# Επίσημη Εφημερίδα C 305/2021

| | ISSN 1977-0901 |
| --- | --- |
| Επίσημη Εφημερίδα
  της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305 |
| | |
| Έκδοση στην ελληνική γλώσσα | Ανακοινώσεις και Πληροφορίες | 64ό έτος30 Ιουλίου 2021 |

ISSN 1977-0901

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

64ό έτος30 Ιουλίου 2021

---

| Περιεχόμενα | Σελίδα |
| --- | --- |
| | II   Ανακοινώσεις |
| | ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ |
| | Ευρωπαϊκή Επιτροπή |
| 2021/C 305/01 | Ανακοινωση τησ επιτροπhσ — Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις από τα εθνικά δικαστήρια | 1 |
| 2021/C 305/02 | Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.10047 — Schwarz Group/SUEZ Waste Management Companies) (
  1
  ) | 29 |
| 2021/C 305/03 | Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.10373 — Primonial/Samsung/Target) (
  1
  ) | 30 |

Περιεχόμενα

Σελίδα

II   Ανακοινώσεις

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

2021/C 305/01

Ανακοινωση τησ επιτροπhσ — Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις από τα εθνικά δικαστήρια

1

2021/C 305/02

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.10047 — Schwarz Group/SUEZ Waste Management Companies) (
  1
  )

1

29

2021/C 305/03

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση (Υπόθεση M.10373 — Primonial/Samsung/Target) (
  1
  )

1

30

---

| | IV   Πληροφορίες |
| --- | --- |
| | ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΛΟΙΠΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ |
| | Συμβούλιο |
| 2021/C 305/04 | Ανακοίνωση υπόψη των προσώπων και οντοτήτων έναντι των οποίων εφαρμόζονται τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1333 του Συμβουλίου, όπως τροποποιείται με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1251 του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) 2016/44 του Συμβουλίου, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2021/1241 του Συμβουλίου, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Λιβύη | 31 |
| 2021/C 305/05 | Ανακοίνωση υπόψη των υποκειμένων δεδομένων, έναντι των οποίων εφαρμόζονται τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1333 του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) 2016/44 του Συμβουλίου σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Λιβύη | 32 |
| 2021/C 305/06 | Κοινοποίηση προς τα πρόσωπα και τις οντότητες έναντι των οποίων εφαρμόζονται τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1252 του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 267/2012 του Συμβουλίου, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2021/1242 του Συμβουλίου για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν | 33 |
| 2021/C 305/07 | Κοινοποίηση υπόψη των υποκειμένων των δεδομένων στα οποία έχουν επιβληθεί τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 267/2012 του Συμβουλίου σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν | 34 |
| | Ευρωπαϊκή Επιτροπή |
| 2021/C 305/08 | Ισοτιμίες του ευρώ — 29 Ιουλίου 2021 | 35 |
| | ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ |
| 2021/C 305/09 | Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη διαδικασία που ορίζεται στο άρθρο 1 παράγραφος 4 της οδηγίας 96/67/ΕΚ του Συμβουλίου | 36 |

IV   Πληροφορίες

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΛΟΙΠΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Συμβούλιο

2021/C 305/04

Ανακοίνωση υπόψη των προσώπων και οντοτήτων έναντι των οποίων εφαρμόζονται τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1333 του Συμβουλίου, όπως τροποποιείται με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1251 του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) 2016/44 του Συμβουλίου, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2021/1241 του Συμβουλίου, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Λιβύη

31

2021/C 305/05

Ανακοίνωση υπόψη των υποκειμένων δεδομένων, έναντι των οποίων εφαρμόζονται τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1333 του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) 2016/44 του Συμβουλίου σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Λιβύη

32

2021/C 305/06

Κοινοποίηση προς τα πρόσωπα και τις οντότητες έναντι των οποίων εφαρμόζονται τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1252 του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 267/2012 του Συμβουλίου, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2021/1242 του Συμβουλίου για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν

33

2021/C 305/07

Κοινοποίηση υπόψη των υποκειμένων των δεδομένων στα οποία έχουν επιβληθεί τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 267/2012 του Συμβουλίου σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν

34

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

2021/C 305/08

Ισοτιμίες του ευρώ — 29 Ιουλίου 2021

35

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

2021/C 305/09

Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη διαδικασία που ορίζεται στο άρθρο 1 παράγραφος 4 της οδηγίας 96/67/ΕΚ του Συμβουλίου

36

---

| | V   Γνωστοποιήσεις |
| --- | --- |
| | ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ |
| | Ευρωπαϊκή Επιτροπή |
| 2021/C 305/10 | Προηγούμενη κοινοποίηση συγκέντρωσης (Υπόθεση M. 10367 — Platinum Equity Group/Grupo Urbaser) — Υπόθεση υποψήφια για απλοποιημένη διαδικασία (
  1
  ) | 39 |
| | ΛΟΙΠΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ |
| | Ευρωπαϊκή Επιτροπή |
| 2021/C 305/11 | Ενημερωτικη ανακοινωση – Δημοσια διαβουλευση — Γεωγραφικές ενδείξεις από την Ιαπωνία | 41 |

V   Γνωστοποιήσεις

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

2021/C 305/10

Προηγούμενη κοινοποίηση συγκέντρωσης (Υπόθεση M. 10367 — Platinum Equity Group/Grupo Urbaser) — Υπόθεση υποψήφια για απλοποιημένη διαδικασία (
  1
  )

1

39

ΛΟΙΠΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

2021/C 305/11

Ενημερωτικη ανακοινωση – Δημοσια διαβουλευση — Γεωγραφικές ενδείξεις από την Ιαπωνία

41

---

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ |

---

(1)   Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ

1

| EL | |
| --- | --- |

EL

---

II Ανακοινώσεις

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

| 30.7.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305/1 |
| --- | --- | --- | --- |

30.7.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305/1

---

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ

Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις από τα εθνικά δικαστήρια

(2021/C 305/01)

| 1. | ΕΙΣΑΓΩΓΗ | 3 |
| --- | --- | --- |

1.

| 1.1. | Το σύστημα ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων | 4 |
| --- | --- | --- |

1.1.

| 1.2. | H υποχρέωση αναστολής | 5 |
| --- | --- | --- |

1.2.

| 2. | ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ | 6 |
| --- | --- | --- |

2.

| 2.1. | H αρχή της καλόπιστης συνεργασίας | 6 |
| --- | --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Εφαρμογή των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας στις εθνικές διαδικασίες | 6 |
| --- | --- | --- |

2.2.

| 2.2.1. | Ενεργητική νομιμοποίηση | 7 |
| --- | --- | --- |

2.2.1.

