu odsetka osób w wieku 16–74 lat posiadających podstawowe umiejętności cyfrowe z 56 % w 2019 r. do 70 % w 2025 r., w nawiązaniu do sprawozdania Trybunału Obrachunkowego EKES apeluje o przyznanie konkretnych kwot w ramach przyszłych programów UE, określenie celów cząstkowych i pośrednich oraz stałą ocenę umiejętności cyfrowych w stale i szybko zmieniającym się środowisku cyfrowym. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wzywa państwa członkowskie do zapewnienia skutecznego wsparcia pracownikom i bezrobotnym borykającym się z trudnościami w dostępie do dobrej jakości włączającego kształcenia i szkolenia dorosłych poprzez zapewnienie ukierunkowanego finansowania osobom potrzebującym, takim jak bezrobotni, pracownicy objęci niestandardowymi formami zatrudnienia, osoby o niskich umiejętnościach zawodowych, osoby z niepełnosprawnościami, starsi obywatele oraz osoby z grup w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, z uwzględnieniem aspektu płci. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES proponuje zwalczanie rosnących nierówności w szkołach i w całym społeczeństwie poprzez skuteczną wspólną politykę społeczną i edukacyjną na szczeblu krajowym. EKES proponuje zorganizowanie wspólnego posiedzenia Rady z udziałem ministrów edukacji i spraw społecznych, aby znaleźć rozwiązania problemu nierówności edukacyjnych i nierównego dostępu do kształcenia i szkolenia, które są konsekwencją kryzysu związanego z pandemią COVID-19. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Choć EKES przyjmuje z zadowoleniem cele wytyczone w nowej rezolucji w sprawie europejskiego obszaru edukacji, to proponuje regularne dostosowywanie wskaźników i standardów europejskiego obszaru edukacji oraz dodanie innych niezbędnych wskaźników i standardów (np. dotyczących umiejętności i kompetencji ekologicznych/uczenia się o zrównoważonym rozwoju), które państwa mogą łatwo przedstawić w sprawozdaniach. Miałoby to między innymi na celu zagwarantowanie, by środki krajowe skutecznie wspierały uczniów i uczących się, którzy znajdują się w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES zwraca uwagę, że zasadnicze znaczenie ma rozwijanie kompetencji społecznych u wszystkich uczących się – z perspektywy uczenia się przez całe życie, zapewnienie nauczania tych kompetencji od najmłodszych lat i przez cały okres kształcenia dorosłych, a także walka o tolerancję i niedyskryminację w kształceniu i szkoleniu wszystkich obywatelek i obywateli. W całym procesie kształcenia i szkolenia powinno się odbywać nauczanie kompetencji kluczowych, zwłaszcza wrażliwości społecznej, empatii, dialogu międzykulturowego, umiejętności obywatelskich, kompetencji społecznych i przedsiębiorczości, również społecznej. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES wzywa państwa członkowskie do skutecznego i konsekwentnego wykorzystania planu odbudowy, narzędzia Next Generation EU i innych funduszy UE, w tym programu Erasmus, EFS+ i Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, do wspierania polityki kształcenia i szkolenia na rzecz bardziej sprawiedliwego, spójnego, integracyjnego, zrównoważonego, cyfrowego i odpornego społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES uważa, że w ramach procesu europejskiego semestru należy nadal zachęcać rządy do zapewnienia zrównoważonych inwestycji publicznych w długoterminowe zobowiązania do poprawy jakości, sprawiedliwości, równości i włączenia społecznego w szkołach, zwiększenia równego dostępu do materiałów cyfrowych dla wszystkich uczących się w każdym wieku oraz wspierania bezpiecznego korzystania z technologii cyfrowych w szkołach i instytucjach edukacyjnych. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES podkreśla, że wiedza, umiejętności i kompetencje muszą być uznawane i doceniane, z poszanowaniem wymogów edukacyjnych i zawodowych każdego państwa członkowskiego. Zapewnienie równego dostępu do pełnych kwalifikacji ma fundamentalne znaczenie, dlatego też EKES wzywa do wdrożenia zalecenia Rady w sprawie walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego (2) oraz lizbońskiej konwencji o uznawaniu kwalifikacji (3). EKES podtrzymuje swoją opinię (4), zgodnie z którą szkolenia prowadzące do uzyskania mikrokwalifikacji powinny spełniać normy jakości i zawierać jasne informacje na temat wartości szkolenia, aby można je było skutecznie wykorzystać na rynku pracy jako dalsze szkolenie i dodać do pełnych kwalifikacji. Ważne jest, aby uniknąć nadmiernego regulowania mikrokwalifikacji i tym samym zachować ich elastyczność w stosunku do potrzeb rynku pracy. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES wzywa do wdrożenia europejskiego obszaru edukacji na szczeblu krajowym – po przeprowadzeniu skutecznego dialogu społecznego z nauczycielami – w celu poprawy jakości nauczania w erze cyfrowej, podniesienia standardów nauczania, opracowania wyższej jakości włączającego kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli oraz zapewnienia godnych warunków pracy i płacy dla nauczycieli, aby uczynić ten zawód bardziej atrakcyjnym dla wysoko wykwalifikowanych kandydatów. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | EKES podkreśla potrzebę poszanowania wolności akademickiej, autonomii i metod zarządzania instytucji szkolnictwa wyższego w zakresie uczenia się przez całe życie, a także zapewnienia odpowiednich inwestycji publicznych w szkolnictwo wyższe i badania naukowe, inkluzywności i różnorodności sieci uniwersytetów w Europie i poszanowania kompetencji krajowych i instytucjonalnych w odniesieniu do szkolnictwa wyższego. Wzywa do dalszego omawiania z rządami oraz odpowiednimi partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego pomysłów dotyczących tego, co zostało nazwane „europejskim dyplomem” i „statutem europejskich szkół wyższych”, a także do wspierania rozwoju oferty kształcenia i szkolenia zawodowego na poziomie uniwersyteckim. |
| --- | --- |

1.18.

2.   Kontekst

| 2.1. | Niniejsza opinia stanowi wkład w prowadzone podczas prezydencji Portugalii (pierwsze półrocze 2021 r.) dyskusje Rady na temat wdrażania inicjatyw UE w dziedzinie kształcenia, szkolenia i uczenia się przez całe życie, w szczególności europejskiego obszaru edukacji, Nowego europejskiego programu na rzecz umiejętności oraz Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej (2021–2027). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Rosnące nierówności dochodowe, mobilność ludzi i starzenie się społeczeństwa to czynniki społeczne wpływające na politykę w dziedzinie kształcenia i szkolenia. W czasach, gdy społeczeństwo stoi w obliczu priorytetów gospodarczych, takich jak transformacja cyfrowa i gospodarka o obiegu zamkniętym, wspieranie uczenia się przez jednostki może być jednym z rozwiązań dla bardziej zrównoważonego społeczeństwa, pozwalającym pokonać przeszkody i stawić czoła wyzwaniom związanym z transformacją społeczną i gospodarczą, a jednocześnie promującym umiejętność uczenia się. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Przywódcy państw UE spotkali się 17 listopada 2017 r. na szczycie w Göteborgu, aby podpisać Europejski filar praw socjalnych i przy tej okazji rozpoczęli pierwsze rozmowy na temat wprowadzenia tzw. europejskiego obszaru edukacji (5); w ślad za tym w latach 2018–2020 pojawiło się kilka nowych propozycji w tej sprawie, a w lutym 2021 r. Rada sporządziła nową rezolucję. Inicjatywa ta odnosi się do pierwszej zasady filaru społecznego, która stanowi, że „każdy ma prawo do edukacji włączającej, charakteryzującej się dobrą jakością, szkoleń i uczenia się przez całe życie w celu utrzymania i nabywania umiejętności, które pozwolą mu w pełni uczestniczyć w życiu społeczeństwa i skutecznie radzić sobie ze zmianami na rynku pracy”, a także odwołuje się do praw wymienionych w czwartej zasadzie, w tym do wsparcia w zakresie szkolenia i przekwalifikowania, zwłaszcza dostępu młodych ludzi do kształcenia ustawicznego, praktyk zawodowych i staży. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W dniu 1 lipca 2020 r. KE opublikowała nowy pakiet polityczny zawierający m.in. komunikat w sprawie Europejskiego programu na rzecz umiejętności służącego zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności (6), wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) (7) oraz komunikat (8) i wniosek dotyczący zalecenia Rady (9)
  „Wspieranie zatrudnienia ludzi młodych: pomost do zatrudnienia dla kolejnego pokolenia”. W tych dokumentach programowych powiązano uczenie się przez całe życie, podnoszenie kwalifikacji i przekwalifikowanie z wdrażaniem i osiąganiem celów europejskiego obszaru edukacji. EKES kontynuował te inicjatywy, przyjmując w 2020 r. opinie w sprawie Nowego europejskiego programu na rzecz umiejętności (10), wzmocnienia gwarancji dla młodzieży (11) oraz opinii „W kierunku strategii UE na rzecz zwiększania umiejętności i kompetencji ekologicznych dla wszystkich” (12). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W opinii „Powrót wartości użytkowej: nowe perspektywy i wyzwania w odniesieniu do europejskich produktów i usług” (13) (2019 r.) EKES wyraził pogląd, że innowacyjne, wysoce specjalistyczne produkty i usługi, które uwzględniają potrzeby klientów oraz zrównoważony rozwój społeczny i zrównoważenie środowiskowe, mogą stać się istotą nowoczesnej konkurencyjności europejskiej. W związku z tym EKES zaleca interwencje polityczne w zakresie usług edukacyjnych i szkoleniowych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W dniu 30 września 2020 r. KE opublikowała komunikat w sprawie utworzenia europejskiego obszaru edukacji do 2025 r. (14), skupiając się na sześciu wymiarach: jakości, włączeniu i równouprawnieniu płci, transformacji ekologicznej i cyfrowej, nauczycielach i szkoleniowcach, szkolnictwie wyższym oraz wymiarze geopolitycznym. Rada ds. Edukacji UE z dnia 30 listopada 2020 r. podkreśliła znaczenie krajowych kompetencji w dziedzinie kształcenia oraz wagę poszanowania różnorodności kultur i systemów edukacji, a także zadała pytanie o „mechanizm zarządzania europejskim obszarem edukacji i proponowane na poziomie Unii cele do osiągnięcia do 2030 r.” (15). |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Uzupełnieniem wcześniejszych inicjatyw politycznych był komunikat KE „Plan działania w dziedzinie edukacji cyfrowej (2021–2027). Dostosowanie kształcenia i szkolenia do epoki cyfrowej” (16), a następnie konkluzje Rady, w których podkreślono, że edukacja cyfrowa powinna być „zorientowana na osobę uczącą się i wspierać wszystkie osoby i wszystkich obywateli w rozwijaniu osobowości i umiejętności w sposób pewny, swobodny i odpowiedzialny” (17). |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Pandemia COVID-19 wpędziła gospodarkę europejską w głęboką recesję i spowodowała wzrost stopy bezrobocia ze względu na bezprecedensowe spowolnienie gospodarki i wyzwania, przed którymi stanęły przedsiębiorstwa w czasie kryzysu. Pomimo powszechnej realizacji programów utrzymania zatrudnienia wspieranych przez instrumenty europejskie i krajowe przewiduje się, że bezrobocie w UE wzrośnie z 6,7 % w 2019 r. do 7,7 % w 2020 r. i 8,6 % w 2021 r., a następnie nieco spadnie do 8,0 % w 2022 r. (Eurostat, 5 listopada 2020 r.). Wysoka stopa bezrobocia spowodowana kryzysem związanym z pandemią COVID-19 przyczynia się do rosnącego zapotrzebowania na umiejętności oraz na podnoszenie kwalifikacji i przekwalifikowanie europejskiej siły roboczej w związku z cyfrową i ekologiczną transformacją przemysłu. Skuteczna polityka UE musi wspierać wzrost gospodarczy i odporne społeczeństwo. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Kryzys związany z pandemią COVID-19 spowodował przyspieszenie transformacji cyfrowej w dziedzinie kształcenia, w pracy i w życiu codziennym. W opinii EKES-u w sprawie Nowego europejskiego programu na rzecz umiejętności podkreślono, że „wszyscy Europejczycy powinni mieć prawo dostępu do włączających i wysokiej jakości szkoleń oraz uczenia się przez całe życie w ramach sprawiedliwej transformacji oraz z uwzględnieniem zmian demograficznych. Komitet podkreśla konieczność rozwiązania problemu ubóstwa edukacyjnego, które pogłębiło się w wyniku nierównego dostępu do kształcenia i szkolenia w dobie kryzysu związanego z COVID-19” (18). Wiedza, umiejętności i rozwój kompetencji muszą nie tylko służyć potrzebom rynku pracy i perspektywom całkowitej konkurencyjności opartej na jakości, ale także przygotowywać uczących się do bycia aktywnymi, demokratycznymi obywatelkami i obywatelami oraz przyczyniać się do zmniejszania nierówności społecznych i edukacyjnych. W tym celu, oprócz zapewnienia poprawy umiejętności cyfrowych obywatelek i obywateli UE, umiejętność korzystania z mediów cyfrowych ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia, by obywatelki i obywatele byli w stanie poruszać się w dzisiejszym złożonym świecie. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Kluczowe jest, by środki polityczne na szczeblu UE i krajowym gwarantowały, że kształcenie i szkolenie są prawami człowieka i dobrem publicznym oraz respektują różnorodność kulturową Europy, oraz gwarantowały, że polityka w zakresie kształcenia i szkolenia należy do kompetencji krajowych. W ramach polityki na szczeblu unijnym i krajowym należy podjąć skuteczne kroki w celu wdrożenia Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) oraz Europejskiego filaru praw socjalnych, aby zapewnić wszystkim w każdym państwie europejskim dobrej jakości, skuteczne i włączające kształcenie i szkolenie poprzez zaangażowanie wszystkich państw członkowskich, partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w plan działania na rzecz wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Istotne jest, aby europejski obszar edukacji wzmacniał dalszą współpracę polityczną między państwami UE i nadal stanowił platformę edukacyjną dla ministerstw, partnerów społecznych w dziedzinie edukacji i odpowiednich podmiotów społeczeństwa obywatelskiego. Skuteczne zarządzanie wymaga spójnej polityki kształcenia i szkolenia stosowanej we wszystkich sektorach edukacji, od wczesnej edukacji do uczenia się dorosłych, w tym kształcenia i szkolenia zawodowego dla wszystkich grup wiekowych, oraz połączenia polityki UE z polityką krajową/regionalną w kontekście skutecznego partnerstwa między ministerstwami, partnerami społecznymi i społeczeństwem obywatelskim w ramach trójstronnych grup politycznych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES odsyła do swojej opinii w sprawie trwałego finansowania uczenia się przez całe życie i rozwoju umiejętności w kontekście niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej (19) i podkreśla, że zrównoważone inwestycje publiczne w kształcenie i szkolenie oraz skuteczne inwestycje prywatne w kształcenie i szkolenie zawodowe dla wszystkich grup wiekowych są warunkiem wstępnym powodzenia środków politycznych na rzecz włączenia społecznego i gospodarczego osób uczących się w każdym wieku oraz wsparcia dla przedsiębiorstw. Dlatego tak ważne jest, by plan odbudowy, narzędzie Next Generation EU i inne fundusze UE (np. EFS+ i fundusze na rzecz sprawiedliwej transformacji) były wykorzystywane w sposób skuteczny i konsekwentny do wspierania polityki kształcenia i szkolenia w związku z europejskim semestrem. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Nie udało się osiągnąć kilku wskaźników i standardów określonych w strategicznych ramach ET 2020, dlatego EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że wiele z nich zostało wzmocnionych w ramach inicjatywy europejskiego obszaru edukacji. Wskaźniki te są jednak bardzo ambitne i wymagają finansowego zaangażowania ze strony rządów. Istotne jest również wyjaśnienie terminów stosowanych jako wskaźniki przez poszczególne kraje oraz, jako standard, poprawa edukacji w zakresie zrównoważonego środowiska. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Kryzys związany z pandemią COVID-19 wyraźnie pokazał, że szkoły są niezbędne, aby uczniowie mogli rozwijać swoje kompetencje społeczne. Należy nauczać uczniów doskonalenia tych kompetencji przez całe życie poprzez umiejętność uczenia się i aktywne uczestnictwo w życiu społecznym, poprzez poznawanie różnych kultur, języków, mobilność, pogłębianie wiedzy o sztuce itp. Kompetencje te są szczególnie ważne, ponieważ wiele przykładów z historii pokazuje, że kryzysy gospodarcze i finansowe przyczyniają się do nasilenia tendencji do radykalizmu. Dlatego EKES zwraca uwagę na znaczenie podjęcia działań na rzecz dalszego wdrażania Deklaracji w sprawie promowania – poprzez edukację – postaw obywatelskich oraz wspólnych wartości, którymi są wolność, tolerancja i niedyskryminacja (2015) (20), z zastosowaniem jej do osób uczących się w każdym wieku. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Aby poprawić umiejętności, kompetencje i postawy ekologiczne wszystkich osób w Europie, państwa członkowskie UE muszą połączyć politykę ochrony środowiska z polityką edukacyjną i ustanowić krajowe strategie w zakresie umiejętności i kompetencji ekologicznych. EKES zauważa (21), że na szczeblu UE można by opracować wskaźniki i standardy dotyczące ekologicznych umiejętności i kompetencji w zakresie świadomości zmiany klimatu, odpowiedzialności za środowisko naturalne i zrównoważonego rozwoju, aby pomóc krajom we włączeniu ekologicznych umiejętności i kompetencji obejmujących podejście oparte na edukacji transformatywnej do programów nauczania od najmłodszych lat, w tym w ramach uczenia się dorosłych, jako elementu uczenia się przez całe życie. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w Planie działania w dziedzinie edukacji cyfrowej (2021–2027) skoncentrowano się na równym dostępie do narzędzi cyfrowych i internetu oraz na rozwoju kompetencji i umiejętności cyfrowych, zwłaszcza w przypadku kobiet pracujących w branżach STEM i IT. Skuteczne strategie w zakresie umiejętności i cyfryzacji na poziomie krajowym i na poziomie przedsiębiorstw powinny wspierać pracowników poprzez zapewnianie odpowiednich szkoleń wysokiej jakości. Ważne jest, aby przedsiębiorstwa otrzymywały również wsparcie w celu zapewnienia podnoszenia kwalifikacji i przekwalifikowania swoich pracowników, w szczególności w zakresie cyfryzacji ich stanowisk pracy. Jest to również zgodne z ekologiczną transformacją przemysłu – w zakresie produktów i procesów – która jest zarówno koniecznością, jak i szansą dla europejskiej przedsiębiorczości. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Poszanowanie pełnych kwalifikacji ma fundamentalne znaczenie. W kwestii doprowadzenia do automatycznego wzajemnego uznawania do 2025 r. EKES podkreśla, że wiedza, umiejętności i kompetencje muszą być uznawane z poszanowaniem wymogów edukacyjnych i zawodowych każdego państwa członkowskiego, a także należy poprawić dostęp do aktualnych informacji dla studentów i osób uczących się na temat procedur uznawania. W tym celu należy wzmocnić wdrażanie zalecenia Rady w sprawie walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego (22) oraz lizbońskiej konwencji o uznawaniu kwalifikacji (23), aby wspierać uczenie się przez całe życie dla wszystkich. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę zawartą w Planie działania w dziedzinie edukacji cyfrowej (2021–2027), polegającą na utworzeniu europejskiej platformy wymiany materiałów i kursów cyfrowych. Konieczne jest dostarczenie użytkownikom pełnych informacji na temat tego, czy kursy prowadzą do uzyskania pełnych czy częściowych kwalifikacji lub mikrokwalifikacji, kto waliduje i ocenia jakość kursów online, czy i w jaki sposób są one uznawane oraz w jaki sposób można je dodać do pełnych kwalifikacji. Istotne byłoby umieszczenie tych kursów w portalu Europass oraz zwrócenie szczególnej uwagi na prawa autorskie i własność materiałów online, a także na jakość i adekwatność danych kursów online. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Nauczyciele odgrywają kardynalną rolę w zapewnianiu wysokiej jakości kształcenia i szkolenia, jednak – według OECD – mniej niż jeden na pięciu nauczycieli uważa, że ich zawód jest ceniony w społeczeństwie (24), a zawód nauczyciela jest średnio o 11 % gorzej opłacany niż inne zawody z wyższym wykształceniem (25). Europejski obszar edukacji musi zapewnić skuteczne wsparcie nauczycielom, szkoleniowcom i innym pracownikom oświaty w celu przezwyciężenia negatywnych skutków kryzysu związanego z COVID-19. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | We wszystkich krajach uczestniczących w procesie bolońskim należy wspierać inkluzywność i różnorodność wśród instytucji, studentów i nauczycieli sieci
  uniwersytetów europejskich
  , przy jednoczesnym poszanowaniu i ochronie krajowych i instytucjonalnych kompetencji w zakresie szkolnictwa wyższego. |
| --- | --- |

3.13.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Spotkanie dyrektorów generalnych ds. edukacji szkolnej, dyrektorów generalnych ds. kształcenia i szkolenia zawodowego oraz dyrektorów generalnych ds. szkolnictwa wyższego.

1

(2)  2012/C 398/01.

2

(3)  Lizbońska konwencja o uznawaniu kwalifikacji.

3

(4)  Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 40.

4

(5)  COM(2017) 673 final.

5

(6)  COM(2020) 274 final.

6

(7)  COM(2020) 275 final.

7

(8)  COM(2020) 276 final.

8

(9)  COM(2020) 277 final.

9

(10)  Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 40.

10

(11)  Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 48.

11

(12)  Dz.U. C 56 z 16.2.2021, s. 1.

12

(13)  Dz.U. C 97 z 24.3.2020, s. 27.

13

(14)  COM(2020) 625 final.

14

(15)  Wideokonferencja ministrów edukacji, 30 listopada 2020 r. – główne ustalenia: https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/eycs/2020/11/30/education/#.

15

(16)  COM(2020) 624 final.

16

(17)  2020/C 415/10.

17

(18)  Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 40.

18

(19)  Dz.U. C 232 z 14.7.2020, s. 8.

19

(20)  Deklaracja paryska z 2015 r.

20

(21)  Dz.U. C 56 z 16.2.2021, s. 1.

21

(22)  2012/C 398/01.

22

(23)  Lizbońska konwencja o uznawaniu kwalifikacji.

23

(24)  TALIS – międzynarodowe badanie nauczania i uczenia się – OECD 2018.

24

(25)  OECD Education at a Glance 2020 [OECD – Edukacja w zarysie 2020] OECD iLibrary | Introduction: The indicators and their framework [Wstęp: wskaźniki i ramy wskaźników] (oecd-ilibrary.org).

25

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/33 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/33

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „W jaki sposób wdrożyć harmonizację wprowadzania do obrotu suplementów diety w UE: rozwiązania i najlepsze praktyki”

(opinia rozpoznawcza)

(2021/C 286/07)

| Sprawozdawca: | Weselin MITOW |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Weselin MITOW

| Wniosek o konsultację | Portugalska prezydencja Rady UE, 26.10.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 15.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 245/0/5 |

Wniosek o konsultację

Portugalska prezydencja Rady UE, 26.10.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

15.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

245/0/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski rynek suplementów diety rozwija się. Suplementy diety podlegają przepisom dyrektywy 2002/46/WE (1), które nie są stosowane w UE w jednolity sposób. Harmonijne stosowanie prawa jest jednak niezbędne do prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego UE, ponieważ umożliwia swobodny przepływ produktów bezpiecznych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES opowiada się za dokonaniem przeglądu tych przepisów, a w szczególności za aktualizacją definicji suplementów diety, wprowadzeniem obowiązku powiadamiania i badania dokumentacji administracyjnej, jak również za stworzeniem systemu nadzoru nad bezpieczeństwem żywności, w którym gromadzone będą informacje o działaniach niepożądanych, i który przyczyni się do zwiększenia ochrony zdrowia. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Bezpieczeństwo produktów i składników musi być najwyższym wymogiem, a zatem należy je określać na podstawie danych naukowych. EKES zaleca ustalenie maksymalnych ilości witamin i składników mineralnych, jak również sporządzenie wykazów składników dozwolonych i niedozwolonych, w tym również składników roślinnych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Informacje udzielane konsumentom muszą im umożliwiać bezpieczne spożywanie produktów. EKES zaleca wprowadzenie środków w zakresie komunikacji i edukacji konsumentów, w szczególności w obszarze handlu elektronicznego. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zachęca władze do zwiększenia kontroli, analizy i nadzoru produktów w celu ochrony konsumentów i przedsiębiorców poprzez wycofywanie produktów niezgodnych z wymogami. Kontrole powinny również zapobiegać nieuczciwej konkurencji między przedsiębiorcami (stosowanie niedozwolonych oświadczeń, produkty niezgodne z wymogami, w szczególności pochodzące z państw trzecich). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W związku z tym EKES zachęca wszystkie zainteresowane strony do ujednolicenia przepisów dotyczących suplementów diety oraz do ich wdrażania ich w sposób, który zapewni bardziej uczciwą gospodarkę i większe bezpieczeństwo zdrowotne produktów. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Niniejsza opinia została opracowana na wniosek portugalskiej prezydencji Rady w celu znalezienia rozwiązań i najlepszych praktyk umożliwiających harmonizację dopuszczania do obrotu suplementów diety w ramach UE. Opinia EKES-u może stanowić wkład w prace prezydencji w tym zakresie, w szczególności w ramach konferencji, która ma zostać zorganizowana w pierwszej połowie roku, jak również w działania grup roboczych w Radzie. EKES z zadowoleniem przyjął ten wniosek, który dotyczy mało zbadanego obszaru rynku spożywczego. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Zdaniem EKES-u zagadnienie to należy postrzegać w świetle podejścia „Jedno zdrowie” Światowej Organizacji Zdrowia oraz europejskiej strategii „Od pola do stołu”, w których opowiada się za zdrową i zrównoważoną żywnością i za lepszym informowaniem konsumenta, jednocześnie zapewniając sprawiedliwy handel między podmiotami (2). EKES uważa, że zdrowe i zrównoważone odżywianie stanowi podstawowy filar wszechstronnej polityki żywnościowej z uwagi na pilną potrzebę ukierunkowania naszego odżywiania, tak by poprawić stan ekosystemów i stan zdrowia ogółu społeczeństwa, a nie im szkodzić (3). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES zawsze wspierał politykę UE na rzecz ochrony zdrowia w całym łańcuchu żywnościowym w celu promowania bezpieczeństwa i higieny oraz jasnych, przejrzystych i bezpiecznych informacji o produktach (4). Komitet uważa również, że bezpieczeństwo żywności musi nadal opierać się na solidnym systemie i na Europejskim Urzędzie ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), zawierającym przejrzyste procedury oceny bezpieczeństwa nowych produktów wprowadzanych do łańcucha żywnościowego, pełną identyfikowalność oraz odpowiednie informowanie o ryzyku (5). |
| --- | --- |

2.3.

3.   W kierunku harmonizacji w dziedzinie suplementów diety

3.1.   Ramy prawne wymagające ulepszenia

| 3.1.1. | Suplementy diety są szczegółowo uregulowane dyrektywą 2002/46/WE, która praktycznie nie uległa zmianie od momentu jej powstania. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Definicja suplementów diety nie została zaktualizowana pomimo innowacji w tym sektorze oraz nowych sposobów konsumpcji. Nie jest ona wystarczająco precyzyjna i tym samym podlega różnym interpretacjom. Jako przykład wystarczy przytoczyć pojęcie „niewielkich odmierzanych ilości jednostkowych”, które różni się w zależności od kraju (brak określonej ilości). Interpretacje te mogą prowadzić do rozbieżności między państwami członkowskimi odnośnie do statusu suplementów diety oraz wyników kontroli. Definicja powinna zostać rozszerzona i doprecyzowana. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | EKES proponuje aktualizację przepisów w celu większego ujednolicenia rynku suplementów diety i uwzględnienia zmieniającej się sytuacji. |
| --- | --- |

3.1.3.

3.2.   Bardziej skuteczne powiadamianie

| 3.2.1. | Dyrektywa stwarza możliwość powiadamiania. Oświadczenie stanowi administracyjną rejestrację produktów przed ich wprowadzeniem do obrotu. Nie pełni roli pozwolenia na wprowadzenie do obrotu ani też nie stanowi potwierdzenia zgodności lub bezpieczeństwa. Każde państwo członkowskie (24/27) ma prawo decydowania o treści powiadomienia, jak również o procedurze przetwarzania danych (począwszy od samego złożenia aż do pogłębionych badań). |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Informacje zawarte w powiadomieniu umożliwiają właściwym organom lepsze rozpoznanie rynku, a przetwarzanie danych pozwala wykluczyć dystrybucję produktów niezgodnych z wymogami (na szczeblu ustawodawstwa krajowego i europejskiego) oraz ułatwia kontrole. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | EKES opowiada się za lepszą harmonizacją systemów krajowych i zaleca uwzględnienie w prawodawstwie minimalnych obowiązkowych informacji (skład jakościowy i ilościowy, oznakowanie itp.), które należy przekazywać, w miarę możliwości w formie cyfrowej, w celu ograniczenia obciążenia biurokratycznego przedsiębiorców przy jednoczesnym zapewnieniu możliwie jak najwyższych standardów. EKES proponuje, w miarę możliwości, utworzenie wielojęzycznego europejskiego portalu, którego zawartość leżałaby w gestii państw członkowskich. Biorąc pod uwagę, że skład jest w małym stopniu ujednolicony (patrz niżej), w tej kwestii można podejmować działania jedynie na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | EKES uważa, że w celu ochrony konsumenta powiadamianie powinno stać się obowiązkowe. Tego rodzaju praktyka umożliwia wprowadzanie do obrotu produktów bezpiecznych oraz ułatwia kontrolę i nadzór rynku. Konsumenci powinni mieć dostęp do wykazu produktów objętych powiadomieniami oraz do wynikających z niego wniosków. Konsumenci powinni bez wahania uzyskiwać informacje i w przypadku wykrycia naruszenia składać skargi do organów kontrolnych. |
| --- | --- |

3.2.4.

3.3.   Ustalanie maksymalnych wartości dla składników odżywczych priorytetem legislacyjnym

| 3.3.1. | Witaminy i składniki mineralne stanowią najbardziej znane składniki suplementów diety. Składniki odżywcze i ich formy chemiczne zostały początkowo uregulowane i wymienione w rozporządzeniu (WE) nr 1170/2009 (6), po przeprowadzonych przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ocenach bezpieczeństwa. Obecnie maksymalne dawki są ustalane na szczeblu krajowym na podstawie dawki użytecznej lub też na podstawie toksyczności (7). Niektóre kraje nie określiły dopuszczalnych wartości ustawowych. EFSA podała w swoich opiniach progowe wartości toksyczności. Wartości te dotyczą ekspozycji dla całej żywności (8) i nie można ich ekstrapolować na same tylko suplementy diety. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | EKES zaleca, aby Komisja w najbliższym czasie zleciła EFSA ustalenie maksymalnych dopuszczalnych wartości dla składników odżywczych oraz kryteriów czystości dla suplementów diety. Z uwagi na duży obszar Europy oraz różne zwyczaje żywieniowe (spożycie warzyw, ryb lub mięsa, skład wody pitnej itp.), może się okazać, że ustalenie jednej maksymalnej wartości będzie niemożliwe i że dopuszczalne wartości będą musiały być ustalane dla poszczególnych regionów lub grup krajów. Byłoby również wskazane ustalenie dopuszczalnych wartości dla wrażliwych grup ludności takich jak dzieci czy kobiety w ciąży. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Tego rodzaju harmonizacja na szczeblu europejskim byłaby korzystna dla wszystkich zainteresowanych stron: zwiększyłoby się bezpieczeństwo dla konsumenta i zmniejszyło ryzyko przedawkowania, a swobodny przepływ produktów przyniósłby korzyści zarówno dla przedsiębiorców, którzy mogliby pozyskać więcej rynków dla swoich produktów, jak i dla konsumentów, którzy mieliby większą możliwość wyboru. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Chociaż składniki odżywcze stanowią priorytet, pozostałe składniki stosowane w produktach również powinny zostać objęte harmonizacją, co sprzyjałoby ich swobodnemu obrotowi oraz pozwoliłoby wykazać ich bezpieczeństwo w oparciu o naukową ocenę. Niektóre kraje, takie jak Belgia, Francja i Włochy, a także niedawno Niemcy, Szwajcaria i Austria, podjęły próbę ujednolicenia swoich przepisów w kwestii produktów pochodzenia roślinnego przy pomocy wspólnych wykazów. Składniki otrzymywane w drodze procesów biotechnologicznych takie jak mikroorganizmy (probiotyki, drożdże) również wymagają szczególnej uwagi. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | EKES zaleca Komisji, aby zajęła się sporządzeniem pozytywnych i negatywnych wykazów dotyczących innych substancji, zarówno pod względem ich tożsamości i jakości, jak i warunków stosowania, tak, jak to uczyniła w rozporządzeniu (WE) 2015/2283 (9) w sprawie nowej żywności. |
| --- | --- |

3.3.5.

3.4.   Oświadczenia jako narzędzie na rzecz konsumentów

| 3.4.1. | Informacja dla konsumentów jest na ogół przekazywana w drodze etykietowania produktów i obejmuje wykaz składników, alergenów itp. oraz podlega rozporządzeniu (WE) nr 1169/2011 (10) (11). Problemy z etykietowaniem stanowiły jednak 58 % naruszeń ujawnionych w wyniku kontroli przeprowadzonych w 2018 roku (12). EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki podjęte przez Unię w ramach prac Rady dotyczących etykietowania środków spożywczych, lecz stwierdza, że niektóre problemy nadal się utrzymują. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Właściwości produktu są opisane w oświadczeniach znajdujących się na etykiecie, ale także w reklamach umieszczanych w czasopismach, telewizji lub internecie. Reklama może zachęcać do zakupu określonych produktów. W rozporządzeniu (WE) nr 1924/2006 (13) ustanowiono pozytywne wykazy oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. Oświadczenia dotyczące witamin i składników mineralnych zostały już ocenione przez EFSA i ogłoszone, natomiast oświadczenia dotyczące składników roślinnych i innych substancji nie zostały jeszcze zbadane. Oświadczenia te podlegają przepisom krajowym, o ile takie przepisy istnieją, i w obrocie pojawiają się wszelkiego rodzaju niesprawdzone zapewnienia, powodując wypaczenia rynku. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | W związku z tym EKES wzywa Komisję do znalezienia najlepszego rozwiązania roboczego, które umożliwi EFSA kontynuowanie oceny oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących substancji oczekujących, a przede wszystkim oświadczeń dotyczących składników roślinnych i ustalanie dla nich warunków bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

3.4.3.

3.5.   Produkty graniczne, czyli produkty obarczone potencjalnym ryzykiem

| 3.5.1. | Zdarza się również, że prezentacja oraz reklama dotyczące suplementów diety wprowadzają w błąd w kwestii statusu tych produktów. Niektóre podmioty bez wahania piszą, że ich produkty posiadają właściwości lecznicze lub profilaktyczne, nadają im status substytutów produktów leczniczych i nazywają je „nutraceutykami” (termin wywodzący się z połączenia części „nutra-”, czyli „dotyczący środków spożywczych” oraz „farmaceutyk”). W ramach specjalnej kampanii kontrolnej wykazano wykorzystywanie tych wprowadzających w błąd oświadczeń w zapobieganiu lub kontroli pandemii COVID-19 (14). Fałszywe obietnice mogą mieć wpływ na konsumentów. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Produkty, których status jest niejasny (15), są określane mianem „produktów granicznych”. Ta szara strefa wynika z miejsca sprzedaży produktów, ich formy oraz faktu, że niektóre składniki mogą być stosowane zarówno w żywności, jak i w lekach, ale w różnych dawkach. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | EKES radzi Komisji, aby utworzyła grupę roboczą ds. „produktów granicznych”, na przykład w ramach grupy ekspertów Stałego Komitetu ds. Roślin, Zwierząt, Żywności i Pasz (PAFF). na wzór już istniejących dla produktów leczniczych, wyrobów medycznych, produktów kosmetycznych czy też produktów biobójczych, która to grupa publikuje dokumenty pomagające władzom i przedsiębiorcom w wyjaśnianiu statusu produktów. Utworzenie europejskiej grupy roboczej nie stoi na przeszkodzie powoływaniu komisji mieszanych na szczeblu krajowym, które ustalałyby status produktów. |
| --- | --- |

3.5.3.

| 3.5.4. | EKES apeluje do władz o przeprowadzanie specjalnych kontroli takich produktów w celu wycofywania ich z rynku. Obecność tych produktów stanowi przykład nieuczciwej konkurencji wobec firm farmaceutycznych, które muszą uzyskiwać pozwolenia na wprowadzenie do obrotu swoich produktów leczniczych. Ogłaszanie wyników kontroli pozwoliłoby konsumentom na zapoznanie się z zagrożeniami związanymi z tymi produktami. |
| --- | --- |

3.5.4.

3.6.   Rozwój handlu elektronicznego jako źródło nowych możliwości wyboru, lecz także nierówności

| 3.6.1. | Zdalna sprzedaż produktów spożywczych wzrosła w wyniku pandemii COVID-19. Suplementy diety mają z reguły długi termin przydatności do spożycia i są łatwe do transportowania. |
| --- | --- |

3.6.1.

| 3.6.2. | Niestety niektóre z nich, a w szczególności produkty pochodzące spoza Europy, są niezgodne z wymogami, zwłaszcza pod względem składu i oświadczeń i stanowią nieuczciwą konkurencję w stosunku do europejskich przedsiębiorców, którzy przestrzegają przepisów. Ponadto państwa członkowskie wykryły w niektórych produktach obecność zakazanych i niebezpiecznych substancji (amfetaminy w suplementach sportowych, produktach leczniczych itp.), które zagrażają konsumentom. |
| --- | --- |

3.6.2.

| 3.6.3. | EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do zwiększenia nadzoru i kontroli nad platformami i portalami handlu elektronicznego, jak również do pobierania próbek i przeprowadzania analiz oraz zgłaszania niezgodnych produktów za pośrednictwem systemu wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF – Rapid Alert System for Food and Feed). |
| --- | --- |

3.6.3.

| 3.6.4. | EKES uważa także, że należy wzmocnić komunikację i edukację konsumentów, aby zapewnić bardziej bezpieczne zakupy w internecie. Podczas gdy sprzedawanie żywności musi być bezpieczne, konsumenci powinni mieć świadomość, że niektóre produkty oferowane w internecie mogą stanowić zagrożenie dla ich zdrowia. |
| --- | --- |

3.6.4.

3.7.   Monitorowanie bezpieczeństwa żywności jako narzędzie ostrzegania

| 3.7.1. | Niektóre składniki mogą wywoływać działania niepożądane, nawet jeżeli produkty są zgodne z obowiązującymi przepisami. Nie ocenia się bezpieczeństwa każdego z produktów czy ich składników ani ich możliwych interakcji z innymi produktami takimi jak leki. |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | Bardzo mało państw członkowskich posiada zorganizowany system zbierania danych na temat działań niepożądanych i monitoruje je na bieżąco (system monitorowania bezpieczeństwa żywności). Państwa, w których funkcjonuje tego rodzaju system, to Włochy, Francja, Dania, Portugalia, Republika Czeska, Słowenia i Chorwacja. |
| --- | --- |

3.7.2.

| 3.7.3. | EKES zachęca do wprowadzenia systemu monitorowania bezpieczeństwa żywności na szczeblu krajowym w celu zwiększenia bezpieczeństwa produktów oraz zapewnienia odpowiedniego poziomu ochrony zdrowia publicznego poprzez wczesne wykrywanie sygnałów pomagających zapobiegać problemom zdrowotnym. System ten powinien umożliwiać zbieranie danych na temat działań niepożądanych, niezależnie od ich nasilenia, w celu pogłębienia oceny bezpieczeństwa produktów, podjęcia środków nadzwyczajnych lub, w razie konieczności, dostosowania przepisów oraz umożliwienia przedsiębiorcom opracowania bardziej bezpiecznych produktów, dzięki wprowadzeniu stosownych informacji do sytemu kontroli jakości. Na poziomie produkcji suplementy diety podlegają tym samym zasadom bezpieczeństwa jak w przypadku innych produktów w przemyśle rolno-spożywczym (system HACCP (16) itp.) i nie odnotowano żadnego szczególnego ryzyka dla pracowników w tym sektorze. |
| --- | --- |

3.7.3.

| 3.7.4. | EKES proponuje ponadto utworzenie grupy roboczej na szczeblu europejskim dla państw członkowskich pod nadzorem EFSA, która umożliwiłaby wymianę informacji między krajami, dzielenie się dobrymi praktykami w zakresie jednolitej oceny, wymianę wiedzy naukowej i w razie potrzeby włączenie jej do przepisów europejskich. |
| --- | --- |

3.7.4.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 183 z 12.7.2002, s. 51.

1

(2)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 268.

2

(3)  Dz.U. C 190 z 5.6.2019, s. 9.

3

(4)  Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 158.

4

(5)  Dz.U. C 268 z 14.8.2015, s. 1.

5

(6)  Dz.U. L 314 z 1.12.2009, s. 36.

6

(7)  Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sprawa C-672/15.

7

(8)  Zgodnie z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 1925/2006 w sprawie dodawania do żywności witamin i składników mineralnych Komisja powinna była określić najpóźniej w terminie do 19 stycznia 2009 r. maksymalne ilości składników odżywczych dla żywności (z wyjątkiem suplementów diety).

8

(9)  Dz.U. L 327 z 11.12.2015, s. 1.

9

(10)  Dz.U. L 304 z 22.11.2011, s. 18.

10

(11)  Rada analizuje obecnie plan działania w sprawie przeglądu przepisów dotyczących informowania konsumentów o pochodzeniu składników i terminach przydatności do spożycia, który jednak w ograniczonym stopniu odnosi się do suplementów diety.

11

(12)  Unijna sieć na rzecz przeciwdziałania fałszowaniu żywności (EU Food Fraud Network) i system pomocy i współpracy administracyjnej – Raport roczny 2018.

12

(13)  Dz.U. L 404 z 30.12.2006, s. 9.

13

(14)  Wyniki kontroli są dostępne tutaj.

14

(15)  Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej status produktów należy do właściwości władz krajowych, a suplementy diety mogą różnić się statusem w zależności od kraju: połączone sprawy C-211/03, C-299/03, C-316/03, C-317/03 i C-318/03.

15

(16)  Procedury HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points) obejmują analizę ryzyka i kontrolę punktów krytycznych.

16

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

560. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (JDE) – INTERACTIO, 27.4.2021–28.4.2021

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/38 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/38

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie europejskiego zarządzania danymi (akt w sprawie zarządzania danymi)”

[COM(2020) 767 final]

(2021/C 286/08)

| Sprawozdawca: | Giuseppe GUERINI |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Marinel Dănuț MUREŞAN |

Sprawozdawca:

Giuseppe GUERINI

Współsprawozdawca:

Marinel Dănuț MUREŞAN

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 11.12.2020
  Parlament Europejski, 14.12.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 234/3/13 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 11.12.2020

Parlament Europejski, 14.12.2020

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

31.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

234/3/13

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie zarządzania danymi, który uzupełnia dyrektywę (UE) 2019/1024 (1) („dyrektywę w sprawie otwartych danych”), koncentrując się na danych będących w posiadaniu podmiotów sektora publicznego i objętych prawami innych osób. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa, że jest to przydatne i konieczne, ponieważ przetwarzanie, przechowywanie i udostępnianie danych cyfrowych staje się coraz ważniejsze nie tylko pod względem gospodarczym, ale także społecznym i obywatelskim i dotyczy osób fizycznych, administracji i przedsiębiorstw w złożonym i wieloaspektowym otoczeniu regulacyjnym. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES sądzi, że niezbędne jest przyjęcie zharmonizowanych ram prawnych, które będą mogły wzbudzić zaufanie obywatelek i obywateli, konsumentek i konsumentów oraz MŚP, zwłaszcza mikroprzedsiębiorstw, odnośnie do odpowiedniej ochrony ich danych, aby stworzyć możliwości rozwoju dla podmiotów gospodarczych, a także dla instytucji badawczo-rozwojowych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES popiera cel Komisji, którym jest zastosowanie rozporządzenia omawianego w niniejszej opinii do administracji, organów publicznych i podmiotów prawa publicznego zgodnie z podejściem obejmującym wszystkie podmioty należące do sfery publicznej, niezależnie od ich formy organizacyjnej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że gdy zarządzanie danymi i ich przetwarzanie za pomocą urządzeń sztucznej inteligencji dotyczą dziedziny pracy, istotne jest zapewnienie odpowiednich form uprzednich konsultacji i negocjacji z partnerami społecznymi na temat takich kwestii. Jeśli narzędzia takie mają wpływ na prawa obywateli, w działania należy włączyć także zorganizowane społeczeństwo obywatelskie. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES popiera propozycję wskazania organów krajowych odpowiedzialnych za zagwarantowanie odpowiedniej kontroli nad nowymi przepisami. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zgadza się co do przydatności utworzenia punktów kontaktowych w każdym państwie członkowskim i zaleca, by były one dostępne dla wszystkich zainteresowanych, tak aby zagwarantować sprawność działania i krzewić dobrą współpracę z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES docenia propozycję wprowadzenia przepisów odnośnie do organizacji zajmujących się zarządzaniem danymi z pobudek altruistycznych i zgadza się z zasadą, że takie organizacje muszą mieć charakter prawny podmiotów nienastawionych na zysk i realizować cele leżące w interesie ogólnym w sposób autonomiczny i niezależny od innych organizacji realizujących cele zarobkowe w zakresie zarządzania danymi. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że szczególnie interesująca jest przewidziana w rozporządzeniu możliwość uznania przydatności modelu współpracy w zarządzaniu danymi i ich wymianie jako instrumentu korzystnego dla obywatelek i obywateli, mikroprzedsiębiorstw, małych i średnich przedsiębiorstw, samozatrudnionych i przedstawicieli wolnego zawodu. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Model oparty na współpracy mógłby być również bardzo przydatnym narzędziem neutralnego i wspólnego zarządzania danymi. W związku z tym EKES zachęca Komisję i państwa członkowskie do wspierania obywatelek i obywateli oraz MŚP i ich stowarzyszeń w podejmowaniu inicjatyw na rzecz rozwoju organizacji będących własnością użytkowników mających na celu zarządzanie danymi i ich wymianę. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES jest zdania, że ochrona danych osobowych wraz z ochroną tożsamości cyfrowej oraz prywatności jest fundamentalnym aspektem zarządzania danymi, bezpośrednio powiązanym z kwestią poszanowania godności ludzkiej oraz praw podstawowych. Z tego względu uważa, że konieczne jest uznanie praw własności danych osobowych, aby umożliwić obywatelkom i obywatelom europejskim kontrolę nad wykorzystaniem własnych danych. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1. | Wniosek Komisji, który jest przedmiotem niniejszej opinii, ma na celu:






  i. | udostępnianie danych sektora publicznego do ponownego wykorzystania w sytuacjach, gdy są one objęte prawami innych osób; |
| --- | --- | --- |

2.1.

i.

udostępnianie danych sektora publicznego do ponownego wykorzystania w sytuacjach, gdy są one objęte prawami innych osób;

| ii. | umożliwienie udostępniania danych między przedsiębiorstwami; |
| --- | --- |

ii.

umożliwienie udostępniania danych między przedsiębiorstwami;

| iii. | umożliwianie wykorzystywania danych osobowych zgodnie z RODO; |
| --- | --- |

iii.

umożliwianie wykorzystywania danych osobowych zgodnie z RODO;

| iv. | umożliwianie wykorzystywania danych z pobudek altruistycznych. |
| --- | --- |

iv.

umożliwianie wykorzystywania danych z pobudek altruistycznych.

| 2.2. | Wniosek uzupełnia dyrektywę (UE) 2019/1024 w sprawie otwartych danych i ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego („dyrektywę w sprawie otwartych danych”), koncentrując się na danych będących w posiadaniu podmiotów sektora publicznego, objętych prawami innych osób. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Wniosek opiera się na art. 114 TFUE i ma na celu zbliżenie przepisów i praktyk administracyjnych państw członkowskich w celu zagwarantowania przepływu danych w Unii Europejskiej w zharmonizowanym otoczeniu regulacyjnym, które gwarantuje właściwą konsolidację rynku wewnętrznego w odniesieniu do przepływu danych będących w posiadaniu organów sektora publicznego. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W rozdziale I rozporządzenia określono zakres jego stosowania, uściślając, że ustanawia ono:






  i. | warunki ponownego wykorzystywania w UE niektórych kategorii danych będących w posiadaniu organów sektora publicznego; |
| --- | --- | --- |

2.4.

i.

warunki ponownego wykorzystywania w UE niektórych kategorii danych będących w posiadaniu organów sektora publicznego;

| ii. | ramy dotyczące zgłaszania i nadzoru w odniesieniu do świadczenia usług udostępniania danych; |
| --- | --- |

ii.

ramy dotyczące zgłaszania i nadzoru w odniesieniu do świadczenia usług udostępniania danych;

| iii. | ramy dotyczące dobrowolnej rejestracji podmiotów, które gromadzą i przetwarzają dane udostępniane z pobudek altruistycznych. |
| --- | --- |

iii.

ramy dotyczące dobrowolnej rejestracji podmiotów, które gromadzą i przetwarzają dane udostępniane z pobudek altruistycznych.

| 2.5. | W rozdziale II ustanowiono mechanizm ponownego wykorzystywania niektórych kategorii danych sektora publicznego, które zależne jest od poszanowania praw innych osób. Ochrona praw innych osób może mieć znaczenie w szczególności dla ochrony danych osobowych, lecz również dla ochrony praw własności intelektualnej i tajemnicy handlowej. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Państwa członkowskie będą zobowiązane ustanowić pojedynczy punkt kontaktowy wspierający naukowców i innowacyjne przedsiębiorstwa w identyfikacji odpowiednich danych oraz wprowadzić struktury wspierające organy sektora publicznego za pomocą odpowiednich środków technicznych i świadomego podejścia do ram regulacyjnych sektora. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Rozdział III ma na celu zwiększenie zaufania w zakresie udostępniania danych osobowych i nieosobowych oraz obniżenie kosztów transakcji związanych z udostępnianiem danych między przedsiębiorstwami i między konsumentami a przedsiębiorstwami poprzez stworzenie systemu zgłaszania dla podmiotów, które zamierzają prowadzić działalność w dziedzinie udostępniania danych, oraz ram regulacyjnych dotyczących ich działalności. Dostawcy będą zobowiązani do zachowania neutralności w odniesieniu do udostępnianych danych i nie będą mieli możliwości ich wykorzystania w innych celach. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Rozdział IV ma na celu ułatwienie altruistycznej wymiany danych udostępnianych dobrowolnie przez osoby fizyczne lub przedsiębiorstwa dla wspólnego dobra. Przewidziano w nim szczególnie, aby organizacje przyjmujące altruistyczne podejście do danych mogły się zarejestrować jako uznana w UE organizacja o altruistycznym podejściu do danych, co miałoby na celu zwiększenie zaufania do ich działalności. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Przewidziano również opracowanie wspólnego europejskiego formularza zgody na potrzeby altruistycznego podejścia do danych, aby obniżyć koszty uzyskiwania zgody i ułatwić przenoszenie danych. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | W rozdziale V określono wymogi dotyczące funkcjonowania organów odpowiedzialnych za nadzorowanie i wdrażanie ram zgłaszania dostawców usług udostępniania danych oraz podmiotów zaangażowanych w altruistyczne podejście do danych. Rozdział ten zawiera również przepisy mające na celu skuteczną ochronę praw jednostki, a w szczególności prawa do wniesienia skargi administracyjnej na decyzje wyznaczonych organów sektorowych i/lub środka zaskarżenia od tych decyzji. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | W rozdziale VI ustanowiono Europejską Radę ds. Innowacji w zakresie Danych, która ułatwi organom państw członkowskich opracowywanie najlepszych praktyk, zwłaszcza w zakresie przetwarzania wniosków o ponowne wykorzystywanie danych i wypracowania spójnej praktyki w odniesieniu do ram dotyczących zgłaszania dostawców usług udostępniania danych, a także altruistycznego wykorzystywania danych. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Rozdział VII umożliwia Komisji przyjmowanie aktów wykonawczych w sprawie europejskiego formularza zgody na potrzeby altruistycznego podejścia do danych, natomiast rozdział VIII zawiera przepisy przejściowe dotyczące funkcjonowania systemu ogólnych zezwoleń dla dostawców usług udostępniania danych oraz przepisy końcowe. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Wniosek Komisji wydaje się odpowiedni i konieczny, ponieważ przetwarzanie, przechowywanie i udostępnianie danych cyfrowych staje się coraz ważniejsze nie tylko pod względem gospodarczym, ale także społecznym i obywatelskim i dotyczy osób fizycznych, administracji i przedsiębiorstw w złożonym i wieloaspektowym otoczeniu regulacyjnym. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zaawansowane wykorzystanie danych cyfrowych może umożliwić bowiem opracowanie nowych produktów i zwiększenie wydajności tradycyjnych procesów produkcyjnych, stymulować badania naukowe, przeciwdziałać globalnemu ociepleniu i poprawiać wykorzystanie zasobów energetycznych i wodnych, coraz lepiej chroniąc zdrowie ludzkie. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Skuteczne i prawidłowe wykorzystanie danych wymaga możliwości udostępniania i wymiany dużej ilości danych, z użyciem mocy obliczeniowej urządzeń sztucznej inteligencji podczas przetwarzania i wykorzystania takich danych dla coraz ambitniejszych celów leżących we wspólnym interesie. Przykładem jest wymiana danych w celu wykrywania w odpowiednim czasie chorób za pomocą obrazowania diagnostycznego. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Złożoność oraz ilość danych, które co chwila są wytwarzane, pozyskiwane i przekazywane, doprowadziły do powstania przedsiębiorstw, organizacji i organów specjalizujących się w zarządzaniu danymi lub pośrednictwie nimi w celu ich wymiany zarówno w oparciu o cele komercyjne, jak i o interes ogólny ukierunkowany na wspólne dobro (w szczególności do celów badań naukowych). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W obecnej sytuacji gospodarczej i technologicznej dane są cennym i przydatnym zasobem, który wiąże się z istotnymi kwestiami etycznymi, gospodarczymi i politycznymi i ma bardzo duży wpływ na konkurencyjność i konkurencję nie tylko między przedsiębiorstwami, ale również między państwami członkowskimi. W związku z tym wskazane jest, aby Komisja interweniowała, opracowując proporcjonalne i jasne ramy prawne dotyczące publicznego zarządzania danymi, tak aby chronić ich wartość nie tylko gospodarczą, lecz również strategiczną w różnych obszarach, w których znaczenie zyskuje zdolność przechowywania i przetwarzania danych cyfrowych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | W odniesieniu do danych wrażliwych, w szczególności dotyczących zdrowia, EKES uważa, że przydatne jest opracowywanie i szerokie rozpowszechnianie dobrych praktyk operacyjnych, takich jak praktyka Microsoft, który postanowił ostrzegać swoich klientów, gdy niektóre organy rządowe zwracały się do niego o ujawnienie danych osobowych klientów. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES uznaje i docenia fakt, że głównym celem wniosku Komisji jest stworzenie warunków umożliwiających obywatelom, konsumentom, samozatrudnionym, przedstawicielom wolnego zawodu i przedsiębiorstwom (ze szczególnym uwzględnieniem małych przedsiębiorstw i mikroprzedsiębiorstw) udostępnianie ich danych ze świadomością, że będą one zarządzane przez regulowane i odpowiednio nadzorowane organizacje. Ma to służyć zwiększeniu zaufania i stworzeniu ram regulacyjnych w pełni zgodnych z wartościami i zasadami Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Jak już stwierdził w swoich wcześniejszych opiniach, EKES przypomina, że odnośnie do zarządzania danymi i narzędzi sztucznej inteligencji potrzebne są europejskie ramy regulacyjne, aby zagwarantować przejrzystość i identyfikowalność algorytmów, kontrolę człowieka nad narzędziami sztucznej inteligencji i poszanowanie praw podstawowych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Należy ponadto przypomnieć, że gdy narzędzia sztucznej inteligencji są wprowadzane w miejscu pracy, Komisja Europejska powinna zapewnić przepisy służące pogłębieniu dialogu społecznego i negocjacji poprzez uprzednie konsultacje z przedstawicielkami i przedstawicielami pracowników i zachęcić do tworzenia krajowych rad/centrów monitorujących ds. rozpowszechniania narzędzi sztucznej inteligencji z udziałem wszystkich zainteresowanych stron: konsumentów, małych i średnich przedsiębiorstw, stowarzyszeń branżowych, przedstawicieli pracowników i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Ważne byłoby również, by rozporządzenie sprzyjało zatwierdzeniu ogólnych warunków korzystania z usług zarządzania danymi, tak aby klauzule w umowach o przekazywanie danych lub dostęp do nich, które naruszają opublikowane przez UE normy ochrony, mogły zostać unieważnione przez sąd. W tym samym celu EKES zaleca harmonizację i wzmocnienie zasady zgody poprzez uproszczenie procedury przyjmowania lub odrzucania plików cookie. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES docenia fakt, że wniosek Komisji jest zgodny z zasadami proporcjonalności i pomocniczości zawartymi w Traktatach, ponieważ rozwija i proponuje przepisy, które nie poświęcają w zbyt dużym stopniu interesu prywatnego w imię udostępniania i prawidłowego wykorzystania danych. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Z tego względu najwłaściwszym instrumentem wydaje się rozporządzenie mające na celu zagwarantowanie jednolitych zasad obowiązujących w tym samym czasie na całym rynku wewnętrznym, ponieważ różne przepisy krajowe byłyby nieskuteczne i wiązałyby się z nadmiernymi kosztami zgodności dla przedsiębiorstw europejskich, zwłaszcza MŚP, co utrudniałoby odpowiedni przepływ danych. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Wybór zastosowanego instrumentu regulacyjnego jest zatem najwłaściwszy z punktu widzenia dalszej budowy europejskiego rynku, na którym dane mogą być prawidłowo rozpowszechniane dzięki zharmonizowanym ramom prawnym, budzącym zaufanie obywateli, konsumentów oraz małych i średnich przedsiębiorstw odnośnie do odpowiedniej ochrony ich danych, a także stwarzającym możliwości rozwoju i wzrostu dla podmiotów gospodarczych i instytucji badawczo-rozwojowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES podziela cel Komisji, którym jest zastosowanie rozporządzenia omawianego w niniejszej opinii do organów administracji, instytucji publicznych i podmiotów prawa publicznego, tak jak ma to już miejsce w przypadku przepisów dotyczących zamówień publicznych, aby zagwarantować, w oparciu o rzeczowe podejście, odpowiednią skuteczność i zakres stosowania przepisów obejmujących wszystkie podmioty należące do sfery publicznej, niezależnie od ich formy organizacyjnej. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Z tego punktu widzenia wyłączenie przedsiębiorstw publicznych ze stosowania nowych przepisów wydaje się również proporcjonalne i zgodne z zastosowanym w nich ogólnym podejściem, ponieważ organizacja tych przedsiębiorstw coraz bardziej opiera się na modelach biznesowych i rynkowych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES popiera przepis zawarty w art. 6, zgodnie z którym „organy sektora publicznego, które zezwalają na ponowne wykorzystywanie kategorii danych, [...] mogą pobierać opłaty za zezwolenie na ponowne wykorzystywanie takich danych” oraz że „opłaty muszą być niedyskryminujące, proporcjonalne i obiektywnie uzasadnione oraz nie mogą ograniczać konkurencji”. W związku z tym należy podkreślić, że przedsiębiorstwa, MŚP, mikroprzedsiębiorstwa, małe organizacje oraz organizacje gospodarki społecznej dostarczają władzom wiele danych. Są to dane, których koszty mogą być wysokie, szczególnie dla MŚP, co trzeba wziąć pod uwagę przy ustalaniu wysokości opłat. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Godne poparcia i pochwały jest również to, że metodyka obliczania opłat musi być publikowana z wyprzedzeniem i opierać się na kosztach zarządzania danymi i ich udostępniania, a nie na innym systemie kalkulacji kosztów, który można by porównać z licencją na korzystanie z danych. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES zwraca uwagę, że wymiana danych musi odbywać się zgodnie z art. 101 TFUE dotyczącym porozumień antykonkurencyjnych. W szczególności istotne będzie przestrzeganie wytycznych Komisji w sprawie horyzontalnych porozumień kooperacyjnych w formie wymiany informacji, aby uniknąć sytuacji, w której podmioty wymieniające informacje zakłócałyby przejrzystość rynku, sprzyjając zmowom między bezpośrednimi konkurentami, ograniczając konkurencję ze szkodą dla dobrobytu konsumentów, małych przedsiębiorstw i mikroprzedsiębiorstw oraz zakłócając prawidłową konkurencyjność rynków. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES zdecydowanie popiera wyznaczenie organów krajowych (art. 12 i 20) odpowiedzialnych za zagwarantowanie odpowiedniej kontroli nad skutecznością nowych przepisów ustanowionych przez Komisję oraz zgadza się co do cech, którymi będą się musiały wykazać zgodnie z art. 23. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Aby uniknąć niewłaściwego wykorzystywania baz danych na szczeblu krajowym lub europejskim, różne zainteresowane organy krajowe powinny, we współpracy między sobą oraz z Komisją Europejską, sprawować kontrolę nad wykorzystywaniem danych. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Co się tyczy organizacji o altruistycznym podejściu do danych i ogólnych warunków uznawania takich podmiotów, godny pochwały jest fakt, że we wniosku dotyczącym rozporządzenia stwierdzono, że organizacje te muszą mieć charakter prawny podmiotów nienastawionych na zysk realizujących cele leżące w interesie ogólnym, a przede wszystkim być niezależne i autonomiczne, zwłaszcza w stosunku do innych organizacji, które realizują cele komercyjne lub zarobkowe w zarządzaniu danymi. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Cechy te, wraz ze stworzeniem specjalnego publicznego rejestru takich podmiotów, odpowiednio uwzględniają potrzebę przejrzystości, ochrony praw i interesów obywatelek i obywateli i przedsiębiorstw, które to aspekty charakteryzują altruistyczną wymianę danych. Prowadzi to do zwiększenia poziomu zaufania wszystkich zainteresowanych podmiotów. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES zdecydowanie zgadza się co do przydatności utworzenia punktu kontaktowego w każdym państwie członkowskim, zgodnie z art. 8 wniosku dotyczącego rozporządzenia. Punkt kontaktowy musi być szeroko dostępny dla wszystkich zainteresowanych, aby zagwarantować sprawne funkcjonowanie i krzewić dobrą współpracę z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Wreszcie, szczególnie godne pochwały jest to, że w rozdziale III rozporządzenia mówi się o możliwości ustanowienia spółdzielni do celów zarządzania danymi i ich wymiany jako sposobu wsparcia obywatelek i obywateli (pracowników, konsumentów, przedsiębiorców), małych przedsiębiorstw i indywidualnych przedsiębiorców, którzy nie byliby w stanie indywidualnie uzyskać dostępu do dużych ilości danych ani ich przetwarzać. W związku z tym zachęca Komisję i państwa członkowskie do wspierania stowarzyszeń MŚP w podejmowaniu wspólnych inicjatyw na rzecz rozwoju takich organizacji będących własnością użytkowników w celu zarządzania danymi i ich wymiany. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Spółdzielnia i, ogólnie, formy oparte na współpracy wydają się szczególnie odpowiednie do zarządzania pośrednictwem, wymianą lub udostępnianiem danych między obywatelami (pracownikami, konsumentami, przedsiębiorcami) i przedsiębiorstwami. W zakresie zarządzania danymi spółdzielnia umożliwia bowiem zbieżność interesów osób, których dane dotyczą, z interesami spółdzielni posiadającej dane, w tym przypadku należącej również do osób, których dane dotyczą. Formy te mogą zatem zapewnić wspólne zarządzanie partycypacyjne między obywatelami, przedsiębiorstwami i przedsiębiorcami, którzy mogą odgrywać dwojaką rolę zarówno podmiotów przekazujących dane, jak i ich użytkowników i beneficjentów. Mechanizm ten mógłby sprzyjać atmosferze zaufania i otwartości, która wydaje się niezbędnym warunkiem dobrego zarządzania danymi na europejskim jednolitym rynku cyfrowym. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | W związku z tym EKES uważa, że konieczna jest skuteczna współpraca z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, partnerami społecznymi i organizacjami branżowymi. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Odnośnie do ochrony danych osobowych EKES przypomina, że prawo europejskie uznaje ochronę prywatności i poszanowanie godności ludzkiej za zasadniczy element podstawowych i nienaruszalnych praw jednostek. Właściwa ochrona tych praw bywa jednak zagrożona z powodu nieodpowiedniego korzystania z danych swobodnie uzyskanych w wyniku wyrażenia zgody, której nie zawsze udziela się w uproszczony sposób. Istnieją również poważniejsze przypadki, w których dane są bezprawnie przywłaszczane w wyniku prawdziwej kradzieży tożsamości. W niektórych państwach członkowskich organy wymiaru sprawiedliwości wielokrotnie potępiały kradzież danych. Uznanie kradzieży jest jednoznaczne z uznaniem prawa do własności danych. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Dlatego też EKES zaleca uznanie europejskich praw do własności danych cyfrowych, aby umożliwić obywatelkom i obywatelom (pracownikom, konsumentom, przedsiębiorcom) kontrolę nad wykorzystywaniem ich danych i zarządzanie nim lub zakazanie ich wykorzystywania. Stwarzałoby to możliwość powództw zbiorowych o jasnej legitymacji prawnej, mających na celu uniemożliwienie dostępu do danych obywateli lub kontrolowanie tego dostępu, a także wsparcie zarządzania nimi w celu stworzenia europejskiego rynku cyfrowego. |
| --- | --- |

4.18.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 172 z 26.6.2019, s. 56.

1

---

ZAŁĄCZNIK

Poniższy fragment opinii sekcji został odrzucony wskutek przyjęcia poprawki przez Zgromadzenie, ale uzyskał poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów:

| | 1.6. | EKES popiera propozycję wskazania organów krajowych odpowiedzialnych za zagwarantowanie odpowiedniej kontroli nad nowymi przepisami i w związku z tym przypomina, że istniejące już w państwach członkowskich organy ds. ochrony danych osobowych mogłyby w oparciu o zdobyte doświadczenia zająć się wdrażaniem przepisów, które określa się we wniosku Komisji, co nie wymagałoby tworzenia nowych organów. |
| --- | --- | --- |

1.6.

EKES popiera propozycję wskazania organów krajowych odpowiedzialnych za zagwarantowanie odpowiedniej kontroli nad nowymi przepisami i w związku z tym przypomina, że istniejące już w państwach członkowskich organy ds. ochrony danych osobowych mogłyby w oparciu o zdobyte doświadczenia zająć się wdrażaniem przepisów, które określa się we wniosku Komisji, co nie wymagałoby tworzenia nowych organów.

| 4.9. | EKES zdecydowanie popiera wyznaczenie organów krajowych (art. 12 i 20) odpowiedzialnych za zagwarantowanie odpowiedniej kontroli nad skutecznością nowych przepisów ustanowionych przez Komisję oraz zgadza się co do cech, którymi będą się musiały wykazać zgodnie z art. 23. W tym względzie, bez uszczerbku dla swobody organizacyjnej państw członkowskich, EKES zwraca uwagę, że już działające organy ds. ochrony danych osobowych dysponują znaczną wiedzą techniczną i regulacyjną w tym zakresie. Dlatego też same mogłyby zająć się wdrażaniem przepisów, które określa się we wniosku Komisji, co nie prowadziłoby do tworzenia nowych organów. |
| --- | --- |

4.9.

EKES zdecydowanie popiera wyznaczenie organów krajowych (art. 12 i 20) odpowiedzialnych za zagwarantowanie odpowiedniej kontroli nad skutecznością nowych przepisów ustanowionych przez Komisję oraz zgadza się co do cech, którymi będą się musiały wykazać zgodnie z art. 23. W tym względzie, bez uszczerbku dla swobody organizacyjnej państw członkowskich, EKES zwraca uwagę, że już działające organy ds. ochrony danych osobowych dysponują znaczną wiedzą techniczną i regulacyjną w tym zakresie. Dlatego też same mogłyby zająć się wdrażaniem przepisów, które określa się we wniosku Komisji, co nie prowadziłoby do tworzenia nowych organów.

Wynik głosowania:

| Za (tj. za skreśleniem punktu): | 124 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 94 |
| Wstrzymało się: | 27 |

Za (tj. za skreśleniem punktu):

124

Przeciw:

94

Wstrzymało się:

27

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/45 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/45

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady – Nowy program na rzecz konsumentów. Poprawa odporności konsumentów na potrzeby trwałej odbudowy”

[COM(2020) 696 final]

(2021/C 286/09)

| Sprawozdawca: | Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Gonçalo Lobo XAVIER |

Sprawozdawca:

Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER

Współsprawozdawca:

Gonçalo Lobo XAVIER

| Wniosek o konsultację | Komisja, 14.1.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 218/2/24 |

Wniosek o konsultację

Komisja, 14.1.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

31.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

218/2/24

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES przyjmuje do wiadomości nowy program na rzecz konsumentów oraz zaproponowane w nim 22 działania i uważa, że trudno o bardziej kompleksowy i szczegółowy dokument. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Uznaje wysiłki poczynione przez Komisję, niemniej sądzi, że program na rzecz konsumentów powinien być wynikiem lub następstwem rzeczywistej strategii w dziedzinie polityki konsumenckiej. Najnowsza strategia Komisji dotycząca polityki konsumenckiej pochodzi z 13 marca 2007 r. i obejmuje lata 2007–2013, a więc jest obecnie już zupełnie nieaktualna. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W związku z tym EKES obawia się, że nowy program na rzecz konsumentów w swej obecnej postaci może być postrzegany jako wykaz oddzielnych inicjatyw i że jego wdrożenie w praktyce będzie trudne. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa ponadto, że środki mające na celu walkę z pandemią COVID-19 powinny być wyjątkowe, a wiele z nich ma priorytetowy i pilny charakter ze względu na bezprecedensową sytuację potrójnego kryzysu – zdrowotnego, gospodarczego i społecznego. Należy się zastanowić, czy sensowne byłoby ich włączenie do programu na rzecz konsumentów, który zresztą zdaniem EKES-u w niewystarczającym stopniu uwzględnia obecną trudną sytuację. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W tym kontekście EKES potwierdza swoje stanowisko, iż należy w jak największym stopniu pogłębić unię zdrowotną, a polityka zdrowotna nie należy do wyłącznych kompetencji państw członkowskich. Art. 168 TFUE należy zmienić w odpowiednim czasie tak, aby zbliżyć go do art. 169 dotyczącego polityki ochrony konsumentów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES nalega, by urzeczywistnienie rynku wewnętrznego – zarówno fizycznego, jak i cyfrowego – miało miejsce na równych zasadach i by zapewniono wysoki poziom ochrony konsumentów, o co zresztą Komitet wielokrotnie apelował. Z tego względu zgadza się co do potrzeby przyjęcia podejścia horyzontalnego, zintegrowanego z innymi politykami Unii, tak aby interesy konsumentów były uwzględniane przy opracowywaniu i wdrażaniu polityk sektorowych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uznaje ekologiczny komponent programu za zasadniczy element i przypomina o swoim poparciu dla Europejskiego Zielonego Ładu. W szczególności opowiada się za większą trwałością towarów, dostępem do zrównoważonych produktów, czystą gospodarką o obiegu zamkniętym bardziej przyjazną dla klimatu oraz efektywnym wykorzystaniem produktów, a także apeluje o przeciwdziałanie celowemu postarzaniu produktów i przestrzeganie prawa do naprawy towarów i produktów. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zdaje sobie jednak sprawę, że prace niezbędne do pomiaru śladu węglowego muszą uwzględniać cykl życia produktów i nie są łatwe do zrealizowania. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Przepisy dotyczące ochrony konsumentów muszą być dostosowane do świata cyfrowego. Nowe wyzwania związane z powstającymi technologiami, takimi jak sztuczna inteligencja (SI), internet rzeczy i robotyka, wymagają wzmocnienia obecnego poziomu ochrony i należy się nimi zająć, zwłaszcza podczas przeglądu dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa produktów. Trzeba także zidentyfikować i zlikwidować luki w istniejącym prawodawstwie. Dlatego też akt o usługach cyfrowych i akt o rynkach cyfrowych będą miały zasadnicze znaczenie dla uzupełnienia tej strategii. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES apeluje, by europejskie wsparcie znalazło również odzwierciedlenie w zaangażowaniu wszystkich organizacji społeczeństwa obywatelskiego (zwłaszcza organizacji konsumenckich), które mają do odegrania rolę w rozwijaniu programu. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie, w szczególności organizacje konsumenckie i przedstawiciele biznesu, wraz z innymi partnerami społecznymi, powinni rozwijać wzajemnie korzystne relacje, aby zapewnić szerszy udział w formułowaniu i wdrażaniu tej polityki. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | W związku z tym należy zwiększyć i wzmocnić w ramach programu kształcenie i szkolenie konsumentów, gdyż przyczyniają się one do umocnienia wysokiego poziomu ochrony. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zdaje sobie sprawę, że MŚP niełatwo jest wnosić wkład w pomyślną realizację programu, zwłaszcza jeśli chodzi o uświadamianie i informowanie konsumentów oraz dostarczanie zrównoważonych towarów i usług o większej wartości gospodarczej. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES zwraca uwagę na konieczność zapewnienia przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP, środków finansowych, by mogły spełnić wymogi zawarte w programie, zwłaszcza w czasie, gdy walka z kryzysem COVID-19 doprowadziła do zmniejszenia inwestycji przedsiębiorstw w sektorze cyfrowym i ekologicznym. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Komunikat Komisji

2.1.   Informacje ogólne

| 2.1.1. | Komunikat Komisji:






  — | wzmacnia ogólne ramy współpracy między instytucjami Unii, państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami, |
| --- | --- | --- |

2.1.1.

—

wzmacnia ogólne ramy współpracy między instytucjami Unii, państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami,

| — | przyjmuje podejście holistyczne obejmujące różne polityki Unii, |
| --- | --- |

—

przyjmuje podejście holistyczne obejmujące różne polityki Unii,

| — | odzwierciedla potrzebę uwzględnienia wymogów w zakresie ochrony konsumentów przy opracowywaniu i wdrażaniu innych polityk, co uzupełnia inne inicjatywy UE, |
| --- | --- |

—

odzwierciedla potrzebę uwzględnienia wymogów w zakresie ochrony konsumentów przy opracowywaniu i wdrażaniu innych polityk, co uzupełnia inne inicjatywy UE,

| — | wymaga ścisłej współpracy między UE a państwami członkowskimi, a także właściwej transpozycji, wdrożenia i egzekwowania ram ochrony konsumentów budowanych w oparciu o prawo UE. |
| --- | --- |

—

wymaga ścisłej współpracy między UE a państwami członkowskimi, a także właściwej transpozycji, wdrożenia i egzekwowania ram ochrony konsumentów budowanych w oparciu o prawo UE.

| 2.1.2. | W komunikacie przedstawiono 22 działania obejmujące pięć kluczowych obszarów priorytetowych:






  — | transformację ekologiczną, |
| --- | --- | --- |

2.1.2.

—

transformację ekologiczną,

| — | transformację cyfrową, |
| --- | --- |

—

transformację cyfrową,

| — | możliwość dochodzenia roszczeń i egzekwowanie praw konsumentów, |
| --- | --- |

—

możliwość dochodzenia roszczeń i egzekwowanie praw konsumentów,

| — | specyficzne potrzeby określonych grup konsumentów, oraz |
| --- | --- |

—

specyficzne potrzeby określonych grup konsumentów, oraz

| — | współpracę międzynarodową. |
| --- | --- |

—

współpracę międzynarodową.

| 2.1.3. | W komunikacie zajęto się problemami, zakładając, że ważne jest, by wszyscy mieli równy i szybki dostęp do niezbędnych i przystępnych testów, środków ochrony indywidualnej, leczenia i przyszłych szczepionek oraz by konsumenci mieli pewność odnośnie do praw podstawowych, etyki lekarskiej, prawa do prywatności i prawa do ochrony danych osobowych zgodnie z ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Dużym wyzwaniem dla społeczeństwa jest zakłócenie sytuacji społecznej i gospodarczej będące następstwem pandemii. Chociaż ważne jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów, istnieją jednak nadal pewne problemy, takie jak:






  — | wdrożenie przepisów dotyczących prawa do zwrotu pełnej kwoty zaliczek zapłaconych organizatorom turystyki, |
| --- | --- | --- |

2.1.4.

—

wdrożenie przepisów dotyczących prawa do zwrotu pełnej kwoty zaliczek zapłaconych organizatorom turystyki,

| — | gwałtowne nasilenie się procederu oszustw na szkodę konsumentów, wprowadzających w błąd technik marketingowych oraz oszustw w kontekście zakupów przez internet, |
| --- | --- |

—

gwałtowne nasilenie się procederu oszustw na szkodę konsumentów, wprowadzających w błąd technik marketingowych oraz oszustw w kontekście zakupów przez internet,

| — | zmiany we wzorcach konsumpcji, takie jak wzrost ilości odpadów z opakowań jednorazowego użytku. |
| --- | --- |

—

zmiany we wzorcach konsumpcji, takie jak wzrost ilości odpadów z opakowań jednorazowego użytku.

2.2.   Kluczowe obszary priorytetowe

| 2.2.1. | Transformacja ekologiczna: wkład w neutralność klimatyczną, ochrona zasobów naturalnych i różnorodności biologicznej oraz ograniczenie zanieczyszczenia wody, powietrza i gleby. Dostęp do zrównoważonych produktów powinien zostać zagwarantowany dla wszystkich osób. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | W programie dotyczącym Europejskiego Zielonego Ładu przedstawiono kompleksową strategię przekształcenia UE w sprawiedliwe i dobrze prosperujące społeczeństwo o neutralnej dla klimatu, zasobooszczędnej i czystej gospodarce o obiegu zamkniętym, w której ograniczono ślad środowiskowy. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Dyrektywa w sprawie sprzedaży towarów powinna zostać poddana przeglądowi pod kątem propagowania naprawy produktów i uczynienia z niej skutecznego prawa. Przewiduje się dodatkowe środki dotyczące konkretnych grup towarów i usług. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Konsumentom należy zapewnić lepszą ochronę przed informacjami, które są nieprawdziwe lub które są przedstawiane w niejasny bądź wprowadzający w błąd sposób w celu wywarcia wrażenia, że dany produkt lub przedsiębiorstwo jest bardziej ekologiczne niż w rzeczywistości – zjawisko to określa się mianem pseudoekologicznego marketingu. |
| --- | --- |

2.2.4.

2.3.   Transformacja cyfrowa

| 2.3.1. | Przyjęcie dyrektywy w sprawie lepszego egzekwowania i unowocześnienia przepisów dotyczących ochrony konsumenta oraz dyrektywy w sprawie treści cyfrowych stanowiło istotny krok, choć ze względu na szybkie tempo postępu technologicznego konieczne są dodatkowe środki. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Trzeba koniecznie unikać stosowania tzw. dark patterns, czyli określonego rodzaju praktyk personalizacji bazujących na profilowaniu, ukrytej reklamie, oszustwie, nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacjach i zmanipulowanych recenzjach konsumentów. Należy także opracować dodatkowe wytyczne dotyczące dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych i dyrektywy w sprawie praw konsumentów, gdyż konsumenci powinni być objęci porównywalnym poziomem ochrony i uczciwości bez względu na to, czy dokonują zakupów w internecie czy za pośrednictwem tradycyjnych kanałów sprzedaży. |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.3.3. | Sztuczna inteligencja przynosi korzyści, ale niektóre zastosowania mogą naruszać prawa konsumentów i szkodzić im. EKES pragnie podkreślić, że zgodnie z art. 22 RODO osoby, których dane dotyczą, mają prawo do interwencji ludzkiej, jeżeli decyzja oparta na zautomatyzowanym przetwarzaniu ma na nie istotny wpływ. |
| --- | --- |

2.3.3.

| 2.3.4. | Nowe rozporządzenie w sprawie współpracy w dziedzinie ochrony konsumentów zwiększa uprawnienia właściwych organów w internecie, a także wzmacnia mechanizmy współpracy oraz system gromadzenia danych w celu przeciwdziałania naruszeniom unijnego prawa ochrony konsumentów dokonywanym na dużą skalę, zagwarantowania stałego poziomu ochrony konsumentów oraz udzielania przedsiębiorstwom wsparcia na zasadzie „punktu kompleksowej obsługi”. |
| --- | --- |

2.3.4.

2.4.   Uwzględnienie szczególnych potrzeb konsumentów

| 2.4.1. | Przyjmuje się, że konsumenci są zazwyczaj słabszą stroną w transakcji, a zatem to ich interesy wymagają ochrony. Niektóre grupy konsumentów mogą jednak być szczególnie podatne na zagrożenia i potrzebować szczególnych środków bezpieczeństwa. Taka podatność na zagrożenia może wynikać z okoliczności społecznych lub konkretnych cech, takich jak wiek, płeć, stan zdrowia, umiejętność cyfrowe, umiejętność rozumowania matematycznego lub sytuacja finansowa. |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | Zwiększona niestabilność finansowa wielu gospodarstw domowych w UE jest obecnie szczególnie niepokojąca. |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | Celem przeglądu byłoby również uniknięcie dyskryminacji w dostępie do usług kredytowych. |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.3.1. | Osoby starsze i osoby z niepełnosprawnościami mają szczególne potrzeby w zakresie konsumpcji. Istotne jest, aby zapewnić łatwy dostęp do jasnych i przyjaznych dla użytkowników informacji zarówno w internecie, jak i poza nim, zgodnie z wymogami dotyczącymi dostępności produktów i usług. |
| --- | --- |

2.4.3.1.

| 2.4.3.2. | Sprawiedliwe i niedyskryminacyjne podejście do transformacji cyfrowej powinno uwzględniać potrzeby starszych konsumentów, osób z niepełnosprawnościami oraz ogólnie osób działających w trybie offline, które mogą być mniej obeznane z narzędziami cyfrowymi. |
| --- | --- |

2.4.3.2.

| 2.4.3.3. | Dzieci i małoletni są szczególne narażeni na wprowadzające w błąd lub agresywne praktyki komercyjne w internecie i trzeba znaleźć rozwiązanie tego problemu. Ponadto należy chronić dzieci przed istniejącymi niebezpiecznymi produktami i zagrożeniami związanymi z produktami, w związku z czym zaktualizowane zostaną wymogi bezpieczeństwa dotyczące norm dla niektórych produktów przeznaczonych dla dzieci. |
| --- | --- |

2.4.3.3.

| 2.4.3.4. | Ryzyko dyskryminacji zostaje niekiedy zwiększone przez algorytmy, które są wykorzystywane przez dostawców niektórych towarów i usług i które mogą zawierać stereotypy wynikające często z istniejących wcześniej oczekiwań kulturowych lub społecznych. |
| --- | --- |

2.4.3.4.

2.5.   Ochrona konsumentów w kontekście globalnym

| 2.5.1. | Istotne jest, aby UE przenosiła na szczebel międzynarodowy swój wysoki poziom ochrony konsumentów jako wartość europejską i model europejski. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.5.2. | Zapewnienie bezpieczeństwa przywozu i ochrona konsumentów z UE przed nieuczciwymi praktykami handlowymi stosowanymi przez operatorów spoza UE wymagają wzmocnionych działań wewnątrz Unii za pomocą silniejszych narzędzi nadzoru rynku oraz dzięki ściślejszej współpracy z organami w krajach partnerskich UE. |
| --- | --- |

2.5.2.

| 2.5.3. | Wielostronna współpraca w zakresie kwestii dotyczących konsumentów jest kluczowa, jeżeli chodzi o propagowanie wysokiego poziomu ochrony i bezpieczeństwa na szczeblu międzynarodowym oraz o ochronę konsumentów na całym świecie. |
| --- | --- |

2.5.3.

2.6.   Zarządzanie

| 2.6.1. | W programie określono działania mające na celu promowanie priorytetów polityki konsumenckiej, które UE i państwa członkowskie mogłyby rozwinąć w ciągu najbliższych pięciu lat. |
| --- | --- |

2.6.1.

| 2.6.2. | Ta nowa wizja współpracy w odniesieniu do unijnych i krajowych priorytetów politycznych oznacza konieczność wdrożenia nowych ram wzmocnionej współpracy, dzięki którym będzie możliwa realizacja konkretnych działań. |
| --- | --- |

2.6.2.

| 2.6.3. | Komisja będzie starała się prowadzić regularne dyskusje z PE, EKES-em i KR-em oraz będzie blisko współpracować z władzami krajowymi, aby zapewnić ścisłą koordynację działań i jak najlepsze wykorzystanie dostępnych środków. |
| --- | --- |

2.6.3.

| 2.6.4. | Pracom tym będzie towarzyszyć ścisła i skuteczna współpraca z zainteresowanymi stronami, w tym z organizacjami konsumenckimi, sektorem przemysłu oraz środowiskiem akademickim. Silne organizacje konsumenckie na szczeblu krajowym i unijnym są kluczowymi partnerami w planowaniu prac w ramach omawianego programu i docieraniu do konsumentów. |
| --- | --- |

2.6.4.

| 2.6.5. | W związku z powyższym Komisja:






  — | zamierza ustanowić nową grupę doradczą ds. polityki konsumenckiej, |
| --- | --- | --- |

2.6.5.

—

zamierza ustanowić nową grupę doradczą ds. polityki konsumenckiej,

| — | dokonać w 2021 r. zmian w tablicy wyników sytuacji konsumentów. |
| --- | --- |

—

dokonać w 2021 r. zmian w tablicy wyników sytuacji konsumentów.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | W odniesieniu do kryzysu zdrowotnego EKES zachęca Komisję i państwa członkowskie do kontynuowania wysiłków na rzecz zaszczepienia ludności oraz zapewnienia, by europejska strategia szczepień była społecznie i ekonomicznie dostępna dla wszystkich obywatelek i obywateli. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ważne jest wzmocnienie pozycji konsumentów i zaangażowanie ich w gospodarkę oraz uczynienie ich kluczowymi podmiotami na rzecz zrównoważonej odbudowy, co pozwoli zwiększyć konkurencyjność unijnej gospodarki i jednolitego rynku. Istotne znaczenie mają nowe modele biznesowe, które mogą zoptymalizować wydajność i trwałość towarów i usług. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Konsumenci powinni być ważnymi podmiotami zielonej transformacji wspierającymi zrównoważoną produkcję i konsumpcję. Wszystkie produkty powinny być bezpieczne, dostępne, tanie i przystępne, w szczególności w odniesieniu do promowania terminu ważności, trwałości, możliwości naprawy i recyklingu produktów. EKES wyraził już poparcie dla uregulowania tzw. celowego postarzania produktów oraz zadbania o trwałość produktów, również oprogramowania. Proponowane środki są na ogół horyzontalne, a nie pomyślane konkretnie dla ochrony konsumentów. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | MŚP powinny być zaangażowane w tę transformację ekologiczną, przy czym nie należy zwiększać zbytnio obciążeń administracyjnych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES aktywnie działa na rzecz transformacji ekologicznej i cyfrowej i opowiada się za tym, by odbywały się one bez wykluczenia społecznego. Trzeba zapobiegać zarówno tworzeniu się systemu dwóch prędkości dla konsumentów podatnych na zagrożenia, jak i sytuacjom dyskryminacyjnym, kiedy ogranicza się dostęp do dóbr i usług i ich wybór, np. odmawiając kobietom w ciąży dostępu do usług kredytowych ze względu na ewentualną utratę dochodów czy wykluczając matki samotnie wychowujące dzieci z niektórych usług finansowych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Należy podjąć środki wsparcia w celu zaradzenia trudnej sytuacji finansowej rodzin, w tym rodzin monoparentalnych i małżonków tej samej płci, zwłaszcza pod względem zadłużenia. EKES wielokrotnie wyrażał w swoich opiniach poparcie dla uregulowania nadmiernego zadłużenia gospodarstw domowych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | W przypadku środków horyzontalnych Komisja powinna działać w dziedzinie ubóstwa energetycznego i nie dopuszczać do sytuacji, które mogłyby prowadzić do wykluczenia społecznego. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES oczekuje, że Komisja jak najszybciej zajmie się przeglądem dyrektyw w sprawie bezpieczeństwa produktów, kredytów konsumenckich, sprzedaży usług finansowych na odległość, praw konsumentów i nieuczciwych praktyk handlowych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES wiąże duże oczekiwania z dyrektywą w sprawie powództw przedstawicielskich w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów i ma nadzieję, że transpozycja dyrektywy będzie spójna z ramami prawnymi państw członkowskich. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES zgadza się z celem, jakim jest wzmocnienie pozycji konsumentów, tak aby mogli oni odgrywać aktywniejszą rolę w transformacji ekologicznej. Nie wystarczy, aby przedsiębiorstwa wprowadzały zmiany i innowacje – to rynek musi być na nie gotowy i musi zmienić się, aby gospodarka mogła funkcjonować w bardziej zamkniętym obiegu: konsumpcja bardziej zrównoważonych produktów (prawdopodobnie droższych), większa trwałość i możliwość naprawy produktów związana z pożądanym ekoprojektem (projektowanie na podstawie kryteriów ekologicznych) oraz większa efektywność wykorzystania zasobów naturalnych. Należy również wziąć pod uwagę rolę transportu w kontekście transformacji ekologicznej. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Trzeba podkreślić, że zaangażowanie na rzecz środowiska jest obowiązkiem wszystkich: przedsiębiorstw, które stosują bardziej zrównoważone środki i praktyki, informują i kształcą konsumentów, a także – by środki te były skuteczne – konsumentów, którzy muszą również przyjąć zrównoważone nawyki i wzorce zachowań. Należy zapewnić europejskim MŚP łagodzenie ewentualnych dodatkowych kosztów, mierzonych w ramach oceny skutków testu MŚP (stanowiącej integralną część programu Small Business Act dla Europy), w ramach tego mechanizmu, który obejmuje również bieżące konsultacje z przedstawicielkami i przedstawicielami MŚP. Konieczne będzie wprowadzenie mechanizmów i środków umożliwiających MŚP aktualizowanie i odnawianie wiedzy. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES uważa, że ważne jest nasilenie walki z nieuczciwymi praktykami handlowymi w internecie, które naruszają prawa konsumentów i wszystkich innych podmiotów zaangażowanych w cykl produktu. Twierdzi, że wszystkie praktyki uznawane za nadużycie w świecie fizycznym (offline) powinny być traktowane w taki sam sposób w świecie cyfrowym (online). Nowe rodzaje nadużyć w świecie cyfrowym, takie jak strategie nadzoru przedsiębiorstw i interfejsy typu „dark patterns”, wymagają jeszcze większej ochrony. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Ważne jest wzmocnienie zasobów informatycznych, ludzkich i innych wspierających walkę z oszustwami cyfrowymi, które – ze względu na ich zasięg i rozpowszechnianie się – utrudniają działania organów, także w przypadkach ataków na zdrowie publiczne (np. poprzez zakup przez internet nielegalnych leków). |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Działania 8, 9 i 10 muszą zapewniać równowagę między bezpieczeństwem a elastycznością niezbędną do tego, by nie blokować innowacji oraz postępu technologicznego i gospodarczego. Ważne jest opracowanie wraz z Chinami planu działania w sprawie bezpieczeństwa produktów oraz zwiększenie wsparcia dla krajów partnerskich UE, w tym w Afryce, na rzecz budowania zdolności w zakresie regulacji i pomocy technicznej. Trzeba chronić autentyczność produktów (oraz dodatkowo prawo znaków towarowych), ponieważ w niektórych państwach trzecich często dochodzi do podrabiania i fałszowania produktów. Ze względu na jakość, funkcjonalność i reputację produkty oryginalne zasługują na dużą uwagę i zainteresowanie ze strony konsumentów. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES wzywa do przyjęcia metody oceny jakościowej i ilościowej. Ważne jest, aby zbadać, czy dyrektywy unijne są wdrażane terminowo, zgodnie z przepisami prawa wtórnego i zasadami lepszego stanowienia prawa. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | EKES odnotowuje powiększającą się lukę między strategiami (np. Europejskim Zielonym Ładem ogólnie i strategią „od pola do stołu” czy nowym programem na rzecz konsumentów w szczególności) a bardziej szczegółowymi inicjatywami regulacyjnymi (lub nieregulacyjnymi), które mają wdrożyć te strategie. Komitet podkreśla, że w trakcie wdrażania indywidualnych inicjatyw następczych programu na rzecz konsumentów trzeba utrzymać stały poziom ambicji odnośnie do realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

3.16.