| 2.2.2. | Δικαιοδοσία | 8 |
| --- | --- | --- |

2.2.2.

| 2.2.3. | Η αρχή του δεδικασμένου | 8 |
| --- | --- | --- |

2.2.3.

| 3. | Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ | 9 |
| --- | --- | --- |

3.

| 3.1. | Η αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής | 9 |
| --- | --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Οι εξουσίες της Επιτροπής να επιβάλλει τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις | 10 |
| --- | --- | --- |

3.2.

| 4. | Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ | 11 |
| --- | --- | --- |

4.

| 4.1. | Οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων των εθνικών δικαστηρίων όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις | 11 |
| --- | --- | --- |

4.1.

| 4.1.1. | Μετά από απόφαση της Επιτροπής | 12 |
| --- | --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.1.1. | Μετά από απόφαση της Επιτροπής με την οποία η ενίσχυση κηρύσσεται συμβατή | 12 |
| --- | --- | --- |

4.1.1.1.

| 4.1.1.2. | Μετά από απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας | 13 |
| --- | --- | --- |

4.1.1.2.

| 4.2. | Οι αρμοδιότητες των εθνικών δικαστηρίων | 14 |
| --- | --- | --- |

4.2.

| 4.2.1. | Εκτίμηση της ύπαρξης ενίσχυσης | 14 |
| --- | --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Εκτίμηση της ύπαρξης παράβασης της υποχρέωσης αναστολής | 14 |
| --- | --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.2.1. | Εφαρμογή των προϋποθέσεων των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία | 14 |
| --- | --- | --- |

4.2.2.1.

| 4.2.2.2. | Υφιστάμενη ενίσχυση | 15 |
| --- | --- | --- |

4.2.2.2.

| 4.2.3. | Διασφάλιση των δικαιωμάτων των διοικουμένων έναντι της παράβασης της υποχρέωσης αναστολής | 16 |
| --- | --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.3.1 | Αναστολή ή παύση της εκτέλεσης του μέτρου | 16 |
| --- | --- | --- |

4.2.3.1

| 4.2.3.2 | Ανάκτηση | 16 |
| --- | --- | --- |

4.2.3.2

| 4.2.3.3 | Προσωρινά μέτρα | 18 |
| --- | --- | --- |

4.2.3.3

| 4.2.3.4 | Αγωγή αποζημίωσης | 21 |
| --- | --- | --- |

4.2.3.4

| 5. | ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ | 21 |
| --- | --- | --- |

5.

| 5.1. | Συνδρομή της Επιτροπής προς τα εθνικά δικαστήρια | 22 |
| --- | --- | --- |

5.1.

| 5.1.1. | Οι μορφές συνεργασίας | 22 |
| --- | --- | --- |

5.1.1.

| 5.1.1.1. | Διαβίβαση πληροφοριών προς τα εθνικά δικαστήρια | 22 |
| --- | --- | --- |

5.1.1.1.

| 5.1.1.2. | Διαβίβαση γνωμοδοτήσεων σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις | 23 |
| --- | --- | --- |

5.1.1.2.

| 5.1.1.3. | Αυτεπάγγελτη υποβολή παρατηρήσεων (amicus curiae) | 25 |
| --- | --- | --- |

5.1.1.3.

| 5.1.2. | Ενιαίο σημείο επικοινωνίας και δημοσίευση γνωμοδοτήσεων και αυτεπάγγελτων γραπτών παρατηρήσεων | 26 |
| --- | --- | --- |

5.1.2.

| 5.2. | Συνδρομή των εθνικών δικαστηρίων προς την Επιτροπή | 26 |
| --- | --- | --- |

5.2.

| 6. | ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ | 27 |
| --- | --- | --- |

6.

| 6.1. | Διαδικασίες ενώπιον της Επιτροπής σχετικά με τις παράνομες ενισχύσεις | 27 |
| --- | --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Διαδικασία επί παραβάσει | 27 |
| --- | --- | --- |

6.2.

| 7. | ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ | 28 |
| --- | --- | --- |

7.

1.   ΕΙΣΑΓΩΓΗ

| (1) | Από το 2012 η Επιτροπή εφαρμόζει το πρόγραμμα για τον εκσυγχρονισμό των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις (1). Στο πλαίσιο του προγράμματος αυτού, η Επιτροπή έχει εκδώσει δέσμη νομοθετικών μέτρων, κατευθυντήριων γραμμών και ανακοινώσεων για την αξιολόγηση των μέτρων κρατικών ενισχύσεων. Η δέσμη αυτή έδωσε στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εστιάσει τον εκ των προτέρων έλεγχό της στις υποθέσεις με τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στην εσωτερική αγορά και, συγχρόνως, να αναπτύξει στενότερη συνεργασία με τα κράτη μέλη στον τομέα της επιβολής της νομοθεσίας για τις κρατικές ενισχύσεις. Προς τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή έχει εισαγάγει περισσότερες δυνατότητες για τη χορήγηση ενισχύσεων από τα κράτη μέλη χωρίς προηγούμενο έλεγχο της Επιτροπής, προβλέποντας πρόσθετες περιπτώσεις απαλλαγής από την υποχρέωση κοινοποίησης προς την Επιτροπή σχεδιαζόμενου μέτρου κρατικής ενίσχυσης. Ως εκ τούτου, αυξήθηκε το ποσό ενισχύσεων που χορηγούνται με βάση τις απαλλαγές κατά κατηγορία (2). Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των εθνικών δικαστηρίων στη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. |
| --- | --- |

(1)

| (2) | Το 2019 η Επιτροπή δημοσίευσε μελέτη σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων και των αποφάσεων για τις κρατικές ενισχύσεις από τα εθνικά δικαστήρια σε 28 κράτη μέλη (3) (στο εξής: μελέτη) (4). Στο πλαίσιο της μελέτης εξετάστηκαν περισσότερες από 750 αποφάσεις εθνικών δικαστηρίων οι οποίες εμπίπτουν σε δύο κατηγορίες: 1) υποθέσεις στις οποίες τα εθνικά δικαστήρια αναλαμβάνουν τη συναγωγή των συνεπειών της παράνομης εφαρμογής της ενίσχυσης (στο εξής: ιδιωτική επιβολή) και 2) υποθέσεις στις οποίες τα εθνικά δικαστήρια αναλαμβάνουν την εφαρμογή των αποφάσεων της Επιτροπής με τις οποίες διατάσσεται η ανάκτηση ενίσχυσης (στο εξής: δημόσια επιβολή). |
| --- | --- |