4.   Kryzys związany z COVID-19

| 4.1. | Obecny kryzys pandemiczny poważnie dotknął cały świat i ma znaczący wpływ na wiele obszarów życia. Doprowadził do zmiany głównych priorytetów państw członkowskich i okazał się niezwykle trudnym doświadczeniem dla konsumentów, którzy zostali nagle bezpodstawnie pozbawieni swoich praw, przy czym nie wzmocniono istniejących mechanizmów ani nie wprowadzono mechanizmów pozwalających sprostać nowej sytuacji z myślą o zagwarantowaniu konsumentom ochrony finansowej. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W związku z tym, aby przewidzieć ewentualne konsekwencje dla konsumentów i wyciągnąć wnioski z kryzysu pandemicznego, należy koniecznie dążyć w przyszłości do wzmocnienia ochrony konsumentów w dziedzinie zdrowia, energii, komunikacji, usług finansowych, lotnictwa i praw pasażerów, zorganizowanych podróży, nadzoru, żywności i usług cyfrowych. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Z drugiej strony kryzys wzmógł stosowanie nieuczciwych praktyk handlowych wobec osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, tym bardziej że przez pewien czas brakowało niektórych produktów i środków ochrony indywidualnej, co doprowadziło do bardzo wysokich i spekulacyjnych cen. Sytuacja ta będzie wymagała – w związku z oczekiwaną eskalacją kryzysu – baczniejszej uwagi oraz zwiększenia środków dla organów nadzoru. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES powinien zachęcać do opracowania opinii z inicjatywy własnej w tej sprawie, aby pomóc Komisji w określeniu i wdrożeniu tych środków. |
| --- | --- |

4.4.

5.   Inne warte omówienia obszary nieuwzględnione lub jedynie pośrednio wspomniane w nowym programie na rzecz konsumentów

5.1.   Zarządzanie zdrowiem publicznym w państwach członkowskich

Podejmowane są pierwsze kroki w kierunku utworzenia Europejskiej Unii Zdrowotnej. Od czasu kryzysu związanego z COVID-19 widać, że UE musi odgrywać znacznie większą rolę w dziedzinie zdrowia publicznego, tak aby chronić zdrowie wszystkich obywatelek i obywateli europejskich za pomocą bardziej odpornych systemów opieki zdrowotnej oraz wzmacniać ramy bezpieczeństwa zdrowotnego.

5.2.   Usługi finansowe

W kontekście przeglądu dyrektywy w sprawie kredytów konsumenckich kluczowe znaczenie będzie miało zwrócenie uwagi na mechanizm moratorium i przyjęcie zintegrowanego podejścia chroniącego interesy konsumentów niezależnie od charakteru kredytu. Na szczeblu europejskim ważna będzie ocena mechanizmu dotyczącego niewypłacalności osób fizycznych, biorąc pod uwagę potrzebę niedopuszczenia do obniżenia obecnego poziomu ochrony konsumentów.

5.3.   Turystyka, rekreacja i prawa pasażerów linii lotniczych

Ważne jest stworzenie, wzmocnienie lub zmiana praw konsumentów oraz ustanowienie funduszy europejskich w celu ochrony interesów konsumentów w tych dziedzinach. Z drugiej strony będzie to najlepsza okazja do przeglądu ochrony konsumentów za pomocą odpowiedniego systemu ochrony finansowej, aby zabezpieczyć pasażerów przed ryzykiem wystąpienia zaburzenia płynności lub w przypadku niewypłacalności linii lotniczej w odniesieniu do zwrotu kosztów biletów i, w razie potrzeby, zapewnienia powrotu do kraju.

5.4.   Mieszkalnictwo

Istnieje potrzeba stworzenia zintegrowanego europejskiego programu mieszkaniowego obejmującego różne obszary, takie jak środowisko, energia, usługi finansowe, prawa umowne i zdrowie, aby zapewnić europejskim konsumentom dostęp do godnych i przystępnych mieszkań w perspektywie długoterminowej. Należy zachęcać do budowy zrównoważonych domów (np. domów pasywnych). Stosowanie zasad obiegu zamkniętego w odniesieniu do renowacji budynków zmniejszy emisje gazów cieplarnianych związane z materiałami w budynkach. Renowacja może stworzyć wiele możliwości i przynieść dalekosiężne korzyści społeczne, środowiskowe i gospodarcze.

5.5.   Energia

Podczas wdrażania polityki w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, konsumpcji własnej i taryf rynkowych należy wzmocnić prawa konsumentów oraz zagwarantować, by nikt nie był dyskryminowany ani nie został odłączony od sieci w obliczu wprowadzania rzeczywistych alternatywnych rozwiązań energetycznych.

| 5.6. | Niezbędne jest lepsze zdefiniowanie i zwiększenie odpowiedzialności platform cyfrowych zarówno pod względem bezpieczeństwa produktów, jak i w kontekście pośrednictwa w zawieraniu umów internetowych. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Ważne jest ustanowienie jasnej struktury odpowiedzialności platform internetowych, w tym odpowiednich środków przeciwdziałania nieuczciwym, niesprawiedliwym i wprowadzającym w błąd praktykom handlowym oraz sprzedaży za pośrednictwem platform internetowych produktów niezgodnych z wymogami oraz niebezpiecznych towarów i usług. W związku z tym ważne jest zacieśnienie współpracy między Komisją a organami krajowymi w celu zwalczania takich nieuczciwych praktyk. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Należy przerwać lub ograniczyć bezpośrednią sprzedaż produktów, które głównie ze względu na swój skład chemiczny są niebezpieczne dla konsumentów. EKES z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie systemu Safety Gate jako unijnego systemu szybkiej informacji na temat niebezpiecznych produktów konsumenckich. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Ważne jest wzmocnienie ochrony w obszarze usług OTT (over-the-top), które nadal nie są objęte większością przepisów krajowych i nie zostały uwzględnione w Europejskim kodeksie łączności elektronicznej. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Rozwijając politykę ochrony konsumentów, UE wzmocni swoją spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną. Bez uszczerbku dla ogólnego kształtu polityki Unia powinna realizować szereg działań i programów bliższych obywatelom, co będzie wymagało wzmocnienia Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich (ECC) i sieci współpracy w dziedzinie ochrony konsumentów przy zaangażowaniu wszystkich organów krajowych. |
| --- | --- |

5.10.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

ZAŁĄCZNIK

Następująca poprawka, która uzyskała poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, została odrzucona przez Zgromadzenie (art. 59 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

Punkt 1.13

Skreślić:

| | 1.13 | EKES zwraca uwagę na konieczność zapewnienia przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP, środków finansowych, by mogły spełnić wymogi zawarte w programie, zwłaszcza w czasie, gdy walka z kryzysem COVID-19 doprowadziła do zmniejszenia inwestycji przedsiębiorstw w sektorze cyfrowym i ekologicznym. |
| --- | --- | --- |

1.13

EKES zwraca uwagę na konieczność zapewnienia przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP, środków finansowych, by mogły spełnić wymogi zawarte w programie, zwłaszcza w czasie, gdy walka z kryzysem COVID-19 doprowadziła do zmniejszenia inwestycji przedsiębiorstw w sektorze cyfrowym i ekologicznym.

Uzasadnienie:

| | Z obecnego sformułowania punktu zdaje się wynikać, że należy zapewnić wsparcie sektora publicznego, aby przedsiębiorstwa spełniały podstawowe wymogi ochrony konsumentów. Jest oczywiste, że takie plany idą zbyt daleko w systemie gospodarczym opartym na osiąganiu zysku i kłócą się z podstawowymi wymogami funkcjonowania tego systemu. Ochrona konsumentów jest koniecznością, a nie luksusem czy opcją, którą miano by zapewnić, płacąc za nią z pieniędzy publicznych. |
| --- | --- |

Z obecnego sformułowania punktu zdaje się wynikać, że należy zapewnić wsparcie sektora publicznego, aby przedsiębiorstwa spełniały podstawowe wymogi ochrony konsumentów. Jest oczywiste, że takie plany idą zbyt daleko w systemie gospodarczym opartym na osiąganiu zysku i kłócą się z podstawowymi wymogami funkcjonowania tego systemu. Ochrona konsumentów jest koniecznością, a nie luksusem czy opcją, którą miano by zapewnić, płacąc za nią z pieniędzy publicznych.

Wynik głosowania:

| Za: | 64 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 139 |
| Wstrzymało się: | 35 |

Za:

64

Przeciw:

139

Wstrzymało się:

35

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/53 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/53

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia farmaceutyczna dla Europy«”

[COM(2020) 761 final]

(2021/C 286/10)

| Sprawozdawca: | Martin SCHAFFENRATH |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Martin SCHAFFENRATH

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 14.1.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 232/1/4 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 14.1.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

31.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

232/1/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje przede wszystkim dążenie Komisji Europejskiej do tego, by za pomocą nowej europejskiej strategii farmaceutycznej oprócz promowania konkurencyjności przemysłu farmaceutycznego zapewnić dostawy bezpiecznych, wysokiej jakości i przystępnych cenowo leków oraz stabilność budżetową systemów opieki zdrowotnej państw członkowskich. Nowe wspólne europejskie podejście odgrywa kluczową rolę zwłaszcza w następujących obszarach:






  — | dostęp do leków i ich dostępność, |
| --- | --- | --- |

1.1.

—

dostęp do leków i ich dostępność,

| — | przystępność cenowa w krajowych systemach opieki zdrowotnej i ich stabilność budżetowa, |
| --- | --- |

—

przystępność cenowa w krajowych systemach opieki zdrowotnej i ich stabilność budżetowa,

| — | wspieranie badań i innowacji w celu podniesienia konkurencyjności europejskiego przemysłu farmaceutycznego, |
| --- | --- |

—

wspieranie badań i innowacji w celu podniesienia konkurencyjności europejskiego przemysłu farmaceutycznego,

| — | wzmocnienie odpornych i przejrzystych łańcuchów dostaw i produkcji, |
| --- | --- |

—

wzmocnienie odpornych i przejrzystych łańcuchów dostaw i produkcji,

| — | skuteczna realizacja celów Zielonego Ładu (1) przez neutralny dla klimatu przemysł farmaceutyczny. |
| --- | --- |

—

skuteczna realizacja celów Zielonego Ładu (1) przez neutralny dla klimatu przemysł farmaceutyczny.

| 1.2. | Obecna pandemia COVID-19 uwydatnia znaczenie skoordynowanego europejskiego podejścia. W związku z tym EKES zwraca uwagę na znaczenie wspólnych strategii w zakresie badań i opracowywania leków oraz ustalania ich cen szczególnie, gdy chodzi o produkty wysokiego ryzyka oraz gdy producenci nie mają gwarancji zwrotu z inwestycji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla, że w ramach wszelkich środków politycznych na szczeblu UE trzeba zapewnić poszanowanie kompetencji państw członkowskich i zasady pomocniczości zgodnie z art. 168 ust. 7 TFUE, aby uwzględnić zorganizowane w różny sposób krajowe systemy opieki zdrowotnej i nie dopuścić do ich destabilizacji finansowej. Jest to szczególnie istotne, jeśli chodzi o kwestie ustalania cen i refundacji kosztów, które leżą w wyłącznej gestii państw członkowskich. Niemniej należy zapewnić stałą wymianę informacji, wiedzy i najlepszych praktyk na szczeblu UE, aby uniknąć jakiejkolwiek fragmentacji i nierówności. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES stwierdza, że w obecnych warunkach ramowych w ostatnich latach europejski sektor farmaceutyczny ewoluował w kierunku, który doprowadził częściowo do nadużywania różnych systemów zachęt, do przejawiającego się pod wieloma względami braku przejrzystości oraz do skupienia się na obszarach działalności o wysokich marżach zysku, a częściowo – do nadmiernych wymagań cenowych. Uważa zatem, że istnieje pilna potrzeba przeglądu i dostosowania obecnych ram regulacyjnych dotyczących leków oraz ściślejszego powiązania ich z warunkami dotyczącymi przystępności cenowej i dostępności. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES podkreśla w szczególności kluczową rolę sprawnie funkcjonującego, sprawiedliwego i skutecznego rynku wewnętrznego, który z jednej strony promuje i nagradza prawdziwe innowacje medyczne o rzeczywistej wartości dodanej dla opieki zdrowotnej, a z drugiej strony zwiększa konkurencję w celu zapewnienia sprawiedliwego i przystępnego cenowo dostępu do leków. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Z myślą o wsparciu innowacyjnych badań i rozwoju jako podstawy globalnej konkurencyjności europejskiego przemysłu farmaceutycznego EKES popiera szczególnie ideę ujednolicenia ram prawnych dotyczących ochrony praw własności intelektualnej i ich spójnego stosowania w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Jeśli chodzi o zwiększenie odporności łańcuchów dostaw i produkcji w celu wzmocnienia strategicznej autonomii Europy oraz uniknięcia niedoborów dostaw, EKES opowiada się za wyważonym podejściem polegającym z jednej strony na większej dywersyfikacji zakładów produkcyjnych, a z drugiej strony – na stopniowej, częściowej, a jednocześnie trwałej repatriacji produkcji do Europy. Na szczeblu UE trzeba wspólnie omówić i przeanalizować ewentualne zachęty finansowe i podatkowe na poziomie państw członkowskich oraz ich skuteczność. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Ponadto EKES z zadowoleniem przyjmuje również planowany przegląd europejskiego systemu zachęt w zakresie badań i rozwoju w sektorze farmaceutycznym w Europie, w szczególności ram prawnych dotyczących produktów leczniczych stosowanych w pediatrii i leków sierocych. Priorytetem przyszłych strategii musi być w szczególności wysokie niezaspokojone zapotrzebowanie na odpowiednie terapie w dziedzinie nowotworów dziecięcych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Zdaniem EKES-u przegląd ram regulacyjnych dotyczących leków oraz wszelkie przyszłe inicjatywy na szczeblu UE muszą opierać się przede wszystkim na zasadzie przejrzystości, aby zapewnić rzeczywistą wartość dodaną dla dobra ogólnego. Dotyczy to nie tylko kosztów ponoszonych przez producentów, lecz również finansowania ze środków publicznych badań i rozwoju, korzystania z zachęt itp. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES przyjmuje z zadowoleniem i popiera inicjatywy państw członkowskich, wspierane przez Komisję Europejską, mające na celu wspólne zamawianie innowacyjnych i drogich leków w celu zapewnienia stabilności budżetowej krajowych systemów opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES uznaje pozytywną rolę leków generycznych i biopodobnych w dostępie do przystępnych cenowo leków, ich znaczenie dla zrównoważonego finansowania systemów opieki zdrowotnej oraz ich wkład w odporny i strategicznie niezależny europejski rynek farmaceutyczny. EKES popiera środki, na przykład w kontekście zamówień publicznych, polegające na stosowaniu kryteriów oferty najkorzystniejszej ekonomicznie (most economically advantageous tender) i przetargów z udziałem wielu zwycięzców, które przy uwzględnieniu aspektów środowiskowych i ochrony socjalnej prowadzą do powstania zrównoważonego rynku leków generycznych i biopodobnych. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES apeluje o ostrożność, jeśli chodzi o przyspieszone wydawanie pozwoleń na dopuszczenie do obrotu na podstawie niedostatecznych dowodów i większe wykorzystanie danych rzeczywistych w przypadkach, gdy nie mamy do czynienia z transgranicznym kryzysem zdrowotnym. Należy bezwzględnie zapobiegać przenoszeniu ryzyka z etapu przed dopuszczeniem do obrotu na etap po nim ze szkodą dla pacjentek i pacjentów. W związku z tym trzeba konsekwentnie publikować dane i wyniki badań w celu zapewnienia skutecznego monitorowania po dopuszczeniu do obrotu. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Zgodnie z opublikowanym dnia 18 listopada 2020 r. sprawozdaniem „Zdrowie w zarysie: Europa” (2) wydatki na służbę zdrowia we wszystkich 27 państwach członkowskich UE w latach 2013–2019 rosły co roku średnio o 3 % i w 2019 r. wynosiły 8,3 % PKB. Chociaż udział ten ewoluował wraz ze wzrostem gospodarczym w państwach członkowskich, można się spodziewać gwałtownego wzrostu w kontekście obecnej pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jak już podkreślono w konkluzjach Rady z 2016 r. (3) i w sprawozdaniu z własnej inicjatywy Parlamentu Europejskiego w sprawie możliwości zwiększenia dostępu do leków (4), rosnące ceny leków wywierają coraz większą presję na krajowe systemy opieki zdrowotnej. W złożonym systemie farmaceutycznym należy zatem przywrócić równowagę między wydawaniem pozwoleń na dopuszczenie do obrotu a środkami promującymi innowacje w UE, aby zapewnić równy dostęp do leków we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W szczególności rosnące ceny nowo dopuszczonych terapii zagrażają stabilności budżetu przeznaczonego na leki, a tym samym dostępowi pacjentek i pacjentów do leków (5). W tym kontekście EKES szczególnie krytycznie odnosi się do intensywnego tworzenia klastrów (np. dotyczących nowotworów) w już dobrze zbadanych dziedzinach, które w dużej mierze pokrywają się z istniejącymi portfolio producentów. Dlatego też w przyszłości należy znaleźć skuteczne sposoby przełamania tworzenia klastrów. Terapie powinny być przystępne cenowo i w związku z tym dostępne dla wszystkich pacjentek i pacjentów na równych zasadach. W tym celu należy ukierunkować badania i rozwój na obszary o rzeczywistych niezaspokojonych potrzebach medycznych, takie jak np. choroby rzadkie czy nowotwory u dzieci. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W mapie drogowej na rzecz europejskiego planu działań dotyczącego własności intelektualnej (6) podkreślono już, że Unia posiada solidne ramy w zakresie ochrony własności intelektualnej. W związku z tym każdej modyfikacji tego systemu powinna towarzyszyć rzetelna ocena skutków w celu wprowadzenia jedynie niezbędnych zmian. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.4.1. | Patenty, dodatkowe świadectwa ochronne (SPC) oraz wyłączność danych powinny stanowić zachętę do prowadzenia badań w nowych dziedzinach. Rozwój strategii farmaceutycznej musi opierać się na wartości dodanej dla społeczeństwa. Główny nacisk należy położyć na dostęp do skutecznych, bezpiecznych i przystępnych cenowo leków z korzyścią dla wszystkich pacjentek i pacjentów oraz na ich dostępność, zgodnie z prawem do opieki zdrowotnej na odpowiednim poziomie zapisanym w Europejskim filarze praw socjalnych (7). Odnosi się to nie tylko do zaopatrzenia w nowe, innowacyjne i opatentowane leki, lecz również do dostępu do leków generycznych i biopodobnych. Dlatego też kluczową rolę odgrywa sprawnie funkcjonujący i sprawiedliwy rynek wewnętrzny. |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | EKES popiera również harmonizację ram prawnych dotyczących SPC w celu zwiększenia spójności procesu wydawania świadectw i wyeliminowania rozdrobnienia ich stosowania w państwach członkowskich. Biorąc pod uwagę skutki społeczne SPC, należy zadbać o to, by organ, który ma zostać w tym celu powołany centralnie, podlegał instytucjom Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | EKES postrzega z dużym zaniepokojeniem ewentualne odnowienie praw wyłącznych i dalsze wzmocnienie praw własności intelektualnej w odniesieniu do rynku farmaceutycznego. Aby pacjentki i pacjenci w dalszym ciągu mogli mieć dostęp do przystępnych cenowo terapii, w żadnym razie nie wolno dopuścić do utrudnienia konkurencji cenowej, którą umożliwia rozwój i wprowadzanie na rynek leków generycznych i biopodobnych. Należy zatem unikać wielokrotnej ochrony produktu w różnych państwach członkowskich albo za pomocą wielu patentów („patent slicing”), zwłaszcza że nie ma dowodów na to, że silna ochrona własności intelektualnej sprzyja innowacjom i produktywności (8). |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.4. | Należy przeprowadzić szczegółową analizę zmiany ram prawnych dotyczących własności intelektualnej, zwłaszcza w kontekście obecnej debaty politycznej na temat repatriacji zakładów produkcyjnych do Europy w celu zapewnienia dostaw. Jak wynika z oceny skutków tzw. dyrektywy w sprawie środków zapobiegających fałszerstwom 2011/62/UE (9), zdecydowana większość substancji czynnych do leków generycznych pochodzi z Indii i Chin, podczas gdy substancje czynne nowych, opatentowanych leków są produkowane głównie w Europie. W związku z tym z myślą o repatriacji, zwłaszcza produkcji leków generycznych, konieczne byłoby wprowadzenie zachęt i mechanizmów innych niż dalsze wzmacnianie praw własności intelektualnej. Alternatywnymi środkami mogłyby być np. umowy licencyjne, umowy zakupu z wyprzedzeniem lub tak zwane zasoby patentowe leków (10). Równocześnie do repatriacji należy znaleźć również sposoby większej dywersyfikacji produkcji zarówno w Europie, jak i poza nią, by tym samym wzmocnić i zabezpieczyć łańcuchy dostaw. |
| --- | --- |

2.4.4.

| 2.5. | Co się tyczy sierocych produktów leczniczych, EKES odnosi się pozytywnie do tego, że liczba dopuszczonych do obrotu leków tego rodzaju stale rosła dzięki zachętom przewidzianym w rozporządzeniu (WE) nr 141/2000 (11). Dzięki temu pacjentki i pacjenci mają znacznie lepszy dostęp do tych leków na równych warunkach, co należy przyjąć z zadowoleniem. Zarazem jednak wysokie wymagania cenowe producentów stanowią coraz większą przeszkodę (12). EKES podkreśla zatem, że statusu sierocych produktów leczniczych nie należy wykorzystywać do celów nieproporcjonalnych wymagań cenowych i zysków, w związku z czym popiera przegląd tych ram prawnych zainicjowany w ocenie skutków opublikowanej w listopadzie 2020 r. (13). Należy rozważyć regularną, automatyczną ponowną ocenę kryteriów oraz dostosowanie czasu trwania wyłączności rynkowej pod pewnymi warunkami, które wymagają jeszcze określenia. EKES popiera również ewentualny przegląd kryteriów, w szczególności częstości występowania (biorąc pod uwagę wszystkie dopuszczone wskazania) w odniesieniu do oznaczania jako sierocy produkt leczniczy. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES popiera szczególnie apel Komisji Europejskiej oraz wielu posłanek i posłów do Parlamentu Europejskiego o zapewnienie większej przejrzystości w całym sektorze farmaceutycznym, zwłaszcza w odniesieniu do kosztów badań i rozwoju. Ze względu na to, że w większości przypadków brakuje podstawowych zasad przejrzystości kosztów opracowywania leków, właściwe organy ds. ustalania cen i refundacji nie mogą weryfikować cen nowych leków na podstawie argumentu dotyczącego wysokich nakładów na badania naukowe, a tym samym racjonalności żądanych cen. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.6.1. | Zdaniem EKES-u dyrektywa w sprawie przejrzystości 89/105/EWG (14) mogłaby być ważnym instrumentem w tym kontekście. Artykuł 6 tej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie, które prowadzą wykaz pozytywny, muszą opublikować pełny wykaz produktów objętych krajowym systemem ubezpieczeń zdrowotnych i ceny ustalone przez właściwe władze oraz przekazać je Komisji. Jednak faktycznie zapłacone ceny są objęte ochroną w poufnych umowach o zakupie, co znacznie utrudnia wymianę informacji między organami krajowymi. Baza danych EURIPID (15) mogłaby służyć jako punkt wyjścia w tym względzie, pod warunkiem że wszystkie państwa członkowskie będą zobowiązane do przekazywania informacji na temat cen. |
| --- | --- |

2.6.1.

| 2.6.2. | EKES uważa również, że zasadnicze znaczenie ma znaczne zwiększenie przejrzystości globalnych łańcuchów dostaw i produkcji produktów farmaceutycznych, aby przeciwdziałać ewentualnym brakom w zaopatrzeniu i zwiększyć odporność systemów opieki zdrowotnej. Oprócz stworzenia skoordynowanego systemu powiadamiania, co przewidziano już w kontekście Europejskiej Unii Zdrowotnej, z obowiązkowym udziałem wszystkich zainteresowanych stron, kluczowe znaczenie ma również ustanowienie strategicznego gromadzenia zapasów leków uznanych przez WHO za niezbędne. |
| --- | --- |

2.6.2.

| 2.6.3. | W związku z obecną pandemią COVID-19 EKES przyłącza się do apelu wielu posłanek i posłów do Parlamentu Europejskiego oraz odpowiednich zainteresowanych stron o większą przejrzystość umów zakupu szczepionek przeciwko COVID-19 zawartych z producentami farmaceutycznymi. Przejrzystość ma kluczowe znaczenie dla zaufania obywatelek i obywateli UE do szczepień przeciwko wirusowi i ich akceptacji. Powinno to nie tylko dotyczyć obecnych umów zakupu szczepionek, lecz służyć również jako nowe ramy przejrzystości dla wszelkich przyszłych wspólnych zamówień. |
| --- | --- |

2.6.3.

| 2.7. | Jeśli chodzi o środki dotyczące wspólnych zamówień na nowo dopuszczone do obrotu kosztowne leki, należy je wyraźnie wzmocnić i wspierać na szczeblu europejskim. Oprócz zapewnienia większego bezpieczeństwa dostaw w Europie można w ten sposób również wzmocnić pozycję negocjacyjną wobec producentów farmaceutycznych i doprowadzić do znacznego obniżenia kosztów dzięki większemu wolumenowi zakupów. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Co się tyczy wsparcia badań i rozwoju w sektorze farmaceutycznym, EKES zgadza się ze zgłaszanymi przez wiele podmiotów i zainteresowanych stron uwagami krytycznymi dotyczącymi braku przejrzystości, niewystarczającego zaangażowania podmiotów publicznych oraz braku dostępu ogółu społeczeństwa do wyników badań. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.8.1. | W związku z tym EKES apeluje o publiczne ujawnianie w przyszłości informacji o wszelkim finansowaniu badań naukowych ze środków publicznych oraz kosztów badań i rozwoju, tak aby można było to uwzględnić przy ustalaniu cen na szczeblu krajowym i zapewnić prawdziwy „publiczny zwrot z inwestycji ze środków publicznych”. Należy w tym kontekście rozważyć regularną ocenę finansowania badań oraz sporządzanie sprawozdania dla Parlamentu Europejskiego. Zwłaszcza w newralgicznych obszarach opieki zdrowotnej niekorzystne jest dostosowanie finansowania badań naukowych do interesów przemysłu. W przyszłości wszystkie zainteresowane podmioty muszą być zatem ściśle zaangażowane w programy badawcze Komisji Europejskiej, tak aby zapewnić ich ukierunkowanie na rzeczywiste potrzeby medyczne i społeczne. |
| --- | --- |

2.8.1.

| 2.8.2. | W tym kontekście nieodzowne jest ustalenie wspólnej ogólnounijnej definicji „niezaspokojonych potrzeb medycznych” w celu skutecznego ukierunkowania prac badawczo-rozwojowych w sektorze farmaceutycznym na te dziedziny, w których nie istnieje żadna odpowiednia lub skuteczna terapia. Kryteria te powinny opierać się na potrzebach pacjentek i pacjentów i na wymogach związanych ze zdrowiem publicznym. |
| --- | --- |

2.8.2.

| 2.9. | Jednocześnie EKES apeluje, by na podstawie odpowiednich wskaźników w badaniach i rozwoju w dziedzinie medycyny oraz w badaniach klinicznych na szczeblu UE w większym stopniu uwzględnić różnice między kobietami a mężczyznami oraz różne skutki leków w codziennej praktyce lekarskiej. Wzywa również do większej przejrzystości, a tym samym do lepszego informowania wszystkich zainteresowanych stron w tym zakresie. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Zdaniem EKES-u szczególnie pozytywne jest to, że w strategii farmaceutycznej wyraźnie podkreśla się rosnące zagrożenie nabytą opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe. Oprócz opracowania skutecznych środków mających na celu ograniczenie stosowania antybiotyków należy skupić się zwłaszcza na alternatywnych modelach zachęt w cyklu badawczo-rozwojowym, a także na nowych systemach ustalania cen. Można przy tym stosować między innymi sprawdzone zachęty, takie jak wymiana na wczesnym etapie informacji z Europejską Agencją Leków (EMA) oraz zwolnienia z opłat za wydanie pozwoleń na dopuszczenie do obrotu. W przyszłości ważne będzie oddzielenie zysku producenta od wielkości sprzedaży. Jednak równolegle z promowaniem nowych antybiotyków można by przedsięwziąć na przykład inne środki, takie jak umowa zakupu z wyprzedzeniem, aby zapewnić producentom większą przewidywalność. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Jeśli chodzi o kwestie związane z wydawaniem pozwoleń na dopuszczenie do obrotu i wejściem na rynek, EKES zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje szybkie udostępnianie innowacyjnych leków, zwłaszcza w obszarach o wysokim stopniu „niezaspokojonych potrzeb medycznych”. Szybsze wydawanie pozwoleń na dopuszczenie do obrotu nie gwarantuje jednak automatycznie lepszego zaopatrzenia w leki. Nadrzędnym celem europejskiej polityki farmaceutycznej musi być zatem równy dostęp do bezpiecznych, przystępnych cenowo i wysokiej jakości leków dla wszystkich pacjentek i pacjentów. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.11.1. | Z uwagi na szybko ewoluujące możliwości technologiczne oraz idący z nimi w parze postulat elastycznego projektu badania EKES zgadza się z Komisją Europejską, że badania randomizowane z grupą kontrolną z wykorzystaniem (najlepiej) odpowiednich leków porównawczych i punktów końcowych należy nadal uznawać za złoty standard wprowadzania leków na rynek. Wyjątki powinny być stosowane wyłącznie w indywidualnych i odpowiednio uzasadnionych przypadkach. Jeżeli generowanie danych miałoby zostać przeniesione do etapu po wprowadzeniu na rynek, należałoby zadbać o to, by związanymi z tym kosztami nie obarczony został sektor publiczny zamiast przedsiębiorstw farmaceutycznych i by, wydając przedwczesne pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, nie narażać na szwank bezpieczeństwa pacjentek i pacjentów. Przy ustalaniu cen należałoby uwzględnić to, że dostępne dane są niewystarczające i w związku z tym konieczne jest wygenerowanie dalszych danych. |
| --- | --- |

2.11.1.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal_pl

1

(2)  https://ec.europa.eu/health/state/glance_de

2

(3)  Dz.U. C 269 z 23.7.2016, s. 31.

3

(4)  https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-8-2017-0040_PL.pdf

4

(5)  https://www.oecd.org/health/health-systems/Addressing-Challenges-in-Access-to-Oncology-Medicines-Analytical-Report.pdf

5

(6)  https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12510-Intellectual-Property-Action-Plan

6

(7)  https://ec.europa.eu/info/publications/european-pillar-social-rights-booklet_en

7

(8)  https://pubs.aeaweb.org/doi/pdf/10.1257/jep.27.1.3

8

(9)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:02011L0062-20110721&from=DE (Dz.U. L 174 z 1.7.2011, s. 74).

9

(10)  https://www.who.int/bulletin/volumes/97/8/18-229179/en/

10

(11)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02000R0141-20190726&qid=1598193643269&from=PL (Dz.U. L 18 z 22.1.2000, s. 1).

11

(12)  https://ec.europa.eu/health/sites/health/files/files/paediatrics/docs/orphan-regulation_study_final-report_en.pdf

12

(13)  https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12767-Revision-of-the-EU-legislation-on-medicines-for-children-and-rare-diseases

13

(14)  Dz.U. L 40 z 12.2.1989, s. 8.

14

(15)  EURIPID jest dobrowolną bazą danych organów krajowych odpowiedzialnych za kwestie ustalania cen i refundacji. Zawiera ona oficjalne cenniki leków stosowanych najczęściej w leczeniu poszpitalnym – zgodnie z dyrektywą w sprawie przejrzystości 89/105/EWG; https://euripid.eu/about/.

15

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/59 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/59

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Pełne wykorzystanie potencjału innowacyjnego UE – Plan działania w zakresie własności intelektualnej wspierający odbudowę i odporność UE«”

[COM(2020) 760 final]

(2021/C 286/11)

| Sprawozdawca: | Rudolf KOLBE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Rudolf KOLBE

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 14.1.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 241/0/2 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 14.1.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

31.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

241/0/2

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES wyraża pełne poparcie dla planu działania Komisji Europejskiej dotyczącego własności intelektualnej, uznając go za stanowiący bardzo dobre, holistyczne podejście do modernizacji unijnego systemu własności intelektualnej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES jest głęboko przekonany, że za główny priorytet należy obrać uruchomienie jednolitego systemu patentowego, który w znacznej mierze przyczyni się do wzrostu konkurencyjności unijnych przedsiębiorstw. Biorąc pod uwagę oczywiste trudności we wdrażaniu systemu, EKES jest przekonany, że przeniesienie jednolitego systemu patentowego do unijnego systemu legislacyjnego należy uczynić celem (długoterminowym). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla znaczenie środków wsparcia MŚP we wszystkich obszarach ochrony praw własności intelektualnej. Poza środkami wsparcia finansowego szczególny nacisk należy położyć na poszerzanie wiedzy fachowej na temat praw własności intelektualnej oraz na dostosowane usługi z zakresu doradztwa i poradnictwa. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES chciałby wszcząć dyskusje dotyczące sposobów, w jakie na wszystkich szczeblach unijnych systemów edukacji można szerzyć wiedzę na temat praw własności intelektualnej oraz zarządzania nimi. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Komitet zachęca Komisję Europejską do wdrożenia jednolitego tytułu dodatkowych świadectw ochronnych (SPC) oraz przeanalizowania możliwości zastosowania systemu SPC do nowych sektorów. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES jest zdania, że harmonizacja ram prawnych w zakresie praw autorskich oraz zarządzania danymi dotyczącymi praw autorskich doprowadzi do częstszego korzystania z praw własności intelektualnej w sektorze kreatywnym. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wzywa do wszczęcia procesu dialogu społecznego poświęconego objaśnianiu i definiowaniu nie tylko przepisów prawa, lecz także sprawiedliwych praw własności intelektualnej. Dialog taki odbywałby się w formie rokowań zbiorowych, a jego celem byłoby zaoferowanie zachęt autorom i producentom poprzez uznanie ich twórczości, a także poprzez zapewnienie sprawiedliwej rekompensaty gospodarczej. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES uznaje oznaczenia geograficzne za istotne narzędzie służące podnoszeniu konkurencyjności producentów lokalnych oraz podkreśla potencjał utworzenia zharmonizowanego systemu ochrony oznaczeń geograficznych dotyczących produktów nierolnych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES dostrzega potencjał gospodarczy i interes publiczny we wspieraniu przepływu danych w UE, ale podkreśla problemy wynikające z braku równowagi w przepisach. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wszystkie środki mające na celu egzekwowanie zwalczania naruszeń praw własności intelektualnej oraz wzmacnianie roli Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych w walce z fałszerstwem. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES wspiera dalsze wzmacnianie narzędzi wsparcia bezpośredniego skierowanych do unijnych przedsiębiorstw prowadzących działalność w państwach trzecich; wspiera także ścisłe egzekwowanie prawa własności intelektualnej i postanowień unijnych umów o handlu w celu chronienia tych przedsiębiorstw przed naruszeniami praw własności intelektualnej. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Bieżący kryzys zdrowotny unaocznił potrzebę dostępu do systemowo istotnej własności intelektualnej w sytuacjach krytycznych. Prawa własności intelektualnej nie powinny utrudniać dostępności i przystępności szczepionek lub terapii pandemicznych: skuteczne systemy obowiązkowych licencji stanowią siatkę bezpieczeństwa dla społeczeństwa w sytuacjach nadzwyczajnych i sprawiedliwą rekompensatę dla przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje plan działania Komisji Europejskiej w zakresie własności intelektualnej, uznając go za stanowiący istotne podejście do modernizacji unijnego systemu własności intelektualnej oraz wzmacniania olbrzymiego potencjału innowacyjnego unijnych przedsiębiorstw, w szczególności MŚP i mikroprzedsiębiorstw. Ponieważ w UE stale rośnie ogromne znaczenie gospodarcze produktów stanowiących własność intelektualną, takich jak wynalazki, twórczość artystyczna i kulturalna, marki, oprogramowanie, wiedza fachowa, procesy biznesowe i dane, EKES uważa, że istnienie zoptymalizowanych, łatwo dostępnych ram prawnych i politycznych jest niezbędne. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wiele przedsiębiorstw, w szczególności MŚP (które stanowią 99 % wszystkich przedsiębiorstw w UE), nie wykorzystuje (w pełni) możliwości ochrony własności intelektualnej. Podstawowym elementem planu działania w zakresie własności intelektualnej należy uczynić zwiększanie częstotliwości korzystania z ochrony własności intelektualnej przez unijne przedsiębiorstwa, ze szczególnym uwzględnieniem MŚP i mikroprzedsiębiorstw. Niezbędne jest wprowadzenie rozmaitych środków, takich jak: ograniczenie kosztów, uproszczenie procedur, podniesienie świadomości i poziomu wiedzy, świadczenie dostosowanego poradnictwa i wsparcia oraz modernizowanie systemu edukacji w odniesieniu do wiedzy fachowej na temat praw własności intelektualnej. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Własność intelektualna stanowi kluczowy czynnik gospodarczy: sektory związane z własnością intelektualną składają się na niemal 45 % PKB Europy oraz 30 % miejsc pracy. Stanowi ona jednak również zasadniczy czynnik, jeżeli chodzi o radzenie sobie z najważniejszymi wyzwaniami, jakim nasze społeczeństwo stawia czoła. Kryzys związany z COVID-19 bardzo wyraźnie pokazał zależność UE od doskonałości zawodowej oraz skutecznych przepisów i narzędzi w zakresie własności intelektualnej dla zapewnienia szybkiego wdrożenia krytycznej własności intelektualnej. Sukces w przeciwdziałaniu zmianie klimatu również będzie w znacznej mierze zależał od szybkiego rozwoju i wprowadzenia najnowocześniejszych technologii i skutecznych narzędzi służących przyjmowaniu sprawiedliwego podejścia do wymiany kluczowych wartości niematerialnych i prawnych oraz danych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Rewolucja technologiczna, poza tym, że jest siłą napędową dla praw własności intelektualnej, stanowi wyzwanie wymagające przyjęcia dobrze wyważonego podejścia do narzędzi wykorzystujących potencjał innowacji. Cyfryzacja i technologie wykorzystujące sztuczną inteligencję rodzą wiele wymagających rozważenia kwestii związanych z własnością intelektualną, takich jak przejrzystość, pochodzenie danych i prawa autorskie, stopień ludzkiej ingerencji, zasady etyczne itp. EKES popiera stanowisko Komisji Europejskiej, że systemów wykorzystujących sztuczną inteligencję nie należy traktować jak autorów ani wynalazców. Ogólnie rzecz biorąc, EKES jest zdania, że dzięki dobrze wyważonym zmianom i uaktualnieniom, europejskie ramy własności intelektualnej są w stanie sprostać wyzwaniom związanym z cyfryzacją i sztuczną inteligencją. Ponieważ UE nadal pozostaje wyraźnie w tyle za innymi regionami pod względem liczby patentów dotyczących produktów i technologii cyfrowych, należy zwrócić szczególną uwagę na środki mające na celu przyniesienie poprawy na tym istotnym rynku. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1.   Ochrona własności intelektualnej

| 3.1.1. | Stanowiąc punkt kompleksowej obsługi dla przedsiębiorstw, jednolity system patentowy jest kluczowym narzędziem w znacznym ograniczaniu kosztów patentów, ułatwianiu udzielania licencji, zwiększaniu przejrzystości i pokonywaniu barier w dostępie dla MŚP. Uruchomienie jednolitego systemu patentowego oraz rozpoczęcie działania Jednolitego Sądu Patentowego (JSP) znacznie podniesie poziom ochrony własności intelektualnej, w związku z czym musi stanowić priorytet planu działania. Uproszczenie procedur także przyspieszy cały proces, zwiększając tym samym konkurencyjność europejskich właścicieli patentu. W umowie w sprawie JSP zawarto ważną podstawę dla skutecznego, wyspecjalizowanego i technicznie właściwego systemu rozstrzygania sporów patentowych, dzięki któremu możliwe będzie podniesienie pewności prawa i skuteczności oraz wprowadzenie uproszczeń. W związku jednak z trudnościami we wdrażaniu tego systemu za cel należy obrać przeniesienie go do unijnego systemu legislacyjnego. W międzyczasie należy pilnie zająć się kwestią dalszych opóźnień powstałych w wyniku postępowań toczących się w państwach członkowskich i/lub odstąpienia od umowy przez Zjednoczone Królestwo. Fakt, że udział UE w patentach w skali światowej drastycznie spadł z poziomu 17,4 % w 2009 r. do 11,3 % w 2019 r., również stanowi wyraźny dowód na to, że należy podjąć dodatkowe działania. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Dodatkowe świadectwo ochronne (SPC) może rozszerzać ochronę patentową dla środka leczniczego lub środka ochrony roślin, w odniesieniu do którego ma zastosowanie odpowiednie pozwolenie na dopuszczenie do obrotu. Stanowi ono zatem ważne narzędzie w równoważeniu utraty skutecznej ochrony patentowej z powodu wymaganego czasu trwania badań, badań klinicznych/polowych i procesów regulacyjnych. EKES uznaje SPC za podstawowe narzędzie skutecznego wspierania innowacji w zakresie nowych substancji czynnych oraz przyciągania centrów badawczo-rozwojowych w UE, podczas gdy w ramach wyważonych zwolnień z praw dotyczących SPC należy zapewnić przystępność cenową i wystarczające zaopatrzenie w środki lecznicze. Chociaż system SPC jest systemem nieskomplikowanym i stymulującym innowacje, nadal cechuje go fragmentaryczność, przez co wnioskodawca musi złożyć wniosek o SPC w każdym państwie członkowskim, w którym ubiega się o ochronę z tytułu SPC. Ustanowienie na mocy osobnego rozporządzenia UE jednolitego tytułu SPC i pojedynczego organu jako punktu kompleksowej obsługi służącego przyznawaniu SPC związanych z jednolitym patentem mogłoby uczynić SPC świadectwem bardziej atrakcyjnym dla właścicieli patentów, zapewnić lepszą ochronę wynalazcom oraz utworzyć pewność prawa w odniesieniu do osób trzecich. EKES popiera również podejście polegające na badaniu możliwości stosowania zoptymalizowanego systemu SPC w nowych sektorach, w których istnieje prawdopodobieństwo, że produkty będą wymagać pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Na podstawie doświadczeń płynących z przeglądu unijnych przepisów w zakresie znaków towarowych EKES jest przekonany, że aktualizacja unijnych przepisów dotyczących ochrony wzorów przebiegnie pomyślnie. Pozytywne doświadczenia w zakresie regulowania tych kwestii za pomocą unijnych przepisów powinny zmotywować Komisję do wyjścia z wnioskiem dotyczącym nowego, osobnego rozporządzenia w sprawie SPC związanych z jednolitym patentem, a w perspektywie długoterminowej – do włączenia jednolitego systemu patentowego do unijnego systemu prawnego. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | EKES zauważa, że oznaczenia geograficzne stanowią wyjątkowy i cenny zasób dla producentów w Unii Europejskiej na światowym rynku o coraz bardziej zliberalizowanym i konkurencyjnym charakterze. Unijny system ochrony oznaczeń geograficznych ma dużą wartość gospodarczą dla sektora rolnictwa. System co do zasady działa bardzo dobrze, jednak do tej pory ochrona oznaczeń geograficznych nie była jeszcze egzekwowana i należy zacząć to robić, np. poprzez stosowanie zharmonizowanego systemu kontroli organów oraz wspólnej definicji fałszowania żywności. Umowy handlowe także powinny koncentrować się na takich szczególnych środkach ochrony. EKES podkreśla potencjał drzemiący w utworzeniu zharmonizowanego systemu ochrony oznaczeń geograficznych produktów nierolnych, które stanowią ważny element tożsamości lokalnej. Podniosłoby to skuteczność lokalnych producentów w prezentowaniu produktów wysokiej jakości oraz miałoby dodatkowy, pozytywny wpływ na mniej rozwinięte regiony. Ponadto producenci czerpaliby korzyści z uproszczenia procedury rejestracji. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Wspólnotowy system ochrony odmian roślin stanowi kolejny pozytywny przykład zharmonizowanego podejścia do ochrony własności intelektualnej w oparciu o rozporządzenie UE. Jest on w stanie również zapewnić bezpieczną bazę dla małych i średnich hodowców oraz uwzględnia istotne wyjątki dla rolnictwa i hodowców. Jeżeli chodzi o wyznaczone cele systemu, to stanowi on dobrą podstawę, na której hodowcy mogą skutecznie wnosić wkład w cele transformacji ekologicznej. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | EKES podkreśla, że ochrona praw autorskich, praw do wzoru i innych powiązanych praw jest kluczowa dla zawodów związanych z kulturą oraz zawodów twórczych, a osoby je wykonujące przyczyniają się do wytwarzania znaczącego bogactwa gospodarczego oraz wnoszą istotny wkład w kształtowanie tożsamości, kultury i wartości Europy (poprzez np. dzieła architektoniczne i inne dzieła kultury). Osoby te jednak często nie posiadają wystarczającej wiedzy fachowej lub środków finansowych, by zapewnić ochronę własności intelektualnej i przekształcać innowacje w produkty. Harmonizacja ram prawnych w zakresie praw autorskich oraz zarządzania danymi dotyczącymi praw autorskich jest ważna i muszą jej towarzyszyć dodatkowe środki wsparcia. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | Pracownicy wykonują pracę twórczą, a w szczególności pracę wynalazczą, są potencjalnymi właścicielami praw. Ważne jest, aby na szczeblu europejskim, krajowym, sektorowym lub przedsiębiorstwa wszcząć proces dialogu społecznego poświęconego objaśnianiu i definiowaniu nie tylko przepisów prawa, lecz także sprawiedliwych praw własności intelektualnej. Dialog taki odbywałby się w formie rokowań zbiorowych, a jego celem byłoby zaoferowanie zachęt autorom i producentom poprzez uznanie ich twórczości, a także poprzez zapewnienie sprawiedliwej rekompensaty gospodarczej. Umów o przeniesienie praw autorskich nie należy uznawać za zobowiązujące do przeniesienia własności intelektualnej w całości na pracodawcę, bez odpowiedniej rekompensaty. |
| --- | --- |

3.1.7.

| 3.1.8. | W ramach dyrektywy w sprawie biotechnologii zapewnia się istotne ramy ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych. Porusza się w niej zagadnienia wrażliwe z politycznego i etycznego punktu widzenia, dlatego powstała ona w wyniku starannych rozważań bardzo kontrowersyjnych interesów. Szybki rozwój biotechnologii jest jednak także niezbędny w obszarze zdrowia, zwalczania istotnych epidemii oraz przeciwdziałania występowaniu głodu na świecie. Ważne jest zatem, aby w szerokim zakresie wspierać badania i innowacje w tych obszarach, ale także skutecznie szerzyć informacje na ich temat oraz udzielać licencji na ich potrzeby. |
| --- | --- |

3.1.8.

| 3.1.9. | Tajemnice przedsiębiorstwa to wartości niematerialne które stanowią uzupełnienie dla praw własności intelektualnej. Są szeroko wykorzystywane w procesie twórczym prowadzącym do powstania innowacji i utworzenia praw własności intelektualnej, a zapewnienie ich skutecznej ochrony jest w związku z tym niezwykle istotne. Dlatego EKES za ważny cel uważa wyjaśnienie podstawy ustanowionej w dyrektywie (UE) 2016/943 (1). |
| --- | --- |

3.1.9.

3.2.   Wykorzystanie i wprowadzanie własności intelektualnej – ze szczególnym uwzględnieniem MŚP

| 3.2.1. | EKES uważa zwiększanie korzystania przez MŚP z potencjału, jaki daje ochrona własności intelektualnej, za jeden z głównych celów planu działania, który wpływa na wszystkie pozostałe systemy ochrony własności intelektualnej. Chociaż unijne MŚP i mikroprzedsiębiorstwa cechuje ogromny potencjał innowacyjny, znaczna większość z nich nie jest w stanie podnieść wartości swoich wartości niematerialnych. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Koszt jest jedną z przyczyn, dlaczego zaledwie 9 % unijnych MŚP zarejestrowało prawa własności intelektualnej. Koszt uzyskania patentu w UE jest znacznie wyższy niż na przykład w USA czy Japonii i stanowi on olbrzymie obciążenie finansowe dla MŚP i mikroprzedsiębiorstw. W związku z tym, aby poprawić dostęp MŚP do ochrony własności intelektualnej, należy obniżyć koszty. Szybkie wdrożenie jednolitego systemu patentowego, który znacznie obniży koszty rejestracji patentu, będzie stanowiło punkt zwrotny dla innowacyjnych MŚP i mikroprzedsięborstw, takich jak liberalne, wyspecjalizowane przedsiębiorstwa inżynierskie. EKES podkreśla także znaczenie wszystkich innych podejść do wsparcia finansowego i eksperckiego na rzecz MŚP, bonów własności intelektualnej EUIPO, podejścia związanego ze wspieraniem MŚP w korzystaniu ze swojej własności intelektualnej w celu uzyskania dostępu do finansowania oraz programu IPA4SME, w ramach którego można uzyskać do 15 000 EUR dofinansowania na diagnostykę własności intelektualnej i środki ochrony itp. Komitet zwraca także uwagę na ważną rolę, jaką w tym systemie wsparcia odgrywają rzecznicy patentowi. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | EKES uważa, że głównym problemem jest to, że unijne przedsiębiorstwa mają poważne braki w wiedzy na temat strategii zarządzania prawami własności intelektualnej. Braki te dotyczą w szczególności MŚP i mikroprzedsiębiorstw, choć występują też w przypadku innych przedsiębiorstw. Dlatego w mierzeniu się z tym wyzwaniem ogromne znaczenie ma udzielanie na rzecz MŚP i mikroprzedsiębiorstw informacji, wsparcia i porad, które są łatwo dostępne i mają charakter ogólny oraz są dostosowane do ich potrzeb. Odbywa się to za pośrednictwem wielu programów i inicjatyw, takich jak Europejski Punkt Informacyjny IPR (IPR Helpdesk) oraz poprzez różne kanały i sieci, które należy dalej poszerzać. Należy podnieść świadomość przedsiębiorców w zakresie potencjału praw własności intelektualnej i powiązać ją z różnymi łatwo dostępnymi programami szkoleniowymi. EKES sugeruje, aby badać sposoby zwiększenia w unijnych przedsiębiorstwach liczby wykwalifikowanych kierowników ds. praw własności intelektualnej. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | EKES chciałby również wszcząć dyskusję dotyczącą sposobów szerzenia w ramach unijnego systemu edukacji wiedzy na temat praw własności intelektualnej oraz zarządzania nimi: w ramach kształcenia średniego i wyższego powinna być przekazywana podstawowa wiedza o zarządzaniu prawami własności intelektualnej oraz podnoszona świadomość w tym zakresie, przy czym w programach nauczania studiów – od ekonomicznych i technicznych po różne inne – należy zawrzeć pogłębioną wiedzę z zakresu praw własności intelektualnej. Zarządzanie prawami własności intelektualnej powinno być również oferowane w ramach szkolnictwa wyższego i stanowić samodzielny przedmiot. EKES jest przekonany, że szerzenie dostępnej wiedzy fachowej doprowadzi do wzmożenia korzystania z ochrony własności intelektualnej. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Znaczenie przekładania wyników badań na innowacje jest oczywiste, w związku z czym EKES z zadowoleniem przyjmuje wszelkie działania wspierające transfer wiedzy i lepsze zarządzanie własnością intelektualną w ramach społeczności podmiotów zaangażowanych w badania naukowe i innowacje. MŚP i mikroprzedsiębiorstwa pełnią często rolę niewielkich partnerów w konsorcjum projektu, w związku z czym potrzebują lepszego wsparcia, by obrócić prawa własności intelektualnej w produkty i w ramach takich konsorcjów chronić własne prawa. Powinno to być przedmiotem szczególnego zainteresowania programów wsparcia zapewniających dostosowane poradnictwo i wsparcie. |
| --- | --- |

3.2.5.

3.3.   Dostęp do aktywów chronionych prawem własności intelektualnej i ich wymiana

| 3.3.1. | Bieżący kryzys zdrowotny sprawił, że potrzeba dostępu do systemowo istotnej własności intelektualnej stała się potrzebą oczywistą. Prawa własności intelektualnej nie mogą powodować utrudnień w dostępie do pandemicznych szczepionek bądź leczenia ani ograniczać ich dostępności. Należy zmaksymalizować wpływ badań prowadzonych z europejskich funduszy publicznych poprzez zapewnienie wymiany wynikającej z nich wiedzy i własności intelektualnej. Z drugiej strony skuteczne systemy udzielania obowiązkowych licencji stanowią siatkę bezpieczeństwa dla społeczeństwa w sytuacjach nadzwyczajnych. Procedury w ramach tych systemów należy oprzeć na starannych rozważaniach różnych zaangażowanych interesów, a jednocześnie zapewnić ich szybkość i koordynację na szczeblu europejskim w celu jak najskuteczniejszego spełnienia wymogów w zakresie zdrowia publicznego. W tym kontekście EKES chciałby także podkreślić znaczenie rozporządzenia (UE) nr 816/2006 w sprawie udzielania licencji przymusowych na patenty dotyczące wytwarzania produktów farmaceutycznych przeznaczonych na wywóz do krajów, w których występują problemy związane ze zdrowiem publicznym (2). |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Zwiększanie przejrzystości w zakresie tytułu własności i zarządzania własnością intelektualną stanowi wstępny wymóg przy ułatwianiu licencjonowania i dystrybucji własności intelektualnej. W tym kontekście EKES chciałby także podkreślić potrzebę szybkiego wdrożenia jednolitego systemu patentowego oraz znaczenie usprawniania infrastruktury praw autorskich pod względem informacji na temat właścicieli praw, warunków oraz możliwości udzielania licencji, również w odniesieniu do technologii blockchain. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Ponieważ normalizacja jest procesem obejmującym wiele różnych interesów zainteresowanych stron, patenty niezbędne do spełnienia normy wymagają szczególnie wysokiego poziomu przejrzystości i sprawiedliwych zasad udzielania licencji. EKES w związku z tym popiera podejścia związane z niezależnym systemem weryfikacji niezbędności przez osoby trzecie oraz środkami mającymi na celu ograniczenie liczby naruszeń i punktów spornych. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | EKES dostrzega potencjał gospodarczy płynący ze wspierania wymiany danych i przepływu danych w UE we wszystkich sektorach, ale podkreśla, że umożliwianie przepływu i szerokiego wykorzystania danych należy oprzeć na wyważonym podejściu zapewniającym prywatność, ochronę, bezpieczeństwo, normy etyczne oraz uzasadnione interesy związane z ochroną własności intelektualnej. Należy to zapewnić w ramach przeglądu dyrektywy w sprawie baz danych, który odbędzie się w 2021 r. (3) |
| --- | --- |

3.3.4.

3.4.   Naruszenia praw własności intelektualnej

| 3.4.1. | Do głównych elementów właściwie działającego systemu ochrony własności intelektualnej należy zaliczyć skuteczne egzekwowanie praw oraz środki zaskarżenia. W związku z tym należy je znacznie wzmocnić. EKES podkreśla, że wdrożenie JSP dotyczącego patentów zapewni olbrzymi postęp w egzekwowaniu uprawnień wynikających z patentu, oraz że egzekwowanie praw własności intelektualnej w innych systemach praw własności intelektualnej (np. w ubezpieczeniu) również należy znacznie wzmocnić za pomocą środków praktycznych lub prawnych. MŚP i mikroprzedsiębiorstwa szczególnie często nie dysponują środkami pozwalającymi na egzekwowanie swoich praw własności intelektualnej. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Cyfryzacja pociągnęła za sobą nowe formy naruszeń własności intelektualnej, takie jak kradzież internetowa tajemnic przedsiębiorstwa, nielegalne transmitowanie strumieniowe itp. EKES z zadowoleniem przyjmuje wiążące regulacje zapewniające lepsze ramy prawne, jak np. akt o usługach cyfrowych (4). |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Fałszerstwo i piractwo powodują ogromne straty w sprzedaży UE, a poza tym stanowią zagrożenie dla zdrowia, bezpieczeństwa i ochrony konsumentów. EKES z zadowoleniem przyjmuje współpracę wszystkich zainteresowanych stron, ustanowienie unijnego zestawu narzędzi oraz wzmacnianie roli Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych w walce z fałszerstwem. |
| --- | --- |

3.4.3.

3.5.   Zasady fair play na poziomie globalnym

| 3.5.1. | UE nie jest liderem w globalnej rywalizacji w dziedzinie praw własności intelektualnej. Jeżeli chodzi o zgłoszenia patentowe, w 2019 r. Azja zwiększyła swój udział wszystkich globalnych zgłoszeń patentowych do 65 %, podczas gdy udział UE drastycznie spadł z poziomu 17,4 % w 2009 r. do 11,3 %. Wzmacnianie pozycji UE jest zatem wyjątkowo ważne. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Ochrona i egzekwowanie praw własności intelektualnej to dodatkowe wyzwanie dla unijnych przedsiębiorstw prowadzących działalność w państwach trzecich. W związku z tym EKES zachęca Komisję do wprowadzenia wszelkich środków mogących polepszyć tę sytuację. Do ważnych długoterminowych podejść można zaliczyć negocjowanie – w kontekście umów o wolnym handlu – rozdziałów dotyczących własności intelektualnej przewidujących wysokie standardy ochrony, dialogi w sprawie własności intelektualnej z partnerami handlowymi, a także współpracę w ramach organizacji międzynarodowych, takich jak WIPO i WTO, oraz udział w globalnych porozumieniach dotyczących własności intelektualnej. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.5.3. | EKES podkreśla znaczenie narzędzi wsparcia bezpośredniego – takich jak monitorowanie inwestycji zagranicznych, lista zagrożeń związanych z piractwem i podrabianiem produktów oraz sprawozdanie dotyczące państw trzecich – w ramach których unijnym przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w państwach trzecich udzielane są informacje. Środki takie jak punkty informacyjne w zakresie własności intelektualnej mające stanowić wsparcie dla MŚP i mikroprzedsiębiorstw są szczególnie istotne i dlatego należy dalej je rozwijać. |
| --- | --- |

3.5.3.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 157 z 15.6.2016, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 157 z 9.6.2006, s. 1.

2

(3)  Dz.U. L 77 z 27.3.1996, s. 20.

3

(4)  COM(2020) 825 final.

4

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/64 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/64

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie kontestowalnych i uczciwych rynków w sektorze cyfrowym (akt o rynkach cyfrowych)”

[COM(2020) 842 final – 2020/374 (COD)]

(2021/C 286/12)

| Sprawozdawczyni: | Emilie PROUZET |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Emilie PROUZET

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 10.2.2021
  Parlament Europejski, 8.2.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 179/9/16 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 10.2.2021

Parlament Europejski, 8.2.2021

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

31.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

179/9/16

1.   Wnioski i najważniejsze zalecenia

| 1.1. | Od dziesięciu lat zwraca się uwagę na problemy i potrzeby dotyczące zarówno konkurencji, jak i zasad rynku wewnętrznego. Z pewnością nasiliły się one w czasie kryzysu związanego z COVID-19. EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie aktu o rynkach cyfrowych, którego celem jest zapobieganie narzucaniu przez strażników dostępu nieuczciwych warunków przedsiębiorstwom i konsumentom oraz zapewnienie dostępności ważnych usług cyfrowych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Platformy internetowe są stale występującym zjawiskiem, które stanowi wyzwanie dla zasiedziałych podmiotów z uwagi na zmianę sposobu konsumpcji i dostarczania produktów i usług, a także sposobu, w jaki pracujemy i zatrudniamy ludzi. W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje całościowe podejście Komisji Europejskiej, która zajmuje się wszystkimi aspektami tego ekosystemu. Komitet będzie szczególnie czujny w odniesieniu do opodatkowania, zarządzania danymi i warunków pracy. W tej ostatniej kwestii EKES z zadowoleniem przyjmuje konsultacje Komisji Europejskiej w sprawie poprawy warunków pracy osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych i oczekuje na inicjatywę ustawodawczą zaplanowaną na koniec roku. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Podstawowym celem pozostaje zapewnienie równych warunków działania różnym podmiotom na rynkach cyfrowych. Europa potrzebuje uczciwego i kontestowalnego środowiska platform internetowych, aby osiągnąć lepsze funkcjonowanie rynku wewnętrznego. EKES uważa, że akt o rynkach cyfrowych i akt o usługach cyfrowych (1) będą razem stanowić podstawę ram, które mają być udoskonalane na przestrzeni lat i stosowane z zachowaniem spójności z innymi kluczowymi politykami cyfrowymi, takimi jak rozporządzenie w sprawie e-prywatności, RODO, rozporządzenie dotyczące użytkowników biznesowych korzystających z usług pośrednictwa internetowego oraz dostosowanie reguł konkurencji do ery cyfrowej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Zasadnicze znaczenie ma nadal zapewnienie sprawiedliwego i sprzyjającego innowacjom otoczenia biznesowego oraz jednocześnie dbanie o ochronę użytkowników końcowych. Projekt aktu o rynkach cyfrowych jest odpowiedzią na szybką i zmieniającą się erę cyfrową, przewiduje krótkie terminy i szybkie aktualizacje procedur przy jednoczesnym zagwarantowaniu pewności prawa i prawa do obrony. Niemniej jednak EKES uważa, że należy wzmocnić art. 16 dotyczący badania rynku dotyczącego niewypełniania obowiązków zarówno pod względem czasu (oczekiwanie na trzy przypadki niewypełniania obowiązków w ciągu pięciu lat spowodowałoby zbyt duże szkody), jak i kar. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Poprzez skoncentrowanie się na konkretnych usługach, niezależnie od miejsca, w którym dostawca usług ma siedzibę, lub od prawa właściwego dla świadczenia usług, Komisja skutecznie rozwiązuje problem równych warunków działania dla europejskich i światowych podmiotów internetowych. EKES uważa, że skupienie się na usłudze, a nie na podmiocie, jest dobrym rozwiązaniem trudności napotykanych przy próbie nadzorowania tak różnych podmiotów sektora cyfrowego. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W przeciwieństwie do aktu o usługach cyfrowych akt o rynkach cyfrowych nie wymaga bezpośrednio od wyznaczonych strażników dostępu platform ustanowienia przedstawiciela prawnego w Unii Europejskiej. Opisane poniżej procedury oceny i badań wymagają jednak dialogu i koordynacji między platformami usług podstawowych a Komisją. EKES zaleca włączenie odniesienia do art. 10 i 11 aktu o usługach cyfrowych w celu zapewnienia, by wszyscy strażnicy dostępu ustanowili przedstawiciela prawnego w Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ponadto priorytetem dla EKES-u jest uniemożliwienie mnożącym się przepisom krajowym spowodowania jeszcze większego rozdrobnienia rynku wewnętrznego. EKES uważa, że działania na szczeblu UE mają ogromne znaczenie i w pełni popiera art. 1 ust. 5 i 7. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Jednocześnie EKES zgadza się ze stwierdzeniem zawartym w akcie o rynkach cyfrowym, że państwa członkowskie muszą mieć możliwość działania w ścisłej współpracy z Komisją (w drodze decyzji przyjętej na mocy art. 3 ust. 6, art. 33 lub, równolegle, na podstawie reguł konkurencji). |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W celu uwzględnienia przypadków, w których odpowiedzialność wynika jednocześnie z naruszenia przepisów aktu o rynkach cyfrowych i z naruszenia postanowień art. 101 i 102 TFUE, uznaje się, że te dwa zestawy przepisów mogą być stosowane jednocześnie. Akt o rynkach cyfrowych powinien zatem zawierać wyjaśnienie procesów wdrażania i koordynacji w trosce o pewność i skuteczność prawa (art. 1 ust. 6). |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uważa, że konieczna jest szczegółowa dyskusja na temat przyczyn i skutków odmiennego podejścia do ustanawiania nowych obowiązków na podstawie art. 10 oraz do rozszerzania zakresu praktyk zgodnie z art. 17. Zarazem EKES uważa, że należy określić konkretne wyjątkowe okoliczności w odniesieniu do sześciu parametrów stosowanych do wyznaczania strażników dostępu (art. 3 ust. 6). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Dlatego EKES uważa, że definicje „podstawowych usług”, „użytkowników końcowych” i „użytkowników biznesowych” powinny być znacznie bardziej szczegółowe. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES uważa, że należy wyjaśnić, że praktyki, o których mowa w art. 5 i 6, to praktyki z „czarnej listy”. Jednak art. 6 dotyczący praktyk należy wdrażać w szczególności w ramach regularnego dialogu między Komisją a strażnikami dostępu. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Uwagi dotyczące zakresu i wyznaczania

| 2.1. | EKES uważa, że zakres usług jest bardzo szeroki, choć ma kluczowe znaczenie. Jedynie praktyki bezpośrednio związane z tymi podstawowymi usługami platformowymi wchodzą w zakres stosowania i podlegają obowiązkom. EKES popiera zadbanie o pewność prawa poprzez konieczność zmiany rozporządzenia w przypadku zmiany zakresu ujętych usług. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES zauważa, że nie wszystkie stwierdzone obawy dotyczące funkcjonowania rynku usług podstawowych odnoszą się do użytkowników końcowych (zob. usługi w lit. f), g) i h)), i zastanawia się, czy wpływ procesu aktu o rynkach cyfrowych w ramach usług podstawowych B2B został poddany wystarczającej ocenie, zwłaszcza w ekosystemie reklamy (rynek reklamy). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Po zaproponowaniu usługi podstawowej można ocenić, czy którykolwiek z dostawców tej usługi posiada atrybuty, które łącznie spełniają kryteria uznania go za strażnika dostępu dla tej konkretnej usługi. EKES popiera to kumulatywne podejście. |
| --- | --- |

2.3.

2.4.   Uwagi szczegółowe dotyczące oceny ilościowej – domniemani strażnicy dostępu

| 2.4.1. | Jeśli chodzi o pierwszy próg, EKES zauważa, że odnosi się on nie do obrotu w kontekście z usługi, lecz do obrotu firmy będącej właścicielem platformy, w tym wszelkich linii biznesowych, które nie są platformowymi modelami biznesowymi lub nie są działalnością internetową. |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | EKES popiera próg danych finansowych, a zwłaszcza sposób, w jaki obejmuje on dane liczbowe dotyczące kapitalizacji, odzwierciedlające potencjał platform w zakresie monetyzacji ich użytkowników oraz ich zdolność finansową (w tym zdolność do wykorzystania dostępu do rynku finansowego). |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | Jeśli chodzi o drugi próg, EKES uznaje znaczenie kryteriów dotyczących liczby użytkowników (dla konkretnej analizowanej podstawowej usługi platformowej). |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.4. | W projekcie definicja użytkownika końcowego (art. 2 ust. 16) jest zbliżona do definicji konsumenta i – zgodnie z konwencją – traktowana w opozycji do użytkownika zawodowego. Artykuł 3 ust. 2 lit. b) definiuje pojęcie użytkowników końcowych w kategoriach czasu trwania (miesiące) i znaczenia (aktywni). EKES uważa, że definicja użytkowników końcowych powinna być precyzyjna (tj. użytkownicy przelotnie odwiedzający stronę, użytkownicy odwiedzający stronę, użytkownicy korzystający z niej raz w miesiącu). To samo dotyczy użytkowników biznesowych. Ze względów pewności prawa EKES zaleca, by w projekcie rozporządzenia wyjaśnić lub przynajmniej zdefiniować pojęcia „użytkowników końcowych” i „użytkowników biznesowych”. |
| --- | --- |

2.4.4.

2.5.   Uwagi szczegółowe dotyczące oceny jakościowej – strażnicy dostępu poddani ocenie

| 2.5.1. | Jeżeli nie wszystkie progi zostaną osiągnięte łącznie, wówczas Komisja może przeprowadzić badanie rynku. O jego przeprowadzenie może się zwrócić państwo członkowskie (art. 15) i można wykorzystać sześć innych parametrów w celu ustalenia, czy platforma spełnia trzy decydujące kryteria (art. 3 ust. 6). |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.5.2. | Wprowadzona przez Komisję Europejską jakościowa ocena rynku wewnętrznego odzwierciedla wiele parametrów, które są istotne z punktu widzenia prawa konkurencji i z perspektywy ekonomii. Niemniej biorąc pod uwagę brak precedensów (brak konieczności zdefiniowania rynku właściwego lub udowodnienia dominacji w celu ustanowienia statusu strażnika dostępu), nie jest jasne/sprawdzone, jak wiele będzie tych cech/parametrów i jaka będzie ich waga. |
| --- | --- |

2.5.2.

| 2.5.3. | Jeżeli celem jest uwzględnienie sytuacji porównywalnych do określonych w ocenie ilościowej, ale w których progi nie zostały przekroczone, EKES uważa, że mechanizm oceny jest bardzo ograniczony pod względem szczegółowości. Na pierwszy rzut oka nic nie stoi na przeszkodzie, aby szerzej zinterpretować te parametry i zastosować je do większej liczby podmiotów, ponieważ wiemy, że wiele modeli biznesowych w całej gospodarce ewoluuje i eksperymentuje, korzystając z transformacji cyfrowej i nowych modeli biznesowych. |
| --- | --- |

2.5.3.

| 2.5.4. | Wspomniane sześć parametrów umożliwia wyznaczanie strażników dostępu, dlatego EKES uważa, że należy określić dotyczące ich konkretne wyjątkowe okoliczności. |
| --- | --- |

2.5.4.

3.   Uwagi dotyczące praktyk ujętych w wykazach

| 3.1. | W celu zrozumienia wykazów praktyk określonych w projekcie aktu o rynkach cyfrowych zdaniem EKES istotne jest, by spojrzeć wstecz na prace Komisji: praktyki zidentyfikowane w ostatnich latach, te, które są już objęte nowym rozporządzeniem dotyczącym użytkowników biznesowych korzystających z usług pośrednictwa internetowego, oraz te, które mogłyby zostać objęte poprzez dostosowanie prawa konkurencji do ekosystemu cyfrowego. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES uważa, że należy wyjaśnić zakres ujętych praktyk, zwłaszcza jeśli Komisja będzie mogła go rozszerzyć. Wydaje się zatem, że wiele praktyk, o których mowa w art. 5, stanowi część podstawowych usług platformowych, podczas gdy art. 6 odnosi się do korzystania z takich podstawowych usług platformowych w celu wykorzystywania wyników rynkowych i wywierania na nie wpływu. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES opowiada się za stworzeniem solidnego systemu certyfikacji opartego na procedurach testowych, które umożliwiałyby przedsiębiorstwom potwierdzenie wiarygodności i bezpieczeństwa ich systemów AI. Przejrzystość, zwłaszcza systemów ratingowych, identyfikowalność i wyjaśnialność algorytmicznych procesów decyzyjnych stanowią wyzwanie techniczne, które wymaga wsparcia ze strony instrumentów UE, takich jak program „Horyzont Europa” (2). |
| --- | --- |

3.3.

3.4.   Uwagi szczegółowe dotyczące nieuczciwych praktyk opartych na danych

| 3.4.1. | EKES uznaje potrzebę dalszej poprawy wdrażania ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO) poprzez określenie praktyki w art. 5 lit. a). EKES zachęca również Komisję do regularnego przeglądu RODO i związanych z nim przepisów w świetle rozwoju technologicznego (3). |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Jeśli chodzi o rzeczywistą możliwość przenoszenia danych (art. 6 ust. 1 lit. h)), EKES zwraca uwagę, że w ramach rozporządzenia o swobodnym przepływie danych branża usług w chmurze opracowuje kodeks postępowania w celu zapewnienia przejrzystości warunków umownych i przejrzystości technicznej odnośnie do zakończenia umowy i przenoszenia danych między dostawcami chmury lub z powrotem do lokalnego przechowywania. Skuteczność kodeksu w promowaniu możliwości przenoszenia danych na rynku chmury obliczeniowej ma być wkrótce poddana ocenie. |
| --- | --- |

3.4.2.

3.5.   Uwagi szczegółowe dotyczące nieuczciwego faworyzowania własnych produktów lub usług

| 3.5.1. | Akt o rynkach cyfrowych nakłada na strażnika dostępu obowiązek powstrzymania się od faworyzowania usług i produktów nawet „przez dowolną osobę trzecią należącą do tego samego przedsiębiorstwa”. To dalsze doprecyzowanie nie zostało jednak powtórzone w innych przepisach, chociaż strażnik dostępu może uniknąć ograniczenia przewidzianego w tych przepisach poprzez udostępnienie odpowiednich danych stronie trzeciej. Dla przykładu można odnieść się do art. 5 lit. a) lub art. 6 ust. 1 lit. a), zgodnie z którymi przekazywanie danych stronie trzeciej (należącej lub nienależącej do tego samego przedsiębiorstwa) nie jest zabronione. O ile art. 11 oferuje pewne rozwiązanie, nie uważamy go za wystarczające. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Klauzula równości w art. 5 lit. b): uniemożliwienie użytkownikom biznesowym oferowania konsumentom tych samych towarów i usług na innych warunkach za pośrednictwem usług pośrednictwa internetowego lub wyszukiwarek innych niż ich platformy byłoby obecnie zabronione w przypadku strażników dostępu. EKES uważa, że sformułowanie „[...] po cenach lub na warunkach innych [...]” jest szerokie i może obejmować inne niż tylko cena kryteria, które mogłyby wymagać określenia. |
| --- | --- |

3.5.2.

3.6.   Uwagi szczegółowe dotyczące nieuczciwych warunków dostępu

| 3.6.1. | W odniesieniu do praktyki określonej w art. 5 lit. d) EKES zauważa, że rozporządzenie dotyczące użytkowników biznesowych korzystających z usług pośrednictwa internetowego zawiera już przepisy dotyczące zapewnienia użytkownikom biznesowym dostępu do składania skarg oraz przejrzystości w zakresie rozpatrywania skarg, i kwestionuje zasadność uwzględnienia tej praktyki. EKES zastanawia się, dlaczego nie uwzględniono tu użytkowników końcowych. |
| --- | --- |

3.6.1.

4.   Uwagi dotyczące uprawnień do przeprowadzania dochodzenia, egzekwowania prawa i monitorowania

| 4.1. | Do celów art. 3 ust. 6 należy zwrócić większą uwagę na zaangażowanie organów zainteresowanych państw członkowskich w proces decyzyjny. Uważamy, że organy państwa członkowskiego powinny mieć prawo do przedłożenia Komisji wniosku o wydanie decyzji na podstawie ust. 6, a Komisja powinna mieć, odpowiednio, obowiązek omówienia wniosku i, w stosownych przypadkach, umożliwienia zainteresowanemu państwu członkowskiemu przyjęcia środków wstępnych w oczekiwaniu na decyzję Komisji. Do celów podjęcia decyzji Komisja powinna również zwrócić się o opinię do wszystkich państw członkowskich, w których działa potencjalny strażnik dostępu. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Projekt rozporządzenia łączy samoocenę dokonywaną przez platformy z oceną dokonywaną przez właściwy organ – Komisję Europejską. Ocena ta jest jednak przeprowadzana w pierwszej kolejności przez platformę usług podstawowych, która musi powiadomić Komisję o osiągnięciu tych progów w terminie trzech miesięcy (art. 3 ust. 3). EKES uznaje i popiera fakt, że proces aktu o rynkach cyfrowych nakłada odpowiedzialność na platformy. Zauważa również, że w projekcie respektuje się prawo do obrony i odwołania oraz dynamikę działalności w sektorze cyfrowym. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES popiera środki zawarte w akcie o rynkach cyfrowych, umożliwiające Komisji ocenę i monitorowanie rozwoju platform strażników dostępu, np. połączeń poza progami określonymi w rozporządzeniu (WE) nr 139/2004 (4). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Ponadto EKES popiera przeprowadzoną przez Komisję ocenę tego, czy obecny system UE pozwala na wystarczające ujęcie istotnych transakcji nabycia celów o niskim obrocie, które to transakcje mogą mieć wpływ na konkurencję na rynku wewnętrznym UE (5). Rozwiązaniem może być propozycja komisarz Margrethe Vestager, by zacząć przyjmować zgłoszenia dotyczące połączeń od krajowych organów ochrony konkurencji, niezależnie od tego, czy organy te są uprawnione do rozpatrzenia danej sprawy (6). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Aby zapewnić maksymalną skuteczność, dodatkowo do Komisji Europejskiej należy również ustanowić planowany Komitet Doradczy ds. Rynków Cyfrowych. EKES uważa, że art. 32 jest w tym względzie bardzo niejasny i że komitetowi temu należy powierzyć stały nadzór i monitorowanie. Proponuje również rozważenie, czy komitet ten mógłby przyjmować skargi od stowarzyszeń konsumentów i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES uważa, że organizacje broniące interesów przedsiębiorstw, organizacje zajmujące się ochroną konsumentów i związki zawodowe powinny być wysłuchiwane, a ich opinie powinny być brane pod uwagę, podobnie jak może to mieć miejsce w sprawach dotyczących konkurencji. Artykuł 20 aktu o rynkach cyfrowych upoważnia Komisję do prowadzenia przesłuchań i przyjmowania oświadczeń. EKES sugeruje, by w tym artykule wyraźnie określić zaangażowanie wspomnianych podmiotów i ich prawo do bycia wysłuchanym. |
| --- | --- |

4.6.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie aktu o usługach cyfrowych (zob. s. xx niniejszego Dziennika Urzędowego).

1

(2)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 64.

2

(3)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 64.

3

(4)  Dz.U. L 24 z 29.1.2004, s. 1.

4

(5)  https://one.oecd.org/document/DAF/COMP/WD(2020)24/en/pdf

5

(6)  https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/vestager/announcements/future-eu-merger-control_en

6

---

ZAŁĄCZNIK

Poniższy fragment opinii sekcji został odrzucony wskutek przyjęcia poprawki przez Zgromadzenie, ale uzyskał poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów:

| „2.3. | Po zaproponowaniu usługi podstawowej można ocenić, czy którykolwiek z dostawców tej usługi posiada atrybuty, które łącznie spełniają kryteria uznania go za strażnika dostępu dla tej konkretnej usługi. EKES nie sądzi, by to kumulatywne podejście w skuteczny sposób obejmowało strażników dostępu, i zamiast tego proponuje, by spełnione musiało być tylko jedno kryterium, najlepiej dotyczące liczby użytkowników, aby działać w sposób zgodny z aktem o usługach cyfrowych. Wyraża również zaniepokojenie faktem, że procedura identyfikacji strażników dostępu może być uciążliwa i dlatego zaleca szybszy proces”. |
| --- | --- |

„2.3.

Po zaproponowaniu usługi podstawowej można ocenić, czy którykolwiek z dostawców tej usługi posiada atrybuty, które łącznie spełniają kryteria uznania go za strażnika dostępu dla tej konkretnej usługi. EKES nie sądzi, by to kumulatywne podejście w skuteczny sposób obejmowało strażników dostępu, i zamiast tego proponuje, by spełnione musiało być tylko jedno kryterium, najlepiej dotyczące liczby użytkowników, aby działać w sposób zgodny z aktem o usługach cyfrowych. Wyraża również zaniepokojenie faktem, że procedura identyfikacji strażników dostępu może być uciążliwa i dlatego zaleca szybszy proces”.

Wynik głosowania:

| Za: | 98 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 83 |
| Wstrzymało się: | 20 |

Za:

98

Przeciw:

83

Wstrzymało się:

20

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/70 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/70

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych (akt o usługach cyfrowych) i zmieniającego dyrektywę 2000/31/WE”

[COM(2020) 825 final – 2020/0361 (COD)]

(2021/C 286/13)

| Sprawozdawca: | Gonçalo LOBO XAVIER |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Gonçalo LOBO XAVIER

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 11.2.2021
  Parlament Europejski, 8.2.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 235/3/5 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 11.2.2021

Parlament Europejski, 8.2.2021

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

31.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

235/3/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący jednolitego rynku usług cyfrowych (akt o usługach cyfrowych) w czasie, gdy pojawiły się nowe i innowacyjne (cyfrowe) usługi społeczeństwa informacyjnego, które zmieniają codzienne życie obywateli UE oraz kształtują i zmieniają zwyczaje w zakresie komunikacji, łączności, konsumpcji i prowadzenia działalności gospodarczej przez obywateli. Usługi te wniosły daleko idący wkład w transformację społeczno-gospodarczą w UE i na całym świecie, a kryzys związany z COVID-19 pokazał, jak kluczowe znaczenie mają one dla tworzenia lepszego społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES popiera wysiłki Komisji mające na celu zapobieżenie rozdrobnieniu rynku wewnętrznego przez mnożenie krajowych przepisów i regulacji, które mogłyby osłabić system i uniemożliwić wszystkim europejskim przedsiębiorstwom czerpanie korzyści z silnego jednolitego rynku. Domaga się zatem jasnego oświadczenia w kwestii wyczerpującego charakteru aktu o usługach cyfrowych. Uważa, że jest to okazja, by ustanowić na rynkach cyfrowych światowe standardy, które mogą wprowadzić Europę w tę nową erę, zapewniając wysoki poziom bezpieczeństwa i ochrony konsumentów w internecie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES ma świadomość, że dyskusja na temat aktu o usługach cyfrowych wymaga czasu, a w perspektywie długoterminowej konieczne będą kompromisy. Mimo to EKES zwraca się do Komisji i państw członkowskich o określenie rozsądnego harmonogramu rozpoczęcia dyskusji i pluralistycznych konsultacji publicznych oraz harmonogramu wdrożenia rozporządzenia i strategii. Jest bardzo ważne, aby w procesie tym odegrali rolę partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, co pozwoli zapewnić równe warunki działania wszystkim podmiotom, niezależnie od tego, czy mają siedzibę w Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa również, że wraz ze wzrostem znaczenia technologii cyfrowych priorytetem stała się potrzeba opracowania nowych zasad i regulacji w celu rozwiązania problemów związanych z tymi technologiami i sprostania wynikającym z tych technologii wyzwaniom. Nowa gospodarka wymaga nowego podejścia. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje większą przejrzystość systemów rekomendacji i reklamy. Nie należy jednak demonizować tych systemów rekomendacji, lecz zadbać o to, by konsumenci otrzymywali tylko te reklamy, które pragną otrzymywać. Przepisy powinny zatem podkreślać autonomię jednostki i EKES uważa, że w art. 29 i 30 rozporządzenia należy osiągnąć właściwą równowagę. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zauważa, że istnieje wiele niedociągnięć w odniesieniu do zasady kraju pochodzenia i wzywa do starannego rozważenia alternatywnych metod takich jak zasada kraju przeznaczenia, szczególnie w kwestiach podatkowych, pracowniczych i konsumenckich, chyba że na szczeblu UE wprowadzone zostaną bardziej rygorystyczne przepisy w celu zapewnienia uczciwej konkurencji i możliwie najwyższego poziomu ochrony konsumentów. Należy dopilnować, by do osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych zastosowanie miały takie same przepisy prawa pracy, jakie obowiązują w kraju, w którym świadczona jest usługa, ponieważ złe warunki pracy pracowników stały się dużym problemem z punktu widzenia uczciwej konkurencji. Ogólnym celem jest egzekwowanie zasad rynku wewnętrznego i jego umacnianie dzięki zapewnieniu równych warunków działania wszystkim podmiotom. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Obowiązki w zakresie przejrzystości nie powinny hamować postępu technologicznego, zwłaszcza w dziedzinie sztucznej inteligencji i informatyki. Mimo że czarna skrzynka sztucznej inteligencji niesie ze sobą ryzyko, może również przynieść znaczące korzyści. EKES podkreśla, że należy zadbać o to, by prawo było precyzyjnie dostosowane i nie hamowało postępu technicznego. Trzeba przy tym uwzględnić najwyższy możliwy poziom ochrony konsumentów i pracowników. Wzywa do opracowania odpowiednich ram, dzięki którym przedsiębiorstwa będą mogły uwydatnić uczciwość, niezawodność i bezpieczeństwo swoich systemów SI. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Wyłączenie odpowiedzialności dotyczące hostingu powinno przestać mieć zastosowanie tylko w przypadku treści, które są jednoznacznie niezgodne z prawem lub które zostały uznane za niezgodne z prawem na mocy orzeczenia sądu. EKES zaleca ustanowienie pozytywnego systemu odpowiedzialności odnośnie do internetowych platform handlowych, który miałby być stosowany w pewnych okolicznościach. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Stosowane definicje powinny zostać uproszczone i, w miarę możliwości, zharmonizowane z powiązanymi tekstami prawnymi, takimi jak: akt o rynkach cyfrowych, dyrektywa w sprawie prawa autorskiego na jednolitym rynku cyfrowym i rozporządzenie P2B. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Akt o usługach cyfrowych jest częścią szerszego podejścia regulacyjnego w zakresie gospodarki platform, które musi uwzględniać także opodatkowanie, prawa pracownicze (w tym ochronę socjalną, zdrowie i bezpieczeństwo, prawo organizowania się i rokowania zbiorowe), podział bogactwa, zrównoważoność i bezpieczeństwo produktów. EKES zwraca uwagę na ogromne zadanie, jakim jest osiągnięcie właściwej koordynacji między wszystkimi odpowiednimi instrumentami i inicjatywami, zwłaszcza w dziedzinie własności intelektualnej, telekomunikacji, danych i prywatności, odpowiedzialności za produkt, sektora audiowizualnego, nie zapominając oczywiście o dyrektywie o handlu elektronicznym. Potrzebny jest odpowiedni przegląd możliwych sposobów zintegrowania tych różnych perspektyw wpływających na akt o usługach cyfrowych. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES zwróci szczególną uwagę na opodatkowanie, zarządzanie danymi, status zatrudnienia, warunki pracy i ochronę konsumentów, ponieważ zagadnienia te są istotnymi czynnikami wpływającymi na istniejącą obecnie – niekiedy nieuczciwą – konkurencję w gospodarkach cyfrowych. Komitet podkreśla, że wyzwaniom tym należy stawić czoła w świetle celów zrównoważonego rozwoju, agendy cyfrowej, Karty praw podstawowych i Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Technologie cyfrowe mogą mieć kluczowe znaczenie w naszym codziennym życiu. Mogą wywierać pozytywny wpływ na społeczeństwo i gospodarkę, a obecnie powszechnie uznaje się, że są niezbędne dla funkcjonowania rynku i naszych wzajemnych relacji i przynoszą realne korzyści całej społeczności. Usługi cyfrowe stanowią jednak również poważne wyzwanie dla jednostek, społeczeństwa i rynku. Sprawiedliwsza Europa zależy od właściwego uregulowania sektora cyfrowego i od zapewnienia właściwego podziału tych korzyści i odpowiedniej ochrony wszystkich uczestników rynku (obywateli, konsumentów, pracowników i przedsiębiorstw, niezależnie od ich wielkości). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Odpowiedź Komisji na szereg dokumentów, zmian w orzecznictwie i apeli – z jednej strony o przeprowadzenie ambitnej reformy obowiązujących ram prawnych UE dotyczących handlu elektronicznego, z zachowaniem podstawowych zasad przewidzianego w nich systemu odpowiedzialności, zakazu nakładania ogólnego obowiązku nadzoru oraz klauzuli dotyczącej rynku wewnętrznego, a z drugiej strony o lepiej odpowiadający dzisiejszym realiom, sprawiedliwszy i konkurencyjny rynek cyfrowy – koncentruje się na dwóch głównych obszarach: akcie o usługach cyfrowych i akcie o rynkach cyfrowych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Dzięki aktowi o usługach cyfrowych UE powinna zapewnić wysoki poziom ochrony konsumentów europejskich odnośnie do różnych wymiarów gospodarki cyfrowej, zwłaszcza na internetowych platformach cyfrowych. Do najważniejszych i najbardziej kontrowersyjnych aspektów tego wniosku należą zwalczanie niezgodnych z prawem treści i zwiększenie przejrzystości w sposobie kierowania reklam do odbiorców. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W akcie o rynkach cyfrowych Komisja koncentruje się na sposobie funkcjonowania europejskiego rynku cyfrowego i stara się uczynić go bardziej zrównoważonym, konkurencyjnym i innowacyjnym w celu zapewnienia obywatelom liczniejszych i lepszych usług, tworząc równe warunki działania dla wszystkich uczestników rynku. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zatem wysiłki Komisji zmierzające do dalszego uregulowania gospodarki cyfrowej i uczynienia jej wiarygodną zarówno dla społeczeństwa, jak i dla gospodarki. Obywatele, pracownicy i podmioty gospodarcze, zwłaszcza MŚP i osoby szczególnie podatne na zagrożenia, potrzebują zabezpieczeń w swoich relacjach z platformami cyfrowymi, a bezpieczeństwo należy zagwarantować we wszystkich operacjach, odnośnie do zarówno do treści, jak i transakcji gospodarczych, a nawet praw własności intelektualnej. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Przepisy unijne dotyczące cyberprzestrzeni stają się coraz bardziej złożone i rozdrobnione. Należy dołożyć starań, aby zwiększyć ich czytelność i spójność. Zbyt złożone przepisy mogą być niekorzystne zarówno dla przedsiębiorstw, jak i dla obywateli, hamując innowacje, zwiększając koszty i utrudniając ludziom korzystanie z ich praw. Dlatego EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji dotyczący koordynacji i usprawnienia proceduralnych aspektów przepisów wykonawczych w państwach członkowskich oraz wybór instrumentu prawnego mającego bezpośrednie zastosowanie. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES zaznacza, że akt o usługach cyfrowych powinien być spójny z potencjalnymi ramami prawnymi dotyczącymi innych istotnych kwestii związanych z gospodarką platformową, takich jak prawa pracownicze (w tym ochrona socjalna, zdrowie i bezpieczeństwo, prawo do organizowania się i rokowań zbiorowych) (1), podatki i podział bogactwa oraz zrównoważony rozwój, a także podkreśla konieczność podjęcia tych wyzwań na szczeblu europejskim oraz w świetle celów zrównoważonego rozwoju, w świetle agendy cyfrowej, Karty praw podstawowych i Europejskiego filaru praw socjalnych. Jeśli chodzi o przyszłe inicjatywy Komisji, EKES zwróci szczególną uwagę na opodatkowanie, zarządzanie danymi, status zatrudnienia, warunki pracy i ochronę konsumentów, ponieważ zagadnienia te są istotnymi czynnikami wpływającymi na istniejącą obecnie – niekiedy nieuczciwą – konkurencję w gospodarkach cyfrowych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Regulacja cyberprzestrzeni powinna w największym możliwym stopniu zachowywać aktualność i neutralność pod względem technologicznym. Zapewni to jasność i możliwości rynkowe wszystkim, z naciskiem na ochronę i bezpieczeństwo konsumentów. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Jest rzeczą ważną, aby w zakresie opodatkowania działalności cyfrowej Komisja podjęła inicjatywy w ramach dyskusji międzynarodowych, wprowadzając zasady sprawiedliwości i przejrzystości, zrównoważonego rozwoju oraz podziału bogactwa, jak też aby podkreślała konieczność podjęcia tych wyzwań na szczeblu europejskim w świetle celów zrównoważonego rozwoju, w świetle agendy cyfrowej, Karty praw podstawowych i Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | Lepsze i skuteczniejsze uregulowania pozwalające m.in. uniknąć nieuczciwej konkurencji to jeden z głównych tematów w tej nowej gospodarce. Komisja jest przekonana, a EKES popiera jej przekonanie, że potrzebne są nowe środki i nowe podejście, aby uregulować rynek, który nie może korzystać z tych samych narzędzi i funkcjonować tak jak dotychczas. Faktem jest, że „zwykłe” ramy regulacyjne w zakresie konkurencji nie są wystarczające, aby skutecznie stawić czoła wyzwaniom i trudnościom wynikającym z istnienia gigantów technologicznych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES wzywa do wprowadzenia jaśniejszych zasad, takich jak te, które Komisja jest skłonna przeanalizować na podstawie uproszczonych, przyspieszonych ram regulacyjnych w zakresie rynku wewnętrznego w świecie cyfrowym. UE musi zaktualizować swój zestaw narzędzi regulacyjnych, aby skutecznie zająć się rynkami cyfrowymi, oprócz kwestii związanych z platformami pełniącymi rolę strażników dostępu. Nowa gospodarka wymaga różnych działań, toteż EKES z zadowoleniem przyjmuje także inicjatywę dotyczącą aktu o rynkach cyfrowych (2). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Europejska suwerenność cyfrowa musi zostać uwzględniona we wszystkich działaniach regulacyjnych, aby chronić nie tylko przedsiębiorstwa, ale także pracowników, konsumentów i obywateli. Wraz z kryzysem związanym z COVID-19 sprzedaż niebezpiecznych produktów, fałszywe opinie, nieuczciwe praktyki handlowe i inne naruszenia prawa konsumenckiego, piractwo i fałszerstwo na platformach cyfrowych wzrosły do niedopuszczalnego poziomu. Zjawiska te ilustrują znaczenie inicjatywy aktu o usługach cyfrowych oraz pilną potrzebę podjęcia działań. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Jasne jest również, że mechanizmy egzekwowania służące zwalczaniu nadużyć finansowych i bezprawnych czynów związanych z platformami cyfrowymi stanowią wyzwanie i sprawiają, że przedsiębiorstwa, które odnoszą największe zyski w gospodarce cyfrowej, mają również więcej obowiązków. EKES uważa, że akt o usługach cyfrowych ma do odegrania kluczową rolę w przywróceniu zaufania do rynku i skłonieniu państw członkowskich do określenia sprawnie i szybko działającego mechanizmu egzekwowania, który odpowiadałby wszystkim państwom członkowskim, z uwzględnieniem istniejących między nimi różnic. EKES wyraża zadowolenie, że dzięki aktowi o usługach cyfrowych braki w zakresie egzekwowania przepisów dotyczących nielegalnej reklamy internetowej zostaną najprawdopodobniej zmniejszone. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Niezależnie od podejścia przyjętego w zakresie systemów i mechanizmów egzekwowania Komisja i państwa członkowskie muszą wyasygnować wystarczające środki finansowe, aby umożliwić inwestowanie w zasoby ludzkie, systemy szkoleniowe, oprogramowanie i sprzęt, które mogą wzmocnić zaufanie rynku i osób fizycznych. Priorytetem jest zatem określenie kosztów wdrożenia aktu oraz przewidywanych kosztów dla społeczeństwa w przypadku niepodjęcia żadnych działań, a także zapewnienie odpowiednich warunków, aby każde państwo członkowskie mogło się do tych działań przyłączyć. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Co się tyczy zakresu stosowania aktu o usługach cyfrowych, wielkość ma znaczenie: nie wszystkie przedsiębiorstwa w tym obszarze powinny być traktowane w ten sam sposób, co pozwoli uniknąć nieuczciwej konkurencji opartej na wielkości i potędze finansowej. Jednakże zaproponowane kryterium, tj. liczba pracowników, może okazać się niedostateczne i łatwe do obejścia. Jest to szczególnie ważne, gdyż znaczna część zawartych w projektowanym rozporządzeniu obowiązków nałożonych na platformy w takich obszarach jak rozpatrywanie skarg, nadużycia, zgłaszanie przestępstw, przejrzystość reklam, niezależne audyty i zaufane podmioty sygnalizujące nie dotyczy mikroprzedsiębiorstw ani małych przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES podkreśla jednak, że ważna jest ochrona MŚP oraz mikroprzedsiębiorstw i przedsiębiorstw gospodarki społecznej. Przedsiębiorstwa te mogą nie być w stanie ponieść kosztów przestrzegania przepisów i inwestycji, a należy zapewnić, by nie ucierpiały one w wyniku wdrożenia rozporządzenia, które miało zapewnić uczciwą konkurencję. EKES wzywa zatem, by znaleziono alternatywne kryteria w celu zdefiniowania mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw (art. 16), takie jak roczne obroty przedsiębiorstwa lub jego struktura własnościowa czy organizacyjna. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje okres dostosowawczy dla przedsiębiorstw, które należą do kategorii bardzo dużych platform internetowych (art. 25 ust. 4). Często przedsiębiorstwa te bardzo szybko się rozwijają i należy im dać uczciwą szansę na dostosowanie się do bardziej rygorystycznych wymogów i obowiązków określonych we wniosku. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Chociaż we wniosku wyraźnie zaznaczono, że należy go rozumieć jako lex generalis, wydaje się, że w różnych instrumentach istnieje wiele ściśle powiązanych ze sobą definicji, które mogą stać się zbyt uciążliwe z punktu widzenia przestrzegania przepisów, nakładając dodatkowe koszty na przedsiębiorstwa i konsumentów. Na przykład we wniosku zdefiniowano pojęcie „platformy internetowej”; pojęcie „platformy” nie zostało zdefiniowane, ale jest stosowane w rozporządzeniu P2B (rozporządzenie (UE) 2019/1150 (3)); w dyrektywie w sprawie jednolitego rynku cyfrowego ((UE) 2019/790 (4)) stosuje się pojęcie „dostawcy usług udostępniania treści online”; a we wniosku dotyczącym aktu o rynkach cyfrowych jest mowa o „strażnikach dostępu” i „podstawowych usługach platformowych”. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Wraz z rozwojem usług cyfrowych modele biznesowe ewoluowały i stały się bardziej złożone, a rozróżnienia między poszczególnymi podmiotami się zacierają. Zważywszy na szybkie zmiany w sektorze, będące wyzwaniem dla organów regulacyjnych, istnieje potrzeba sformułowania jasnych definicji. EKES zaleca jaśniejsze zdefiniowanie platform, użytkowników lub odbiorców (we wniosku używa się obu terminów, ale „odbiorcy” występują w nim znacznie częściej), konsumentów i pracowników w gospodarce cyfrowej. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Zgodnie z obecnym wnioskiem przepisy dotyczące identyfikowalności przedsiębiorców mają zastosowanie jedynie „[w] przypadku gdy platforma internetowa umożliwia konsumentom zawieranie z przedsiębiorcami umów na odległość” (art. 22). Alternatywą jest zdefiniowanie tych dostawców/platform umożliwiających konsumentom zawieranie umów na odległość z przedsiębiorcami jako „platform handlowych” i wyjaśnienie, które przepisy mają zastosowanie do tej kategorii pośredników. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Opracowywanie kodeksów postępowania zgodnie z art. 35 i 36 powinno przebiegać w sposób otwarty i partycypacyjny. Należy włączyć w ten proces organizacje reprezentujące użytkowników i odbiorców, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, partnerów społecznych i odpowiednie organy. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES zauważa, że istnieje wiele niedociągnięć w odniesieniu do zasady kraju pochodzenia i wzywa do starannego rozważenia alternatywnych metod takich jak zasada kraju przeznaczenia, szczególnie w kwestiach podatkowych, pracowniczych i konsumenckich, chyba że na szczeblu UE wprowadzone zostaną bardziej rygorystyczne przepisy w celu zapewnienia uczciwej konkurencji i możliwie najwyższego poziomu ochrony konsumentów. Należy dopilnować, by do osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych zastosowanie miały takie same przepisy prawa pracy, jakie obowiązują w kraju, w którym świadczona jest usługa, ponieważ złe warunki pracy pracowników stały się dużym problemem z punktu widzenia uczciwej konkurencji. Ogólnym celem jest egzekwowanie zasad rynku wewnętrznego i jego umacnianie dzięki zapewnieniu równych warunków działania wszystkim podmiotom. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Ponadto system określony w art. 8 i 9 wniosku nie powinien być postrzegany jako alternatywa dla uznawania i wykonywania orzeczeń oraz należy wyjaśnić, że przepisy dotyczące odmowy uznania i odmowy wykonania zachowują ważność i mają zastosowanie. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wyjaśnienie, że dochodzenia prowadzone z własnej inicjatywy nie mają wpływu na stosowanie zasady „bezpiecznej przystani” (art. 6), oraz to, że zachowano ogólną zasadę braku obowiązku nadzoru (art. 7). Jednak zasady te nie powinny wpływać na spoczywający na internetowych platformach handlowych obowiązek przeprowadzania regularnych kontroli przedsiębiorców i oferowanych produktów i usług zgodnie z art. 22. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Należy również wyjaśnić art. 12 ust. 1, a mianowicie to, czy przepis ten obejmuje takie informacje jak dane techniczne przekazane sprzedawcy oprogramowania w ramach umowy oprogramowania SaaS. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | EKES z zadowoleniem przyjmuje szczegółowe regulacje dotyczące zgłaszania i wewnętrznej procedury rozpatrywania skarg oraz zabezpieczenia wprowadzone we wniosku. Uważa jednak, że zasada „bezpiecznej przystani” (art. 5) powinna być wyłączona tylko wtedy, gdy treści są jednoznacznie niezgodne z prawem krajowym w kraju pochodzenia lub z mającymi bezpośrednie zastosowanie przepisami UE lub gdy ich niezgodność z prawem została stwierdzona przez sąd. W przeciwnym razie będzie to dla pośredników zachęta do domyślnego usuwania treści. Ocena prawna niektórych rodzajów treści może być bardzo złożona i pośrednicy nie powinni być pociągani do odpowiedzialności, jeżeli nie usunęli tych treści. Jest to zgodne z obowiązkiem zawieszenia ustanowionym w art. 20, który odnosi się do treści ewidentnie niezgodnych z prawem. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Tworzenie usług cyfrowych opiera się zasadniczo na zdolności do zarządzania danymi i dostępu do nich. W tym kontekście należy pamiętać o akcie w sprawie zarządzania danymi (COM(2020) 767 final), w którym wspomina się o możliwości utworzenia „spółdzielni zarządzania danymi i wymiany danych”, która będzie sprzyjała małym przedsiębiorstwom, przedsiębiorstwom i przedsiębiorcom indywidualnym, którzy mogą nie mieć możliwości indywidualnego dostępu do dużych ilości danych lub ich przetwarzania. Struktury te mogłyby zapewnić wspólne zarządzanie partycypacyjne w zakresie zarządzania usługami pośrednictwa, wymiany lub udostępniania danych między przedsiębiorstwami oraz między przedsiębiorstwami a przedsiębiorcami, którzy mogliby dostarczać dane, ale także czerpać z nich korzyści i je wykorzystywać. |
| --- | --- |

3.18.

4.   Strategia wdrażania – wykonanie zadań

| 4.1. | We wniosku stwierdza się, że w sprawozdaniu z oceny skutków wyjaśniono powiązania między aktem o usługach cyfrowych a szerzej zakrojonymi ramami regulacyjnymi, przedstawiając bardziej szczegółowe opisy wariantów strategicznych; bardziej szczegółową analizę podstawowych dowodów uwzględniono w zmienionym sprawozdaniu z oceny skutków. Ma to kluczowe znaczenie, ale nie oznacza, że społeczeństwo wyzbędzie się niepokoju w obliczu wszystkich zmiennych i przestanie zachowywać ostrożność. Znaczenie usług cyfrowych w naszej gospodarce i społeczeństwie, ale także rosnące ryzyko z nimi związane będą się nadal zwiększać. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Jeśli chodzi o wartość dodaną płynącą z egzekwowania środków, inicjatywa ta przyczynia się do znacznych korzyści ze zwiększenia skuteczności, wynikających ze współpracy między państwami członkowskimi oraz gromadzi niektóre zasoby na potrzeby pomocy technicznej na szczeblu UE odnośnie do kontroli i audytu systemów moderowania treści, systemów rekomendacji i reklam internetowych na bardzo dużych platformach internetowych. To z kolei zwiększy skuteczność środków egzekwowania i nadzoru, ponieważ obecny system opiera się w dużej mierze na ograniczonej zdolności nadzoru w niewielkiej liczbie państw członkowskich. Wniosek wymaga jednak udoskonalenia, aby móc zapewnić skuteczne i szybkie egzekwowanie przepisów i dochodzenie roszczeń przez konsumentów. Akt o usługach cyfrowych musi obejmować środki zaradcze dla konsumentów, w tym możliwość odszkodowania w przypadku niewywiązania się przez przedsiębiorstwa z obowiązków wynikających z aktu. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | We wniosku stwierdza się ponadto, że Komisja ustanowi kompleksowe ramy stałego monitorowania rezultatu, wyników i skutków przedmiotowego instrumentu legislacyjnego od dnia rozpoczęcia jego stosowania. Przewiduje się, że ocena instrumentu zostanie przeprowadzona w terminie pięciu lat od jego wejścia w życie na podstawie ustanowionego programu monitorowania. EKES uważa, że nie są to rozsądne ramy czasowe, które wzbudzą zaufanie rynku i obywateli i pozwolą zapewnić spójność z przeglądem dyrektywy o handlu elektronicznym. Komisja powinna przewidzieć regularną ocenę co dwa lata. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Przepisy te powinno się skutecznie komunikować i nie powinny one szkodzić wizerunkowi UE. Ochrona obywateli unijnych i ochrona konsumentów powinny być jednym z głównych elementów przyszłej komunikacji i egzekwowania przepisów. UE jest i powinna pozostać miejscem przyjaznym dla przedsiębiorstw, pracowników i obywateli, również tych spoza UE. Rozporządzenie nie powinno być postrzegane jako obciążenie lub przeszkoda, lecz jako zrównoważone podejście do regulacji internetu w XXI wieku, wyznaczające standardy dla lepszej i sprawiedliwszej gospodarki cyfrowej oraz bezpieczniejszej przestrzeni internetowej i chroniące żywotność systemów demokratycznych. |
| --- | --- |

4.4.

5.   Prawa podstawowe

| 5.1. | Należy odpowiednio zabezpieczyć prawa pracowników, wysoki poziom ochrony konsumentów, prywatności i danych osobowych oraz podstawowe swobody takie jak wolność prowadzenia działalności gospodarczej i swoboda świadczenia usług oraz wolność wypowiedzi, myśli i opinii zgodnie z prawodawstwem i Kartą praw podstawowych. Wniosek powinien mieć na celu osiągnięcie odpowiedniej równowagi w tym względzie. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Istotnym aspektem wniosku jest sprawiedliwość proceduralna. Samo to może jednak nie wystarczyć do zapewnienia rzeczywistej, skutecznej sprawiedliwości, jeśli zachęty nie są odpowiednio dopasowane. Szerokie pojęcie treści niezgodnych z prawem lub, jak niektórzy proponują, „treści szkodliwych” może okazać się ograniczeniem wolności wypowiedzi i opinii. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Godność ludzką zapewniają solidne i jasne przepisy chroniące obywateli i konsumentów. Aspekty te odgrywają ważną rolę we wniosku i powinny zostać zachowane. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Ramy zaproponowane w akcie o usługach cyfrowych zapewniają organom właściwe narzędzia do zapobiegania manipulacjom, ryzyku dyskryminacji i innym nadużyciom, do ich monitorowania i reagowania na nie. EKES uważa, że UE i jej państwa członkowskie muszą zainwestować znaczne zasoby i zapewnić ich wykorzystanie z korzyścią dla ogółu społeczeństwa. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Aby ograniczyć ryzyko dyskryminacji, EKES apeluje, by UE i państwa członkowskie zainwestowały wystarczające środki w celu kontrolowania i nadzorowania algorytmów stosowanych przez platformy. Komitet docenia zwiększony dostęp do danych i algorytmów i zaleca, by zagwarantować go organom publicznym na wszystkich szczeblach oraz zweryfikowanym niezależnym naukowczyniom i naukowcom, w tym z ramienia niezależnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego działających w interesie publicznym. |
| --- | --- |

5.5.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Konsultacje Komisji Europejskiej w sprawie poprawy warunków pracy świadczonej za pośrednictwem platform internetowych.

1

(2)  Opinia EKES-u w sprawie aktu o rynkach cyfrowych (zob. s. 64 niniejszego Dziennika Urzędowego).

2

(3)  Dz.U. L 186 z 11.7.2019, s. 57.

3

(4)  Dz.U. L 130 z 17.5.2019, s. 92.

4

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/76 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/76

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady »Strategia UE w zakresie cyberbezpieczeństwa na cyfrową dekadę«”

[JOIN(2020) 18 final]

(2021/C 286/14)

| Sprawozdawca: | Philip VON BROCKDORFF |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Philip VON BROCKDORFF

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 21.4.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 238/0/3 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 21.4.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

31.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

238/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że proponowana strategia jest pozytywnym krokiem w kierunku ochrony rządów, obywateli i przedsiębiorstw w całej UE przed globalnymi cyberzagrożeniami, a także w kierunku zabezpieczenia wzrostu gospodarczego. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES jest zdania, że należy udostępnić dodatkowe środki finansowania podmiotom państwowym, aby umożliwić inwestycje w infrastrukturę cyberbezpieczeństwa w celu skutecznej reakcję na kryzys, taki jak pandemia. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycje utworzenia sieci ośrodków monitorowania bezpieczeństwa w całej UE oraz propozycję, by Agencja Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA) współpracowała ze wszystkimi zainteresowanymi stronami w celu ograniczenia ryzyka stwarzanego przez sieć 5G. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również propozycję dalszego rozwijania roli Europolu jako ośrodka wiedzy specjalistycznej na temat cyberprzestępczości. Za istotną uznaje również współpracę ze społecznością obejmującą wiele zainteresowanych stron, a także na szczeblu międzynarodowym. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES ostrzega przed niedoborem umiejętności w dziedzinie cyberbezpieczeństwa i zaleca korzystanie z ogólnounijnego narzędzia wytyczania ścieżek kariery w zakresie cyberbezpieczeństwa, które pomaga poszczególnym osobom w określaniu i budowaniu odpowiedniej ścieżki kariery i zarządzaniu nią. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zwraca uwagę na kwestię dezinformacji. Rozpowszechnianie dezinformacji może mieć poważne konsekwencje, a zapobieganie jej powinno być częścią każdej strategii dotyczącej cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zaleca, by wszelkie inwestycje zagraniczne w sektorach strategicznych w Unii były zgodne z polityką bezpieczeństwa UE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES ostrzega przed pojawieniem się komputerów kwantowych i przed związanymi z tym zagrożeniami. Stąd istnieje potrzeba przejścia na kryptografię postkwantową – odporną na ataki komputera kwantowego. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zaleca, by strategia Komisji w zakresie cyberbezpieczeństwa była regularnie aktualizowana, ale nie rzadziej niż co dwa lata, w celu skutecznego reagowania na przyszłe technologie i zagrożenia. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Wreszcie EKES podkreśla znaczenie dialogu społecznego w kształtowaniu polityki w zakresie cyberbezpieczeństwa, która skutecznie chroniłaby jednostki w trakcie telepracy i ogólnie działań on-line. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Komunikat Komisji Europejskiej

| 2.1. | Celem komunikatu jest podkreślenie zaangażowania UE w ochronę środowiska internetowego, które zapewnia jak największą wolność i bezpieczeństwo z korzyścią dla jej obywateli. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W komunikacie przedstawiono wizję UE w tej dziedzinie, określono role i obowiązki, oraz zaproponowano konkretne działania na szczeblu UE mające na celu zapewnienie solidnej i skutecznej ochrony, przy jednoczesnej ochronie praw obywateli, tak aby zapewnić bezpieczne i chronione środowisko online. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Proponowane działania mają na celu:






  — | osiągnięcie cyberodporności poprzez zwiększenie zdolności, gotowości, współpracy, wymiany informacji i świadomości w dziedzinie bezpieczeństwa sieci i informacji w sektorze publicznym i prywatnym oraz na szczeblu krajowym i unijnym, |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

osiągnięcie cyberodporności poprzez zwiększenie zdolności, gotowości, współpracy, wymiany informacji i świadomości w dziedzinie bezpieczeństwa sieci i informacji w sektorze publicznym i prywatnym oraz na szczeblu krajowym i unijnym,

| — | standaryzację sekwencji procesów na potrzeby cyberobrony w całej Unii, a także stworzenie bazy danych zawierającej istotne informacje w celu zapewnienia danych analitycznych dotyczących zagrożeń z myślą o wsparciu dotkniętego sektora lub gospodarki, |
| --- | --- |

—

standaryzację sekwencji procesów na potrzeby cyberobrony w całej Unii, a także stworzenie bazy danych zawierającej istotne informacje w celu zapewnienia danych analitycznych dotyczących zagrożeń z myślą o wsparciu dotkniętego sektora lub gospodarki,

| — | radykalne ograniczenie cyberprzestępczości poprzez zwiększenie wiedzy fachowej osób odpowiedzialnych za prowadzenie dochodzeń w sprawie cyberprzestępczości i jej ściganie, przyjęcie bardziej skoordynowanego podejścia między organami ścigania w całej Unii oraz zacieśnienie współpracy z innymi podmiotami, |
| --- | --- |

—

radykalne ograniczenie cyberprzestępczości poprzez zwiększenie wiedzy fachowej osób odpowiedzialnych za prowadzenie dochodzeń w sprawie cyberprzestępczości i jej ściganie, przyjęcie bardziej skoordynowanego podejścia między organami ścigania w całej Unii oraz zacieśnienie współpracy z innymi podmiotami,

| — | ustanowienie ogólnounijnego systemu edukacji i certyfikacji dla specjalistów, którzy spełniają wymogi dotyczące wykwalifikowanych ekspertów ds. cyberprzestępczości, i przekształcenie go w spójny ogólnounijny poziom umiejętności, |
| --- | --- |

—

ustanowienie ogólnounijnego systemu edukacji i certyfikacji dla specjalistów, którzy spełniają wymogi dotyczące wykwalifikowanych ekspertów ds. cyberprzestępczości, i przekształcenie go w spójny ogólnounijny poziom umiejętności,

| — | opracowanie polityki i zdolności UE w zakresie cyberobrony w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, |
| --- | --- |

—

opracowanie polityki i zdolności UE w zakresie cyberobrony w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony,

| — | wspieranie zasobów przemysłowych i technologicznych niezbędnych do korzystania z jednolitego rynku cyfrowego; będzie to bodźcem do powstania europejskiego przemysłu i rynku bezpiecznych technologii informacyjno-komunikacyjnych; przyczyni się do wzrostu gospodarczego i konkurencyjności gospodarki UE, a także zwiększy publiczne i prywatne wydatki na badania i rozwój w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, |
| --- | --- |

—

wspieranie zasobów przemysłowych i technologicznych niezbędnych do korzystania z jednolitego rynku cyfrowego; będzie to bodźcem do powstania europejskiego przemysłu i rynku bezpiecznych technologii informacyjno-komunikacyjnych; przyczyni się do wzrostu gospodarczego i konkurencyjności gospodarki UE, a także zwiększy publiczne i prywatne wydatki na badania i rozwój w dziedzinie cyberbezpieczeństwa,

| — | wzmocnienie międzynarodowej polityki UE dotyczącej cyberprzestrzeni w celu promowania podstawowych wartości UE, określenia norm odpowiedzialnego zachowania, propagowania stosowania obowiązującego prawa międzynarodowego w cyberprzestrzeni oraz wspierania krajów spoza UE w budowaniu zdolności w zakresie cyberbezpieczeństwa, |
| --- | --- |

—

wzmocnienie międzynarodowej polityki UE dotyczącej cyberprzestrzeni w celu promowania podstawowych wartości UE, określenia norm odpowiedzialnego zachowania, propagowania stosowania obowiązującego prawa międzynarodowego w cyberprzestrzeni oraz wspierania krajów spoza UE w budowaniu zdolności w zakresie cyberbezpieczeństwa,

| — | opracowanie i wdrożenie unijnej pieczęci bezpieczeństwa zatwierdzającej produkty, usługi i technologie spełniające normy i wymogi dotyczące rozwiązań cyberodpornych. |
| --- | --- |

—

opracowanie i wdrożenie unijnej pieczęci bezpieczeństwa zatwierdzającej produkty, usługi i technologie spełniające normy i wymogi dotyczące rozwiązań cyberodpornych.

| 2.4. | Proponowana strategia obejmuje bezpieczeństwo usług podstawowych, takich jak szpitale, sieci energetyczne i koleje, a także coraz większą liczbę podłączonych do sieci obiektów w naszych domach, biurach i fabrykach, budowanie wspólnych zdolności reagowania na znaczące cyberataki oraz współpracę z partnerami na całym świecie w celu zapewnienia międzynarodowego bezpieczeństwa i stabilności w cyberprzestrzeni. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ponieważ zagrożenie dla cyberbezpieczeństwa niemal zawsze mają charakter transgraniczny, a cyberatak w jednym państwie może mieć wpływ na grupę państw członkowskich lub całą UE, Komisja proponuje ponadto utworzenie wspólnej jednostki ds. cyberprzestrzeni, aby jak najskuteczniej reagować na zagrożenia dla cyberbezpieczeństwa, wykorzystując wspólne zasoby i wiedzę fachową, którymi dysponują UE i państwa członkowskie. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Przedmiotowa strategia o wartości 2 mld EUR zostanie sfinansowana w ramach unijnych programów „Cyfrowa Europa” i „Horyzont Europa”, z uwzględnieniem dodatkowych inwestycji ze strony państw członkowskich i sektora prywatnego. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Obecnie cyberbezpieczeństwo jest powszechnie akceptowane jako integralna część funkcjonowania instytucji i agencji UE oraz każdego państwa członkowskiego i jego gospodarki. Cyberbezpieczeństwo ma kluczowe znaczenie dla wspierania unijnej infrastruktury energetycznej i wdrażania inteligentnych sieci (1), a także cyfryzacji i ekologizacji gospodarek UE. Równie ważna jest ochrona i zabezpieczanie podstawowych praw i wolności obywateli, które gwarantuje cyberbezpieczeństwo. Ochrona praw i wolności ma szczególne znaczenie, ponieważ cyberataki mogą mieć negatywny wpływ na obywateli i gospodarstwa domowe (a także na przedsiębiorstwa, organizacje i służby publiczne). Niedawny atak komputerowy w ośrodku szpitalnym w Tournai w Belgii jest przykładem zagrożenia nie tylko dla dóbr materialnych, ale również dla życia ludzkiego ze względu na związane z nim opóźnienie operacji chirurgicznych (2). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Według DIGITALEUROPE (3) cyberzagrożenia stanowią istotną przeszkodę na drodze do osiągnięcia dobrobytu w Europie. Szacuje się, że do końca 2020 r. straty gospodarcze wynikające z cyberprzestępczości na całym świecie sięgną 2,5 bln EUR, a 74 % światowych przedsiębiorstw może spodziewać się ataku hakerskiego w 2021 r. Mimo tego tylko 32 % europejskich przedsiębiorstw prowadzi politykę w zakresie cyberbezpieczeństwa. Oczywiste jest, że zagrożenia cybernetyczne w sposób nieuchronny wymagają skoordynowanej reakcji ze strony UE i strategii w zakresie cyberbezpieczeństwa, zdolnej zarówno sprostać obecnym wyzwaniom, jak i bronić organizacji i obywateli przed cyberzagrożeniami następnej generacji. Dotyczy to w szczególności usług publicznych, w ramach których zarządza się ogromną ilością wrażliwych i osobowych danych wymagających ochrony. Ponadto należy zintensyfikować działania na rzecz osiągnięcia europejskiej suwerenności danych i zachowania poufności danych w Unii poprzez cyberodporność i odporność cyfrową, co z kolei zwiększy dobrobyt w UE. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Potencjalne straty gospodarcze wynikające z cyberataków są ogromne i obejmują:






  — | utratę własności intelektualnej i poufnych informacji handlowych, |
| --- | --- | --- |

3.3.

—

utratę własności intelektualnej i poufnych informacji handlowych,

| — | oszustwa internetowe i przestępstwa finansowe, często będące wynikiem kradzieży danych identyfikacyjnych, |
| --- | --- |

—

oszustwa internetowe i przestępstwa finansowe, często będące wynikiem kradzieży danych identyfikacyjnych,

| — | manipulację finansową, wykorzystywanie skradzionych szczególnie chronionych informacji handlowych dotyczących potencjalnych połączeń lub też wykorzystywanie wcześniejszej wiedzy na temat sprawozdań z wyników działalności notowanych na giełdzie spółek, |
| --- | --- |

—

manipulację finansową, wykorzystywanie skradzionych szczególnie chronionych informacji handlowych dotyczących potencjalnych połączeń lub też wykorzystywanie wcześniejszej wiedzy na temat sprawozdań z wyników działalności notowanych na giełdzie spółek,

| — | koszty alternatywne, w tym zakłócenia w produkcji lub usługach, oraz zmniejszone zaufanie do działalności online, |
| --- | --- |

—

koszty alternatywne, w tym zakłócenia w produkcji lub usługach, oraz zmniejszone zaufanie do działalności online,

| — | koszty zabezpieczenia sieci, takie jak zakup cyberubezpieczenia (4), oraz pokrycie kosztów związanych z przywracaniem stanu sprzed wystąpienia cyberataków, |
| --- | --- |

—

koszty zabezpieczenia sieci, takie jak zakup cyberubezpieczenia (4), oraz pokrycie kosztów związanych z przywracaniem stanu sprzed wystąpienia cyberataków,

| — | nadszarpnięcie reputacji i ryzyko odpowiedzialności cywilnej w przypadku zhakowanego przedsiębiorstwa i jego marki, w tym tymczasowy spadek wartości akcji. |
| --- | --- |

—

nadszarpnięcie reputacji i ryzyko odpowiedzialności cywilnej w przypadku zhakowanego przedsiębiorstwa i jego marki, w tym tymczasowy spadek wartości akcji.

| 3.4. | Warto zauważyć, że skutki gospodarcze cyberprzestępczości są największe w Europie i według szacunków plasują się na poziomie 0,84 % PKB UE w porównaniu z 0,78 % w Ameryce Północnej – jak wynika z najnowszego sprawozdania na temat gospodarczych skutków cyberprzestępczości, sporządzonego przez Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych (CSIS). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W tym kontekście proponowana strategia, opracowana w drodze szeroko zakrojonych konsultacji z zainteresowanymi stronami, pojawiła się w najlepszym możliwym momencie, a eksperci przewidują, że do 2025 r. liczba urządzeń podłączonych do sieci na całym świecie wzrośnie do 25 mld. Oczekuje się, że jedna czwarta tych urządzeń będzie znajdować się w Europie. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zapowiedź strategii zbiegła się z doniesieniami o zainfekowaniu komputerów w amerykańskich federalnych agencjach rządowych w wyniku cyberataku wymierzonego w firmę z USA opracowującą oprogramowanie dla firm pomagające im zarządzać ich sieciami i systemami IT. Setki amerykańskich korporacji również były narażone na ten atak, w trakcie którego hakerzy dodawali złośliwe oprogramowanie do aktualizacji oprogramowania, którą pobrało tysiące klientów firmy będącej celem ataku. Incydent ten pokazuje, że administracje publiczne i przedsiębiorstwa we wszystkich sektorach i całe społeczeństwo mogą być narażone na cyberataki. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Nie dziwi więc, że omawiana strategia obejmuje kluczowe sektory, w tym dostawców danych i usług w chmurze, telekomunikację, rządowe systemy informatyczne i produkcję. Inne istotne przykłady potencjalnych zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa obejmują aplikacje służące ustalaniu kontaktów zakaźnych, takie jak te stosowane w odpowiedzi na COVID-19. Zabezpieczenie aplikacji służących ustalaniu kontaktów zakaźnych w oczywisty sposób przyczynia się do zwiększenia zaufania obywateli do ochrony danych prywatnych w odniesieniu do środków związanych z COVID-19, które uznano za niezbędne w reakcji na pandemię. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Pandemia COVID-19 przyspieszyła zmianę modeli pracy: w 2020 r. aż 40 % pracowników w UE przestawiło się na telepracę (5). Szacuje się jednak, że w 2020 r. 40 % użytkowników w UE doświadczyło problemów związanych z bezpieczeństwem, przy czym ponad 12 % przedsiębiorstw zostało dotkniętych cyberatakami. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES uważa, że proponowana strategia stanowi krok we właściwym kierunku, by chronić rządy, obywateli i przedsiębiorstwa w całej UE przed globalnymi cyberzagrożeniami i zapewnić przywództwo w cyberprzestrzeni, przy jednoczesnym zapewnieniu wszystkim możliwości czerpania korzyści z internetu i ze stosowania technologii. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES jest zdania, że cyberbezpieczeństwo ma kapitalne znaczenie dla ochrony działalności gospodarczej i pobudzania wzrostu gospodarczego, a także dla zapewnienia zaufania użytkowników do działalności w internecie. Podziela również pogląd, że potrzebne są odważne działania, aby zapewnić Europejczykom możliwość bezpiecznego korzystania z innowacji, łączności i automatyzacji. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES dostrzega, że sektory gospodarki UE stają się coraz bardziej zależne od technologii cyfrowych, a także od siebie nawzajem. Nastąpił również ogromny wzrost wykorzystania urządzeń internetu rzeczy (IoT) przez konsumentów i przedsiębiorstwa, a także w środowiskach przemysłowych, takich jak produkcja, podczas gdy technologie finansowe i regulacyjne również przenikają do głównego nurtu. Rozwój sieci 5G nabrał tempa, a ostatnio kryzys związany z COVID-19 przyspieszył transformację cyfrową wielu przedsiębiorstw i rządów, zmuszając je do prowadzenia działalności zdalnie niemal z dnia na dzień, przy znacznym wykorzystaniu usług opartych na chmurze obliczeniowej. Tego rodzaju zmiany wymagają skutecznej, szybkiej i inkluzywnej reakcji w zakresie cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Zmiany te zwiększyły poziom ryzyka krytycznego, na który narażone są rządy i przemysł. W związku z tym EKES popiera nową strategię w zakresie cyberbezpieczeństwa i jej szereg propozycji mających na celu poprawę cyberodporności zarówno w UE, jak i poza nią. Chociaż podmioty publiczne kwalifikują się do finansowania unijnego w ramach różnych odpowiednich programów wspierających inwestycje w tej dziedzinie, takich jak „Horyzont 2020”/„Horyzont Europa”, EKES uważa, że być może należałoby stworzyć dalsze możliwości finansowania dla podmiotów publicznych lub mających częściowo publiczny charakter, aby umożliwić inwestycje na rzecz odpowiedniej infrastruktury cyberbezpieczeństwa, aby zapewnić bezpieczeństwo dostaw dla obywateli, zwłaszcza w czasach kryzysu, takiego jak pandemia. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Propozycja Komisji Europejskiej dotycząca utworzenia sieci ośrodków monitorowania bezpieczeństwa w całej UE, w ramach których wykorzystywano by sztuczną inteligencję i uczenie maszynowe w celu poprawy wykrywania zagrożeń i incydentów, a także ich analizy i szybkości reagowania, jest ważna i została zgłoszona we właściwym momencie. EKES przyznaje, że ręczne zapobieganie udanym cyberatakom staje się coraz trudniejsze ze względu na to, że zespoły ds. bezpieczeństwa muszą zajmować się ogromną liczbą codziennych alarmów, a także z powodu ogólnego niedoboru wyspecjalizowanych pracowników w tej dziedzinie. Wszystko to sprawia, że automatyzacja ośrodków monitorowania bezpieczeństwa jest nieunikniona. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje cele i działania w zakresie bezpieczeństwa sieci 5G, które będą miały kapitalne znaczenie dla ograniczenia nowych zagrożeń wynikających z rosnącej powierzchni ataku, którą stworzy infrastruktura sieci 5G. Zwłaszcza zaś popiera apel do Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA) i państw członkowskich o współpracę ze wszystkimi zainteresowanymi stronami w celu lepszego zrozumienia nowych technologii i zdolności w zakresie bezpieczeństwa sieci 5G oraz związanych z tym zagrożeń. Jasne jest, że uznano w strategii, iż nowe technologie wykorzystywane przez sieci 5G – takie jak wirtualizacja sieci, warstwowanie sieci i przetwarzanie danych na obrzeżach sieci – są szczególnie narażone na konkretne podatności, co sprawia, że wymagają one dodatkowych środków bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję dalszego zwiększania roli Europolu jako ośrodka wiedzy fachowej na temat cyberprzestępczości w celu wspierania krajowych organów ścigania, a także zwiększenia finansowania i wzmocnienia mandatu CERT-UE. Oba podmioty odgrywają kluczową rolę we wspieraniu działań na rzecz cyberbezpieczeństwa w całej UE. Wysiłki te niewątpliwie przyczynią się do poprawy cyberbezpieczeństwa instytucji i agencji UE oraz innych podmiotów. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w strategii położono nacisk na współpracę międzynarodową UE, np. poprzez dyplomację cyfrową w stosunkach międzynarodowych, zintensyfikowanie dwustronnych dialogów na temat cyberbezpieczeństwa i budowanie zdolności cyfrowych w państwach trzecich. Zagrożenia dla cyberbezpieczeństwa mają charakter globalny, a nie tylko regionalny, zatem skuteczna polityka przeciwdziałania im także musi mieć charakter globalny. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES odnotowuje, że w strategii podkreślono znaczenie dialogu i współpracy w społeczności obejmującej wiele zainteresowanych stron, zwłaszcza poprzez regularną wymianę informacji z sektorem prywatnym i publicznym, partnerami społecznymi i środowiskiem akademickim. Podejście to jest pożądane i będzie miało zasadnicze znaczenie dla dalszego uszczegółowienia propozycji zawartych w strategii oraz zajęcia się ważnymi nowymi sprawami, takimi jak wyzwania w zakresie bezpieczeństwa związane z telepracą. Wszystkie zainteresowane strony powinny stale wnosić wkład w ten proces, ponieważ poziom technologii wykorzystywanej w cyberprzestępczości staje się bardziej wyrafinowany. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje położenie nacisku na rozwój odpowiednich umiejętności ogólnie chroniących przed cyberzagrożeniami. Jednak w przypadku większości europejskich przedsiębiorstw, a zwłaszcza MŚP, rosnąca luka kompetencyjna pozostaje ogromnym problemem w walce z zagrożeniami w zakresie cyberbezpieczeństwa. EKES uważa, że temu brakowi kwalifikacji można zaradzić jedynie za pomocą ogólnounijnego narzędzia wytyczania ścieżek kariery w zakresie cyberbezpieczeństwa, które pomaga poszczególnym osobom w określaniu i budowaniu odpowiedniej ścieżki kariery i zarządzaniu nią dzięki lepszemu zrozumieniu wiedzy, umiejętności i zdolności potrzebnych do rozpoczęcia i rozwoju kariery w dziedzinie cyberbezpieczeństwa lub przekwalifikowania się w tej dziedzinie. Narzędzie to powinno również obejmować konkretne programy dotyczące dostępności i różnorodności w przestrzeni cyberbezpieczeństwa. Uznaje się kluczową rolę instytucji kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) we wspieraniu ogólnounijnego narzędzia wytaczania ścieżek kariery w zakresie cyberbezpieczeństwa. Ponadto UE powinna w coraz większym stopniu dążyć do wspólnych inicjatyw badawczych (w UE i poza nią) w celu kształcenia wykwalifikowanych specjalistów z odpowiednimi umiejętnościami w dziedzinie cyberbezpieczeństwa w sposób sprzyjający włączeniu społecznemu, zważywszy na ewoluującą rolę technologii w tworzeniu bardziej integracyjnego miejsca pracy i społeczeństwa. Ponadto należy intensywnie rozważyć zachęcanie studentek i studentów do podejmowania studiów wyższych w dziedzinie cyberbezpieczeństwa poprzez przyznawanie stypendiów na studia licencjackie, magisterskie i studia drugiego lub trzeciego stopnia koncentrujące się na cyberbezpieczeństwie, w zamian za pracę na rzecz instytucji i agencji UE, a także organów publicznych w całej UE po ukończeniu studiów. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES zauważa, że związek między cyberbezpieczeństwem a dezinformacją jest aspektem, który nie został uwzględniony w strategii w zakresie cyberbezpieczeństwa. W ujęciu konkretnym EKES pragnie odnieść się do badania zleconego przez Departament Tematyczny ds. Praw Obywatelskich i Spraw Konstytucyjnych Parlamentu Europejskiego (6). W epoce cyberprzestrzeni internetowej rozpowszechnianie dezinformacji może mieć poważne konsekwencje. Ataki transgraniczne mogą być ukierunkowane na ośrodki informacyjne, instytucje rządowe lub europejskie w celu rozpowszechniania dezinformacji, a tego rodzaju ataki mogą również zmniejszyć zaufanie do organów publicznych. W związku z tym w każdej strategii w zakresie cyberbezpieczeństwa należy położyć nacisk na zapobieganie dezinformacji. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EEKS odnotowuje ponadto, że inwestycje zagraniczne w sektorach strategicznych, nabywanie krytycznych aktywów i technologii, a także infrastruktury krytycznej w Unii oraz dostawy urządzeń mających krytyczne znaczenie również mogą stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa Unii. W związku z tym, zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi zamówień publicznych EKES zaleca, by przy udzielaniu zamówień przywiązywano większą wagę do kwestii bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES odnotowuje, że bezpieczeństwo obecnego oprogramowania kryptograficznego i systemów kryptograficznych jest zagrożone przez pojawienie się komputerów kwantowych, które mają być publicznie dostępne w ciągu dziesięciu lat lub jeszcze szybciej. Stąd potrzeba przejścia na kryptografię odporną na komputery kwantowe – kryptografię postkwantową. Świadczą o tym światowe inicjatywy na rzecz standaryzacji postkwantowych systemów kryptograficznych, takie jak amerykański proces normalizacji kryptografii postkwantowej NIST, utworzenie grupy roboczej ds. kryptografii kwantowej w ramach Europejskiego Instytutu Norm Telekomunikacyjnych (ETSI) oraz konkurs poświęcony kryptografii postkwantowej organizowany przez Chińskie Stowarzyszenie na rzecz Badań Kryptograficznych. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | EKES zaleca dokonanie przeglądu krajowych strategii w zakresie cyberbezpieczeństwa w celu zapewnienia spójności ze strategią Komisji i zbieżności decyzji podejmowanych na szczeblu państw członkowskich z propozycjami zawartymi w strategii Komisji. Ogólnounijna strategia oraz strategie krajowe powinny być zbieżne, aby skutecznie radzić sobie z cyberzagrożeniami – zarówno obecnie, jak i w przyszłości. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Z uwagi na to, że przyszłe zagrożenia są w znacznym stopniu nieprzewidywalne, i w nawiązaniu do pkt 4.13 powyżej EKES zaleca, by strategia Komisji w zakresie cyberbezpieczeństwa była regularnie aktualizowana przynajmniej co dwa lata w celu skutecznego reagowania na przyszłe technologie i zagrożenia. Jak stwierdzono wcześniej, zaangażowanie zainteresowanych stron i badania prowadzone na wysokim szczeblu będą również miały kluczowe znaczenie dla aktualizacji strategii w zakresie cyberbezpieczeństwa. |
| --- | --- |

4.15.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Cyberataki na inteligentną sieć mogłyby wpłynąć na dostawy energii dla konsumentów i przedsiębiorstw.

1

(2)  https://www.databreaches.net/chwapi-hospital-hit-by-ransomware-operations-canceled-and-another-city-hit/

2

(3)  https://www.digitaleurope.org/

3

(4)  Usługi cyberubezpieczenia nie są oczywiście dostępne w nieograniczonym zakresie. W rzeczy samej COVID-19 uwypuklił fakt, że nagromadzenie ryzyka stanowi wyzwanie dla ubezpieczenia. Niedawne badania przeprowadzone przez firmę AON potwierdzają, że ubezpieczenie stanowi jedynie bardzo niewielką (5 %) część wydatków na cybergotowość. Okazało się, że audyty i szkolenia są ważniejszymi czynnikami wpływającymi na koszty.

4

(5)  Eurofound (2020), Living, working and COVID-19, seria „COVID-19”, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg.

5

Living, working and COVID-19

(6)  http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2019/608864/IPOL_STU(2019)608864_EN.pdf

6

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/82 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/82

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie skomputeryzowanego systemu łączności w zakresie transgranicznych postępowań cywilnych i karnych (system e-CODEX) oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) 2018/1726”

[COM(2020) 712 final – 2020/345 (COD)]

(2021/C 286/15)

| Sprawozdawczyni: | Ozlem YILDIRIM (FR-II) |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Ozlem YILDIRIM (FR-II)

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 24.2.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 81 ust. 2 i art. 82 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 247/0/3 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 24.2.2021

Podstawa prawna

Art. 81 ust. 2 i art. 82 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

31.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

247/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje proponowaną inicjatywę regulacyjną, którą należy uzupełnić o wnioski Parlamentu Europejskiego. System e-CODEX będzie wywierał pośredni korzystny wpływ, ponieważ odpowiada za uproszczenie i przyspieszenie transgranicznych postępowań sądowych i współpracy sądowej, co w dodatku przyczyni się do poprawy funkcjonowania jednolitego rynku. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Warto zaznaczyć, że system e-CODEX nie ogranicza się do dziedziny e-sprawiedliwości. W przygotowaniu na to, co przyniesie przyszłość, EKES zaleca uwzględnienie przepisu otwierającego inne możliwości wykorzystania systemu przez różne administracje publiczne, włączając w to np. możliwość przekazywania dokumentacji z zakresu e-zdrowia. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zaleca, aby Komisja uwzględniła w rozporządzeniu kwestię skalowalności. Dotychczas system e-CODEX funkcjonował w kilku państwach członkowskich będących pierwszymi podmiotami wdrażającymi ten projekt. Bieżący projekt e-CODEX musi być jednak realizowany na większą skalę i dalej działać bez zakłóceń we wszystkich państwach członkowskich, ponieważ taki cel ma omawiane rozporządzenie. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Cyfryzacja społeczeństwa, gospodarki i administracji nabiera tempa i stanowi łącznie ambitny cel. Konieczne jest stworzenie wyraźnego powiązania z tym stanem rzeczy. System e-CODEX stanowi zasadniczy element takich inicjatyw jak m.in. pakiet na rzecz cyfrowej współpracy sądowej czy infrastruktura usług cyfrowych w dziedzinie e-sprawiedliwości. Ponieważ dotyczy on sprawiedliwości i praw podstawowych, EKES uważa, że należy powiązać go z nadrzędną strategią cyfrową pt. „Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy” (1). Jest to kluczowy aspekt, którego nie uwzględniono wyraźnie w rozporządzeniu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Ponieważ eu-LISA nie jest agencją regulacyjną, EKES uważa, że rozdział 2 rozporządzenia powinien dotyczyć przejrzystości procesu decyzyjnego, zaangażowania państw członkowskich i innych istotnych zainteresowanych stron oraz zapewnienia koniecznej niezależności decyzji podejmowanych przez organy nią zarządzające. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Jako że system e-CODEX składa się z pakietu oprogramowania, które można wykorzystać do utworzenia punktu dostępu na potrzeby bezpiecznej komunikacji, zagwarantowanie wysokiego poziomu bezpieczeństwa musi stanowić zasadniczy cel rozporządzenia – należy to rozumieć jako potrzebę wprowadzenia środków bezpieczeństwa chroniących swobodne korzystanie z praw indywidualnych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Jedną z kwestii, która zdaniem EKES-u zasługuje na większą uwagę, jest rzeczywisty i powszechny dostęp do cyfrowego wymiaru sprawiedliwości. Korzyści płynące z systemu e-CODEX muszą wykraczać poza kwestie związane z poprawą zdolności zarządzania, działania i komunikacji. EKES uważa, że celem rozwoju cyfrowego wymiaru sprawiedliwości musi być dopilnowanie, aby wszyscy obywatele UE mieli bezpieczny, niezawodny i łatwy dostęp do wymiaru sprawiedliwości. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zwraca uwagę na obawy wyrażone przez różne zainteresowane strony i państwa członkowskie w zakresie tego, czy zasada niezależności sądów będzie wystarczająco przestrzegana w trakcie stałego działania systemu e-CODEX i jego dalszego rozwoju przez agencję eu-LISA. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Kontekst i streszczenie wniosku Komisji

| 2.1. | W ramach wieloletniego planu działania na lata 2009–2013 dotyczącego europejskiego e-prawa (2) uruchomiono system elektronicznej wymiany informacji z dziedziny e-sprawiedliwości (e-CODEX, ang. e-Justice Communication via On-line Data Exchange), którego główne cele obejmowały wspieranie transformacji cyfrowej transgranicznych postępowań sądowych i ułatwienie komunikacji między organami sądowymi państw członkowskich. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | System e-CODEX stanowi główne narzędzie służące ustanowieniu interoperacyjnej i zdecentralizowanej sieci komunikacji między krajowymi systemami informatycznymi w transgranicznych postępowaniach cywilnych i karnych. Jest to pakiet oprogramowania umożliwiający nawiązywanie połączeń między systemami krajowymi i pozwala użytkownikom – takim jak organy sądowe, prawniczki i prawnicy praktycy oraz członkowie społeczeństwa – szybko i bezpiecznie przesyłać i otrzymywać dokumenty, formularze prawne, dowody i inne informacje. Składa się z pakietu oprogramowania, które można wykorzystać do utworzenia punktu dostępu na potrzeby bezpiecznej komunikacji. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | System e-CODEX jest jednym z kluczowych elementów polityki Komisji w dziedzinie e-sprawiedliwości, mającym na celu zwiększenie skuteczności wymiaru sprawiedliwości i polepszenie dostępu do niego w państwach członkowskich, i uwzględniono go w wieloletnim planie działania na lata 2019–2023 dotyczącym e-sprawiedliwości (3). Został również potwierdzony jako główne narzędzie bezpiecznej komunikacji cyfrowej w transgranicznych postępowaniach sądowych w komunikacie Komisji „Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości w Unii Europejskiej. Wachlarz możliwości” (4). W kontekście jednolitego rynku cyfrowego, którego celem jest zapewnienie szybkiej, bezpiecznej i godnej zaufania infrastruktury i usług, rozwiązania w zakresie promowania e-sprawiedliwości były częścią planu działania na rzecz administracji elektronicznej z 2016 r. (5) |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | System e-CODEX został opracowany w latach 2010–2016 przez 21 państw członkowskich UE przy udziale innych państw trzecich/terytoriów i organizacji (6). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Obecnie systemem e-CODEX zarządza konsorcjum złożone z państw członkowskich i innych organizacji, finansowane z dotacji UE. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | System e-CODEX musi być zarządzany w sposób, który nie podważa niezależności krajowych organów wymiaru sprawiedliwości. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Komisja przedstawia wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie ustanowienia systemu e-CODEX na szczeblu UE i powierza Agencji Unii Europejskiej ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (eu-LISA) zadanie zarządzania operacyjnego systemem. Stabilne zarządzanie systemem e-CODEX umożliwi ustanowienie go jako domyślnego systemu wymiany wiadomości elektronicznych na potrzeby współpracy sądowej na szczeblu UE. Agencja eu-LISA nie przejmie zarządzania systemem e-CODEX przed lipcem 2023 r. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje proponowaną inicjatywę regulacyjną, którą należy uzupełnić o wnioski Parlamentu Europejskiego. System e-CODEX będzie wywierał pośredni korzystny wpływ, ponieważ odpowiada za uproszczenie i przyspieszenie transgranicznych postępowań sądowych i współpracy sądowej, co w dodatku przyczyni się do poprawy funkcjonowania jednolitego rynku. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Europa wiedzie prym w transformacji cyfrowej. System e-CODEX stanowi katalizator tej transformacji w Europie i państwach członkowskich oraz, co ważne, między tymi państwami. Wykracza on poza potrzeby funkcjonalne z zakresu technologii informatycznych, wpływając na takie kluczowe czynniki, jak: harmonizacja, kultura, prawa człowieka i inne procesy, które państwa członkowskie muszą uwzględnić w toku cyfryzacji społeczeństwa i gospodarki. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ponieważ rozporządzenie umożliwia mieszkańcom korzystanie z usprawnionego transgranicznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości, EKES uważa, że musi ono także uwzględnić konieczność zwiększenia i harmonizacji zdolności państw członkowskich w dziedzinie współpracy sądowej. Punktem wyjścia jest tu ekosystem cyfrowy stanowiący podstawę systemu e-CODEX, który musi zapewniać interoperacyjne i wzajemnie powiązane środowisko. EKES chciałby zauważyć, że dotychczas wykorzystanie technologii informatycznych w europejskim sądownictwie było zróżnicowane. Dlatego EKES wzywa do ściślejszej współpracy między krajowymi służbami wymiaru sprawiedliwości oraz do zapewnienia konwergencji w UE na różnych szczeblach przy pełnym poszanowaniu specyfiki systemów krajowych, w tym roli i obowiązków różnych zaangażowanych podmiotów. Pod względem technicznym konieczne jest zagwarantowanie, aby państwa członkowskie cechował podobny poziom automatyzacji i zdolności technicznej w celu przetwarzania i magazynowania dużych dokumentów elektronicznych oraz łączenia ze sobą usługodawców w sposób zapewniający wysoki poziom bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Sprawą kluczową jest podnoszenie poziomu zaufania do przebiegających drogą elektroniczną kontaktów transgranicznych między obywatelami, przedsiębiorstwami i organami publicznymi. Nie można pominąć wpływu rozporządzenia w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym (rozporządzenie eIDAS) na infrastrukturę i funkcjonowanie systemu e-CODEX. Ponieważ przepisy rozporządzenia eIDAS regulują kwestie podpisów elektronicznych, transakcji elektronicznych, zaangażowanych organów i ich procedur, EKES zauważa, że system e-CODEX pełni funkcję skutecznego narzędzia służącego komunikacji na szeroką skalę. Jego infrastruktura musi działać w zgodzie z wymogami rozporządzenia eIDAS oraz umożliwiać zapewnienie bezpiecznej interoperacyjności. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Warto zaznaczyć, że system e-CODEX nie ogranicza się do dziedziny e-sprawiedliwości. W przygotowaniu na to, co przyniesie przyszłość, EKES zaleca uwzględnienie przepisu otwierającego inne możliwości wykorzystania systemu przez różne administracje publiczne, włączając w to możliwość przekazywania dokumentacji z zakresu e-zdrowia. Stosowanie systemu e-CODEX poza dziedziną e-sprawiedliwości przyczyni się do zagwarantowania jego długoterminowego wykorzystania oraz zachęci państwa członkowskie do dokonywania niezbędnych inwestycji w ich infrastrukturę. Ponieważ omawiany wniosek dotyczy wyłącznie kwestii wymiaru sprawiedliwości, zastosowanie systemu w innych dziedzinach wymagałoby przedstawienia innych wniosków ustawodawczych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES popiera system e-CODEX, ponieważ pozwala on na bezpieczne elektroniczne przekazywanie informacji i dokumentów na potrzeby transgranicznych postępowań cywilnych i karnych. Jak zauważa Komisja, omawiane rozporządzenie jest potrzebne z dwóch głównych powodów: 1) aby zapewnić i utrzymać długoterminową stabilność systemu e-CODEX, oraz 2) aby powierzyć agencji eu-LISA zarządzanie tym systemem oraz jego dalszy rozwój i utrzymanie. EKES zauważa jednak, że skuteczne zarządzanie cyfrowym systemem sądowym wymaga zarówno trwałej i stabilnej infrastruktury technicznej, jak również sprawnej infrastruktury zarządzania. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zaleca, aby Komisja uwzględniła w rozporządzeniu kwestię skalowalności. Dotychczas system e-CODEX funkcjonował w kilku państwach członkowskich będących pierwszymi podmiotami wdrażającymi ten projekt. Bieżący projekt e-CODEX musi być jednak realizowany na większą skalę i dalej działać bez zakłóceń we wszystkich państwach członkowskich, ponieważ taki cel ma omawiane rozporządzenie. EKES podkreśla, że każde państwo członkowskie musi zapewnić, aby jego krajowe systemy informatyczne i infrastruktura informatyczna działały sprawnie, były bezpieczne oraz gwarantowały ochronę danych osobowych i prywatności. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES wzywa Komisję do zbadania możliwości udzielenia pomocy podmiotom działającym poza UE, w szczególności w państwach stowarzyszonych z Unią Europejską, w tworzeniu pakietu oprogramowania systemu e-CODEX. Poszerzanie zakresu projektu, które powinno opierać się na przejrzystym modelu współfinansowania, przyniosłoby korzyści wszystkim zaangażowanym stronom. Pod uwagę należy wziąć potrzebę zapewnienia skalowalności i operacyjności systemu. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1.   Zgodność i spójność z podstawowymi strategiami europejskimi

| 4.1.1. | Cyfryzacja społeczeństwa, gospodarki i administracji nabiera tempa i stanowi łącznie ambitny cel. Konieczne jest stworzenie wyraźnego powiązania z tym stanem rzeczy. System e-CODEX stanowi zasadniczy element takich inicjatyw jak m.in. pakiet na rzecz cyfrowej współpracy sądowej czy infrastruktura usług cyfrowych w dziedzinie e-sprawiedliwości. Ponieważ dotyczy on sprawiedliwości i praw podstawowych, EKES uważa, że należy powiązać go z nadrzędną strategią cyfrową pt. „Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy” (7). Jest to kluczowy aspekt, którego nie uwzględniono wyraźnie w rozporządzeniu. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Zdaniem EKES w ramach najbliższej inicjatywy ustawodawczej dotyczącej sztucznej inteligencji (AI), którą Komisja ma przedstawić wiosną 2021 r. (8), należy uwzględnić rolę rozwiązań opartych na AI w ułatwianiu rozwiązań z zakresu e-sprawiedliwości, a także zagrożenia związane ze stosowaniem rozwiązań opartych na AI przez organy sądowe. Te możliwe zastosowania obejmują maszynową sprawiedliwość i związane z nią wyzwania, wykorzystanie platform internetowego rozstrzygania sporów oraz wykorzystanie algorytmów w toku postępowania przygotowawczego. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | EKES przyjmuje do wiadomości, że używanie systemu e-CODEX nie pociąga za sobą konieczności korzystania z AI. Sztuczną inteligencję stosuje się jednak coraz częściej w systemach sądowych. Dlatego z powodu istnienia pośredniego powiązania EKES zaleca, aby w pierwszym przeglądzie skoordynowanego planu w sprawie sztucznej inteligencji (9) (zaplanowanym na pierwszy kwartał 2021 r.) uwzględniono związek między AI i cyfrowym wymiarem sprawiedliwości a systemem e-CODEX. |
| --- | --- |

4.1.3.

4.2.   Skuteczne zarządzanie systemem e-CODEX oraz jego aspekty operacyjne

| 4.2.1. | Ponieważ eu-LISA nie jest agencją regulacyjną, EKES uważa, że rozdział 2 rozporządzenia powinien dotyczyć przejrzystości procesu decyzyjnego, zaangażowania państw członkowskich i innych istotnych zainteresowanych stron oraz zapewnienia koniecznej niezależności decyzji podejmowanych przez organy nią zarządzające. Z uwagi na to, że prawniczki i prawnicy będą stanowić główną grupę potencjalnych użytkowników systemu e-CODEX, ich uczestnictwo można by na przykład uwzględnić zarówno na poziomie polityki, jak również wdrażania, by zareagować np. na potrzebę zapewnienia, aby system e-CODEX wspierał równe szanse pod względem dostępności dla wszystkich stron oraz spełniał wymagania prawników. Przedstawicielki i przedstawiciele zawodów prawniczych w sądownictwie powinni zatem zostać strukturalnie uwzględnieni, a nie tylko konsultowani. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | EKES podkreśla, że na poziomie operacyjnym potrzebne są pewne wyjaśnienia dotyczące np. ścisłego rozgraniczenia kwestii związanych ze sprawami wewnętrznymi oraz kwestii punktu kompleksowej obsługi. Ponadto należy ujednolicić formaty przedkładania i wymiany dowodów między jurysdykcjami. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Jeżeli chodzi o Eu-LISA, agencja ta musi dysponować wystarczającymi zasobami ludzkimi i finansowymi. Aby wesprzeć tę kwestię, EKES ponownie zaleca prowadzenie niezbędnych szkoleń pracowników agencji eu-LISA (10), zwłaszcza personelu IT, które powinny zagwarantować właściwe zrozumienie sposobu, w jaki w ramach zarządzania systemem e-CODEX należy zapewnić niezależność sądów i prawo do rzetelnego procesu sądowego. Kwestia ta może zostać dalej rozwinięta w art. 13 rozporządzenia. |
| --- | --- |

4.2.3.

4.3.   Wysoki poziom bezpieczeństwa w celu ochrony praw i wolności

| 4.3.1. | Ponieważ system e-CODEX składa się z pakietu oprogramowania, które można wykorzystać do utworzenia punktu dostępu na potrzeby bezpiecznej komunikacji, zagwarantowanie wysokiego poziomu bezpieczeństwa musi stanowić zasadniczy cel rozporządzenia, który należy rozumieć jako potrzebę wprowadzenia środków bezpieczeństwa chroniących swobodne korzystanie z praw indywidualnych (11). EKES uważa również, że w rozdziale 2 rozporządzenia w sprawie systemu e-CODEX należy podkreślić fakt istnienia umowy o współpracy między agencją eu-LISA a Agencją Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA) (12). |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Rozwiązania cyfrowe muszą zapewniać wysoki poziom ochrony prywatności i danych. Z wysokim poziomem ochrony wiąże się także zapewnienie zharmonizowanej ochrony danych na szczeblu krajowym. EKES ponownie stwierdza, że istnieje potrzeba, aby administratorzy danych w państwach członkowskich wprowadzali odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, skutecznie wdrażali zasady dotyczące ochrony danych oraz pozyskiwali wystarczające środki finansowe na ten cel. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Zagrożenia związane z bezpieczeństwem są coraz bardziej nieprzewidywalne. EKES uznaje, że ocena ryzyka oraz jego ograniczanie stanowią podstawę rocznego cyklu planowania i sprawozdawczości agencji eu-LISA oraz jej zwyczajowej działalności. EKES uważa, że poza realizacją strategii ograniczania ryzyka i określaniem poważnych zagrożeń agencja eu-LISA mogłaby poszerzyć zakres swojej działalności o określanie ewentualnych zagrożeń o nieoczekiwanych skutkach. Uczyni to z niej agencję cechującą się większą odpornością i umiejętnością przewidywania. |
| --- | --- |

4.3.3.

5.   Zgodność z prawami podstawowymi

5.1.   Dostęp do cyfrowego wymiaru sprawiedliwości dla wszystkich jako sposób zapewniania równości i niedyskryminacji

| 5.1.1. | Jedną z kwestii, która zdaniem EKES-u zasługuje na większą uwagę, jest rzeczywisty i powszechny dostęp do cyfrowego wymiaru sprawiedliwości. Korzyści płynące z systemu e-CODEX muszą wykraczać poza kwestie związane z poprawą zdolności zarządzania, działania i komunikacji. EKES uważa, że celem rozwoju cyfrowego wymiaru sprawiedliwości musi być dopilnowanie, aby wszyscy obywatele UE mieli bezpieczny, niezawodny i łatwy dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Równy dostęp musi stanowić centralny element rozporządzenia, aby uniknąć występowania dyskryminacji i nierówności. EKES zaleca, aby w rozporządzeniu w sprawie systemu e-CODEX wyraźniej zaznaczyć fakt, że obywatelki i obywatele muszą czerpać rzeczywiste korzyści z równej i skutecznej ochrony prawnej i dostępu do e-sprawiedliwości oraz powiązanych usług cyfrowych. |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.2. | Korzyści płynące z systemu e-CODEX muszą docierać do szerszego grona odbiorców oraz mu służyć. Organy sądowe i transgraniczne to nie jedyne zainteresowane strony w wymiarze granicznym. Środowisko, w którym istnieje system e-CODEX, musi integrować nie tylko organy sądowe i punkty dostępu e-CODEX, lecz także wiele innych podmiotów: obywateli, sądy, personel sądów, personel administracyjny i pracowników sektora ICT, organy ścigania, notariuszy, biegłych z zakresu kryminalistyki cyfrowej, prawników oraz osoby trzecie, które bezpośrednio lub pośrednio korzystają z systemu. |
| --- | --- |

5.1.2.

| 5.1.3. | Ponadto z uwagi na znaczenie systemu e-CODEX w zapewnianiu obywatelom i przedsiębiorstwom skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości należy także uwzględnić odniesienie do ochrony praw procesowych. |
| --- | --- |

5.1.3.

5.2.   Poszanowanie niezależności sądów i prawa do rzetelnego procesu sądowego

| 5.2.1. | Niezależność sądów stanowi podstawę zasady podziału władz i jedną z podstawowych zasad praworządności. Wykorzystanie technologii nie powinno odbywać się kosztem konsekwentnego wymierzania sprawiedliwości. Z tego powodu EKES wzywa Komisję do przeprowadzenia odpowiedniej oceny tego, czy system stosowany do połączenia ze sobą krajowych systemów e-sprawiedliwości, jest w stanie zapewnić zgodność z zasadami rzetelnego procesu sądowego i sprawiedliwości proceduralnej. Takie zabezpieczenia mają zastosowanie w szczególności w razie przekazania zarządzania systemem e-CODEX agencji eu-LISA. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | EKES zwraca uwagę na obawy wyrażone przez różne zainteresowane strony i państwa członkowskie w zakresie tego, czy zasada niezależności sądów będzie wystarczająco przestrzegana w trakcie stałego działania systemu e-CODEX i jego dalszego rozwoju przez agencję eu-LISA. Obecne postanowienia wniosku, w których wspomina się o niezależności sądów, nie są zadowalające. Z uwagi na znaczenie tej zasady konieczne jest sformułowanie jej w bardziej zdecydowany sposób. Ponadto EKES apeluje o przedstawienie wyjaśnień na temat tego, w jaki proponowana struktura zarządzania systemem e-CODEX ma skutecznie zapewniać przestrzeganie tej zasady w praktyce. |
| --- | --- |

5.2.2.

5.3.   Poszanowanie praw podstawowych i nawiązanie do nich

| 5.3.1. | EKES podkreśla, że rozporządzenie musi być zgodne z prawami podstawowymi i zasadami uznanymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej i w konstytucjach państw członkowskich. Obejmują one prawo do bezpieczeństwa osobistego, prawo do skutecznego środka odwoławczego oraz zasady legalności i proporcjonalności. EKES zwraca uwagę, że ochrona tych praw zależy również od tego, pod jakimi warunkami można w nie ingerować i kto o tym decyduje. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Wykorzystanie technologii cyfrowych nie powinno naruszać prawa do rzetelnego procesu sądowego oraz prawa do skutecznego środka odwoławczego. Ma to szczególne znaczenie w stosunku do równych szans dla obu stron, jeśli chodzi o przedstawienie ich argumentów (zasada równości stron); prawa do zapoznania się ze wszystkimi dowodami i uwagami w sprawie oraz ich skomentowania (postępowanie sporne); prawa do publicznego wysłuchania; a w postępowaniach karnych – do nieingerowania w prawo do obrony. |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.3.3. | We wniosku należy zawrzeć szczególne odniesienie do stosowania tytułu VI Karty praw podstawowych UE „Wymiar sprawiedliwości”, a także do jej art. 47. |
| --- | --- |

5.3.3.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2020) 67 final.

1

(2)  Dz.U. C 75 z 31.3.2009, s. 1.

2

(3)  Rozporządzenie (UE) 2018/1726.

3

(4)  COM(2020) 710 final.

4

(5)  COM(2016) 179 final.

5

(6)  Jersey, Norwegia, Turcja, Rada Izb Adwokackich Unii Europejskiej (CCBE) i Rada Notariatów Unii Europejskiej (CNUE).

6

(7)  COM(2020) 67 final.

7

(8)  https://www.europarl.europa.eu/news/pl/headlines/eu-affairs/20201208STO93329/plany-na-2021-rok-ue-na-czele-staran-o-odbudowe

8

(9)  COM(2018) 795 final https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52018DC0795&from=en.

9

(10)  Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 48.

10

(11)  Opinia EESC-2020-05923 przyjęta na sesji plenarnej w kwietniu 2021 r. (zob. s. 76 niniejszego Dziennika Urzędowego).

11

(zob. s. 76 niniejszego Dziennika Urzędowego)

(12)  https://www.enisa.europa.eu/publications/artificial-intelligence-cybersecurity-challenges

12

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/88 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/88

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości w Unii Europejskiej – wachlarz możliwości«”

[COM(2020) 710 final]

(2021/C 286/16)

| Sprawozdawca: | João NABAIS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

João NABAIS

| Wniosek o konsultację | 21.4.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 31.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 237/2/9 |

Wniosek o konsultację

21.4.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

31.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

237/2/9

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat jako niezbędny i skuteczny krok w kierunku cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości. Kluczowe znaczenie ma wspieranie państw członkowskich na szczeblu krajowym w dokonaniu tej zmiany poprzez zapewnienie im nie tylko niezbędnych środków finansowych, ale również narzędzi. Dzięki temu wsparciu uda się rozszerzyć cyfryzację wymiaru sprawiedliwości na szczebel europejski, tak aby można było wprowadzić mechanizmy umożliwiające ściślejszą współpracę transgraniczną między organami sądowymi. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zauważa, że sytuacja w poszczególnych państwach członkowskich jest bardzo zróżnicowana i istnieje szereg krajowych narzędzi informatycznych, co oznacza, że państwa nie korzystają w spójny sposób z niektórych mechanizmów takich jak e-CODEX (1). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Zdaniem EKES-u coraz ważniejsze staje się zatem ustanowienie zasad mających zapewnić większą harmonizację między poszczególnymi państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES uważa, że cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości jest kluczowym narzędziem zapewniającym prawdziwą współpracę między organami państw członkowskich w zakresie zwalczania praktyk przestępczych, które poważnie szkodzą obszarowi europejskiemu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES odnotowuje, że niektóre konkretne aspekty komunikatu nie odzwierciedlają wieloaspektowej rzeczywistości systemów sądowych w poszczególnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES proponuje, by Komisja przyjęła dyrektywę w sprawie zdalnych postępowań sądowych, przewidującą i dopuszczającą wszelkie środki kontaktu za pośrednictwem połączenia wideo przy użyciu dowolnego nośnika, jeśli gwarantują one prawo do prywatności i nie zagrażają ochronie danych osobowych zainteresowanej osoby ani danych związanych z postępowaniem. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES nie uważa, aby korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, które już istnieją, zagrażało samej ochronie danych, jako że w większości postępowania sądowe są otwarte dla wszystkich. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES sądzi, że podczas prowadzenia dochodzeń w sprawie potencjalnej grupy terrorystycznej w państwie członkowskim organ policji musi mieć natychmiastowy dostęp do elementów zgromadzonych nie tylko w bazach danych Europolu, Eurojustu i Prokuratury Europejskiej, ale także w bazach danych organów ścigania każdego państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla potrzebę jak najlepszego wykorzystania potencjału cyfryzacji w zakresie możliwości wykonywania orzeczeń sądowych w innych państwach członkowskich, alternatywnych mechanizmów rozstrzygania sporów oraz współpracy administracyjnej między państwami członkowskimi i agencjami UE. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Komunikat Komisji

| 2.1. | W komunikacie proponuje się zestaw narzędzi na rzecz cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości, aby poczynić postępy w sektorze wymiaru sprawiedliwości w dziedzinie cyfrowej. Zaproponowane podejście uwzględnia różne uwarunkowania krajowe państw członkowskich i ich kompetencje krajowe oraz w pełni respektuje zasady pomocniczości i proporcjonalności. Jednocześnie ważne jest, aby wszystkie państwa członkowskie pracowały nad zmniejszeniem istniejących luk w zakresie cyfryzacji i różnic w stopniu cyfryzacji między krajowymi systemami wymiaru sprawiedliwości oraz nad wykorzystaniem możliwości dostępnych w ramach odpowiednich unijnych mechanizmów finansowania. |
| --- | --- |

2.1.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Kryzys związany z COVID-19 spowodował wiele problemów w funkcjonowaniu systemu sądowego i zapewnianiu skutecznej ochrony sądowej. Wystąpiły opóźnienia w rozprawach i transgranicznym doręczaniu dokumentów sądowych, doszło do przypadków, gdy niemożliwe było uzyskanie osobistej pomocy prawnej, a z powodu opóźnień nastąpiło wygaśnięcie terminów. Jednocześnie wzrost liczby związanych z pandemią spraw dotyczących niewypłacalności i zwolnień sprawia, że praca sądów staje się jeszcze trudniejsza. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W związku z tym konieczne jest wdrożenie nowych środków umożliwiających skuteczniejsze i szybsze przekształcanie wymiaru sprawiedliwości w kierunku cyfryzacji. Niezbędne jest przy tym wspieranie państw członkowskich na szczeblu krajowym poprzez zapewnienie im nie tylko niezbędnych środków finansowych, ale również narzędzi umożliwiających wszystkim organom sądowym i pracownikom wymiaru sprawiedliwości przygotowanie się na nowe zmiany. Kluczowe znaczenie ma zwiększenie dostępności wymiaru sprawiedliwości i zbliżenie go do obywateli. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Jedynie dzięki wsparciu na szczeblu krajowym uda się rozszerzyć cyfryzację wymiaru sprawiedliwości na szczebel europejski, tak aby można było wprowadzić mechanizmy umożliwiające ściślejszą współpracę transgraniczną między organami sądowymi. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Należy zauważyć, że ogólnie rzecz biorąc sytuacja w poszczególnych państwach członkowskich jest bardzo zróżnicowana i istnieje szereg różnorodnych krajowych narzędzi informatycznych, co oznacza, że państwa nie korzystają w spójny sposób z niektórych mechanizmów takich jak e-CODEX. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | W związku z tym coraz ważniejsze staje się ustanowienie zasad mających zapewnić większą harmonizację między poszczególnymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Głównym celem komunikatu jest dążenie do dalszej cyfryzacji publicznych usług wymiaru sprawiedliwości, propagowanie wykorzystania wysokiej jakości bezpiecznych technologii porozumiewania się na odległość (wideokonferencje), ułatwianie integracji krajowych baz danych i rejestrów oraz promowanie korzystania z bezpiecznych kanałów transmisji elektronicznej między właściwymi organami. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości jest kluczowym narzędziem służącym zapewnieniu prawdziwej koordynacji między organami państw członkowskich w zakresie zwalczania praktyk przestępczych, które mają poważny wpływ na obszar europejski, takich jak przestępstwa terrorystyczne, pranie pieniędzy i korupcja, handel ludźmi, przestępstwa z nienawiści oraz podżeganie do mowy nienawiści i przemocy. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Wspomniane przestępstwa mają obecnie coraz bardziej terytorialnie przekrojowy charakter, w związku z czym transformacja cyfrowa jest ogromnym i niezbędnym krokiem podczas dochodzenia i w trakcie ścigania takich szkodliwych praktyk. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Pomimo ogromnych wysiłków podejmowanych przez Komisję w tej dziedzinie i mimo tego, że komunikat należy ocenić bardzo pozytywnie, trzeba przyznać, iż cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości jest długim i trudnym procesem. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | W komunikacie znajdują się też pewne konkretne kwestie, które można poddać krytyce z uwagi na niedociągnięcia lub nawet brak zrozumienia niezgodności propozycji z wielowymiarową rzeczywistością sądownictwa w różnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Wydaje się, że Komisja pomija procedury prowadzenia procesów sądowych i innych postępowań sądowych zarówno w dziedzinie prawa cywilnego, handlowego i prawa pracy, jak i prawa karnego (takich jak przesłuchania oskarżonych i przesłuchania świadków w toku dochodzenia karnego), w których podmioty uczestniczą zdalnie – czy to za pośrednictwem aplikacji dostępnych na rynku, czy też za pomocą połączeń wideo w ramach aplikacji komunikacyjnych. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES rozumie, że należy szanować rytualne aspekty wymiaru sprawiedliwości, ale kryzys związany z COVID-19 pokazał, że wideokonferencje niekoniecznie muszą odbywać się za pośrednictwem istniejących mechanizmów kontaktu z sądem (na szczeblu krajowym lub międzynarodowym), przy obecności stron postępowania w sądach miejsca zamieszkania lub w uprzednio wyznaczonych i zatwierdzonych obiektach (takich jak posterunki policji, pomieszczenia medycyny sądowej lub inne), a komunikacja ze świadkami może odbywać się za pośrednictwem komputera lub telefonu komórkowego bez względu na fizyczną lokalizację. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Obecnie istnieją już pewne środki porozumiewania się na odległość, które umożliwiają zagwarantowanie nie tylko prawa do prywatności, lecz także ochrony danych, co jest podstawowym wymogiem, który należy spełnić. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Trzeba odnotować, że ogólnie zastosowanie ma zasada jawności rozprawy. W związku z tym podczas jawnego postępowania i procesu obecni są nie tylko krewni i przyjaciele różnych stron (sprawców i pozwanych w postępowaniu cywilnym, handlowym i dotyczącym prawa pracy, skarżących i oskarżonych w postępowaniu karnym), ale także inne, niezwiązane z postępowaniem, osoby, a nawet w wielu przypadkach dziennikarze i inni pracownicy mediów. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | W związku z tym EKES nie uważa, aby korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, takich jak platformy informatyczne i inne należycie certyfikowane aplikacje cyfrowe, które już istnieją, zagrażało samej ochronie danych, gdyż w rzeczywistości postępowania są dostępne dla wszystkich. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Ponadto, w szczególności w prawie karnym procesowym, osoba oskarżona powinna mieć możliwość wyboru bycia wysłuchaną za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość zamiast stawienia się osobiście w sądzie, o ile nie istnieją szczególne wyjątkowe okoliczności uzasadniające wymóg osobistego stawiennictwa w sądzie. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | W odniesieniu do świadków konieczne jest zapewnienie, aby osoba z niepełnosprawnością fizyczną, zamieszkała w małej miejscowości, gdzie najbliższy sąd znajduje się w odległości wielu kilometrów od domu, nie musiała opuszczać domu, aby czekać w sądzie, aż zostanie wezwana do złożenia zeznań w charakterze świadka. Obecnie istnieją wiarygodne i certyfikowane platformy elektroniczne zapewniające bezpieczeństwo i poufność wymiany informacji i zeznań na odległość. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Komisja zachęca w komunikacie do „propagowania wykorzystania wysokiej jakości bezpiecznych technologii porozumiewania się na odległość (wideokonferencje)”. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | W związku z tym i zgodnie z uwagami powyżej EKES proponuje, by Komisja przyjęła dyrektywę w sprawie zdalnych postępowań sądowych, przewidującą i dopuszczającą wszelkie środki kontaktu za pośrednictwem połączenia wideo przy użyciu dowolnego nośnika (np. komputera, laptopa lub nawet telefonu komórkowego), jeśli gwarantują one prawo do prywatności i nie zagrażają ochronie danych osobowych zainteresowanej osoby ani danych związanych z postępowaniem. |
| --- | --- |

3.19.

| 3.20. | Jest to zgodne ze sprawozdaniem Komisji dotyczącym prognozy strategicznej z 2020 r., w którym stwierdzono, że cyfrowa transformacja wymiaru sprawiedliwości powinna stawiać na pierwszym miejscu obywatelki i obywateli i stwarzać nowe możliwości dla różnych zainteresowanych stron, przyczyniając się do zmniejszenia opóźnień, zwiększenia pewności prawa oraz obniżenia kosztów i uproszczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości. |
| --- | --- |

3.20.

| 3.21. | Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na małoletnich i osoby wymagające szczególnego traktowania, a także na postępowania dotyczące przestępstw z nienawiści lub przestępstw seksualnych, gdyż w tych przypadkach potrzeba zapewnienia prywatności i bezpieczeństwa prawa jest nie tylko bardziej widoczna, lecz także zwyczajnie niezbędna. |
| --- | --- |

3.21.

| 3.22. | Komisja porusza w komunikacie kwestię stworzenia wzoru dostępu do orzecznictwa sądów krajowych w formie nadającej się do odczytu maszynowego – europejskiej sygnatury orzecznictwa. |
| --- | --- |

3.22.

| 3.23. | Propozycja ta zasługuje na pełne poparcie, lecz by była w pełni skuteczna, może wymagać dodatkowych środków legislacyjnych dotyczących formalnej (a nie materialnej) standaryzacji orzeczeń sądowych. |
| --- | --- |

3.23.

| 3.24. | Jak wiadomo każde państwo członkowskie ma nie tylko własne przepisy, ale również swój własny system wymogów formalnych. Struktura i elementy wyroku w Portugalii z pewnością nie będą takie same jak we Włoszech czy we Francji, w związku z czym Komisja powinna należycie uwzględnić takie różnice. |
| --- | --- |

3.24.

| 3.25. | Komisja proponuje również utworzenie platformy informatycznej na potrzeby współpracy wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych (zrzeszającej śledcze i śledczych oraz prokuratorki i prokuratorów z państw członkowskich, w razie potrzeby przy wsparciu Europolu, Eurojustu i Prokuratury Europejskiej). Dostęp do danych i baz danych dostępnych w państwach członkowskich powinny mieć wyłącznie właściwe organy, zgodnie z wymogami ochrony danych. |
| --- | --- |

3.25.

| 3.26. | Jest to doskonała propozycja, która może jednak napotkać przeszkody ze względu na brak standaryzacji przepisów różnych kodeksów postępowania karnego państw członkowskich regulujących wszystkie kwestie związane z przeprowadzaniem dowodów. |
| --- | --- |

3.26.

| 3.27. | Dopóki taka standaryzacja nie zostanie zrealizowana, pewne czynności dochodzeniowe mogą prowadzić zgodnie z ustawodawstwem niektórych państw członkowskich do nieważności, co podważy skuteczność wspólnych dochodzeń. |
| --- | --- |

3.27.

| 3.28. | Walka z terroryzmem jest jedną z kwestii poruszonych przez Komisję w omawianym komunikacie, ale oprócz potwierdzenia potrzeby przedstawienia wniosku ustawodawczego w sprawie wymiany informacji na temat cyfrowych transgranicznych spraw dotyczących terroryzmu konieczne jest stworzenie i wdrożenie narzędzi opartych na wzajemnych połączeniach cyfrowych na potrzeby wymiany nie tylko dokumentów sądowych, ale również informacji na temat podejrzanych i działalności grup znajdujących się pod obserwacją (2). |
| --- | --- |

3.28.

| 3.29. | Ze względu na konieczność powstrzymania terroryzmu EKES sądzi, że podczas prowadzenia dochodzeń w sprawie potencjalnej grupy terrorystycznej w państwie członkowskim organ policji musi mieć natychmiastowy dostęp do elementów zgromadzonych nie tylko w bazach danych Europolu, Eurojustu i Prokuratury Europejskiej, ale także w bazach danych wszystkich organów ścigania każdego państwa członkowskiego. Należy jednak zadbać o to, by informacje te nie były przekazywane osobom nieupoważnionym lub niezaufanym. |
| --- | --- |

3.29.

| 3.30. | Należy również zapewnić świadczenie usług online, takich jak odnowienie dowodu tożsamości, elektroniczne zaświadczenie sądowe, zaświadczenie o stanie cywilnym, a nawet wyciąg z rejestru karnego, czy też wgląd online w postępowania sądowe. Pozwoli to nie tylko ograniczyć konieczność przemieszczania się do urzędów, lecz także umożliwi świadczenie tych usług nawet w przypadku konieczności zamknięcia fizycznych biur. |
| --- | --- |

3.30.

| 3.31. | Jeżeli chodzi o integrację danych (w szczególności dotyczących przedsiębiorstw, przypadków upadłości, rejestrów gruntów i rejestrów handlowych oraz pewnych elementów rejestrów karnych), konieczne jest zapewnienie, aby dostęp do tych danych nie naruszał w niektórych przypadkach (np. dane z rejestru karnego) prawa do prywatności i ochrony danych osobowych. |
| --- | --- |

3.31.

| 3.32. | W związku z tym konieczne jest dokładniejsze zbadanie modelu informatycznego w tej dziedzinie, aby pożądana cyfryzacja nie obracała się przeciw obywatelom i nie podważała ich praw podstawowych. |
| --- | --- |

3.32.

| 3.33. | W komunikacie Komisja proponuje utworzenie instrumentu pod nazwą „Moja przestrzeń e-Sprawiedliwość”, aby umożliwić osobom fizycznym elektroniczny dostęp do dokumentów sądowych (w sprawach krajowych lub w sprawach toczących się w innych państwach członkowskich), z którymi dana osoba lub jej pełnomocniczka/pełnomocnik mogą się zapoznać lub które mogą uzyskać. |
| --- | --- |

3.33.

| 3.34. | Możliwość cyfrowego dostępu do informacji w postępowaniach sądowych, w których stroną jest obywatel, jest bardzo ważnym aspektem tworzenia prawdziwej przejrzystości sądowej, dającym obywatelom poczucie, że wymiar sprawiedliwości jest klarowny i otwarty. Dzięki temu dostęp do sądownictwa jest szybszy, skuteczniejszy i wiąże się z niższymi kosztami. |
| --- | --- |

3.34.

| 3.35. | Fakt, że organy sądowe i sami prawnicy mogą mieć elektroniczny dostęp do spraw toczących się w innym państwie członkowskim, jest ogromnym i bardzo ważnym krokiem na drodze do pożądanej cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości. |
| --- | --- |

3.35.

| 3.36. | Biorąc jednak pod uwagę różnice między poszczególnymi państwami członkowskimi w zakresie zakresu tajemnicy sądowej w postępowaniach karnych, wydaje się, że bez harmonizacji przepisów krajowych w tej dziedzinie doskonały skądinąd wniosek Komisji napotka z pewnością przeszkody w ramach transgranicznych rejestrów. |
| --- | --- |

3.36.

| 3.37. | Pożądana cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości musi oferować obywatelkom i obywatelom UE nowe i znaczące możliwości rozwiązywania problemów w kontekście transgranicznym. Jest to jedyny sposób na osiągnięcie celu, jakim jest wzmocnieni prawa obywateli do dostępu do wymiaru sprawiedliwości. |
| --- | --- |

3.37.

| 3.38. | W tym względzie Komisja wspomina np. o stworzeniu środków (cyfrowych) w celu wszczynania transgranicznych nakazów zapłaty oraz o możliwości transgranicznego egzekwowania zobowiązań alimentacyjnych na rzecz małoletnich w ramach odpowiedzialności rodzicielskiej. |
| --- | --- |

3.38.

| 3.39. | W komunikacie Komisja pominęła jednak prawdziwie istotną kwestię, a mianowicie możliwość wykonywania orzeczeń w innych państwach członkowskich. Cyfryzacja oferuje środki pozwalające na realizację tego celu, o co od dawna zabiegają przedstawicielki i przedstawiciele zawodów prawniczych. Należy zauważyć, że w wielu dziedzinach (prawo handlowe i prawo rodzinne) sytuacja ta została już przewidziana, w związku z czym należy ją rozszerzyć na dziedziny, które jeszcze nie zostały uwzględnione. |
| --- | --- |

3.39.

| 3.40. | Od dawna nie ulega wątpliwości, że orzeczenia sądowe są bezwzględnie wydawane przez sądy każdego państwa członkowskiego i w tym względzie suwerenność państw członkowskich Unii Europejskiej pozostaje nienaruszona. |
| --- | --- |

3.40.

| 3.41. | Jednakże ostatecznymi odbiorcami wielu orzeczeń sądowych są towary, przedsiębiorstwa lub obywatele znajdujący się poza terytorium, na którym wydano decyzję. |
| --- | --- |

3.41.

| 3.42. | W takich przypadkach granice między państwami członkowskimi stanowią przeszkody dla szybkiego zapewnienia sprawiedliwości, dlatego też wewnątrzwspólnotowa współpraca sądowa powinna wykorzystywać możliwości oferowane przez cyfryzację, tak aby wykonywanie orzeczeń odbywało się bezpośrednio na terytorium, na którym znajduje się dane mienie. |
| --- | --- |

3.42.

| 3.43. | To samo dotyczy alternatywnych metod rozwiązywania sporów, które to procedury powinny również móc być prowadzone w internecie, włączając w to działalność ośrodków arbitrażowych, sędziów pokoju i publicznych systemów mediacji. |
| --- | --- |

3.43.

| 3.44. | Jeśli chodzi o współpracę między organami krajowymi a agencjami i organami UE w walce z przestępczością transgraniczną, Komisja słusznie wskazuje na potrzebę wzmocnienia zdolności w zakresie współpracy cyfrowej. |
| --- | --- |

3.44.

| 3.45. | Można było oczekiwać, że Komisja określi w komunikacie model, który ma zostać przyjęty, oraz inwestycje, które zamierza wesprzeć, aby osiągnąć ten ważny cel, jednak skończyło się na wyrażeniu nadziei, by Eurojust, Prokuratura Europejska, Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) i Europol „uzgodniły wspólne podejście, które zapewni sprawną i bezpieczną współpracę z państwami członkowskimi”. |
| --- | --- |

3.45.

| 3.46. | W tak istotnej dziedzinie Komisja powinna jednak określić horyzont czasowy dla ustanowienia modelu współpracy. Nie można jedynie mieć nadziei, że instytucje porozumieją się między sobą, lecz należałoby stworzyć instrument (być może dyrektywę) w celu obowiązkowego wprowadzenia mechanizmu opartego na potencjale cyfryzacji. |
| --- | --- |

3.46.

| 3.47. | Z zadowoleniem należy przyjąć wyrażony przez Komisję w komunikacie zamiar udzielenia wsparcia finansowego państwom członkowskim w celu rozwoju odpowiednich systemów informatycznych i określenia strategii na rzecz cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości w UE w ramach nowego programu „Sprawiedliwość” i programu „Cyfrowa Europa”. |
| --- | --- |

3.47.

| 3.48. | Należy zauważyć, że główną przeszkodą dla cyfryzacji nie są organy sądowe ani obywatele, lecz brak zasobów państw członkowskich na rzecz tworzenia i wdrażania platform cyfrowych i środków elektronicznych w obszarze sprawiedliwości. |
| --- | --- |

3.48.

| 3.49. | W związku z tym, zwłaszcza w obliczu obecnego kryzysu, który poważnie osłabia gospodarki państw członkowskich nie tylko w krótkim, ale i długim okresie, pilnie potrzebne są rozwiązania w zakresie finansowania, tak aby urzeczywistnić cyfryzację wymiaru sprawiedliwości przy zachowaniu niezbędnej harmonii i jednolitości. Tylko wtedy uda się zapewnić współpracę transgraniczną na szczeblu europejskim. |
| --- | --- |

3.49.

| 3.50. | Trzeba także zwrócić uwagę, że Komisja planuje udostępnić na ten ważny cel, jakim jest wykorzystanie procesu cyfryzacji do stworzenia przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w UE, zasoby w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. |
| --- | --- |

3.50.

| 3.51. | Cieszy również, że Komisja uważa, iż przewidziany we wniosku dotyczącym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Instrument Wsparcia Technicznego zapewni wszystkim państwom członkowskim wsparcie we wdrażaniu reform w sektorze wymiaru sprawiedliwości, które oczywiście będą obejmować wspomniane już inwestycje w związku z transformacją cyfrową. |
| --- | --- |

3.51.

| 3.52. | Mając na uwadze, że Komisja uważa, iż obecna współpraca transgraniczna w formie papierowej ma wiele niedociągnięć, które negatywnie wpływają na skuteczność i koszty postępowań sądowych, istotne jest, aby transmisja elektroniczna stała się domyślnym środkiem komunikacji i wymiany dokumentów. |
| --- | --- |

3.52.

| 3.53. | Rozsądne byłoby utworzenie zdecentralizowanego systemu informatycznego w celu połączenia systemów krajowych, tak aby można było szybciej i bezpieczniej udostępniać dokumenty drogą elektroniczną. W tym celu przy przekazywaniu dokumentów i gromadzeniu dowodów należy brać pod uwagę ochronę danych i prywatność. |
| --- | --- |

3.53.

| 3.54. | Upowszechnienie postępowania elektronicznego, dematerializacja komunikacji między sądami a innymi podmiotami i usługami oraz dostarczanie multimedialnych dokumentów procesowych przez przedstawicielki i przedstawicieli stron to środki niezbędne do cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości. |
| --- | --- |

3.54.

| 3.55. | Należy również zwrócić uwagę Komisji na potrzebę zapewnienia prawniczkom i prawnikom narzędzi do wdrażania pożądanych środków poprzez szkolenia cyfrowe i kursy specjalistyczne w zakresie korzystania z niektórych aplikacji i platform elektronicznych, co bez wątpienia pociągnie za sobą również koszty. |
| --- | --- |

3.55.

| 3.56. | Należy jednak wprowadzić wyjątek dotyczący państw członkowskich, wobec których prowadzone są postępowania w sprawie naruszenia praw podstawowych lub naruszenia zasad państwa prawnego:






  a) | nie powinny one korzystać z finansowania unijnego; |
| --- | --- | --- |

3.56.

a)

nie powinny one korzystać z finansowania unijnego;

| b) | nie należy przekazywać im wszystkich informacji, ponieważ nie można już zaufać ich sądom, systemom sądowym i organom policyjnym. |
| --- | --- |

b)

nie należy przekazywać im wszystkich informacji, ponieważ nie można już zaufać ich sądom, systemom sądowym i organom policyjnym.

| 3.57. | Obecne wysiłki na rzecz transformacji stanowią solidną podstawę do dalszej mobilizacji zdolności technologicznych dzięki powstającym technologiom z myślą o stworzeniu ekosystemu sprawiedliwości opartego na technologiach cyfrowych i skoncentrowanego na ludziach. |
| --- | --- |

3.57.

| 3.58. | EKES z niecierpliwością oczekuje na zmianę przepisów umożliwiającą pożądane przejście wymiaru sprawiedliwości do epoki cyfrowej i np. akceptację identyfikacji elektronicznej do celów cyfrowej transmisji dokumentów sądowych oraz dopuszczalność dokumentów elektronicznych lub przesyłanych drogą elektroniczną jako dowodów w postępowaniu sądowym. |
| --- | --- |

3.58.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2020) 712 final.