(2)

| (3) | Από τη μελέτη προέκυψε ότι, μεταξύ 2007 και 2017, ο αριθμός υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων που οδηγήθηκαν στα εθνικά δικαστήρια αυξήθηκε. Παρά την εν λόγω αύξηση, είναι σπάνιες οι περιπτώσεις στις οποίες τα εθνικά δικαστήρια χορήγησαν έννομη προστασία, ενώ οι αγωγές αποζημίωσης αποτελούν μικρό ποσοστό των υποθέσεων. Επιπλέον, οι μορφές συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών δικαστηρίων, οι οποίες θεσπίστηκαν το 2009 με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων από τα εθνικά δικαστήρια (στο εξής: ανακοίνωση του 2009) (5) και το 2015 με τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου (στο εξής: διαδικαστικός κανονισμός) (6) δεν έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως. |
| --- | --- |

(3)

| (4) | Η παρούσα ανακοίνωση παρέχει στα εθνικά δικαστήρια και σε άλλα ενδιαφερόμενα μέρη πρακτικές πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις σε εθνικό επίπεδο. Λαμβάνει υπόψη τα ζητήματα τα οποία τέθηκαν από τα εν λόγω δικαστήρια στο πλαίσιο της μελέτης ή σε υποθέσεις οι οποίες παραπέμφθηκαν στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Δικαστήριο) για την έκδοση προδικαστικής απόφασης. Ορισμένα παραδείγματα είναι η συνοχή μεταξύ των διαδικασιών ενώπιον της Επιτροπής και των διαδικασιών ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και τα ζητήματα που προκύπτουν από την εσφαλμένη εφαρμογή των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία. |
| --- | --- |

(4)

| (5) | Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι να παράσχει καθοδήγηση στα δικαστήρια των κρατών μελών κατά την έννοια του άρθρου 267 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΣΛΕΕ) (7) και να ενθαρρύνει τη στενότερη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών δικαστηρίων, με τη θέσπιση όλων των διαθέσιμων μέσων συνεργασίας. Δεν είναι δεσμευτική για τα εθνικά δικαστήρια ούτε επηρεάζει την ανεξαρτησία τους (8). Η παρούσα ανακοίνωση επικεντρώνεται κυρίως στην ιδιωτική επιβολή. Οι πτυχές που σχετίζονται με τη δημόσια επιβολή εξετάζονται από την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ανάκτηση παράνομων και ασυμβίβαστων κρατικών ενισχύσεων (9) (στο εξής: ανακοίνωση περί ανάκτησης). |
| --- | --- |

(5)

| (6) | Από την έκδοση της ανακοίνωσης του 2009 η νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου (στο εξής, από κοινού: Δικαστήρια της Ένωσης) έχει εξελιχθεί. Η παρούσα ανακοίνωση ενσωματώνει τις εξελίξεις αυτές και αντικαθιστά την ανακοίνωση του 2009. |
| --- | --- |

(6)

1.1.   Το σύστημα ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων

| (7) | Η έννοια της κρατικής ενισχύσεως, όπως καθορίζεται άμεσα στη ΣΛΕΕ, έχει νομικό χαρακτήρα και πρέπει να ερμηνεύεται βάσει αντικειμενικών στοιχείων (10). Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, «ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές». Η Επιτροπή έχει παράσχει καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο ερμηνείας της έννοιας της κρατικής ενίσχυσης (11). |
| --- | --- |

(7)

| (8) | Η γενική απαγόρευση των κρατικών ενισχύσεων βασίζεται σε ένα διπλό σύστημα εκ των προτέρων και εκ των υστέρων ελέγχου των παρεμβάσεων που περιλαμβάνουν κρατική ενίσχυση. Σύμφωνα με το άρθρο 108 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή πρέπει να εξετάζει διαρκώς όλα τα υφιστάμενα καθεστώτα ενισχύσεων και να αξιολογεί τυχόν σχέδια των κρατών μελών που αποβλέπουν στη θέσπιση νέας ενίσχυσης ή στην τροποποίηση υφιστάμενης ενίσχυσης. Προκειμένου η Επιτροπή να διεξάγει αποτελεσματικά αυτόν τον έλεγχο, τα κράτη μέλη πρέπει να συνεργάζονται παρέχοντας κάθε σχετική πληροφορία και κοινοποιώντας τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων. |
| --- | --- |

(8)

| (9) | Τα κράτη μέλη υποχρεούνται, αφενός, να κοινοποιούν στην Επιτροπή κάθε μέτρο που σκοπεί στη θέσπιση νέας ή στην τροποποίηση υφιστάμενης ενίσχυσης και, αφετέρου, να μη θέτουν σε εφαρμογή το εν λόγω μέτρο έως ότου η Επιτροπή εκτιμήσει τη συμβατότητά του με την εσωτερική αγορά (στο εξής: υποχρέωση αναστολής) (12). Η υποχρέωση αναστολής που απορρέει από το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ έχει άμεσο αποτέλεσμα (13): απονέμει δικαιώματα σε ιδιώτες, οι οποίοι μπορούν να τα επικαλεστούν ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. |
| --- | --- |

(9)

| (10) | Ως εκ τούτου, η εφαρμογή του συστήματος ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, θεμελιώδες στοιχείο του οποίου συνιστά η διάταξη του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, είναι έργο, αφενός, της Επιτροπής και, αφετέρου, των εθνικών δικαστηρίων, οι δε αντίστοιχοι ρόλοι τους είναι συμπληρωματικοί αλλά διακριτοί. Ενώ η Επιτροπή έχει αποκλειστική αρμοδιότητα για την εκτίμηση της συμβατότητας των μέτρων ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά, τα εθνικά δικαστήρια μεριμνούν για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των διοικουμένων έναντι τυχόν παράβασης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ (14). |
| --- | --- |

(10)

1.2.   H υποχρέωση αναστολής

| (11) | Από τον χαρακτήρα του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ ως διάταξης άμεσης εφαρμογής συνάγεται ότι τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να εγγυώνται ότι θα επέλθουν, σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο, όλες οι συνέπειες της παράβασης της εν λόγω διάταξης (15). |
| --- | --- |

(11)

| (12) | Για να υπόκειται ένα μέτρο στην απαίτηση αναστολής του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ πρέπει να πληρούνται δύο προϋποθέσεις: πρώτον, το μέτρο πρέπει να χαρακτηρίζεται ως νέα ενίσχυση, συμπεριλαμβανομένων των μεταβολών υφιστάμενων ενισχύσεων (16)· και δεύτερον, το μέτρο πρέπει να υπόκειται στην υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