1

(2)  Zob. opinia EKES-u (Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 67).

2

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/95 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/95

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oceny technologii medycznych i zmiany dyrektywy 2011/24/UE”

[COM(2018) 51 final – 2018/18 (COD)]

(2021/C 286/17)

| Sprawozdawca: | Dimitris DIMITRIADIS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Dimitris DIMITRIADIS

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 24.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 168 ust. 4 i art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 227/0/5 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 24.3.2021

Podstawa prawna

Art. 168 ust. 4 i art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

227/0/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje działania portugalskiej prezydencji Rady UE, które miały na celu uzyskanie od państw członkowskich mandatu (1) do rozpoczęcia negocjacji z Parlamentem Europejskim w sprawie wniosku legislacyjnego dotyczącego oceny technologii medycznych (HTA) z korzyścią dla pacjentów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet zgadza się, że procesy oparte na dowodach, takie jak HTA – będąca jedną z kluczowych sił napędowych wzrostu społeczno-gospodarczego i innowacji w Unii – mogą obejmować zarówno kliniczne, jak i niekliniczne aspekty technologii medycznych oraz że można to osiągnąć poprzez współpracę między państwami członkowskimi na szczeblu unijnym, dążąc do wysokiego poziomu ochrony zdrowia pacjentów i zapewniając sprawne funkcjonowanie jednolitego rynku sprzyjającego włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla, że rozporządzenie w sprawie oceny technologii medycznych – gdy zostanie przyjęte – będzie dużym krokiem naprzód w dziedzinie opieki zdrowotnej i utoruje drogę silnej Europejskiej Unii Zdrowotnej, która poprawi i zabezpieczy zdrowie wszystkich obywateli. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet zwraca uwagę na to, że mandat odnosi się do zdrowia jako rynku, podczas gdy zdrowie jest dobrem wspólnym i powinno być rozpatrywane z punktu widzenia interesu ogólnego. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uznaje, że HTA może odegrać kluczową rolę w zapewnieniu sprawiedliwej i stabilnej opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komitet popiera decyzję Komisji o skorzystaniu z procedury ustawodawczej w formie rozporządzenia, a nie innych form prawnych, ponieważ pozwala ona zagwarantować bliższą i skuteczniejszą współpracę na szczeblu państw członkowskich (2), a także między państwami członkowskimi, z perspektywy europejskiej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że w najbliższych latach starzenie się społeczeństwa europejskiego będzie się nasilać. Ponadto występowanie chorób przewlekłych, pandemie i pojawienie się nowych złożonych technologii zwiększy potrzebę inwestowania w systemy opieki zdrowotnej, podczas gdy państwa członkowskie stoją w obliczu coraz większych ograniczeń budżetowych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES poparłby korzystanie z zachęt podatkowych przez niektóre z państw członkowskich oraz ewentualne podwyższenie progu pomocy państwa de minimis. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Komitet uważa, że państwa członkowskie powinny wspierać i finansować pomysły dotyczące nowych technologii medycznych i wszelkie istotne inicjatywy pochodzące od przedsiębiorstw typu start-up. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zgadza się z inicjatywą wprowadzenia zwiększonej koordynacji w zakresie ocen technologii medycznych poprzez przedkładanie jednej dokumentacji i popiera harmonogram stopniowego wdrażania, zwraca jednak uwagę na brak specjalnych przepisów dotyczących MŚP. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Komitet wyraża zaniepokojenie przewidzianymi terminami wdrożenia, a zwłaszcza trzyletnim opóźnieniem stosowania, i uważa, że można by je skrócić z korzyścią dla pacjentów i opłacalności. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zaleca, by w rozporządzeniu zawrzeć odniesienia do środków profilaktycznych, które będą mieć znaczący wpływ na pacjentów, na przykład do wytycznych dla szpitali w zakresie kontroli, profilaktyki i ograniczenia zakażeń szpitalnych, oraz zaleca rozszerzenie stosowania rozporządzenia lub uzupełnienie go o takie środki, aby uwzględnić niezaspokojone potrzeby medyczne. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES podkreśla, że aby spełnić obietnicę cyfrowych rozwiązań w dziedzinie zdrowia i opieki, których częścią jest HTA, kluczowe jest zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego (zwłaszcza organizacji gospodarki społecznej i organizacji pacjentów). |
| --- | --- |

1.13.

2.   Kontekst

| 2.1. | Wniosek dotyczący rozporządzenia opracowano po ponad 20 latach dobrowolnej współpracy w dziedzinie oceny technologii medycznych (HTA). W wyniku przyjęcia dyrektywy w sprawie transgranicznej opieki zdrowotnej (dyrektywa 2011/24/UE) (3) w 2013 r. powstała dobrowolna sieć oceny technologii medycznych składająca się z krajowych organów i agencji ds. HTA – jej zadaniem jest doradztwo strategiczne i polityczne na potrzeby współpracy naukowej i technicznej na szczeblu UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Prace te, uzupełnione trzema kolejnymi wspólnymi działaniami (4) w zakresie HTA, umożliwiły Komisji i państwom członkowskim stworzenie solidnej bazy wiedzy na temat informacji i metodyki do celów oceny technologii medycznych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES uznaje, że systemy opieki zdrowotnej i proces HTA są zakorzenione w tradycjach i kulturze poszczególnych krajów. Jako obywatele Europy jesteśmy jednak głęboko przekonani, że tylko poprzez skuteczną współpracę na szczeblu europejskim uda nam się przezwyciężyć przyszłe problemy w dziedzinie zdrowia i skorzystać z przyszłych możliwości w dziedzinie opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Należy promować zasadę przeprowadzania analizy prospektywnej, w szczególności poprzez analizę sytuacji (ang. horizon scanning), aby umożliwić – na poziomie europejskim i krajowym – wczesną identyfikację nowo pojawiających się technologii medycznych, które mogą mieć istotny wpływ na pacjentów, zdrowie publiczne i systemy opieki zdrowotnej. Taka analiza prospektywna mogłaby zostać wykorzystana jako wsparcie dla grupy koordynacyjnej w planowaniu jej prac. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Problemy lub niedociągnięcia przeanalizowane we wniosku z myślą o ich rozwiązaniu

| 3.1. | EKES zgadza się ze stwierdzeniem – wynikającym z szerokich konsultacji przeprowadzonych w tym zakresie – że obecnie dostęp do rynku innowacyjnych technologii jest utrudniony i nierówny, z uwagi na zróżnicowanie procedur lub metodologii administracyjnych stosowanych na szczeblu krajowym lub regionalnym i wymogi istniejące w całej UE w dziedzinie HTA nakładane przez poszczególne ustawodawstwa i praktyki krajowe. Z tego właśnie powodu Komisja przedstawiła wniosek dotyczący rozporządzenia, jako że jest to najodpowiedniejsze podejście legislacyjne (5). |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Komitet podziela również opinię, że obecna sytuacja przyczynia się do nieprzewidywalności warunków prowadzenia działalności i wyższych kosztów dla branży i MŚP oraz prowadzi do opóźnień w dostępie do nowych technologii i ma negatywne skutki dla innowacyjności. Jako przykład obecnego braku harmonizacji można przytoczyć informacje podane w dokumencie opublikowanym przez Instytut ds. Konkurencyjności (I-Com) (6), który na s. 49 zawiera odniesienie do Europejskiej Organizacji Konsumentów (BEUC) oraz stwierdzenie, że „niektóre organy ds. HTA udostępniają oceny publicznie, bezpośrednio lub na wniosek, natomiast inne uważają je za poufne. Ponadto jedne z nich akceptują badania obserwacyjne mające na celu ocenę wartości leku, a inne je odrzucają”. Jak wykazało kilkadziesiąt lat współpracy w dziedzinie HTA w UE, problemów tych nie udało się rozwiązać w zadowalający sposób w ramach całkowicie dobrowolnego podejścia stosowanego w dotychczas prowadzonych wspólnych pracach. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Inicjatywa ta pozwoli skutecznie rozwiązać problem obecnego rozdrobnienia krajowych systemów HTA (rozbieżne procedury i metodologie mające wpływ na dostęp do rynku), przy czym należy pamiętać, że wiarygodność każdego nowego mechanizmu będzie opierać się na zasadach niezależnego i swobodnego wyrażania opinii przez zainteresowane strony, na podstawie kryteriów nauki, etyki i bezstronności oraz że cele te można w należyty sposób osiągnąć dzięki zacieśnionej współpracy w dziedzinie HTA prowadzonej na szczeblu Unii zgodnie z tymi zasadami. Zacieśniając współpracę na innych poziomach, które mają zasadnicze znaczenie dla HTA (np. w państwach członkowskich borykających się z trudnościami z powodu braku rejestrów pacjentów), należy wdrożyć krajowe plany działania w odniesieniu do wszystkich schorzeń, tak aby przyspieszyć prace ministerstw zdrowia, z uwzględnieniem najlepszych praktyk w innych państwach członkowskich. Podejście to włącza również wartości i priorytety społeczne w proces podejmowania decyzji naukowej. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES zwraca uwagę na potrzebę wspierania innowacji technologicznych w sektorze opieki zdrowotnej, stosowanych również w opiece pozaszpitalnej w środowisku lokalnym. Wobec starzenia się społeczeństwa (7), częstszego występowania chorób przewlekłych i utraty samodzielności coraz większej liczby ludzi konieczne jest wyspecjalizowanie, a także skuteczniejsze wykorzystywanie technologii i metod interwencji w dziedzinie opieki domowej. Należy również wspierać specjalne programy w zakresie HTA, których celem będzie poprawa tej opieki i usług świadczonych w domu, nie tylko poprzez zastosowanie nowych technologii i telemedycyny, lecz również dzięki ogólnej poprawie jakości profesjonalnych usług opieki. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Oczekiwane wyniki wniosku

| 4.1. | Zawartym we wniosku celem unijnego rozporządzenia w sprawie HTA jest m.in. zagwarantowanie, że mechanizm zapewniający ocenę kliniczną jest przedkładany tylko raz na poziomie Unii – co ma na celu promowanie dostępności innowacyjnych technologii medycznych dla pacjentów w Europie oraz lepszego wykorzystywania dostępnych zasobów, przy jednoczesnej poprawie przewidywalności warunków prowadzenia działalności dla przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Komitet popiera decyzję Komisji o skorzystaniu z procedury ustawodawczej w formie rozporządzenia, a nie innych form prawnych, ponieważ pozwala ona zagwarantować bliższą i skuteczniejszą współpracę na szczeblu państw członkowskich, a także między państwami członkowskimi, z zastosowaniem podejścia europejskiego. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Celem wniosku dotyczącego rozporządzenia jest zapewnienie większej przewidywalności metodyk i procedur mających zastosowanie do HTA w całej UE oraz unikanie zbędnego powtarzania wspólnych ocen klinicznych na szczeblu krajowym, by nie dochodziło do ich powielania się i rozbieżności. Uznaje się, że preferowanym wariantem jest ten, który stanowi najlepsze połączenie wydajności i skuteczności w osiąganiu celów polityki, a jednocześnie jest zgodny z zasadą pomocniczości i proporcjonalności. Stanowi on najlepszy możliwy środek do osiągnięcia celów rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Komitet podziela pogląd, że wniosek zapewnia państwom członkowskim trwałe ramy umożliwiające łączenie wiedzy eksperckiej oraz wzmocnienie procedur decyzyjnych opartych na dowodach, wspierając ich starania na rzecz zapewnienia stabilności krajowych systemów opieki zdrowotnej. Preferowany wariant jest również opłacalny, w tym sensie, że dzięki łączeniu zasobów, unikaniu powielania działań i poprawie przewidywalności warunków prowadzenia działalności, oszczędności dla państw członkowskich, branży i MŚP znacznie przeważają nad kosztami. Wniosek zawiera przepisy dotyczące stosowania wspólnych narzędzi HTA, przyjmuje stopniowe wdrażanie zakresu produktów, począwszy od leków przeciwnowotworowych, leków sierocych i produktów leczniczych terapii zaawansowanej (ATMP), oraz ustanawia cztery filary wspólnej pracy państw członkowskich na szczeblu UE, takie jak wspólne oceny kliniczne, wspólne konsultacje, identyfikacja nowo pojawiających się technologii medycznych i dobrowolna współpraca. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Choć EKES zgadza się ze szczegółowym harmonogramem realizacji, uważa, że odgrywająca znaczącą rolę sztuczna inteligencja, wraz z transformacją cyfrową, zmieniła krajobraz zdrowia i opieki, oferując strategie szybkiego leczenia. Dlatego też Komitet wyraża zaniepokojenie przewidzianymi terminami wdrożenia, a zwłaszcza trzyletnim opóźnieniem stosowania, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) (8), i uważa, że można by je skrócić z korzyścią dla pacjentów i opłacalności. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Podejście skoncentrowane na pacjencie jest jedynym sposobem zapewnienia adekwatnej i właściwej opieki zdrowotnej. Z tego powodu rola pacjentów, opiekunów, gospodarki społecznej i organizacji pacjentów powinna zostać uwzględniona w proponowanej sieci zainteresowanych stron, w grupie koordynacyjnej i we wszelkich ocenach klinicznych. Popieramy wezwanie Europejskiego Forum Pacjentów (EPF) do obowiązkowego i znaczącego zaangażowania społeczności pacjentów, dzięki któremu zapewni się przeprowadzanie oceny technologii medycznych pod kątem interesu pacjentów (9). |
| --- | --- |

4.6.

5.   Jakie opcje ustawodawcze i nieustawodawcze wzięto pod uwagę? Czy któraś z opcji jest preferowana?

| 5.1. | EKES uważa, że wniosek dotyczący rozporządzenia jest zgodny z nadrzędnymi celami UE, takimi jak sprawne funkcjonowanie rynku wewnętrznego, stabilne systemy opieki zdrowotnej oraz ambitny program badań i innowacji. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.1.1. | Oprócz spójności z powyższymi celami polityki UE wniosek jest również zgodny z obowiązującymi traktatami UE, przepisami w dziedzinie produktów leczniczych, wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro oraz wyrobów medycznych (10). Przykładowo, mimo iż procesy regulacyjne i proces HTA będą nadal od siebie wyraźnie oddzielone ze względu na ich różne cele, możliwe będzie stworzenie synergii poprzez wymianę informacji i lepsze skoordynowanie harmonogramu procedur proponowanych wspólnych ocen klinicznych z harmonogramem procedur scentralizowanego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w odniesieniu do produktów leczniczych (11). |
| --- | --- |

5.1.1.

| 5.2. | Podstawę prawną wniosku stanowią art. 114 i 116 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.2.1. | Art. 114 i 116 TFUE pozwalają na przyjęcie środków dotyczących zbliżania przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, jeżeli są one niezbędne do ustanowienia lub funkcjonowania rynku wewnętrznego przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia publicznego. |
| --- | --- |

5.2.1.

| 5.2.2. | Wniosek musi być również zgodny z art. 168 ust. 7 TFUE, według którego Unia musi działać w poszanowaniu obowiązków państw członkowskich w zakresie określania ich polityki dotyczącej zdrowia, jak również organizacji i świadczenia usług zdrowotnych i opieki medycznej. |
| --- | --- |

5.2.2.

| 5.2.3. | Choć jest całkowicie jasne, że państwa członkowskie Unii będą nadal odpowiedzialne z jednej strony za ocenę nieklinicznych aspektów technologii medycznych, czyli np. aspektów ekonomicznych, społecznych i etycznych, a z drugiej strony za podejmowanie decyzji dotyczących ustalania ich cen i refundacji, Komitet proponuje, by poddać analizie, najlepiej w ramach oddzielnego badania, możliwość ustanowienia wspólnej polityki cenowej w obrębie UE w celu zapewnienia ogółowi populacji przejrzystości i dostępności produktów leczniczych, wyrobów medycznych oraz wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro, w szczególności w przypadku gdy zostały one poddane HTA, aby poprawić ich dostępność dla europejskich obywateli i uniknąć równoległego wywozu lub przywozu wyłącznie na podstawie ceny. Działania te przyczyniłyby się do skutecznego wspierania krajowych komisji właściwych do spraw zarządzania rejestrem lub obserwatoriów maksymalnych dopuszczalnych cen, istniejących w niektórych państwach, w szczególności w odniesieniu do wyrobów medycznych. |
| --- | --- |

5.2.3.

| 5.3. | Wprawdzie „termin »technologia medyczna« należy rozumieć w szerokim sensie obejmującym produkty lecznicze, wyroby medyczne do diagnostyki in vitro oraz wyroby medyczne i procedury medyczne i chirurgiczne, a także środki stosowane w opiece zdrowotnej w celu zapobiegania chorobom oraz ich diagnozowania lub leczenia”, wspólne oceny kliniczne są ograniczone do produktów leczniczych podlegających centralnej procedurze wydawania pozwoleń, nowych substancji czynnych i istniejących produktów, w odniesieniu do których pozwolenie na dopuszczenie do obrotu zostało rozszerzone o nowe wskazanie lecznicze oraz niektórych klas wyrobów medycznych i wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro, w odniesieniu do których odpowiednie panele ekspertów ustanowione zgodnie z rozporządzeniami (UE) 2017/745 (12) i (UE) 2017/746 (13) wydały swoje opinie lub przedstawiły uwagi i które zostały wybrane przez grupę koordynacyjną utworzoną omawianym rozporządzeniem. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | W celu zapobiegania chorobom zwyrodnieniowym, a także w celu ograniczenia nieuzasadnionego hospitalizowania osób starszych i niesamodzielnych należy wdrożyć środki i działania, które poprawią jakość usług opieki i pomocy, a w konsekwencji zwiększą bezpieczeństwo pacjentów i poprawią ich samopoczucie. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.4.1. | EKES uważa, że należy podjąć działania i wprowadzić środki wspierające szpitale w kontroli, profilaktyce i ograniczaniu zakażeń szpitalnych, a także należy rozszerzyć zakres rozporządzenia o takie środki, które mogą być bardzo przydatne w przypadku pandemii takich jak obecna. Ten konkretny przykład dotyczy około 37 tys. (14) osób, które co roku umierają w Europie w wyniku zakażenia szpitalnego. Zachodzi pilna konieczność poprawy bezpieczeństwa pacjentów i jakości usług opieki zdrowotnej przez podkreślanie znaczenia profilaktyki zakażeń szpitalnych i racjonalnego stosowania antybiotyków. |
| --- | --- |

5.4.1.

6.   Jaki jest koszt preferowanego wariantu?

| 6.1. | EKES uważa, że preferowany wariant jest opłacalny, ponieważ dzięki łączeniu zasobów, unikaniu powielania działań i poprawie przewidywalności warunków prowadzenia działalności, oszczędności dla państw członkowskich i branży (15) znacznie przeważają nad kosztami. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | EKES popiera koncepcję wystarczającego finansowania wspólnych prac i dobrowolnej współpracy w zakresie HTA pomiędzy państwami członkowskimi w takich dziedzinach jak opracowywanie i wdrażanie programów szczepień, tak aby zapewnić wystarczające środki (16) na wspólne prace przewidziane we wniosku dotyczącym rozporządzenia oraz na ramy wsparcia tych działań. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | W celu zapewnienia oszczędności pod względem kosztów i czasu EKES proponuje, aby grupa koordynacyjna złożona z przedstawicieli państw członkowskich mogła zajmować się więcej niż jedną, a maksymalnie trzema kwestiami, pracując równolegle, tj. jedną kwestią dotyczącą leków przeciwnowotworowych, leków sierocych i ATMP, jedną kwestią dotyczącą wszystkich pozostałych leków oraz jedną kwestią dotyczącą wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro i wyrobów medycznych. Decyzje podejmowane przez takie organy naukowe powinny znaleźć odzwierciedlenie w głosowaniu zwykłą większością głosów. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Całkowita kwota wydatków na publiczną i prywatną opiekę zdrowotną w UE wynosi około 1,3 bln EUR rocznie (17), z czego 220 mld EUR na produkty farmaceutyczne (18) i 100 mld EUR na wyroby medyczne (19). Wydatki te stanowią więc średnio około 10 % PKB UE (20). |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | EKES stwierdza, że czynnik starzenia się społeczeństwa, a także częstsze występowanie chorób przewlekłych i pandemii zwiększają potrzebę inwestowania w systemy zdrowotne i opiekę zdrowotną, podczas gdy państwa członkowskie borykają się z coraz większymi ograniczeniami budżetowymi. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Komitet uważa ponadto, że w związku z tymi zmianami państwa członkowskie będą musiały jeszcze bardziej poprawić wydajność i efektywność środków budżetowych na opiekę zdrowotną, stawiając na skuteczne technologie medyczne przy utrzymaniu zachęt do innowacji (21). |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | EKES poparłby korzystanie z zachęt podatkowych przez niektóre z państw członkowskich oraz ewentualne podwyższenie progu pomocy państwa de minimis. Jedną z propozycji do rozważenia jest podniesienie aktualnej wysokości tego pułapu wynoszącej 200 000 EUR do 700 000 EUR przynajmniej w odniesieniu do MŚP działających w dziedzinie opieki zdrowotnej i społecznej, przy jednoczesnym narzuceniu zainteresowanym przedsiębiorstwom dodatkowych wymogów dotyczących jakości, jak wymóg tworzenia projektów wymagających współpracy kilku przedsiębiorstw, realizacji inwestycji w dziedzinie badań i innowacji lub ponownego wewnętrznego inwestowania całości zysków. Przepisy te będzie można wykorzystywać w celu zachęcania MŚP i przedsiębiorstw gospodarki społecznej do inwestowania w większym stopniu w badania, innowacje i w celu rozwoju współpracy sieciowej (22). |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | EKES jest zdania, że finansowanie ze środków publicznych jest bardzo istotne dla HTA i z pewnością można by je zwiększyć poprzez współpracę w zakresie wspólnych prac i unikanie powielania działań. Według szacunków każda ocena technologii medycznych przeprowadzona w danym kraju obciąża organy krajowe kosztem około 30 000 EUR oraz sektor zdrowia kwotą 100 000 EUR (23). Przykładowo, jeśli dziesięć państw członkowskich przeprowadziło HTA w odniesieniu do tej samej technologii i prace te zostały objęte wspólnym sprawozdaniem, możliwe jest zaoszczędzenie do 70 % tych kwot, nawet przy założeniu, że koszt wspólnej oceny jest trzykrotnie wyższy od kosztu pojedynczego sprawozdania krajowego z uwagi na większe potrzeby w zakresie koordynacji. Środki te można jednak zaoszczędzić lub przydzielić na inne działania związane z HTA. Jednakże z uwagi na bardzo wysokie koszty, jakich wymagają nowe technologie, jest konieczne, by HTA wykorzystywana przez państwo członkowskie na potrzeby decyzji o refundacji danej technologii uwzględniała odnośne zaplecze terapeutyczne na szczeblu krajowym. Przykładowo w przypadku terapii onkologicznych, których koszt przekracza zazwyczaj 100 000 EUR na pacjenta, koszt nieodpowiedniej oceny klinicznej wielokrotnie przekroczy kwoty zaoszczędzone dzięki wspólnej ocenie. Należy zaznaczyć, że Europejska Koalicja Pacjentów z Chorobami Nowotworowymi (ECPC) przyjęła analizowany wniosek z zadowoleniem. I podkreśliła, że „dzięki unikaniu powielania wysiłków wprowadzenie wspólnych ocen klinicznych wyeliminuje ryzyko uzyskania rozbieżnych wyników i w ten sposób maksymalnie ograniczy opóźnienia w dostępie do nowych terapii” (24). Ponadto Międzynarodowe Stowarzyszenie Pomocy Wzajemnej (AIM, międzynarodowy związek podmiotów niepublicznych świadczących opiekę zdrowotną) „wyraża zadowolenie z powodu zaproponowania przez Komisję utworzenia na szczeblu UE systemu współpracy w dziedzinie HTA opartego na bardziej trwałych podstawach” (25). |
| --- | --- |

6.8.

| 6.9. | Sektor technologii medycznych, z uwagi na zaangażowanie ogromnych interesów gospodarczych, jest narażony na konflikt interesów, dlatego niezmiernie ważne jest, by HTA była organizowana w sposób obiektywny, niezależny, solidny i przejrzysty, jak wskazano we wniosku. |
| --- | --- |

6.9.

7.   Jaki będzie wpływ na MŚP i mikroprzedsiębiorstwa?

| 7.1. | EKES uważa, że wniosek przyniesie korzyści MŚP oraz przedsiębiorstwom gospodarki społecznej działającym w sektorze, ponieważ sprawozdanie z oceny klinicznej będzie oparte na dokumentacji zawierającej kompletne i aktualne informacje, co zmniejszy obciążenia administracyjne i koszty przestrzegania przepisów związane z przedkładaniem wielu pakietów dokumentacji w celu spełnienia różnych wymogów krajowych w dziedzinie HTA. Zwiększy to udział MŚP, dlatego też EKES wyraża ubolewanie z powodu braku specjalnych przepisów dla MŚP. W szczególności wspólne oceny kliniczne i wspólne konsultacje naukowe przewidziane we wniosku zwiększą przewidywalność warunków prowadzenia działalności dla sektora. Ma to szczególne znaczenie dla MŚP i przedsiębiorstw gospodarki społecznej, gdyż zazwyczaj mają one mniejsze portfele produktów i bardziej ograniczone zasoby i specjalistyczne zdolności w dziedzinie HTA (26). Należy zauważyć, że we wniosku nie przewiduje się opłat za wspólne oceny kliniczne ani za wspólne konsultacje naukowe, co jest również bardzo istotnym czynnikiem z punktu widzenia zatrudnienia w kontekście walki z bezrobociem. Oczekuje się, że zwiększona przewidywalność warunków prowadzenia działalności wynikająca ze wspólnych prac w dziedzinie HTA w całej Unii pozytywnie wpłynie na konkurencyjność unijnego sektora technologii medycznych. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Bardzo istotną dla MŚP zachętą społeczno-ekonomiczną mogłoby być zaproszenie ich do udziału po 2020 r. w europejskich programach finansowania rozwoju w ramach narodowych strategicznych ram odniesienia. Programy narodowych strategicznych ram odniesienia na okres 2014–2020 obejmowały szczegółowe przepisy dotyczące działań badawczo-rozwojowych mających na celu ograniczanie ubóstwa i walkę z bezrobociem. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.2.1. | Komitet jest zdania, że należy nie tylko utrzymać te programy, ale również rozszerzyć ich zakres w ramach zasad przedstawionych we wniosku dotyczącym rozporządzenia i uczynić z nich narzędzie pobudzające badania i rozwój oraz ducha innowacyjności. |
| --- | --- |

7.2.1.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oceny technologii medycznych i zmiany dyrektywy 2011/24/UE.

1

(2)  https://www.eesc.europa.eu/pl/our-work/opinions-information-reports/opinions/health-technology-assessment

2

(3)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej (Dz.U. L 88 z 4.4.2011, s. 45).

3

(4)  Wspólne działanie EUnetHTA 1, 2010–2012; wspólne działanie EUnetHTA 2, 2012–2015; wspólne działanie EUnetHTA 3, 2016–2019. Zob. http://www.eunethta.eu/.

4

(5)  https://www.eesc.europa.eu/pl/our-work/opinions-information-reports/opinions/health-technology-assessment

5

(6)  http://www.astrid-online.it/static/upload/7787/7787e169a7f0afc63221153a6636c63f.pdf

6

(7)  http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/european_economy/2015/pdf/ee3_en.pdf

7

(8)  Zob. przypis 1.

8

(9)  Oświadczenie Grupy Roboczej Europejskich Sieci na rzecz Praw Pacjentów Onkologicznych (WECAN) w sprawie dalszej integracji oceny technologii medycznych w UE, https://wecanadvocate.eu/wecan-position-further-eu-integration-of-hta/.

9

(10)  Przedmiotowe prawodawstwo obejmuje dyrektywę 2001/83/WE, rozporządzenie (WE) nr 726/2004, rozporządzenie (UE) nr 536/2014, rozporządzenie (UE) 2017/745 i rozporządzenie (UE) 2017/746.

10

(11)  Należy zwrócić uwagę, że potrzeba uzyskania lepszej synergii została również uznana przez państwa członkowskie w dokumencie otwierającym debatę nad siecią ds. HTA pt. „Synergies between regulatory and HTA issues on pharmaceuticals” [Synergie między aspektami regulacyjnymi produktów leczniczych a ich aspektami związanymi z HTA] oraz przez EUnetHTA i EMA (Europejską Agencję Leków) we wspólnym sprawozdaniu pt. „Report on the implementation of the EMA-EUnetHTA three-year work plan 2012–2015” [Sprawozdanie z wdrożenia trzyletniego planu działania EMA-EUnetHTA na lata 2012–2015].

11

(12)  Dz.U. L 117 z 5.5.2017, s. 1.

12

(13)  Dz.U. L 117 z 5.5.2017, s. 176.

13

(14)  http://www.cleoresearch.org/en/

14

(15)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52018SC0041 – oszczędności kosztów powiązane ze wspólnymi ocenami (REA) mogą wynieść 2,67 mln EUR rocznie.

15

(16)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52018SC0041 – łączną wysokość kosztów preferowanego wariantu szacuje się na kwotę ok. 16 mln EUR.

16

(17)  Dane Eurostatu, zamieszczone w dokumencie roboczym służb Komisji „Pharmaceutical Industry: A Strategic Sector for the European Economy” [Przemysł farmaceutyczny, sektor o strategicznym znaczeniu dla europejskiej gospodarki], Dyrekcja Generalna ds. Rynku Wewnętrznego, Przemysłu, Przedsiębiorczości i MŚP (GROW), 2014 r. Eurostat, wydatki podmiotów świadczących opiekę zdrowotną dla wszystkich państw członkowskich, dane z 2012 r. lub nowsze, jeśli są dostępne. W przypadku Irlandii, Włoch, Malty i Zjednoczonego Królestwa liczby te uzupełniają dane dotyczące zdrowia zebrane przez WHO (według rocznego kursu wymiany EBC).

17

(18)  Dane Eurostatu zamieszczone w dokumencie roboczym służb Komisji „Pharmaceutical Industry: A Strategic Sector for the European Economy” [Przemysł farmaceutyczny, sektor o strategicznym znaczeniu dla europejskiej gospodarki], Dyrekcja Generalna ds. Rynku Wewnętrznego, Przemysłu, Przedsiębiorczości i MŚP (GROW), 2014 r.

18

(19)  Komunikat „Bezpieczne, skuteczne i innowacyjne wyroby medyczne i wyroby medyczne do diagnostyki in vitro – korzyści dla pacjentów, konsumentów i pracowników służby zdrowia”, COM(2012) 540 final. Dane szacunkowe opracowane przez Bank Światowy, EDMA, Espicom i Eucomed.

19

(20)  Komisja Europejska. Arkusz tematyczny europejskiego semestru: zdrowie i systemy opieki zdrowotnej, 2015 r. Dyrekcja Generalna ds. Gospodarczych i Finansowych (ECFIN) „Cost-containment policies in public pharmaceutical spending in the EU” [Kierunki polityki ograniczania kosztów w publicznych wydatkach farmaceutycznych w UE], 2012 r. Zob. też http://ec.europa.eu/smart-regulation/roadmaps/docs/2016_sante_144_health_technology_assessments_en.pdf.

20

(21)  Dyrekcja Generalna ds. Gospodarczych i Finansowych (ECFIN) „Cost-containment policies in public pharmaceutical spending in the EU” [Kierunki polityki ograniczania kosztów publicznych wydatków farmaceutycznych w UE], 2012 r.

21

(22)  Aktualnie rozporządzenie (UE) nr 1407/2013 ustanawia pułap dopuszczalnej pomocy państwa dla przedsiębiorstwa na poziomie 200 000 EUR na trzy lata, co obejmuje także pomoc w postaci ulg podatkowych. W celu sprostania kryzysowi gospodarczemu UE podniosła tymczasowo ten pułap do 500 000 EUR w 2008 r. w ramach Europejskiego planu naprawy gospodarczej. Należy zaznaczyć, że rosnące zapotrzebowanie na świadczenia opieki zdrowotnej, w szczególności w odniesieniu do osób niesamodzielnych, będzie stanowić jedną z głównych pozycji wydatków na systemy opieki zdrowotnej państw członkowskich. Należałoby zatem przewidzieć specjalny system udzielania zachęt i pomocy w tej dziedzinie, w szczególności dla przedsiębiorstw działających w zakresie świadczenia usług pomocy społecznej na szczeblu lokalnym.

22

(23)  Dyrekcja Generalna ds. Gospodarczych i Finansowych (DG ECFIN), „The 2015 Ageing report” [Sprawozdanie z 2015 r. w sprawie starzenia się społeczeństwa], 2015 r. „Pharmaceutical expenditure and policies: past trends and future challenges” [Wydatki związane z sektorem farmaceutycznym i odnośne polityki: dotychczasowe tendencje i przyszłe wyzwania].

23

(24)  http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2018/614772/EPRS_BRI(2018)614772_EN.pdf

24

(25)  https://www.aim-mutual.org/wp-content/uploads/2018/02/AIM-on-HTA.pdf

25

(26)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52018SC0041

26

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/102 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/102

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w odniesieniu do przyznania Komisji uprawnień wykonawczych w celu określenia znaczenia terminów stosowanych w niektórych przepisach tej dyrektywy”

[COM(2020) 749 final – 2020/331 (CNS)]

(2021/C 286/18)

| Sprawozdawca: | Christophe LEFÈVRE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Christophe LEFÈVRE

| Wnioski o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 7.1.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 113 TFUE |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 13.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 226/2/6 |

Wnioski o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 7.1.2021

Podstawa prawna

Art. 113 TFUE

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

13.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

226/2/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES popiera ogólny cel wniosku Komisji, ponieważ zapewnienie pewności prawa i przewidywalności w odniesieniu do dyrektywy VAT (1) ma kluczowe znaczenie dla stworzenia równych warunków działania we wszystkich państwach członkowskich i dalszego promowania jednolitego rynku. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Utrzymujące się rozbieżności między państwami członkowskimi, zarówno w odniesieniu do wykładni, jak i wdrażania dyrektywy VAT, niewątpliwie szkodzą jednolitemu rynkowi, na co Komisja zwróciła uwagę. W związku z tym EKES wzywa do podjęcia szybkich i skutecznych działań w tym zakresie. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Większa jednolitość przepisów dotyczących VAT mogłaby rzeczywiście zmniejszyć koszty przestrzegania przepisów i sprzyjać wzrostowi wszystkich przedsiębiorstw działających w UE, a w szczególności MŚP działających w kontekście transnarodowym, ponieważ różnice regulacyjne między państwami członkowskimi mają na nie większy wpływ. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Rozbieżności w stosowaniu przepisów dotyczących VAT mogą prowadzić do znaczących niekorzystnych zakłóceń na rynku wewnętrznym, a w konsekwencji do negatywnych skutków społecznych, którym należy zapobiegać poprzez zapewnienie większej spójności w stosowaniu obowiązujących przepisów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES nie może jednak nie zauważyć, że wniosek Komisji, a w szczególności proponowany zarys zagadnień, którymi należy się zająć w ramach nowego zestawu zasad, może spotkać się ze znacznym sprzeciwem ze strony wielu państw członkowskich, które prawdopodobnie mogłyby zgłosić zasadnicze zastrzeżenia wobec wniosku Komisji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa zatem do rozważenia innych środków, które mogłyby jak najszybciej ulepszyć jednolity rynek. W obecnej sytuacji politycznej EKES proponuje, by Komisja w pierwszej kolejności rozważyła usprawnienie i wzmocnienie istniejącego komitetu doradczego ds. VAT i jego procesu decyzyjnego, aby podnieść niezadowalający poziom jednolitości przepisów dotyczących VAT we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ponadto EKES uważa, że przydatne byłoby należyte śledzenie niejednorodnego stosowania i wdrażania uzgodnionych przepisów dotyczących VAT na szczeblu krajowym. Ważne jest, by istniejące różnice były podawane do wiadomości publicznej w sposób przejrzysty i jasny z myślą o poprawie jednolitości w obecnych ramach regulacyjnych. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Podejście to może skutkować powstaniem skutecznego systemu „wzajemnej presji”, co znacznie utrudni państwom członkowskim odbieganie od ugruntowanej wykładni i przyjętych praktyk wdrożeniowych ze szkodą dla rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa ponadto za istotne, by Komisja przeprowadziła oceny skutków wszelkich różnic we wdrażaniu lub wykładni uzgodnionych przepisów dotyczących VAT w poszczególnych państwach członkowskich. Oceny skutków powinny być podawane do wiadomości publicznej i należycie omawiane, a także być przedmiotem odpowiednich działań następczych w ramach Komitetu ds. VAT. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES pragnie także zwrócić uwagę na pewne możliwe niepożądane skutki nowego wniosku. Proponowana rola wykonawcza Komisji w odniesieniu do niektórych głównych pojęć zawartych w dyrektywie VAT mogłaby utrudnić rozróżnienie między zakresem nowych uprawnień Komisji a tym, co faktycznie będzie stanowiło zmianę dyrektywy VAT. Taka niepewność mogłaby być może uniemożliwić w przyszłości osiągnięcie w Radzie niezbędnej jednomyślnej zgody na zmianę dyrektywy VAT. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1. | W analizowanym wniosku ustawodawczym wskazano, że Komisja nie posiada obecnie uprawnień wykonawczych w odniesieniu do dyrektywy VAT. W tym względzie jedynym dostępnym narzędziem wdrażania przepisów dyrektywy jest komitet doradczy ustanowiony na mocy art. 398. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Komitetu doradczy, w skład którego wchodzą przedstawiciele państw członkowskich oraz Komisji, zajmuje się badaniem podniesionych przez Komisję lub państwa członkowskie kwestii dotyczących stosowania unijnych przepisów dotyczących VAT. Obecnie może uzgadniać tylko niewiążące wytyczne w zakresie stosowania dyrektywy VAT, natomiast wiążące środki wykonawcze może przyjmować Rada na podstawie wniosku Komisji. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Według Komisji istniejące wytyczne nie zawsze zapewniają jednolite stosowanie przepisów UE dotyczących VAT, również ze względu na wykazane trudności w jednomyślnym określaniu wytycznych w ramach komitetu doradczego. Komisja wymienia kilka przykładów, kiedy nie udało się osiągnąć jednomyślnego porozumienia w sprawie zapisów i zasad dotyczących strategicznych przepisów i pojęć zawartych w dyrektywie VAT. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Komisja stwierdza ponadto, że takie rozbieżności mogą prowadzić do negatywnych skutków, w tym powodować (1) ryzyko podwójnego opodatkowania lub nieopodatkowania, (ii) brak pewności prawa i brak przewidywalności oraz (iii) dodatkowe koszty dla przedsiębiorstw. W tym względzie orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS), choć użyteczne, nie byłoby, zdaniem Komisji, optymalnym rozwiązaniem pozwalającym uniknąć wszelkich wątpliwości wynikających z przepisów dyrektywy VAT. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W związku z tym, aby zwiększyć pewność prawa i przewidywalność, we wniosku ustawodawczym przewidziano upoważnienie Komisji do przyjmowania aktów wykonawczych w niektórych obszarach objętych dyrektywą VAT, a także utworzenie komitetu, który będzie nadzorował nowe uprawnienia Komisji. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Proponowana rola wykonawcza Komisji skupi się na tych konkretnych obszarach i pojęciach związanych z VAT w UE, które wymagają jednolitego stosowania i w przypadku których potrzebna jest większa pewność i przewidywalność. Z kolei Rada zachowa swoje uprawnienia wykonawcze, o ile nie mieszczą się one w ściśle określonym zakresie uprawnień Komisji. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W szczególności zgodnie z nowymi zasadami Komisja, za pośrednictwem aktów wykonawczych, określi znaczenie terminów lub pojęć stosowanych w niektórych obszarach dyrektywy VAT: (i) podatnicy do celów VAT, (ii) transakcje podlegające opodatkowaniu do celów VAT, (iii) miejsce transakcji podlegającej opodatkowaniu, (iv) zdarzenie powodujące powstanie obowiązku podatkowego i wymagalność podatku VAT, (v) podstawa opodatkowania VAT, (vi) zwolnienia z VAT, (vii) odliczenia VAT, (viii) obowiązki podatników i niektórych osób niebędących podatnikami, (ix) procedury szczególne podatku. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Podstawą prawną wniosku jest artykuł 113 TFUE, który stanowi, że Rada, stanowiąc jednomyślnie zgodnie ze specjalną procedurą ustawodawczą i po konsultacji z Parlamentem Europejskim oraz Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, uchwala przepisy dotyczące harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do podatków pośrednich. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Zgodnie z wnioskiem przyznanie Komisji uprawnień wykonawczych nie wyklucza ogólnego kontrolowania przez państwa członkowskie wykonywania tych uprawnień przez Komisję. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Na mocy nowych przepisów ustanawia się specjalny komitet. Przepisy dotyczące składu i przewodniczącego komitetu są bezpośrednio określone w art. 3 rozporządzenia dotyczącego procedury komitetowej. |
| --- | --- |

2.10.

3.   Uwagi ogólne i szczegółowe

| 3.1. | EKES przyjmuje z zadowoleniem i popiera ogólny cel wniosku Komisji. Zapewnienie pewności prawa i przewidywalności w odniesieniu do dyrektywy VAT ma zasadnicze znaczenie dla stworzenia równych warunków działania i promowania jednolitego rynku. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Obecne rozbieżności między państwami członkowskimi, jeśli chodzi o akty wykonawcze, są szkodliwe dla jednolitego rynku, na co Komisja zwróciła uwagę. Ponadto ramy regulacyjne jeszcze bardziej komplikuje fakt, że różnić się mogę nie tylko akty wykonawcze, ale przede wszystkim wykładnia przepisów i pojęć dyrektywy VAT. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Większa jednolitość przepisów dotyczących VAT mogłaby rzeczywiście zmniejszyć koszty przestrzegania przepisów i sprzyjać wzrostowi wszystkich przedsiębiorstw działających na rynku wewnętrznym, a w szczególności MŚP działających w kontekście transnarodowym. Większa spójność między państwami członkowskimi w dziedzinie VAT mogłaby mieć istotny korzystny wpływ na konsolidację samego rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Istnieją liczne przykłady szkodliwych różnic we wdrażaniu uzgodnionych przepisów dotyczących VAT. Na przykład nie ma konsensusu i wspólnej wykładni w kwestii tego, czy „magazyn” jest „stałą siedzibą podatnika, czy też nie”, czy w kwestii znaczenia wyrażenia „dostawc[a] [...], który wysyła lub transportuje towar samodzielnie albo za pośrednictwem osoby trzeciej działającej na jego rzecz” (art. 36a ust. 3 dyrektywy VAT). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zauważa, że rozbieżności w stosowaniu przepisów dotyczących VAT mogą prowadzić do znaczących niekorzystnych zakłóceń na rynku wewnętrznym, a w konsekwencji do negatywnych skutków społecznych, które są nie do przyjęcia i którym należy zapobiegać poprzez zapewnienie większej spójności w stosowaniu obowiązujących przepisów. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES nie może jednak nie zauważyć, że wniosek Komisji może napotkać istotne przeszkody ze strony wielu państw członkowskich w odniesieniu do uzgodnienia, którymi kwestiami należy się zająć w ramach nowego zbioru przepisów a którymi w ramach obowiązujących przepisów dotyczących zmiany dyrektyw VAT. EKES wzywa zatem do rozpatrzenia innych środków, które mogłyby jak najszybciej ulepszyć jednolity rynek. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | W obecnej sytuacji politycznej EKES proponuje, by Komisja w pierwszej kolejności rozważyła usprawnienie działania istniejącego komitetu doradczego ds. VAT. Komitet ten mógłby zostać wzmocniony i można by zwiększyć jego skuteczność, a dzięki temu utrzymać znaczącą rolę państw członkowskich i poprawić obecny niezadowalający poziom jednolitości. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES uważa, że przydatne jest należyte śledzenie niejednorodnego stosowania i wdrażania uzgodnionych przepisów dotyczących VAT na szczeblu krajowym. Ważne jest, by różnice były podawane do wiadomości publicznej w sposób przejrzysty i jasny z myślą o zwiększeniu jednolitości w obecnych ramach regulacyjnych. Pomimo wszystkich ograniczeń i niedociągnięć opisanych przez Komisję komitet doradczy zgromadził jednak znaczne doświadczenie w zajmowaniu się złożonymi kwestiami związanymi z dyrektywą VAT. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES proponuje podejście oparte na „wzajemnej presji”. Takie podejście mogłoby być skuteczne, gdyż znacznie utrudniłoby państwom członkowskim odbieganie od ustaleń i tworzenie przeszkód dla sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku. Państwa członkowskie musiałyby wyjaśniać, dlaczego przyjęły odmiennie podejście podczas wdrażania. EKES uważa, że państwa członkowskie nie powinny sprzeciwiać się przejrzystości i rozliczalności. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES uważa ponadto za istotne, by Komisja przeprowadziła oceny skutków wszelkich różnic we wdrażaniu lub wykładni uzgodnionych przepisów dotyczących VAT w poszczególnych państwach członkowskich. Oceny skutków powinny być podawane do wiadomości publicznej i omawiane, a także powinny być przedmiotem działań następczych w ramach Komitetu ds. VAT. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Zgodnie z tą linią rozumowania motywacja do odejścia od wspólnych zasad i ich uzgodnionego wdrażania mogłaby zostać zakwestionowana, a przy tym respektowana byłaby zasada proporcjonalności i zasada pomocniczości. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES pragnie również zwrócić uwagę na pewne możliwe niepożądane skutki nowego wniosku. Rola wykonawcza Komisji w odniesieniu do niektórych istotniejszych pojęć zawartych w dyrektywie VAT mogłaby utrudnić rozróżnienie między zakresem nowych uprawnień Komisji a tym, co faktycznie będzie stanowiło zmianę dyrektywy VAT. Taka niepewność mogłaby być może utrudnić w przyszłości osiągnięcie w Radzie jednomyślnej zgody niezbędnej do zmiany dyrektywy VAT. |
| --- | --- |

3.12.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 347 z 11.12.2006, s. 1.

1

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/106 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/106

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (UE) nr 389/2012 w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie podatków akcyzowych w odniesieniu do zawartości elektronicznych rejestrów”

[COM(2021) 28 final – 2021/0015 (CNS)]

(2021/C 286/19)

| Sprawozdawca: | Szilárd PODRUZSIK |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Szilárd PODRUZSIK

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 5.2.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 113 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 13.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 230/0/6 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 5.2.2021

Podstawa prawna

Art. 113 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

13.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

230/0/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Jak już wspomniano w innej opinii (1), EKES w pełni popiera stałą aktualizację przepisów umożliwiającą odpowiedni stopień współpracy administracyjnej między krajowymi organami podatkowymi. Ponadto EKES popiera Komisję i państwa członkowskie w jak najlepszym wykorzystaniu IT i zaawansowanych technologicznie systemów w celu usprawnienia poboru podatków i zwalczania oszustw podatkowych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W związku z tym EKES w pełni popiera omawiany wniosek w zakresie, w jakim obejmuje on dostosowania techniczne do obowiązujących przepisów dotyczących krajowych rejestrów podatków akcyzowych, które to zmiany stały się konieczne w związku z niedawnym zatwierdzeniem i wdrożeniem dyrektywy (UE) 2020/262 (2). |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES przypomina o znaczeniu organizacji i prowadzenia krajowych rejestrów podatków akcyzowych z poszanowaniem prawa do prywatności w odniesieniu do informacji wprowadzanych i przetwarzanych w takich rejestrach. Przetwarzanie takich danych nie powinno wykraczać poza to, co jest konieczne i proporcjonalne do celów ochrony uzasadnionego interesu podatkowego państw członkowskich zgodnie z zasadą proporcjonalności wypracowaną w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ze względu na konieczność dostosowania krajowych rejestrów po zatwierdzeniu dyrektywy (UE) 2020/262, która zawiera definicje „uprawnionego wysyłającego” i „uprawnionego odbiorcy”, a także dodatkowe definicje „uprawnionego wysyłającego lub uprawnionego odbiorcy, którzy wysyłają lub otrzymują wyroby akcyzowe jedynie sporadycznie”, EKES zaleca, by Komisja zapewniła wystarczający stopień harmonizacji interpretacji i wdrażania takich pojęć, aby zagwarantować jednolitość informacji wprowadzanych do rejestrów krajowych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zachęca państwa członkowskie do starannego rozważenia i monitorowania kosztów wdrażania w trakcie procesu adaptacyjnego zainicjowanego w następstwie wniosku Komisji. Jeżeli jednak podczas procesu adaptacyjnego pojawi się potrzeba dodatkowych wydatków, niezbędnych dla pełnej ochrony prywatności europejskich przedsiębiorstw i obywateli, należy niezwłocznie wdrożyć odpowiednie dodatkowe inwestycje w IT i cyberbezpieczeństwo rejestrów. |
| --- | --- |

1.5.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1. | Wniosek Komisji zmienia rozporządzenie Rady (UE) nr 389/2012 (3), które ustanawia podstawę prawną współpracy administracyjnej między państwami członkowskimi w dziedzinie podatków akcyzowych w odniesieniu do zawartości krajowych elektronicznych rejestrów. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Wniosek ma związek z rozdziałem V niedawno zatwierdzonej dyrektywy 2020/262. W szczególności art. 35 ust. 8 dyrektywy stanowi, że w przypadku „uprawnionego wysyłającego lub uprawnionego odbiorcy, którzy wysyłają lub otrzymują wyroby akcyzowe jedynie sporadycznie, uprawnienie, o którym mowa w art. 3 pkt 12 i 13, ogranicza się do określonej ilości wyrobów akcyzowych, jednego odbiorcy lub wysyłającego i określonego czasu”. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Biorąc pod uwagę taki przepis, we wniosku Komisji określono informacje, które mają być wprowadzane do rejestrów prowadzonych przez państwa członkowskie w odniesieniu do uprawnionych wysyłających i uprawnionych odbiorców, którzy wysyłają lub otrzymują towary jedynie sporadycznie. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Art. 19 rozporządzenia (UE) nr 389/2012 nakłada na państwa członkowskie ogólny obowiązek prowadzenia elektronicznych rejestrów zezwoleń dla podmiotów gospodarczych i składów uczestniczących w przemieszczaniu wyrobów akcyzowych w procedurze zawieszenia poboru akcyzy, a także zezwoleń dla podmiotów gospodarczych przemieszczających wyroby dopuszczone do konsumpcji, tj. uprawnionych wysyłających i uprawnionych odbiorców. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Aby skomputeryzowany system mógł prawidłowo funkcjonować dzięki zapewnieniu przechowywania kompletnych, aktualnych i dokładnych danych, wniosek Komisji ma rozszerzyć zakres stosowania art. 19 rozporządzenia (UE) nr 389/2012 poprzez określenie informacji, które mają być wprowadzane do krajowych rejestrów podmiotów gospodarczych przemieszczających wyroby akcyzowe jedynie sporadycznie. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Dokładniej rzecz ujmując, informacje te dotyczą – zarówno w odniesieniu do uprawnionych wysyłających, jak i odbiorców – ilości towarów, tożsamości podmiotu gospodarczego po zakończeniu przemieszczania wyrobów oraz okresu ważności zezwolenia. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Proponowana zmiana nie ma na celu zdefiniowania nowego kręgu licencjobiorców akcyzowych, lecz raczej powiązanie przesyłek w ramach swobodnego przepływu w państwie członkowskim przede wszystkim z już zdefiniowanymi pojęciami „składu podatkowego”, „zarejestrowanego odbiorcy” i „zarejestrowanego wysyłającego”, a także z nowym statusem „uprawnionego wysyłającego” czy „uprawnionego odbiorcy”. W związku z tym zmiana rozszerza i doprecyzowuje informacje już zarejestrowane w oficjalnej bazie danych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Wniosek opiera się na art. 113 TFUE: „Rada, stanowiąc jednomyślnie zgodnie ze specjalną procedurą ustawodawczą i po konsultacji z Parlamentem Europejskim oraz Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, uchwala przepisy dotyczące harmonizacji ustawodawstw odnoszących się do podatków obrotowych, akcyzy i innych podatków pośrednich w zakresie, w jakim harmonizacja ta jest niezbędna do zapewnienia ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz uniknięcia zakłóceń konkurencji”. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Wniosek nie ma wpływu na budżet UE i stosuje się od dnia 13 lutego 2023 r. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Uwagi ogólne i szczegółowe

| 3.1. | Jak odnotowano we wcześniejszych opiniach (4), EKES w pełni popiera stałą aktualizację przepisów umożliwiającą odpowiedni poziom współpracy administracyjnej między organami krajowymi w celu zapewnienia pełnego poboru podatków i skutecznej walki z oszustwami związanymi z akcyzą. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Ponadto EKES popiera Europejskiej Komisję i państwa członkowskie w jak najlepszym wykorzystaniu IT i zaawansowanych technologicznie systemów w celu usprawnienia poboru podatków i zwalczania oszustw podatkowych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W związku z tym EKES w pełni popiera omawiany wniosek w zakresie, w jakim obejmuje on dostosowania techniczne do obowiązujących przepisów dotyczących krajowych rejestrów podatków akcyzowych, które to zmiany stały się konieczne w związku z niedawnym zatwierdzeniem i wdrożeniem dyrektywy (UE) 2020/262. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES uważa za korzystne posiadanie kompleksowej bazy danych, dzięki której informacje objęte wnioskiem będą możliwe do zweryfikowania w systemie wymiany informacji dotyczących podatku akcyzowego (SEED). Monitorowanie opodatkowanych przesyłek i właściwe wywiązywanie się z wszelkich obciążeń podatkowych w zakresie podatków akcyzowych stanie się w ten sposób ujednolicone, skuteczniejsze i bardziej przejrzyste. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Wniosek wydaje się być zgodny z zasadą pomocniczości, biorąc pod uwagę, że zawartość i funkcjonowanie rejestrów krajowych dotyczących informacji o zarejestrowanych wysyłających i odbiorcach działających sporadycznie powinny zostać zharmonizowane za pomocą przepisów europejskich. Takie przepisy mogą lepiej osiągnąć cel regulacyjny, do którego dąży Komisja, w porównaniu z różnymi krajowymi sposobami podejścia. W tym względzie właściwy wydaje się wybór rozporządzenia, które ma zostać zatwierdzone na mocy art. 113 TFUE. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Wniosek jest również zgodny z zasadami proporcjonalności określonymi w orzecznictwie ETS i zapisanymi w Traktacie. Treść wniosku nie wykracza bowiem poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celu regulacyjnego, do którego dąży Komisja, bez nadmiernego wpływu na interesy przedsiębiorstw prywatnych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Innymi słowy wniosek prowadzi do możliwego do zaakceptowania zwiększenia obciążeń administracyjnych dla krajowych organów podatkowych, co jest uzasadnione ostatecznym celem polegającym na uczynieniu systemu kontroli prowadzonej za pośrednictwem rejestrów bardziej kompleksowym oraz bardziej skutecznym i przejrzystym. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES przypomina o znaczeniu organizacji i prowadzenia krajowych rejestrów podatków akcyzowych z poszanowaniem praw podstawowych, a zwłaszcza prawa do prywatności w odniesieniu do informacji wprowadzanych i przetwarzanych w takich rejestrach. Przetwarzanie takich danych nie powinno wykraczać poza to, co jest konieczne i proporcjonalne do celów ochrony uzasadnionego interesu podatkowego państw członkowskich, zgodnie z zasadą proporcjonalności. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ze względu na konieczność dostosowania krajowych rejestrów po zatwierdzeniu dyrektywy (UE) 2020/262, która zawiera definicje „uprawnionego wysyłającego” i „uprawnionego odbiorcy” (art. 3), a także dodatkowe definicje „uprawnionego wysyłającego lub uprawnionego odbiorcy, którzy wysyłają lub otrzymują wyroby akcyzowe jedynie sporadycznie” (art. 35), EKES zaleca, by Komisja zapewniła wystarczający stopień harmonizacji interpretacji i wdrażania takich pojęć, aby zagwarantować jednolitość informacji wprowadzanych do rejestrów funkcjonujących na poziomie krajowym. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES zauważa, że wniosek nie będzie miał wpływu na budżet UE, lecz jednocześnie zachęca państwa członkowskie do starannego rozważenia i monitorowania kosztów wdrażania w trakcie procesu adaptacyjnego. W razie konieczności należy dokonać odpowiednich dodatkowych inwestycji w IT, jeżeli w procesie adaptacyjnym pojawi się potrzeba dodatkowych wydatków, aby w pełni chronić prywatność europejskich przedsiębiorstw i obywateli. |
| --- | --- |

3.10.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Zob. opinia EKES-u w sprawie współpracy administracyjnej w obszarze podatków akcyzowych (Dz.U. C 68 z 6.3.2012, s. 45).

1

(2)  Dz.U. L 58 z 27.2.2020, s. 4.

2

(3)  Dz.U. L 121 z 8.5.2012, s. 1.

3

(4)  Zob. opinia EKES-u w sprawie współpracy administracyjnej w obszarze podatków akcyzowych (Dz.U. C 68 z 6.3.2012, s. 45).

4

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/109 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/109

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów»Budowanie Europejskiej Unii Zdrowotnej: Zwiększenie odporności UE na transgraniczne zagrożenia zdrowia«”

[COM(2020) 724 final]

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wzmocnienia roli Europejskiej Agencji Leków w zakresie gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej i zarządzania kryzysowego w odniesieniu do produktów leczniczych i wyrobów medycznych”

[COM(2020) 725 final – 2020/321(COD)]

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 851/2004 ustanawiającego Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób”

[COM(2020) 726 final – 2020/320 (COD)]

„Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia oraz uchylającego decyzję nr 1082/2013/UE”

[COM(2020) 727 final – 2020/322 (COD)]

(2021/C 286/20)

| Sprawozdawca: | Ioannis VARDAKASTANIS (EL-III) |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Ioannis VARDAKASTANIS (EL-III)

| Wniosek o konsultację | Rada, 14.12.2020
  Parlament Europejski, 14.12.2020
  Komisja, 12.11.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 168 ust. 5 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 16.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 232/3/7 |

Wniosek o konsultację

Rada, 14.12.2020

Parlament Europejski, 14.12.2020

Komisja, 12.11.2020

Podstawa prawna

Art. 168 ust. 5 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

16.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

232/3/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Przedstawiony pakiet dotyczący Europejskiej Unii Zdrowotnej musi być odpowiedzią Unii Europejskiej (UE) i państw członkowskich na oczekiwania ludzi mieszkających w UE, aby odgrywała ona aktywniejszą rolę w ochronie ich zdrowia i promowaniu prawa do zdrowia. Według niedawnego badania UE 66 % obywatelek i obywateli UE chciałoby, aby UE miała większy wpływ na kwestie związane ze zdrowiem. 54 % ankietowanych twierdzi, że zdrowie publiczne powinno być jednym z priorytetów w wydatkach z budżetu UE (1). Konieczna jest szczególna poprawa zdolności UE do skutecznego zapobiegania transgranicznym zagrożeniom zdrowia, wykrywania ich, przygotowywania się do nich i zarządzania nimi. W związku z tym kiedy nadejdzie już czas na pełną ocenę pandemii oraz reakcji UE i państw członkowskich, należy przeprowadzić dyskusję i dokonać ewentualnego przeglądu pomocniczości, podziału kompetencji, odniesień do transgranicznych zagrożeń zdrowia oraz gotowości w Traktatach UE. W międzyczasie należy kontynuować ambitne działania w obecnych ramach Traktatów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W czasie pandemii ludzie mieszkający w UE zaobserwowali i odczuli, jak źle przygotowana do zapewnienia bezpieczeństwa ludziom była UE ze swoją rozdrobnioną strukturą opieki zdrowotnej i strategią profilaktyki po dziesiątkach lat polityki oszczędnościowej i niedoinwestowania usług zdrowotnych i socjalnych. Doprowadziło to do ofiar śmiertelnych oraz wzrostu nierówności i wskaźników ubóstwa. Pandemia ujawniła również, że wiele osób nadal nie jest chronionych przed dyskryminacją w UE lub nie ma dostępu do informacji na temat zdrowia publicznego ani do opieki zdrowotnej. EKES nieustannie apeluje o pozytywną konwergencję systemów opieki zdrowotnej i opieki społecznej oraz o ogólne wspólne zasady UE (2). Środki ochrony zdrowia muszą być zawsze zgodne ze wszystkimi prawami podstawowymi i powinny opierać się na solidarnych systemach opieki zdrowotnej. W ramach procedury europejskiego semestru należy sprawdzać wyniki i warunki w odniesieniu do zarządzania kryzysowego państw członkowskich oraz ich systemów opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Pandemia COVID-19 pokazała, jak ważne są świadczenia zdrowotne i usługi opiekuńcze oraz że zdrowie jest dobrem publicznym. W tym celu UE i państwa członkowskie powinny zapewnić wszystkim równy dostęp do wysokiej jakości, dysponującej wystarczającym personelem i dobrze wyposażonej ochrony zdrowia i opieki społecznej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W czasie pandemii pracownicy sektora zdrowia, pracownicy socjalni, mediatorzy zdrowotni, podmioty społeczeństwa obywatelskiego i podmioty świadczące podstawowe usługi (żywność, transport) znaleźli się na pierwszej linii zmagań z pandemią i w najtrudniejszych chwilach wykazali się wybitną solidarnością. Należy zwrócić szczególną uwagę na osoby pracujące w sektorze zdrowia oraz na potrzebę poprawy zarówno ich warunków pracy, w tym wynagrodzenia, naboru i zatrzymywania pracowników, jak i ich zdrowia i bezpieczeństwa. Presja wywołana pandemią skłania wielu pracowników do rozważenia rezygnacji z tego zawodu. Pakiet musi uwzględniać tę sytuację oraz rolę, jaką wszystkie wyżej wymienione podmioty mogą odgrywać w dziedzinie zdrowia. Należy także prowadzić bardziej szczegółowe konsultacje z władzami lokalnymi, usługodawcami i pracownikami sektora zdrowia. Lepsza koordynacja między UE, państwami członkowskimi, szczeblem regionalnym i lokalnym, w tym ze społeczeństwem obywatelskim, zwiększy efektywność z korzyścią dla ludzi zamieszkujących UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Chociaż Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wyraża uznanie dla UE za solidarność okazaną w ramach strategii szczepień, tym niemniej jesteśmy świadkami poważnych opóźnień w docieraniu szczepionki do ludności. EKES zwraca się do Komisji Europejskiej (KE) o zapewnienie, by dostęp do szczepionki pozostał – jak pierwotnie stwierdziła KE – dobrem publicznym, bezpłatnym dla wszystkich ludzi. Dostępność przyszłych szczepionek nie powinna być ograniczona przez prawa własności intelektualnej i prawodawstwo UE dotyczące wyłączności danych i wyłączności rynkowej. Ponadto beneficjenci funduszy UE powinni być prawnie zobowiązani do dzielenia się wiedzą związaną z technologią medyczną w kontekście COVID-19. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Pandemia obnażyła toksyczny związek między chorobami zakaźnymi i niezakaźnymi. Zdecydowana większość zgonów związanych z COVID-19 dotyczyła osób cierpiących na choroby podstawowe i współistniejące. Zaobserwowano również, że pandemia wywarła wpływ na pacjentów cierpiących na choroby przewlekłe, których dostęp do leczenia był znaczenie utrudniony. W związku z tym mechanizm reagowania kryzysowego i Europejska Unia Zdrowotna powinny również kłaść nacisk na choroby niezakaźne. Powinny również w dużej mierze skupiać się na kryzysie zdrowia psychicznego, który występował już przed pandemią, lecz niewątpliwie znacznie się nasila wskutek napięcia, w którym żyje obecnie wiele osób. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Jeśli chodzi o rozporządzenie UE w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia, EKES podkreśla potrzebę: gromadzenia i opracowywania leków, które będą dostępne i przystępne cenowo dla ogółu ludności; natychmiastowego rozpoczęcia przygotowań do ochrony grup wysokiego ryzyka, zwłaszcza w odniesieniu do osób przebywających w placówkach zamkniętych i instytucjach; lepszego zdezagregowania gromadzonych danych, aby zapewnić dokładną wiedzę na temat osób najbardziej zagrożonych; oraz zagwarantowania dostępu do innowacji medycznych i sposobów reagowania dla wszystkich, niezależnie od ich dochodów, państwa członkowskiego czy regionu zamieszkania. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | W świetle odnowionego mandatu Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób EKES podkreśla wagę nadania w pracach Centrum kluczowego znaczenia zmniejszaniu nierówności w zakresie zdrowia w UE, w tym uwzględnieniu chorób niezakaźnych. Ważne jest też pełne wyposażenie Centrum w narzędzia do gromadzenia w pełni zdezagregowanych i zanonimizowanych danych i formułowania zaleceń dotyczących społecznych i komercyjnych uwarunkowań zdrowia (3) oraz uprawnienie Centrum do monitorowania inwestycji i opracowywania zaleceń dotyczących finansowania nadzoru medycznego, oceny ryzyka, gotowości i reagowania, zarówno na szczeblu UE, jak i krajowym. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W odniesieniu do wzmocnionej roli Europejskiej Agencji Leków (EMA) EKES wzywa, by Grupa Sterująca ds. Leków i Grupa Sterująca ds. Wyrobów Medycznych włączały społeczeństwo obywatelskie i partnerów społecznych oraz by konsultowały się z nimi w znaczący sposób, by zaopatrzenie w leki i wyroby medyczne w całej UE nie tylko było spójne i wystarczające, lecz także by EMA współpracowała ze wszystkimi zainteresowanymi stronami w dziedzinie zdrowia w celu ustanowienia europejskiego modelu ustalania cen leków w sposób sprawiedliwy, odpowiedzialny i przejrzysty. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Nowy pakiet UE dotyczący zdrowia powinien być połączony z wprowadzeniem w życie Europejskiego filaru praw socjalnych, w szczególności jego zasad 12, 16, 17 i 18, oraz planu działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych, w którym proponuje się między innymi utworzenie unijnej przestrzeni danych dotyczących zdrowia. Pakiet powinien również stanowić element realizacji celu zrównoważonego rozwoju nr 3. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Należy zająć się kwestią pokrywania się celów określonych w poszczególnych rozporządzeniach i uzyskać przejrzystość co do mandatów poszczególnych agencji, aby zwiększyć efektywność i uniknąć nieporozumień co do tego, kto jest odpowiedzialny za dane działania. Ponadto należy podjąć działania następcze w związku z niedawnymi oficjalnymi uwagami Europejskiego Inspektora Ochrony Danych (EIOD) na temat proponowanego pakietu dotyczącego Europejskiej Unii Zdrowotnej. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Zdaniem EKES-u niektóre elementy omawianego pakietu rozporządzeń pojawiły się być może zbyt wcześnie, ponieważ nadal znajdujemy się w samym środku pandemii COVID-19 i wciąż dowiadujemy się o jej skutkach. Jednocześnie EKES rozumie konieczność podjęcia pilnych działań w niektórych obszarach unijnej koordynacji w dziedzinie zdrowia. Zwraca się do KE o przedstawienie do czerwca 2021 r. sprawozdania na temat dotychczasowych doświadczeń i wniosków związanych z pandemią. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zaproponowany przez KE pakiet na rzecz budowy silnej Europejskiej Unii Zdrowotnej. Proponowany pakiet obejmuje: a) komunikat „Budowanie Europejskiej Unii Zdrowotnej: Zwiększenie odporności UE na transgraniczne zagrożenia zdrowia”; b) przyjęcie nowego rozporządzenia w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń w celu zwiększenia gotowości, wzmocnienia nadzoru i usprawnienia sprawozdawczości w zakresie danych; c) zwiększenie zdolności Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) i Europejskiej Agencji Leków (EMA) w zakresie lepszej ochrony osób mieszkających w UE oraz radzenia sobie z transgranicznymi zagrożeniami dla zdrowia; d) ustanowienie unijnego urzędu ds. reagowania kryzysowego w sytuacjach zagrożenia zdrowia (HERA) w celu skutecznego wspierania reagowania na transgraniczne zagrożenia zdrowia na szczeblu UE; e) powołanie nowej Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Zdrowia i Cyfryzacji (HaDEA), której zadaniem będzie wdrażanie rocznych programów prac w ramach Programu UE dla zdrowia i zarządzanie nimi. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES wzywa UE i państwa członkowskie, by odpowiedziały na wyrażone przez europejskich obywateli żądanie uczynienia zdrowia priorytetem. Jak KE stwierdza w swoim komunikacie: „obywatele Unii coraz wyraźniej wskazują, że oczekują aktywniejszej roli Unii Europejskiej w ochronie ich zdrowia, w szczególności w ochronie ich przed zagrożeniami zdrowia wykraczającymi poza granice państwowe”. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Proponowany przez KE pakiet jest punktem wyjścia do realizacji prawa do zdrowia wysokiej jakości oraz do wzmocnienia integracyjnych systemów ochrony zdrowia i opieki zdrowotnej dla całej ludności UE, krajów sąsiadujących i przystępujących do UE. Pakiet wzmacnia również platformę dla wkładu UE w zdrowie publiczne na świecie. Ponadto ochrona socjalna w zakresie zdrowia musi być traktowana priorytetowo w międzynarodowych partnerstwach WE. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Chociaż pakiet dotyczący Europejskiej Unii Zdrowotnej zmierza we właściwym kierunku, konieczne jest rozszerzenie poza samą koordynację. Nowe środki powinny być połączone z ewentualną zmianą Traktatów UE, w szczególności art. 168 ust. 1 akapit drugi TFUE, w celu rozszerzenia kompetencji UE w dziedzinie stanów zagrożenia zdrowia i transgranicznych zagrożeń zdrowia oraz określenia ochrony zdrowia jako dobra publicznego. Artykuł 35 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej stanowi: „Każdy ma prawo dostępu do profilaktycznej opieki zdrowotnej i prawo do korzystania z leczenia na warunkach ustanowionych w ustawodawstwach i praktykach krajowych. Przy określaniu i realizowaniu wszystkich polityk i działań Unii zapewnia się wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego”. W tym celu należy zadbać o to, by państwa członkowskie odpowiednio inwestowały w zdrowie publiczne i opiekę społeczną. Należy również wziąć pod uwagę właściwą równowagę między demokratycznie zatwierdzonymi krajowymi systemami opieki zdrowotnej i opieki społecznej a wspólnymi potrzebami Europy. Wszystkie stosowne źródła naukowe powinny przyczyniać się do podejmowania odpowiedzialnych decyzji politycznych i należy wprowadzić obowiązkową ocenę wpływu wszystkich inicjatyw politycznych UE na zdrowie. Ponadto środki ochrony zdrowia muszą być zgodne ze wszystkimi prawami podstawowymi. Ograniczenia tych praw powinny być proporcjonalne, kontrolowane przez sądy i zgodne z zasadami demokracji i praworządności. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES przyjął już opinie w dziedzinie zdrowia (4). W czerwcu 2020 r. na sesji plenarnej EKES-u przyjęto również rezolucję „Propozycje EKES-u dotyczące odbudowy i naprawy gospodarczej po kryzysie związanym z COVID-19” (5). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Działania na rzecz poprawy zdolności UE do skutecznego zapobiegania transgranicznym zagrożeniom zdrowia, przygotowywania się do nich i zarządzania nimi w sposób całościowy powinny być połączone z wprowadzeniem w życie Europejskiego filaru praw socjalnych, w szczególności zasad 12, 16, 17 i 18, oraz planu działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych, w którym proponuje się między innymi utworzenie unijnej przestrzeni danych dotyczących zdrowia. Przestrzeń tę należy uregulować jako dobro publiczne. Inicjatywa ta powinna również stanowić element realizacji celów zrównoważonego rozwoju i być powiązana z reformami finansowanymi z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), co mogłoby utorować drogę postępom w zakresie dostępnego e-zdrowia i telemedycyny. EKES z niecierpliwością oczekuje na tabelę wyników Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności pokazującą, jakie inwestycje zostały poczynione za pośrednictwem tego Instrumentu w dziedzinie zdrowia. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Pomimo europejskich programów współpracy między regionami transgranicznymi, w ramach których przez ponad dwadzieścia lat inwestowano środki z funduszy UE w promowanie mobilności zdrowotnej na tych obszarach, nie udało nam się jeszcze osiągnąć bardziej zintegrowanego modelu opieki transgranicznej. Potrzebne są nowy bodziec i długoterminowa wizja, aby terytoria transgraniczne stały się siłą napędową solidarności i współpracy w dziedzinie zdrowia. Gdy państwa członkowskie mają wspólną granicę lądową, planowanie profilaktyki, gotowości i reagowania powinno obejmować zaznajomienie się ze strukturami i pracownikami zdrowia publicznego w sąsiadującym kraju i prowadzenie wspólnych ćwiczeń transgranicznych. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Pandemia drastycznie zwiększyła wskaźniki ubóstwa i pogłębiła istniejące wcześniej nierówności, zwłaszcza w państwach członkowskich, które w ciągu minionej dekady zostały poważnie dotknięte kryzysem gospodarczym. Kryzys zdrowotny wywarł silny wpływ na gospodarkę, rynek pracy i spójność społeczną. Zauważalny wpływ na rynek pracy to wzrost bezrobocia, zamrożenie naboru pracowników, brak nowych miejsc pracy oraz skrócenie czasu pracy. Dane Eurostatu pokazują wyraźny wpływ pandemii na stopy bezrobocia w UE, przy czym sytuacja prawdopodobnie będzie się pogarszać w nadchodzących latach. Stopa bezrobocia w UE wyniosła 7,6 % w październiku 2020 r., w porównaniu z 6,6 % w listopadzie 2019 r. W przypadku młodych ludzi sytuacja jest jeszcze gorsza, a bezrobocie wzrosło z 14,9 % do 17,7 % między listopadem 2019 r. a listopadem 2020 r. (6) Należy zauważyć, że art. 31 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, stanowi, że „każdy pracownik ma prawo do warunków pracy szanujących jego zdrowie, bezpieczeństwo i godność”. W art. 3 ust. 3 TUE również wyrażono cel pełnego zatrudnienia. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Istniejące systemy opieki zdrowotnej w całej UE – zwłaszcza te w państwach członkowskich, które zostały dotknięte polityką oszczędnościową, ciągłym niedoinwestowaniem i drastycznymi cięciami wydatków publicznych w poprzedniej dekadzie – nie były w stanie skutecznie zareagować na ogromną presję wywołaną przez pandemię COVID-19. Pandemia ta uwypukliła braki w systemach opieki zdrowotnej w całej Europie oraz potrzebę zmiany sposobu myślenia o opiece zdrowotnej. Opieka zdrowotna nie może być traktowana jako towar. Priorytetem musi stać się równy dostęp do leczenia, zwiększenie zatrudnienia w sektorze opieki zdrowotnej oraz poprawa warunków pracy pracowników sektora zdrowia. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Skoordynowana unijna strategia dotycząca szczepionek i ich wspólny zakup okazały się niewystarczające. UE nadal zmaga się również z niedoborem mocy produkcyjnej, co prowadzi do niepotrzebnej utraty życia. EKES apeluje o gruntowny przegląd centralnego systemu zakupów szczepionek przeciwko COVID-19 w UE. Po zakończeniu pandemii warto przeanalizować, w jaki sposób dokonano centralnego zakupu, jakie rozwiązania się sprawdziły i co można było zrobić lepiej. Niezwykle ważne jest, abyśmy wyciągnęli wszelkie możliwe wnioski z obecnej sytuacji i uwzględnili je w ramach przyszłego planowania. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | W czasie pandemii społeczeństwo obywatelskie i partnerzy społeczni odegrali kluczową rolę w ochronie i propagowaniu praw. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i partnerzy społeczni muszą odgrywać kluczową rolę w opracowywaniu i realizacji wszystkich przyszłych działań ukierunkowanych na poprawę zdrowia Europejek i Europejczyków najbardziej dotkniętych COVID-19 – osób starszych, zwłaszcza przebywających w domach pomocy społecznej, bezdomnych, żyjących w ubóstwie, osób z niepełnosprawnościami, osób cierpiących na choroby przewlekłe, migrantów, uchodźców, mniejszości etnicznych i społeczności LGBTIQ+. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Pandemia ujawniła, że wiele osób nadal nie jest chronionych przed dyskryminacją w UE lub nie ma dostępu do informacji na temat zdrowia publicznego ani do podstawowej opieki zdrowotnej. Ponadto zaobserwowano nasilenie się zjawiska tzw. pustyń medycznych (7). Zgodnie z traktatami UE ludzie powinni również być wolni od dyskryminacji. Obecnie ochrona przed dyskryminacją na szczeblu UE w opiece zdrowotnej nie obejmuje wszystkich dziedzin. Nieprzyjęcie przez Radę opublikowanej w 2008 r. dyrektywy w sprawie równego traktowania oznacza, że nadal nie zapewnia się ochrony przed dyskryminacją w opiece zdrowotnej, na przykład ze względu na wiek, niepełnosprawność, płeć lub orientację seksualną. Pandemia to bardzo jasno pokazała. Należy wyeliminować luki w usługach, dostępie i ochronie przed dyskryminacją w UE. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | EKES chciałby być centralnym punktem kontaktowym dla udziału organizacji społeczeństwa obywatelskiego w procesach związanych z Europejską Unią Zdrowotną, skupiającym przedstawicieli instytucji UE, państw członkowskich i organizacji społeczeństwa obywatelskiego zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Europejska Unia Zdrowotna jest istotnym nowym osiągnięciem. Musi się przyczynić do poprawy dostępu do opieki zdrowotnej oraz bezpieczeństwa i dobrostanu osób mieszkających w UE; zwiększy uznanie dla zaangażowania Unii w służbę obywatelkom i obywatelom, a tym samym ochroni państwa członkowskie przed zagrożeniami związanymi z narastającym nacjonalizmem i populizmem. W związku z tym temat ten powinien zostać włączony do konferencji w sprawie przyszłości Europy. W tym celu EKES zwraca uwagę na zalecenia zawarte w sprawozdaniu Komisji Wysokiego Szczebla WHO ds. Zatrudnienia w Służbie Zdrowia i Wzrostu Gospodarczego pt. „Praca na rzecz zdrowia i wzrostu gospodarczego: Inwestowanie w pracowników służby zdrowia” oraz pięcioletni plan działania na rzecz zatrudnienia w sektorze zdrowia i wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu (2017–2021), które powinny zostać wdrożone w ramach poprawy gotowości UE na przyszłe sytuacje nadzwyczajne w dziedzinie zdrowia. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Prawdziwej, sprzyjającej włączeniu społecznemu Europejskiej Unii Zdrowotnej nie da się urzeczywistnić jedynie za pomocą proponowanych środków. Musi ona wykraczać poza zwykłe zarządzanie kryzysowe i ostatecznie zmierzać w kierunku Europy, w której wszyscy cieszyliby się najwyższymi osiągalnymi standardami zdrowia i mieliby równy dostęp do wysokiej jakości leczenia. Powinna ona zainicjować zmiany systemowe, aby lepiej przygotować się nie tylko na kolejną pandemię, lecz również na inne transgraniczne wyzwania zdrowotne, takie jak nabyta oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe oraz plagi otyłości i chorób niezakaźnych dotykające wszystkie kraje europejskie. Należy w jej ramach przyjąć podejście „Jedno zdrowie”, by uwzględnić związek między dobrostanem ludzi, zwierząt i środowiska w celu ochrony zdrowia. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Zważywszy, że w wielu państwach członkowskich za profilaktykę i świadczenie usług zdrowotnych odpowiada szczebel lokalny lub regionalny, niezwykle ważne jest, aby w pakiecie UE dotyczącym zdrowia przewidziano wielopoziomowe sprawowanie rządów, które w pełni obejmuje władze lokalne i regionalne, organizacje ratownicze i usługodawców. Należy jasno stwierdzić, że w przypadku poważnego zdarzenia zdrowotnego władze lokalne będą miały do odegrania kluczową rolę w przekazywaniu informacji i danych oraz w informowaniu o dostępności łóżek szpitalnych, pielęgniarek i urządzeń ratujących życie oraz leków w ich okolicy. Informacje te należy gromadzić centralnie na szczeblu UE, a w przypadku regionów przygranicznych należy wykazać solidarność między państwami członkowskimi we wspieraniu sąsiednich regionów i krajów przystępujących do UE, które przekroczyły zdolności w zakresie świadczenia opieki zdrowotnej w sytuacjach wyjątkowych. W niektórych państwach członkowskich usługi zdrowotne są świadczone przez przedsiębiorstwa gospodarki społecznej jako organizacje non-profit, np. towarzystwa wzajemnych ubezpieczeń zdrowotnych. Wszystkie państwa członkowskie powinny mieć odpowiednie ramy prawne i finansowe dla tych usług, aby zapewnić bezpośredni udział w środkach UE, uczciwą konkurencję i pozytywną konwergencję pod względem jakości i dostępności wraz z troską o przestrzeganie zasady zdrowia jako dobra publicznego. Ponadto uwzględniając swoją opinię „W kierunku europejskich ram prawnych dostosowanych do przedsiębiorstw gospodarki społecznej”, EKES proponuje wprowadzenie do prawa UE ram prawnych umożliwiających lepsze uznawanie przedsiębiorstw gospodarki społecznej. Zespoły zbierające dane na szczeblu centralnym powinny się zwracać do wszystkich odpowiednich zainteresowanych stron w państwach członkowskich bezpośrednio i szybko, w formie cyfrowej, aby zmaksymalizować dokładność gromadzonych danych i jakość skoordynowanej reakcji UE. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | UE powinna również dokładniej przyjrzeć się rekrutacji, zatrzymywaniu i warunkom pracy pracowników sektora zdrowia i opieki społecznej. Bezpieczeństwo pracowników sektora zdrowia i opieki społecznej również powinno stać się priorytetem, zważywszy na liczbę ofiar śmiertelnych w czasie pandemii. Ponadto UE powinna gromadzić odpowiednie i przejrzyste dane na temat wpływu COVID-19 na pracowników służby zdrowia i opieki społecznej. Umożliwi to UE i państwom członkowskim dokładniejszą ocenę długoterminowych skutków pandemii COVID-19 oraz opracowanie środków zapewniających lepsze przygotowanie systemów opieki zdrowotnej na przyszłe sytuacje kryzysowe w dziedzinie zdrowia. |
| --- | --- |

2.17.

| 2.18. | Wydaje się, że cele poszczególnych rozporządzeń pokrywają się. Nie jest jasne, w jaki sposób podział obowiązków będzie funkcjonował w praktyce. Nie ma jasności co do tego, która agencja lub organ będzie kierować pokrywającymi się działaniami, co może prowadzić do nieporozumień i nieskuteczności działań koordynacyjnych UE. Kwestię tę trzeba wyjaśnić. Tam, gdzie w poszczególnych rozporządzeniach występują powtórzenia, należy dołożyć starań, aby zapewnić wspólny zbiór definicji wszystkich stosowanych terminów, takich jak np. pojęcie „kryzys w dziedzinie zdrowia publicznego”. |
| --- | --- |

2.18.

| 2.19. | Kryzys związany z COVID-19 zwrócił uwagę na rozdrobnienie struktury opieki zdrowotnej w UE oraz na potrzebę wzmocnienia roli wszystkich właściwych agencji europejskich. Pomimo finansowania ze środków UE inwestycje są nadal niewystarczające w stosunku do skali wyzwań, w tym w zakresie profilaktyki. EKES wyraża również ubolewanie, że w porównaniu z wnioskiem KE zmniejszono inwestycje w zdrowie w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Jego zdaniem jest to poważny błąd. |
| --- | --- |

2.19.

| 2.20. | EKES apeluje o zachowanie ostrożności podczas realizacji propozycji zawartych w pakiecie. Chociaż ogólnie popiera pakiet rozporządzeń, to oczekuje, że po zakończeniu pandemii, kiedy ogląd jej skutków stanie się jaśniejszy, przeprowadzona zostanie ocena sytuacji i adekwatności tego pakietu. |
| --- | --- |

2.20.