(12)

| (13) | Επομένως, όταν ένα μέτρο δεν συνιστά νέα ενίσχυση, τα κράτη μέλη μπορούν να το εφαρμόσουν χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση στην Επιτροπή. Επιπλέον, τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζουν μέτρα ενισχύσεων που πληρούν όλους τους όρους για να απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης. |
| --- | --- |

(13)

| (14) | Με τους κανονισμούς για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (17) η Επιτροπή έθεσε τους όρους υπό τους οποίους μια ενίσχυση θεωρείται ότι δεν επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και ότι δεν νοθεύει ούτε απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό (18). |
| --- | --- |

(14)

| (15) | Η Επιτροπή έχει επίσης εκδώσει κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία —όπως ο γενικός κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία (19)— με τους οποίους καθορίζονται οι όροι βάσει των οποίων τα μέτρα ενισχύσεων πρέπει ή μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 2 ή 3 (20). Εάν ένα μέτρο ενίσχυσης πληροί όλους τους σχετικούς όρους που προβλέπουν οι κανονισμοί αυτοί, το οικείο κράτος μέλος απαλλάσσεται από την υποχρέωσή του να κοινοποιήσει την ενίσχυση στην Επιτροπή. |
| --- | --- |

(15)

| (16) | Επιπλέον, η απόφαση 2012/21/ΕΕ της Επιτροπής (21), σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος εν γένει, και ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (22), ο οποίος αφορά ειδικότερα τις δημόσιες επιβατικές σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές, θέτουν όρους σύμφωνα με τους οποίους οι αντισταθμίσεις για την εκπλήρωση υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας θεωρούνται συμβατές με την εσωτερική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 106 παράγραφος 2 και το άρθρο 93 της ΣΛΕΕ. Τα σχετικά μέτρα δεν υπόκεινται στην υποχρέωση αναστολής ούτε στις περιπτώσεις αυτές. |
| --- | --- |

(16)

2.   ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ

2.1.   H αρχή της καλόπιστης συνεργασίας

| (17) | Το άρθρο 4 παράγραφος 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (23) (στο εξής: ΣΕΕ) υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διευκολύνουν την Ένωση στην εκπλήρωση της αποστολής της. Σύμφωνα με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο αυτό, η Ένωση και τα κράτη μέλη, ενεργώντας στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, οφείλουν να εκπληρώνουν τα καθήκοντα αυτά βάσει αμοιβαίας συνεργασίας. |
| --- | --- |

(17)

| (18) | Η υποχρέωση αμοιβαίας συνεργασίας που απορρέει από το άρθρο 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ ισχύει και για τα εθνικά δικαστήρια (24). Αυτό σημαίνει ότι η Επιτροπή συνδράμει τα εθνικά δικαστήρια όταν αυτά εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης (25) και ότι, αντιστρόφως, τα εθνικά δικαστήρια συνδράμουν την Επιτροπή κατά την εκπλήρωση των καθηκόντων της. Συνεπώς, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσουν την εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους δυνάμει του δικαίου της Ένωσης και να απέχουν από την έκδοση αποφάσεων που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την επίτευξη των σκοπών της ΣΕΕ και της ΣΛΕΕ (στο εξής, από κοινού: Συνθήκες) (26). |
| --- | --- |

(18)

2.2.   Εφαρμογή των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας στις εθνικές διαδικασίες

| (19) | Το Δικαστήριο αναγνωρίζει παγίως την αρχή της δικονομικής αυτονομίας στο πλαίσιο της εφαρμογής των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις (27). Σύμφωνα με την αρχή αυτή, ελλείψει σχετικής νομοθετικής ρύθμισης της Ένωσης, τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να επιλέξουν τα μέσα με τα οποία θα εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από τις Συνθήκες, υπό την προϋπόθεση ότι τα μέσα που χρησιμοποιούν δεν θίγουν την ισχύ και την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης. |
| --- | --- |

(19)

| (20) | Σύμφωνα με τη νομολογία των Δικαστηρίων της Ένωσης, η εφαρμοστέα εθνική ρύθμιση δεν πρέπει να είναι λιγότερο ευνοϊκή κατά την εφαρμογή του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ από εκείνη που διέπει παρεμφερείς καταστάσεις εσωτερικής έννομης τάξης (στο εξής: αρχή της ισοδυναμίας) ούτε να καθιστά στην πράξη αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει η έννομη τάξη της Ένωσης (στο εξής: αρχή της αποτελεσματικότητας) (28). Στα τμήματα 2.2.1., 2.2.2. και 2.2.3. εξηγείται η αλληλεπίδραση μεταξύ της αρχής της δικονομικής αυτονομίας, αφενός, και των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας, αφετέρου, όσον αφορά την ενεργητική νομιμοποίηση, την αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων και την αρχή του δεδικασμένου (29). |
| --- | --- |

(20)

2.2.1.   Ενεργητική νομιμοποίηση

| (21) | Κατ’ εφαρμογή της αρχής της δικονομικής αυτονομίας, τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τους εθνικούς τους κανόνες που διέπουν την ενεργητική νομιμοποίηση σε ένδικη διαφορά ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων με αντικείμενο τις κρατικές ενισχύσεις, υπό την προϋπόθεση ότι οι κανόνες αυτοί συνάδουν με τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας. |
| --- | --- |

(21)

| (22) | Σύμφωνα με την αρχή της αποτελεσματικότητας, η εθνική νομοθεσία σχετικά με τη νομιμοποίηση και το έννομο συμφέρον του διαδίκου να προσφύγει στη δικαιοσύνη δεν θα πρέπει να θίγει το δικαίωμα αποτελεσματικής ένδικης προστασίας των δικαιωμάτων που παρέχονται σε αυτόν από το δίκαιο της Ένωσης (30). |
| --- | --- |

(22)

| (23) | Σύμφωνα με τη μελέτη, τα εθνικά δικαστήρια αποφαίνονται κυρίως επί προσφυγών που ασκούνται από ανταγωνιστές του αποδέκτη της ενίσχυσης, οι οποίοι θίγονται άμεσα από τη στρέβλωση του ανταγωνισμού που προκύπτει από τη χορήγηση της παράνομης ενίσχυσης (31). |
| --- | --- |

(23)

| (24) | Ωστόσο, κατά την εφαρμογή των εθνικών κανόνων περί ενεργητικής νομιμοποίησης, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το καθήκον τους να προστατεύουν τα συμφέροντα τυχόν μερών που έχουν επαρκές έννομο συμφέρον να ασκήσουν προσφυγή (στο εξής: τρίτοι), ανεξάρτητα από το αν έχουν θιγεί άμεσα από τη στρέβλωση του ανταγωνισμού που προέκυψε από την παράνομη εφαρμογή του μέτρου ενίσχυσης. |
| --- | --- |

(24)

| (25) | Τα εθνικά δικαστήρια, κατά την εξέταση της ενεργητικής νομιμοποίησης τρίτων σε υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται μέσω δημοσιονομικών μέτρων, πρέπει να εξετάζουν περαιτέρω στοιχεία. Οι φορολογούμενοι τρίτοι μπορεί να θεωρηθεί ότι έχουν έννομο συμφέρουν να ασκήσουν προσφυγή με σκοπό να επιτύχουν επιστροφή του ποσού που εισπράχθηκε κατά παράβαση της υποχρέωσης αναστολής μόνο όταν ο φόρος ή η εισφορά στον οποίο / στην οποία υπόκεινται αποτελεί μέρος της χρηματοδότησης του παράνομου μέτρου ενίσχυσης (32). Το έννομο συμφέρον τους δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ανταγωνιστικής σχέσης με τον αποδέκτη της ενίσχυσης (33). |
| --- | --- |

(25)

| (26) | Αντιθέτως, οι φορολογούμενοι τρίτοι δεν μπορούν να επικαλεστούν τον παράνομο χαρακτήρα μέτρου ενίσχυσης το οποίο συνίσταται σε φορολογική απαλλαγή για ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους τομείς ώστε αυτοί να απαλλαγούν από την καταβολή του εν λόγω φόρου ή εισφοράς ή να επιτύχουν την επιστροφή του/της, εκτός εάν τα φορολογικά έσοδα προορίζονται αποκλειστικά για τη χρηματοδότηση της παράνομης κρατικής ενίσχυσης, όπως επισημαίνεται στο σημείο (25). Αυτό ισχύει επίσης όταν τελούν σε σχέση ανταγωνισμού με τους αποδέκτες της ενίσχυσης (34). Η λύση αυτή θα οδηγούσε σε επίταση των στρεβλωτικών για τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων της κρατικής ενίσχυσης, δεδομένου ότι θα διεύρυνε τον αριθμό των επιχειρήσεων οι οποίες τυγχάνουν της φορολογικής απαλλαγής που συνιστά την παράνομη κρατική ενίσχυση (35). |
| --- | --- |

(26)

| (27) | Τέλος, η υποχρέωση των εθνικών δικαστηρίων να διασφαλίζουν αποτελεσματική ένδικη προστασία μπορεί να υπερβαίνει την αυστηρή εφαρμογή του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Λαμβανομένου υπόψη του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα φυσικά πρόσωπα και οι οργανώσεις που δεν νομιμοποιούνται να ζητήσουν την ακύρωση απόφασης περί κρατικών ενισχύσεων δυνάμει του άρθρου 263 της ΣΛΕΕ θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να προσβάλλουν την ενίσχυση ή τα μέτρα εφαρμογής της ενίσχυσης ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και να προκαλέσουν αίτηση έκδοσης προδικαστικής απόφασης από το Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 267 της ΣΛΕΕ, σχετικά με την ερμηνεία ή το κύρος της απόφασης της Επιτροπής που εγκρίνει την εν λόγω ενίσχυση (36). Στην περίπτωση αυτή, όχι μόνο τα οικονομικά συμφέροντα, αλλά και άλλα συμφέροντα φυσικών προσώπων και οργανώσεων μπορεί να έχουν σημασία για τη θεμελίωση της ενεργητικής νομιμοποίησής τους σε διαδικασίες σχετικές με τα εθνικά μέτρα εφαρμογής των ενισχύσεων, ανάλογα με τα επίμαχα μέτρα και τις εθνικές διαδικασίες (37). |
| --- | --- |

(27)

2.2.2.   Δικαιοδοσία

| (28) | Η αρχή της δικονομικής αυτονομίας συνεπάγεται ότι ο ορισμός των αρμόδιων δικαστηρίων για διαδικασίες που αφορούν τη χορήγηση παράνομων ενισχύσεων εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους. Επίσης, σύμφωνα με την αρχή αυτή, τα κράτη μέλη ρυθμίζουν τις δικονομικές λεπτομέρειες που διέπουν αυτές τις ένδικες προσφυγές, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι αρχές τις ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας (38). |
| --- | --- |

(28)

| (29) | Ελλείψει ειδικών κανόνων του δικαίου της Ένωσης, η διάρθρωση των δικαστικών συστημάτων διαφέρει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν συστήσει ειδικά δικαστήρια για την εκδίκαση υποθέσεων σχετικών με κρατικές ενισχύσεις, ενώ άλλα έχουν απονείμει αποκλειστική αρμοδιότητα σε τμήματα υφιστάμενων δικαστηρίων ή έχουν θεσπίσει δικονομικούς κανόνες με τους οποίους διευκρινίζεται ποια δικαστήρια είναι αρμόδια σε υποθέσεις ιδιωτικής ή δημόσιας επιβολής (39). Στα περισσότερα κράτη μέλη, αρμόδια για την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις είναι τα πολιτικά και τα διοικητικά δικαστήρια (40). |
| --- | --- |

(29)

2.2.3.   Η αρχή του δεδικασμένου

| (30) | Σύμφωνα με την αρχή του δεδικασμένου, δεν μπορεί να τεθεί ζήτημα κύρους των δικαστικών αποφάσεων οι οποίες έχουν καταστεί αμετάκλητες. Αυτό ισχύει στην περίπτωση εξάντλησης όλων των προβλεπόμενων ένδικων μέσων ή εκπνοής των προθεσμιών για την άσκηση αυτών των ένδικων μέσων. Στόχος της αρχής του δεδικασμένου, η οποία κατοχυρώνεται τόσο στην έννομη τάξη της Ένωσης όσο και στις εθνικές έννομες τάξεις, είναι να διασφαλιστεί η σταθερότητα του δικαίου και των έννομων σχέσεων, καθώς και η χρηστή απονομή της δικαιοσύνης (41). Σύμφωνα με τη νομολογία, ελλείψει σχετικής νομοθεσίας της Ένωσης, στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους εναπόκειται ο καθορισμός των λεπτομερών κανόνων εφαρμογής της αρχής του δεδικασμένου, δυνάμει της αρχής της διαδικαστικής αυτονομίας των κρατών μελών. Ωστόσο, οι εν λόγω δικονομικοί κανόνες πρέπει να συνάδουν με τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας (42). |
| --- | --- |

(30)

| (31) | Σύμφωνα με την αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης (43), τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να διασφαλίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητα των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, μεταξύ άλλων, εάν κριθεί αναγκαίο, αφήνοντας αυτεπαγγέλτως ανεφάρμοστη κάθε αντίθετη διάταξη της εθνικής νομοθεσίας. Αυτό ισχύει και για τους εθνικούς κανόνες με τους οποίους κατοχυρώνεται η αρχή του δεδικασμένου (44). |
| --- | --- |