3.   Rozporządzenie UE w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to rozporządzenie, które doprowadzi do stworzenia silniejszych i bardziej kompleksowych ram prawnych umożliwiających Unii lepsze przygotowanie się do transgranicznych zagrożeń zdrowia i szybkie reagowanie na nie. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zdaniem EKES-u obecne mechanizmy koordynacji były zdecydowanie niewystarczające, by opanować pandemię wirusa COVID-19 i chronić ludność mieszkającą w UE, ponieważ: |
| --- | --- |

3.2.

| 3.2.1. | Obecne ustalenia dotyczące bezpieczeństwa zdrowotnego, oparte na systemie wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS) oraz wymianie informacji i współpracy w ramach Komitetu ds. Bezpieczeństwa Zdrowia, mogły w bardzo niewielkim stopniu przyczynić się do uruchomienia w odpowiednim czasie wspólnej reakcji na szczeblu UE, koordynacji kluczowych aspektów informowania o ryzyku czy też zapewnienia solidarności między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Podejście do zwalczania wirusa było fragmentaryczne, co osłabiło zdolność Europy do zapobiegania jego rozprzestrzenianiu się. W zbyt wielu państwach członkowskich wprowadzone środki nie były zgodne z opiniami naukowymi. Znalazło to odzwierciedlenie we wskaźniku zakażeń w krajach, które powoli przyjmowały środki zapobiegawcze, nie nałożyły izolacji lub opowiedziały się za podejściem opartym na „odporności zbiorowiskowej”. Specyficzne uwarunkowania geograficzne państw członkowskich, takie jak granice z innymi krajami o wysokim wskaźniku zakażeń lub krajami o znacznym przepływie migrantów i uchodźców, nie zostały uwzględnione w wystarczającym stopniu. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Osoby objęte opieką instytucjonalną były szczególnie podatne na zakażenia i stanowiły nieproporcjonalnie dużą liczbę ofiar śmiertelnych. Dostępne dane wskazują na to, że osoby przebywające w placówkach instytucjonalnych zmagały się i nadal zmagają z najwyższymi wskaźnikami zakażeń i śmiertelności wywołanymi przez COVID-19. Na przykład w Słowenii 81 % zgonów związanych z COVID-19 dotyczy osób mieszkających w domach pomocy społecznej (8). Wirus spowodował katastrofalne skutki w tych środowiskach, a przyszłe działania UE w zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego powinny w pełni wyeliminować tę lukę. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | Kiedy jednostki podstawowej opieki zdrowotnej i pogotowia ratunkowego osiągnęły granicę swojej wydolności, osoby najbardziej zagrożone infekcjami i poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi jako pierwsze otrzymywały odmowę leczenia w ramach systemów segregacji medycznej. Osoby starsze i z niepełnosprawnościami były szczególnie narażone na ryzyko odmowy leczenia w nagłych przypadkach. |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Na początku pandemii odnotowano poważne niedobory środków ochrony indywidualnej i sprzętu medycznego. Pandemia ujawniła pęknięcia w solidarności UE, a niektóre państwa członkowskie uniemożliwiały wywóz środków ochrony indywidualnej lub respiratorów do innych państw członkowskich, które ich bardzo potrzebowały. Za poważny problem uznano również brak centralnej unijnej oceny technologii medycznych (HTA) w odniesieniu do produktów farmaceutycznych i wyrobów medycznych. Są to problemy, z którymi UE już nigdy nie powinna musieć się mierzyć. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Brakowało zdezagregowanych danych na temat grup najbardziej dotkniętych pandemią COVID-19, co utrudniało próby zidentyfikowania i ochrony osób najbardziej narażonych na ryzyko. |
| --- | --- |

3.2.6.

| 3.2.7. | Niespójna komunikacja ze społeczeństwem i zainteresowanymi stronami, takimi jak pracownicy sektora zdrowia w całej UE, a także między państwami członkowskimi, miała negatywny wpływ na skuteczność reakcji z perspektywy zdrowia publicznego. Brakuje również skutecznego wdrożenia unijnych narzędzi e-zdrowia i nowych technologii sztucznej inteligencji. |
| --- | --- |

3.2.7.

| 3.3. | Zdaniem EKES-u rozporządzenie UE w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia mogłoby przyczynić się do złagodzenia tych problemów podczas przyszłych ogólnounijnych kryzysów zdrowotnych poprzez: |
| --- | --- |

3.3.

| 3.3.1. | Ustanowienie wspólnej unijnej procedury zamówień publicznych oraz zapewnienie strategicznego gromadzenia zapasów za pośrednictwem rezerwy rescEU, aby pomóc w łagodzeniu podobnych niedoborów podczas przyszłych kryzysów zdrowotnych obejmujących całą UE. Szczególnie ważne będzie zapewnienie leków, które będą mogły być stosowane przez całą populację, a w przypadkach, gdy pewne grupy będą wymagały dostosowanych lub alternatywnych form leczenia ze względu na wiek, płeć biologiczną i społeczno-kulturową, stan zdrowia lub niepełnosprawność, pełne uwzględnienie tego faktu. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Stworzenie kompleksowych ram prawnych regulujących i skutecznie wdrażających działania na szczeblu Unii w zakresie gotowości, nadzoru, oceny ryzyka oraz wczesnego ostrzegania i reagowania. Należy niezwłocznie rozpocząć przygotowania do ochrony grup wysokiego ryzyka, zwłaszcza w odniesieniu do osób przebywających w warunkach zakwaterowania zbiorowego i w instytucjach, w których, jak wykazano, bardzo trudno jest zapewnić wystarczającą ochronę mieszkańców i poszanowanie ich praw, jak też zdrowie i bezpieczeństwo pod względem warunków pracy i odpowiednią liczbę personelu w sektorach opieki zdrowotnej i społecznej. Omawiane rozporządzenie powinno również przewidywać lepsze monitorowanie niedoborów pracowników sektora zdrowia i usług opiekuńczych, by pomóc państwom członkowskim, Komisji Europejskiej oraz krajowym i europejskim partnerom społecznym rozważyć rozwiązania zwiększające atrakcyjność pracy w tym sektorze i tym samym poprawiające nabór i utrzymanie pracowników. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Skoordynowane wykorzystywanie wiedzy naukowej i dialogu międzydyscyplinarnego. EKES jest zdania, że powinno to odbywać się przy wsparciu wiedzy fachowej społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności organizacji reprezentujących grupy szczególnie narażone na ryzyko w czasie pandemii, takie jak osoby starsze, bezdomne, osoby należące do mniejszości etnicznych i osoby z niepełnosprawnościami. Powinno również obejmować sektor opieki zdrowotnej, naukowczynie i naukowców oraz inne odpowiednie podmioty, w tym przedsiębiorstwa gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Umożliwienie unijnemu Komitetowi ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (KBZ) przedstawiania wytycznych w zakresie przyjmowania wspólnych środków na szczeblu UE w celu stawienia czoła przyszłym transgranicznym zagrożeniom zdrowia. Należy konsultować się z europejskimi partnerami społecznymi w sektorze opieki zdrowotnej (takimi jak w europejskim komitecie dialogu społecznego w sektorze opieki zdrowotnej) i włączyć ich do zarządzania tym komitetem. |
| --- | --- |

3.3.4.

| 3.3.5. | Ułatwianie zgłaszania danych dotyczących systemu opieki zdrowotnej i innych istotnych danych na potrzeby zarządzania zagrożeniami transgranicznymi. Te gromadzone dane należy zdezagregować, aby zapewnić jaśniejsze, ogólnounijne zrozumienie, które grupy są najbardziej zagrożone i najbardziej dotknięte zagrożeniami zdrowotnymi. Dane te powinny uwzględniać płeć, wiek, pochodzenie etniczne, przeszłość migracyjną, niepełnosprawność i choroby przewlekłe. Powinno to również obejmować dane dotyczące podaży pracowników sektora zdrowia i opieki społecznej, zapasów leków, wyrobów medycznych i środków ochrony indywidualnej, dostępnych i zajętych łóżek na intensywnej terapii i w opiece doraźnej, liczby dostępnych i zajętych respiratorów, zdolności testowania i liczby przeprowadzonych testów, a także dane dotyczące wyposażenia w zasoby departamentów zdrowia publicznego w celu zapewnienia odpowiednich, stosownych do potrzeb poziomów zatrudnienia, w szczególności poziomów zatrudnienia w zakresie medycyny społecznej w przeliczeniu na mieszkańca. Istotne jest również gromadzenie informacji na temat inkluzywności krajowych systemów opieki zdrowotnej w celu zapewnienia bardziej równego dostępu. Dane te powinny być wykorzystywane do przyjmowania zaleceń, w tym zaleceń dotyczących wskaźników zasobów na jednostkę ludności, włącznie z liczbą pracowników opieki zdrowotnej i społecznej, opracowanych na podstawie dobrych praktyk i ocen polityki. |
| --- | --- |

3.3.5.

| 3.3.6. | Utworzenie nowych sieci laboratoriów UE. Należy zwrócić uwagę na to, jak zapewnić, by innowacje i rozwiązania medyczne były dostępne dla wszystkich, niezależnie od państwa członkowskiego lub regionu zamieszkania, oraz jak sprawić, by były one przystępne cenowo dla każdego. |
| --- | --- |

3.3.6.

| 3.3.7. | Programy szkoleniowe dla specjalistów, które powinny również uwzględniać szczególne potrzeby różnych profili pacjentów, pracowników sektora zdrowia i usług opiekuńczych oraz przejście w kierunku e-zdrowia i telemedycyny. Podczas pandemii COVID-19 przekonaliśmy się, że wiek oraz występowanie różnych schorzeń i niepełnosprawności miały ogromny wpływ na ryzyko wystąpienia poważnych objawów i ofiar śmiertelnych. W szczególności w odniesieniu do osób z niepełnosprawnościami i cierpiących na choroby przewlekłe ważne jest, aby specjaliści rozumieli, w jaki sposób odpowiednio konsultować się z pacjentami, szanować wolną wolę wszystkich i zagwarantować, by nikt nie był przymuszany do leczenia. Szkolenia powinny być spójne z podejściem „Jedno zdrowie”. Ponadto w regionach przygranicznych należy rozpowszechniać wspólne ćwiczenia transgraniczne i zachęcać do zapoznawania się z publicznymi systemami opieki zdrowotnej. |
| --- | --- |

3.3.7.

4.   Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje rozszerzenie mandatu Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób („Centrum”) w odniesieniu do nadzoru, gotowości, wczesnego ostrzegania i reagowania w ramach wzmocnionych unijnych ram bezpieczeństwa zdrowotnego. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Przedłużenie i rozszerzenie mandatu Centrum następuje w odpowiednim czasie i, jeśli okaże się skuteczne, będzie stanowić element umożliwiający Unii lepsze radzenie sobie z pandemią COVID-19. Może również zaradzić słabościom, jakie pandemia ta uwypukliła w dziedzinie zdrowia publicznego i reagowania na kryzysy zdrowotne na szczeblu unijnym i krajowym. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES jest zdania, że Centrum nie posiadało mandatu, mechanizmów ani zasobów niezbędnych do spójnego i skutecznego reagowania na pandemię COVID-19. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Zasada pomocniczości ma zastosowanie do krajowych kwestii związanych ze zdrowiem publicznym. Jednakże w naszej Unii, w której występuje znaczny przepływ osób i towarów przez granice, wszystkie choroby zakaźne stanowią potencjalnie transgraniczne zagrożenia dla zdrowia, które wymagają nadzoru, gotowości, oceny ryzyka, wczesnego ostrzegania i reagowania na poziomie UE. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Pandemia obnażyła toksyczny związek między chorobami zakaźnymi i niezakaźnymi. Zdecydowana większość zgonów związanych z COVID-19 dotyczyła osób cierpiących na choroby podstawowe i współistniejące, a pandemia utrudniła dostęp do leczenia pacjentów cierpiących na choroby przewlekłe. W związku z tym mechanizm reagowania kryzysowego i Europejska Unia Zdrowotna powinny również uwzględniać choroby niezakaźne. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W zewnętrznej ocenie Centrum opublikowanej we wrześniu 2019 r. zwrócono uwagę na ważne sposoby wzmocnienia Centrum. Podkreślono w niej potrzebę zwiększenia znaczenia dla państw członkowskich oraz skoncentrowania się na wyeliminowaniu luk strukturalnych i braków w systemach zdrowia publicznego państw członkowskich, które wpływają na ich zdolność do skutecznego wnoszenia wkładu i optymalnego korzystania z działań ECDC. W ocenie zwrócono uwagę na potrzebę dokonania przeglądu i rozszerzenia mandatu Centrum oraz zmiany obowiązującego rozporządzenia. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES zauważa, że ochrona zdrowia ma zasadnicze znaczenie dla ochrony praw człowieka. Brak odpowiedniego badania zagrożeń dla zdrowia, przygotowywania się na nie, ostrzegania przed nimi i reagowania na nie, co nadal obserwujemy w czasie pandemii, podważa prawa człowieka, zwłaszcza prawo do zdrowia, i pogłębia nierówności. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Wniosek zawiera istotne usprawnienia w zakresie możliwości Centrum:






  — | Zwiększona zdolność monitorowania sytuacji zdrowotnej zostanie wzmocniona w oparciu o cyfrowe systemy nadzoru. |
| --- | --- | --- |

4.8.

—

Zwiększona zdolność monitorowania sytuacji zdrowotnej zostanie wzmocniona w oparciu o cyfrowe systemy nadzoru.

| — | Lepsza gotowość w państwach członkowskich poprzez opracowanie krajowych planów zapobiegania i reagowania oraz zwiększenie zdolności w zakresie zintegrowanych szybkich działań w dziedzinie zdrowia. |
| --- | --- |

—

Lepsza gotowość w państwach członkowskich poprzez opracowanie krajowych planów zapobiegania i reagowania oraz zwiększenie zdolności w zakresie zintegrowanych szybkich działań w dziedzinie zdrowia.

| — | Rozszerzone środki zwalczania epidemii i ognisk chorób poprzez dostarczanie wiążących zaleceń dotyczących zarządzania ryzykiem. |
| --- | --- |

—

Rozszerzone środki zwalczania epidemii i ognisk chorób poprzez dostarczanie wiążących zaleceń dotyczących zarządzania ryzykiem.

| — | Zwiększenie zdolności do mobilizacji i rozmieszczenia grupy zadaniowej UE ds. zdrowia. |
| --- | --- |

—

Zwiększenie zdolności do mobilizacji i rozmieszczenia grupy zadaniowej UE ds. zdrowia.

| — | Monitorowanie i ocena zdolności systemów opieki zdrowotnej w zakresie diagnozowania, profilaktyki i leczenia konkretnych chorób zakaźnych i niezakaźnych. |
| --- | --- |

—

Monitorowanie i ocena zdolności systemów opieki zdrowotnej w zakresie diagnozowania, profilaktyki i leczenia konkretnych chorób zakaźnych i niezakaźnych.

| — | Zwiększenie zdolności do identyfikowania grup ludności najbardziej zagrożonych i wymagających ukierunkowanych środków reagowania. |
| --- | --- |

—

Zwiększenie zdolności do identyfikowania grup ludności najbardziej zagrożonych i wymagających ukierunkowanych środków reagowania.

| — | Wzmocnienie powiązań między badaniami naukowymi, gotowością i reagowaniem oraz budowanie kontaktów między sektorem zdrowia publicznego a środowiskiem naukowym. |
| --- | --- |

—

Wzmocnienie powiązań między badaniami naukowymi, gotowością i reagowaniem oraz budowanie kontaktów między sektorem zdrowia publicznego a środowiskiem naukowym.

| — | Budowanie kompetencji w zakresie ochrony zdrowia poprzez koordynację nowej sieci unijnych laboratoriów referencyjnych oraz nowej sieci krajowych usług wspierających transfuzję, przeszczepy i reprodukcję wspomaganą medycznie. |
| --- | --- |

—

Budowanie kompetencji w zakresie ochrony zdrowia poprzez koordynację nowej sieci unijnych laboratoriów referencyjnych oraz nowej sieci krajowych usług wspierających transfuzję, przeszczepy i reprodukcję wspomaganą medycznie.

| — | Rozszerzenie prac nad chorobami zakaźnymi. |
| --- | --- |

—

Rozszerzenie prac nad chorobami zakaźnymi.

| — | Przyczynianie się do zaangażowania UE w globalne bezpieczeństwo i gotowość w zakresie zdrowia. |
| --- | --- |

—

Przyczynianie się do zaangażowania UE w globalne bezpieczeństwo i gotowość w zakresie zdrowia.

| 4.9. | EKES wielokrotnie wzywał do zwiększenia inwestycji w zdrowie publiczne w UE. W tym celu, poprzez wzmocnienie mandatu Centrum, należy pamiętać o następujących kwestiach: |
| --- | --- |

4.9.

| 4.9.1. | Centrum powinno dysponować mandatem i zasobami pozwalającymi zająć się nierównościami w zakresie zdrowia i zapewnić ukierunkowanie działań UE w dziedzinie zdrowia na osoby sklasyfikowane przez multidyscyplinarnych ekspertów naukowych jako najbardziej zagrożone. Identyfikacja osób najbardziej zagrożonych powinna opierać się na wysokiej jakości zdezagregowanych danych, które obejmują te populacje. Powinno to w znaczący sposób angażować społeczeństwo obywatelskie, partnerów społecznych, usługodawców i członków społeczności najbardziej dotkniętych kryzysem. Dla wymiany informacji kluczowe znaczenie ma koordynacja między publicznymi systemami opieki zdrowotnej, przedstawicielami zawodów medycznych a społeczeństwem obywatelskim, w tym partnerami społecznymi i przedsiębiorstwami gospodarki społecznej działającymi w dziedzinie zdrowia. |
| --- | --- |

4.9.1.

| 4.9.2. | Zdrowie nie jest kwestią odrębną. Jest ono ściśle związane z godziwym poziomem życia, godną pracą, odpowiednimi warunkami mieszkaniowymi i odpowiednim żywieniem oraz pełnym wachlarzem usług i wsparcia. UE zobowiązała się już do rozwoju Europy socjalnej za pośrednictwem Europejskiego filaru praw socjalnych. Centrum musi być również przygotowane do dokonywania pomiaru i formułowania zaleceń dla odpowiednich struktur UE, takich jak organy nadzorujące proces europejskiego semestru i odnowioną tablicę wskaźników społecznych w ramach Europejskiego filaru praw socjalnych UE. W koordynacji z tymi organami powinno być w stanie ukierunkować państwa członkowskie odnośnie do społecznych uwarunkowań zdrowia oraz sposobów poprawy zdrowia poprzez uwzględnienie tychże uwarunkowań. |
| --- | --- |

4.9.2.

| 4.9.3. | Centrum powinno być upoważnione do monitorowania inwestycji i opracowywania zaleceń dotyczących finansowania nadzoru medycznego, oceny ryzyka, gotowości i reagowania, zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym. |
| --- | --- |

4.9.3.

| 4.9.4. | Współpraca w zakresie systematycznego monitorowania powinna mieć miejsce pomiędzy ECDC a krajowymi centrami kontroli chorób. Powinny one wspólnie monitorować, kto jest najbardziej dotknięty zagrożeniami dla zdrowia, wykrywać przypadki i punkty zapalne, zauważać tendencje i wydawać zalecenia. |
| --- | --- |

4.9.4.

5.   Rozporządzenie UE w sprawie wzmocnienia roli Europejskiej Agencji Leków

| 5.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje odnowienie roli Europejskiej Agencji Leków (EMA) i jej zwiększoną zdolność do łagodzenia niedoborów leków i wyrobów medycznych w całej UE. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES jest zdania, że obecna rola EMA była niewystarczająca, aby sprostać wyzwaniom związanym z pandemią COVID-19, w szczególności biorąc pod uwagę, że zwłaszcza na początku pandemii w UE występowały poważne niedobory sprzętu medycznego ratującego życie takiego jak respiratory. Niedobory te były szczególnie odczuwalne w niektórych państwach członkowskich, a koordynacja dystrybucji urządzeń i środków ochrony indywidualnej była niewystarczająca w całej Unii. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Odnowiona rola i zwiększony potencjał EMA, który zostanie uruchomiony w przypadku kolejnego kryzysu zdrowotnego na poziomie UE, pomogą złagodzić problemy, do których doszło podczas pandemii COVID-19, poprzez: |
| --- | --- |

5.3.

| 5.3.1. | Ustanowienie Grupy Sterującej ds. Leków i Grupy Sterującej ds. Wyrobów Medycznych, które składałyby KE i państwom członkowskim sprawozdania na temat niedoborów lub zagrożeń związanych z przyszłymi niedoborami. Grupy sterujące, składające się z ekspertów z całej UE w celu zapewnienia skoordynowanego podejścia, powinny obejmować specjalistów specjalizujących się w leczeniu dostosowanym do potrzeb osób bardziej zagrożonych powikłaniami zdrowotnymi podczas pandemii, takich jak ta, której właśnie doświadczyliśmy. Będzie to oczywiście zależało od rodzaju kryzysu zdrowotnego, przez który przechodzi UE, ale zazwyczaj będzie wymagało wiedzy na temat leczenia dostosowanego pod kątem płci biologicznej i społeczno-kulturowej do potrzeb osób starszych, osób z niepełnosprawnościami i osób z poważnymi schorzeniami. Należy również włączyć w to organizacje społeczeństwa obywatelskiego i konsultować się z nimi w konstruktywny sposób. |
| --- | --- |

5.3.1.

| 5.3.2. | Reagowanie przed wystąpieniem niedoborów leków i wykrywanie potencjalnych niedoborów. Musi to dotyczyć nie tylko najczęściej stosowanych leków na rynku w UE, ale również zapewnienia ciągłej dostępności leków i wyrobów medycznych stosowanych w rzadszych schorzeniach, tak aby w razie potrzeby były one dostępne we wszystkich państwach członkowskich i we wszystkich miejscowościach. |
| --- | --- |

5.3.2.

| 5.3.3. | Koordynowanie badań wraz z Europejskim Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) w celu monitorowania skuteczności i bezpieczeństwa szczepionek oraz ułatwianie „kroczącego przeglądu”, w ramach którego grupa zadaniowa przeanalizuje dane i dowody pochodzące z badań klinicznych w czasie rzeczywistym w celu przyspieszenia tego procesu. Grupa ta będzie również udzielać porad naukowych na temat projektów badań klinicznych leków i szczepionek. Wykonując te kompetencje, powinna zachęcać do wyznaczania najistotniejszych klinicznie docelowych parametrów skuteczności dla produktów leczniczych, które to parametry mają być mierzone w badaniach klinicznych. Agencja udziela już porad naukowych, ale teraz będzie to odbywać się w trybie przyspieszonym w ciągu 20 dni i bezpłatnie. |
| --- | --- |

5.3.3.

| 5.4. | EMA stoi przed szeregiem wyzwań związanych z jej przyszłą działalnością. Agencja musi zapewnić nie tylko spójne i wystarczające zaopatrzenie w leki i wyroby medyczne w całej UE, ale także dostępność zapasów w cenach przystępnych dla obywateli. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Największym obecnie wyzwaniem jest wprowadzenie szczepień przeciwko COVID-19. Należy ubolewać, że w unijnej strategii szczepień pomija się niektóre grupy wysokiego ryzyka, które kwalifikują się do szczepień w trybie przyspieszonym, np. osoby z niepełnosprawnościami i osoby cierpiące na choroby przewlekłe. Kolejność powinna być określona na podstawie multidyscyplinarnej analizy naukowej uwzględniającej dyskryminację i narażenie grup ludności na zakażenie wirusem. Szczepionka powinna być traktowana jako dobro publiczne, a więc kluczowe znaczenie ma zapewnienie, by terminowe podawanie szczepionek ludności nie było nadmiernie utrudnione przez ograniczenia związane z takimi kwestiami jak prawa własności intelektualnej. Ratowanie życia musi być zawsze priorytetem UE. W związku z tym KE powinna koniecznie dopilnować, by Europa pozostał wiodącym kontynentem w zakresie opracowywania szczepionek. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Podczas pandemii COVID-19 EMA aktywnie dzieliła się danymi na temat zatwierdzonych szczepionek i leków oraz informacjami na temat swej działalności. Wyjaśniała również ogółowi społeczeństwa procesy regulacyjne. Ten poziom przejrzystości uznaje się za bardzo korzystny i należy go również zapewnić w przyszłości. W tym celu rozporządzenie powinno zawierać przepis stanowiący, że wszystkie dane z badań klinicznych, na podstawie których EMA dopuszcza leki lub szczepionki, powinny być publikowane, podobnie jak protokoły badań klinicznych, w odniesieniu do których doradza, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie badań klinicznych. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | EKES zachęca EMA do współpracy ze wszystkimi zainteresowanymi stronami w dziedzinie zdrowia w celu ustanowienia europejskiego modelu sprawiedliwego, odpowiedzialnego i przejrzystego ustalania cen leków oraz dostępnych innowacji farmaceutycznych. |
| --- | --- |

5.7.

6.   Urząd ds. reagowania na wypadek stanu zagrożenia zdrowia (HERA)

| 6.1. | UE planuje utworzenie unijnego urzędu ds. reagowania na wypadek stanu zagrożenia zdrowia (HERA). Wniosek ustawodawczy w sprawie utworzenia tego urzędu ma zostać opublikowany w czwartym kwartale 2021 r., ale zarys HERA pojawił się już w niedawno opublikowanej strategii farmaceutycznej dla Europy. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Zgodnie z planem HERA ma wypełnić poważną lukę strukturalną w unijnej infrastrukturze gotowości na sytuacje kryzysowe i reagowania kryzysowego. Wzmocni koordynację między państwami członkowskimi poprzez opracowanie strategicznych inwestycji w zakresie badań, rozwoju, wytwarzania, wprowadzania, dystrybucji i stosowania medycznych środków zapobiegawczych. Aby to osiągnąć, urząd ten pomoże UE lepiej reagować na pojawiające się potrzeby zdrowotne poprzez:






  — | Przewidywanie z wyprzedzeniem określonych zagrożeń oraz umożliwianie „wprowadzania perspektywicznych technologii dzięki prowadzeniu analizy sytuacji i sporządzaniu prognoz”. Będzie to wymagało znacznego zasięgu kontaktów z grupami społeczeństwa obywatelskiego reprezentującymi osoby, które są zazwyczaj bardziej zagrożone w sytuacjach kryzysowych dotyczących zdrowia, aby ocenić, w jaki sposób potencjalne zagrożenia mogą mieć na nie nieproporcjonalnie duży wpływ. |
| --- | --- | --- |

6.2.

—

Przewidywanie z wyprzedzeniem określonych zagrożeń oraz umożliwianie „wprowadzania perspektywicznych technologii dzięki prowadzeniu analizy sytuacji i sporządzaniu prognoz”. Będzie to wymagało znacznego zasięgu kontaktów z grupami społeczeństwa obywatelskiego reprezentującymi osoby, które są zazwyczaj bardziej zagrożone w sytuacjach kryzysowych dotyczących zdrowia, aby ocenić, w jaki sposób potencjalne zagrożenia mogą mieć na nie nieproporcjonalnie duży wpływ.

| — | Określenie i wypełnienie luk inwestycyjnych w zakresie kluczowych środków przeciwdziałania, z uwzględnieniem opracowania innowacyjnych środków przeciwdrobnoustrojowych. |
| --- | --- |

—

Określenie i wypełnienie luk inwestycyjnych w zakresie kluczowych środków przeciwdziałania, z uwzględnieniem opracowania innowacyjnych środków przeciwdrobnoustrojowych.

| — | Monitorowanie i łączenie zdolności produkcyjnych, zapotrzebowania na surowce oraz ich dostępności, rozwiązując w ten sposób kwestię słabych punktów łańcucha dostaw. |
| --- | --- |

—

Monitorowanie i łączenie zdolności produkcyjnych, zapotrzebowania na surowce oraz ich dostępności, rozwiązując w ten sposób kwestię słabych punktów łańcucha dostaw.

| — | Wspieranie rozwoju przekrojowych rozwiązań technologicznych, takich jak technologie platform szczepień, które podtrzymują planowanie gotowości i reagowania na przyszłe zagrożenia dla zdrowia publicznego. |
| --- | --- |

—

Wspieranie rozwoju przekrojowych rozwiązań technologicznych, takich jak technologie platform szczepień, które podtrzymują planowanie gotowości i reagowania na przyszłe zagrożenia dla zdrowia publicznego.

| — | Opracowanie konkretnych środków zaradczych, w tym poprzez badania naukowe, badania kliniczne i infrastrukturę danych. |
| --- | --- |

—

Opracowanie konkretnych środków zaradczych, w tym poprzez badania naukowe, badania kliniczne i infrastrukturę danych.

| 6.3. | EKES ma wątpliwości związane z pokrywaniem się celów przewidzianych w ramach HERA z celami ECDC, EMA i rozporządzenia w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia. Wydaje się, że kwestie gotowości na sytuacje kryzysowe, badań, danych i skoordynowanej dystrybucji leków i wyrobów medycznych zostały ujęte w wyżej wymienionych rozporządzeniach. Wartość dodana HERA wydaje się zatem niejasna, a nawet może grozić zatarciem granic między organami odpowiedzialnymi za koordynację opieki zdrowotnej. Na przykład nie jest jasne, czy zalecenia pochodzące z tego urzędu miałyby pierwszeństwo przed zaleceniami EMA w przypadku ogłoszenia epidemii dotykającej UE. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | HERA powinna być organizacją wyłącznie publiczną o ściśle określonej misji w zakresie zdrowia publicznego, której nie należy łączyć z dziedzinami polityki przemysłowej, i powinna być gotowa do niezależnego od przemysłu farmaceutycznego osądu i opracowywania rozwiązań ukierunkowanych na zdrowie publiczne (na przykład w dziedzinie zwalczania nabytej oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe). Powinna dysponować znacznym budżetem, który zapewni niezależne planowanie długoterminowe. W tekstach prawnych regulujących jej sposób funkcjonowania należy zawrzeć klauzulę dotyczącą rozsądnej ceny. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Jednak tym, co można uznać za wartość dodaną HERA, jest rola koordynacyjna w zakresie produkcji sprzętu medycznego i ochronnego, a także leków. Monitorowanie i łączenie zdolności produkcyjnych, zapotrzebowania na surowce i ich dostępności to również obszar, w którym HERA będzie wyróżniać się w porównaniu z pracami EMA i ECDC. Pomyślnie funkcjonująca HERA to silna, niezależna i przejrzysta agencja publiczna. Jej istotą powinien być interes publiczny wyrażający się w jej priorytetach, zarządzaniu i działaniach. Zapewnienie lepszych zdezagregowanych danych w grupach szczególnie wrażliwych byłoby warunkiem wstępnym walki z nierównościami w zakresie zdrowia. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | EKES uważa, że istnieją nierozstrzygnięte kwestie, do których nadzorowania można by logicznie upoważnić HERA, a które nie zostały jeszcze uwzględnione we wcześniejszych komunikatach. HERA stwarza świetną okazję, by wykorzystać doskonałość europejskiej nauki, wyciągnąć wnioski z trwającego obecnie kryzysu i zadbać, by sektor publiczny pełnił funkcję mądrego inwestora kierującego mającymi sens innowacjami nastawionymi na potrzeby zdrowia publicznego. W związku z nakładaniem się zakresów prac HERA i innych organów korzystne byłoby dostosowanie zakresu i obowiązków HERA, gdy chodzi o: |
| --- | --- |

6.6.

| 6.6.1. | Koordynowanie grupy zadaniowej UE skupiającej się w szczególności na wpływie sytuacji kryzysowych dotyczących zdrowia na grupy społeczne wysokiego ryzyka, a także na pracowników sektora zdrowia i usług opiekuńczych. Ta grupa robocza mogłaby skupić się, choć nie wyłącznie, na osobach starszych, osobach z problemami zdrowotnymi i osobach z niepełnosprawnościami. |
| --- | --- |

6.6.1.

| 6.6.2. | Skoncentrowanie się na niedyskryminacji w reakcji UE na przyszłe pandemie, zapewnienie dostępności środków zapobiegawczych, opieki medycznej w nagłych wypadkach i leczenia dla wszystkich, w tym osób bezdomnych, społeczności wędrownych i osób bez dokumentów przebywających na terenie UE, które to osoby są narażone na ryzyko znalezienia się poza nawiasem podczas publicznej reakcji na kryzysy zdrowotne. |
| --- | --- |

6.6.2.

| 6.6.3. | Kampanie informacyjne w sytuacjach zagrożenia zdrowia, mające na celu zapewnienie ludziom lepszego poziomu wiedzy na temat tego, jak się chronić, jakie zmiany muszą wprowadzić do swoich codziennych zajęć, aby pozostać bezpiecznym oraz, o ile i kiedy dostępne są terapie, w jaki sposób uzyskać dostęp do nich. Informacje takie muszą być bezpośrednio skierowane do wszystkich ludzi i im udostępnione i uwzględniać szczególne potrzeby grup wysokiego ryzyka, takich jak osoby starsze, a także osoby z problemami zdrowotnymi i z niepełnosprawnościami. W czasie trwającej pandemii COVID-19 informowanie to zależy w dużym stopniu od pracy organizacji społeczeństwa obywatelskiego. W związku z tym należy konsultować się z nimi w ramach tego działania. |
| --- | --- |

6.6.3.

| 6.6.4. | Struktura zarządzania HERA powinna być przejrzysta i wyważona, obejmować organizacje pacjentów i ds. zdrowia publicznego, społeczeństwo obywatelskie, partnerów społecznych oraz przedstawicieli środowiska naukowego. Chociaż przemysł będzie ważnym partnerem, jego przedstawiciele nie powinni wchodzić w skład żadnej struktury zarządzania tą nową organizacją publiczną. Wyłącznie sektor zdrowia publicznego będzie określać, które całościowe potrzeby nie zostały zaspokojone, a celem będzie zaangażowanie się w opracowywanie nowych produktów w celu wprowadzenia ich do obrotu. |
| --- | --- |

6.6.4.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia publiczna w UE w czasie kryzysu związanego z koronawirusem 3 (europa.eu).

1

(2)  Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 40, Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 1.

2

(3)  Policy & practice: Commercial determinants of health and sport

3

(4)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 251; Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 150; Dz.U. C 242 z 23.7.2015, s. 48; Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 160; Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 1; Dz.U. C 13 z 15.1.2016, s. 40.

4

(5)  Rezolucja EKES-u (Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 1).

5

(6)  https://ec.europa.eu/eurostat/en/web/products-euro-indicators/-/3-08012021-ap

6

(7)  https://www.aim-mutual.org/mediaroom/tackling-medical-deserts-across-the-eu/

7

(8)  A. Comas-Herrera et al., maj 2020, Mortality associated with COVID-19 outbreaks in care homes: early international evidence, [Śmiertelność związana z epidemią COVID-19 w domach opieki: wczesne dane międzynarodowe].

8

Mortality associated with COVID-19 outbreaks in care homes: early international evidence

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/121 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/121

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Unia równości: Unijny plan działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025”

[COM(2020) 565 final]

(2021/C 286/21)

Sprawozdawca:
  Cristian PÎRVULESCU

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 27.11.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Prezydium | 1.12.2020 |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 16.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 192/2/9 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 27.11.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Prezydium

1.12.2020

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

16.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

192/2/9

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje przedstawiony przez Komisję Europejską plan działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025 i ma nadzieję, że pomoże on zarówno instytucjom UE, jak i instytucjom państw członkowskich wznowić wysiłki na rzecz zwalczania rasizmu i innych form dyskryminacji strukturalnej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Plan jest istotny i zostaje przedstawiony w odpowiednim momencie. Rozwój kryzysu epidemiologicznego związanego z pandemią COVID-19 stworzył nowe wyzwania w zakresie włączenia społecznego i promowania różnorodności. Grupy już obecnie marginalizowane, np. migranci, doświadczają poważnych trudności medycznych, społecznych i gospodarczych. W czasach kryzysu coraz częściej dochodzi do dyskryminacyjnych postaw i działań. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Nawet przed kryzysem związanym z pandemią COVID-19 sytuacja mniejszości i słabszych grup społecznych w UE stawała się coraz gorsza. Postawy antyimigracyjne są coraz bardziej rozpowszechnione i propagowane w celach wyborczych przez przywódców politycznych i partie podżegające do antymuzułmańskich, antyafrykańskich i antyazjatyckich nastrojów. Mniejszości historyczne takie jak Romowie w coraz większym stopniu stają się celem nienawiści motywowanej rasą. Ludność żydowska w Europie jest coraz mniej bezpieczna, co przywraca bolesne wspomnienia o brutalnym antysemityzmie, który panował na kontynencie przed drugą wojną światową. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W tym kontekście plan ma na celu usprawnienie działań legislacyjnych, politycznych i budżetowych. Choć połączono w nim wszystkie dostępne instrumenty, w niektórych przypadkach wydaje się, że brakuje mu ambicji i historycznej głębi. Przyjęte podejście jest zbyt ostrożne, podczas gdy sytuacja w terenie szybko się pogarsza. EKES pragnie podkreślić, że walka z dyskryminacją, rasizmem, ksenofobią i innymi rodzajami nietolerancji na szczeblu europejskim stanowi wyraźną odpowiedzialność zapisaną w dokumentach założycielskich UE. Nie jest to opcjonalne rozwiązanie, a podział obowiązków między UE a organami krajowymi nie powinien stać się podstawą do samozadowolenia i bezczynności. Szczególnym problemem jest przekonanie wszystkich państw członkowskich UE do udziału w tych wysiłkach i zapewnienie aktywnej współpracy różnych organów, instytucji i organizacji na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES popiera opracowanie nowych przepisów w celu wzmocnienia roli krajowych organów ds. równości. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zachęca również Radę do przyjęcia wniosku Komisji z 2008 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez względu na religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Decyzja ramowa w sprawie zwalczania rasizmu i ksenofobii za pomocą środków prawnokarnych, będąca kluczowym aktem ustawodawczym, wymaga kompleksowej oceny wdrożenia. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Przestrzeń internetowa w coraz większym stopniu zastępuje tradycyjną sferę publiczną. Jest to również przestrzeń, którą niektórzy przywódcy, grupy i organizacje wykorzystują do promowania postaw rasistowskich i dyskryminacyjnych. Przy opracowywaniu polityk i procedur należy położyć większy nacisk na zorganizowane rozpowszechnianie nienawistnych wypowiedzi i odpowiednie postępowanie z tego rodzaju sytuacjami. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Niestety w ostatnim dziesięcioleciu wiele grup i organizacji otwarcie przyjmowało pomysły, symbole i działania wywodzące się z międzywojennego faszyzmu w Europie. W ostatniej dekadzie przeszły one z peryferii przestrzeni publicznej do centrum, w tym poprzez mobilizację w internecie. Zachęcają do nich również wydarzenia polityczne poza Europą – rządy dużych państw zajmują nacjonalistyczne i konserwatywne stanowisko w polityce wewnętrznej i zewnętrznej. Tej nowej sytuacji należy odpowiednio przeciwdziałać nie tylko za pomocą działań ustawodawczych i karnych, które mogłyby zostać podjęte zbyt późno, lecz poprzez bezpośrednie i zdecydowane działania mające na celu wyeliminowanie pierwotnych przyczyn radykalizacji prawicowej. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje przedstawiony przez Komisję plan działania dotyczący Europejskiego filaru praw socjalnych i ma nadzieję, że będzie on zdecydowanie wspierał równość na rynku pracy, w tym w odniesieniu do osób należących do mniejszości rasowych lub etnicznych. Wyraża również nadzieję, że zobowiązania społeczne instytucji UE i państw członkowskich zostaną utrzymane w trudnych czasach gospodarczych spowodowanych pandemią COVID-19. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES oczekuje kompleksowej strategii Komisji na rzecz praw dziecka zaplanowanej na 2021 r. Ma nadzieję, że strategia będzie obejmować działania na rzecz zwalczania rasizmu i dyskryminacji, jak również powiązania z polityką i zasobami, które mogłyby złagodzić negatywne skutki pandemii i wywołane nią zakłócenia. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Potrzebne jest całościowe przemyślenie polityki zdrowotnej UE i państw członkowskich w celu zapewnienia wszystkim dostępu do wysokiej jakości usług, zwłaszcza osobom pochodzącym z grup znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i osobom przynależącym do mniejszości. Obejmuje to lepsze finansowanie usług, rozwój infrastruktury zdrowia publicznego we wszystkich regionach, zwłaszcza na obszarach biedniejszych, rozwój podstawowych usług zdrowotnych i skoncentrowanie świadczenia usług na potrzebach i prawach pacjentów. Szczególną uwagę należy zwrócić na prawa, godność i dobro starszych obywatelek i obywateli odizolowanych w domach opieki podczas pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Historyczne korzenie rasizmu powinny być przedmiotem ponownego zainteresowania i działań, zwłaszcza w dziedzinie szkolnictwa. Należy opracować nowe programy nauczania i nowe podręczniki oraz zorganizować programy szkoleniowe dla nauczycieli i edukatorów przy wsparciu UE. Należy promować interdyscyplinarne podejście do wspólnej europejskiej historii i dziedzictwa na poziomie szkolnictwa średniego i wyższego. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES popiera Komisję w jej zachętach dla wszystkich państw członkowskich do opracowania i przyjęcia krajowych planów działania przeciwko rasizmowi i dyskryminacji rasowej. Tylko niecała połowa państw członkowskich posiada takie plany, co pokazuje zróżnicowany poziom zainteresowania i zaangażowania ze strony rządów państw członkowskich. EKES oczekuje na określenie wspólnych zasad przewodnich dla krajowych planów działania, które mają zostać opracowane w 2021 r., i jest gotów wnieść wkład w te wysiłki. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Komitet ma nadzieję, że nadal wzmacniane będą wysiłki podejmowane przez organizacje przedsiębiorców i poszczególne przedsiębiorstwa w celu stworzenia i utrzymania integracyjnego środowiska pracy dla pracowników niezależnie od płci, pochodzenia rasowego lub etnicznego, religii, wieku, niepełnosprawności czy orientacji seksualnej. Integracyjne środowisko pracy obejmuje również prawdziwy dialog społeczny i solidną reprezentację pracowników. Z niecierpliwością oczekuje na Europejski Miesiąc Kart Różnorodności w maju 2021 r. i na uruchomienie zestawu narzędzi online w celu pomocy przedsiębiorstwom w ocenie tak ich różnorodności wewnętrznej, jak i strategii w zakresie różnorodności. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Finansowanie działań mających na celu zwalczanie rasizmu i dyskryminacji wydaje się znaczące. Obejmuje ono wieloletnie ramy finansowe (WRF), nowy program „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości”, program „Horyzont Europa” oraz nowy Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Na podstawie ogólnej oceny dotychczasowych działań wydaje się, że rządy państw członkowskich wykazują ograniczone zainteresowanie dostępem do różnych zasobów oraz zwalczaniem rasizmu i dyskryminacji. EKES uważa, że same przepisy budżetowe nie wystarczą i należy wprowadzić system zachęt. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji dotyczący współpracy z europejskimi partiami politycznymi, europejską siecią współpracy w zakresie wyborów, społeczeństwem obywatelskim i środowiskiem akademickim w celu zwiększenia udziału w europejskim planie działania na rzecz demokracji. Komitet jest gotów wnieść wkład w prace oraz przedstawić własną perspektywę i wiedzę fachową. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | EKES zachęca Komisję do lepszego zintegrowania różnych planów, które w dużym stopniu pokrywają się z celami i instrumentami. Proponuje zintegrowanie planu przeciwko rasizmowi, strategii wdrażania Karty praw podstawowych, planu działania na rzecz demokracji i sprawozdania na temat praworządności. Mając na uwadze, że plany te stanowią odrębne obszary polityki, należałoby również określić wspólne elementy i synergie. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Jednym z filarów skutecznej polityki w dziedzinie demokracji, praworządności i ochrony praw człowieka jest dynamiczne, dobrze zorganizowane i asertywne społeczeństwo obywatelskie działające na wszystkich szczeblach – lokalnym, regionalnym, krajowym i europejskim. W związku z tym EKES wzywa Komisję do opracowania kompleksowej europejskiej strategii na rzecz społeczeństwa obywatelskiego, aby pomóc w realizacji jego demokratycznej misji. |
| --- | --- |

1.19.

2.   Uwagi ogólne

2.1.   Zwalczanie rasizmu i dyskryminacji rasowej za pośrednictwem ustawodawstwa: przegląd i działania

| 2.1.1. | EKES zachęca Komisję do jak najszybszego przeprowadzenia kompleksowej oceny istniejących ram prawnych. Monitorowanie transpozycji i wdrażania prawodawstwa UE ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia skutecznych działań antydyskryminacyjnych. EKES zachęca Komisję do uwzględnienia w ocenie stanowiska organizacji społeczeństwa obywatelskiego pierwszej linii, partnerów społecznych i grup społecznościowych, a także krajowych organów ds. równości. Należy również zaangażować organizacje pracujące bezpośrednio z odnośnymi grupami. |
| --- | --- |

2.1.1.

| 2.1.2. | EKES oczekuje na sprawozdanie monitorujące dotyczące wdrożenia dyrektywy w sprawie równości rasowej, które ma zostać przedstawione w 2021 r., i z zadowoleniem przyjmuje ewentualne położenie nacisku na rozporządzenie w sprawie egzekwowania prawa. Zachęca również Komisję do aktywnego korzystania w razie potrzeby z postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom. |
| --- | --- |

2.1.2.

| 2.1.3. | EKES popiera opracowanie nowych przepisów w celu wzmocnienia roli krajowych organów ds. równości. Godne ubolewania jest to, że tak ważne instytucje, które są odpowiedzialne za niezależną pomoc ofiarom dyskryminacji, promują równość, prowadzą niezależne badania i wydają niezależne raporty i zalecenia, mają tak odmienne konfiguracje władzy i funkcji. Absolutnie niezbędne jest przemyślenie i dalsze wzmocnienie ich roli. |
| --- | --- |

2.1.3.

| 2.1.4. | Zachęca również Radę do przyjęcia wniosku Komisji z 2008 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez względu na religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną (1). |
| --- | --- |

2.1.4.

| 2.1.5. | Decyzja ramowa w sprawie zwalczania rasizmu i ksenofobii za pomocą środków prawnokarnych (2), będąca kluczowym aktem ustawodawczym, wymaga kompleksowej oceny wdrożenia. Jak stwierdzono we wniosku, istnieją poważne obawy co do tego, w jakim stopniu krajowe kodeksy karne prawidłowo uznają za przestępstwo nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści. Komitet również żywi tę obawę. |
| --- | --- |

2.1.5.

| 2.1.6. | Szczególne zaniepokojenie budzi szerzenie się nawoływania do nienawiści w przestrzeni internetowej (3). Chociaż decyzja ramowa zobowiązuje państwa członkowskie do kryminalizacji publicznego nawoływania do przemocy lub nienawiści ze względu na kolor skóry, religię, pochodzenie lub przynależność narodową, rasową bądź etniczną, istnieją poważne niedociągnięcia we wdrażaniu tego przepisu w praktyce. Organy krajowe muszą uwzględnić zasadę wolności słowa i bardziej szczegółowo zdefiniować treści nielegalnych zachowań w internecie. Jednocześnie muszą one współpracować z platformami technologii informacyjnych w celu uregulowania dostępu i ustanowienia jaśniejszych zasad moderowania i usuwania treści. Poczyniono postępy w zakresie dobrowolnego przestrzegania przepisów przez dostawców platform i usuwania nielegalnych treści, ale konieczne są stałe wysiłki, aby nadążać za rozwojem sytuacji w przestrzeni internetowej. |
| --- | --- |

2.1.6.

| 2.1.7. | Przestrzeń internetowa w coraz większym stopniu zastępuje tradycyjną sferę publiczną. Jest to przestrzeń, w której dochodzi do większości interakcji społecznych z uwagi na różne potrzeby i cele – zakup towarów i usług, rozrywka, informacja, edukacja, konsumpcja kultury oraz mobilizacja obywatelska i polityczna. To rozległa przestrzeń, w której rozwój technologii i usług przesuwa granice życia społecznego i interakcji. Jest to również ulubiona przestrzeń przywódców politycznych, grup i organizacji, w której promuje się wartości i ideologie, prowadzi interakcje ze społeczeństwem i mobilizuje do działania (4). Niektóre z tych podmiotów stawiają postawy rasistowskie i dyskryminacyjne w centrum swoich działań politycznych i mobilizacji. Przy opracowywaniu polityk i procedur należy położyć większy nacisk na zorganizowane rozpowszechnianie nienawistnych wypowiedzi i odpowiednie postępowanie z tego rodzaju sytuacjami. |
| --- | --- |

2.1.7.

| 2.1.8. | Niestety w ostatnim dziesięcioleciu wiele grup i organizacji otwarcie przyjmowało pomysły, symbole i działania wywodzące się z międzywojennego faszyzmu w Europie. Należą do nich partie w parlamentach narodowych, partie pozaparlamentarne oraz ruchy polityczne i bojówki zakorzenione w politycznej kulturze nienawiści i dyskryminacji. W ostatnim dziesięcioleciu przeszły one z peryferii przestrzeni publicznej do centrum, w tym poprzez mobilizację w internecie. Zachęcają do nich również wydarzenia polityczne poza Europą – rządy dużych państw zajmują nacjonalistyczne i konserwatywne stanowisko w polityce wewnętrznej i zewnętrznej. Tej nowej sytuacji należy odpowiednio przeciwdziałać nie tylko za pomocą działań ustawodawczych i karnych, które mogłyby zostać podjęte zbyt późno, lecz poprzez bezpośrednie i zdecydowane działania mające na celu wyeliminowanie pierwotnych przyczyn radykalizacji prawicowej. |
| --- | --- |

2.1.8.

| 2.1.9. | Jak stwierdzono we wniosku, niektóre państwa członkowskie podjęły działania mające na celu zakazanie grup rasistowskich i ich symboli, często na podstawie przepisów dotyczących przestępstw z nienawiści, nawoływania do nienawiści lub terroryzmu. Niektóre kraje ustanowiły sankcje karne związane z negowaniem zbrodni przeciwko ludzkości i/lub zbrodni popełnionych w okresie nazistowskim i faszystowskim, a także z działaniami propagandowymi na rzecz grup terrorystycznych. Jest to krok we właściwym kierunku, ale potrzebne są dalsze działania. Wszystkie kraje powinny opracować krajowe reakcje na brutalny ekstremizm. Ich podejście powinny wspierać wspólne działania na szczeblu UE. EKES oczekuje na sprawozdanie Komisji w sprawie krajowych reakcji na brutalny ekstremizm. Zachęca Komisję do ścisłej współpracy nie tylko z organami ścigania, które zazwyczaj zajmują się monitorowaniem brutalnego ekstremizmu, ale również z krajowymi organami ds. równości, niezależnymi instytucjami nadzoru, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, włączając w to wspólnoty religijne, partnerami społecznymi, mediami i uniwersytetami. EKES jest gotów wnieść własną wiedzę fachową w opracowanie wspólnych unijnych planów w zakresie zwalczania brutalnego ekstremizmu. Działania powinny być ukierunkowane nie tylko na widoczne i późne etapy brutalnego ekstremizmu, ale także na pierwotne przyczyny i sprzyjające otoczenie, które doprowadziły do radykalizacji postaw i działań. |
| --- | --- |

2.1.9.

| 2.1.10. | EKES zachęca wszystkie państwa członkowskie, by rozważyły niezwłoczną ratyfikację konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 190 (2019), pierwszego traktatu międzynarodowego, który wprost potępia wszelkie formy przemocy i nękania w świecie pracy. Ma ona również wpływ na rasę, płeć i wszelkie inne rodzaje nękania i dyskryminacji. |
| --- | --- |

2.1.10.

2.2.   Poza ustawodawstwem UE – zintensyfikowanie działań zwalczających rasizm w życiu codziennym

| 2.2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje położenie nacisku na zwalczanie dyskryminacji przez organy ścigania. Organy ścigania działają codziennie we wszystkich społecznościach europejskich i mogą być kluczowymi podmiotami w walce z rasizmem, ksenofobią i dyskryminacją. Niestety kształcenie i szkolenie personelu zazwyczaj nie obejmuje demokracji, ochrony praw człowieka i dyskryminacji. W niektórych przypadkach sami pracownicy organów ścigania przyjmują postawy rasistowskie, ksenofobiczne i dyskryminujące, a w najgorszym przypadku mają powiązania z zewnętrznymi grupami promującymi takie postawy. Z zadowoleniem przyjmuje prace Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) i Agencji Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL) w celu opracowania zasobów i narzędzi szkoleniowych, ale nie jest to wystarczające. Liczba potencjalnych beneficjentów kształcenia i szkolenia wynosi setki tysięcy. W związku z tym należy znacznie zacieśnić współpracę z krajowymi instytucjami szkoleniowymi i przeznaczyć więcej środków na szkolenia na szczeblu unijnym i krajowym. FRA i CEPOL mogą również zachęcać krajowe ośrodki szkoleniowe do współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i uniwersytetami w celu lepszego dostosowania treści szkoleń do specyfiki krajowej. |
| --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zdecydowane zaangażowanie Komisji w zwalczanie dyskryminacji oraz nierówności w dostępie do zatrudnienia, edukacji, opieki zdrowotnej i mieszkalnictwa poprzez programy polityczne i programy finansowania. Dlatego z zadowoleniem przyjmuje przedstawiony przez Komisję plan działania dotyczący Europejskiego filaru praw socjalnych i ma nadzieję, że będzie on zdecydowanie wspierał równość na rynku pracy, w tym w odniesieniu do osób należących do mniejszości rasowych lub etnicznych. Wyraża również nadzieję, że zobowiązania społeczne instytucji UE i państw członkowskich zostaną utrzymane w trudnych czasach gospodarczych spowodowanych pandemią COVID-19. |
| --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar wykorzystania Next Generation EU, Instrumentu Wsparcia Technicznego i budżetu ogólnego na lata 2021–2027 do promowania włączenia społecznego, zapewnienia wszystkim równych szans i zwalczania dyskryminacji. Kryzys związany z COVID-19, ze względu na jego nieproporcjonalny wpływ na osoby znajdujące się w trudnej sytuacji i osoby należące do mniejszości, stworzył potrzebę rozwoju infrastruktury i zapewnienia równego dostępu do rynku pracy, opieki zdrowotnej i społecznej, mieszkalnictwa oraz wysokiej jakości usług kształcenia i szkolenia sprzyjających włączeniu społecznemu, w ramach których nie dochodzi do segregacji. |
| --- | --- |

2.2.3.

| 2.2.4. | Kryzys związany z COVID-19 zaostrzył problemy słabszych grup społecznych i mniejszości w odniesieniu do rynku pracy. Osoby wywodzące się z mniejszości doświadczają trudności w znalezieniu pracy i – nawet jeśli pracę mają – często nie otrzymują wynagrodzenia odpowiadającego ich wykształceniu i poziomowi umiejętności. Skutki gospodarcze pandemii, wraz ze zwolnieniami na dużą skalę i dalszym pogorszeniem warunków pracy i płac, są bardziej dotkliwe dla grup znajdujących się w trudnej sytuacji i mniejszości. Komitet z niecierpliwością oczekuje planu działania w sprawie Europejskiego filaru praw socjalnych w celu skutecznego przeciwdziałania dyskryminacji w dziedzinie zatrudnienia. |
| --- | --- |

2.2.4.

| 2.2.5. | Pandemia COVID-19 wywarła również negatywny wpływ na szkolnictwo. Zamknięcie szkół, które miało miejsce w 2020 r. i prawdopodobnie będzie trwało również w 2021 r., zakłóciło proces edukacyjny, który zresztą i tak w niewystarczającym stopniu sprzyjał włączeniu społecznemu. Jeszcze przed pandemią dzieci i młodzież z grup znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji i należących do mniejszości przedwcześnie opuszczały szkołę lub nie w pełni uczestniczyły w procesie edukacji. Uczestniczące w edukacji dzieci ze środowisk mniejszościowych padały ofiarą dyskryminacji i nękania, co nie zostało w pełni uwzględnione we wniosku Komisji Europejskiej. Szkoły są nie tylko instytucjami edukacyjnymi – w szkołach i wokół nich świadczone są różne usługi – od żywienia, monitorowania stanu zdrowia i świadczenia pomocy po zapobieganie przemocy ze strony rodziców i społeczności. Przeniesienie nauczania do internetu było rozwiązaniem doraźnym. W wielu przypadkach stworzyło to kolejną przeszkodę dla dzieci wymagających szczególnego traktowania i dzieci należących do mniejszości, ponieważ nie posiadały one odpowiednich urządzeń i łączy internetowych. Natychmiast po ponownym otwarciu szkół konieczne jest podjęcie bezpośrednich i zdecydowanych działań w celu rozpoczęcia zajęć wyrównawczych i świadczenia usług. EKES oczekuje na kompleksową strategię Komisji na rzecz praw dziecka zaplanowaną na 2021 r. Ma nadzieję, że strategia będzie obejmować działania na rzecz zwalczania rasizmu i dyskryminacji, jak również powiązania z polityką i zasobami, które mogłyby złagodzić negatywne skutki epidemii i wywołane zakłócenia. |
| --- | --- |

2.2.5.

| 2.2.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje prace Sieci Upowszechniania Wiedzy o Radykalizacji Postaw i ma nadzieję, że jej działania będą dalej wspierane i rozwijane, zwłaszcza w dziedzinie edukacji. |
| --- | --- |

2.2.6.

| 2.2.7. | Pandemia COVID-19 wywarła znaczący wpływ na obszar zdrowia. Pogłębiły się nierówności zdrowotne, które odczuwają osoby pochodzące z mniejszości rasowych lub etnicznych. Komitet zachęca platformę polityki zdrowotnej UE do pełnego zajęcia się kwestią zmniejszania nierówności ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne. UE musi zrobić znacznie więcej, aby zapewnić obywatelkom i obywatelom oraz mieszkańcom UE dostęp do wysokiej jakości usług medycznych podczas pandemii i po jej zakończeniu. Należy pochwalić wysiłki UE na rzecz zapewnienia sprzętu medycznego oraz, na późniejszym etapie, dostępu do szczepionek. Jednak jedynie kompleksowe przemyślenie polityki zdrowotnej UE i państw członkowskich może rozwiązać problem dostępu i jakości w perspektywie średnio- i długoterminowej, zwłaszcza w przypadku osób należących do grup znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i mniejszości. Obejmuje to lepsze finansowanie usług, rozwój infrastruktury zdrowia publicznego we wszystkich regionach, zwłaszcza na obszarach biedniejszych, rozwój podstawowych usług zdrowotnych i skoncentrowanie świadczenia usług na potrzebach i prawach pacjentów. |
| --- | --- |

2.2.7.

| 2.2.8. | Konieczne są dalsze działania w odniesieniu do mieszkalnictwa. Jak wynika z wniosku, dyskryminacja na rynku mieszkaniowym pogłębia segregację i powoduje efekt domina: wpływa na możliwości w zakresie edukacji i zatrudnienia, a w przypadku rodzin z dziećmi ma szkodliwy wpływ na rozwój dzieci. Pandemia COVID-19 uwypukliła potrzebę podjęcia działań w celu poprawy warunków mieszkaniowych. Zapobieganie zakażeniom i poważnym formom choroby zależy od ogólnych warunków zdrowotnych, ale także od dostępu do infrastruktury wodnej i sanitarnej. Priorytetem powinno być zajęcie się segregacją w mieszkalnictwie, zwłaszcza na uboższych obszarach. Chociaż w ramach polityki spójności dostępne są środki na wspieranie działań w zakresie mieszkalnictwa bez segregacji i na zapewnienie dostępu do powszechnych usług wysokiej jakości sprzyjających włączeniu społecznemu, nie jest jasne, czy władze krajowe i lokalne są skłonne z nich skorzystać. |
| --- | --- |

2.2.8.

2.3.   Rasizm strukturalny – zaradzenie podstawowemu problemowi

| 2.3.1. | Zwalczanie stereotypów i podnoszenie świadomości na temat historii ma ogromne znaczenie dla kontynentu wolnego od rasizmu i dyskryminacji. Historyczne korzenie rasizmu powinny być przedmiotem ponownego zainteresowania i działań, zwłaszcza w dziedzinie edukacji. Komitet z zadowoleniem przyjmuje prace Rady Europy nad historią i nauczaniem historii. Udostępnione narzędzia nie są jednak rutynowo wykorzystywane do nauczania historii na dużą skalę. W tym celu potrzebne są bardziej skoordynowane i zdecydowane działania. Należy opracować nowe programy nauczania i nowe podręczniki oraz zorganizować programy szkoleniowe dla nauczycieli i edukatorów przy wsparciu UE. Należy promować interdyscyplinarne podejście do wspólnej europejskiej historii i dziedzictwa na poziomie szkolnictwa średniego i wyższego. Skupienie się na edukacji, formalnej i pozaformalnej, jest podstawą każdej skutecznej polityki w zakresie walki z rasizmem i dyskryminacją. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Bardzo ważna jest również rola sektora kreatywnego, który stanowi pomost między grupami społecznymi. Empatia i solidarność to wartości, które stanowią podstawę społeczeństwa integracyjnego. W związku z tym z zadowoleniem przyjmuje ukierunkowanie programu „Kreatywna Europa” i innych programów na projekty mające na celu usunięcie barier oraz zachęcanie do włączenia społecznego i uczestnictwa grup niedostatecznie reprezentowanych i znajdujących się w trudnej sytuacji. |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.3.3. | Współpraca z dziennikarkami i dziennikarzami jest również aktualna i istotna. EKES popiera fakt, że Komisja ma zamiar opracować serię seminariów na temat stereotypów rasowych i etnicznych. Takie seminaria będą adresowane do dziennikarek i dziennikarzy, organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz przedstawicielek i przedstawicieli osób należących do mniejszości rasowych lub etnicznych. Komitet jest gotów wnieść wkład w te wysiłki. |
| --- | --- |

2.3.3.

| 2.3.4. | EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do opracowania wspólnej metodologii gromadzenia odpowiednich danych, w tym danych segregowanych według pochodzenia etnicznego i rasowego. Metodologia powinna być zgodna z zasadami ustalonymi na zorganizowanej w 2002 r. przez ONZ Światowej Konferencji przeciwko rasizmowi, dyskryminacji rasowej, ksenofobii i pochodnym formom nietolerancji oraz zawartymi w programie działań z Durbanu. Zdezagregowane dane w statystykach populacji powinny być zbierane na wyraźną zgodę respondentów, na zasadzie autoidentyfikacji i zgodnie ze standardami praw człowieka chroniącymi prywatność. EKES uważa, że prace Agencji Praw Podstawowych w dziedzinie gromadzenia danych nie są wystarczające i podobne działania należy organizować na szczeblu państw członkowskich. |
| --- | --- |

2.3.4.

| 2.3.5. | EKES podkreśla znaczenie dobrych praktyk w zakresie angażowania szczebla lokalnego (miast) oraz dzielnic/wspólnot, gdzie rasizm strukturalny wpisuje się w codzienne życie i pracę, tak aby wspierać kontekst tolerancji międzykulturowej. |
| --- | --- |

2.3.5.

2.4.   Ramy na potrzeby realizacji: stosowanie narzędzi UE w ich pełnym zakresie

| 2.4.1. | EKES popiera Komisję w jej zachętach dla wszystkich państw członkowskich do opracowania i przyjęcia krajowych planów działania przeciwko rasizmowi i dyskryminacji rasowej. Tylko niecała połowa państw członkowskich posiada takie plany, co pokazuje zróżnicowany poziom zainteresowania i zaangażowania ze strony rządów państw członkowskich (5). EKES oczekuje na określenie wspólnych zasad przewodnich dla krajowych planów działania, które mają zostać opracowane w 2021 r., i jest gotów wnieść wkład w te wysiłki. Obszary polityki uwypuklone w obecnym planie działania są dobrze zorganizowane i kompleksowe (przepisy o niedyskryminacji i rola organów ds. równości; nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści; niezgodne z prawem profilowanie przez organy ścigania; zagrożenia stwarzane przez nowe technologie; stereotypy i świadomość historyczna; równy dostęp do edukacji, zatrudnienia, opieki zdrowotnej, mieszkalnictwa; włączanie problematyki równości do głównego nurtu polityki krajowej; angażowanie szczebla regionalnego i lokalnego; środki na rzecz zwalczania rasizmu; zbieranie danych i dialog ze społeczeństwem obywatelskim). Szczególnym problemem jest przekonanie wszystkich państw członkowskich UE do udziału w tych wysiłkach i zapewnienie aktywnej współpracy różnych organów, instytucji i organizacji na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

2.4.1.

| 2.4.2. | EKES ma nadzieję, że wysiłki podejmowane przez organizacje przedsiębiorców i poszczególne przedsiębiorstwa w celu stworzenia i utrzymania integracyjnego środowiska pracy dla pracowników niezależnie od płci, pochodzenia rasowego lub etnicznego, religii, wieku, niepełnosprawności czy orientacji seksualnej, będą dalej wzmacniane (6). Integracyjne środowisko pracy obejmuje również prawdziwy dialog społeczny i solidną reprezentację pracowników. Komitet z niecierpliwością oczekuje na Europejski Miesiąc Kart Różnorodności w maju 2021 r. i na uruchomienie zestawu narzędzi online w celu pomocy przedsiębiorstwom w ocenie tak ich różnorodności wewnętrznej, jak i strategii w zakresie różnorodności. |
| --- | --- |

2.4.2.

| 2.4.3. | EKES w pełni popiera zobowiązanie Komisji do zapewnienia, aby we wszystkich unijnych strategiach, przepisach prawnych i programach finansowania uwzględniano walkę z dyskryminacją motywowaną określonymi przesłankami i wzajemne powiązania z innymi przesłankami dyskryminacji, takimi jak płeć, niepełnosprawność, wiek, religia lub orientacja seksualna. |
| --- | --- |

2.4.3.

| 2.4.4. | Finansowanie działań mających na celu zwalczanie rasizmu i dyskryminacji wydaje się znaczące. Obejmuje ono wieloletnie ramy finansowe (WRF), nowy program „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości”, program „Horyzont Europa” oraz nowy Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Na podstawie ogólnej oceny dotychczasowych działań wydaje się, że rządy państw członkowskich wykazują ograniczone zainteresowanie dostępem do różnych zasobów oraz zwalczaniem rasizmu i dyskryminacji. EKES uważa, że same przepisy budżetowe nie wystarczą i należy wprowadzić system zachęt. Głównym powodem ograniczonego zainteresowania może być delikatny politycznie charakter działań oraz polityczna mobilizacja radykalnych przywódców, organizacji i grup przeciwko tym działaniom. |
| --- | --- |

2.4.4.

| 2.4.5. | Priorytetem jest również zwalczanie rasizmu i dyskryminacji w polityce zewnętrznej, zwłaszcza w świecie poważnie dotkniętym pandemią COVID-19. EKES ma nadzieję, że wartości walki z rasizmem, niedyskryminacji i równości będą w pełni wspierane w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej we współpracy z rządami, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i partnerami społecznymi z krajów partnerskich (7). |
| --- | --- |

2.4.5.

2.5.   Akcja pozytywna UE: słuchanie i działanie

| 2.5.1. | Demokratyczne uczestnictwo i reprezentacja grup podatnych na marginalizację, takich jak osoby wywodzące się z mniejszości rasowej lub etnicznej, są nadal niewystarczające w większości regionów Europy. Dlatego EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji dotyczący współpracy z europejskimi partiami politycznymi, europejską siecią współpracy w zakresie wyborów i społeczeństwem obywatelskim w celu zwiększenia udziału w europejskim planie działania na rzecz demokracji. EKES jest gotów wnieść wkład w te prace i przedstawić własną perspektywę i wiedzę fachową. Jednym z priorytetów byłoby wyeliminowanie różnych wyzwań prawnych i administracyjnych, barier w dostępie i trudności instytucjonalnych, z którymi borykają się osoby gotowe do zaangażowania się w politykę na wszystkich szczeblach. Kolejnym priorytetem byłaby współpraca z partiami oraz zachęcanie ich do budowania bardziej zróżnicowanych i pluralistycznych okręgów wyborczych i promowania przywódczyń/przywódców i kandydatek/kandydatów wywodzących się z mniejszości bądź grup znajdujących się w trudnej sytuacji. |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.5.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie Komisji do regularnego spotykania się z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i partnerami społecznymi zaangażowanymi w walkę z rasizmem na szczeblu europejskim, krajowym i lokalnym w celu podsumowania postępów w zwalczaniu rasizmu. Komitet jest gotów uczestniczyć w tym dialogu. Ważne jest, aby w proces ten włączyć podmioty wyznaniowe. |
| --- | --- |

2.5.2.

| 2.5.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje planowane przez Komisję powołanie koordynatorki lub koordynatora ds. przeciwdziałania rasizmowi. Osoba taka współpracowałaby z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, partnerami społecznymi i środowiskiem akademickim na rzecz wzmocnienia działań politycznych przeciwko rasizmowi. |
| --- | --- |

2.5.3.

| 2.5.4. | EKES oczekuje na zaplanowany przez Komisję szczyt przeciwko rasizmowi. Szczyt odbędzie się przy okazji Międzynarodowego Dnia Walki z Dyskryminacją Rasową 21 marca 2021 r. Komisja będzie obchodziła ten dzień co roku. |
| --- | --- |

2.5.4.

| 2.5.5. | Działania Komisji na rzecz promowania różnorodności i zapewnienia wszystkim osobom miejsca pracy wolnego od dyskryminacji i sprzyjającego włączeniu społecznemu, niezależnie od ich pochodzenia rasowego, etnicznego lub koloru skóry, są mile widziane i ustanawiają bardzo dobre normy działania dla innych instytucji UE. |
| --- | --- |

2.5.5.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2008) 426 final.

1

(2)  Dz.U. L 328 z 6.12.2008, s. 55.

2

(3)  Przestrzeń internetowa jest również coraz częściej terenem działań państw realizujących niekonwencjonalne strategie wywierania wpływu na opinię publiczną.

3

(4)  EKES zaleca Komisji Europejskiej lepsze włączenie tego planu działania do europejskiej strategii cyfrowej.

4

(5)  Ze sprawozdania FRA z 2020 r. (czerwiec 2020 r.) wynika, że w 2019 r. planami działania przeciwko rasizmowi, dyskryminacji rasowej lub etnicznej i związanej z tym nietolerancji dysponowało 15 państw członkowskich: Belgia, Chorwacja, Czechy, Finlandia, Francja, Niemcy, Irlandia, Włochy, Litwa, Niderlandy, Portugalia, Słowacja, Szwecja i Hiszpania. Planem dysponowało również Zjednoczone Królestwo, ale 1 stycznia 2021 r. opuściło ono UE.

5

(6)  Zgodnie z wnioskiem, karty różnorodności istnieją obecnie w 24 państwach członkowskich, a podpisało je ponad 12 tys. sygnatariuszy (przedsiębiorstwa, instytucje publiczne, organizacje pozarządowe, uczelnie wyższe, związki zawodowe) i łącznie ponad 16 mln pracowników.

6

(7)  Dz.U. C 110 z 22.3 2019, s. 163.

7

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/128 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/128

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Unia równości: strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025«”

[COM(2020) 698 final]

(2021/C 286/22)

| Sprawozdawca: | Ionuț SIBIAN |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Maria del Carmen BARRERA CHAMORRO |

Sprawozdawca:

Ionuț SIBIAN

Współsprawozdawczyni:

Maria del Carmen BARRERA CHAMORRO

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 14.1.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 16.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 187/8/12 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 14.1.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

16.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

187/8/12

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje i popiera odwagę Komisji Europejskiej w zakresie przyjęcia strategii na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025, której celem jest walka z dyskryminacją oraz zapewnienie bezpieczeństwa i praw podstawowych osobom LGBTI w całej Unii Europejskiej poprzez przyjęcie środków ustawodawczych na szczeblu europejskim, a także poprzez zachęcanie państw członkowskich do opracowania i wdrożenia na szczeblu krajowym planów działania, o których mowa w strategii. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet jest głęboko przekonany, że aby strategia okazała się skuteczna, Komisja musi ustanowić silny mechanizm jej wdrażania i regularnego monitorowania jej stosowania, zarówno w wymiarze horyzontalnym, jak i wertykalnym. W tym względzie Komisja musi ułatwiać szeroko zakrojony dialog między instytucjami europejskimi i międzynarodowymi, państwami członkowskimi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES jest przekonany, że aby osiągnąć założone w niej cele, strategia na rzecz równości osób LGBTIQ musi być skorelowana z innymi strategiami europejskimi – dla uzyskania perspektywy międzysektorowej – np. ze strategią UE w zakresie praw ofiar, strategią na rzecz równouprawnienia płci, unijnym planem działania przeciwko rasizmowi, strategią na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami oraz strategią na rzecz praw dziecka. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Jedna z najbardziej palących kwestii dyskryminacji osób LGBTIQ dotyczy dyskryminacji w miejscu pracy i w dostępie do rynku pracy. Dlatego dyrektywa w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (2000/78/WE) (1) musi również chronić osoby transpłciowe, niebinarne, interseksualne i queer przed dyskryminacją w tych obszarach. Ponadto EKES z zadowoleniem przyjmuje dążenie Komisji do rozszerzenia zakresu stosowania dyrektywy na dziedziny inne niż zatrudnienie, uznając to za skuteczny środek zwalczania dyskryminacji wobec osób LGBTIQ. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Aby zwiększyć szanse na zatrudnienie osób LGBTIQ, konieczna jest aktywna polityka zatrudnienia i wprowadzenie perspektywy LGBTIQ do planów zatrudnienia. Istotne jest również, aby w przedsiębiorstwach istniały plany równouprawnienia LGBTIQ w celu zwalczania dyskryminacji osób LGBTIQ w miejscu pracy oraz aby określały one konkretne środki, protokoły i narzędzia zwalczania dyskryminacji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Aby zapobiec deprywacji społeczno-ekonomicznej osób LGBTIQ oraz wysokiemu poziomowi ubóstwa i wykluczenia społecznego, należy zachęcać państwa członkowskie do zapewnienia usług medycznych i socjalnych, schronisk, programów pomocy i bezpiecznych miejsc dla osób LGBTIQ, które są ofiarami przemocy domowej, przestępstw z nienawiści i nawoływania do nienawiści, a także dla młodzieży LGBTIQ pozbawionej wsparcia rodziny itp. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES jest głęboko przekonany, że wszystkie państwa członkowskie UE powinny zakazać tzw. terapii konwersyjnych, ponieważ praktyki takie naruszają prawa podstawowe i zostały zaklasyfikowane jako tortury. Komisja Europejska musi wspierać państwa członkowskie w zakazie wszelkich form szkodliwych praktyk, w tym niepotrzebnych terapii dla osób interseksualnych, oraz w zmianie ich przepisów prawnych dotyczących pod kątem zapewnienia, by spełniały one standardy praw człowieka w zakresie samostanowienia. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o zapewnienie środków finansowych na szkolenie specjalistów mających kontakt z osobami LGBTIQ, a także o zachęcanie do wymiany najlepszych praktyk między państwami członkowskimi. Ponadto konieczne jest finansowanie ze środków europejskich specjalistycznych szkoleń dla lekarek i lekarzy, nauczycielek i nauczycieli oraz osób z innych zawodów, aby pomóc im lepiej zrozumieć szczególne okoliczności i potrzeby osób LGBTIQ. Ponadto w ramach projektu pilotażowego EUHealth4LGBTIQ udostępnia się podręczniki szkoleniowe dla świadczeniodawców opieki zdrowotnej, a Komisja Europejska powinna wspierać państwa członkowskie w zapewnianiu dostępności tych szkoleń na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W odniesieniu do finansowania z budżetu UE dla państw członkowskich zdaniem EKES-u Komisja Europejska musi wdrożyć solidny mechanizm nadzoru nad wykorzystaniem tych środków przez państwa członkowskie zgodnie z europejską zasadą niedyskryminacji wymienioną w art. 2 TUE, a także z pełnym poszanowaniem praw podstawowych zapisanych w Karcie praw podstawowych. Nadzór ten musi być prowadzony zarówno ex ante, poprzez dokonanie audytu w zakresie różnorodności, jak i ex post, jak określono w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów na okres finansowania 2021–2027. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Komisja Europejska musi przyjąć rolę strażnika traktatów Unii Europejskiej i zwiększyć wysiłki na rzecz zapewnienia pełnego wdrożenia i stosowania odnośnego prawodawstwa UE i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w państwach członkowskich, zwłaszcza w odniesieniu do dyrektywy 2004/38/WE (2), jak również przepisów w dziedzinie azylu. Istotne jest również, aby w kontekście swobodnego przepływu i sytuacji transgranicznych uregulować na szczeblu europejskim w jasny, inkluzywny i niedyskryminacyjny sposób pojęcie rodziny, w tym tęczowej rodziny, a także kwestię uznawania aktów urodzenia osób transpłciowych we wszystkich państwach członkowskich niezależnie od innych postępowań administracyjnych lub sądowych. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | UE musi przyjąć na siebie zadanie propagowania rozwoju praw człowieka na całym świecie, włączając w to wolność i godność osób LGBTIQ. Aby osiągnąć ten cel, społeczność europejska musi współpracować z instytucjami międzynarodowymi i regionalnymi w celu powszechnej depenalizacji homoseksualizmu oraz poszanowania godności i praw podstawowych osób LGBTIQ na całym świecie. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES uważa, że zarówno instytucje europejskie, jak i krajowe powinny wdrożyć politykę publiczną chroniącą osoby LGBTIQ, tak aby w całej Unii przestrzegano wartości zapisanych w Karcie praw podstawowych oraz w Traktacie o Unii Europejskiej (TUE), a mianowicie „godności ludzkiej, [...], równości, [...], poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości” (3). EKES popiera rezolucję Parlamentu Europejskiego uznającą UE za „strefę wolności dla osób LGBTIQ”. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Z danych (4) Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) wynika, że osoby LGBTIQ stanowią kategorię osób szczególnie narażonych, która wymaga wsparcia zarówno ze strony instytucji europejskich, jak i organów krajowych w państwach członkowskich. Komitet jest zdania, że strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025 jest pierwszym krokiem w walce z dyskryminacją ze względu na orientację seksualną, tożsamość płciową/ekspresję płciową i cechy płciowe, jak również w zapewnieniu bezpiecznej przestrzeni dla społeczności LGBTIQ w całej UE. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wykorzystanie w dokumencie Komisji intersekcjonalności jako zasady przekrojowej: orientacja seksualna, tożsamość/ekspresja płciowa lub cechy płciowe będą brane pod uwagę wraz z innymi cechami osobowymi lub cechami tożsamości, takimi jak płeć, pochodzenie rasowe czy etniczne, religia, wiara, niepełnosprawność i wiek. Wszystko to wpisuje się również w kontekst kryzysu związanego z COVID-19, który w nieproporcjonalny sposób dotknął szczególnie podatne na zagrożenia osoby LGBTIQ. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Aby jednak strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025 mogła zostać skutecznie i efektywnie wdrożona w całej UE, Komisja Europejska musi stworzyć mechanizm operacjonalizacji i monitorowania, który pozwoli nadzorować, czy i w jakim stopniu strategia została zrealizowana. W związku z tym Komisja musi corocznie sprawdzać, czy i w jakim stopniu instytucje europejskie i państwa członkowskie wdrożyły kluczowe priorytety wymienione w strategii. Ocenę tę należy przeprowadzić w porozumieniu z państwami członkowskimi i zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1.   Dyskryminacja osób LGBTIQ

| 3.1.1. | Dyskryminacja dotyka osoby LGBTIQ na wszystkich etapach życia. Od najmłodszych lat dzieci i młodzież LGBTIQ, dzieci osób LGBTIQ lub dzieci z tęczowych rodzin, w których jeden z członków jest osobą LGBTIQ, są często piętnowane, stają się celem dyskryminacji i nękania, co wpływa na ich wyniki w nauce, perspektywy zatrudnienia, życie codzienne oraz dobrostan rodziny. Dlatego konieczne są większe i lepsze środki ochrony dzieci, zwłaszcza w dziedzinie edukacji, aby wyeliminować dyskryminację osób LGBTI. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Jedna z najbardziej palących kwestii dyskryminacji osób LGBTIQ dotyczy dyskryminacji w miejscu pracy (5) i w dostępie do rynku pracy. Dlatego dyrektywa w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy musi również chronić osoby transpłciowe, niebinarne, interseksualne i queer przed dyskryminacją w tych obszarach. Ponadto EKES z zadowoleniem przyjmuje dążenie Komisji do rozszerzenia zakresu stosowania dyrektywy na dziedziny inne niż zatrudnienie i szkolenie zawodowe, uznając to za skuteczny środek zwalczania dyskryminacji wobec osób LGBTIQ. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Jeśli chodzi o dyskryminację w miejscu pracy, szczególną uwagę należy zwrócić na osoby transpłciowe ze względu na wyzwania społeczne, z jakimi się borykają (na przykład: rozbieżności między stanem faktycznym a stanem prawnym ze względu na trudne procedury zmiany dokumentów tożsamości w większości państw członkowskich, brak procedur medycznych, uprzedzenia, z jakimi się spotykają itp.) Te wyzwania społeczne mogą prowadzić do molestowania w miejscu pracy, zwolnień i, ogólnie rzecz biorąc, licznych problemów, poczynając od etapu poszukiwania pracy. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Komitet podkreśla potrzebę ustanowienia przez UE kierunków działania w zakresie aktywnej polityki zatrudnienia w celu opracowania przez państwa członkowskie i ich władze krajowych planów zatrudnienia obejmujących konkretne środki dla osób LGBTIQ i ograniczających skutki braku dostępu do zatrudnienia, który jest strukturalnym problemem wśród tych osób. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | EKES uważa, że konieczne jest rozszerzenie europejskich przepisów dotyczących równego traktowania w zakresie zatrudnienia w celu objęcia nimi osób transpłciowych, a także osób niebinarnych, interseksualnych i queer, aby chronić wszystkie osoby LGBTIQ przed dyskryminacją w miejscu pracy ze względu na orientację seksualną, tożsamość płciową i ekspresję płciową oraz cechy płciowe. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | EKES popiera wniosek Komisji Europejskiej dotyczący rozszerzenia zakresu dyrektywy w sprawie równego traktowania na inne dziedziny poza pracą i szkoleniem zawodowym. W związku z tym uważamy, że należy poprzeć Komisję w jej wniosku skierowanym do Rady o przyjęcie przedmiotowego wniosku, aby wypełnić luki w ochronie zapewnianej przez prawo UE przed dyskryminacją ze względu na orientację seksualną, ale także tożsamość/ekspresję płciową, cechy płciowe i grupę rodzinną. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | EKES popiera apel instytucji europejskich do państw członkowskich o ratyfikację Konwencji nr 190 MOP w sprawie eliminacji przemocy i molestowania w miejscu pracy, która odnosi się do szeregu niedopuszczalnych zachowań i praktyk skierowanych przeciwko ludziom ze względu na ich płeć biologiczną lub płeć społeczno-kulturową i która zawiera wytyczne dla rządów i partnerów społecznych dotyczące sposobów identyfikowania narzędzi pozwalających zapobiegać tym formom dyskryminacji i zwalczać je. Negocjacje zbiorowe na wszystkich szczeblach i układy zbiorowe mogą pomóc w określeniu ukierunkowanych środków w miejscu pracy oraz we wdrożeniu autonomicznej umowy zawartej przez europejskich partnerów społecznych przeciwko przemocy w miejscu pracy. |
| --- | --- |

3.1.7.

| 3.1.8. | Jeśli chodzi o dyskryminację osób LGBTIQ w przestrzeni, w której powinny się one czuć najbardziej bezpieczne, a mianowicie w środowisku rodzinnym, trzeba zauważyć, że wiele osób należących do społeczności LGBTIQ, zwłaszcza młodych, staje się bezdomnymi. W wielu państwach członkowskich władze nie są w stanie świadczyć usług społecznych i medycznych w celu wsparcia tych osób. W związku z tym niezbędne jest, aby osoby LGBTIQ korzystały z bezpiecznych schronisk i usług medycznych, tak aby mogły zintegrować się ze społeczeństwem i znaleźć stabilną i pewną pracę. |
| --- | --- |

3.1.8.

| 3.1.9. | Oprócz wniosków Komisji dotyczących reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego UE musi zapewnić środki finansowe na szkolenia dla sędzi i sędziów, prokuratorek i prokuratorów, funkcjonariuszek i funkcjonariuszy straży granicznej, osób pracujących w służbach imigracyjnych oraz tłumaczek i tłumaczy ustnych, aby umożliwić im zrozumienie szczególnych potrzeb osób w trudnej sytuacji ubiegających się o ochronę międzynarodową, w tym osób LGBTIQ. |
| --- | --- |

3.1.9.

| 3.1.10. | W związku z tym EKES uważa, że konieczne jest ograniczenie stosowania polityki odsyłania migrantów na granicach UE, ponieważ wiele z tych osób ucieka przed prześladowaniami w swoich krajach pochodzenia ze względu na orientację seksualną, tożsamość/ekspresję płciową i cechy płciowe. Odsyłanie tych osób bez umożliwienia im ubiegania się o ochronę międzynarodową narusza najbardziej podstawowe prawa człowieka, traktaty międzynarodowe oraz, w niektórych przypadkach, przepisy krajowe dotyczące ochrony międzynarodowej. |
| --- | --- |

3.1.10.

| 3.1.11. | Zdaniem Komitetu Komisja powinna rozważyć uznanie prawa osób transseksualnych do samodecydowania o ich płci, a tym samym przestrzeganie najwyższych międzynarodowych standardów poszanowania praw człowieka i promowanie ich uznawania w państwach członkowskich i przez władze krajowe, tak aby tożsamość osób transpłciowych była uznawana bez konieczności udowadniania jej przez osobę trzecią. |
| --- | --- |

3.1.11.

| 3.1.12. | Komisja Europejska powinna monitorować dostęp osób transpłciowych do opieki zdrowotnej dostosowanej do ich potrzeb i szanującej ich płeć oraz współpracować z państwami członkowskimi w celu pełnego wykorzystania możliwości unijnych ram transgranicznej opieki zdrowotnej w celu zaradzenia wszelkim niedociągnięciom krajowym. |
| --- | --- |

3.1.12.

| 3.1.13. | Komisja powinna zachęcać państwa członkowskie do przyjmowania na szczeblu krajowym strategii monitorowania, kontroli i profilaktyki chorób przenoszonych drogą płciową. W tej dziedzinie istotne jest również priorytetowe traktowanie finansowania pracowników służby zdrowia i udział w szkoleniach zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz jedenastej wersji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-11). Ponadto istotne jest, aby państwa członkowskie zachęcały do wymiany doświadczeń i praktyk między wyspecjalizowanymi pracownikami służby zdrowia z różnych państw członkowskich. |
| --- | --- |

3.1.13.

| 3.1.14. | Należy zachęcać państwa członkowskie do zakazania w całej UE tzw. terapii konwersyjnej, która jest poniżającą praktyką mającą liczne reperkusje dla zdrowia fizycznego i psychicznego osób LGBTIQ. Ponadto trzeba zachęcać państwa członkowskie do przyjmowania środków ustawodawczych zakazujących okaleczania osób interseksualnych. Zapewniłoby to osobom interseksualnym prawo do samodzielnego decydowania o tym, czy chcą poddać się procedurom medycznym mającym na celu przypisanie im określonej płci, czy też nie, a odstępstwo od tej zasady byłoby dopuszczalne jedynie w kontekście pilnych potrzeb medycznych, gdy życie osoby interseksualnej jest zagrożone. |
| --- | --- |

3.1.14.

| 3.1.15. | Programy finansowania UE powinny być ściśle powiązane z wartościami Unii promowanymi w art. 2 TUE i im podporządkowane. Ponadto w przypadku dużych projektów finansowanych ze środków UE państwa członkowskie powinny być zobowiązane do przeprowadzenia oceny skutków w odniesieniu do grup szczególnie wrażliwych, w tym osób LGBTIQ. W związku z tym na szczeblu państw członkowskich powinien funkcjonować audyt finansowania UE pod kątem różnorodności, przeprowadzany przez niezależną komisję składającą się z lokalnych lub centralnych krajowych organów publicznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego (6). |
| --- | --- |

3.1.15.

| 3.1.16. | Dla ekspertek i ekspertów powołanych do przeprowadzenia w ramach programów finansowania UE tego audytu pod kątem różnorodności należy uruchomić program szkoleniowy opracowany na szczeblu europejskim mający rozwijać umiejętności i zachęcający państwa członkowskie do wymiany dobrych praktyk w zakresie wpływu unijnych programów finansowania na grupy szczególnie wrażliwe, w tym na społeczność LGBTIQ. Aby wdrożyć ten środek w całej UE, należy ustanowić mechanizm nadzoru na poziomie Komisji Europejskiej. |
| --- | --- |

3.1.16.

| 3.1.17. | Należy zachęcać państwa członkowskie do prowadzenia krajowych kampanii i programów edukacyjnych i uświadamiających w celu ograniczenia i zwalczania dyskryminacji osób o odmiennej orientacji seksualnej i tożsamości płciowej. W związku z tym organy krajowe powinny dopilnować, by obowiązkowe krajowe programy nauczania zawierały informacje na temat praw człowieka, w tym orientacji seksualnej, tożsamości płciowej i ekspresji płciowej z myślą o zapobieganiu dyskryminacji, uprzedzeniom i stereotypom. Ponadto szkoły podstawowe i średnie powinny zapewniać kompleksową edukację seksualną, w ramach której dzieci i nastolatki zdobywają wiedzę i umiejętności pozwalające prowadzić zdrowsze życie i angażować się w równorzędne relacje. |
| --- | --- |

3.1.17.