(31)

| (32) | Η νομολογία των δικαστηρίων της Ένωσης έχει περιορίσει την ισχύ της αρχής του δεδικασμένου όσον αφορά τον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Σύμφωνα με την αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης, η εφαρμογή της αρχής του δεδικασμένου δεν μπορεί να περιορίζει την αποκλειστική αρμοδιότητα την οποία απονέμει η ΣΛΕΕ στην Επιτροπή όσον αφορά την εκτίμηση της συμβατότητας των κρατικών ενισχύσεων. (45). Επιπλέον, το γεγονός ότι ένα εθνικό δικαστήριο απέκλεισε την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης σε σχέση με ένα μέτρο δεν μπορεί να εμποδίσει την Επιτροπή να διαπιστώσει αργότερα ότι το επίμαχο μέτρο συνιστά παράνομη και ασυμβίβαστη κρατική ενίσχυση (46). Αυτό ισχύει ακόμη και στην περίπτωση απόφασης εθνικού δικαστηρίου αποφαινόμενου σε τελευταίο βαθμό (47). Ισχύει επίσης και όταν οι εθνικοί κανόνες περί δεδικασμένου επεκτείνονται σε ισχυρισμούς που θα μπορούσαν να είχαν προβληθεί, αλλά δεν προβλήθηκαν, στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας. (48). |
| --- | --- |

(32)

3.   Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

| (33) | Το σύστημα εκ των προτέρων ελέγχου που καθιερώνεται στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ αποσκοπεί στο να διασφαλιστεί ότι εκτελούνται μόνο συμβατά μέτρα ενίσχυσης (49). Για την επίτευξη του σκοπού αυτού, η εφαρμογή σχεδίου ενίσχυσης που δεν καλύπτεται από απαλλαγή κατά κατηγορία αναστέλλεται έως ότου εκδοθεί απόφαση της Επιτροπής σχετικά με τη συμβατότητά του με την εσωτερική αγορά (50). |
| --- | --- |

(33)

3.1.   Η αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής

| (34) | Γενικά, η Επιτροπή ασκεί την αρμοδιότητά της η οποία συνίσταται στην εκτίμηση της συμβατότητας ενός μέτρου ενίσχυσης σε δύο στάδια. Σε πρώτο στάδιο, η Επιτροπή εκτιμά κατά πόσον το μέτρο μπορεί να χαρακτηριστεί ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (51)· σε δεύτερο στάδιο, εξετάζει κατά πόσον το μέτρο συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά. Το πρώτο στάδιο, το οποίο συνίσταται στην εκτίμηση της ύπαρξης ενίσχυσης, αποτελεί αρμοδιότητα που ασκείται τόσο από την Επιτροπή όσο και από εθνικά δικαστήρια, δεδομένου ότι αυτά ενδέχεται να κληθούν να κρίνουν αν ένα μέτρο υπόκειται στην υποχρέωση αναστολής (52) (βλ. τμήματα 4.2.1 και 4.2.2). Το δεύτερο στάδιο, το οποίο συνίσταται στην εκτίμηση της συμβατότητας, εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής. Για την εκτίμηση του συμβιβάσιμου του μέτρου ενίσχυσης εκδίδεται απόφαση (53), η οποία υπόκειται στον έλεγχο των Δικαστηρίων της Ένωσης (54). |
| --- | --- |

(34)

| (35) | Η Επιτροπή μπορεί να καταλήξει σε συμπέρασμα σχετικά με τη συμβατότητα ενός μέτρου με την εσωτερική αγορά είτε κατόπιν προκαταρκτικής εξέτασης (όταν δεν έχει αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα του μέτρου με την εσωτερική αγορά) (55) είτε κατόπιν επίσημης διαδικασίας έρευνας (όταν, στο πλαίσιο της προκαταρκτικής εξέτασης, είχε αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα του μέτρου με την εσωτερική αγορά) (56). Σε περίπτωση κίνησης επίσημης διαδικασίας έρευνας, η Επιτροπή εκδίδει απόφαση στην οποία εκθέτει την προκαταρκτική της εκτίμηση σχετικά με τον χαρακτήρα του μέτρου ως ενίσχυσης, καθώς και τις αμφιβολίες της σχετικά με τη συμβατότητα του μέτρου με την εσωτερική αγορά (στο εξής: απόφαση για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας) (57). |
| --- | --- |

(35)

| (36) | Η αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής να εκτιμά τη συμβατότητα των κρατικών ενισχύσεων μπορεί να περιορίσει τα εθνικά δικαστήρια κατά την άσκηση της αρμοδιότητάς τους να εφαρμόζουν το άρθρο 107 παράγραφος 1 και το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ (βλ. τμήμα 4.1) (58). Αυτό ισχύει για τις αποφάσεις για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας, οι οποίες, εν αναμονή της εκτίμησης της συμβατότητας του μέτρου, έχουν ορισμένες έννομες συνέπειες για τις διαδικασίες ενώπιον εθνικών δικαστηρίων (βλ. τμήμα 4.1.3). |
| --- | --- |

(36)

| (37) | Οι προγενέστερες τελικές αποφάσεις της Επιτροπής είναι δεσμευτικές για τα εθνικά δικαστήρια και τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να ακολουθούν την εκτίμηση της Επιτροπής όσον αφορά την ύπαρξη ενίσχυσης (59). Αντιθέτως, αν η απόφαση του εθνικού δικαστηρίου εκδοθεί πριν εκδοθεί απόφαση από την Επιτροπή, η απόφαση αυτή, ακόμη και αν έχει ισχύ δεδικασμένου, δεν μπορεί να εμποδίσει την Επιτροπή να ασκήσει, οποτεδήποτε, την αποκλειστική αρμοδιότητα που της απονέμει η ΣΛΕΕ (βλ. τμήμα 2.2.3) (60). |
| --- | --- |

(37)

3.2.   Οι εξουσίες της Επιτροπής να επιβάλλει τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις

| (38) | Κατά γενικό κανόνα, η Επιτροπή, προκειμένου να επιβάλλει μέτρα έννομης προστασίας κατά της παραβίασης των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, όταν διαπιστώνει ότι το μέτρο που υποβλήθηκε σε εξέταση συνιστά παράνομη και ασυμβίβαστη κρατική ενίσχυση, πρέπει να εκδίδει τελική απόφαση με την οποία περατώνει την επίσημη διαδικασία έρευνας και διατάσσει την ανάκτηση της εν λόγω ενίσχυσης (στο εξής: απόφαση ανάκτησης) (61). |
| --- | --- |