3.2.   Zapewnienie bezpieczeństwa osobom LGBTIQ

| 3.2.1. | Komitet zdaje sobie sprawę, że w kilku państwach członkowskich odbyły się referenda w sprawie zmiany konstytucji krajowych, mające na celu ograniczenie praw osób LGBTIQ lub stygmatyzację tej kategorii osób wśród ogółu społeczeństwa. Biorąc pod uwagę, że przepływ informacji w UE ma charakter transgraniczny, państwa członkowskie muszą zapewnić przejrzystość finansowania publicznego wszystkim podmiotom biorącym udział w takich referendach. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | EKES popiera inicjatywę rozszerzenia wykazu tzw. przestępstw UE na mocy art. 83 ust. 1 TFUE na przestępstwa z nienawiści i nawoływanie do nienawiści, również w przypadku, gdy są one skierowane przeciwko osobom LGBTIQ. Dlatego konieczne jest, aby Komisja przyjęła środki w zakresie informowania i podnoszenia świadomości w tej kwestii na szczeblu europejskim. Komisja powinna rozpocząć kampanię informacyjną mającą na celu przeciwdziałanie tej tendencji i związanym z nią zachowaniom, promując równość wszystkich swoich obywateli. Proponujemy, aby kampania ta została zainicjowana na szczeblu europejskim i aby dotyczyła problemów występujących w każdym państwie członkowskim na szczeblu lokalnym. Inicjatywy te powinny zostać włączone do planu działania na rzecz demokracji. Ponadto wszystkie kraje europejskie zobowiązały się do gromadzenia danych dla Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) na temat przestępstw z nienawiści. Dane te również można wykorzystać w kontekście działań Komisji. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Komisja Europejska, we współpracy z państwami członkowskimi, powinna również przyjąć szereg środków w celu przeciwdziałania fałszywym i wprowadzającym w błąd informacjom, a także nawoływaniu do nienawiści, zarówno w internecie, jak i poza nim. W związku z tym Komisja musi opracować mechanizm monitorowania właściwego wdrażania dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych (AVMSD) na szczeblu państw członkowskich, a także przyjąć europejskie ramy prawne w celu łatwiejszego zwalczania fałszywych i wprowadzających w błąd informacji. |
| --- | --- |

3.2.3.

| 3.2.4. | W kontekście zwalczania nienawistnych wypowiedzi w środowisku online Komitet bardzo pozytywnie ocenia działania Komisji mające na celu promowanie i wdrażanie „Kodeksu postępowania w zakresie zwalczania nielegalnego nawoływania do nienawiści w internecie”, pod którym podpisały się Facebook, Microsoft, Twitter i YouTube. Tego rodzaju narzędzie – kodeks postępowania w celu zwalczania nienawistnych wypowiedzi – należy wdrożyć jako zalecenie na szczeblu państw członkowskich, zarówno w przestrzeni internetowej, jak i audiowizualnej, aby stworzyć bezpieczną przestrzeń dla osób LGBTIQ, a także dla innych grup szczególnie wrażliwych, które łatwo mogą być narażone w internecie na nękanie lub nawoływanie do nienawiści (7). |
| --- | --- |

3.2.4.

| 3.2.5. | Strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025 powinna być powiązana ze strategią w zakresie praw ofiar na lata 2020–2025, tak aby osoby należące do mniejszości seksualnych miały pewność, że mogą zgłaszać popełnione wobec nich przestępstwa z nienawiści. W związku z tym konieczne jest zapewnienie stałych szkoleń zawodowych dla funkcjonariuszek i funkcjonariuszy policji, prawniczek i prawników, sędzi i sędziów w zakresie przestępstw z nienawiści, uprzedzeń i stereotypów. Zasadnicze znaczenie ma także współpraca z organizacjami pozarządowymi, które zapewniają wsparcie osobom LGBTIQ w tej dziedzinie. |
| --- | --- |

3.2.5.

| 3.2.6. | Pandemia COVID-19 pokazała, że większość państw członkowskich nie jest dostatecznie przygotowana do zapewnienia doraźnego lub krótkoterminowego schronienia osobom LGBTIQ, które doświadczają przemocy domowej, zwłaszcza osobom transpłciowym, lub padają ofiarą napaści ze strony własnych rodzin. Dlatego też budowa schronisk, bezpiecznych domów i ośrodków wsparcia oraz świadczenie zintegrowanych usług wsparcia wymaga współpracy organów krajowych i organizacji pozarządowych oraz finansowania ze środków UE. |
| --- | --- |

3.2.6.

3.3.   Budowanie społeczeństw inkluzywnych wobec osób LGBTIQ

| 3.3.1. | Komisja Europejska musi pełnić rolę strażnika prawa UE, jak wynika to z europejskich aktów regulacyjnych i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), w celu zapewnienia prawidłowego i jednolitego stosowania prawa europejskiego we wszystkich państwach członkowskich. Musi ona zintensyfikować wysiłki i opracować rozbudowane mechanizmy monitorowania stosowania prawa europejskiego i orzeczeń TSUE w ramach prawa krajowego i w praktyce organów krajowych. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Jeśli chodzi o prawo do swobodnego przemieszczania się, które jest jednym z filarów prawa europejskiego, Komisja Europejska musi opracować mechanizm monitorowania w celu zapewnienia, by prawa przyznane na mocy dyrektywy 2004/38/WE, w szczególności prawa do swobodnego przemieszczania się i zamieszkania, były uznawane w całej Unii dla wszystkich obywateli europejskich i ich rodzin, w tym tęczowych rodzin. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Aby umożliwić wszystkim osobom LGBTIQ korzystanie z prawa do swobodnego przemieszczania się w całej UE, Komitet wzywa Komisję Europejską, po pierwsze, do opracowania ram regulacyjnych, dzięki którym pojęcie „rodziny” będzie pojęciem autonomicznym, niezależnym od prawa krajowego państw członkowskich, zwłaszcza w sytuacjach transgranicznych, a po drugie, do zadbania o to, by dokumenty urodzenia wymieniane w ramach procedury administracyjnej lub sądowej były uznawane we wszystkich państwach członkowskich w kontekście swobodnego przemieszczania się. Komisja Europejska powinna współpracować z państwami członkowskimi w celu ułatwienia rejestracji pokrewieństwa rodziców transpłciowych zgodnie z ich prawnie uznaną tożsamością płciową, tak aby chronić te rodziny przed niepożądaną aktywnością, dyskryminacją i przemocą. |
| --- | --- |

3.3.3.

3.4.   Działania na rzecz równości osób LGBTIQ na całym świecie

| 3.4.1. | Instytucje europejskie muszą odgrywać rolę gwaranta i obrońcy podstawowych praw człowieka zarówno w swoich działaniach wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Aby tak się stało, konieczna jest współpraca z innymi instytucjami regionalnymi i międzynarodowymi, takimi jak Rada Europy i Organizacja Narodów Zjednoczonych, w celu zapewnienia osobom LGBTIQ oraz obrończyniom i obrońcom praw człowieka bezpieczeństwa i równości, na które zasługują. Ważne jest również, aby oprócz wspierania środków na rzecz zwalczania przemocy, nienawiści i dyskryminacji wobec osób LGBTIQ za pośrednictwem Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) w krajach kandydujących lub potencjalnych krajach kandydujących instytucje europejskie wprowadziły te kryteria do swoich działań zewnętrznych w dziedzinie finansowania dla państw nienależących do UE. |
| --- | --- |

3.4.1.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 303 z 2.12.2000, s. 16.

1

(2)  Dz.U. L 158 z 30.4.2004, s. 77.

2

(3)  Artykuł 2 Traktatu o Unii Europejskiej.

3

(4)  https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/fra-2020-lgbti-equality-1_en.pdf

4

(5)  W miejscu pracy osoby LGBTIQ nadal doświadczają dyskryminacji podczas rekrutacji, w trakcie pracy i na koniec swojej kariery zawodowej, co jest sprzeczne z jasnym prawodawstwem UE w tej dziedzinie. Wiele tych osób napotyka liczne bariery w znalezieniu godziwego i stabilnego zatrudnienia, co zwiększa ryzyko ubóstwa, wykluczenia społecznego i bezdomności.

5

(6)  Aby wdrożyć ten środek, należy utworzyć zespół ekspertów, który oceni zakres, w jakim projekty realizowane przez państwa członkowskie pomagają grupom szczególnie wrażliwym, w tym społeczności LGBTIQ, a także przeprowadzi zarówno ex ante, jak i ex post analizę realizacji projektów finansowanych z funduszy europejskich, na podstawie siatki ocen opracowanej na szczeblu europejskim.

6

ex ante

ex post

(7)  Kodeksy postępowania powinny być inspirowane wartościami UE w zakresie równości, praw człowieka, różnorodności oraz wolności słowa. Należy utworzyć grupę ekspertów, której zadaniem będzie monitorowanie wdrażania i stosowania tego narzędzia pracy, ale także zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, których sfera działania polega na obronie praw człowieka i grup szczególnie wrażliwych.

7

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/134 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/134

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027«”

[COM(2020) 758 final]

(2021/C 286/23)

| Sprawozdawca: | Paul SOETE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Paul SOETE

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 14.1.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 16.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 205/1/9 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 14.1.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

16.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

205/1/9

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem odnotowuje, że opracowany przez Komisję plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego (zwany dalej „planem działania”) jest częścią kompleksowej odpowiedzi na wyzwania związane z migracją, przedstawionej w nowym pakcie o migracji i azylu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Aktualny plan działania ma szerszy zakres niż poprzedni plan. W przeciwieństwie do poprzedniego planu z 2016 r. zakres nowego planu działania obejmuje nie tylko migrantów, ale także obywateli Unii „wywodzących się ze środowisk migracyjnych”. Chociaż integracja jest ważna również dla tej kategorii obywateli, a także dla wszystkich obywateli i mieszkańców, skutkiem tego mogą też być mniej ukierunkowane działania, ponieważ problemy, z którymi borykają się osoby nowo przybyłe, różnią się od problemów migrantów drugiego i trzeciego pokolenia. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Narzędzia integracji i włączenia społecznego znajdują się głównie w rękach władz krajowych, regionalnych i lokalnych. Działania na poziomie UE mają charakter uzupełniający i mają na celu promowanie, ułatwianie i koordynowanie współpracy. W związku z tym w planie działania nie zawarto ogólnych ani szczegółowych celów dla państw członkowskich, a jedynie zalecenia. Biorąc pod uwagę obecną sytuację i wpływ pandemii, istnieje ryzyko, że kwestie związane z integracją zostaną uznane za mniej ważne. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Plan działania dotyczy wszystkich obszarów polityki, które mają zasadnicze znaczenie dla społeczno-gospodarczej i politycznej integracji nowo przybyłych migrantów, oraz zawiera przegląd inicjatyw europejskich w różnych dziedzinach mogących mieć wpływ na migrację i integrację. EKES zwraca uwagę, że prawdziwe wyzwania wiążą się z wdrażaniem tych strategii politycznych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES popiera cele zaproponowane w planie działania w kluczowych obszarach sektorowych. Pragnie jednak również zwrócić uwagę, że są to raczej przykłady możliwych działań niż wymierne cele. Z tego powodu ich skuteczna realizacja wydaje się uzależniona od procesu monitorowania, który dopiero ma zostać wprowadzony. EKES zachęca Komisję, aby wdrożyła stałe monitorowanie realizacji planu działania. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W porównaniu z planem działania z 2016 r. więcej uwagi poświęca się teraz w ogólnym ujęciu wymiarowi integracji związanemu z płcią. Aspekt płci powinien być również podkreślony w poszczególnych sekcjach dotyczących obszarów sektorowych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES podkreśla, że wątkiem przewijającym się w planie działania powinna być wartość pracy w ogólności, ponieważ praca we wszystkich swoich różnych formach jest kluczowym aspektem integracji i rozwoju osobistego. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Plan działania zawiera przegląd wszystkich instrumentów finansowania dostępnych w każdym z obszarów sektorowych. Wydaje się jednak, że instrumenty te zostały opracowane z myślą o ekspertach w dziedzinie dotacji, i EKES sugeruje, aby Komisja ułatwiła dostęp do finansowania, na przykład tworząc specjalny instrument na rzecz integracji. EKES obawia się również, że finansowanie integracji będzie stopniowo spychane na dalszy plan na liście priorytetów. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES podkreśla znaczenie społeczeństwa obywatelskiego w ogólności dla włączenia migrantów w ramy lokalnego stylu życia, a także wskazuje na szczególną rolę związków zawodowych i organizacji pracodawców. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027 jest częścią kompleksowej odpowiedzi na wyzwania związane z migracją, przedstawionej w nowym pakcie o migracji i azylu. Plan ten opiera się na zobowiązaniach zawartych w Planie działania na rzecz integracji obywateli państw trzecich z 2016 r. i je aktualizuje. Będzie obowiązywać siedem lat i zostanie poddany przeglądowi śródokresowemu w 2024 r., zgodnie z wieloletnimi ramami finansowymi na ten sam okres. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Potrzeba opracowania planu działania wynika z uderzających różnic między migrantami a ludnością miejscową w zakresie poziomu wykształcenia, zatrudnienia, ubóstwa i warunków mieszkaniowych. Aby zilustrować te różnice, można przytoczyć odsetek młodych migrantów (w wieku 18–24 lat) niekształcących się, niepracujących ani nieszkolących się (NEET), który wynosi w UE 21 % w porównaniu z 12,5 % w przypadku ludności miejscowej. Istnieje również istotna różnica między płciami – odsetek młodych migrantek należących do kategorii NEET wynosi 25,9 % (1). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Pandemia COVID-19 uwidoczniła głęboko zakorzenione nierówności w dostępie migrantów do opieki zdrowotnej, co niesie ze sobą ryzyko dla całego społeczeństwa. Pokazała również, że migranci częściej pracują w zawodach wymagających bliskich kontaktów międzyludzkich, a zatem są bardziej narażeni na zakażenie COVID-19. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Pełna integracja migrantów na rynku pracy może przynieść duże korzyści gospodarcze krajowym systemom opieki społecznej, w tym programom emerytalnym i w postaci dochodów podatkowych (2). Jest to wygrana dla obu stron, ponieważ całkowita integracja daje korzyści także migrantom, umożliwiając im dostęp do systemu opieki społecznej w państwie przyjmującym. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Plan działania odnosi się do zestawu ogólnych kluczowych zasad i wartości wspólnych dla wszystkich strategii politycznych UE w zakresie włączenia społecznego, w tym do Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Konkretne działania przedstawione w planie działania dotyczą następujących czterech obszarów sektorowych: kształcenie i szkolenie, zatrudnienie i umiejętności, zdrowie oraz warunki mieszkaniowe. W każdym z obszarów zidentyfikowano różnice w wynikach integracji. Działania te uzupełniono działaniami przekrojowymi, w tym budowaniem silnych partnerstw, zwiększaniem różnych możliwości finansowania, wspieraniem kontaktów ze społeczeństwem przyjmującym, zwiększaniem wykorzystania nowych technologii i narzędzi cyfrowych oraz monitorowaniem postępów w integracji. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES odnotowuje, że plan działania koncentruje się na procesie integracji jako takim, a nie na kwestii wjazdu do UE. Mimo to pragnie podkreślić, że kwestia łączenia rodzin pozostaje ważnym czynnikiem integracji pod względem prawnym i społecznym. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | W przeciwieństwie do planu z 2016 r. zakres aktualnego planu działania obejmuje nie tylko migrantów, ale także obywateli Unii „wywodzących się ze środowisk migracyjnych”. EKES odnotowuje szerszy zakres planu, jako że aspekty integracyjne są ważne także dla tej ostatniej kategorii obywateli oraz dla wszystkich obywateli i mieszkańców. Pozwala to promować europejski styl życia, w którym prawa i potrzeby w zakresie włączenia społecznego wiążą się także z obowiązkami. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Mimo to EKES obawia się, że szerszy zakres planu może również spowodować, że działania będą mniej ukierunkowane, a zatem mniej skuteczne. Problemy, z którymi borykają się osoby nowo przybyłe, różnią się od problemów migrantów drugiego i trzeciego pokolenia. Ponadto uwzględnianie potrzeb społecznych migrantów drugiego i trzeciego pokolenia w polityce migracyjnej i integracyjnej niesie ze sobą ryzyko stygmatyzacji tych osób i utrwalania rasizmu. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Plan działania Komisji zawiera dobry przegląd inicjatyw europejskich w różnych dziedzinach mających wpływ na migrację i integrację. Dokument ten dotyczy wszystkich najważniejszych obszarów polityki, które są niezbędne dla społeczno-gospodarczej i politycznej integracji nowo przybyłych migrantów. Omówiono w nim również dostępność funduszy oraz partnerstwa z instytucjami i organizacjami służące ułatwianiu integracji. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES podkreśla, że poza tymi strategiami politycznymi kluczowym czynnikiem integracji pozostaje praca i jako taką należy ją chronić i promować jako główny element całego planu. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zwraca uwagę, że prawdziwe wyzwania wiążą się z wdrażaniem tych strategii politycznych. Na przykład nawet jeśli wcześniejsze kwalifikacje migrantów są uznawane, pracodawcy wahają się przed ich zatrudnieniem ze względu na brak wiary w poziom ich umiejętności. Ten problem wydaje się dotyczyć migrantów z Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej oraz Azji Południowej i Środkowej. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Pozytywnym aspektem nowego planu działania jest zobowiązanie do zwiększenia zaangażowania władz regionalnych i lokalnych, społeczeństwa obywatelskiego, migrantów i organizacji reprezentujących ich interesy w unijną politykę w zakresie integracji i włączenia społecznego. EKES zauważa, że społeczeństwo obywatelskie powinno obejmować także związki zawodowe i organizacje pracodawców. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | W planie działania słusznie uznaje się znaczenie udziału organów krajowych, regionalnych i lokalnych w polityce integracyjnej i promuje współpracę między tymi organami. W istocie należy zauważyć, że to w ich rękach znajduje się większość narzędzi integracyjnych. Działania na poziomie UE mają charakter uzupełniający i mają na celu promowanie, ułatwianie i koordynowanie współpracy tam, gdzie jest to przydatne. W związku z tym w planie działania nie zawarto ogólnych ani szczegółowych celów dla państw członkowskich, a jedynie zalecenia. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ponieważ tekst planu nie ma charakteru wiążącego, a ostatecznie odpowiedzialne za politykę integracji na szczeblu krajowym są państwa członkowskie, EKES podkreśla, że potrzebne są wyraźne zobowiązania ze strony państw członkowskich UE oraz ustanowienie odpowiednich forów, w tym regularnych spotkań, w celu koordynacji polityki i oceny postępów. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Komisja jasno określiła, co chce osiągnąć w każdym obszarze. EKES popiera jej diagnozę i proponowane zamierzenia, ale zwraca uwagę na brak wyraźnych celów ogólnych lub dotyczących konkretnych działań. Skuteczna realizacja wydaje się uzależniona od procesu monitorowania, który należy wprowadzić. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | W opinii SOC/649 (Nowy pakt o migracji i azylu) (3) EKES zastanawiał się nad skalą i działań integracyjnych i zapewnianym dla nich wsparciem. Narzędzia i zachęty oferowane różnym zainteresowanym stronom w planie działania mogą nie wystarczyć do sensownej poprawy integracji, zwłaszcza biorąc pod uwagę długoterminowy charakter działań w tej dziedzinie. Konieczne jest zatem monitorowanie wdrażania tego punktu. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Ważnym elementem planu działania jest finansowanie. W planie zachęca się państwa członkowskie i inne zainteresowane strony do pełnego wykorzystania funduszy unijnych. Zawiera on także przegląd wszystkich instrumentów finansowania dostępnych w każdym z obszarów sektorowych. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Chociaż włączenie problematyki integracji w główny nurt jest wymienione wśród zasad przewodnich planu działania, plan ten nie zawiera wystarczających wskazówek co do sposobu włączania polityki integracyjnej do ogólnych środków spójności społecznej. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES z zadowoleniem przyjmuje uwzględnienie w nowym planie działania wymiaru integracji związanego z płcią. Jednocześnie podkreśla, że związane z płcią wyzwania w zakresie integracji wymagają większej uwagi i bardziej konkretnych działań w każdym z obszarów sektorowych. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1.   Kształcenie i szkolenie

| 4.1.1. | W planie działania słusznie stwierdzono, że kształcenie i szkolenie jest podstawą udanego uczestnictwa w życiu społecznym. Szkoły i inne placówki edukacyjne stanowią ważne środowisko dla budowania społeczeństwa integracyjnego i zwalczania segregacji. Ponadto zdobywanie edukacji obywatelskiej w zakresie demokracji i obywatelstwa stanowi podstawę aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym, a jednocześnie zapobiega przyciąganiu młodych ludzi do ideologii ekstremistycznych. W tej dziedzinie należy zachęcać do aktywnego uczestnictwa w działaniach społeczeństwa obywatelskiego, ponieważ sprzyja to zaufaniu, spójności społecznej i budowaniu poczucia przynależności. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Jeśli chodzi o konkretne działania mające na celu poprawę uczestnictwa w kształceniu i szkoleniu, należy doprecyzować, na czym miałoby polegać wsparcie zapewniane przez Komisję, gdyż plan działania zawiera jedynie ogólne wzmianki o ukierunkowanych działaniach wspierających. Najbardziej konkretnym wymienionym działaniem jest zestaw narzędzi wraz z praktycznymi wytycznymi dotyczącymi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, który ma zostać opublikowany na początku 2021 r. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | W planie działania wspomniano również, że potrzebne jest ułatwienie uznawania kwalifikacji nabytych w państwach trzecich. Zaproponowano w nim kilka instrumentów służących poprawie uznawania kwalifikacji: sieci ENIC-NARIC, program Erasmus, europejskie ramy kwalifikacji i portal Europass. Oprócz wzmocnienia istniejących instrumentów ważne jest również zidentyfikowanie i zanalizowanie utrzymujących się przeszkód w uznawaniu kwalifikacji, w tym braku zaufania i innych barier społecznych. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Komisja podkreśla znaczenie nauki języków i proponuje dalsze rozwijanie kompleksowych i przystępnych programów nauki języków. EKES uważa, że nauka języków powinna być centralnym elementem działań w dziedzinie kształcenia i zatrudnienia, począwszy od pierwszych etapów procesu integracji. Nauka języka społeczności przyjmującej zapewnia dostęp do odpowiedniego poziomu kształcenia i szkolenia, co ma daleko idące skutki dla integracji. Programy nauki języków powinny zatem opierać się również na podejściu holistycznym (4). |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | W związku z przyszłym celem stworzenia gwarancji dla dzieci ważne jest zalecenie państwom członkowskim, aby wspierały lepszy dostęp migrujących dzieci do kształcenia poprzez zapewnienie, by procedury imigracyjne nie kolidowały z nauką szkolną ani w szerszym ujęciu z prawami dzieci. W ramach kształcenia powinno się oceniać indywidualne potrzeby migrujących dzieci z niepełnosprawnościami lub o innych potrzebach, zaspokajać te potrzeby i w rozsądny sposób się do nich dostosowywać, aby ułatwić rozwój osobowości, talentów i kreatywności oraz zdolności umysłowych i fizycznych tych dzieci, tak by wykorzystać ich pełny potencjał. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Wszystkie działania w tych obszarach powinny zmierzać ku stworzeniu włączających systemów edukacji na wszystkich poziomach i zagwarantowaniu uczenia się przez całe życie. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | W planie podkreśla się znaczenie jak najwcześniejszego zrozumienia praw, kultury i wartości społeczeństwa przyjmującego dzięki kursom kształtującym świadomość obywatelską. Komisja proponuje wymianę dobrych praktyk w tych dziedzinach między państwami członkowskimi. Informacje dotyczące tych kwestii powinny być przekazywane w sposób zrozumiały i dostępny dla wszystkich. |
| --- | --- |

4.1.7.

4.2.   Zatrudnienie i umiejętności

| 4.2.1. | W tym obszarze dobrze określono diagnozę problemu i globalne cele oraz pokazano znaczenie wkładu migrantów w gospodarkę, zwłaszcza w czasach kryzysu związanego z COVID-19. W planie działania podkreślono również, że nie tylko pracownicy migrujący, ale również przedsiębiorcy migrujący będą kluczem do wzrostu gospodarczego w trakcie pandemii i po jej zakończeniu. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Z myślą o tym, by osiągnąć wymienione cele, w planie działania zachęca się do korzystania z istniejących narzędzi UE, w tym takich jak Europejskie Partnerstwo na rzecz Integracji, współpraca z partnerami społecznymi i gospodarczymi, inicjatywa „Pracodawcy razem na rzecz integracji”, Program InvestEU wspierający przedsiębiorczość, Europejska Sieć Integracji, sieć publicznych służb zatrudnienia i platforma Europass w celu wymiany i upowszechniania praktyk w zakresie oceny umiejętności, narzędzie do tworzenia profilu umiejętności obywateli państw trzecich w celu ułatwienia walidacji umiejętności, a także przygotowywany program „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” służący wspieraniu osób wywodzących się ze środowisk migracyjnych. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Wśród innych celów w planie działania wymieniono również przezwyciężenie trudności w dostępie do usług finansowych i informacji, ale nie zaproponowano żadnych konkretnych działań w celu wyeliminowania tych przeszkód. W tym względzie plan działania powinien sprzyjać wzmocnieniu pozycji pracowników migrujących poprzez zapewnienie dostępu – w zrozumiałych i dostępnych formatach – do informacji finansowych i prawnych, mechanizmów składania skarg oraz bezpiecznego zgłaszania. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | W planie działania słusznie podkreśla się znaczenie zapewnienia skuteczniejszych i szybszych systemów lub testów oceny umiejętności, z uwzględnieniem również dotychczasowych doświadczeń w tym zakresie. |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Niemniej jednak narzędzia oceny umiejętności nie wystarczą do zapewnienia szerszego dostępu do rynku pracy; konieczne jest podjęcie działań w celu rozwiązania problemu braku zaufania i dyskryminacji. Ważne jest zapewnienie wsparcia i konkretnych wytycznych krajowym agencjom zatrudnienia i zainteresowanym stronom w sektorze zatrudnienia w celu opracowania polityki antydyskryminacyjnej i promowania uczestnictwa na wszystkich poziomach. Niezwykle istotne jest również zalecanie krajowych strategii politycznych, które zapewnią obywatelom państw trzecich większy i łatwiejszy dostęp do wszystkich sektorów zatrudnienia poprzez uproszczenie procedur wizowych. |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | W planie działania należy ponadto podkreślić znaczenie promowania szerszego dostępu do przygotowania zawodowego, staży, szkolenia zawodowego, a nawet wolontariatu, które mogą prowadzić do uzyskania odpowiedniej pracy w pełnym wymiarze godzin. Dzięki temu migranci i mieszkańcy wywodzący się ze środowisk migracyjnych będą mieli możliwość podjęcia pracy, zwiększenia umiejętności i uzyskania dochodu pozwalającego na utrzymanie siebie i swoich rodzin. W szczególności programy promujące dostęp młodych ludzi do rynku pracy (np. gwarancja dla młodzieży) powinny zawierać przepisy szczegółowe gwarantujące udział obywateli państw trzecich. |
| --- | --- |

4.2.6.

| 4.2.7. | W planie działania należy również przewidzieć ukierunkowane działania służące wzmocnieniu pozycji migrantek i uchodźczyń oraz poprawę ich dostępu do rynku pracy, w tym poprzez zwiększenie środków przeciwdziałania handlowi ludźmi oraz poprzez wsparcie konkretnych potrzeb. |
| --- | --- |

4.2.7.

4.3.   Zdrowie

| 4.3.1. | Co ważne, w planie działania podkreślono, że pandemia COVID-19 uwidoczniła głęboko zakorzenione nierówności w dostępie do usług zdrowotnych, które to nierówności mogą stanowić ryzyko dla całego społeczeństwa. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | W świetle pandemii EKES uważa, że wszyscy migranci, w tym migranci o nieuregulowanym statusie, powinni mieć dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej, a w szczególności do testów i szczepień, we wszystkich państwach członkowskich UE. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Jeśli chodzi o proponowane działania, Komisja wspomina o możliwościach finansowania ze środków Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, EFS+, EFRR oraz w ramach przyszłego programu „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości”. W planie działania słusznie zachęca się do korzystania z funduszy unijnych w celu świadczenia usług zdrowotnych. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | EKES podkreśla, że kluczowe znaczenie ma zalecenie, by państwa członkowskie usuwały bariery w dostępie do usług zdrowotnych oraz bariery w ramach usług zdrowotnych, w tym poprzez kampanie informacyjne na temat krajowych systemów opieki zdrowotnej oraz ocenę i zaspokajanie indywidualnych potrzeb zdrowotnych migrantów z niepełnosprawnościami. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | EKES podkreśla, że ważne jest podnoszenie świadomości na temat zdrowia psychicznego migrantów i wspieranie tego zdrowia w ramach procesu integracji, zwłaszcza w obliczu trwającej pandemii, także poprzez zapewnienie usług w zakresie zdrowia psychicznego uwzględniających specyfikę kulturową. |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | Działania na rzecz zapewnienia lepszego dostępu do usług zdrowotnych powinny obejmować swoim zasięgiem także ośrodki dla cudzoziemców przyjmujące osoby ubiegające się o azyl, zwłaszcza w ramach przygotowywania nowego programu w dziedzinie zdrowia. |
| --- | --- |

4.3.6.

4.4.   Warunki mieszkaniowe

| 4.4.1. | Jak zapowiedziano w ramach inicjatywy „Fala renowacji”, Komisja podejmie inicjatywę dotyczącą przystępnych cenowo mieszkań i będzie promować wolne od segregacji, godne, dostępne i przystępne cenowo mieszkania. Szczególna uwaga zostanie poświęcona modelom mieszkalnictwa samodzielnego (zamiast mieszkalnictwa zbiorowego) dla osób ubiegających się o azyl. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Wśród celów wymienionych w tym obszarze priorytetem powinno być zwalczanie dyskryminacji na rynku mieszkań i zmniejszanie segregacji ze względu na miejsce zamieszkania. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Powinno to również obejmować większy nacisk na rozbudowę przystępnych cenowo mieszkań, w tym mieszkań socjalnych, poprzez włączone do głównego nurtu polityki rozwiązania skierowane do obywateli państw trzecich, jak również do wszystkich mieszkańców potrzebujących mieszkań (5). |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Należy zachęcać państwa członkowskie, aby korzystały również z funduszy unijnych w celu opracowywania i egzekwowania mechanizmów dostępu do wymiaru sprawiedliwości w przypadkach nadużyć związanych z mieszkaniami. |
| --- | --- |

4.4.4.

4.5.   Partnerstwa na rzecz skuteczniejszego procesu integracji

| 4.5.1. | Komisja zamierza wzmocnić Europejską Sieć Integracji poprzez zapewnianie państwom członkowskim ukierunkowanego finansowania i budowania zdolności. |
| --- | --- |

4.5.1.

| 4.5.2. | Szczególną uwagę poświęcono wsparciu władz lokalnych i regionalnych, w tym rozbudowaniu miejskiej akademii integracji i wzmacnianiu dialogu międzywyznaniowego wśród społeczności, wspieraniu miast w zapobieganiu radykalizacji postaw w ramach inicjatywy „Miasta UE przeciwko radykalizacji postaw” uruchomionej w 2019 r. EKES podkreśla znaczenie dialogu międzywyznaniowego dla integracji. |
| --- | --- |

4.5.2.

| 4.5.3. | W planie działania wspomniano także o dorocznym Europejskim Forum Migracji organizowanym we współpracy z EKES-em, a w szczególności z jego tematyczną grupą analityczną IMI, jako sposobie wspierania konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim i organizacjami diaspor. |
| --- | --- |

4.5.3.

| 4.5.4. | Wreszcie, w planie zapowiedziano wsparcie dla fundacji i organizacji poprzez dialog strukturalny dotyczący integracji migrantów oraz badanie możliwych narzędzi współpracy, lecz nie sprecyzowano, na czym to wsparcie mogłoby polegać. |
| --- | --- |

4.5.4.

4.6.   Lepsze możliwości finansowania unijnego

| 4.6.1. | Aspekty związane z finansowaniem są wątkiem przewijającym się przez wszystkie działania zaproponowane w planie i są powiązane z wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2021–2027. Przedstawiono przegląd głównych funduszy unijnych, które wspierały integrację i włączenie społeczne w latach 2014–2020, ale nie podano danych liczbowych dotyczących przyszłości. EKES zdaje sobie sprawę, że trzeba poczekać na zakończenie etapu programowania, by wiedzieć, ile środków państwa członkowskie przeznaczą w ramach każdego funduszu na kwestie integracji. |
| --- | --- |

4.6.1.

| 4.6.2. | Lista funduszy, które można wykorzystać na rzecz integracji i włączenia społecznego lub które są istotne dla działań wspierających migrantów, jest imponująca i obejmuje m.in. Fundusz Azylu, Migracji i Integracji, EFS+ oraz EFRR. Jednocześnie należy doprecyzować synergie z innymi funduszami, np. z programem Erasmus+, Instrumentem na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, EFRROW i InvestEU. W ramach Instrumentu Wsparcia Technicznego, gdy zostanie on przyjęty, będzie również możliwe udzielenie państwom członkowskim wsparcia w celu opracowania lub ulepszenia polityki w zakresie integracji i włączenia społecznego. Wreszcie, przyszły program „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” mógłby również odegrać rolę w finansowaniu konkretnych działań skierowanych do obywateli Unii wywodzących się ze środowisk migracyjnych. Zdecydowano się na duży portfel możliwych funduszy, ale lepszym rozwiązaniem mogłoby być postawienie na konkretne fundusze przeznaczone na kwestie związane z integracją. EKES sugeruje, aby Komisja ułatwiła dostęp do finansowania, na przykład tworząc specjalny instrument na rzecz integracji migrantów. |
| --- | --- |

4.6.2.

| 4.6.3. | W tym kontekście ważna jest również europejska gwarancja dla dzieci, ponieważ do dzieci znajdujących się w najbardziej niekorzystnej sytuacji należą też dzieci wywodzące się ze środowisk migracyjnych. |
| --- | --- |

4.6.3.

| 4.6.4. | Złożoność finansowania unijnego sprawia, że zestaw narzędzi opracowany w 2018 r. należy uaktualnić do celów wykorzystania funduszy na integrację w okresie programowania 2021–2027. |
| --- | --- |

4.6.4.

| 4.6.5. | Innym interesującym aspektem polityki finansowania jest zamiar Komisji, aby rozwijać partnerstwa publiczno-prywatne z fundacjami i prywatnymi darczyńcami. |
| --- | --- |

4.6.5.

4.7.   Wspieranie uczestnictwa w życiu społeczeństwa przyjmującego i kontaktów z jego członkami

| 4.7.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje pomysł zaangażowania nowo utworzonej grupy ekspertów ds. opinii migrantów, złożonej z migrantów i organizacji reprezentujących ich interesy, w opracowywanie i wdrażanie przyszłej polityki w dziedzinie migracji, azylu i integracji. Mogłoby to przyczynić się do zwiększenia udziału migrantów i obywateli Unii wywodzących się ze środowisk migracyjnych w procesie konsultacyjnym, a także zagwarantować, że polityka będzie odzwierciedlała rzeczywiste potrzeby. Z tych powodów ważne jest, aby stworzyć możliwości dwukierunkowej wymiany między obywatelami państw trzecich a społecznościami przyjmującymi, począwszy od wczesnych etapów przyjmowania i integracji migrantów. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Celem planu działania jest promowanie dialogu i podniesienie świadomości wszystkich Europejczyków na temat realiów integracji i migracji. Istnieje jednak ryzyko, że cel ten jest zbyt ogólnikowy, pomimo wyraźnych starań podjętych w celu zwiększenia wiedzy na temat faktów i liczb. Zmiana narracji na temat migracji w świadomości publicznej jest absolutną koniecznością, a EKES zastanawia się, co zostanie zrobione, by to osiągnąć. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.7.3. | EKES popiera takie inicjatywy jak festiwale piłkarskie skierowane do młodych migrantów w miastach będących gospodarzami mistrzostw Europy w piłce nożnej, co może mieć dobry wpływ na pozytywną narrację na temat migracji. Inne tego rodzaju środki ad hoc, takie jak nagrody integracyjne dla lokalnych szkół lub społeczności/organizacji, mogą jednak wzmacniać postrzegane różnice i stygmatyzować pewne grupy. |
| --- | --- |

4.7.3.

4.8.   Zwiększenie wykorzystania nowych technologii i narzędzi cyfrowych

| 4.8.1. | W opracowanym przez Komisję planie działania słusznie dostrzeżono realne ryzyko powstania przepaści cyfrowej między migrantami a ludnością miejscową z różnych powodów: 8,1 % osób urodzonych poza Europą nie stać na komputer, w porównaniu z 3,1 % osób miejscowych, a rodzice w rodzinach migrantów mogą mieć większe trudności w pomaganiu swoim dzieciom w zdalnym uczeniu się. |
| --- | --- |

4.8.1.

| 4.8.2. | W planie działania zalecono zwiększenie umiejętności cyfrowych migrantów, ale nie zawarto konkretnych propozycji ani celów dotyczących tego, jak należy to osiągnąć w praktyce. |
| --- | --- |

4.8.2.

| 4.8.3. | Ciekawym pomysłem jest zaangażowanie migrantów w tworzenie i świadczenie cyfrowych usług publicznych. EKES zakłada, że udało się to już osiągnąć odnośnie do działań administracyjnych UE. |
| --- | --- |

4.8.3.

4.9.   Monitorowanie postępów: w kierunku opartej na dowodach polityki integracji i włączenia społecznego

| 4.9.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje cel, jakim jest doprowadzenie do debaty na temat migracji, która w większym stopniu opierałaby się na faktach. Jeśli do osiągnięcia tego celu mogą przyczynić się lepsze dane i narzędzia prezentacji, należy je gromadzić, opracowywać i rozpowszechniać. Wskaźniki UE dotyczące integracji są dostępne od 2010 r., ale pomimo szeroko zakrojonych działań nadal istnieją luki w wiedzy. W tym względzie użytecznymi narzędziami mogłyby być nowy barometr i wspólna tabela wyników umożliwiające przeprowadzenie porównań między krajami i pomiędzy różnymi etapami w czasie. |
| --- | --- |

4.9.1.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Komisja Europejska, „Plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027”, s. 5.

1

(2)  Tamże, s. 2.

2

(3)  Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 15.

3

(4)  W kwestii docelowych poziomów znajomości języka do celów integracji – zob. także opinia SOC/641 „Integracja kobiet, matek i rodzin ze środowisk migracyjnych w państwach członkowskich UE oraz docelowe poziomy znajomości języka do celów integracji” (opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji niemieckiej) (Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 1).

4

(5)  Zob. przegląd innowacyjnych rozwiązań mieszkaniowych sprzyjających włączeniu społecznemu w: Housing Europe Observatory, 2018. Housing & Migration. Research Briefing. Housing Europe Observatory, Bruksela.

5

Housing & Migration. Research Briefing

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/141 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/141

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Zapewnienie sprawiedliwości w UE – europejska strategia szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości na lata 2021–2024«”

[COM(2020) 713 final]

(2021/C 286/24)

| Sprawozdawczyni: | Elena CALISTRU |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Elena CALISTRU

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 24.2.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 16.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 240/3/0 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 24.2.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

16.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

240/3/0

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Szkolenie kadr wymiaru sprawiedliwości w zakresie prawa Unii doprowadziło do poprawy prawidłowego i jednolitego stosowania prawa Unii oraz do zbudowania wzajemnego zaufania w ramach transgranicznych postępowań sądowych, przyczyniając się w ten sposób do rozwoju unijnego obszaru sprawiedliwości. Strategię oparto na sukcesie dotychczasowych starań, a jej celem jest utrzymanie szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości jako ważnego punktu programu UE, ze szczególnym akcentem na stawianie czoła pojawiającym się wyzwaniom, takim jak transformacja ekologiczna lub nowe stosunki przemysłowe, oraz na dostosowywanie się do nowej epoki technologii. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Dzięki odpowiednim zasobom, wsparciu i szkoleniom praktycy wymiaru sprawiedliwości we wszystkich państwach członkowskich mogą reagować na potrzeby obywateli, pracowników i przedsiębiorstw w całej UE. Dobrze wyszkoleni praktycy odgrywają istotną rolę w umacnianiu kultury praworządności i utrzymaniu samej praworządności, propagowaniu wartości europejskich i zasad takich jak zasada niezależności sądów, a także wspieraniu skutecznego przestrzegania praw podstawowych na szczeblu unijnym i krajowym. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Zachodzące zmiany na rynku pracy w coraz większym stopniu budzą wątpliwości co do statusu i zasad mających zastosowanie do pracowników oraz przyszłych nowych form pracy. Orzeczenia sądów państw członkowskich różnią się w podobnej lub identycznej sytuacji nawet w sprawach dotyczących tego samego przedsiębiorstwa. W celu zagwarantowania jednolitego orzecznictwa i właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego konieczne jest zapewnienie wytycznych i szkoleń dla wymiaru sprawiedliwości. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wyraża pełne zrozumienie i uznanie w kwestii tego, że Komisja pełni wyłącznie rolę organu wspierającego w szkoleniu kadr wymiaru sprawiedliwości, podczas gdy główną odpowiedzialność ponoszą zainteresowane strony na poziomie krajowym. Niemniej odpowiednia strategiczna integracja i wsparcie finansowe dla realizacji strategii powinny stanowić przedmiot wspólnego zainteresowania. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Z uwagi na problemy na szczeblu UE oraz rosnącą liczbę kwestii w wymiarze unijnym (tj. ochronę interesów finansowych UE w ramach nowych mechanizmów finansowych, transformację ekologiczną i cyfrową) coraz wyraźniejsza staje się potrzeba ustanowienia przepisów mających na celu wypracowanie bardziej jednolitego podejścia we wszystkich państwach członkowskich w odniesieniu do szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W jednakowym stopniu Komitet uznaje wagę, jaką Komisja przywiązuje do regularnego monitorowania wdrażania strategii oraz pracy z pozostałymi instytucjami unijnymi z myślą o zapewnieniu wsparcia politycznego koniecznego do osiągnięcia przewidzianych celów. Zdecydowanie zaleca, by Komisja badała, jak w proces monitorowania realizacji strategii na szczeblu UE i państw członkowskich można by włączyć organizacje społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Aby chronić interesy finansowe UE, kwestie środowiskowe i prawa Unii, szkolenie kadr wymiaru sprawiedliwości powinno obejmować zdaniem EKES-u ochronę i prawa sygnalistów, gdyż osoby te odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu nadużyciom związanym z nadużyciami finansowymi i korupcją oraz wszelkim naruszeniom praw Unii. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Europejskie szkolenie kadr wymiaru sprawiedliwości powinno wykraczać poza edukację prawniczą, a Komitet ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje skoncentrowanie się na warsztacie sędziego jako centralnym elemencie skuteczności wymiaru sprawiedliwości. EKES popiera rozwój umiejętności zawodowych w dziedzinach uzupełniających, takich jak etyka, nauki sądowe i psychologia, oraz zaszczepienie u prawniczek i prawników praktyków niezbędnego zrozumienia elementów technicznych, z którymi zazwyczaj ma się do czynienia w różnych dziedzinach prawodawstwa UE, takich jak środowisko, infrastruktura lub finanse/bankowość. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Komitet zaleca także organizowanie specjalnych szkoleń również w kontekście cyfryzacji, a zwłaszcza w odniesieniu do wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w systemie sądownictwa. W szczególności należy zdecydowanie wspierać wiedzę na temat zasad Europejskiej karty etycznej dotyczącej stosowania sztucznej inteligencji w systemach sądownictwa oraz ich stosowanie. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Ocena europejskiej strategii w zakresie szkolenia pracowników wymiaru sprawiedliwości na lata 2011–2020 wykazała, że strategia pomogła w usprawnieniu procesu szkolenia z zakresu prawa Unii dla prawników praktyków (w szczególności sędzi i sędziów oraz prokuratorek i prokuratorów), a także poskutkowała zwiększeniem potencjału sieci takich jak Europejska Sieć Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości (EJTN) oraz wzmocnieniem sieci i organizatorów szkoleń na poziomie UE. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Poprzez szkolenie kadr wymiaru sprawiedliwości na szczeblu UE można zareagować na nowe wydarzenia i stawić czoła nowym wyzwaniom. Takie wydarzenia i wyzwania obejmują osłabienie praworządności, ataki na prawa podstawowe w niektórych państwach członkowskich, nowe dziedziny regulacji na szczeblu UE, a także transformację cyfrową. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Celem europejskiej strategii szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości na lata 2021–2024 jest ugruntowanie wspólnej europejskiej kultury sądowej w oparciu o praworządność, prawa podstawowe oraz wzajemne zaufanie. Proponuje się w niej ramy i zestaw kluczowych działań w celu promowania prawidłowego i skutecznego stosowania prawa Unii. Państwa członkowskie, organizatorów szkoleń, krajowe i europejskie organizacje zrzeszające przedstawicieli zawodów związanych z wymiarem sprawiedliwości oraz UE wzywa się, w ramach ich współodpowiedzialności, do uwzględnienia następujących priorytetów:






  — | szkolenie kadr wymiaru sprawiedliwości z myślą o promowaniu wspólnej kultury praworządności; |
| --- | --- | --- |

2.3.

—

szkolenie kadr wymiaru sprawiedliwości z myślą o promowaniu wspólnej kultury praworządności;

| — | poszanowanie praw podstawowych i urzeczywistnienie praw zawartych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej w codziennym życiu obywatelek i obywateli, skupiając się przy tym na ochronie ofiar i osób narażonych na zagrożenia; |
| --- | --- |

—

poszanowanie praw podstawowych i urzeczywistnienie praw zawartych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej w codziennym życiu obywatelek i obywateli, skupiając się przy tym na ochronie ofiar i osób narażonych na zagrożenia;

| — | zwiększenie skali transformacji cyfrowej wymiaru sprawiedliwości; |
| --- | --- |

—

zwiększenie skali transformacji cyfrowej wymiaru sprawiedliwości;

| — | nadążanie za zmianami w prawie Unii, w tym w zakresie transgranicznej współpracy sądowej; |
| --- | --- |

—

nadążanie za zmianami w prawie Unii, w tym w zakresie transgranicznej współpracy sądowej;

| — | przygotowywanie praktyków do sprostania nowym wyzwaniom, w szczególności w następstwie pandemii; |
| --- | --- |

—

przygotowywanie praktyków do sprostania nowym wyzwaniom, w szczególności w następstwie pandemii;

| — | szkolenie wykraczające poza prawo Unii, np. w zakresie warsztatu sędziego oraz wiedzy i umiejętności spoza dziedziny prawa; |
| --- | --- |

—

szkolenie wykraczające poza prawo Unii, np. w zakresie warsztatu sędziego oraz wiedzy i umiejętności spoza dziedziny prawa;

| — | tworzenie i realizowanie bardziej praktycznych, konkretnych i dostosowanych do potrzeb programów szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości; |
| --- | --- |

—

tworzenie i realizowanie bardziej praktycznych, konkretnych i dostosowanych do potrzeb programów szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości;

| — | zwiększone, szersze i bardziej ukierunkowane szkolenia dla różnych kategorii pracowników wymiaru sprawiedliwości; |
| --- | --- |

—

zwiększone, szersze i bardziej ukierunkowane szkolenia dla różnych kategorii pracowników wymiaru sprawiedliwości;

| — | promowanie wysokiej jakości skutecznych działań szkoleniowych, w tym różnych form uczenia się skoncentrowanych na stosowaniu metod uczenia hybrydowego lub e-uczenia się oraz wykorzystywaniu sprawdzonych i przetestowanych programów nauczania; |
| --- | --- |

—

promowanie wysokiej jakości skutecznych działań szkoleniowych, w tym różnych form uczenia się skoncentrowanych na stosowaniu metod uczenia hybrydowego lub e-uczenia się oraz wykorzystywaniu sprawdzonych i przetestowanych programów nauczania;

| — | wzmożenie szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości dla młodych praktyków; |
| --- | --- |

—

wzmożenie szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości dla młodych praktyków;

| — | zwiększanie współodpowiedzialności zainteresowanych stron na poziomie krajowym, sieci ekspertów z dziedziny prawa Unii, Europejskiej Sieci Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości, innych podmiotów na poziomie UE oraz Komisji; |
| --- | --- |

—

zwiększanie współodpowiedzialności zainteresowanych stron na poziomie krajowym, sieci ekspertów z dziedziny prawa Unii, Europejskiej Sieci Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości, innych podmiotów na poziomie UE oraz Komisji;

| — | skupienie się na pracownikach wymiaru sprawiedliwości spoza UE, w szczególności z regionu Bałkanów Zachodnich. |
| --- | --- |

—

skupienie się na pracownikach wymiaru sprawiedliwości spoza UE, w szczególności z regionu Bałkanów Zachodnich.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Kryzys związany z COVID-19 nie tylko doprowadził do powstania znacznych utrudnień w działaniu systemu sądowego, ale również w jego wyniku powstał szereg nowych wyzwań, którym pracownicy wymiaru sprawiedliwości muszą stawić czoła. EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że dużą wagę przykłada się zarówno do zapewnienia infrastruktury na potrzeby transformacji cyfrowej, jak również do inwestycji w umiejętności praktyków, którzy staną się częścią tej transformacji cyfrowej. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Istnieje ważne zastrzeżenie – strategii nie można zrealizować bez udziału wszystkich zainteresowanych stron, w tym ministrów sprawiedliwości, rad sądownictwa i prokuratury, rad zawodów posiadających samorząd zawodowy, europejskich stowarzyszeń zrzeszających pracowników wymiaru sprawiedliwości, organizatorów szkoleń na poziomie krajowym i unijnym oraz instytucji i organów UE. EKES przychyla się do apelu Komisji skierowanego do tych podmiotów i wzywającego ich do zaangażowania się w osiąganie przewidzianych w strategii celów ilościowych i jakościowych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES przypomina o wnioskach wyciągniętych z różnych poprzednich opinii (1), zgodnie z którymi spójność w dostępie do wymiaru sprawiedliwości w całej UE jest niezbędnym czynnikiem leżącym u podstaw jednolitego rynku i harmonijnego wdrażania w obrębie UE praw zapisanych w unijnym prawodawstwie. Ponadto spójność ta zapewnia obywatelom i przedsiębiorstwom niezbędną jasność i pewność, gdyż nadal istnieją znaczne różnice w stosowaniu dorobku prawnego UE w poszczególnych państwach członkowskich. W tym celu kwestią zasadniczą jest zapewnienie państwom członkowskim wsparcia na poziomie krajowym nie tylko poprzez udzielenie im niezbędnego finansowania uzupełniającego (w tym z funduszy na rzecz odbudowy i zwiększania odporności), lecz także poprzez zapewnienie im narzędzi służących zagwarantowaniu, aby wszystkie zainteresowane strony oraz podmioty działające w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości były gotowe do udziału w tych staraniach. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W jednakowym stopniu uznajemy wagę, jaką Komisja przywiązuje do regularnego monitorowania wdrażania strategii oraz pracy z pozostałymi instytucjami UE w celu zapewnienia wsparcia politycznego koniecznego do osiągnięcia przewidzianych celów. EKES zachęca Komisję do badania, jak w proces monitorowania realizacji strategii na szczeblu UE i państw członkowskich można by włączyć organizacje społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Komitet zgadza się, że dobrze wyszkoleni praktycy odgrywają istotną rolę w umacnianiu kultury praworządności i utrzymaniu samej praworządności, propagowaniu wartości europejskich i zasad takich jak zasada niezależności sądów, a także wspieraniu skutecznego przestrzegania praw podstawowych na szczeblu unijnym i krajowym. Podkreśla jednak istotę zagwarantowania odpowiednich zasobów, wsparcia i szkolenia jako elementów szerzej zakrojonych starań zmierzających do zapewnienia, aby pracownicy wymiaru sprawiedliwości z wszystkich państw członkowskich mogli reagować na potrzeby obywateli i przedsiębiorstw w całej UE, przestrzegając przy tym tych samych norm i wartości. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Od momentu utworzenia w 2018 r. grupa EKES-u ds. praw podstawowych i praworządności (PPiP) zwraca uwagę na opinie zainteresowanych stron na temat kwestii związanych z jakością i niezależnością sądownictwa. Komitet zgadza się, że dobrze wyszkoleni praktycy odgrywają istotną rolę w umacnianiu kultury praworządności i utrzymaniu samej praworządności, propagowaniu wartości europejskich i zasad takich jak zasada niezależności sądów, a także wspieraniu skutecznego przestrzegania praw podstawowych na szczeblu unijnym i krajowym. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Z zadowoleniem przyjmujemy stałe zobowiązanie w zakresie podstawowych szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich, w szczególności poprzez przestrzeganie postanowień unijnego dorobku prawnego w dziedzinie praworządności oraz skuteczne realizowanie zobowiązań państw członkowskich w zakresie poszanowania praw podstawowych (w tym praw określonych grup szczególnie wrażliwych, takich jak: dzieci, osoby z niepełnosprawnościami, ofiary przemocy ze względu na płeć, ofiary rasizmu i dyskryminacji). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Zachodzące zmiany na rynku pracy w coraz większym stopniu budzą wątpliwości co do statusu i zasad mających zastosowanie do pracowników oraz przyszłych nowych form pracy. Orzeczenia sądów państw członkowskich różnią się w podobnej lub identycznej sytuacji nawet w sprawach dotyczących tego samego przedsiębiorstwa. W celu zagwarantowania jednolitego orzecznictwa i właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego konieczne jest zapewnienie wytycznych i szkoleń dla wymiaru sprawiedliwości. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Należy też podkreślić potrzebę kontynuowania działań szkoleniowych w obszarach uznanych za problematyczne w Europejskiej agendzie bezpieczeństwa, takich jak cyberprzestępczość, wpływająca na unijny budżet przestępczość zorganizowana i przestępczość finansowa, w szczególności w nowym kontekście utworzenia EPPO. Powinno to być przedmiotem stałej troski wszystkich zainteresowanych stron i należy przeznaczyć na ten cel odpowiednie środki. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Aby chronić interesy finansowe i środowiskowe UE, szkolenie kadr wymiaru sprawiedliwości powinno zdaniem EKES-u obejmować ochronę sygnalistów, których prawa są nadal zbyt mało znane i którzy dzięki dokonywaniu zgłoszeń odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu nadużyciom związanym z nadużyciami finansowymi i korupcją oraz wszelkim naruszeniom praw Unii. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Jedna z najważniejszych kwestii będzie dotyczyć wprowadzania wymiaru sprawiedliwości w obszar cyfrowy. EKES zauważa jednak, że sytuacje w państwach istotnie się różnią, a systemy sądowe państw członkowskich są na różnych etapach cyfryzacji. W proponowanej strategii uwzględnia się kompetencje krajowe i wyraża poszanowanie dla zasady pomocniczości. Jednocześnie wszystkie państwa członkowskie powinny dążyć do wypełnienia istniejących luk w zakresie cyfryzacji nie tylko poprzez zapewnienie inwestycji w infrastrukturę, lecz także poprzez rozwijanie umiejętności pracowników wymiaru sprawiedliwości, których zadaniem będzie urzeczywistnienie transformacji cyfrowej. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Trudno będzie doprowadzić do ściślejszej współpracy transgranicznej między organami sądowymi bez przeprowadzenia cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości na poziomie krajowym oraz zainwestowania środków w szkolenie pracowników wymiaru sprawiedliwości w zakresie wykorzystywania narzędzi i technologii cyfrowych w codziennej pracy. Ponadto bez odpowiednich i spójnych inwestycji w szkolenia – nie tylko w zakresie umiejętności cyfrowych, lecz także pod kątem podnoszenia świadomości – utrudnione będzie stawienie czoła nowym wyzwaniom (problemom związanym zarówno zapewnieniem odpowiedniej ochrony praw osób fizycznych i danych osobowych w przestrzeni cyfrowej, jak i nowym problemom dotyczącym np. cyberprzestępczości). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Komitet zaleca także organizowanie specjalnych szkoleń w kontekście cyfryzacji, a zwłaszcza w odniesieniu do wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w systemie sądownictwa. Poszanowanie praw podstawowych, zapobieganie dyskryminacji, wykorzystywanie wysokiej jakości danych w decyzjach sądowych oraz poszanowanie podejścia opartego na ludzkiej kontroli to zasady zawarte m.in. w Europejskiej karcie etycznej dotyczącej stosowania sztucznej inteligencji w systemach sądownictwa (2). Sprawą najwyższej wagi jest rozpowszechnianie tych zasad i ich przestrzeganie poprzez szkolenia. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Komitet z zadowoleniem przyjmuje stwierdzenie, że europejskie szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości powinny wykraczać poza edukację prawniczą i wspierać rozwój umiejętności zawodowych. W szczególności odnotowuje skupienie się na szkoleniu w zakresie warsztatu sędziego jako elemencie mającym zasadnicze znaczenie dla skuteczności wymiaru sprawiedliwości, relacji opartej na zaufaniu między systemami wymiaru sprawiedliwości a obywatelami oraz wzajemnego zaufania praktyków we współpracy transgranicznej. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Kolejną kwestią, którą trzeba uwzględnić, jest szkolenie pracowników wymiaru sprawiedliwości w dziedzinach uzupełniających, takich jak etyka, nauki sądowe i psychologia, oraz zaszczepienie u prawniczek i prawników praktyków niezbędnego zrozumienia elementów technicznych, z którymi zazwyczaj ma się do czynienia w różnych dziedzinach prawodawstwa UE, takich jak środowisko, infrastruktura lub finanse/bankowość. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES docenia również zaakcentowanie znaczenia szerszej grupy pracowników wymiaru sprawiedliwości, którzy stosują prawo UE, w tym przede wszystkim sędzi i sędziów, prokuratorek i prokuratorów oraz personelu sądowego, ale także przedstawicielek i przedstawicieli takich zawodów, jak: prawnicy, notariusze, komornicy sądowi, mediatorzy, sądowi tłumacze ustni/pisemni, biegli sądowi, a w niektórych sytuacjach także pracownicy więzień i kuratorzy sądowi. Niemniej należy zwrócić szczególną uwagę na bardzo niejednorodną sytuację w poszczególnych państwach członkowskich, charakteryzującą się różnorodnością konkretnych uwarunkowań krajowych, które mogą utrudnić równomierną realizację strategii. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES przyznaje również, że szkolenie powinno być wystarczająco wysokiej jakości, aby pozwolić na osiągnięcie zakładanych celów, że prowadzenie oceny potrzeb jest obowiązkowe oraz że pracownicy wymiaru sprawiedliwości potrzebują uczestnictwa w różnych formach uczenia się, w tym stacjonarnych szkoleń bezpośrednich i szkoleń w miejscu pracy oraz umiejętności korzystania z narzędzi służących do e-uczenia się. EKES wyraża jednak obawę, że działania polegające na stosowaniu wspólnych metod i wykorzystywaniu krajowych organizatorów szkoleń będą w tym zakresie niewystarczające, oraz że – choć obecnie na poziomie UE istnieje wiele zasobów, dobrych praktyk i wytycznych – państwa członkowskie nie poczuwają się w pełni zobowiązane do korzystania z nich. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Przykładem, który można wykorzystać, jest Europejska Sieć Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości – odgrywa ona unikalną rolę i daje wyjątkowe rezultaty. Komitet z zadowoleniem przyjmuje skoncentrowanie się na roli, jaką mają odegrać podmioty na poziomie UE w zakresie promowania i organizowania transgranicznych działań szkoleniowych, co pomoże spotęgować efekt szkoleniowy. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Rola europejskich szkoleń kadr wymiaru sprawiedliwości w promowaniu wspólnej kultury praworządności jest również widoczna w kontekście skupiania się na pracownikach wymiaru sprawiedliwości spoza UE oraz na tym, by nowi pracownicy wymiaru sprawiedliwości byli – w toku szkolenia wstępnego – zapoznawani z systemem prawnym Unii oraz jej kulturą prawną. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Z zadowoleniem przyjmuje się także starania Komisji mające na celu zachęcenie pracowników wymiaru sprawiedliwości z państw trzecich – w szczególności z regionu Bałkanów Zachodnich – do uczestnictwa w szkoleniach dotyczących transgranicznej współpracy sądowej lub dorobku prawnego UE z zakresu praworządności. EKES stale podkreśla (3) potrzebę wspierania praworządności i niezależnego wymiaru sprawiedliwości w krajach kandydujących i u potencjalnych kandydatów do członkostwa w UE. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | EKES zwraca również uwagę na potrzebę uznania wyzwań dla pracowników wymiaru sprawiedliwości, jakie mogą pojawić się po brexicie. Ma to szczególne znaczenie w kontekście zawartej między UE a Zjednoczonym Królestwem umowy o handlu i współpracy, ale także w kontekście egzekwowania prawa i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych oraz zapewnienia poszanowania praw podstawowych. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Wreszcie, w celu zapewnienia zrównoważonego charakteru proponowanych działań, EKES podkreśla potrzebę zaangażowania – poza zainteresowanymi stronami z obszaru sądownictwa – organizacji społeczeństwa obywatelskiego i stowarzyszeń zawodowych zrzeszających pracowników wymiaru sprawiedliwości oraz osoby poszukujące sprawiedliwości w różnych dziedzinach (środowisko, zamówienia publiczne, opieka zdrowotna, ochrona konsumentów, prawa pracownicze i stosunki przemysłowe itp.). Silne zaangażowanie ze strony społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych może być dodatkowym czynnikiem sprzyjającym wzmacnianiu demokracji, praw człowieka i praworządności. |
| --- | --- |

4.16.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Opinia EKES-u „Dostęp do wymiaru sprawiedliwości w dziedzinie ochrony środowiska” (komunikat) (Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 65); opinia EKES-u „Działania UE na rzecz poprawy przestrzegania prawa ochrony środowiska i zarządzania środowiskiem” (Dz.U. C 283 z 10.8.2018, s. 83); opinia EKES-u „Zastosowanie konwencji z Aarhus – dostęp do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska” (Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 66).

1

(2)  https://rm.coe.int/charte-ethique-fr-pour-publication-4-decembre-2018/16808f699b

2

(3)  Opinia EKES-u „Usprawnienie procesu akcesyjnego – wiarygodna perspektywa członkostwa w UE dla państw regionu Bałkanów Zachodnich” (Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 88); opinia EKES-u „Strategia rozszerzenia UE” (Dz.U. C 133 z 14.4.2016, s. 31).

3

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/146 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/146

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ram wydawania, weryfikowania i uznawania interoperacyjnych zaświadczeń o szczepieniu, o wyniku testu i o powrocie do zdrowia w celu ułatwienia swobodnego przepływu w czasie pandemii COVID-19 (zielone zaświadczenie cyfrowe)”

[COM(2021) 130 final – 2021/0068 (COD)]

(2021/C 286/25)

| Sprawozdawca: | George VERNICOS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

George VERNICOS

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 21.4.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 251/0/4 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 21.4.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

251/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Pandemia COVID-19 okazała się niezwykłym wstrząsem dla gospodarki, społeczności i życia wielu państw, a sektor turystyczny poniósł straty na niespotykaną dotąd skalę. Obecny kryzys ujawnił, jak ważna dla Europy jest turystyka, nie tylko w perspektywie gospodarczej, ale także w kontekście wspólnego życia i kształtowania wspólnego losu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa, że zielone zaświadczenie cyfrowe powinno ograniczyć trudności związane z podróżowaniem i ułatwić przemieszczanie się osobom podróżującym w czasie pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Zdaniem EKES-u należy jasno określić, że posiadanie zielonego zaświadczenia cyfrowego nie stanowi warunku koniecznego, aby korzystać ze swobody przemieszczania się, a proponowane rozporządzenie nie nakłada obowiązku szczepienia ani nie uprawnia do niego. Komitet zaleca jednak, aby zwłaszcza grupy społecznie marginalizowane i znajdujące się w niekorzystnej sytuacji miały dostęp do odpowiednich informacji oraz aby odpowiednio oszacować i monitorować wpływ zielonego zaświadczenia na te grupy. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES podkreśla, że posiadanie zielonego zaświadczenia nie powinno zwalniać podróżnych z obowiązku przestrzegania innych środków ograniczających ryzyko, ale należy je traktować jako strategię przejściową dla państw, wymagającą stałego mechanizmu systematycznej ponownej oceny po jej przyjęciu. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zwraca uwagę, że wszystkie kraje europejskie powinny współpracować, aby jak najszybciej wypracować jednolite warunki ramowe (tzn. treść, format, zasady i normy techniczne zaświadczenia), bo nie możemy pozwolić sobie na utratę kolejnego sezonu turystycznego. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komitet podkreśla, że protokoły podróży muszą być jasne i wykonalne podczas międzynarodowych podróży lotniczych, drogowych i morskich. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES wyraźnie zaznacza, że ze względu na włączenie wrażliwych danych medycznych do danych osobowych niezwykle istotne jest, aby wszystkie państwa członkowskie dysponowały interoperacyjnymi systemami o równie rygorystycznych przepisach dotyczących ochrony danych. Zielone zaświadczenie cyfrowe nie może nakładać obowiązku utworzenia i utrzymywania centralnej bazy danych na szczeblu UE. Komitet zaleca również, aby zielone zaświadczenie cyfrowe zostało przygotowane w sposób umożliwiający dostęp do informacji o tym, która kategoria została spełniona, wyłącznie osobie podróżującej. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES pragnie również zwrócić uwagę, że zielone zaświadczenie cyfrowe będzie też służyło usprawnieniu podróży służbowych. Jednak w żadnym wypadku nie może to prowadzić do dyskryminacji w miejscu pracy ani do niewłaściwego wykorzystania poprzez zatrudnianie osób zaszczepionych z państw trzecich na stanowiskach, na których panują złe warunki pracy. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Komitet wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby zagwarantowały, że zaświadczenie to, jak również jego aktualizacja, pozostały bezpłatne. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES podkreśla potrzebę przyspieszenia szczepień poprzez zwiększenie produkcji szczepionek oraz zapewnienie większej przejrzystości i przewidywalności, aby zagwarantować odpowiednią liczbę dawek w całej UE dzięki skoordynowanemu i spójnemu podejściu. Państwa powinny równocześnie w dalszym ciągu inwestować w kampanie edukacyjne promujące korzyści płynące ze szczepień, aby zwalczać zjawisko dezinformacji. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Zdaniem EKES-u należy wprowadzić testy do samodzielnego wykonania oraz badania krwi na obecność przeciwciał COVID-19 jako dodatkowe metody pozwalające uzyskać zielone zaświadczenie cyfrowe. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES podziela opinię, że w celu uniknięcia nierównego traktowania osób nieszczepionych w zakresie swobody przemieszczania się, rządy europejskie powinny zapewnić wszystkim obywatelom łatwy i bezpłatny dostęp do testów. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES uważa, że zaświadczenie to musi być uznawane przez wszystkie państwa członkowskie UE, aby umożliwić wprowadzenie pełnej swobody przemieszczania się na terytorium UE w czasie pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Aby zapewnić skoordynowane, przewidywalne i przejrzyste podejścia do ograniczania swobodnego przepływu w odpowiedzi na pandemię COVID-19, Rada przyjęła w dniu 13 października 2020 r. zalecenie Rady (UE) 2020/1475 (1).
  W rzeczywistości jednak zalecenie to nie było praktycznie egzekwowane, zaś poszczególne państwa członkowskie stosowały różne ograniczenia. |
| --- | --- |

2.1.

W rzeczywistości jednak zalecenie to nie było praktycznie egzekwowane, zaś poszczególne państwa członkowskie stosowały różne ograniczenia.

| 2.2. | Należy podkreślić, że w deklaracji przyjętej po nieformalnych wideokonferencjach w dniach 25–26 lutego 2021 r. członkowie Rady Europejskiej wystąpili o podjęcie dalszych prac nad wspólnym podejściem do zaświadczeń o szczepieniach. Komisja współpracowała z państwami członkowskimi w ramach sieci e-zdrowie, która stanowi sieć działających na zasadzie dobrowolności krajowych organów ds. e-zdrowia, aby opracować interoperacyjność tych zaświadczeń. Sieć e-zdrowie uzgodniła również wspólne zharmonizowane zestawy danych dla zaświadczeń o szczepieniu przeciwko COVID-19, o wyniku testu i o powrocie do zdrowia, a w dniu 12 marca 2021 r. uzgodniła zarys ram zaufania. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W oparciu o dotychczasowe prace techniczne Komisja przedstawiła w dniu 17 marca 2021 r. wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie zielonego zaświadczenia cyfrowego, który określa ramy wydawania, weryfikowania i uznawania interoperacyjnych zaświadczeń o szczepieniu, o wyniku testu i o powrocie do zdrowia w celu ułatwienia swobodnego przepływu w UE (2021/0068 (COD)) oraz towarzyszący mu wniosek dotyczący obywateli państw trzecich legalnie zamieszkujących lub przebywających w UE (2021/0071 (COD)).
  Proponowane europejskie zaświadczenie zapewniałoby, przy jednoczesnym poszanowaniu praw podstawowych, w tym prawa do prywatności i niedyskryminacji:






  — | dowód, że dana osoba została zaszczepiona przeciwko COVID-19, lub |
| --- | --- | --- |

2.3.

Proponowane europejskie zaświadczenie zapewniałoby, przy jednoczesnym poszanowaniu praw podstawowych, w tym prawa do prywatności i niedyskryminacji:

—

dowód, że dana osoba została zaszczepiona przeciwko COVID-19, lub

| — | wyniki ostatnich testów wykrywających zakażenie SARS-CoV-2, lub |
| --- | --- |

—

wyniki ostatnich testów wykrywających zakażenie SARS-CoV-2, lub

| — | informacje na temat powrotu danej osoby do zdrowia po zakażeniu SARS-CoV-2. |
| --- | --- |

—

informacje na temat powrotu danej osoby do zdrowia po zakażeniu SARS-CoV-2.

| 2.4. | Dostęp do niego będą mieli obywatele UE i członkowie ich rodzin, obywatele spoza UE, którzy przebywają w UE, oraz osoby odwiedzające, które posiadają prawo wjazdu do innych państw członkowskich. Będzie ono obowiązywać we wszystkich państwach członkowskich UE oraz w Islandii, Liechtensteinie i Norwegii na mocy włączenia do Porozumienia EOG. Na jego wprowadzenie może zdecydować się również Szwajcaria. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Za wydawanie zaświadczeń będą odpowiedzialne organy krajowe w państwach członkowskich UE (szpitale, ośrodki badawcze lub instytucje ochrony zdrowia). Zaświadczenie będzie zawierało imię i nazwisko osoby, datę urodzenia, datę wystawienia, informacje o szczepionce, wyniku testu lub powrocie do zdrowia oraz unikalny identyfikator. W celu jego uwierzytelnienia, zagwarantowania bezpieczeństwa danych i ochrony przed fałszerstwem wydawany będzie kod QR. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Wniosek nie zobowiązuje państw członkowskich do zniesienia ograniczeń w swobodnym przemieszczaniu się (w zakresie, w jakim są one konieczne dla ochrony zdrowia publicznego) w odniesieniu do osób podróżujących posiadających zielone zaświadczenie, ale zapewnia im wiarygodne, autentyczne i zharmonizowane dokumenty w tym zakresie. Jest zatem oczywiste, że pozostanie zakres uznaniowości, mimo że proponowane ramy zalecają, aby ograniczyć restrykcje do bezwzględnie koniecznych i zawierają domniemanie zniesienia ograniczeń dla posiadaczy zaświadczeń, ponieważ zobowiązują państwa członkowskie do informowania innych państw członkowskich i Komisji o ich dalszym obowiązywaniu. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Zaproponowany system pozostawia możliwość wprowadzania aktualizacji na podstawie nowych dowodów naukowych, które dotyczą skuteczności szczepionek w ograniczaniu transmisji SARS-CoV2 oraz okresu utrzymywania się odporności immunologicznej po wcześniejszym zakażeniu. Obecnie ramy prawne określają maksymalny okres ważności zaświadczenia o powrocie do zdrowia po wcześniejszym zakażeniu COVID-19 na 180 dni. Zgodnie z wnioskiem zielone zaświadczenie cyfrowe przestanie obowiązywać z chwilą ogłoszenia przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), że stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym w związku z COVID-19 ustał, ale może zostać wznowione w przypadku wystąpienia pandemii w przyszłości. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne na temat obecnego kryzysu w sektorze turystycznym

| 3.1. | Sektor turystyczny, charakteryzujący się dużą dynamiką i wzajemnymi powiązaniami, stanowi jedną z sił napędowych gospodarki europejskiej, stanowiąc 50 % (2) turystyki światowej. We wszystkich państwach, bez względu na poziom rozwoju, zatrudnienie i działalność gospodarcza wielu milionów ludzi zależą od silnego i dobrze prosperującego sektora turystycznego. Jego bezpośredni i pośredni wkład w PKB UE wynosi prawie 10 %. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Pandemia COVID-19 okazała się niezwykłym wstrząsem dla gospodarki, społeczności i jednostek. Aby ograniczyć rozprzestrzenianie się wirusa w obrębie własnych granic, państwa stosują szereg środków, a niektóre z nich mają negatywny wpływ na przemieszczanie się do państw członkowskich i w ich obrębie.
  Turystyka ucierpiała w niespotykanym dotąd stopniu, a rok 2020 był dla niej najgorszym rokiem w historii. W 2020 r. odnotowano w Europie spadek liczby przyjazdów o 69 %, zaś w styczniu 2021 r. – o 85 % (3). |
| --- | --- |

3.2.

Turystyka ucierpiała w niespotykanym dotąd stopniu, a rok 2020 był dla niej najgorszym rokiem w historii. W 2020 r. odnotowano w Europie spadek liczby przyjazdów o 69 %, zaś w styczniu 2021 r. – o 85 % (3).

| 3.3. | Sytuacja jest szczególnie trudna w krajach UE, które są głównymi ośrodkami turystycznymi, a mianowicie we Włoszech, Grecji, Portugalii, na Malcie, Cyprze, w Hiszpanii i Francji. Szacuje się, że w wyniku pandemii COVID-19 branża turystyczna UE, która daje zatrudnienie około 13 mln ludzi (4), traci miesięcznie blisko 1 mld EUR przychodów. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | To, że ponad jedna trzecia wartości dodanej generowanej przez turystykę w gospodarce krajowej pochodzi z wpływów pośrednich, świadczy o szerokich i głębokich powiązaniach między turystyką a innymi sektorami (5). W związku z tym ograniczenie ruchu turystycznego ma poważny wpływ na całą gospodarkę (6). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Należy również podkreślić znaczenie społeczne sektora turystycznego. Turystyka przyczynia się do rozwoju społeczności wiejskich, zapewniając dodatkowe źródła dochodów i umożliwiając w ten sposób zrównoważony rozwój terytorialny naszych społeczeństw. Jest również siłą napędową działań na rzecz ochrony dziedzictwa naturalnego i kulturowego, aby zachować je dla przyszłych pokoleń. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Światowa Organizacja Turystyki przewiduje, że w drugiej połowie roku może nastąpić ożywienie w podróżach międzynarodowych. Wiąże się to z wieloma czynnikami, przede wszystkim ze znacznym zniesieniem ograniczeń związanych z podróżą, pomyślnym przebiegiem programów szczepień oraz wprowadzeniem zharmonizowanych protokołów, takich jak zielone zaświadczenie cyfrowe, które planuje wprowadzić Komisja Europejska. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi szczegółowe do wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie zielonego zaświadczenia cyfrowego

| 4.1. | EKES popiera inicjatywę Komisji dotyczącą współpracy z państwami członkowskimi w ramach sieci e-zdrowia w zakresie przygotowania interoperacyjności zaświadczeń o szczepieniach, aby wypracować rozwiązanie możliwe do wspólnego zastosowania, wyeliminować złożoność, ograniczyć zbiór danych dotyczących zaświadczeń o szczepieniach do niezbędnego minimum w celu ochrony danych wrażliwych ich posiadaczy oraz opracować unikalny identyfikator. Brak działań na szczeblu UE prawdopodobnie skutkowałby przyjęciem przez państwa członkowskie różnych, nieskoordynowanych i złożonych systemów. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES zwraca uwagę, że wprowadzenie zielonego zaświadczenia jest znakomitym wspólnym standardem usprawniającym biurokrację administracyjną, jednak nie można go uznać za główny akcelerator swobodnego przepływu. Swobodny przepływ nadal będzie podlegał ograniczeniom krajowym, które są określane jedynie na podstawie zdolności każdego państwa i wydajności jego systemu opieki zdrowotnej. W związku z tym środki mające zastosowanie do osób podróżujących za granicę (np. kwarantanna lub samoizolacja, dodatkowe i powtarzające się badania przed przyjazdem lub po przyjeździe) będą nadal dostępne i pozostaną do dyspozycji państw członkowskich, chociaż proponowane ramy zawierają pewne zalecenia dla państw, by ograniczyły się do absolutnie niezbędnych restrykcji. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | EKES podkreśla, że posiadanie zielonego zaświadczenia nie powinno zwalniać podróżnych z obowiązku przestrzegania innych środków ograniczania ryzyka, ale należy je traktować jako strategię przejściową dla państw, którą można zastosować w sytuacji, gdy warunki epidemiologiczne uzasadniają złagodzenie ograniczeń związanych z podróżą, przy jednoczesnym zachowaniu wymogu stosowania środków ochrony, aby podnieść bezpieczeństwo podróży. Nie wiadomo, jaka jest skuteczność szczepionek w ograniczaniu transmisji wirusa lub w przypadku niektórych mutacji, a także w jakim stopniu i przez jaki okres przeciwciała zapewniają odporność przed ponownym zakażeniem SARS-CoV-2. Nadal istnieją też wątpliwości co do ważności testów. Z tego względu EKES zdecydowanie zaleca zastosowanie dodatkowych środków w celu ochrony zdrowia osób podróżujących i pracowników, zwłaszcza w zamkniętych i zatłoczonych miejscach. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zwraca uwagę, że potrzebne są skuteczne i pilne działania, takie jak ściślejsza koordynacja protokołów podróży między krajami, aby zapewnić bezpieczne przywrócenie turystyki, ponieważ nie możemy sobie pozwolić na utratę kolejnego letniego sezonu turystycznego. Pandemia jest problemem o zasięgu ogólnoświatowym, a jego rozwiązanie wymaga przyjęcia podejścia i zaufania na szczeblu międzynarodowym – rozwiązania stosowane w pojedynczych krajach nie przyniosą oczekiwanych rezultatów. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES zaznacza, że warunkiem zapewnienia skuteczności zielonego zaświadczenia jest jego pełna interoperacyjność, bezpieczeństwo i możliwość weryfikacji. Z tego względu wszystkie państwa europejskie powinny podjąć współpracę, aby jak najszybciej wypracować jednolite warunki ramowe (tzn. treść, format, zasady i normy techniczne zaświadczenia). Dotyczy to m.in. wspólnych standardów określających, przez jaki okres (oraz które) testy i szczepionki zachowują ważność, a osobę uznaje się za ozdrowieńca.
  Komitet podkreśla, że protokoły podróży muszą być jasne i wykonalne podczas międzynarodowych podróży lotniczych, drogowych i morskich. Należy pamiętać, że stosowanie zielonego zaświadczenia jest wspólnym obowiązkiem służb granicznych i przewoźników. |
| --- | --- |

4.5.

Komitet podkreśla, że protokoły podróży muszą być jasne i wykonalne podczas międzynarodowych podróży lotniczych, drogowych i morskich. Należy pamiętać, że stosowanie zielonego zaświadczenia jest wspólnym obowiązkiem służb granicznych i przewoźników.

| 4.6. | Zdaniem EKES-u zielone zaświadczenie opracowano w taki sposób, aby było ono możliwie najprostsze i wdrażane jako pakiet, opierało się na zaufaniu między zaangażowanymi państwami, a także aby po jego przyjęciu istniał stały mechanizm systematycznej ponownej oceny. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES popiera następujące zasady, które należy przyjąć za podstawę tego systemu: a) celem zielonego zaświadczenia powinno być ograniczenie wpływu ryzyka do minimalnego poziomu, który organy krajowe uznają za dopuszczalny i zgodny z WHO, b) ograniczenia dotyczące podróży międzynarodowych powinny być dostosowane do sytuacji epidemiologicznej w państwie pochodzenia i kraju docelowego, c) kwarantanna może pozostać instrumentem wykorzystywanym przez organy władzy w uzasadnionych okolicznościach, d) państwa uczestniczące w systemie będą uznawać testy, które zostały zatwierdzone przez organy władzy w innych państwach uczestniczących, e) należy ograniczyć do minimum złożoność procedur oraz ilość informacji gromadzonych i przekazywanych między państwami, f) system powinien być interoperacyjny oraz opierać się na wspólnej nomenklaturze i formacie przekazywania informacji, g) system powinien przestrzegać zasad „uwzględnienia ochrony prywatności już w fazie projektowania”, zgodnie z którymi treści, sposób gromadzenia, cel gromadzenia oraz okres przechowywania wszelkich gromadzonych danych już na samym początku zostaną wyjaśnione osobie, której dane dotyczą. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Kampania szczepień oraz przepisy dotyczące szczepionek i zaświadczeń wchodzą w zakres wyłącznych kompetencji i odpowiedzialności rządów krajowych. Żadne państwo członkowskie nie zdecydowało się na wprowadzenie obowiązku szczepień (z wyjątkiem szczególnych przypadków, takich jak personel pielęgniarski we Włoszech) i jest mało prawdopodobne, by miało to nastąpić w najbliższych miesiącach.
  Niemniej jednak powszechny i sprawiedliwy dostęp do bezpiecznej i skutecznej szczepionki przeciwko COVID-19 ma zasadnicze znaczenie dla ratowania życia, ochrony systemu zdrowia publicznego i odbudowy gospodarczej. EKES podkreśla potrzebę przyspieszenia szczepień poprzez zwiększenie produkcji szczepionek oraz zapewnienie większej przejrzystości i przewidywalności, aby zagwarantować odpowiednią liczbę dawek w całej UE dzięki skoordynowanemu i spójnemu podejściu. Jest to również ważny warunek podstawowy niezbędny do działania zielonego zaświadczenia cyfrowego i równego traktowania obywateli. |
| --- | --- |

4.8.

Niemniej jednak powszechny i sprawiedliwy dostęp do bezpiecznej i skutecznej szczepionki przeciwko COVID-19 ma zasadnicze znaczenie dla ratowania życia, ochrony systemu zdrowia publicznego i odbudowy gospodarczej. EKES podkreśla potrzebę przyspieszenia szczepień poprzez zwiększenie produkcji szczepionek oraz zapewnienie większej przejrzystości i przewidywalności, aby zagwarantować odpowiednią liczbę dawek w całej UE dzięki skoordynowanemu i spójnemu podejściu. Jest to również ważny warunek podstawowy niezbędny do działania zielonego zaświadczenia cyfrowego i równego traktowania obywateli.

| 4.9. | Rządy europejskie powinny wykorzystać fundusze odbudowy po pandemii na realizację programów szczepień skierowanych do tych grup populacyjnych, do których dostęp jest utrudniony, np. do osób mieszkających na obszarach wiejskich lub mniej zamożnych, z dala od szpitali i przychodni. Należy też unikać wszelkiej dyskryminacji mniejszości etnicznych.
  UE powinna również dalej inwestować w kampanie edukacyjne na temat korzyści płynących ze szczepień. Pomogłoby to zwalczać dezinformację, która sprawia, że ludzie niechętnie się szczepią. |
| --- | --- |

4.9.

UE powinna również dalej inwestować w kampanie edukacyjne na temat korzyści płynących ze szczepień. Pomogłoby to zwalczać dezinformację, która sprawia, że ludzie niechętnie się szczepią.

| 4.10. | EKES opowiada się za tym, aby rządy europejskie zapewniły łatwy dostęp do bezpłatnych testów (oraz szybkie uzyskiwanie ich wyników) wszystkim obywatelom, uwzględniając szczególnie potencjalne różnice między obszarami wiejskimi a miejskimi, w celu uniknięcia nierównego traktowania osób niezaszczepionych w zakresie swobody przemieszczania się. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Zdaniem EKES-u należy jasno określić, że posiadanie zielonego zaświadczenia cyfrowego nie stanowi warunku koniecznego, aby korzystać ze swobody przemieszczania się, a proponowane rozporządzenie nie nakłada obowiązku szczepienia ani nie uprawnia do niego. EKES zwraca uwagę, że każdy rodzaj zaświadczenia o odporności pociąga za sobą kwestie etyczne dotyczące szacunku, praw i interesów jednostki, odpowiedzialności za zdrowie publiczne i sprawiedliwości społecznej. Należy odpowiednio oceniać i monitorować takie oddziaływanie, zwłaszcza w odniesieniu do grup społecznie marginalizowanych i znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES zwraca uwagę, że zielone zaświadczenie cyfrowe pomoże osiągnąć niezwykle potrzebne ożywienie w podróżach i sektorze turystycznym. Zaświadczenie to jest również bardzo ważne w przypadku podróży służbowych i wszelkich innych zgromadzeń, które przyczyniają się do ożywienia gospodarki i kultury oraz innych wydarzeń o charakterze społecznym, a także wywierają ogólnie pozytywny wpływ na zdrowie (psychiczne lub fizyczne) ludzi. Komisja i państwa członkowskie muszą zapewnić, że zaświadczenie, jak również jego aktualizacje, pozostaną bezpłatne, zgodnie z art. 3 ust. 3. Zaświadczenie powinno zawierać kod QR, aby zapewnić bezpieczeństwo i autentyczność, oraz powinno być sporządzone w języku(-ach) urzędowym(-ych) wydającego je państwa członkowskiego, a także w języku angielskim. Musi ono być uznawane przez wszystkie państwa członkowskie UE, aby umożliwić wprowadzenie pełnej swobody przemieszczania się na terytorium UE w czasie pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES pragnie zwrócić uwagę, że zielone zaświadczenie cyfrowe będzie wykorzystywane nie tylko w turystyce. Ułatwi ono także podróżowanie w celach służbowych po Europie, ale może okazać się czynnikiem niekorzystnym w przypadku poszczególnych pracowników. Komitet zaleca, aby państwa członkowskie wprowadziły środki zabezpieczające przed dyskryminacją w miejscu pracy i przed obniżeniem szans na zatrudnienie. Przestrzega też przed niewłaściwym stosowaniem rozporządzenia, aby ułatwić przyjęcie osób zaszczepionych z państw trzecich do pracy w miejscach, w których istnieją złe warunki pracy. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | EKES dodaje, że Komisja i państwa członkowskie powinny przygotować infrastrukturę cyfrowych ram zaufania pozwalającą na bezpieczne wydawanie i weryfikację zaświadczeń oraz wspierać państwa członkowskie we wdrażaniu technicznym, aby zapewnić, w miarę możliwości, interoperacyjność z systemami technologicznymi o zasięgu międzynarodowym. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | EKES podkreśla, że dane osobowe obejmują wrażliwe dane medyczne, dlatego też należy zapewnić bardzo wysoki poziom ochrony danych i zachować zasady minimalizacji danych.
  W szczególności ramy zielonego zaświadczenia cyfrowego nie mogą wymagać utworzenia i utrzymywania bazy danych na szczeblu UE, ale powinny umożliwiać zdecentralizowaną weryfikację podpisanych cyfrowo interoperacyjnych zaświadczeń. Rządy muszą również zagwarantować, że dane osobowe są bezpieczne i nie będą udostępniane ani wykorzystywane do innych celów. Niezależnie od tego należy przetwarzać odpowiednie dane wyłącznie do celów związanych z zielonym zaświadczeniem cyfrowym, a właściwe organy muszą zapewnić ich późniejsze usunięcie. Jeżeli zielone zaświadczenie jest wymagane do przemieszczania się między państwami, to niezwykle istotne jest, aby wszystkie państwa członkowskie dysponowały interoperacyjnymi systemami o równie rygorystycznych przepisach dotyczących ochrony danych oraz zobowiązały administratorów danych do prowadzenia konsultacji z krajowymi organami nadzorującymi ochronę danych przed przetwarzaniem jakichkolwiek danych. EKES zaleca zaangażowanie ekspertów w dziedzinie ochrony danych na szczeblu europejskim i krajowym, aby zapewnić właściwe wdrożenie. |
| --- | --- |

4.15.

W szczególności ramy zielonego zaświadczenia cyfrowego nie mogą wymagać utworzenia i utrzymywania bazy danych na szczeblu UE, ale powinny umożliwiać zdecentralizowaną weryfikację podpisanych cyfrowo interoperacyjnych zaświadczeń. Rządy muszą również zagwarantować, że dane osobowe są bezpieczne i nie będą udostępniane ani wykorzystywane do innych celów. Niezależnie od tego należy przetwarzać odpowiednie dane wyłącznie do celów związanych z zielonym zaświadczeniem cyfrowym, a właściwe organy muszą zapewnić ich późniejsze usunięcie. Jeżeli zielone zaświadczenie jest wymagane do przemieszczania się między państwami, to niezwykle istotne jest, aby wszystkie państwa członkowskie dysponowały interoperacyjnymi systemami o równie rygorystycznych przepisach dotyczących ochrony danych oraz zobowiązały administratorów danych do prowadzenia konsultacji z krajowymi organami nadzorującymi ochronę danych przed przetwarzaniem jakichkolwiek danych. EKES zaleca zaangażowanie ekspertów w dziedzinie ochrony danych na szczeblu europejskim i krajowym, aby zapewnić właściwe wdrożenie.

| 4.16. | EKES ostrzega również, że zielone zaświadczenie cyfrowe może ujawniać wrażliwe dane medyczne osobowe w zakresie szczepień, przeciwciał lub testów osób podróżujących. Z tego względu sugeruje, aby zapewnić, że informacje ujęte na zielonym zaświadczeniu cyfrowym są widoczne tylko dla osoby podróżującej, a osoby trzecie mogą jedynie stwierdzić, że dana osoba spełnia określony warunek. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Zdaniem EKES-u należy wprowadzić testy do samodzielnego wykonania oraz badania krwi na obecność przeciwciał COVID-19 jako dodatkowe metody pozwalające uzyskać zielone zaświadczenie cyfrowe. Praktyka pokazała, że badanie krwi na obecność przeciwciał COVID-19 jest równie istotne jak zaświadczenie o powrocie do zdrowia po przebytej infekcji COVID-19. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | EKES uważa, że należy wyjaśnić, co stanie się ze szczepionkami, które są obecnie poddawane przeglądowi etapowemu przez EMA. Problem ten jest szczególnie istotny dla państw UE, które stosują takie szczepionki. |
| --- | --- |

4.18.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 337 z 14.10.2020, s. 3.

1

(2)  W latach 2014–2018 najwięcej przyjazdów odnotowano w Europie, która stanowiła przez cały ten okres cel ponad 50,0 % światowych podróży zagranicznych. W latach 2014–2018 podróże do miejsc docelowych w Europie wzrosły o 24,3 %.

2

(3)  Światowa Organizacja Turystyki, marzec 2021 r.

3

(4)  Dane Eurostatu.

4

(5)  Na znaczenie strat pośrednich wynikających z powiązań międzysektorowych w branży turystycznej zwraca również uwagę Konferencja Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD). Szacuje się, że straty w PKB są około dwa do trzech razy większe niż bezpośrednie straty w przychodach z turystyki międzynarodowej. W sprawozdaniu Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD) określono, że bezpośrednie i pośrednie straty w światowej turystyce spowodowane pandemią COVID-19 mogą wynieść około 4 % światowego PKB, ale ich skutki mogą się różnić w poszczególnych państwach, zależnie od ich ekspozycji na podróże i turystykę.

5

(6)  Baza danych OECD „Perspektywy gospodarcze – grudzień 2020 r.” („Economic Outlook December 2020”) oraz baza danych Światowej Rady Podróży i Turystyki.

6

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/152 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/152

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Strategia UE mająca na celu wykorzystanie potencjału energii z morskich źródeł odnawialnych na rzecz neutralnej dla klimatu przyszłości”

[COM(2020) 741 final]

(2021/C 286/26)

| Sprawozdawca: | Marcin Wiesław NOWACKI |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Marcin Wiesław NOWACKI

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 24.2.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 14.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 239/1/4 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 24.2.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

14.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

239/1/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje przedstawienie tej strategii, mającej na celu wykorzystanie potencjału energii z morskich źródeł odnawialnych na rzecz neutralnej dla klimatu przyszłości. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycje uwzględnienia celów rozwoju energii z morskich źródeł odnawialnych przy opracowywaniu krajowych i regionalnych planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES uważa, że strategia powinna zawierać wyliczenia dotyczące przyczynienia się energetyki wiatrowej do celu redukcji emisji gazów cieplarnianych do poziomu zera netto w 2050 r. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet pozytywnie ocenia stwierdzenie, że dobrze uregulowany rynek energii powinien zapewniać właściwe sygnały inwestycyjne. W ocenie Komitetu przewidywalne i stabilne otoczenie regulacyjne ma kluczową rolę dla rozwoju morskiej energetyki wiatrowej |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Z uwagi na pewne cechy, takie jak głębokość i bliskość innych krajów, EKES zauważa, że realizacja projektów hybrydowych jest możliwa jedynie na Morzu Północnym i Morzu Bałtyckim. Ponadto, biorąc pod uwagę zakładane tempo rozwoju, EKES ocenia, iż w pierwszej kolejności działania unijne i krajowe powinny być nastawione na uwolnienie potencjału najbardziej zaawansowanych projektów, których przyłączenie do krajowego systemu elektroenergetycznego jest planowane w formie radialnej. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wyraża rozczarowanie zdawkowym sposobem, w jaki strategia odnosi się do kwestii recyklingu zużytych turbin wiatrowych, i zaleca Komisji zwrócenie należytej uwagi na kwestię kosztów likwidacji. EKES pragnie podkreślić, że czysta energia ma przyczynić się do poprawy nie tylko jakości powietrza w lokalnym otoczeniu, ale całego środowiska i klimatu. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES z uznaniem odnosi się do określenia potencjałów dla Morza Północnego, Morza Bałtyckiego, Morza Śródziemnego, Morza Czarnego, Oceanu Atlantyckiego UE oraz wysp UE. Biorąc pod uwagę możliwości, jakie daje istniejąca infrastruktura na Morzu Północnym, nadanie priorytetu tworzeniu nowych projektów w tym basenie jest zrozumiałe. Niemniej, aby zapewnić bezpieczeństwo dostaw energii, a także spójność społeczną i gospodarczą w obrębie UE, Komitet podkreśla potrzebę proporcjonalnych inwestycji w morskie farmy wiatrowe we wszystkich basenach UE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES popiera propozycję zmiany rozporządzenia TEN-E w celu uwzględnienia zasady punktu kompleksowej obsługi dla projektów dotyczących energii z morskich źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES wyraża zaniepokojenie brakiem szczegółów dotyczących konkretnych środków i instrumentów wsparcia, co może utrudniać finansowanie rozwoju odnawialnych źródeł energii. Zdaniem Komitetu w ramach istniejących programów powinien powstać jeden instrument przeznaczony do finansowania projektów z zakresu morskiej energetyki wiatrowej. Ponadto takie podejście należy rozszerzyć na inne rodzaje odnawialnych źródeł energii, np. na lądową energię wiatrową i fotowoltaiczną, aby tym samym sprostać również wymogom europejskiej unii energetycznej i dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii II, w których dostrzega się właśnie wkład bardziej zdecentralizowanych i regionalnych aktywów wytwórczych w dodatkowy regionalny potencjał tworzenia wartości, w tworzenie miejsc pracy oraz w umieszczenie obywatelek i obywateli w centrum polityki i uczynienie z nich aktywnych producentów i prosumentów. W tym kontekście EKES stwierdza z pewnym zaniepokojeniem, że Komisja zajmuje się obecnie tylko technologiami morskimi i wodorowymi, zaniedbując jednocześnie te zdecentralizowane podejścia. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Komitet zaznacza, że każdorazowo inwestycje w morskie farmy wiatrowe powinny przyczyniać się w jak największym stopniu do rozwoju społeczno-ekonomicznego regionów w bezpośrednim sąsiedztwie danej inwestycji poprzez wspieranie uczestnictwa w danym przedsięwzięciu, tzw. czynnika local content. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES wyraża zadowolenie w związku z tym, że strategia ma zostać uzupełniona o plan rozwoju kompetencji i systemów kształcenia w dziedzinie morskiej energetyki wiatrowej. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES przyjmuje do wiadomości, że UE pragnie odgrywać wiodącą rolę w sektorze morskiej energii wiatrowej i z zadowoleniem przyjmuje wspieranie rozwoju tego sektora nie tylko na morzu, lecz również na lądzie. W związku z tym oczekuje od Komisji jak najszybszego uzupełnienia strategii na rzecz energii z morskich źródeł odnawialnych o strategię na rzecz lądowej energii wiatrowej. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Przedmiotem niniejszej opinii jest opublikowana 18 listopada 2020 r.„Strategia UE mająca na celu wykorzystanie potencjału energii z morskich źródeł odnawialnych na rzecz neutralnej dla klimatu przyszłości”. Strategia ta stanowi integralną część Europejskiego Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ocena skutków towarzysząca planowi w zakresie celów klimatycznych na 2030 r. przewiduje, że do 2030 r. ponad 80 % energii elektrycznej powinno pochodzić ze źródeł odnawialnych, a spełnienie celu klimatycznego do 2050 r. wymaga wytwarzania morskiej energii wiatrowej o szacunkowej mocy na poziomie 300 GW, którą trzeba będzie uzupełnić o około 40 GW energii oceanicznej. Omawiana w niniejszej opinii strategia pokazuje, w jaki sposób UE może osiągnąć tę moc. |
| --- | --- |

2.2.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Strategia ma na celu przyspieszenie przechodzenia na system czystej energii przy jednoczesnym zachowaniu najważniejszych celów dotyczących wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy w Europie. Oto główne motywy przemawiające za wprowadzeniem tej strategii:






  — | Realizacja zobowiązań pierwszego globalnego porozumienia w sprawie łagodzenia zmiany klimatu (Paryż 2015 r.). |
| --- | --- | --- |

3.1.

—

Realizacja zobowiązań pierwszego globalnego porozumienia w sprawie łagodzenia zmiany klimatu (Paryż 2015 r.).

| — | Odbudowa konkurencyjności europejskiej gospodarki poprzez zwiększenie efektywności energetycznej. |
| --- | --- |

—

Odbudowa konkurencyjności europejskiej gospodarki poprzez zwiększenie efektywności energetycznej.

| — | Wytworzenie nowych miejsc pracy poprzez zwiększenie wolumenu inwestycji, które pomogą łagodzić ekonomiczno-społeczne skutki pandemii COVID-19, oraz przyczynią się do rozwoju europejskiej gospodarki. |
| --- | --- |

—

Wytworzenie nowych miejsc pracy poprzez zwiększenie wolumenu inwestycji, które pomogą łagodzić ekonomiczno-społeczne skutki pandemii COVID-19, oraz przyczynią się do rozwoju europejskiej gospodarki.

| 3.2. | Zgodnie z tą strategią moc morskiej energii wiatrowej zostanie zwiększona z obecnego poziomu 12 GW do przynajmniej 60 GW do 2030 r. i do 300 GW do 2050 r. Ponadto Komisja zamierza uzupełnić ją o 40 GW energii oceanicznej oraz o inne powstające technologie, takie jak pływające elektrownie wiatrowe i pływające instalacje fotowoltaiczne do 2050 r. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Aby osiągnąć wyznaczone cele, potrzebne są inwestycje szacowane na kwotę około 800 mld EUR. Konieczne jest również większe zaangażowanie ze strony instytucji unijnych oraz rządów państw członkowskich, ponieważ obecna i przewidywana zdolność instalacyjna w ramach obecnej polityki doprowadziłaby do powstania jedynie ok. 90 GW w 2050 r. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje przedstawienie tej strategii, która obejmuje wnioski regulacyjne i środki ułatwiające ukierunkowanie na rozwój, wzmocnienie i pogłębienie współpracy w zakresie morskiej energetyki wiatrowej. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Komitet zauważa, że powyższe dane i informacje obrazują skalę wyzwań stojących przed inwestorami, unijnym przemysłem oraz operatorami sieci przesyłowych i dystrybucyjnych. W strategii przedstawiono optymistyczne perspektywy dotyczące m.in. możliwości zwiększenia prywatnych inwestycji czy wygenerowania nowych miejsc pracy. Komitet zauważa jednak, że w strategii posłużono się jedynie przybliżonymi informacjami na temat przewidywań dotyczących rozwoju morskiej energetyki wiatrowej w kontekście tworzenia miejsc pracy. Ponadto należy zauważyć, że dodatkowe miejsca pracy powstaną nie tylko w sektorze energetycznym, ale również w działalności na lądzie, związanej np. z rozwojem portów i żeglugą. Strategia odnosi się w podobny sposób do wpływu rozwoju branży na unijne PKB. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES zauważa, że strategia opiera się na wzajemnie powiązanym środowisku, w którym sektor morskich odnawialnych źródeł energii musi współistnieć z szeregiem innych rodzajów działalności na morzu (turystyką, rybołówstwem, akwakulturą itp.), projekty hybrydowe muszą współdziałać z transgranicznymi połączeniami międzysystemowymi, rozwój powinien opierać się na celach określonych w wielu krajach, zaś kraje pozbawione dostępu do morza mogą finansować projekty offshore. Ponieważ projekty offshore są współfinansowane przez UE, EKES zaleca zapewnienie przejrzystości w kwestii podziału obciążeń i korzyści. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES wyraża rozczarowanie faktem, iż strategia nie zawiera wyliczeń dotyczących przyczynienia się energetyki wiatrowej do celu redukcji emisji gazów cieplarnianych do zerowego poziomu netto w 2050 r. Skupiając się jedynie na zainstalowanej mocy, pomija się ten kluczowy czynnik dla realizacji celów Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Perspektywy dotyczące technologii w zakresie produkcji energii z morskich źródeł odnawialnych

| 4.1. | Unijne instalacje offshore generują 12 GW, co odpowiada 42 % światowych mocy w morskiej energetyce wiatrowej. Większość projektów stanowią turbiny posadowione na dnie morskim. Komitet jest zdania, że technologia ta osiągnęła pewien stopień dojrzałości, który jest obrazowany poprzez spadek uśrednionego kosztu wytworzenia energii (LCOE) dla morskiej energetyki wiatrowej o 44 % w ciągu 10 lat. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Komitet wyraża wątpliwości co do tego, czy strategia rozwoju morskiej energetyki wiatrowej powinna być oparta o technologie rozwijające się, takie jak projekty hybrydowe, i zwraca uwagę na konieczność wytwarzania energii konkurencyjnej cenowo, która pozwoli na odbudowę unijnej gospodarki po kryzysie wywołanym pandemią koronawirusa. |
| --- | --- |

4.2.

5.   Baseny morskie UE: ogromny i zróżnicowany potencjał wykorzystywania energii z morskich źródeł odnawialnych

| 5.1. | EKES z uznaniem odnosi się do określenia potencjałów dla Morza Północnego, Morza Bałtyckiego, Morza Śródziemnego, Morza Czarnego, Oceanu Atlantyckiego UE oraz wysp UE. Określenie w strategii potencjału dla basenów mórz pozwoli na odpowiednie zaplanowanie działań regulacyjnych oraz osiągnięcie zakładanych celów. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Biorąc pod uwagę możliwości, jakie daje istniejąca infrastruktura na Morzu Północnym, nadanie priorytetu tworzeniu nowych projektów w tym basenie jest zrozumiałe. Niemniej, aby zapewnić bezpieczeństwo dostaw energii, a także spójność społeczną i gospodarczą w obrębie UE, Komitet podkreśla potrzebę koszyka energetycznego, który nie będzie w nadmiernym stopniu uzależniony od jednego źródła energii, a także konieczność proporcjonalnych inwestycji w morskie farmy wiatrowe we wszystkich basenach UE. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Jednocześnie Komitet zauważa, że strategia rozwoju morskiej energetyki wiatrowej zmierza w kierunku regionalizacji. |
| --- | --- |

5.3.

6.   Planowanie przestrzenne obszarów morskich na rzecz zrównoważonego zarządzania gospodarką przestrzenną i zasobami

| 6.1. | Aby zwiększyć tempo rozwoju energetyki wiatrowej, konieczne jest zapewnienie rozsądnego współistnienia instalacji morskich oraz innych sposobów wykorzystania przestrzeni morskiej przy jednoczesnej ochronie różnorodności biologicznej. EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycje dotyczące uwzględnienia celów w zakresie rozwoju morskich odnawialnych źródeł energii podczas opracowywania krajowych i regionalnych planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Jednocześnie zachęca Komisję do wyraźnego stwierdzenia, że szacowane 3 % europejskiej przestrzeni morskiej, które są niezbędne do rozwoju przemysłu morskich odnawialnych źródeł energii, to wartość średnia oraz że należy wziąć pod uwagę szczególne czynniki, takie jak charakter wiatru i różne rodzaje środowiska. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | EKES zgadza się, że opracowanie i publikacja planów zagospodarowania sygnalizowałyby przedsiębiorstwom i inwestorom zamiary rządów w odniesieniu do przyszłego rozwoju sektora energii z morskich źródeł odnawialnych, ułatwiając planowanie działań w sektorze publicznym i prywatnym. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Aspekt oddziaływania instalacji na środowisko jest obecnie przedmiotem wnikliwej i długotrwałej oceny podczas procedury uzyskiwania wszystkich koniecznych decyzji administracyjnych. W związku z tym EKES popiera propozycję zmiany rozporządzenia TEN-E w celu uwzględnienia zasady punktu kompleksowej obsługi dla projektów dotyczących energii z morskich źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

6.3.

7.   Nowe podejście do energii z morskich źródeł odnawialnych i infrastruktury sieciowej

| 7.1. | Większość obecnie funkcjonujących morskich farm wiatrowych uruchomiono jako projekty krajowe połączone bezpośrednio z lądem poprzez połączenia radialne. Niemniej, aby przyśpieszyć rozwój morskiej energetyki wiatrowej, zredukować koszty oraz zmniejszyć wykorzystywany obszar morski, proponuje się skupienie na tzw. projektach hybrydowych. Taki system jest stanem pośrednim pomiędzy tradycyjnymi projektami przyłączanymi do krajowego systemu elektroenergetycznego radialnie a pełnym modelem sieci oczkowej. Strategia przedstawia też dość optymistyczne założenie, że sąsiadujące państwa członkowskie powinny wspólnie wyznaczać dalekosiężne cele w zakresie morskiej energetyki wiatrowej. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Z uwagi na pewne cechy, takie jak głębokość i bliskość innych krajów, EKES zauważa, że realizacja projektów hybrydowych jest możliwa jedynie na Morzu Północnym i Morzu Bałtyckim. Ponadto, biorąc pod uwagę zakładane tempo rozwoju, EKES ocenia, iż w pierwszej kolejności działania unijne i krajowe powinny być nastawione na uwolnienie potencjału najbardziej zaawansowanych projektów, których przyłączenie do krajowego systemu elektroenergetycznego jest planowane w formie radialnej. |
| --- | --- |

7.2.

8.   Bardziej klarowne ramy regulacyjne UE dotyczące energii z morskich źródeł odnawialnych

| 8.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje stwierdzenie, że dobrze uregulowany rynek energii powinien zapewniać właściwe sygnały inwestycyjne. W ocenie Komitetu przewidywalne i stabilne otoczenie regulacyjne ma kluczową rolę dla rozwoju morskiej energetyki wiatrowej |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Przewidywany wzrost znaczenia transgranicznych projektów energetycznych oznacza, iż konieczne jest wyjaśnienie zasad rynku energii elektrycznej, które zostało przedstawione w dokumencie roboczym służb Komisji towarzyszącym omawianej strategii. |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Obowiązujące ramy prawne nie przewidują innowacyjnych technologii, takich jak wyspy hybrydowe energetyczne czy produkcja wodoru na morzu. Jako najlepszy model uregulowania projektów hybrydowych Komisja wskazuje odrębny morski obszar rynkowy z możliwością realokacji części dochodów z ograniczeń na rzecz wytwórców. EKES popiera cel tworzenia morskich obszarów rynkowych przy założeniu, że takowe doprowadzą do uproszczenia regulacji rynku energetycznego. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki nakierowane na zapewnienie stabilności po stronie przychodowej dla inwestorów. Komitet postuluje o uelastycznienie możliwości promowania rozwoju morskiej energetyki wiatrowej w państwach członkowskich, gdzie technologia ta jest na wczesnym etapie rozwoju, w tym poprzez przyznanie bezpośredniego wsparcia bez konieczności przeprowadzania konkurencyjnej procedury, w myśl przepisów dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii. |
| --- | --- |

8.4.

9.   Mobilizacja inwestycji sektora prywatnego w energię z morskich źródeł odnawialnych: rola funduszy UE

| 9.1. | Potrzeby inwestycyjne w zakresie wdrożenia strategii szacuje się na prawie 800 mld EUR, z czego około dwie trzecie na sfinansowanie towarzyszącej infrastruktury sieciowej, a jedna trzecia na instalacje wytwarzania energii na morzu. Inwestycje w sieci lądowe i sieci przesyłu energii z morskich źródeł odnawialnych w Europie w ciągu 10 lat do 2020 r. wyniosły około 30 mld EUR. Strategia zakłada wzrost do ponad 60 mld EUR w nadchodzącej dekadzie oraz jeszcze większy wzrost po 2030 r. Ponadto w strategii wyrażono oczekiwanie, że kapitał prywatny zapewni większość tych inwestycji. Niemniej z dokumentu wynika, że Komisja, Europejski Bank Inwestycyjny i inne instytucje finansowe będą współpracować na rzecz wspierania strategicznych inwestycji w morską energetykę wiatrową. |
| --- | --- |

9.1.

| 9.2. | EKES wyraża zaniepokojenie brakiem szczegółów dotyczących konkretnych środków i instrumentów wsparcia, co może utrudniać dalsze wspieranie odnawialnych źródeł energii. Na podstawie obecnej strategii inwestorzy będą mieli dostęp do ośmiu różnych funduszy UE. Nie zostały jednak podane spodziewane proporcje w tym zakresie, w szczególności nie wiadomo, jak duży miałby być udział funduszy UE. Zdaniem Komitetu, aby zapewnić szybkie finansowanie i rozwój projektów, potrzeba jednego instrumentu finansowania projektów dotyczących morskiej energii wiatrowej w ramach istniejących programów. Ponadto takie podejście należy rozszerzyć na inne rodzaje odnawialnych źródeł energii. |
| --- | --- |

9.2.

| 9.3. | EKES zaznacza, że każdorazowo inwestycje w morskie farmy wiatrowe powinny przyczyniać się w jak największym stopniu do rozwoju społeczno-ekonomicznego regionów w bezpośrednim sąsiedztwie danej inwestycji poprzez wspieranie uczestnictwa w danym przedsięwzięciu, tzw. czynnika local content. |
| --- | --- |

9.3.

| 9.4. | Strategia przewiduje możliwość mechanizmu finansowania energii ze źródeł odnawialnych, który może oferować sposoby dzielenia się korzyściami z projektów dotyczących energii z morskich źródeł odnawialnych z państwami członkowskimi, które nie mają dostępu do morza. W ocenie Komitetu założenie, że państwa członkowskie niemające dostępu do morza zechcą finansować z własnych środków energetykę wiatrową w zamian za statystyczne korzyści, jest nazbyt optymistyczne. |
| --- | --- |

9.4.

10.   Ukierunkowanie badań naukowych i innowacji na wspieranie projektów dotyczących energii z morskich źródeł odnawialnych

| 10.1. | EKES wyraża głębokie rozczarowanie zdawkowym sposobem, w jaki strategia odnosi się do kwestii recyklingu zużytych turbin wiatrowych. W strategii stwierdzono, że konieczne jest bardziej systematyczne włączenie zasady „obieg zamknięty uwzględniony w ramach projektu” do badań i innowacji w zakresie odnawialnych źródeł energii. Nie podano jednak żadnych szczegółów dotyczących potencjalnego wdrożenia tej zasady. Komitet odnotowuje, że przetwarzanie zużytych łopat energetyki wiatrowej na lądzie jest rosnącym problem m.in. w Niemczech, gdzie rozważa się ich zakopywanie w ziemi. Warto zaznaczyć, że wiatraki offshore mają znacznie większe rozmiary, co proporcjonalnie zwiększa skalę problemu. |
| --- | --- |

10.1.

| 10.2. | EKES pragnie podkreślić, że czysta energia ma przyczynić się do poprawy nie tylko jakości powietrza w lokalnym otoczeniu, ale całego środowiska i klimatu. EKES protestuje przeciwko gwałtownemu rozwojowi morskiej energetyki wiatrowej bez uwzględnienia jego potencjalnych efektów na środowisko i zaleca Komisji zwrócenie należytej uwagi na kwestię kosztów likwidacji. W przypadkach, gdy projekty są finansowane z funduszy UE, koszty te powinny być oceniane z wyprzedzeniem oraz trzeba zapewnić należytą odpowiedzialność w tym zakresie. |
| --- | --- |

10.2.

| 10.3. | EKES wyraża zadowolenie w związku z tym, że strategia ma zostać uzupełniona o plan rozwoju kompetencji i systemów kształcenia w dziedzinie morskiej energetyki wiatrowej, przygotowany przez DG EMPL i DG MARE. Poszerzanie kompetencji jest fundamentalnym elementem rozwoju tej branży. Dla zrównoważonego i szybkiego rozwoju tego sektora konieczne jest wprowadzenie programów szkoleniowych dla państw członkowskich, gdzie technologia ta znajduje się wciąż na wczesnym etapie rozwoju. Ze strategii wynika, że możliwe jest korzystanie w tym celu z istniejących instrumentów i funduszy UE. Zdaniem Komitetu waga rozwoju kompetencji w zakresie morskiej energetyki wiatrowej wymaga stworzenia odrębnych instrumentów i funduszy na poziomie UE. |
| --- | --- |

10.3.

11.   Mocniejszy łańcuch dostaw i wartości w całej Europie

| 11.1. | Wzmocnienie łańcucha dostaw wymaga łącznych inwestycji w wysokości ok. 0,5–1 mld EUR. EKES ubolewa nad brakiem precyzyjnego wskazania, w jaki sposób środki te miałyby być zmobilizowane oraz w jakim horyzoncie czasowym. |
| --- | --- |

11.1.

| 11.2. | EKES z zadowoleniem odnosi się do planu wzmocnienia Przemysłowego Forum Czystej Energii, a także utworzenia w ramach tego forum specjalnej grupy ds. energii z morskich źródeł odnawialnych w 2021 r. |
| --- | --- |

11.2.

| 11.3. | Komitet wyraża poważne obawy dotyczące planów promowania normalizacji i interoperacyjności między przekształtnikami różnych producentów przez Komisję i ENTSO-E do 2028 r. Podana data jest zbyt odległa, w szczególności jeśli wziąć pod uwagę, że do 2030 r. ma powstać 60 GW w morskich farmach wiatrowych. Komitet oczekiwałby wyznaczenia daty, która pozostawi realistyczny czas na wypracowanie standardów dla urządzeń. |
| --- | --- |

11.3.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/158 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/158

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – »Strategia na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności – europejski transport na drodze ku przyszłości«”

[COM(2020) 789 final]

(2021/C 286/27)

| Sprawozdawca: | Stefan BACK |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Tanja BUZEK |

Sprawozdawca:

Stefan BACK

Współsprawozdawczyni:

Tanja BUZEK

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 26.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 14.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 230/1/7 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 26.3.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

14.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

230/1/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, iż w nowej strategii w dziedzinie transportu położono nacisk na zrównoważoną i inteligentną mobilność oraz podkreślono kluczową rolę transportu i płynące z niego korzyści dla społeczeństwa i gospodarki UE, ale także odniesiono się do kwestii kosztów dla społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | W strategii uznano jednolity rynek i kwestie społeczne za kluczowe czynniki sprzyjające przejściu na bardziej zrównoważoną i inteligentną mobilność, ale nie znalazło to w niej w pełni odzwierciedlenia. W rzeczywistości w działaniach i specjalnych rozdziałach strategii nie zajęto się w wystarczającym stopniu niedociągnięciami wskazanymi w towarzyszącym strategii dokumencie roboczym służb Komisji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES popiera ogólne podejście polegające na włączeniu strategii do Europejskiego Zielonego Ładu i położeniu szczególnego nacisku na działania zmierzające do osiągnięcia celów klimatycznych. EKES podaje jednak w wątpliwość, czy równowaga między środkami technicznymi a środkami wspólnej polityki transportowej jest odpowiednia do ich osiągnięcia. Zwraca w szczególności uwagę, że wiele proponowanych działań związanych ze zrównoważonym rozwojem i transformacją cyfrową ma rozległy wpływ na jednolity rynek i pracowników sektora transportu. Jeżeli nie poświęci się wystarczającej uwagi temu zagadnieniu, może to potencjalnie wpłynąć na skuteczność wdrożenia strategii. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Skuteczna strategia UE na rzecz mobilności musi również iść w parze ze wzmocnieniem konkurencyjności całego sektora transportu i powiązanej z nim bazy przemysłowej UE. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Bezprecedensowa pandemia COVID-19 pokazała znaczenie dobrze funkcjonującego jednolitego rynku transportu i zrównoważonych łańcuchów dostaw, a także transportu publicznego dla mobilności niezbędnych pracowników. Postawiła również poważne wyzwanie przed branżą transportową związane z jej przetrwaniem ze względu na malejącą liczbę przewozów spowodowaną pandemią. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Pandemia w dramatyczny sposób unaoczniła sytuację tysięcy pracowników transportu, którzy utknęli z dala od domu, w Europie i na całym świecie, mając umowy o pracę niegwarantujące pewności zatrudnienia. Zwróciła również uwagę na kryzys społeczny w sektorze transportu, jako że w ostatnich dziesięcioleciach strategie polityki transportowej skupiające się na jednolitym rynku nie zapobiegły pogorszeniu warunków pracy we wszystkich rodzajach transportu. W tym kontekście EKES dostrzega pilną potrzebę zastosowania tego samego poziomu ambicji do społecznie zrównoważonego systemu transportu. Ponadto celem planu awaryjnego na wypadek kryzysu, który to plan zostanie opracowany w najbliższej przyszłości, musi być zapobieganie negatywnym skutkom dla pracowników sektora transportu. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w strategii podkreślono znaczenie kobiet w transporcie, lecz ponownie wyraża ubolewanie, że nie zawiera ona żadnego punktu dotyczącego działań, które odpowiadałyby tym ambicjom. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zgadza się z priorytetami dotyczącymi konieczności utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu (SETA) i wzmocnienia jednolitego rynku, również w świetle pandemii COVID-19, a także z koniecznością przygotowania planu awaryjnego na wypadek kryzysu. EKES nalega jednak, że opracowanie takiego planu awaryjnego na wypadek kryzysu musi opierać się na autentycznym udziale zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz dialogu społecznym i odbywać się w porozumieniu z partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że ograniczenie celów pośrednich w zakresie odpornej mobilności do terminowego wdrożenia TEN-T i zmniejszenia liczby zgonów spowodowanych transportem jest w najwyższym stopniu nieodpowiednie, jeśli wziąć pod uwagę szeroki zakres tematów poruszanych w tej sekcji strategii. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES popiera dążenie do większej zrównoważoności wszystkich rodzajów transportu i promowanie zrównoważonego systemu transportu multimodalnego, opartego na współpracy między poszczególnymi rodzajami transportu oraz na optymalnych cechach środowiskowych i zrównoważoności społecznej każdego rodzaju transportu. Uważa, że emisje z pojazdów powinny być mierzone w całym cyklu życia pojazdu i metodą „od źródła do koła”. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Cel pośredni 1, zgodnie z którym do 2030 r. w użytku ma być co najmniej 30 mln bezemisyjnych samochodów osobowych i 80 000 bezemisyjnych samochodów ciężarowych, wydaje się zbyt optymistyczny i nie został wystarczająco przeanalizowany, zważywszy, że nie ma jasnego poglądu na liczbę punktów ładowania potrzebnych dla przewidywanej floty. EKES przestrzega przed wyznaczaniem zbyt ambitnych celów, które mogą mieć negatywny wpływ na wiarygodność strategii. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zastanawia się, czy nowa strategia jest zgodna z podejściem, które traktuje różne rodzaje transportu jako połączony zasób, w którym w ramach systemu transportu multimodalnego promowana jest współpraca między rodzajami transportu oparta na rozwiązaniach mających najlepszy ślad ekologiczny i społeczny oraz najwyższą wydajność. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Dumping socjalny i nieuczciwe praktyki w jednym sektorze powodują zakłócenia w innych sektorach. Niepewne warunki pracy i brak egzekwowania przepisów prawa socjalnego zniekształcają sygnały cenowe i możliwości wyboru rodzaju transportu. EKES dostrzega potrzebę podjęcia inicjatywy włączającej koszty pracy jako część polityki uczciwych cen dla zrównoważonych usług transportowych, dodatkowo do internalizacji wszystkich kosztów zewnętrznych. Uczciwe, wolnorynkowe ceny za usługi transportowe muszą uwzględniać płacę zapewniającą utrzymanie na minimalnym poziomie, takie samo wynagrodzenie za taką samą pracę w tym samym miejscu, opiekę zdrowotną i zabezpieczenie społeczne. W przypadku ustalania cen transportu publicznego trzeba brać pod uwagę rekompensatę za obowiązek świadczenia usług. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Zgodnie z postanowieniami strategii w 2030 r. transport morski i kolejowy powinien być w stanie konkurować na równych prawach z transportem drogowym, jednak nie wyjaśniono, w jaki sposób należy to osiągnąć. W rzeczywistości brakuje bardziej kompleksowej strategii mającej na celu stymulowanie kolejowych przewozów towarowych i żeglugi morskiej bliskiego zasięgu. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Pomoc państwa jest istotna dla osiągnięcia celów politycznych, takich jak uczynienie transportu ekologicznym i prospołecznym. EKES dostrzega pilną potrzebę przeglądu wytycznych w sprawie pomocy państwa, zwłaszcza wytycznych w sprawie pomocy państwa w sektorze morskim, w celu zapewnienia sprawiedliwych warunków społecznych i ekonomicznych w sektorze portowym oraz w zakresie zatrudnienia europejskich marynarzy. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Ponadto w strategii brakuje dogłębnej analizy kluczowego związku między jednolitym rynkiem a polityką konkurencji i EKES podziela obawy dotyczące przedłużenia obowiązywania rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dla konsorcjów (CBER). |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Strategia nie odzwierciedla też w wystarczającym stopniu obaw obszarów wiejskich. EKES apeluje, by przyszły komunikat w sprawie długoterminowej wizji obszarów wiejskich uwzględniał zasadniczą kwestię mobilności i zapewniał przystępne cenowo alternatywne rozwiązania, odpowiednie do zakładanych celów i dostępne dla wszystkich |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Aby uniknąć ubóstwa transportowego, niezbędny jest dostęp do wysokiej jakości transportu publicznego po przystępnych cenach jako zrównoważona alternatywa dla indywidualnych środków transportu i ma to szczególne znaczenie dla obszarów wiejskich. Dążąc do zrównoważonej mobilności miejskiej, należy położyć większy nacisk na transport publiczny jako podstawę tej transformacji oraz istotne źródło włączenia społecznego i wysokiej jakości lokalnego zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | EKES uważa, że ruch miejski jest odpowiedni dla projektów pilotażowych w zakresie współpracującej, połączonej i zautomatyzowanej mobilności (CCAM), które powinny opierać się na ocenie wpływu na bezpieczeństwo, a także na dialogu ze społeczeństwem obywatelskim i dialogu społecznym. Podkreśla potrzebę odpowiedniego finansowania, aby w razie potrzeby umożliwić budowanie kompetencji. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | W odniesieniu do mobilności miejskiej, platformy wykorzystujące „mobilność jako usługę” (MaaS) powinny podlegać rozliczalności publicznej, aby zapewnić wdrażanie planów zrównoważonej mobilności miejskiej (SUMP). Dostęp do platform MaaS powinni mieć wyłącznie odpowiedzialni społecznie dostawcy usług w zakresie mobilności, którzy zapewniają uczciwe i godne warunki pracy, z uwzględnieniem również planowanych przepisów dotyczących osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych. |
| --- | --- |

1.20.

| 1.21. | EKES z zadowoleniem przyjmuje określone w strategii cele w zakresie cyfryzacji i automatyzacji jako środek do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju i wzywa do szeroko zakrojonego dialogu na temat rozleglejszych skutków społecznych i środowiskowych. Podkreśla potrzebę podejścia skoncentrowanego na człowieku i obejmującego aspekty społeczne oraz środowiskowe. |
| --- | --- |

1.21.

| 1.22. | EKES z niepokojem zauważa, że cały rozdział dotyczący inteligentnej mobilności nie zawiera odniesienia do pracowników transportu. Czynnik ludzki w badaniach naukowych, projektowaniu i wdrażaniu technologii cyfrowych i automatyzacji ma zasadnicze znaczenie dla pomyślnego wykorzystania takich innowacji i musi opierać się na włączającym dialogu społecznym w celu zapewnienia sprawiedliwej transformacji. |
| --- | --- |

1.22.

| 1.23. | Transformacja cyfrowa właśnie się odbywa. EKES ubolewa, że zalecenia dotyczące jej wpływu na pracowników sektora transportu zostaną wydane dopiero w 2023 r. Wzywa do podjęcia natychmiastowych działań, we współpracy z partnerami społecznymi i z wykorzystaniem istniejących najlepszych praktyk. |
| --- | --- |

1.23.

| 1.24. | Udane inwestycje w technologie cyfrowe od samego początku wymagają partycypacyjnego dialogu społecznego, który obejmuje dyskusję na temat celu cyfryzacji i automatyzacji (np. wzrost wydajności a nadwyżki mocy produkcyjnych), celu odpowiednich środków na rzecz bezpieczniejszych i zdrowszych miejsc pracy oraz ratowania zatrudnienia i sprawiedliwego udziału pracowników w zyskach z wydajności. |
| --- | --- |

1.24.

| 1.25. | EKES z zadowoleniem przyjmuje większe uznanie dla pracowników transportu, ale potrzebne są konkretne inicjatywy ustawodawcze, aby wyeliminować dumping socjalny we wszystkich rodzajach transportu. Dostrzega pilną potrzebę powołania społecznej grupy zadaniowej ds. transportu, obejmującej wszystkie właściwe dyrekcje generalne (DG), takie jak MOVE, EMPL i inne odpowiednie dyrekcje. |
| --- | --- |

1.25.

| 1.26. | EKES popiera cel „bliskiej zeru liczby ofiar śmiertelnych” dla wszystkich rodzajów transportu do 2050 r., jednak w strategii nie wzięto pod uwagę zawodowych kierowców w transporcie drogowym, w szczególności problemu zmęczenia kierowców jako „choroby przewlekłej” i istotnego czynnika wypadków. W kontekście kierowców autobusów i autokarów zwraca uwagę na sprawozdanie, które Komisja Europejska ma przedstawić Radzie i Parlamentowi, oraz oczekuje, że instytucje UE będą działać zgodnie z celami politycznymi wyznaczonymi w rozporządzeniu w sprawie czasu prowadzenia pojazdu i odpoczynku. |
| --- | --- |

1.26.

| 1.27. | EKES podkreśla, jak ważne jest uzyskanie szerokiego poparcia dla ekologicznej, społecznej i cyfrowej transformacji ze strony wszystkich podmiotów społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerów społecznych, i jest gotów wnieść swój wkład w dialog ze społeczeństwem obywatelskim w celu kształtowania i wdrażania tej strategii. W strategii słusznie stwierdzono, że przejście na zrównoważoną, inteligentną i odporną mobilność musi być sprawiedliwe, w przeciwnym razie istnieje ryzyko, że do niego nie dojdzie. |
| --- | --- |

1.27.

2.   Kontekst

| 2.1. | W „Strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności – europejski transport na drodze ku przyszłości” podkreślono kluczową rolę transportu i płynące z niego korzyści dla społeczeństwa i gospodarki UE, ale także odniesiono się do kosztów dla społeczeństwa. W komunikacie Komisja Europejska proponuje nową strategię osiągnięcia celów ograniczenia emisji gazów cieplarnianych pochodzących z transportu o 55 % do 2030 r. i o 90 % do 2050 r., zgodnie z postanowieniami Europejskiego Zielonego Ładu. Przedstawia również plan działania na rzecz transformacji cyfrowej i rozwoju automatyzacji oraz sztucznej inteligencji (AI) w sektorze transportu. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W świetle doświadczeń związanych z pandemią COVID-19 w strategii stwierdzono, że odporność na przyszłe kryzysy jest jednym z najważniejszych celów unijnej polityki transportowej, obok zakończenia tworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu zgodnie z założeniami białej księgi w sprawie polityki transportowej z 2011 r. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W strategii – wprowadzającej 10 kluczowych obszarów (inicjatywy przewodnie) i 14 konkretnych celów pośrednich – stwierdzono również, że przystępna cenowo mobilność musi być dostępna dla wszystkich, a sektor musi oferować dobre warunki społeczne, możliwości zmiany kwalifikacji i atrakcyjne miejsca pracy. Europejski filar praw socjalnych musi umożliwić zapewnienie sprawiedliwej transformacji ekologicznej i cyfrowej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W planie działania towarzyszącym komunikatowi określono 82 działania, które należy podjąć w latach 2021–2023. Dalszą analizę przedstawiono w towarzyszącym komunikatowi dokumencie roboczym służb Komisji. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Uwagi ogólne: wizja strategii

| 3.1. | Dziesięć lat po opublikowaniu ostatniej białej księgi w sprawie polityki transportowej w 2011 r. Komisja Europejska przyjmuje nową nadrzędną strategię, aby osiągnąć podstawowe cele zrównoważonej, inteligentnej i odpornej mobilności. We wszystkich poprzednich białych księgach (z 1992, 2001 i 2011 r.) kładziono nacisk na ustanowienie jednolitego europejskiego obszaru transportu i zakończenie tworzenia jednolitego rynku. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Już w latach 2001 i 2011 w białych księgach poruszono problem uzależnienia UE od paliw kopalnych oraz problem zmiany klimatu, a także rosnącego udziału sektora transportowego UE w emisjach gazów cieplarnianych, jednak nie osiągnięto wyznaczonych celów związanych z klimatem. W świetle kryzysu klimatycznego EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje podejście polegające na włączeniu nowej unijnej strategii na rzecz mobilności do Europejskiego Zielonego Ładu i położenie szczególnego nacisku na działania zmierzające do osiągnięcia celów klimatycznych. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Aby zapewnić, że powiązane europejskie przemysłowe łańcuchy wartości będą podstawą zrównoważonej i cyfrowej transformacji transportu UE, skuteczna strategia na rzecz mobilności musi iść w parze ze wzmocnieniem bazy przemysłowej UE. Musi ona w dużym stopniu opierać się na wzmocnieniu konkurencyjności całego sektora transportu. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Bezprecedensowa pandemia COVID-19 pokazała znaczenie dobrze funkcjonującego jednolitego rynku transportu i zrównoważonych łańcuchów dostaw oraz postawiła poważne wyzwanie przed branżą transportową związane z jej przetrwaniem ze względu na malejącą liczbę przewozów spowodowaną pandemią. W dramatyczny sposób unaoczniła sytuację tysięcy pracowników sektora transportu, którzy utknęli z dala od domu, w Europie i na całym świecie, mając umowy o pracę niegwarantujące pewności zatrudnienia, niewystarczające zabezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz stojąc w obliczu ryzyka utraty pracy bez ochrony socjalnej. Zwróciła uwagę na kryzys społeczny w sektorze transportu, ujawniający zaniedbania w dotychczasowej polityce transportowej UE i wskazujący na potrzebę zastosowania tego samego poziomu ambicji w odniesieniu do społecznie zrównoważonego systemu transportu. EKES uważa, że nie można zaprzepaścić szansy ukształtowania na przyszłość prawdziwie zrównoważonego jednolitego europejskiego obszaru transportu, który obecnie wymaga zasadniczej korekty umożliwiającej poczynienie postępów. Ponadto celem przyszłego planu awaryjnego na wypadek kryzysu musi być zapobieganie negatywnym skutkom dla pracowników sektora transportu. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Pomimo podjętych do tej pory inicjatyw jednolity europejski obszar transportu, obejmujący wymiar społeczny, środowiskowy i jednolitego rynku, nie został ukończony i wymaga pilnych dalszych działań. EKES ubolewa, że strategia, chociaż bardzo szczegółowa w odniesieniu do celów w zakresie klimatu i transformacji cyfrowej oraz środków do ich osiągnięcia, jest mniej wyczerpująca pod względem kwestii dotyczących jednolitego rynku i spraw społecznych. Jest to szczególnie niefortunne, ponieważ wiele proponowanych działań związanych ze zrównoważonym rozwojem i transformacją cyfrową ma rozległy wpływ na jednolity rynek i pracowników transportu, a więc na kwestie przewijające się w całej opinii. W związku z tym EKES wzywa do przyjęcia bardziej holistycznego i przekrojowego podejścia, aby uniknąć sytuacji, w której w ostatecznym rozrachunku strategia przyniesie pyrrusowe zwycięstwo. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w strategii zwrócono uwagę na kobiety pracujące w transporcie i że Komisja będzie „należycie włączała kwestie równości do swoich inicjatyw politycznych”, ale ubolewa, że strategia nie zawiera punktu dotyczącego działań, które odpowiadałyby tym ambicjom. „Wymiana dobrych praktyk” i sieć ambasadorów różnorodności nie wystarczą, aby włączyć podejście uwzględniające problematykę płci do głównego nurtu polityki transportowej UE. Dobre przykłady działań zawarto w przewodniku tematycznym dotyczącym planu zrównoważonej mobilności miejskiej „Addressing Gender Equity and Vulnerable Groups in SUMPs” („Uwzględnienie równości płci i słabszych grup w planach zrównoważonej mobilności miejskiej”). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Większość działań planowanych w sekcjach 1–3 strategii (wizja, zrównoważona mobilność i inteligentna mobilność) ma wąski zakres koncentrujący się głównie na kwestiach technicznych związanych z charakterystyką środowiskową pojazdów, statków wodnych i powietrznych, wdrażaniem infrastruktury paliw alternatywnych, projektami rozwoju przemysłowego i cyfrowego, opodatkowaniem energii i internalizacją kosztów zewnętrznych przez wdrożenie zasad „zanieczyszczający płaci” i „użytkownik płaci”. Inicjatywy przewodnie 3 i 4 dotyczą ustawodawczych i nieustawodawczych środków politycznych promujących zrównoważony transport pasażerski i towarowy. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Chociaż zarówno proponowane działania, jak i cele pośrednie wydają się wzajemnie dość spójne w odniesieniu do głównie technicznych kwestii, które zostały omówione w sekcjach 1–3, EKES podaje w wątpliwość, czy równowaga między środkami technicznymi a środkami wspólnej polityki transportowej jest odpowiednia do osiągnięcia celów klimatycznych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES kwestionuje również podejście, zgodnie z którym do pełnego zrozumienia celów strategii niezbędny jest prawie 300-stronicowy dokument roboczy służb Komisji. Taki sposób przedstawiania i wyjaśniania strategii nie pomaga w uczynieniu jej przystępną ani w przysporzeniu jej szerokiego poparcia. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | W strategii słusznie stwierdzono, że „zdecydowanie najcenniejszym aktywem sektora są ludzie, a zrównoważona i inteligentna transformacja nie będzie możliwa bez wsparcia i uczestnictwa pracowników sektora transportu”. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES zwraca uwagę na szczególne obawy obszarów wiejskich w Europie, że cele wytyczone w zakresie zrównoważonej mobilności można osiągnąć jedynie dzięki znacznemu pogorszeniu stylu życia. Proaktywnie apeluje do Komisji, by w swym przyszłym komunikacie w sprawie długoterminowej wizji obszarów wiejskich uwzględniła zasadniczą kwestię mobilności i zapewniła przystępne cenowo alternatywne rozwiązania, odpowiednie do zakładanych celów i dostępne dla wszystkich. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES podkreśla, jak ważne jest uzyskanie szerokiego poparcia dla planowanej ekologicznej i cyfrowej transformacji ze strony wszystkich podmiotów społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerów społecznych. Oznacza to również, że wymiar społeczny, w tym dialog na temat tego, jak najlepiej zarządzać transformacją i sprawić, by była ona akceptowana przez społeczeństwo, ma kluczowe znaczenie. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | EKES jest gotów wnieść wkład w dialog ze społeczeństwem obywatelskim w celu ukształtowania i wdrożenia tej strategii, a niniejsza opinia ma na celu wniesienie konkretnych propozycji do tej debaty. |
| --- | --- |

3.13.

4.   Zrównoważona mobilność

| 4.1. | EKES zgadza się, że aby wprowadzić tę systemową zmianę, potrzebne są trzy filary działań, mianowicie należy „1) uczynić wszystkie rodzaje transportu bardziej zrównoważonymi, 2) zadbać o szeroką dostępność zrównoważonych rozwiązań alternatywnych w systemie transportu multimodalnego oraz 3) wdrożyć odpowiednie zachęty wspierające transformację”. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Aby uczynić wszystkie rodzaje transportu bardziej zrównoważonymi, zgodnie z celem pośrednim 1 do 2030 r. w użytku będzie co najmniej 30 mln bezemisyjnych samochodów osobowych i 80 000 bezemisyjnych samochodów ciężarowych, w porównaniu z obecną liczbą około 1 mln takich samochodów osobowych i 30 000 samochodów ciężarowych (1). EKES zwraca uwagę, że decyzje inwestycyjne dotyczące użytkowanych pojazdów do 2030 r. będą podejmowane albo teraz, albo wkrótce. Biorąc pod uwagę różnicę ich cen, wciąż dość słabą infrastrukturę do ładowania/tankowania paliw alternatywnych i okres eksploatacji pojazdów, scenariusz ten wydaje się zbyt optymistyczny. Ponadto wydaje się, że jak dotąd nie ma jasnej koncepcji co do liczby punktów ładowania/tankowania wymaganych do obsługi przewidywanych flot. EKES przestrzega przed wyznaczaniem zbyt ambitnych celów, które mogą mieć negatywny wpływ na wiarygodność strategii. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Strategia wyraźnie określa energię elektryczną i wodór jako priorytetową opcję dekarbonizacji mobilności. Dokładne podejście do mobilności oparte na zerowej emisji zanieczyszczeń powinno uwzględniać ślad węglowy pojazdów w całym ich cyklu życia (w 2018 r. jedynie 33 % energii elektrycznej w UE pochodziło z odnawialnych źródeł energii) i mierzyć go metodą „od źródła do koła”. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES zdecydowanie popiera przejście na bardziej zrównoważone rozwiązania transportowe i zachęca KE do rozwinięcia tego podejścia poprzez konkretne działania wspierające również transport niezmotoryzowany. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | W ramach Zielonego Ładu priorytetem jest efektywne gospodarowanie zasobami poprzez przejście na zieloną gospodarkę o obiegu zamkniętym, przywrócenie bioróżnorodności, powstrzymanie degradacji przestrzeni publicznej i zmniejszenie zanieczyszczenia. Mając to na uwadze, EKES przypomina, że zrównoważona strategia transportowa musi dawać pierwszeństwo infrastrukturze oszczędnie wykorzystującej tereny, zapewniać sprawiedliwy podział przestrzeni w miastach i aglomeracjach oraz być efektywna pod względem wykorzystania zasobów, zwłaszcza w odniesieniu do zasobów o krytycznym znaczeniu. Prawa podstawowe muszą być szanowane. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że KE będzie nadal współpracować z miastami i państwami członkowskimi w celu dopilnowania, by wszystkie duże i średnie miasta wdrożyły własne plany zrównoważonej mobilności miejskiej do 2030 r. Obecny stan rzeczy sugeruje, że pożądany wzrost liczby opracowanych planów zrównoważonej mobilności miejskiej nie nastąpi bez krajowych ram i instrumentów finansowych służących opracowywaniu i wdrażaniu planów zrównoważonej mobilności miejskiej. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Strategia jedynie pokrótce odnosi się do zarządzania parkowaniem i polityki parkingowej. EKES sugeruje dalsze rozwijanie tej kwestii z wyraźnymi punktami działania, z uwzględnieniem negatywnego wpływu parkingów na uszczelnianie gleby w miastach. Dobre zarządzanie parkowaniem może przyczynić się do uwolnienia cennej przestrzeni publicznej, zwiększenia atrakcyjności miast, wspierania lokalnej gospodarki, zmniejszenia ruchu pojazdów oraz poprawy w zakresie zatorów komunikacyjnych, bezpieczeństwa ruchu drogowego i zanieczyszczenia powietrza. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Drugi filar zrównoważonego transportu dotyczy dostępności alternatywnych rodzajów transportu i oferuje w tym celu możliwość wyboru środka transportu w ramach podejścia multimodalnego. W ramach celów pośrednich 4–8 wyznaczono cele na lata 2030 i 2050 dotyczące masowego wzrostu kolejowego przewozu osób (podwojenie przewozów w ramach kolei dużych prędkości do 2030 r. i potrojenie ich do 2050 r.) oraz kolejowego transportu towarowego (zwiększenie o 50 % do 2030 r. i podwojenie go do 2050 r.). Wyznaczono także cele dotyczące transportu zbiorowego, transportu z wykorzystaniem śródlądowych dróg wodnych i żeglugi morskiej bliskiego zasięgu, a także 100 miast neutralnych dla klimatu do 2030 r. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES zastanawia się, czy strategia jest zgodna z podejściem traktującym różne rodzaje transportu jako połączony zasób, w którym w ramach systemu transportu multimodalnego promowana jest nie rywalizacja między rodzajami transportu, lecz współpraca oparta na rozwiązaniach mających najlepszy ślad środowiskowy i społeczny oraz najwyższą wydajność. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | W tym kontekście EKES wzywa do przeprowadzenia szerzej zakrojonej oceny zrównoważonego rozwoju, aby w pełni uwzględnić zrównoważony rozwój społeczny. Proponuje uzupełnienie śladu środowiskowego w strategii poprzez wprowadzenie porównywalnego „europejskiego śladu pracowniczego dla transportu” dotyczącego sprawiedliwych warunków pracy, w tym wszystkich elementów istotnych dla zapobiegania stałemu pogarszaniu się sytuacji, aby zapewnić uczciwą konkurencję w ramach poszczególnych rodzajów transportu i między nimi oraz uniknąć destrukcyjnej konkurencji poprzez tworzenie niewłaściwych zachęt. Uczciwe, wolnorynkowe ceny mające na celu zapewnienie równych warunków działania dla różnych rodzajów transportu muszą obejmować uczciwe koszty pracy, jak podkreślono w rozdziale 6. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Dlatego godne ubolewania jest to, że rozwój modeli multimodalnego transportu towarowego, opartych na współpracy między rodzajami transportu, zoptymalizowanych cechach środowiskowych i zrównoważonym rozwoju społecznym każdego rodzaju transportu oraz na optymalizacji zasobów za pośrednictwem platform cyfrowych przy poszanowaniu wszystkich przepisów prawa socjalnego, nie jest jednym z celów pośrednich w filarze inteligentnej mobilności opisanym w strategii. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | W ramach celu pośredniego 9 przewiduje się, że do 2030 r. transport morski i kolejowy powinien być w stanie konkurować na równych prawach z transportem drogowym, nie wyjaśniono jednak, w jaki sposób należy to osiągnąć, poza potencjalną internalizacją kosztów wewnętrznych i opodatkowania paliw. W rzeczywistości brakuje bardziej kompleksowej strategii mającej na celu stymulowanie kolejowych przewozów towarowych i żeglugi morskiej bliskiego zasięgu, uwzględniającej m.in. wyższe koszty kolei i problemy z punktualnością przewozów kolejowych opisane w towarzyszącym komunikatowi dokumencie roboczym służb Komisji. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Cel pośredni 4 polega na tym, że do 2030 r. cały regularny transport na dystansie do 500 km wewnątrz UE powinien być neutralny pod względem emisji dwutlenku węgla. Należy omówić wpływ na autobusowy przewóz osób i możliwe negatywne skutki dla zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Pomoc państwa jest istotna dla osiągnięcia celów politycznych, takich jak uczynienie transportu ekologicznym i prospołecznym. EKES dostrzega pilną potrzebę dokonania przeglądu wytycznych w sprawie pomocy państwa. Jednym z elementów jest aspekt terytorialny, na przykład w odniesieniu do regionów oddalonych. Ponadto EKES zwraca uwagę na fakt, iż wniosek o dostosowanie wytycznych w sprawie pomocy państwa dla transportu morskiego w celu zapewnienia sprawiedliwych warunków socjalnych i ekonomicznych w odniesieniu do sektora portowego i zatrudnienia europejskich marynarzy od dawna oczekuje na rozpatrzenie, aby sektor morski stał się społecznie zrównoważony, podobnie jak wezwanie do podjęcia działań szybciej niż w 2023 r. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | EKES krytykuje fakt, że w strategii brakuje dogłębnej analizy kluczowego związku między jednolitym rynkiem a polityką konkurencji. Komitet zgadza się, że konieczna jest odpowiednia dyskusja na temat pomocy państwa i dotacji dla transportu morskiego oraz ich wpływu na sektor portowy. Europejscy partnerzy społeczni wspólnie wyrazili swoje „obawy dotyczące przedłużenia obowiązywania rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dla konsorcjów (CBER), które pogłębi nierówne traktowanie właścicieli statków i zainteresowanych stron sektora portowego oraz będzie miało szkodliwy wpływ na porty UE” (2). |
| --- | --- |

4.15.

5.   Inteligentna mobilność

| 5.1. | EKES zgadza się ze stwierdzeniem, że „ponieważ przyszłą mobilność pasażerów i towarów będą kształtować innowacje, powinny istnieć odpowiednie ramy i czynniki ułatwiające taką transformację, która może sprawić, że system transportu będzie znacznie wydajniejszy i bardziej zrównoważony”. Za konieczne EKES uznaje przestrzeganie jednej podstawowej zasady: cyfryzacja i automatyzacja są instrumentami, a nie celem samym w sobie. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje określone w strategii cele w zakresie cyfryzacji i automatyzacji jako środek do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. Zajęcie się kwestią społecznego i środowiskowego wpływu sztucznej inteligencji, zasady kontroli człowieka nad maszyną, a także gromadzenia danych osobowych i wykorzystywania tych danych jest niezwykle ważne i wymaga szeroko zakrojonego dialogu. Uwzględnienie czynnika ludzkiego w badaniach naukowych, projektowaniu i wdrażaniu technologii cyfrowych i automatyzacji ma zasadnicze znaczenie dla pomyślnego wykorzystania takich innowacji i w celu zapewnienia sprawiedliwej transformacji musi opierać się na włączającym dialogu społecznym. Potrzebne jest podejście skoncentrowane na człowieku i obejmujące aspekty społeczne oraz środowiskowe, a także gwarancja, że technologie nie będą wykorzystywane w sposób stanowiący nadużycie. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES zauważa brak jakiegokolwiek odniesienia do inicjatyw horyzontalnych dotyczących bezpieczeństwa, odpowiedzialności, praw podstawowych i aspektów sztucznej inteligencji związanych z danymi oraz do pakietu aktów o danych dotyczących kontroli i warunków udostępniania danych. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Aby UE stała się światowym liderem w rozwoju usług i systemów CCAM, należy ułatwić testowanie usług pilotażowych w systemach ruchu miejskiego w oparciu o ocenę wpływu na bezpieczeństwo oraz dialog ze społeczeństwem obywatelskim i dialog społeczny. Obecne projekty pilotażowe są testowane głównie w zamkniętych systemach transportowych (kampusy, kompleksy przemysłowe itp.). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w strategii odniesiono się do cyfrowej transformacji mobilności w miastach, w tym koncepcji „mobilność jako usługa” (MaaS), usług współdzielonych, usług na żądanie i pojawienia się platform pośredniczących oraz możliwości i zagrożeń dla oferowanych przez nie zrównoważonych i wydajnych koncepcji transportu. EKES z zadowoleniem przyjmuje również fakt, że w pkt 38 słusznie odniesiono się do kwestii społecznych i dotyczących bezpieczeństwa, ponieważ szereg nowych usług w zakresie mobilności, a także platformy pośredniczące oferują niepewne formy zatrudnienia i niskie poziomy płac, co może stwarzać problemy dotyczące konkurencji. Niemniej w ramach działania 23 nie przewiduje się dokonania „oceny zapotrzebowania na środki mające na celu zapewnienie równych szans dla platform lokalnego transportu pasażerskiego na żądanie i platform służących do zamawiania usług transportu samochodowego” przed 2022 r. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Platformy MaaS powinny podlegać rozliczalności publicznej, aby zapewnić wdrożenie planów zrównoważonej mobilności miejskiej. Dostęp do platform MaaS powinni mieć wyłącznie odpowiedzialni społecznie dostawcy usług w zakresie mobilności, którzy zapewniają uczciwe i godne warunki pracy, z uwzględnieniem również planowanych przepisów dotyczących osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji Europejskiej w sprawie przepisów dotyczących warunków pracy osób pracujących za pośrednictwem platform internetowych i oczekuje, że wniosek ten zapewni domniemanie statusu zatrudnienia oraz sprawiedliwe warunki pracy osobom pracującym za pośrednictwem platform internetowych w sektorze transportu, np. w usługach przewozu osób lub usługach dostawczych. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | EKES zwraca szczególną uwagę na obawę, że koszt inteligentnych rozwiązań w zakresie mobilności, rozwój sztucznej inteligencji i automatyzacja mogą potencjalnie pogłębić przepaści między państwami, ponieważ poziom wyjściowy, od którego należy zacząć, różni się w UE w zależności od państwa członkowskiego. Dlatego też EKES uważa, że zasadnicze znaczenie dla każdej skutecznej strategii dla UE ma zajęcie się tymi lukami inwestycyjnymi poprzez wspieranie rozwiązań w zakresie inteligentnej mobilności w biedniejszych państwach członkowskich, również poprzez egzekwowanie dialogu społecznego, warunków socjalnych i podejścia ukierunkowanego na człowieka. |
| --- | --- |

5.8.

6.   Odporna mobilność

| 6.1. | Sekcja 4 dotycząca odpornej mobilności obejmuje trzy inicjatywy przewodnie – wzmocnienie jednolitego rynku, uczciwa i sprawiedliwa mobilność dla wszystkich oraz poprawa bezpieczeństwa i ochrony transportu, którym towarzyszą cele pośrednie 13 i 14. |
| --- | --- |

6.1.

Znaczenie jednolitego rynku

| 6.2. | EKES zgadza się z priorytetami ustalonymi w odniesieniu do potrzeby zakończenia prac nad jednolitym europejskim obszarem transportu i wzmocnienia jednolitego rynku, w tym w świetle doświadczeń związanych z COVID-19, jak również z koniecznością przygotowania planu awaryjnego na wypadek kryzysu. EKES jest jednak zdania, że opracowanie takiego planu awaryjnego na wypadek kryzysu musi opierać się na autentycznym udziale zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz dialogu społecznym i odbywać się w porozumieniu z partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Niemniej EKES ubolewa nad tym, że kwestie takie jak ukończenie jednolitego europejskiego obszaru transportu i wzmocnienie jednolitego rynku, znaczenie terminowego wdrożenia TEN-T oraz rozwój strategicznych łańcuchów wartości dotyczących na przykład baterii i wodoru, a także związane z tym potrzeby finansowe umożliwiające osiągnięcie celów Zielonego Ładu i transformacji cyfrowej w transporcie, zostały połączone z innymi ważnymi zagadnieniami, takimi jak prawa pasażerów, obowiązki świadczenia usług publicznych, warunki społeczne pracowników sektora transportu oraz bezpieczeństwo i ochrona transportu. Umieszczenie w strategii na samym końcu nadrzędnych kwestii dotyczących jednolitego rynku oraz powiązanych kwestii społecznych i dotyczących bezpieczeństwa pozostawia dziwne wrażenie. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | EKES uważa, że ograniczenie celów pośrednich w tej sekcji do terminowego wdrożenia TEN-T i zmniejszenia liczby ofiar śmiertelnych w wypadkach spowodowanych transportem jest w najwyższym stopniu niewystarczające, zważywszy, że sekcja ta dotyczy wzmocnienia jednolitego rynku i zakończenia prac nad jednolitym europejskim obszarem transportu, w tym poprawy wydajności poprzez umożliwienie optymalnego wykorzystania zdolności przewozowych, finansowania modernizacji floty, kwestii pomocy państwa, poprawy połączeń oraz ochrony pasażerów i ich praw. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | EKES zauważa, że zgodnie z wizją zawartą w strategii dobrze funkcjonujący i odporny na kryzysy jednolity rynek musi znaleźć się „wśród najważniejszych celów przyszłej unijnej polityki transportowej”, podczas gdy „ekologizacja mobilności musi stać się nową licencją na rozwój sektora transportu”. Można było na przykład dodać do celów pośrednich ukończenie procesu tworzenia jednolitego rynku transportu dzięki nowym zrównoważonym i cyfrowym modelom biznesowym. |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Godnym ubolewania jest również fakt, że w strategii nie opisano pozostałych przeszkód na drodze do pełnego wdrożenia jednolitego rynku w dziedzinie transportu. W szczególności w sekcji 4.3.3 dokumentu roboczego służb Komisji poruszono szereg kwestii związanych z funkcjonowaniem jednolitego rynku, które nie zostały omówione w sekcji 4. Podobnie jest w sekcji 4.3.4, gdzie opisano szereg niedociągnięć społecznych, którymi nie zajęto się w strategii. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Należy usprawnić procesy związane z lepszym stanowieniem prawa. EKES nalega, by dla każdego z działań, czy to wymienionych w planie działania, czy w innych dokumentach, przeprowadzono kompleksową ocenę oddziaływania (społecznego, środowiskowego, gospodarczego, z uwzględnieniem aspektu płci), wraz z uprzywilejowanymi konsultacjami z uznanymi partnerami społecznymi, takimi jak organizacje przedstawicielskie sprawdzone przez Komisję. |
| --- | --- |

6.7.

| 6.8. | Podobnie szereg działań zaplanowanych w poprzednich sekcjach strategii ma wyraźne konsekwencje dla jednolitego rynku, na przykład zmiany dyrektywy w sprawie obciążeń i wymiarów pojazdów ciężarowych, zmiany w przepisach dotyczących przewozów lotniczych oraz platform cyfrowych. |
| --- | --- |

6.8.

Wymiar społeczny i warunki pracy

| 6.9. | Bezprecedensowy kryzys związany z COVID-19 pokazał, że transport jest usługą podstawową. Podkreślił również rolę pracowników transportu jako kluczowych pracowników oraz ich znaczenie dla odporności systemu transportu. EKES z zadowoleniem przyjmuje to wyraźniejsze uznanie roli pracowników sektora transportu w strategii w porównaniu z poprzednimi dokumentami programowymi dotyczącymi transportu, poprzez stwierdzenie, że ludzie są „zdecydowanie najcenniejszym aktywem sektora”, podczas gdy niektórzy muszą pracować w trudnych i niepewnych warunkach. Uwzględniając jednak znaczenie, jakie przywiązuje się do filaru społecznego w bieżącej realizacji polityki UE, zaskakujące jest, że wymiar społeczny w transporcie nie został omówiony w specjalnej sekcji. |
| --- | --- |

6.9.

| 6.10. | W strategii ponadto uznano problemy demograficzne sektora i trudności w przyciąganiu potrzebnych pracowników. Stwierdzono, że „zapewnienie wyższych standardów społecznych przyczyniłoby się bezpośrednio do podniesienia, obecnie ogólnie niskiego, poziomu atrakcyjności sektora”. Niestety ani strategia, ani dokument roboczy służb Komisji nie zawierają dostatecznej analizy przyczyn trudności sektora transportowego w przyciąganiu pracowników. Nie biorą pod uwagę faktu, że w ostatnich dziesięcioleciach strategie polityki transportowej skupiające się na jednolitym rynku nie zapobiegły pogorszeniu warunków pracy we wszystkich rodzajach transportu. |
| --- | --- |

6.10.

| 6.11. | Oświadczenia Komisji, że „rozważy wprowadzenie środków w odniesieniu do poszczególnych rodzajów transportu w celu wzmocnienia ram legislacyjnych dotyczących warunków pracy” i „uruchomi inicjatywy mające na celu zwiększenie atrakcyjności sektora transportu w latach 2021–2023” są zbyt ogólnikowe. Rzeczywiście, trudno zrozumieć, dlaczego takie elementy, jak sprawiedliwe warunki pracy i poprawa atrakcyjności zawodu, w tym dla młodych ludzi i kobiet, nie zostały uznane za warte ujęcia w celach pośrednich. |
| --- | --- |

6.11.

| 6.12. | Potrzebne są konkretne inicjatywy ustawodawcze, aby wyeliminować dumping socjalny we wszystkich rodzajach transportu. Zasada równego wynagrodzenia za tę samą pracę w tym samym miejscu musi mieć zastosowanie do wszystkich rodzajów transportu (delegowanie wysoce mobilnych pracowników), podobnie jak ochrona zatrudnienia i praw nabytych pracowników, których dotyka zmiana operatorów w wyniku przetargu dla różnych rodzajów transportu. Dlatego też EKES dostrzega pilną potrzebę powołania społecznej grupy zadaniowej ds. transportu, w skład której weszłyby wszystkie właściwe dyrekcje generalne, takie jak MOVE, EMPL i COMP. |
| --- | --- |

6.12.

Koszty społeczne i zrównoważony rozwój

| 6.13. | Dumping socjalny i nieuczciwe praktyki w jednym sektorze powodują zakłócenia w innych sektorach. Niepewne warunki pracy, konkurencja płacowa i brak egzekwowania przepisów prawa socjalnego zniekształcają sygnały cenowe i możliwości wyboru rodzaju transportu. EKES dostrzega potrzebę podjęcia inicjatywy włączającej koszty pracy jako część polityki uczciwych cen dla zrównoważonych usług transportowych, dodatkowo do internalizacji wszystkich kosztów zewnętrznych. Uczciwe, wolnorynkowe ceny za usługi transportowe muszą uwzględniać płacę zapewniającą utrzymanie na minimalnym poziomie, takie samo wynagrodzenie za taką samą pracę w tym samym miejscu, opiekę zdrowotną i zabezpieczenie społeczne oraz inwestycje w zdrowe miejsca pracy oraz w kwalifikacje i szkolenia. Dodanie „śladu pracowniczego” do zaleceń dotyczących śladu węglowego w działaniach 28 i 34, zgodnie z punktem 4.6, mogłoby być jednym z działań w tym zakresie, choć dalece niewystarczającym. W przypadku ustalania cen transportu publicznego trzeba brać pod uwagę rekompensatę za obowiązek świadczenia usług. |
| --- | --- |

6.13.

| 6.14. | EKES podkreśla znaczenie negocjacji zbiorowych i ich rolę w ustalaniu poziomu wynagrodzeń, dlatego też kładzie nacisk na znaczenie wzmocnienia negocjacji zbiorowych, zwłaszcza w bardzo rozdrobnionym sektorze transportowym i we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

6.14.

Sprawiedliwa transformacja cyfrowa

| 6.15. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że w strategii właściwie uwzględniono zagrożenia i możliwości związane z transformacją cyfrową w zakresie zatrudnienia oraz potrzebę sprawiedliwej transformacji dla pracowników sektora transportu. W działaniu 69 nie przewidziano jednak wydania „zaleceń dotyczących automatyzacji i transformacji cyfrowej oraz ich wpływu na pracowników sektora transportu” przed 2023 r. Nie uwzględniono zatem faktu, że transformacja cyfrowa i automatyzacja już trwają i potrzebne są pilne działania. Na przykład cel pośredni 13 przewiduje, że „do 2030 r. nastąpi wdrożenie zautomatyzowanej mobilności na szeroką skalę”. |
| --- | --- |

6.15.

| 6.16. | Udane inwestycje w technologie cyfrowe wymagają już na początkowym etapie partycypacyjnego dialogu społecznego. Istnieją przykłady dobrych praktyk, takie jak układ zbiorowy dot. kształtowania automatyzacji w sposób społeczny i obejmujący współstanowienie zawarty przez operatora terminala kontenerowego EUROGATE w Niemczech, w tym jego trzy terminale w Hamburgu, Bremerhaven i Wilhelmshaven (3). Dialog ten musi również obejmować dyskusję na temat celu transformacji cyfrowej i automatyzacji (na przykład wzrost wydajności a nadwyżki mocy produkcyjnych), celu odpowiednich środków na rzecz bezpieczniejszych i zdrowszych miejsc pracy, ratowania zatrudnienia oraz sprawiedliwego udziału pracowników w zyskach z wzrostu wydajności. |
| --- | --- |

6.16.

| 6.17. | Na szczeblu europejskim europejscy partnerzy społeczni w zakresie miejskiego transportu publicznego podpisali niedawno wspólne zalecenia w sprawie transformacji cyfrowej w publicznym transporcie miejskim (4). Promują oni integracyjne i partycypacyjne podejście do transformacji cyfrowej, zapewniające bezpieczeństwo zatrudnienia i umiejętności w ramach transformacji cyfrowej, wykorzystujące transformację cyfrową do poprawy warunków pracy i równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz zapewniające ochronę danych, prywatność i godność. Strategie powinny zapewniać, aby zarówno przedsiębiorstwa, jak i pracownicy odnieśli korzyści z wprowadzenia technologii cyfrowych, w tym poprzez udział we wzroście wydajności. |
| --- | --- |

6.17.

| 6.18. | Komisja Europejska powinna, wspólnie z partnerami społecznymi, podjąć natychmiastowe działania w celu zapewnienia sprawiedliwego przejścia na automatyzację i rozpoczęcia transformacji cyfrowej, która „nie pomija nikogo”. |
| --- | --- |

6.18.

Bezpieczeństwo i ochrona transportu

| 6.19. | W odniesieniu do bezpieczeństwa transportu cel pośredni 14 dotyczy osiągnięcia bliskiego zeru wskaźnika śmiertelności we wszystkich rodzajach transportu do 2050 r., przy czym głównym problemem są ofiary śmiertelne w transporcie drogowym. Unijna strategia w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego z 2018 r. nie obejmuje jednak zawodowych kierowców w transporcie drogowym, w szczególności problemu zmęczenia kierowców jako „choroby przewlekłej” i istotnego czynnika wypadków. |
| --- | --- |

6.19.

| 6.20. | W tym kontekście EKES wyraża poważne zaniepokojenie nową inicjatywą Komisji Europejskiej w sprawie zasad dotyczących czasu prowadzenia pojazdu i odpoczynku kierowców autobusów i autokarów oraz zwraca uwagę na sprawozdanie, które Komisja Europejska ma przedstawić Radzie i Parlamentowi. Jakiekolwiek wydłużenie godzin pracy i prowadzenia pojazdu w tym sektorze byłoby sprzeczne z celami polityki określonymi w rozporządzeniu (WE) nr 561/2006 (5) i doprowadziłoby do dalszego pogorszenia bezpieczeństwa drogowego pasażerów i innych użytkowników dróg, a także warunków pracy kierowców autobusów i autokarów. |
| --- | --- |

6.20.

| 6.21. | EKES popiera proponowany środek na rzecz poprawy bezpieczeństwa, a w szczególności uwzględnienie środków na rzecz przeciwdziałania zagrożeniom cybernetycznym. |
| --- | --- |

6.21.

7.   Znaczenie silnych usług publicznych

| 7.1. | EKES powtarza, że zadaniem polityki publicznej jest zapewnienie zrównoważonego systemu transportu miejskiego, który realizuje cele klimatyczne, ale także cele w zakresie zdrowia publicznego, bezpieczeństwa i ochrony dróg oraz sprawiedliwego podziału przestrzeni miejskiej. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | W wizji KE słusznie podkreśla się, że „kluczowe jest, aby mobilność była dostępna i przystępna cenowo dla wszystkich, aby regiony wiejskie i oddalone [pozostały] połączone”. EKES nalega na zapewnienie dostępności usług publicznych, popartej ramami prawnymi, jako podstawy zrównoważonej i przystępnej cenowo mobilności. Wymaga to większej, lepszej pod względem środowiskowym i społecznym kompensacji zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych poprzez wsparcie finansowe i wprowadzenie instrumentów finansowych ze strony rządów krajowych, regionów i gmin. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Aby uniknąć ubóstwa transportowego, niezbędny jest dostęp do wysokiej jakości transportu publicznego po przystępnych cenach, stanowiącego trwałą alternatywę dla indywidualnych środków transportu. Ma to szczególne znaczenie dla obszarów wiejskich, a usługi współdzielone i na żądanie mogą również uzupełnić ofertę transportu publicznego, w szczególności na tych obszarach, pod warunkiem zapewnienia warunków pracy wysokiej jakości. Ponadto niezmotoryzowany transport aktywny, chodzenie pieszo i jazda na rowerze, wymagają większej uwagi i inwestycji w bezpieczną infrastrukturę wysokiej jakości. |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Transport publiczny jest istotny dla włączenia społecznego i lokalnego zatrudnienia wysokiej jakości. Strategia kładzie zbyt duży nacisk na technologiczne aspekty transformacji cyfrowej, mikromobilność i nowe usługi w zakresie mobilności. W nowej wizji nie można pomijać faktu, że inteligentna mobilność powinna być raczej instrumentem niż celem. |
| --- | --- |

7.4.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dokument roboczy służb Komisji, SWD(2020) 331, sekcja 4.1.1, s. 81 i nast.

1

(2)  Wezwanie to europejscy partnerzy społeczni skierowali do komisarzy Adiny Vălean i Nicolasa Schmita.

2

(3)  Układ zbiorowy zawarty w 2019 r. pomiędzy EUROGATE a Niemieckim Związkiem Zawodowym dla Sektora Usług (ver.di) obejmuje wszystkie niemieckie spółki zależne grupy, w tym terminale kontenerowe, przedsiębiorstwo utrzymania infrastruktury kolejowej i transportu kolejowego oraz inne jednostki gospodarcze w Niemczech. Powołana komisja ds. automatyzacji jest informowana o wszelkich projektach dotyczących sprzętu lub oprogramowania w przedsiębiorstwie, nawet jeśli nie ma to bezpośredniego wpływu na zatrudnienie. Wykluczenie związanej z tym restrukturyzacji zatrudnienia do 2025 r. jest częścią układu zbiorowego z EUROGATE.

3

(4)  Digital Transformation and Social Dialogue in Urban Public Transport (UPT) in Europe [Transformacja cyfrowa i dialog społeczny w sektorze miejskiego transportu publicznego w Europie], wspólne zalecenia europejskich partnerów społecznych w UPT (ETF i UITP), podpisane w marcu 2021 r.

4

Digital Transformation and Social Dialogue in Urban Public Transport (UPT) in Europe

(5)  Dz.U. L 102 z 11.4.2006, s. 1.

5

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty:

Punkt 4.14 (w związku ze skreśleniem punktu 1.15)

Skreślić punkt

| | Pomoc państwa jest istotna dla osiągnięcia celów politycznych, takich jak uczynienie transportu ekologicznym i prospołecznym. EKES dostrzega pilną potrzebę dokonania przeglądu wytycznych w sprawie pomocy państwa. Jednym z elementów jest aspekt terytorialny, na przykład w odniesieniu do regionów oddalonych. Ponadto EKES zwraca uwagę na fakt, iż wniosek o dostosowanie wytycznych w sprawie pomocy państwa dla transportu morskiego w celu zapewnienia sprawiedliwych warunków socjalnych i ekonomicznych w odniesieniu do sektora portowego i zatrudnienia europejskich marynarzy od dawna oczekuje na rozpatrzenie, aby sektor morski stał się społecznie zrównoważony, podobnie jak wezwanie do podjęcia działań szybciej niż w 2023 r. |
| --- | --- |

Pomoc państwa jest istotna dla osiągnięcia celów politycznych, takich jak uczynienie transportu ekologicznym i prospołecznym. EKES dostrzega pilną potrzebę dokonania przeglądu wytycznych w sprawie pomocy państwa. Jednym z elementów jest aspekt terytorialny, na przykład w odniesieniu do regionów oddalonych. Ponadto EKES zwraca uwagę na fakt, iż wniosek o dostosowanie wytycznych w sprawie pomocy państwa dla transportu morskiego w celu zapewnienia sprawiedliwych warunków socjalnych i ekonomicznych w odniesieniu do sektora portowego i zatrudnienia europejskich marynarzy od dawna oczekuje na rozpatrzenie, aby sektor morski stał się społecznie zrównoważony, podobnie jak wezwanie do podjęcia działań szybciej niż w 2023 r.

Wynik głosowania

| Za: | 77 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 123 |
| Wstrzymało się: | 27 |

Za:

77

Przeciw:

123

Wstrzymało się:

27

Punkt 1.15 (w związku ze skreśleniem punktu 4.14)

Skreślić punkt

| | Pomoc państwa jest istotna dla osiągnięcia celów politycznych, takich jak uczynienie transportu ekologicznym i prospołecznym. EKES dostrzega pilną potrzebę przeglądu wytycznych w sprawie pomocy państwa, zwłaszcza wytycznych w sprawie pomocy państwa w sektorze morskim, w celu zapewnienia sprawiedliwych warunków społecznych i ekonomicznych w sektorze portowym oraz w zakresie zatrudnienia europejskich marynarzy. |
| --- | --- |

Pomoc państwa jest istotna dla osiągnięcia celów politycznych, takich jak uczynienie transportu ekologicznym i prospołecznym. EKES dostrzega pilną potrzebę przeglądu wytycznych w sprawie pomocy państwa, zwłaszcza wytycznych w sprawie pomocy państwa w sektorze morskim, w celu zapewnienia sprawiedliwych warunków społecznych i ekonomicznych w sektorze portowym oraz w zakresie zatrudnienia europejskich marynarzy.

Wynik głosowania

Poprawka odrzucona w wyniku głosowania nad punktem 4.14, z którym była powiązana.