(38)

| (39) | Με τη θέσπιση κανόνων διαδικασίας στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή κωδικοποίησε τις εξουσίες επιβολής που διαθέτει (62). Σύμφωνα με το άρθρο 16 του διαδικαστικού κανονισμού, η Επιτροπή πρέπει να διατάξει την ανάκτηση της παράνομης και ασυμβίβαστης ενίσχυσης με την έκδοση απόφασης. Όταν κρίνει, με απόφαση, ότι ένα μέτρο ενίσχυσης είναι παράνομο και ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά, η Επιτροπή δεν διαθέτει διακριτική ευχέρεια και υποχρεούται να διατάξει την ανάκτηση της ενίσχυσης (63), εκτός εάν αυτό αντίκειται σε κάποια γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης (64). Επιπλέον, οι εξουσίες της Επιτροπής για έκδοση απόφασης ανάκτησης υπόκεινται σε δεκαετή προθεσμία παραγραφής από την ημέρα κατά την οποία χορηγήθηκε η παράνομη ενίσχυση στον δικαιούχο (65). |
| --- | --- |

(39)

| (40) | Σε ορισμένες περιπτώσεις, σύμφωνα με το άρθρο 13 του διαδικαστικού κανονισμού, η Επιτροπή μπορεί, κατά τη διακριτική της ευχέρεια, να θεσπίσει προσωρινά μέτρα, έως ότου ολοκληρώσει την εκτίμηση της συμβατότητας. Ειδικότερα, η Επιτροπή μπορεί να εκδώσει διαταγές αναστολής ή ανάκτησης, εφόσον πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις (66). Με τα μέτρα αυτά επιδιώκεται ο περιορισμός της ζημίας που συνδέεται με την εφαρμογή της ενίσχυσης κατά παράβαση των υποχρεώσεων κοινοποίησης και αναστολής (67). |
| --- | --- |

(40)

4.   Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ

| (41) | Ενώ η Επιτροπή υποχρεούται να εξετάζει τη συμβατότητα ενός μέτρου ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου έχει διαπιστώσει ότι η ενίσχυση εφαρμόστηκε κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, ο κύριος ρόλος των εθνικών δικαστηρίων είναι να διασφαλίζουν τα δικαιώματα των διοικούμενων έναντι αυτής της παράβασης (68). |
| --- | --- |

(41)

| (42) | Τα εθνικά δικαστήρια έχουν την υποχρέωση να παρέχουν στους τρίτους αποτελεσματική έννομη προστασία (69). Η συμβολή τους στο σύστημα ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων καθίσταται ιδιαιτέρως αναγκαία σε περιπτώσεις στις οποίες χορηγείται παράνομη ενίσχυση, εάν δεν έχει εκδοθεί τελική απόφαση της Επιτροπής για το ίδιο μέτρο ή έως ότου εκδοθεί αυτή η απόφαση, καθώς και σε περιπτώσεις όπου χορηγήθηκε ενδεχομένως συμβιβάσιμη ενίσχυση κατά παράβαση της υποχρέωσης αναστολής (70). |
| --- | --- |

(42)

4.1.   Οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων των εθνικών δικαστηρίων όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις

| (43) | Τα εθνικά δικαστήρια έχουν την εξουσία να ερμηνεύουν και να εφαρμόζουν το άρθρο 107 παράγραφος 1 και το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Ειδικότερα, εάν δεν έχει εκδοθεί απόφαση της Επιτροπής σχετικά με το ίδιο μέτρο (71), τα εθνικά δικαστήρια, στο πλαίσιο της άσκησης της αρμοδιότητάς τους να εκτιμούν την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης, δεσμεύονται μόνο από την αντικειμενική έννοια της κρατικής ενίσχυσης (72). |
| --- | --- |

(43)

| (44) | Σε εκτίμηση της ύπαρξης κρατικής ενίσχυσης προβαίνει και η Επιτροπή, τούτο δε αποτελεί κατά κανόνα το πρώτο στάδιο πριν από την εκτίμηση της συμβατότητας της ενίσχυσης. Συνεπώς, τυχόν διαδικασία ενώπιον της Επιτροπής, είτε προγενέστερη είτε μεταγενέστερη της διαδικασίας ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, μπορεί να επηρεάσει τη διαδικασία ενώπιον των δικαστηρίων (73), όπως εξηγείται στα τμήματα 4.1.1 έως 4.1.3. |
| --- | --- |

(44)

4.1.1.   Μετά από απόφαση της Επιτροπής

| (45) | Τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να απέχουν από την έκδοση αποφάσεων που αντιστρατεύονται απόφαση της Επιτροπής (74) και, ως εκ τούτου, πρέπει να συμμορφώνονται με την εκτίμηση της Επιτροπής σχετικά με την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης. Επίσης, τα εθνικά δικαστήρια δεν είναι αρμόδια να αποφασίζουν για το κύρος των αποφάσεων της Επιτροπής (75). Τα Δικαστήρια της Ένωσης είναι τα μόνα αρμόδια να προβούν σε μία τέτοια διαπίστωση σύμφωνα με το άρθρο 263 της ΣΛΕΕ (76). |
| --- | --- |

(45)

| (46) | Εάν ένα εθνικό δικαστήριο έχει αμφιβολίες σχετικά με την ερμηνεία ή το κύρος απόφασης της Επιτροπής, μπορεί να ζητήσει διευκρινίσεις από την Επιτροπή (βλ. τμήμα 5.1) ή, ανάλογα με τις περιστάσεις, δύναται ή οφείλει (77) να θέσει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο, σύμφωνα με το άρθρο 267 της ΣΛΕΕ (78). |
| --- | --- |

(46)

4.1.1.1.   Μετά από απόφαση της Επιτροπής με την οποία η ενίσχυση κηρύσσεται συμβατή

| (47) | Η τελική απόφαση της Επιτροπής με την οποία αναγνωρίζεται η συμβατότητα παράνομης ενίσχυσης μετά τη χορήγησή της δεν έχει ως συνέπεια την εκ των υστέρων νομιμοποίηση εκτελεστικών μέτρων τα οποία θεσπίστηκαν κατά παράβαση της υποχρέωσης αναστολής που προβλέπεται από τη ΣΛΕΕ (79). |
| --- | --- |

(47)

| (48) | Στο πλαίσιο αυτό, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να εγγυώνται στα υποκείμενα δικαίου ότι θα συναχθούν, κατά το δίκαιο της ημεδαπής, όλες οι συνέπειες (80) της παράβασης της υποχρέωσης αναστολής, μεταξύ άλλων διατάσσοντας την ανάκτηση των τόκων για το χρονικό διάστημα της παρανομίας (81). |
| --- | --- |