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/170 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/170

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii, uchylającej dyrektywę (UE) 2016/1148 oraz wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie odporności podmiotów krytycznych”

[COM(2020) 823 final – 2020/0359 (COD) – COM(2020) 829 final – 2020/0365 (COD)]

(2021/C 286/28)

| Sprawozdawca: | Maurizio MENSI |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Maurizio MENSI

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 21.1.2021–11.2.2021
  Rada, 26.1.2021–19.2.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 14.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 243/0/5 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 21.1.2021–11.2.2021

Rada, 26.1.2021–19.2.2021

Podstawa prawna

Art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

14.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

243/0/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES docenia wysiłki Komisji na rzecz zwiększenia odporności podmiotów publicznych i prywatnych na zagrożenia wynikające z incydentów i ataków cybernetycznych i fizycznych. Zgadza się z potrzebą wzmocnienia przemysłu UE i jej zdolności do innowacji w sposób inkluzywny, zgodnie ze strategią opartą na czterech filarach: ochronie danych, prawach podstawowych, bezpieczeństwie i cyberbezpieczeństwie. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES podkreśla jednak, że ze względu na istotny i wrażliwy charakter celów realizowanych w obu wnioskach bardziej wskazany od dyrektywy byłby instrument rozporządzenia. Niejasne są zresztą powody, dla których Komisja nie uznała za konieczne, by uwzględnić taką możliwość pośród różnych rozważanych wariantów. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zauważa, że niektóre z przepisów obu wniosków dotyczących dyrektywy pokrywają się, ponieważ są ściśle ze sobą powiązane i komplementarne: jeden z nich dotyczy przede wszystkim profili cyberbezpieczeństwa, a drugi – bezpieczeństwa fizycznego. W związku z tym wzywa do zastanowienia się, czy mając na względzie uproszczenie i usprawnienie, tych dwóch wniosków nie należałoby połączyć w jeden dokument. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zgadza się z proponowanym podejściem polegającym na wyeliminowaniu rozróżnienia między operatorami usług kluczowych a dostawcami usług cyfrowych, o którym mowa w pierwotnej dyrektywie w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych na terytorium Unii (NIS). Zwraca jednak uwagę, że w odniesieniu do jej zakresu stosowania należy zapewnić bardziej precyzyjne i jaśniejsze wskazówki co do tego, kto jest zobowiązany do przestrzegania jej przepisów. W szczególności należy dokładniej zdefiniować kryteria odróżniające podmioty „niezbędne” od „istotnych”, a także obowiązujące je wymogi, aby nie dopuścić do tego, by rozbieżne podejścia na szczeblu krajowym powodowały przeszkody w konkurencji i swobodnym przepływie towarów i usług, co mogłoby działać na szkodę przedsiębiorstw i wymiany handlowej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że ze względu na obiektywną złożoność systemu przedstawionego w obu wnioskach ważne jest, by Komisja dokładnie wyjaśniła zakres stosowania tych dwóch zbiorów przepisów, zwłaszcza gdy różne przepisy przyczyniają się do uregulowania tego samego przypadku lub podmiotu. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES podkreśla, że nieodzownym celem jest jasność wszelkich przepisów prawnych, a także ograniczenie biurokracji i fragmentacji poprzez uproszczenie procesów oraz wymogów dotyczących bezpieczeństwa i zgłaszania incydentów. Również w tym celu, z korzyścią dla obywatelek i obywateli oraz przedsiębiorstw, wskazane mogłoby być połączenie w jeden tekst obu wniosków dotyczących dyrektywy, dzięki czemu uniknięto by skomplikowanego niekiedy procesu interpretacji i egzekwowania. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uznaje podkreśloną we wniosku dotyczącym dyrektywy zasadniczą rolę organów zarządzających podmiotów niezbędnych i istotnych, których członkinie i członkowie muszą regularnie przechodzić specjalne szkolenia w celu zdobycia wiedzy i umiejętności wystarczających do poznania różnych zagrożeń cybernetycznych, zarządzania nimi i oceny ich skutków. W związku z tym uważa, że we wniosku należy wskazać minimalny zakres takiej wiedzy i umiejętności, tak by na szczeblu europejskim dostępne były wytyczne dotyczące tego, które kompetencje nabywane na szkoleniach uznaje się za stosowne, i by nie dopuścić do różnic w treści kursów szkoleniowych między poszczególnymi krajami. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zgadza się co do istotnej roli ENISA w całościowej strukturze instytucjonalnej i operacyjnej cyberbezpieczeństwa na szczeblu europejskim. Uważa w tym względzie, że oprócz sporządzanego co dwa lata sprawozdania na temat stanu cyberbezpieczeństwa w Unii oraz zawiadomień dla poszczególnych sektorów organ ten powinien publikować w internecie okresowe i aktualne informacje na temat cyberincydentów. Powinno to być dla podmiotów, których dotyczy NIS 2, dodatkowe przydatne narzędzie informacyjne umożliwiające lepszą ochronę ich przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zgadza się z propozycją powierzenia ENISA zadania stworzenia europejskiego rejestru podatności i uważa, że zgłaszanie najpoważniejszych podatności i incydentów powinno być obowiązkowe, a nie dobrowolne i tym samym stać się pomocnym narzędziem również dla podmiotów zamawiających w postępowaniach o udzielenie zamówienia na szczeblu europejskim, w tym zamawiających produkty i technologie dla 5G. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Dnia 16 grudnia 2020 r. przedstawiono nową strategię UE w zakresie cyberbezpieczeństwa wraz z dwoma wnioskami ustawodawczymi: przeglądem dyrektywy (UE) 2016/1148 (1) w sprawie bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych (NIS 2) oraz nową dyrektywą w sprawie odporności podmiotów krytycznych. Strategia ta, która jest kluczowym elementem komunikatu „Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy” (2), planu odbudowy dla Europy i strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa, ma na celu zwiększenie zbiorowej odporności Europy na zagrożenia dla cyberbezpieczeństwa oraz zagwarantowanie wszystkim obywatelkom i obywatelom oraz przedsiębiorstwom możliwości korzystania z niezawodnych i bezpiecznych usług i narzędzi cyfrowych. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Należy zaktualizować istniejące środki na szczeblu UE mające na celu ochronę usług krytycznych i infrastruktury krytycznej przed zagrożeniami sieciowymi i fizycznymi. Zagrożenia dla cyberbezpieczeństwa w dalszym ciągu ewoluują wraz ze wzrostem cyfryzacji i łączności. W związku z tym należy dokonać przeglądu obowiązujących ram regulacyjnych zgodnie z podejściem przyjętym w strategii bezpieczeństwa UE, odchodząc od podziału na świat wirtualny i realny oraz od schematycznego myślenia. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Oba wnioski dotyczące dyrektywy obejmują szeroki zakres sektorów i uwzględniają obecne i przyszłe zagrożenia, zarówno w internecie, jak i poza nim, wynikające z ataków cybernetycznych i przestępczych, klęsk żywiołowych i innych incydentów. Są one również oparte na wnioskach płynących z trwającej pandemii, która pokazała, że społeczeństwo i gospodarka są coraz bardziej zależne od rozwiązań cyfrowych i tym samym bardziej podatne i narażone na nasilające się i szybko zmieniające się zagrożenia dla cyberbezpieczeństwa, zwłaszcza w grupach zagrożonych wykluczeniem społecznym, takich jak osoby z niepełnosprawnościami. Skłoniło to UE do zaproponowania działań mających na celu ochronę globalnej i otwartej cyberprzestrzeni, opartych na solidnych gwarancjach bezpieczeństwa, suwerenności technologicznej i przywództwie poprzez rozwijanie zdolności operacyjnych ukierunkowanych na zapobieganie ewentualnym zagrożeniom, zniechęcanie do stwarzania tych zagrożeń i reagowanie na nie w drodze ściślejszej współpracy, z poszanowaniem prerogatyw państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa narodowego. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Wniosek dotyczący zmiany dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych

| 3.1. | Dyrektywa w sprawie bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych (UE) 2016/1148 – pierwszy unijny „horyzontalny” instrument regulacyjny w dziedzinie cyberbezpieczeństwa – miała na celu zwiększenie odporności systemów sieciowych i informatycznych w Unii na zagrożenia dla cyberbezpieczeństwa. Pomimo osiągnięcia dobrych wyników dyrektywa w sprawie bezpieczeństwa sieci i informacji miała też jednak pewne ograniczenia, gdyż transformacja cyfrowa społeczeństwa przybrała na sile wskutek kryzysu związanego z COVID-19 i poszerzyła zakres zagrożeń, zwiększając podatność coraz bardziej od siebie zależnych społeczeństw na istotne i nieprzewidziane ryzyko. Pojawiły się nowe wyzwania, wymagające odpowiednich i innowacyjnych rozwiązań. Wyniki szeroko zakrojonych konsultacji z zainteresowanymi stronami unaoczniły niewystarczający poziom cyberbezpieczeństwa europejskich przedsiębiorstw, niespójne stosowanie przepisów przez państwa w różnych sektorach oraz brak zrozumienia głównych zagrożeń i wyzwań. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Wniosek dotyczący NIS 2 jest ściśle powiązany z dwiema innymi inicjatywami: wnioskiem dotyczącym rozporządzenia w sprawie sektora finansów cyfrowych (Digital Operational Resilience Act, DORA) oraz wnioskiem dotyczącym dyrektywy w sprawie podmiotów krytycznych, który rozszerza zakres stosowania dyrektywy 2008/114/WE (3) dotyczącej energii i transportu na nowe sektory, skupiając się na przykład na sektorze opieki zdrowotnej i podmiotach prowadzących prace badawcze i rozwojowe w dziedzinie leków. Dyrektywa w sprawie podmiotów krytycznych, która ma taki sam zakres sektorowy jak NIS 2 w odniesieniu do podmiotów niezbędnych (załącznik 1 do NIS 2), przenosi swój punkt ciężkości z ochrony aktywów rzeczowych na odporność podmiotów nimi zarządzających i przechodzi od wskazania europejskiej infrastruktury krytycznej o wymiarze transgranicznym do określenia infrastruktury krytycznej na poziomie krajowym. NIS 2 jest ponadto spójna i komplementarna wobec innych obowiązujących instrumentów prawnych, takich jak Europejski kodeks łączności elektronicznej, ogólne rozporządzenie o ochronie danych oraz rozporządzenie eIDAS w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Zgodnie z programem sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT) wniosek dotyczący dyrektywy NIS 2 ma na celu zmniejszenie obciążeń regulacyjnych spoczywających na właściwych organach oraz kosztów przestrzegania przepisów przez podmioty publiczne i prywatne i aktualizuje odnośne ramy prawne. Ulepszono w nim ponadto wymogi w zakresie bezpieczeństwa nakładane na przedsiębiorstwa, poruszono kwestię bezpieczeństwa łańcuchów dostaw, zracjonalizowano wymogi sprawozdawcze, wprowadzono bardziej rygorystyczne środki nadzorcze dla organów krajowych i podjęto wysiłek harmonizacji systemów sankcji w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | NIS 2 przyczynia się również do rozwinięcia wymiany informacji i współpracy w zakresie zarządzania kryzysami cyberbezpieczeństwa na szczeblu krajowym i europejskim. Usunięto przewidziane w dyrektywie NIS rozróżnienie między operatorami usług kluczowych a dostawcami usług cyfrowych. Zakres stosowania wniosku obejmuje średnie lub duże przedsiębiorstwa w sektorach wskazanych na podstawie krytycznego znaczenia dla gospodarki i społeczeństwa. Podmioty te, publiczne lub prywatne, podzielono na „niezbędne” i „istotne”, które podlegają różnym systemom nadzoru. Państwa członkowskie mają jednak możliwość uwzględnienia również mniejszych podmiotów o wysokim profilu ryzyka. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Przewiduje się nową ogólnounijną sieć centrów monitorowania bezpieczeństwa (SOC) opartych na sztucznej inteligencji, które będą zapewniać prawdziwą ochronę cyberbezpieczeństwa i będą zdolne do wykrywania sygnałów cyberataku z wystarczającym wyprzedzeniem, tak by można było interweniować przed wystąpieniem szkód. Znaczenie sztucznej inteligencji dla cyberbezpieczeństwa podkreślono również w przedstawionym w dniu 1 marca 2021 r. sprawozdaniu Narodowej Komisji Bezpieczeństwa (NSCAI) USA w sprawie sztucznej inteligencji (SI). W konsekwencji państwa członkowskie i operatorzy infrastruktury krytycznej będą mieli bezpośredni dostęp do informacji o zagrożeniach w ramach europejskiej sieci bezpieczeństwa „threat intelligence” (analiza zagrożeń). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Komisja porusza ponadto kwestię bezpieczeństwa łańcuchów dostaw i stosunków z dostawcami: państwa członkowskie we współpracy z Komisją i ENISA mogą przeprowadzać skoordynowane oceny ryzyka krytycznych łańcuchów dostaw w oparciu o przyjęte z powodzeniem podejście do sieci 5G, które zostało przewidziane w zaleceniu z dnia 26 marca 2019 r. (4). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Wniosek wzmacnia i optymalizuje obowiązki przedsiębiorstw w zakresie bezpieczeństwa i sprawozdawczości, wprowadzając wspólne podejście do zarządzania ryzykiem wraz z minimalnym wykazem podstawowych zabezpieczeń, które należy stosować. Ustanawia się bardziej precyzyjne przepisy dotyczące procesu zgłaszania incydentów, treści sprawozdań oraz terminów. W tym względzie nakreślono dwuetapowe podejście: przedsiębiorstwa mają 24 godziny na przedstawienie pierwszego sprawozdania podsumowującego, a następnie miesiąc – na szczegółowe sprawozdanie końcowe. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Przewiduje się, że państwa członkowskie wskażą organy krajowe odpowiedzialne za zarządzanie kryzysowe. W tym celu proponuje się szczegółowe plany i nową sieć współpracy operacyjnej – europejską sieć organizacji łącznikowych do spraw kryzysów cyberbezpieczeństwa (EU-CyCLONe). Wzmacnia się rolę Grupy Współpracy w podejmowaniu decyzji strategicznych oraz ustanawia zarządzany przez ENISA rejestr podatności wykrywanej w UE; rozwija się ponadto wymianę informacji i współpracę między organami państw członkowskich, w tym współpracę operacyjną w zakresie zarządzania cyberkryzysami. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Wprowadza się bardziej rygorystyczne środki nadzorcze dla organów krajowych oraz surowsze wymogi w zakresie egzekwowania przepisów i dąży się do harmonizacji systemów sankcji we wszystkich państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | W tym względzie we wniosku dotyczącym dyrektywy ustanawia się wykaz sankcji administracyjnych za niespełnienie obowiązków w zakresie zarządzania ryzykiem dotyczącym bezpieczeństwa sieci informatycznych i komunikacji. Przewiduje się przepisy dotyczące odpowiedzialności osób fizycznych piastujących stanowiska reprezentacyjne lub kierownicze w spółkach, które wchodzą w zakres stosowania dyrektywy. W tym względzie wniosek usprawnia sposób, w jaki UE zapobiega incydentom i kryzysom związanym z cyberbezpieczeństwem na dużą skalę, zarządza nimi i reaguje na nie, wprowadzając jasne obowiązki, odpowiednie planowanie i wzmocnioną współpracę na szczeblu UE. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Umożliwia się państwom członkowskim wspólny nadzór nad wdrażaniem przepisów UE i wzajemną pomoc w przypadku problemów transgranicznych, ustanawia się bardziej zorganizowany dialog z sektorem prywatnym, koordynuje się ujawnianie podatności w oprogramowaniu i sprzęcie wprowadzanym do obrotu na rynku wewnętrznym, ocenia się zagrożenia dla bezpieczeństwa i zagrożenia związane z nowymi technologiami w skoordynowany sposób, jak miało to miejsce w przypadku sieci 5G. |
| --- | --- |

3.11.

4.   Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie odporności podmiotów krytycznych

| 4.1. | W 2006 r. UE ustanowiła europejski program ochrony infrastruktury krytycznej (EPCIP), a w 2008 r. przyjęła dyrektywę w sprawie europejskiej infrastruktury krytycznej (EIK), która ma zastosowanie do sektorów energii i transportu. Znaczenie zagwarantowania odporności infrastruktury krytycznej na zagrożenia fizyczne i cyfrowe podkreślono tak w strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa na lata 2020–2025 (5) przyjętej przez Komisję Europejską, jak i w niedawno przyjętym programie zwalczania terroryzmu. Jednak zarówno przeprowadzona w 2019 r. ocena wdrożenia dyrektywy w sprawie EIK, jak i wyniki oceny skutków omawianego wniosku wykazały, że obowiązujące środki europejskie i krajowe nie gwarantują w wystarczającym stopniu, że operatorzy potrafią stawić czoła obecnym zagrożeniom. Z tego wynikają apele Rady i Parlamentu zaadresowane do Komisji, by dokonała przeglądu obecnego podejścia do ochrony infrastruktury krytycznej. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa przyjętej przez Komisję w dniu 24 lipca 2020 r. dostrzeżono rosnące wzajemne połączenia i współzależność infrastruktury fizycznej i cyfrowej, podkreślając potrzebę przyjęcia bardziej spójnego i ujednoliconego podejścia między dyrektywą w sprawie EIK a dyrektywą w sprawie bezpieczeństwa sieci i informacji. W związku z tym wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie odporności podmiotów krytycznych, którego obiektywny zakres stosowania pokrywa się z dyrektywą NIS 2 odnośnie do podmiotów niezbędnych, rozszerza pierwotny zakres stosowania dyrektywy 2008/114/WE, ograniczony do energii i transportu, na następujące sektory: bankowość, infrastruktura rynków finansowych, zdrowie, woda pitna, ścieki, infrastruktura cyfrowa, administracja publiczna i przestrzeń kosmiczna, przewidując również jasne obowiązki, odpowiednie planowanie i wzmocnioną współpracę. Należy w tym celu ustanowić ramy odniesienia dla wszystkich rodzajów ryzyka i wspierać państwa członkowskie w wysiłkach na rzecz zapewnienia, aby podmioty krytyczne były w stanie zapobiegać konsekwencjom incydentów, być na nie odporne i je amortyzować, niezależnie od tego, czy ryzyko wynika z zagrożeń naturalnych, incydentów, terroryzmu, zagrożeń wewnętrznych czy stanów zagrożenia zdrowia publicznego takich jak obecny. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Każde państwo członkowskie ma obowiązek przyjąć krajową strategię w celu zagwarantowania odporności podmiotów krytycznych, przeprowadzać regularne oceny ryzyka i na tej podstawie identyfikować podmioty krytyczne. Podmioty krytyczne są z kolei zobowiązane do dokonywania ocen ryzyka, przedsięwzięcia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych w celu zwiększenia odporności i do zgłaszania incydentów organom krajowym. Podmioty świadczące usługi na rzecz co najmniej jednej trzeciej państw członkowskich lub w co najmniej jednej trzeciej z nich podlegają szczególnemu nadzorowi, który obejmuje specjalne misje pomocowe organizowane dla nich przez Komisję. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Proponowana dyrektywa w sprawie odporności podmiotów krytycznych przewiduje różne formy wsparcia dla państw członkowskich i podmiotów krytycznych, przegląd zagrożeń na szczeblu UE, najlepsze praktyki i metodyki, a także szkolenia i ćwiczenia w celu sprawdzenia odporności podmiotów krytycznych. System współpracy transgranicznej obejmuje również grupę ekspertów ad hoc: Grupę ds. Odporności Podmiotów Krytycznych, która jest forum strategicznej współpracy i wymiany informacji między państwami członkowskimi. |
| --- | --- |

4.4.

5.   Proponowane zmiany do omawianego wniosku ustawodawczego

| 5.1. | EKES docenia wysiłki Komisji na rzecz zwiększenia odporności podmiotów publicznych i prywatnych na zagrożenia wynikające z ataków cybernetycznych i fizycznych. Nabiera to szczególnego znaczenia zwłaszcza w świetle szybkiej transformacji cyfrowej spowodowanej kryzysem związanym z COVID-19. EKES zgadza się ponadto, że – tak jak stwierdzono w komunikacie „Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy” – Europa musi czerpać korzyści z ery cyfrowej i wzmacniać przemysł, ze szczególnym uwzględnieniem małych i średnich przedsiębiorstw, oraz jego potencjał innowacyjny w sposób inkluzywny, zgodnie ze strategią opartą na czterech filarach: ochronie danych, prawach podstawowych, bezpieczeństwie i cyberbezpieczeństwie jako podstawowych warunkach funkcjonowania społeczeństwa opartego na potędze danych. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Niemniej w świetle wyników oceny skutków i konsultacji poprzedzających opracowanie wniosku dotyczącego NIS 2 EKES – biorąc pod uwagę wielokrotnie podkreślany cel, którym jest uniknięcie fragmentacji przepisów przyjętych na szczeblu krajowym, o co apelowano również w komunikacie z dnia 4 października 2017 r. w sprawie wdrożenia dyrektywy NIS (6) – zauważa, że niejasne są powody, dla których Komisja nie zdecydowała się zaproponować przyjęcia rozporządzenia zamiast dyrektywy. Możliwość ta nie została nawet uwzględniona wśród rozważanych wariantów. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES zauważa, że niektóre z przepisów obu wniosków dotyczących dyrektywy pokrywają się, ponieważ są ściśle ze sobą powiązane i komplementarne: jeden z nich dotyczy przede wszystkim profili cyberbezpieczeństwa, a drugi – bezpieczeństwa fizycznego. Podkreśla ponadto, że podmioty krytyczne, o których mowa w dyrektywie w sprawie odporności podmiotów krytycznych, dotyczą tych samych sektorów i pokrywają się z niezbędnymi podmiotami, o których mowa w NIS 2 (7). Co więcej, wszystkie podmioty krytyczne, o których mowa dyrektywie w sprawie odporności podmiotów krytycznych, podlegają obowiązkom w zakresie cyberbezpieczeństwa przewidzianym w NIS 2. Oba wnioski przewidują zatem szereg klauzul pomostowych w celu ich powiązania: przepisy dotyczące wzmocnionej współpracy między organami, wymiany informacji w sprawie działań nadzorczych, powiadamiania organów NIS 2 o identyfikacji podmiotów krytycznych w rozumieniu dyrektywy w sprawie odporności podmiotów krytycznych, a także regularnych spotkań Grup Współpracy, co najmniej raz w roku. Oba wnioski mają również tę samą podstawę prawną, tj. art. 114 TFUE, ukierunkowany na funkcjonowanie rynku wewnętrznego poprzez zbliżenie przepisów krajowych, zgodnie między innymi z wykładnią dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości w wyroku w sprawie C-58/08 Vodafone i in. W związku z tym Komitet wzywa do zastanowienia się, czy mając na względzie uproszczenie i usprawnienie, tych dwóch wniosków nie należałoby połączyć w jeden dokument. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES zgadza się z proponowanym podejściem polegającym na wyeliminowaniu rozróżnienia między operatorami usług kluczowych a dostawcami usług cyfrowych, o którym mowa w pierwotnej dyrektywie NIS. Zwraca jednak uwagę, że w odniesieniu do jej zakresu stosowania należy zapewnić bardziej precyzyjne i jaśniejsze wskazówki co do tego, kto jest zobowiązany do przestrzegania jej przepisów. Oprócz odniesień zawartych w załącznikach I i II – NIS 2 przywołuje szereg rozbieżnych ze sobą kryteriów, wymagających dokonania delikatnych ocen jakościowych i ilościowych, które mogą być przeprowadzane w różny sposób na szczeblu krajowym. Grozi to ponownie fragmentarycznością, której miała zapobiec omawiana interwencja legislacyjna. Istotne jest bowiem, by niedopasowane podejścia na szczeblu krajowym nie powodowały przeszkód w konkurencji i swobodnym przepływie towarów i usług, co mogłoby działać na szkodę przedsiębiorstw i wymiany handlowej. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | NIS 2 przewiduje, że krytyczni operatorzy w sektorach uznanych w omawianym wniosku za „niezbędne” również podlegają ogólnym obowiązkom budowania odporności, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń innych niż cybernetyczne w rozumieniu dyrektywy w sprawie odporności podmiotów krytycznych. Jednakże we wniosku tym stwierdza się wyraźnie, że nie ma on zastosowania do kwestii poruszonych w NIS 2. W istocie dyrektywa w sprawie odporności podmiotów krytycznych przewiduje, że, ponieważ bezpieczeństwo systemów informatycznych zostało już wystarczająco omówione w dyrektywie NIS 2, dziedziny przez nią regulowane powinny być wyłączone z zakresu stosowania tej dyrektywy, z wyjątkiem szczególnego systemu dla podmiotów w sektorze infrastruktury cyfrowej. Następnie odnotowuje się w niej, że podmioty należące do sektora infrastruktury cyfrowej opierają się zasadniczo na systemach sieciowych i informatycznych i są objęte zakresem stosowania dyrektywy NIS 2, która dotyczy również fizycznego bezpieczeństwa takich systemów jako elementu ich obowiązków w zakresie zarządzania ryzykiem dla bezpieczeństwa systemów informatycznych i sprawozdawczości. Jednocześnie w dyrektywie tej wskazuje się, że nie jest wykluczone, że mogą do nich mieć zastosowanie konkretne jej przepisy. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | W tym złożonym kontekście EKES uważa zatem, że niezbędne jest, by Komisja dokładnie wyjaśniła zakres stosowania tych dwóch zbiorów przepisów, zwłaszcza gdy różne przepisy przyczyniają się do uregulowania tego samego przypadku lub podmiotu. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Na wszystkich szczeblach nieodzownym celem musi być jasność wszystkich przepisów prawnych, tym bardziej takich, które są zawarte w obszernych i skomplikowanych aktach prawnych jak te omawiane, a także ograniczenie biurokracji i fragmentacji poprzez uproszczenie procesów, wymogów bezpieczeństwa i obowiązków powiadamiania o incydentach. Należy również zadbać o to, by mnożenie organów odpowiedzialnych za konkretne zadania nie podważało jasnego podziału ich kompetencji, niwecząc wytyczone cele. Również z tego powodu, z korzyścią dla obywatelek i obywateli oraz przedsiębiorstw, wskazane mogłoby być połączenie w jeden tekst obu wniosków dotyczących dyrektywy, dzięki czemu uniknięto by skomplikowanego niekiedy procesu interpretacji i egzekwowania. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | W różnych przypadkach w NIS 2 przywołane zostały przepisy zawarte w innych instrumentach prawnych, takich jak dyrektywa (UE) 2018/1972 (8) ustanawiająca Europejski kodeks łączności elektronicznej, którego stosowanie reguluje kryterium szczególności. Niektóre przepisy tej dyrektywy zostały wyraźnie uchylone (art. 40 i 41), podczas gdy inne muszą być stosowane zgodnie z powyższą zasadą, bez żadnego wyjaśnienia w tym względzie. EKES ma w związku z tym nadzieję, że wszelkie wątpliwości zostaną rozwiane, aby uniknąć problemów interpretacyjnych. Jeśli chodzi o system sankcji, EKES popiera ponadto dążenie Komisji do jego harmonizacji na wypadek nieprzestrzegania zasad zarządzania ryzykiem, w ramach lepszej wymiany informacji oraz lepszej współpracy na szczeblu UE. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | EKES uznaje podkreśloną we wniosku dotyczącym dyrektywy zasadniczą rolę organów zarządzających podmiotów niezbędnych i istotnych w strategii cyberbezpieczeństwa i zarządzaniu ryzykiem, ponieważ są one zobowiązane do zatwierdzania środków zarządzania ryzykiem, nadzorowania ich stosowania oraz reagowania na wszelkie przypadki nieprzestrzegania przepisów. W związku z tym przewiduje się, że członkinie i członkowie tych organów powinni regularnie odbywać specjalne szkolenia w celu zdobycia wiedzy i umiejętności wystarczających do poznania różnych zagrożeń cybernetycznych, zarządzania nimi i oceny ich skutków. Niemniej EKES uważa, że we wniosku należy wskazać zakres takiej wiedzy i umiejętności. Na szczeblu europejskim powinny być dostępne wytyczne na temat tego, które kompetencje nabywane na szkoleniach odpowiadają wymogom określonym we wniosku, i należy unikać różnic w wymogach i treści kursów szkoleniowych między poszczególnymi krajami. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | EKES zgadza się co do istotnej roli ENISA w całościowej strukturze instytucjonalnej i operacyjnej cyberbezpieczeństwa na szczeblu europejskim. W związku z tym sądzi, że oprócz sprawozdania na temat stanu cyberbezpieczeństwa w Unii organ ten powinien publikować w internecie aktualne informacje na temat cyberincydentów i zawiadomienia dla poszczególnych sektorów, aby zapewnić podmiotom, których dotyczy NIS 2, przydatne narzędzie informacyjne umożliwiające lepszą ochronę ich przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | EKES zgadza się, że dostęp do prawidłowych i udzielanych w odpowiednim czasie informacji na temat podatności produktów i usług ICT na zagrożenia przyczynia się do lepszego zarządzania ryzykiem związanym z bezpieczeństwem systemów informatycznych. Pod tym względem publicznie dostępne źródła informacji na temat podatności są ważnym narzędziem dla właściwych organów krajowych, zespołów reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego (CSIRT), przedsiębiorstw i użytkowników. Dlatego też EKES popiera propozycję powierzenia ENISA zadania ustanowienia europejskiego rejestru podatności, do którego niezbędne i istotne podmioty oraz ich dostawcy mogą przekazywać informacje, tak aby użytkownicy mogli przedsięwziąć odpowiednie środki łagodzące. Uważa jednak, że jeśli chodzi o najpoważniejsze podatności i incydenty, przekazywanie takich informacji powinno być obowiązkowe, a nie dobrowolne, tak aby był to przydatny instrument również dla podmiotów zamawiających w ramach różnych postępowań o udzielenie zamówienia na szczeblu europejskim, w tym zamówień na produkty i technologie 5G. Taki rejestr zawierałby wówczas elementy przydatne podczas oceny ofert – do celów weryfikacji ich jakości oraz wiarygodności wykonawców europejskich i pozaeuropejskich – w zakresie bezpieczeństwa produktów i usług będących przedmiotem przetargu, zgodnie z zaleceniem w sprawie cyberbezpieczeństwa sieci 5G z 26 marca 2019 r. Rejestr powinien również gwarantować, że zawarte w nim informacje będą udostępniane w sposób pozwalający uniknąć jakiejkolwiek dyskryminacji. |
| --- | --- |

5.11.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 194 z 19.7.2016, s. 1.

1

(2)  COM(2020) 67 final.

2

(3)  Dz.U. L 345 z 23.12.2008, s. 75.

3

(4)  Dz.U. L 88 z 29.3.2019, s. 42.

4

(5)  COM(2020) 605 final.

5

(6)  COM(2017) 476 final.

6

(7)  Załącznik 1 (Dz.U. L 194 z 19.7.2016, s. 1).

7

(8)  Dz.U. L 321 z 17.12.2018, s. 36.

8

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/176 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/176

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Europejskie media w cyfrowej dekadzie: Plan działania na rzecz wsparcia odbudowy i transformacji«”

[COM(2020) 784 final]

(2021/C 286/29)

| Sprawozdawczyni: | Elena-Alexandra CALISTRU |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Elena-Alexandra CALISTRU

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 24.2.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 14.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 241/1/3 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 24.2.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

14.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

241/1/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje plan działania Komisji oraz wysiłki podejmowane za pomocą różnych instrumentów na rzecz stworzenia wolnego, zróżnicowanego i dynamicznego otoczenia na rynku mediów i wyraża zadowolenie, że rynek ten uznaje się za kluczowy dla wzmocnienia otwartych, demokratycznych społeczeństw i pobudzenia różnorodności kulturowej Europy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zgadza się ze stwierdzeniem, że ekosystem sektora kultury i sektora kreatywnego, do których należą branża mediów informacyjnych i sektor audiowizualny, zostały dotknięte przez pandemię i w związku z tym wymagają natychmiastowej interwencji. Odbudowa gospodarki i konkurencyjność tych branż są warunkiem wstępnym istnienia zdrowych, niezależnych i pluralistycznych mediów, które z kolei mają podstawowe znaczenie dla naszej demokracji. EKES popiera położenie nacisku na fakt, że przedsiębiorstwa medialne są zarówno sektorem gospodarki, jak i dobrem publicznym, co ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia obywatelom dokładnych informacji i umożliwienia prawidłowego funkcjonowania demokracji. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Bez zdecydowanej reakcji politycznej i wsparcia finansowego dotychczasowe tendencje w połączeniu ze skutkami kryzysu związanego z COVID-19 mogłoby osłabić odporność europejskiego sektora medialnego i jego demokratyczną rolę. EKES podziela obawy Komisji, że może to osłabić różnorodność kulturową i pluralizm mediów w Europie, i wyraża uznanie dla zaangażowania Komisji na rzecz środków, które mają być wdrażane w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim, przemysłem medialnym i wszystkimi zainteresowanymi stronami. Niemniej EKES przypomina, że niezwykle ważne jest, by państwa członkowskie uczyniły wszystko, co w ich mocy, aby przekształcić te środki z potencjalnych w rzeczywistość, współpracując na rzecz wzmocnienia mediów i demokracji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES pozytywnie ocenia fakt, że komunikat ma potrójny cel: przyśpieszenie zarówno odbudowy jak i transformacji branży medialnej oraz zwiększenie jej odporności. Należy podjąć kroki w celu sprostania wyzwaniom strukturalnym, przed którymi stoją branża audiowizualna i sektor mediów informacyjnych, a także w celu stworzenia sprzyjającego otoczenia, w którym media i społeczeństwo obywatelskie mogą uczestniczyć w otwartej debacie wolnej od szkodliwej ingerencji i dezinformacji. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES pragnie, by plan ten był ściślej powiązany z realiami społecznymi i specyficznymi cechami branży. W szczególności interwencje powinny uwzględniać realia związane z występowaniem rozbieżności w środowisku mediów i branży audiowizualnej między poszczególnymi państwami członkowskimi oraz rozbieżności między zdolnościami i potrzebami mediów lokalnych i krajowych w samych państwach członkowskich. Narzędzia finansowe powinny być przejrzyste, dostępne i otwarte dla wszystkich podmiotów, które zapewniają różnorodność europejskiego przemysłu medialnego i audiowizualnego, w tym dzięki zagwarantowaniu większego wsparcia lokalnym mediom i nowym przedsiębiorstwom medialnym. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES apeluje, by partnerzy społeczni i społeczeństwo obywatelskie zostali zaangażowani we wdrażanie działań mających na celu wzmocnienie pozycji obywateli i by uznano ich rolę w propagowaniu wartości demokratycznych, wzmacnianiu wolności mediów i przeciwdziałaniu dezinformacji dzięki umiejętności korzystania z mediów. Plan ten powiedzie się jedynie pod warunkiem zaangażowania wszystkich zainteresowanych stron w wysiłki na rzecz uznania znaczenia mediów dla wartości demokratycznych Europy, a także w wyposażenie obywateli w umiejętności rozpoznawania i konsumowania kultury informacyjnej i audiowizualnej, która promuje te wartości. Do wspierania działań w zakresie umiejętności korzystania z mediów można wykorzystać regularne sprawozdania takie jak sprawozdania dotyczące zwalczania kampanii dezinformacyjnych. |
| --- | --- |

1.6.

2.   Streszczenie komunikatu Komisji

| 2.1. | Komunikat Komisji koncentruje się na sektorze mediów informacyjnych (w tym na prasie drukowanej i internetowej, usługach radiowych i audiowizualnych) oraz na audiowizualnym sektorze kultury, w szczególności na kinie, telewizji, transmisji radiowej i wideo, a także na grach wideo i innowacyjnych formatach, takich jak doświadczenia związane z rzeczywistością wirtualną. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W omawianym komunikacie Komisja przedstawia dokument ramowy/plan działania określający szereg inicjatyw mających przyczynić się do ożywienia i przekształcenia europejskiego sektora mediów i sektora audiowizualnego. Sektory te, które zostały poważnie dotknięte kryzysem związanym z COVID-19, mają kluczowe znaczenie dla demokracji, różnorodności kulturowej i cyfrowej autonomii Europy. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Jednocześnie europejskie media informacyjne i sektor audiowizualny mają szczególne znaczenie, ponieważ w czasie pandemii COVID-19 na bieżąco informowały ludzi oraz zapewniały im dostęp do rozrywki. Zapotrzebowanie na informacje i wiadomości zweryfikowane w oparciu o fakty znacznie wzrosło, podczas gdy w miesiącach zamknięcia filmy, seriale i gry wideo stały się głównym źródłem kultury. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W komunikacie skupiono się na trzech zagadnieniach:






  a) | odbudowa: działania, jakie zamierza podjąć Komisja, aby pomóc przedsiębiorstwom audiowizualnym i medialnym przetrwać obecne zawirowania oraz zapewnić płynność i wsparcie finansowe; |
| --- | --- | --- |

2.4.

a)

odbudowa: działania, jakie zamierza podjąć Komisja, aby pomóc przedsiębiorstwom audiowizualnym i medialnym przetrwać obecne zawirowania oraz zapewnić płynność i wsparcie finansowe;

| b) | transformacja: rozwiązanie problemów strukturalnych poprzez pomoc branży w obliczu dwojakiej transformacji: w zakresie zmiany klimatu i w zakresie cyfryzacji w kontekście ostrej globalnej konkurencji; |
| --- | --- |

b)

transformacja: rozwiązanie problemów strukturalnych poprzez pomoc branży w obliczu dwojakiej transformacji: w zakresie zmiany klimatu i w zakresie cyfryzacji w kontekście ostrej globalnej konkurencji;

| c) | aktywizacja i wzmocnienie pozycji: stworzenie warunków umożliwiających większą innowacyjność w tym sektorze, przy jednoczesnym zapewnieniu prawdziwie równych warunków działania i umożliwieniu osobom fizycznym łatwiejszego dostępu do treści i podejmowania świadomych decyzji. |
| --- | --- |

c)

aktywizacja i wzmocnienie pozycji: stworzenie warunków umożliwiających większą innowacyjność w tym sektorze, przy jednoczesnym zapewnieniu prawdziwie równych warunków działania i umożliwieniu osobom fizycznym łatwiejszego dostępu do treści i podejmowania świadomych decyzji.

| 2.5. | Plan działania jest częścią szerszych wysiłków Komisji na rzecz opracowania szeregu inicjatyw mających na celu kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy i jest jedną z inicjatyw składających się na filar otwartego, demokratycznego i zrównoważonego społeczeństwa. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Komunikat stanowi również uzupełnienie europejskiego planu działania na rzecz demokracji i opiera się na ramach ustanowionych niedawno zmienioną dyrektywą o audiowizualnych usługach medialnych (AVMSD) i reformą praw autorskich. Należy go również interpretować w świetle zasad określonych we wspólnym akcie o usługach cyfrowych i akcie o rynku cyfrowym. |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje kompleksowe podejście do środków niezbędnych zarówno do zapewnienia dziennikarzom lepszego otoczenia, jak i do promowania umiejętności korzystania z mediów. Należy zatem wyraźniej określić, w jaki sposób komunikat uzupełnia europejski plan działania na rzecz demokracji, również w odniesieniu do przydziału wsparcia finansowego. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Odpowiednie dokumenty powinny być ściśle i dokładnie powiązane, w tym poprzez dokładniejsze sygnalizowanie środków określonych we wnioskach Komisji dotyczących aktu prawnego o usługach cyfrowych i aktu o rynkach cyfrowych oraz w Europejskim programie na rzecz konsumentów, ponieważ w planie działania na rzecz mediów podkreślono wpływ transformacji cyfrowej, w tym zwiększenie konkurencyjności europejskich mediów (1). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES z zadowoleniem przyjmuje konkretną strukturę i instrumenty i uważa, że mogą one stanowić zarówno natychmiastową odpowiedź na potrzebę odbudowy po kryzysie poprzez ułatwienie i rozszerzenie dostępu do finansowania, jak i bardziej długoterminową reakcję ze względu na położenie nacisku na transformację wywołaną bodźcem do inwestowania w dwojaką transformację klimatyczną i cyfrową. Musimy jednak zapewnić sprzyjające warunki, aby media mogły wypróbować nowe modele finansowania. Bez funduszy, które pozwoliłyby na podejście oparte na próbach i błędach, innowacje w tej dziedzinie będą trudne. Obecnie nie istnieją żadne standardowe modele, które można by wdrożyć, tylko pojedyncze przykłady sukcesów konkretnych przedsiębiorstw medialnych, które zdołały zapewnić sobie trwałość. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W odniesieniu do sektora mediów informacyjnych EKES zauważa, że plan działania obejmuje środki mające na celu sprostanie wyzwaniom związanym z rynkiem cyfrowym, na którym lwia część przychodów z reklam kierowana jest na globalne platformy cyfrowe. Proponowane mechanizmy finansowe są bardziej zróżnicowane niż kiedykolwiek, ale istnieje ryzyko przyjęcia uniwersalnego podejścia, które mogłoby prowadzić do rozbieżności między państwami członkowskimi, a co więcej nawet w ich obrębie (tj. między szczeblem krajowym a lokalnym). Należy wziąć pod uwagę nierówny dostęp lokalnych mediów informacyjnych do złożonych instrumentów finansowych. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zwraca uwagę, że należy podjąć działania w celu zaradzenia niebezpieczeństwu fragmentacji (2). Główne środki dla sektora audiowizualnego są ukierunkowane na to wyzwanie, które wynika nie tylko z presji ze strony platform internetowych, ale również z faktu, że sektor ten koncentruje się niemal wyłącznie na odbiorcach krajowych. Potrzebne są odważne środki umożliwiające europejskim podmiotom inwestowanie w treści, talenty, promocję, dystrybucję, innowacje i technologię w całej UE. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES, jako zgromadzenie reprezentujące społeczeństwo obywatelskie, wielokrotnie podkreślał (3), że cyfrowa przyszłość Europy opiera się na podejściu ukierunkowanym na ludzi, ale także że kluczowe znaczenie mają krytyczne myślenie i umiejętność korzystania z mediów (4). EKES ponownie zaznacza, że transformacja cyfrowa mediów nie będzie możliwa, jeżeli nie zostanie na nią przygotowana opinia publiczna, w związku z czym niezbędne są środki promujące umiejętność korzystania z mediów i edukację obywatelską. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Ponadto EKES pragnie podkreślić, że włączenie społeczne i dostępność to kluczowe czynniki, które należy mieć na uwadze w odniesieniu do wszystkich aspektów strategii: od przepisów dotyczących finansowania, rozwiązań technicznych dotyczących ubiegania się o finansowanie i europejskiej przestrzeni danych medialnych po platformy udostępniania treści audiowizualnych i platformy edukacyjne, wzmacnianie pozycji oraz funkcjonowanie europejskiego rynku mediów. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Działania wspierające odbudowę obejmują finansowanie programów mających bezpośredni wpływ na media, jednak tylko niektóre z tych mechanizmów finansowania są stabilne, przewidywalne i dostępne przez cały okres realizacji planu działania. Proponowane środki należy dostosować w taki sposób, aby zagwarantować niezbędne finansowanie priorytetów wykraczające poza tymczasowo dostępne fundusze lub poza fundusze pozostające w gestii państw członkowskich. Na przykład program „Kreatywna Europa”, który będzie dostępny przez cały okres obowiązywania wieloletnich ram finansowych, po raz pierwszy obejmie środki koncentrujące się na wolności i pluralizmie mediów, dziennikarstwie i umiejętności korzystania z mediów. Inne proponowane źródła finansowania mają jednak charakter tymczasowy (np. SURE) lub państwa członkowskie mogą zdecydować, że nie będą z nich korzystać (fundusze strukturalne), |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W działaniu 1 proponuje się łatwiejszy dostęp do wsparcia UE za pomocą interaktywnego narzędzia, które zapewni wytyczne dotyczące sposobu ubiegania się o odpowiednie wsparcie UE w wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027 oraz za pośrednictwem krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności. Jest to znakomity pomysł, który ułatwi wyszukiwanie informacji i zoptymalizuje procesy finansowania mediów. Musi mu jednak towarzyszyć mechanizm umożliwiający państwom członkowskim przesyłanie informacji w czasie rzeczywistym, tak aby portal dysponował niezbędnymi informacjami, o ile są one istotne. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Działanie 2 dotyczy inicjatywy MEDIA INVEST mającej na celu pobudzenie inwestycji w branży audiowizualnej. Jest to specjalna platforma inwestycji kapitałowych, której celem jest wspieranie europejskich produkcji audiowizualnych i strategii dystrybucji. EKES uważa, że konieczne będzie znaczne zwiększenie inwestycji i że inwestycje te muszą iść w parze ze zwróceniem większej uwagi na innowacje, jeżeli celem jest również zwiększenie konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw sektora audiowizualnego na coraz bardziej agresywnym rynku światowym. Ponadto w kontekście kryzysu związanego z COVID-19 EKES zaleca utworzenie europejskiego funduszu ubezpieczeniowego dla produkcji audiowizualnej. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Działanie 3 dotyczy inicjatywy NEWS, której celem jest połączenie działań i wsparcia dla sektora mediów informacyjnych. Istotny jest również szeroki wachlarz narzędzi. Należy jednak wziąć pod uwagę fakt, że te mechanizmy wsparcia powinny być dostosowane do specyfiki branży, stwarzając możliwości zarówno dla nowych przedsiębiorstw medialnych (niezależnie od ich struktury prawnej), jak i dla niezależnych dziennikarzy. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Należy udzielić większego wsparcia lokalnym mediom i przedsiębiorstwom typu start-up, które nie mają zdolności do ubiegania się o tego rodzaju finansowanie, za pomocą narzędzi, które są łatwo dostępne dla małych niezależnych mediów, które najbardziej zmagają się ze zasobami finansowymi. Przekazywanie środków finansowych za pośrednictwem stowarzyszeń zawodowych mogłoby pomóc małym przedsiębiorstwom medialnym w uzyskaniu potrzebnego wsparcia. W niektórych państwach członkowskich rynek mediów, w szczególności rynek lokalny, jest słaby i podatny na zagrożenia, w związku z czym inwestorzy mogą nie postrzegać go jako szansy. Należy zatem znaleźć rozwiązania umożliwiające lokalnym przedsiębiorstwom medialnym dywersyfikację przepływów dochodów i wzmocnienie ich pozycji rynkowej, nie uzależniając ich od inwestorów zewnętrznych, którzy mogliby odrzucić potencjalną rentowność inwestycji na wspomnianych rynkach o niskiej wartości. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Mechanizmom wsparcia finansowego muszą towarzyszyć środki określone w europejskim planie działania na rzecz demokracji, aby zapewnić ich spójność w propagowaniu wartości demokracji, umacnianiu wolności mediów i przeciwdziałaniu dezinformacji. W tym samym celu, przyjmując z zadowoleniem różnorodność i innowacyjność instrumentów finansowych, EKES podkreśla potrzebę zapewnienia przejrzystości inwestycji publicznych i prywatnych, funduszy, fundacji i wszelkich innych struktur własności mediów, a także zadbania o to, by nie przyczyniały się one do zjawiska hiperkoncentracji i nie odpowiadały żadnym konkretnym wymaganiom politycznym lub ideologicznym. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Działanie 4 wprowadza działania koncentrujące się na transformacji branży, uruchamianiu innowacji poprzez europejską przestrzeń danych medialnych i zachęcaniu do tworzenia nowych modeli biznesowych. Podobnie jak w innych opiniach (5), EKES zgadza się, że musimy stworzyć prawdziwie europejski jednolity rynek danych, europejską przestrzeń danych opartą na europejskich standardach i wartościach, w tym w sektorze mediów. Środki te muszą uwzględniać potrzebę zwiększenia zdolności branży do przejścia na model medialny w coraz większym stopniu oparty na danych, ponieważ istnieją znaczne różnice w tym zakresie w całym sektorze. EKES wyraża jednak pewne zaniepokojenie w tym kontekście i podkreśla potrzebę zagwarantowania praw użytkowników udostępniających dane na tym rynku europejskim, a jednocześnie zwraca uwagę, że zgodnie z tym, co twierdzą różne europejskie organizacje konsumenckie, użytkownicy muszą uzyskać godziwą rekompensatę za korzystanie z ich danych. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Pozostałe środki określone w tych ramach są spójne z wysiłkami na rzecz transformacji cyfrowej i gospodarczej i powinny być postrzegane w szerszym kontekście działań w tych obszarach. Działanie 5 ma na celu wspieranie europejskiej koalicji branżowej na rzecz rzeczywistości wirtualnej i rozszerzonej, natomiast działanie 6 promuje przejście na neutralny dla klimatu sektor audiowizualny poprzez ustrukturyzowaną wymianę najlepszych praktyk. EKES zwraca uwagę na potrzebę inwestowania w szkolenia zawodowe (6) oraz wzmocnienia branży, aby zapewnić dostosowanie umiejętności do tych podstawowych kwestii. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Środki na rzecz aktywizacji i wzmocnienia pozycji podkreślają potrzebę umieszczenia Europejczyków w centrum cyfrowej dekady. Działanie 7 ma na celu zwiększenie dostępności treści audiowizualnych w całej UE poprzez rozpoczęcie dialogu z branżą audiowizualną i społeczeństwem obywatelskim w celu uzgodnienia kroków mających na celu poprawę dostępu do treści audiowizualnych i ich dostępności w wymiarze transgranicznym w UE oraz wyeliminowanie ograniczeń geograficznych w dostępie do treści cyfrowych poprzez blokowanie geograficzne. EKES z zadowoleniem przyjmuje rozpoczęcie tego dialogu, który będzie musiał uwzględniać niezbędną ochronę praw autorskich i ograniczenia finansowe sektora audiowizualnego. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje działanie 8, którego celem jest wspieranie europejskich talentów medialnych poprzez szkolenia, opiekę mentorską i wspieranie innowacji. Zwraca jednak uwagę na różnorodność struktur zainteresowanych stron z branży (osoby pracujące na własny rachunek, organizacje nienastawione na zysk) oraz na potrzebę zapewnienia wszystkim tym podmiotom dostępu do mechanizmów. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Działanie 9 koncentruje się na wzmocnieniu pozycji osób fizycznych. Z uwagi na znaczenie umiejętności korzystania z mediów zarówno dla jednostek, jak i dla demokracji, kwestia ta powinna być traktowana priorytetowo. W szczególności należy opracować instrumenty służące zwalczaniu rozprzestrzeniania i rozpowszechniania się dezinformacji i informacji wprowadzających w błąd, które są niepokojąco nasilone. Kluczowe znaczenie ma również zapewnienie spójności środków określonych w odnośnych dokumentach i planach (7), zwłaszcza że sektory te są nowe i wymagają dużej liczby informacji, a państwa członkowskie potrzebują jasnych wytycznych i spójnych procedur. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Działanie 10 otwiera dyskusję na temat zapewnienia funkcjonowania europejskiego rynku medialnego poprzez wzmocnienie ram współpracy między europejskimi organami regulacyjnymi ds. mediów w ramach europejskiej grupy regulatorów audiowizualnych usług medialnych (ERGA). EKES docenia znaczenie, jakie ma zaangażowanie decydentów na szczeblu państw członkowskich, zwłaszcza w kontekście egzekwowania dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, i zachęca do przyjęcia podobnego podejścia do wszystkich działań wymienionych w planie, tak aby stały się one prawdziwym planem działania dla sektora. |
| --- | --- |

4.12.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52018AE3902&from=PL

1

(2)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52016AE4519&from=PL

2

(3)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52020AE1188&from=PL

3

(4)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52018AE6302&from=PL

4

(5)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52020AE1188&from=PL

5

(6)  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52017AE1813&from=PL

6

(7)  W tym europejski plan działania na rzecz demokracji, plan działania na rzecz zwalczania dezinformacji oraz plan działania w dziedzinie edukacji cyfrowej.

7

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/181 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/181

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Strategia w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności na rzecz nietoksycznego środowiska«”

[COM(2020) 667 final]

(2021/C 286/30)

| Sprawozdawczyni: | Maria NIKOLOPOULOU |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | John COMER |

Sprawozdawczyni:

Maria NIKOLOPOULOU

Współsprawozdawca:

John COMER

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 28.10.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 15.4.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 242/1/7 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 28.10.2020

Podstawa prawna

Art. 192 ust. 1 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia przez sekcję

15.4.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

242/1/7

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES popiera cel Komisji polegający na dążeniu do stworzenia środowiska wolnego od toksyn i zapewnieniu, aby chemikalia były produkowane w sposób podnoszący do maksimum ich pozytywny wkład w społeczeństwo i zmniejszający ich wpływ na środowisko. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Potrzebna jest definicja, jakie zastosowania chemikaliów są „nieodzowne”, a także jasno określona metodyka, jak zapewnić, by chemikalia były „bezpieczne i zrównoważone już na etapie projektowania”. W tym kontekście podkreślamy, że „substancje potencjalnie niebezpieczne” należy zidentyfikować, ocenić i sklasyfikować w sposób jak najbardziej kompleksowy, jednoznaczny i uproszczony, tak aby przemysł mógł się dostosować. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES składa Komisji wyrazy uznania za pogląd, że UE powinna być światowym liderem w produkcji i stosowaniu bezpiecznych i zrównoważonych chemikaliów, oraz podkreśla znaczenie zapewnienia przedsiębiorstwom równych warunków działania w międzynarodowych transakcjach handlowych, a także środków służących sprawiedliwej transformacji na rzecz wszystkich obywateli UE. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Aby strategia odniosła sukces, konieczne są zaangażowanie obywateli i przemysłu oraz innowacyjne sposoby myślenia połączone z przejrzystością procesu decyzyjnego i włączeniem w niego wszystkich zainteresowanych podmiotów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Celem strategii jest rozszerzenie ogólnego podejścia do zarządzania ryzykiem w odniesieniu do produktów konsumpcyjnych zawierających niebezpieczne chemikalia, takie jak substancje rakotwórcze, mutagenne lub zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego. Aby jednak ułatwić przemysłowi dostosowanie się, należy zapewnić równowagę między ocenami ogólnymi a ocenami ryzyka. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES wzywa do wprowadzenia – i egzekwowania w całym łańcuchu dostaw – obowiązku odpowiedniego i spójnego etykietowania, także dla produktów zawierających nanomateriały. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje starania na rzecz wzmocnienia strategicznej autonomii UE, zwłaszcza w zakresie substancji chemicznych używanych do zastosowań medycznych. Pragnie, by także w innych sektorach podjęto te wysiłki, i wzywa do rozważenia przeglądu polityki przemysłowej UE w celu przeniesienia części kluczowej produkcji chemikaliów do państw UE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES podkreśla znaczenie konieczności rozwiązania problemu braku dostępności danych chemicznych, aby pobudzić innowacyjność, zwiększyć zaufanie konsumentów i przeprowadzić właściwe oceny skutków. Niezbędne jest dysponowanie dostępnymi i wiarygodnymi bazami danych dotyczących wyników badań, przeprowadzenie przeglądu praw własności przemysłowej i patentów, które ograniczają dostęp do danych, oraz wzmocnienie zasady „brak danych – brak obrotu”. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że podjęcie zagadnienia mieszaninami chemicznych to spory postęp w ocenie ryzyka związanego z chemikaliami. Jednak intensywniejsze prace w zakresie badań i rozwoju mają zasadnicze znaczenie dla uzupełnienia istniejących braków w wiedzy oraz przedstawienia oceny mieszanin chemicznych i zarządzania nimi. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Wniosek Komisji

| 2.1. | Strategia ta jest okazją do pogodzenia społecznej wartości chemikaliów ze zdrowiem ludzi i ograniczeniami naszej planety w odpowiedzi na uzasadnione oczekiwania obywateli UE i w celu zapewnienia im wysokiego poziomu ochrony przed niebezpiecznymi chemikaliami, a także wypromowania przemysłu UE jako światowego lidera w produkcji i stosowaniu bezpiecznych i zrównoważonych chemikaliów. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Z myślą o dążeniu do nietoksycznego środowiska ustanowiono nową hierarchię w zarządzaniu chemikaliami, która obejmuje stosowanie bezpiecznych i zrównoważonych substancji chemicznych, minimalizowanie stosowania substancji potencjalnie niebezpiecznych, mających długoterminowy wpływ na zdrowie ludzi i środowisko lub zastępowanie ich, a także stopniowe wycofywanie najbardziej szkodliwych substancji w odniesieniu do innych niż nieodzowne zastosowań społecznych, w szczególności w produktach konsumpcyjnych.

  Wykres


  Hierarchia środków w zakresie nietoksyczności – nowa hierarchia w zarządzaniu chemikaliami |
| --- | --- |

2.2.

Wykres

Hierarchia środków w zakresie nietoksyczności – nowa hierarchia w zarządzaniu chemikaliami

Image 1

2.3.   Strategia koncentruje się na pięciu głównych celach

| 2.3.1. | Innowacje w zakresie bezpiecznych i zrównoważonych chemikaliów w UE Proponowane środki obejmują m.in. opracowanie unijnych kryteriów w zakresie bezpieczeństwa i uwzględniania zrównoważonego rozwoju na etapie projektowania chemikaliów; wprowadzenie w ramach inicjatywy dotyczącej zrównoważonych produktów wymogów prawnych dotyczących obecności substancji potencjalnie niebezpiecznych w produktach oraz wprowadzenie zmian do unijnego prawodawstwa dotyczącego emisji przemysłowych w celu promowania stosowania przez przemysł UE bezpieczniejszych chemikaliów. |
| --- | --- |

2.3.1.

| 2.3.2. | Wzmocnienie unijnych ram prawnych, by rozwiązać pilne problemy środowiskowe i zdrowotne. Proponowane działania mają na celu chronienie konsumentów i pracowników. Chodzi o to, by nie dopuszczać do występowania najbardziej szkodliwych substancji chemicznych we wszelkich produktach konsumpcyjnych, takich jak: materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością, zabawki, artykuły pielęgnacyjne dla dzieci, kosmetyki, detergenty, meble i wyroby włókiennicze. Szczególną uwagę zwróci się na substancje chemiczne, które mogą powodować raka, mutacje genowe, wpływać na układ rozrodczy bądź hormonalny lub takie, które są trwałe i wykazują zdolność do bioakumulacji. Podejście to będzie ostatecznie stosowało się do substancji chemicznych oddziałujących na układ odpornościowy, neurologiczny lub oddechowy oraz substancji chemicznych toksycznych dla konkretnego narządu. Do czasu wprowadzenia ogólnego podejścia do zarządzania ryzykiem, zamiast regulować pojedynczo substancje obarczone wszystkimi wymienionymi rodzajami ryzyka, nada się im priorytet służący ograniczeniu wszystkich zastosowań oraz pogrupuje się je. |
| --- | --- |

2.3.2.

| 2.3.3. | Poprawa ram prawnych wymaga uproszczenia i konsolidacji środków. Wniosek przewiduje ustanowienie procesu według zasady „jedna substancja – jedna ocena” w celu koordynowania oceny zagrożenia/ryzyka w odniesieniu do chemikaliów w całym prawodawstwie dotyczącym chemikaliów, wzmocnienie zarządzania Europejską Agencją Chemikaliów i zwiększenie stabilności jej modelu finansowania. Ponadto w strategii proponuje się wprowadzenie ukierunkowanych zmian do rozporządzenia REACH (rozporządzenie w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów) oraz rozporządzenia CLP (rozporządzenie w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania), które mają zostać przeprowadzone zgodnie z zasadami lepszego stanowienia prawa i w stosownych przypadkach poddane ewaluacji i ocenie skutków. |
| --- | --- |

2.3.3.

| 2.3.4. | Utworzenie kompleksowej bazy wiedzy na temat chemikaliów. Opracowany zostanie unijny system wczesnego ostrzegania i działań w odniesieniu do chemikaliów w celu dopilnowania, by polityki UE uwzględniały pojawiające się zagrożenia chemiczne, gdy tylko zostaną one zidentyfikowane w drodze monitorowania i badań, oraz utworzone zostaną ramy wskaźników w celu monitorowania czynników powodujących zanieczyszczenie chemiczne i ich skutków oraz w celu pomiaru skuteczności prawodawstwa dotyczącego chemikaliów. |
| --- | --- |

2.3.4.

| 2.3.5. | Dawanie przykładu należytego zarządzania chemikaliami na poziomie światowym Działania te będą miały na celu wspieranie budowania zdolności państw trzecich w zakresie oceny chemikaliów i zarządzania nimi oraz zapewnienie, aby niebezpieczne chemikalia zakazane w UE nie były produkowane w celu wywozu. |
| --- | --- |

2.3.5.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | W ciągu ostatnich 50 lat chemikalia stały się kluczowe dla naszego stylu życia, wnosząc pozytywny wkład w naszą kulturę i w rozwój całego społeczeństwa wraz z jego rosnącą populacją. Jednocześnie substancje chemiczne – zarówno syntetyczne, jak i naturalnie występujące substancje chemiczne – mogą mieć niebezpieczne właściwości, stanowiące zagrożenie dla zdrowia ludzi i środowiska.
  Mimo to ludzkość jest od nich coraz bardziej zależna. Według danych ONZ w latach 1990–2030 produkcja chemikaliów będzie rosła w tempie siedmiokrotnie szybszym niż liczba ludności na świecie. |
| --- | --- |

3.1.

Mimo to ludzkość jest od nich coraz bardziej zależna. Według danych ONZ w latach 1990–2030 produkcja chemikaliów będzie rosła w tempie siedmiokrotnie szybszym niż liczba ludności na świecie.

| 3.2. | Wszyscy powinniśmy poprzeć ten godny pochwały cel dążenia do nietoksycznego środowiska i bez względu na to, jak trudno go osiągnąć, nie ma usprawiedliwienia dla tego, by nie podejmować działań w tej kwestii. EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji, by ustanowić w tym celu okrągły stół wysokiego szczebla z udziałem wszystkich zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Duże ilości niebezpiecznych chemikaliów nadal przedostają się do środowiska z wielu źródeł, takich jak m.in. oczyszczone i nieoczyszczone ścieki komunalne i przemysłowe, składowiska odpadów, spalanie i procesy wytwarzania, i mogą rozprzestrzeniać się w powietrzu, glebie i wodzie, gdzie wyrządzają poważne szkody (1). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Istnieje wiele utrzymujących się od dawna problemów, które wynikają ze skażenia chemicznego. Na przykład PBDE (polibromowane etery difenylowe) i inne środki zmniejszające palność łatwo migrują z produktów, do których są dodawane, takich jak pianka poliuretanowa, w wyniku czego zanieczyszczają powietrze i pył. Chociaż wiele szkodliwych PBDE zostało zakazanych, pozostają one w środowisku z powodu swojej trwałości i ich stosowania na szeroką skalę. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Przy zastępowaniu takich niebezpiecznych chemikaliów należy mieć pewność, że wpływ zamiennika będzie stanowił znaczną poprawę. Na przykład biodiesel z oleju palmowego, który przyczynia się do wylesiania, może mieć gorszy wpływ na środowisko niż wykorzystywanie paliw kopalnych. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Ponadto organy regulacyjne muszą być świadome prób zastąpienia jednej niebezpiecznej substancji chemicznej chemikaliami o podobnych niebezpiecznych właściwościach i nie mogą do tego dopuszczać. Na przykład PFAS powinny być traktowane jako grupa substancji, a nie indywidualnie. Nowe badania wskazują na to, że niektóre alternatywy dla dotychczas stosowanych PFAS niekoniecznie są bezpieczniejszym rozwiązaniem (2). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES jest zaniepokojony, że działania w zakresie dekontaminacji mające na celu poprawę stanu zdrowia ludzi i odkażenie środowiska naturalnego mogą okazać się niewystarczające, zwłaszcza jeżeli chodzi o chemikalia nieodzowne, dla których nie są jeszcze dostępne alternatywy wolne od toksyn lub które wymagają długotrwałego procesu opracowywania, jak również te wycofane chemikalia, które nadal pozostają poważnym problemem ze względu na ich utrzymującą się obecność w środowisku. Ponieważ nadal podejmowane są znaczne wysiłki na rzecz przyjęcia strategii w zakresie dekontaminacji, EKES z niecierpliwością oczekuje na zapowiedziany plan działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES wzywa do wprowadzenia – i egzekwowania – obowiązku odpowiedniego i spójnego etykietowania produktów zawierających nanomateriały (zabawek, produktów biobójczych, odzieży, pestycydów, leków, farb, produktów do pielęgnacji dzieci itp.) w całym łańcuchu dostaw. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES zastanawia się również, czy harmonogram kilku działań, które mają być realizowane równolegle, jest realistyczny i wykonalny, biorąc pod uwagę konieczność stopniowego dostosowania się przemysłu do transformacji bez poważnych negatywnych skutków społecznych i gospodarczych. Ponadto należy wzmocnić budowanie zdolności władz – jest to niezbędne dla pomyślnej realizacji planowanej zaktualizowanej polityki. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Pewne aspekty zostały w strategii pominięte lub nie wyjaśniono ich w wystarczającym stopniu. Chodzi to m.in. o szacowany bilans energetyczny sugerowanej transformacji chemicznej, a także konsekwencje dla pracowników oraz dużych i małych przedsiębiorstw w Europie. Należy przeznaczyć środki finansowe z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na zapewnienie skutecznej realizacji strategii. |
| --- | --- |

3.10.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1.   Innowacje w zakresie bezpiecznych i zrównoważonych chemikaliów w UE

| 4.1.1. | Panuje zgoda co do tego, że przejście na stosowanie kryteriów w zakresie bezpieczeństwa i uwzględniania zrównoważonego rozwoju na etapie projektowania chemikaliów jest koniecznością społeczną i ekonomiczną, aby ułatwić transformację ekologiczną i cyfrową przemysłu UE. Będzie to ogromne wyzwanie, gdyż niezbędne badania są potencjalnie bardzo kosztowne, ale za to zapewnią pewną przewagę konkurencyjną. Może dojść jednak do pewnej utraty miejsc pracy i strat gospodarczych, ponieważ być może nie wszystkie przedsiębiorstwa będą w stanie dostosować się i nie wszystkim pracownikom uda się zdobyć lub uzupełnić potrzebne kwalifikacje. Dlatego środki finansowe i inne zachęty mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia sprawiedliwej transformacji. Chodzi tu zwłaszcza o to, by pracownicy utrzymali swoje miejsca pracy lub mieli realną alternatywę oraz by wspierać inwestycje i innowacyjne modele biznesowe. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Nie określono środków na rzecz pełnego dostosowania pracowników do nowych warunków, np. zachęt do przekwalifikowania i finansowania specjalistycznych szkoleń, aby zapobiegać utracie miejsc pracy. Obawy budzi również to, w jaki sposób rozmieszczenie geograficzne sektorów przemysłu wpłynie na skutki strategii. Należy wziąć pod uwagę branże zlokalizowane na obszarach peryferyjnych, jak również wysoki odsetek MŚP w tym sektorze. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Koncepcja „bezpiecznych i zrównoważonych chemikaliów już na etapie projektowania”, która ma być opracowana, niepokoi zainteresowane podmioty. Dlatego w jej definicji oraz wśród odpowiednich umiejętności niezbędnych do zwiększenia ich produkcji należy uwzględnić kryteria wszystkich odpowiednich podmiotów. |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.4. | Proces rejestracji, oceny i udzielania zezwoleń w odniesieniu do chemikaliów jest złożony i wymaga wyspecjalizowania, co bywa czasami wyzwaniem dla MŚP i zazwyczaj pociąga za sobą wysokie koszty przestrzegania przepisów i koszty administracyjne. Aby ułatwić realizację procesów rejestracji i procesy zarządzania ryzykiem regulacyjnym związanym z rozporządzeniami REACH i CLP, należy ten proces uprościć lub promować szkolenia dla osób niebędących specjalistami. |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Innowacyjne i czystsze procesy i technologie przemysłowe zmniejszą ślad środowiskowy produkcji chemikaliów, zwiększą gotowość rynku i przyczynią się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju i nadrzędnego celu Europejskiego Zielonego Ładu. Taka transformacja będzie możliwa dzięki wytycznym dotyczącym oceny i wymianie najlepszych praktyk w zakresie projektowania i wdrażania czystszych procesów i technologii przemysłowych. Należy rozważyć najlepsze dostępne technologie. |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Komisja dąży do ograniczenia do minimum obecności substancji potencjalnie niebezpiecznych w materiałach pochodzących z recyklingu poprzez wprowadzenie wymogów i informacji dotyczących składu chemicznego i bezpiecznego stosowania produktów w ramach inicjatywy w zakresie polityki zrównoważonych produktów. Materiały nadające się do recyklingu nie powinny umożliwiać dalszego stosowania niebezpiecznych substancji chemicznych w wyższych stężeniach (3). „Substancje potencjalnie niebezpieczne” należy zidentyfikować, ocenić i sklasyfikować w sposób jak najbardziej kompleksowy, jednoznaczny, ale i uproszczony, aby umożliwić przemysłowi dostosowanie się. |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Środki te przyczynią się do zwiększenia zaufania konsumentów i producentów do produktów pochodzących z recyklingu. Problemem jest brak odpowiednich informacji na temat składu chemicznego produktów wytwarzanych z materiałów pochodzących z recyklingu, a ograniczenia związane z ochroną danych mogą stwarzać problemy w tym obszarze. |
| --- | --- |

4.1.7.

| 4.1.8. | W strategii zapowiedziano zwiększone inwestycje w innowacyjne technologie. Jest to doskonała okazja do wsparcia badań w dziedzinie waloryzacji odpadów przemysłowych, zwłaszcza odpadów przemysłu rolno-spożywczego, gdyż ogromny potencjał tych badań ograniczały niewystarczające inwestycje.

  Wymogi prawne dotyczące produktów pochodzących z waloryzacji odpadów przemysłu rolno-spożywczego są jednak niemal całkowicie pominięte zarówno w strategii „od pola do stołu”, jak i w strategii w zakresie zrównoważonych chemikaliów. Kwestiami budzącymi szczególne obawy są na przykład obecność pozostałości farmaceutycznych w przetworzonym oborniku zwierzęcym przeznaczonym do nawożenia, ponowne wykorzystywanie oczyszczonych ścieków do nawadniania upraw oraz pozostałości produktów leczniczych, pestycydów, herbicydów i insektycydów w zoptymalizowanych odpadach żywnościowych, ponieważ te substancje bioaktywne mogą rozprzestrzeniać się w środowisku, powodując szkodliwe skutki dla ekosystemów. Należy je zatem zidentyfikować, ocenić i uregulować. Populacje ludzi mogą ucierpieć nie tylko w wyniku narażenia, lecz także poprzez spożycie, gdyż substancje te mogą wykazywać zdolność do bioakumulacji i biomagnifikacji w całym łańcuchu żywnościowym. |
| --- | --- |

4.1.8.

Wymogi prawne dotyczące produktów pochodzących z waloryzacji odpadów przemysłu rolno-spożywczego są jednak niemal całkowicie pominięte zarówno w strategii „od pola do stołu”, jak i w strategii w zakresie zrównoważonych chemikaliów. Kwestiami budzącymi szczególne obawy są na przykład obecność pozostałości farmaceutycznych w przetworzonym oborniku zwierzęcym przeznaczonym do nawożenia, ponowne wykorzystywanie oczyszczonych ścieków do nawadniania upraw oraz pozostałości produktów leczniczych, pestycydów, herbicydów i insektycydów w zoptymalizowanych odpadach żywnościowych, ponieważ te substancje bioaktywne mogą rozprzestrzeniać się w środowisku, powodując szkodliwe skutki dla ekosystemów. Należy je zatem zidentyfikować, ocenić i uregulować. Populacje ludzi mogą ucierpieć nie tylko w wyniku narażenia, lecz także poprzez spożycie, gdyż substancje te mogą wykazywać zdolność do bioakumulacji i biomagnifikacji w całym łańcuchu żywnościowym.

| 4.1.9. | Dezorientację budzą substancje uznane za potencjalnie niebezpieczne. W zrozumieniu skutków tego środka dla obecnych cyklów materiałowych pomocne byłoby wyjaśnienie, jakiego rodzaju wymogi mają zostać wprowadzone, jak również przedstawienie harmonogramu ich wdrażania. |
| --- | --- |

4.1.9.

| 4.1.10. | Szacowany bilans energetyczny proponowanej transformacji sektora chemikaliów wzbudza obawy. Biorąc pod uwagę fakt, że główne wymagane zmiany cykli materiałowych na bardziej ekologiczne to procesy silnie endotermiczne (np. rozdzielanie, recykling, dekontaminacja, konwersja chemiczna), spodziewany jest wzrost zapotrzebowania na energię. Ponadto należy zmniejszyć ślad węglowy produkcji chemikaliów, ponieważ jest to zazwyczaj proces energochłonny. |
| --- | --- |

4.1.10.

| 4.1.11. | W tym kontekście ogromny potencjał ma wodór, jako zarówno źródło energii, jak i czynnik redukcji chemicznej w procesach wymagających zmiany (np. w celu zastąpienia węgla jako reduktora). Wodorowe ogniwa paliwowe nadal jednak opierają się na drogiej platynie, z którą wiążą się duże koszty dla środowiska. Konieczne są zasadnicze badania chemiczne w celu znalezienia rozwiązań alternatywnych dla platyny. |
| --- | --- |

4.1.11.

| 4.1.12. | Komisja przewiduje większą odporność w zakresie dostaw i zrównoważonego charakteru chemikaliów wykorzystywanych w nieodzownych zastosowaniach na potrzeby społeczeństwa UE poprzez zmniejszenie zależności UE i rozwój prognoz strategicznych dotyczących chemikaliów. Zwiększenie odporności chemikaliów stosowanych do celów zdrowotnych będzie oznaczało znaczny postęp dla unijnego rynku i przemysłu w zakresie chemikaliów stosowanych w opiece zdrowotnej. Trzeba się zorientować, jak można by odnieść te działania do innych chemikaliów o podstawowym zastosowaniu. |
| --- | --- |

4.1.12.

| 4.1.13. | Produkty wytworzone z surowców importowanych z państw trzecich, np. metali ziem rzadkich, pozyskanych poprzez górnictwo rud stwarzające zagrożenie dla środowiska i zdrowia, stały się kluczowe dla szeregu nowoczesnych technologii, począwszy od systemów obrony, telefonów komórkowych i telewizorów, a skończywszy na żarówkach LED i turbinach wiatrowych. Pojawia się zatem pytanie, jakie strategie zostaną wprowadzone w celu zaradzenia zależności od innych substancji nieodzownych, w przypadku których procesy produkcji są zależne od dostaw z państw niebędących członkami UE. |
| --- | --- |

4.1.13.

| 4.1.14. | EKES zastanawia się również, w jaki sposób bezpieczne i zrównoważone podejście do chemikaliów już na etapie projektowania będzie miało zastosowanie do dostawców spoza UE, którzy mają własne przepisy dotyczące chemikaliów. Ponieważ granice tych kryteriów nie zostały jeszcze określone, nie jest jasne, czy zasada ta i środki oceny będą miały zastosowanie do źródeł surowców, niezależnie od ich pochodzenia. Niejasne pozostaje, w jaki sposób proponowane środki będą wzajemnie powiązane i zrównoważone z różnymi istniejącymi politykami w państwach, które nie są członkami UE, ale uczestniczą w unijnych łańcuchach wartości chemikaliów. |
| --- | --- |

4.1.14.

| 4.1.15. | EKES proponuje zatem, aby dokonano przeglądu strategii przemysłowej UE i rozważono zachęty do powrotu do produkcji chemikaliów w państwach UE. Nie tylko wzmocni to strategiczną autonomię UE, lecz też przyczyni się do utworzenia nowych miejsc pracy wysokiej jakości i ułatwienia realizacji strategii w zakresie chemikaliów. |
| --- | --- |

4.1.15.

4.2.   Wzmocnienie unijnych ram prawnych, by rozwiązać problemy środowiskowe i zdrowotne

| 4.2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje cel Komisji, jakim jest rozszerzenie ogólnego podejścia do zarządzania ryzykiem. Niemniej biorąc pod uwagę fakt, że niektóre produkty zostaną ograniczone, konieczne jest zapewnienie spójności między ogólnymi a szczegółowymi ocenami ryzyka w odniesieniu do wszystkich chemikaliów, aby umożliwić przemysłowi stopniowe dostosowywanie się. |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje również wykorzystanie grupowania w związku z rozporządzeniem w sprawie związków per- i polifluoroalkilowych i zgadza się, że konieczne może być zwiększenie zakresu, w jakim przyjmowane są strategie grupowania, aby zwiększyć wydajność i skuteczność prawodawstwa (4). |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | W strategii zaproponowane zostaną nowe klasy i kryteria zagrożeń w rozporządzeniu CLP, aby w pełni ująć ich toksyczność dla środowiska, trwałość, mobilność i bioakumulację. Ważne jest, aby cena szkodliwego wpływu chemikaliów na środowisko oraz przypisanie chemikaliów różnym klasom zagrożeń były przeprowadzane w sposób kompleksowy i przejrzysty. Należy szczegółowo zdefiniować kryteria tej klasyfikacji, tak aby można było przewidzieć potencjalne problemy w odniesieniu do innych opracowywanych produktów. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Wprowadzenie substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego, substancji trwałych, mobilnych i toksycznych oraz bardzo trwałych i bardzo mobilnych jako kategorii substancji wzbudzających szczególnie duże obawy (SVHC) wymaga kompleksowej i przejrzystej analizy i oceny. Ponadto potrzeba większej spójności między SVHC określonymi w rozporządzeniu REACH i tymi określonymi w innych przepisach europejskich (np. ramowej dyrektywie wodnej UE). |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | W strategii skoncentrowano się głównie na substancjach zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego i substancjach per- i polifluoroalkilowych oraz na niektórych pestycydach, produktach biobójczych, produktach farmaceutycznych, metalach ciężkich, plastyfikatorach i środkach zmniejszających palność jako substancjach niebezpiecznych. Jednak inne substancje potencjalnie niebezpieczne, takie jak nanomateriały, zostały uwzględnione w bardzo ograniczonym zakresie. Mimo że zostały one uwzględnione w rozporządzeniu REACH, to przegląd definicji jeszcze trwa, a ich uregulowanie pozostaje niewystarczające (np. brak regulacji w zakresie uwalniania nanomateriałów do środowiska, brak ograniczeń w ich wprowadzaniu do obrotu, kwestia przejrzystości i ustanowienia unijnego rejestru w celu zapewnienia identyfikowalności tych nanomateriałów od momentu ich produkcji do konsumentów). |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | Biorąc pod uwagę szeroko udokumentowane dowody potwierdzające zagrożenia związane z niektórymi grupami substancji, UE powinna nie tylko ograniczyć stosowanie już zidentyfikowanych substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego, takich jak bisfenol i ftalany, ale wręcz ich zakazać. To samo dotyczy chemikaliów niemających wartości odżywczej w produktach spożywczych, np. nanomateriałów. |
| --- | --- |

4.2.6.

| 4.2.7. | Środki mające na celu promowanie i ułatwianie zastępowania SVHC i innych niebezpiecznych związków można byłoby wdrożyć za pośrednictwem mechanizmu finansowego (systemu bonus-malus). |
| --- | --- |

4.2.7.

| 4.2.8. | Istotnym krokiem naprzód w ocenie ryzyka związanego z substancjami potencjalnie niebezpiecznymi jest zwrócenie szczególnej uwagi na mieszaniny i EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że uwzględnione zostaną zarówno mieszaniny zamierzone, jak i niezamierzone. Jednak wciąż niepełna wiedza na temat toksyczności i narażenia na mieszaniny oraz duża liczba stosowanych substancji chemicznych skutkują tym, że jako rozwiązanie problemu niezamierzonych mieszanin proponuje się systematyczne stosowanie współczynnika oceny mieszaniny (MAF) w odniesieniu do pojedynczych substancji chemicznych. Obawy budzi wiarygodność współczynnika oceny mieszaniny w ocenie ryzyka chemicznego, ponieważ nie jest to czynnik specyficzny dla poszczególnych scenariuszy. Dlatego EKES zdecydowanie popiera priorytety i zalecenia w zakresie badań i rozwoju wskazane w sprawozdaniu (SWD(2020) 250 (5)), aby skutecznie oceniać mieszaniny chemiczne i zarządzać nimi. |
| --- | --- |

4.2.8.

4.3.   Uproszczenie i konsolidacja ram prawnych

| 4.3.1. | EKES opowiada się za tym, by podejście „jedna substancja, jedna ocena” rozważyć jako sposób na skuteczną ocenę bezpieczeństwa chemikaliów. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Uprości to i przyspieszy proces zatwierdzania, co przyniesie korzyści producentom oraz ułatwi badania i rozwój alternatywnych substancji wolnych od toksyn. Nie należy jednak pomijać różnych skutków tej samej substancji w różnych warunkach, a także w mieszaninach. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Około 30 % ostrzeżeń dotyczących niebezpiecznych produktów znajdujących się na rynku wiąże się z zagrożeniami związanymi z chemikaliami, a tylko jedna trzecia dokumentacji rejestracyjnej substancji chemicznych zarejestrowanych przez przemysł na podstawie rozporządzenia REACH jest w pełni zgodna z wymogami dotyczącymi informacji. |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Z zadowoleniem przyjmuje się podejście zakładające zerową tolerancję w odniesieniu do niezgodności z przepisami oraz proponowane działania mające na celu przyspieszenie wdrażania i egzekwowania przepisów dotyczących chemikaliów. Zdecydowanie zaleca się właściwe wdrożenie zasady „brak danych – brak obrotu”, aby na rynkach nie znajdowały się produkty i substancje chemiczne nieobjęte regulacją. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Ponadto dane dotyczące substancji chemicznych zatwierdzonych na rynku powinny być aktualizowane w regularnych odstępach czasu przez tych samych rejestrujących, ponieważ wymogi rozporządzenia REACH są pod pewnymi względami niewystarczające. Według sprawozdania z oceny chemicznej (6), w przypadku 64 % ocenianych substancji (126 spośród 196) nie dysponowano informacjami na temat ich bezpieczeństwa, które są niezbędne dla chemikaliów wprowadzanych do obrotu w Europie. |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | Prawie 90 % produktów uznanych za niebezpieczne jest przywożonych spoza UE. Prognozuje się, że światowa produkcja chemikaliów będzie nadal rosła. Prawdopodobnie państwa UE i OECD skoncentrują się na rozwoju i produkcji zaawansowanych technologicznie produktów chemicznych, takich jak chemikalia specjalistyczne i chemikalia wykorzystywane w naukach biologicznych. Afryka, Bliski Wschód i Azja będą prawdopodobnie wytwarzać duże ilości chemikaliów po8dstawowych. Będzie to ogromnym problemem dla UE w zakresie kontroli granicznych i konkurencyjności gospodarczej. Aby zapewnić firmom w Unii równe warunki, konieczne będzie ujęcie odpowiednich środków w umowach o wolnym handlu. |
| --- | --- |

4.3.6.

| 4.3.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje środki mające na celu wzmocnienie kontroli na granicach UE oraz współpracę z internetowymi platformami sprzedaży bezpośredniej. |
| --- | --- |

4.3.7.

4.4.   Kompleksowa baza wiedzy na temat chemikaliów

| 4.4.1. | Ponieważ UE nie dysponuje kompleksową bazą informacji na temat wszystkich substancji, propozycje działań na rzecz poprawy dostępności danych chemicznych zostaną przyjęte z zadowoleniem, o ile będą skuteczne. |
| --- | --- |

4.4.1.

| 4.4.2. | Z punktu widzenia sektora budzący wątpliwości system patentowy uniemożliwia ujawnienie wszystkich aspektów opatentowanych produktów obecnych na rynku. |
| --- | --- |

4.4.2.

| 4.4.3. | Z naukowego punktu widzenia ograniczona bezpłatna otwarta nauka utrudnia swobodną wymianę wiedzy oraz łączenie działań i inwestycji. Niedostatecznie ugruntowane przepisy dotyczące ochrony danych naukowych i prawa własności przemysłowej ograniczają dostępność wszystkich istotnych danych chemicznych, a tym samym innowacyjność. |
| --- | --- |

4.4.3.

| 4.4.4. | Należy zwrócić uwagę na konflikty związane z dostępnością danych i rozwiązać je poprzez włączenie środków mających na celu rozszerzenie zakresu dostępnych danych oraz poprawę ich jakości. Na przykład można by utworzyć mechanizm, w ramach którego sektory zajmujące się przywozem nanomateriałów wykorzystywanych w produkcji w przypadku braku wiedzy naukowej finansowałyby niezależne badania nad ryzykiem z nimi związanym. |
| --- | --- |

4.4.4.

| 4.4.5. | Komisja zamierza nadal wspierać badania i (bio)monitoring, aby zrozumieć zagrożenia związane z chemikaliami i zapobiegać im, oraz stymulować innowacje w obszarze oceny ryzyka chemicznego i nauki regulacyjnej. |
| --- | --- |

4.4.5.

| 4.4.6. | W celu ułatwienia innowacji poprzez badania naukowe wsparcie finansowe oraz zaangażowanie pracowników należy skierować również na optymalizację najlepszych praktyk w obszarze transferu wiedzy, zarówno przemysłowej, jak i naukowej, zapewniając swobodny i łatwy dostęp do wiarygodnych baz danych. Ponadto dostęp do innowacji powinien być dostępny dla wszystkich, którzy mają do czynienia z unijnym przemysłem chemicznym. |
| --- | --- |

4.4.6.

| 4.4.7. | Docenia się środki wspierające innowacje w badaniu bezpieczeństwa i ocenie ryzyka chemicznego służące ograniczeniu badań na zwierzętach, zwłaszcza biorąc pod uwagę postępy w badaniach i zaawansowane nowatorskie metody (np. testy in vitro), które przyczynią się do poprawy jakości, skuteczności i szybkości oceny ryzyka zagrożeń chemicznych. |
| --- | --- |

4.4.7.

| 4.4.8. | Niezbędne jest zapewnienie większej przejrzystości procesu decyzyjnego. Wiele ważnych kwestii jest przedmiotem dyskusji odbywających się za zamkniętymi drzwiami, co powoduje dezorientację wśród obywateli UE co do działań podejmowanych przez UE w celu ograniczenia ich narażenia na niebezpieczne chemikalia. Ponadto surowe dane, na podstawie których przeprowadzane są oceny i podejmowane decyzje (ECHA i EFSA) (7), muszą być ogólnie dostępne. Konieczne jest zapewnienie większej przejrzystości decyzji i stanowisk poszczególnych państw członkowskich w odniesieniu do substancji chemicznych znajdujących się na rynku. |
| --- | --- |

4.4.8.

4.5.   Dawanie przykładu należytego zarządzania chemikaliami na poziomie światowym

| 4.5.1. | Ze względu na skutki globalne EKES wyraża zadowolenie, że wśród działań mających na celu promowanie norm bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju poza UE Komisja zobowiązała się do zapewnienia, aby niebezpieczne chemikalia zakazane w Unii nie były produkowane w celu wywozu. Nie jest jednak jasne, w jaki sposób pozostałe akty prawne, które mają zostać opracowane i zharmonizowane, będą stosowane na świecie. Zakaz wywozu produktów przeznaczonych na eksport może mieć wpływ na przemysł w innych krajach, w których cele strategii w zakresie chemikaliów nie mają zastosowania. Nie jest jasne, jak oceni się skutki dla przemysłu spoza UE jako byłych producentów i eksporterów określonego produktu. |
| --- | --- |

4.5.1.

4.6.   Nadmierne stosowanie chemikaliów w opiece zdrowotnej

Należy prowadzić znacznie więcej badań nad kształtowaniem polityki w zakresie zapobiegania chorobom, ze szczególnym uwzględnieniem układu odpornościowego. Celem musi być pozytywne nastawienie do zdrowego stylu życia, umożliwiające ludziom w stosownych przypadkach ograniczenie korzystania z leczenia chemicznego. Wszelkie metody leczenia chemicznego powinny być stosowane u osób, dla których są nieodzowne, aby unikać ich nadużywania.

4.7.   Chemikalia w rolnictwie

| 4.7.1. | Należy ograniczyć negatywne skutki dla środowiska wynikających ze stosowania pestycydów w rolnictwie, nie powodując spadku jakości produkcji żywności ani nie narażając na szwank bezpieczeństwa żywnościowego UE. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Obecny Europejski Sojusz na rzecz Badań (European Research Alliance), którego zadaniem jest poszukiwanie i badanie ekologicznych alternatyw dla syntetycznych chemikaliów w rolnictwie, wymaga odpowiedniego finansowania. Inwestycje powinny być ukierunkowane na ekologiczne pestycydy biologiczne. Należy również zwiększyć wsparcie finansowe na badania naukowe i innowacje w zakresie naturalnych stymulatorów wzrostu i środków ochrony roślin. Na przykład bioaktywność właściwą dla niektórych naturalnych związków chemicznych metabolizowanych przez ryzobakterie można wykorzystywać jako środek ochrony roślin przed patogenami zewnętrznymi. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.7.3. | Pożądane jest znacznie bardziej ukierunkowane stosowanie nawozów chemicznych, co powinno skutkować mniejszym ich zużyciem. Potrzebne są dalsze badania służące opracowaniu rozwiązań alternatywnych, tak aby dalej można było produkować odpowiednie ilości żywności i aby rolnicy uzyskiwali odpowiednie dochody. |
| --- | --- |

4.7.3.

| 4.7.4. | Konieczne są dalsze oceny ryzyka dla środowiska i zdrowia, aby ustalić, czy wykorzystanie biotechnologii i inżynierii genetycznej może pomóc w opracowaniu alternatyw dla nawozów chemicznych i pestycydów. |
| --- | --- |

4.7.4.

| 4.7.5. | Jeżeli nie zostaną przedstawione inne realne rozwiązania alternatywne, znaczne ograniczenie stosowania pestycydów spowoduje wzrost kosztów produkcji i/lub spadek plonów. Należy zatem przyjrzeć się kwestii obciążenia ekonomicznego producentów i konsumentów oraz przywozu żywności z państw niebędących członkami UE. |
| --- | --- |

4.7.5.

| 4.7.6. | Nowa unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 jest bardzo ambitna, ponieważ przewidziano w niej, że co najmniej 30 % gruntów w Europie zostanie przekształcone w sieć obszarów chronionych i objęte aktywnym zarządzaniem. Powinno to stanowić ważny wkład w różnorodność biologiczną, w odbudowę przyrody i być podstawą dla zrównoważonej strategii w zakresie chemikaliów w sektorze rolnym. |
| --- | --- |

4.7.6.

| 4.7.7. | W tym sensie należy podjąć szczególne starania, by lepiej chronić różnorodność biologiczną, a zwłaszcza owady zapylające, przed pestycydami. Przykładowo w wytycznych EFSA dotyczących oceny ryzyka dla pszczół wynikającego ze stosowania środków ochrony roślin ujawniono ogromne luki. Wytyczne te powinny obejmować dane dotyczące toksyczności przewlekłej, wpływu pestycydów na larwy oraz dane dotyczące ostrej toksyczności dla pszczół i innych zapylaczy. |
| --- | --- |

4.7.7.

| 4.7.8. | Aby strategia w zakresie chemikaliów odniosła sukces, musimy uzyskać znaczne poparcie ogółu społeczeństwa oraz doprowadzić do prawdziwej zmiany kulturowej w naszym podejściu do stosowania chemikaliów, zmiany klimatu i zanieczyszczenia środowiska. |
| --- | --- |

4.7.8.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Joyce Msuya, zastępczyni dyrektora Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska.

1

(2)  Powiadomienie News Alert nr 517, 22 listopada 2018 r.

2

(3)  Opinia EKES-u „Wdrażanie prawodawstwa UE w zakresie ochrony środowiska w odniesieniu do jakości powietrza i wody oraz do odpadów” (Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 33).

3

(4)  Badanie KE na potrzeby strategii na rzecz środowiska wolnego od toksyn w ramach 7. Programu działań w zakresie środowiska.

4

(5)  Commission Progress report on the assessment and management of combined exposures to multiple chemicals (chemical mixtures) and associated risks [Sprawozdanie Komisji z postępu prac w zakresie oceny połączonego narażenia na wiele chemikaliów (mieszaniny) i związanego z tym zagrożenia oraz zarządzania tym narażeniem].

5

(6)  Europejskie Biuro Ochrony Środowiska, https://eeb.org/chemical-evaluation-report-achievements-challenges-and-recommendations-after-a-decade-of-reach/.

6

(7)  Skróty: (ECHA) Europejska Agencja Chemikaliów, (EFSA) Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności.

7

---

| 16.7.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 286/190 |
| --- | --- | --- | --- |

16.7.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 286/190

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w zakresie zwolnień w imporcie i niektórych dostawach, w odniesieniu do środków unijnych przyjmowanych w interesie publicznym”

[COM(2021) 181 final – 2021/0097 (CNS)]

(2021/C 286/31)

| Wniosek o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 16.4.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 113 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 27.4.2021 |
| Sesja plenarna nr | 560 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 220/0/7 |

Wniosek o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 16.4.2021

Podstawa prawna

Art. 113 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia na sesji plenarnej

27.4.2021

Sesja plenarna nr

560

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

220/0/7

Zważywszy na to, że EKES wyraził już poparcie dla przepisów podatkowych w świetle kryzysu związanego z COVID-19 w swojej opinii „Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2011/16/UE w celu zaspokojenia pilnej potrzeby odroczenia niektórych terminów przekazywania i wymiany informacji w dziedzinie opodatkowania ze względu na pandemię COVID-19” (COM(2020) 197 final – 2020/0081 (CNS)), „Wniosek dotyczący decyzji Rady zmieniającej dyrektywy (UE) 2017/2455 i (UE) 2019/1995 w odniesieniu do terminu transpozycji i daty rozpoczęcia stosowania ze względu na kryzys związany z COVID-19” (COM(2020) 198 final – 2020/0082 (CNS)), „Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2017/2454 w odniesieniu do dat rozpoczęcia stosowania ze względu na kryzys związany z COVID-19” (COM(2020) 201 final – 2020/0084 (CNS)) (1), przyjętej w dniu 10 czerwca 2020 r., a także mając na uwadze, że omawiany wniosek dotyczący zmiany dyrektywy 2006/112/WE (2) nie zawiera żadnych dalszych treści, na temat których EKES mógłby się wypowiedzieć, na 560 sesji plenarnej w dniach 27 i 28 kwietnia 2021 r. (posiedzenie z 27 kwietnia 2021 r.) Komitet 220 głosami – 7 osób wstrzymało się od głosu – postanowił wydać pozytywną opinię w sprawie wniosku i odwołać się do stanowiska, które zajął w ww. dokumencie.

Bruksela, dnia 27 kwietnia 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 76.

1

(2)  Dz.U. L 347 z 11.12.2006, s. 1.

2

---