(48)

| (49) | Συνεπώς, όταν τρίτος προσφεύγει ενώπιον εθνικού δικαστηρίου επιδιώκοντας την άρση των πλεονεκτημάτων που συνδέονται με την πρόωρη καταβολή της ενίσχυσης, το δικαστήριο θα πρέπει να κάνει δεκτή την προσφυγή του, ακόμη και αν η επίμαχη ενίσχυση έχει ήδη κηρυχθεί συμβατή από την Επιτροπή. Οποιαδήποτε άλλη ερμηνεία θα είχε ως αποτέλεσμα τα κράτη μέλη να έχουν τη δυνατότητα να μη λαμβάνουν υπόψη τις διατάξεις της ΣΛΕΕ και, συνεπώς, να στερούν από αυτές την αποτελεσματικότητά τους (82). |
| --- | --- |

(49)

4.1.1.2.   Μετά από απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας

| (50) | Η κατάσταση διαφέρει όταν η Επιτροπή έχει απλώς κινήσει, σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, επίσημη διαδικασία έρευνας σχετικά με μέτρο ενίσχυσης για το οποίο έχει ασκηθεί προσφυγή ενώπιον εθνικού δικαστηρίου. Στην απόφαση για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας, η Επιτροπή διατυπώνει, καταρχήν, αμφιβολίες όσον αφορά το κατά πόσον το μέτρο ενίσχυσης είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά. Ενώ οι αμφιβολίες αυτές αφορούν, κατά γενικό κανόνα, τη συμβατότητα της ενίσχυσης, η εκτίμηση του κατά πόσον υφίσταται ενίσχυση έχει προκαταρκτικό χαρακτήρα και απορρέει από την αρχική εξέταση του επίμαχου μέτρου (83). |
| --- | --- |

(50)

| (51) | Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη νομική κατάσταση που διαμορφώνεται βάσει των υπό εξέλιξη διαδικασιών ενώπιον της Επιτροπής, ακόμη και αν η κατάσταση αυτή είναι προσωρινή. |
| --- | --- |

(51)

| (52) | Αυτό σημαίνει ότι, ενόσω η επίσημη διαδικασία έρευνας βρίσκεται σε εξέλιξη, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να επιβάλλουν τις έννομες συνέπειες από την ίδια την απόφαση για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας. Μετά την έκδοση απόφασης για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας, το εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί να εκτιμήσει ότι το επίμαχο μέτρο δεν συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, ειδάλλως θα υπονομευόταν η αποτελεσματικότητα του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ (84). |
| --- | --- |

(52)

| (53) | Για τον σκοπό αυτόν, είναι υποχρέωση των εθνικών δικαστηρίων να λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για να εγγυώνται ότι θα επέλθουν όλες οι συνέπειες της ενδεχόμενης παράβασης της υποχρέωσης αναστολής. Τα εθνικά δικαστήρια δύνανται να αποφασίσουν να ανασταλεί η εκτέλεση του επίμαχου μέτρου και να διατάξουν την ανάκτηση των ποσών που έχουν ήδη καταβληθεί. Δύνανται επίσης να αποφασίσουν να διατάξουν άλλα προσωρινά μέτρα για τη διασφάλιση, αφενός, των συμφερόντων των ενδιαφερόμενων μερών και, αφετέρου, της αποτελεσματικότητας της απόφασης της Επιτροπής για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας (85). |
| --- | --- |

(53)

| (54) | Επιπλέον, τα εθνικά δικαστήρια δεν μπορούν απλώς να αναστείλουν την ενώπιόν τους διαδικασία έως ότου η Επιτροπή εκδώσει τελική απόφαση (86), δεδομένου ότι αυτό θα ισοδυναμούσε με διατήρηση του πλεονεκτήματος στην αγορά παρά την ενδεχόμενη παράβαση της υποχρέωσης αναστολής. |
| --- | --- |

(54)

| (55) | Οι ίδιοι περιορισμοί μπορεί να ισχύουν και για τα εθνικά δικαστήρια όταν τελική απόφαση της Επιτροπής (87) έχει ακυρωθεί από τα δικαστήρια της Ένωσης, είτε με απόφαση που μπορεί να προσβληθεί είτε με τελεσίδικη απόφαση, δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να επαναλάβει τη διαδικασία από την αρχή, αλλά μπορεί να την επαναλάβει από το σημείο κατά το οποίο συνέβη η παρανομία (88). Ως εκ τούτου, η απόφαση για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας μπορεί να παραμείνει σε ισχύ έως ότου η Επιτροπή εκδώσει νέα τελική απόφαση. Υπό τις συνθήκες αυτές, τα εθνικά δικαστήρια υποχρεούνται, επομένως, να διασφαλίζουν την τήρηση της υποχρέωσης αναστολής που απορρέει από την κίνηση της επίσημης διαδικασίας, για παράδειγμα αποτρέποντας την επιστροφή των ενισχύσεων που ανακτήθηκαν. |
| --- | --- |

(55)

4.2.   Οι αρμοδιότητες των εθνικών δικαστηρίων

| (56) | Όπως αναφέρθηκε στα σημεία 11 έως 13, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να εξακριβώσουν εάν η κρατική ενίσχυση χορηγήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ εντός των ορίων που θέτει η αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής για την εκτίμηση της συμβατότητας της ενίσχυσης, καθώς και τυχόν προγενέστερη απόφαση της Επιτροπής σχετικά με το ίδιο μέτρο. |
| --- | --- |

(56)

| (57) | Η εκτίμηση από τα εθνικά δικαστήρια διεξάγεται σε δύο στάδια: σε πρώτο στάδιο, εξετάζουν τη φύση του μέτρου προκειμένου να εξακριβώσουν κατά πόσο μπορεί να χαρακτηριστεί κρατική ενίσχυση σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ· σε δεύτερο στάδιο, εάν τα εθνικά δικαστήρια κρίνουν ότι το μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση, οφείλουν να αποφασίσουν αν το μέτρο υπόκειται στην υποχρέωση αναστολής. Όταν τα δικαστήρια διαπιστώνουν παράβαση της υποχρέωσης αναστολής, πρέπει να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα έννομης προστασίας για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των διοικουμένων που θίγονται από την εν λόγω παράβαση. |
| --- | --- |

(57)

4.2.1.   Εκτίμηση της ύπαρξης ενίσχυσης

| (58) | Τα δικαστήρια της Ένωσης έχουν επιβεβαιώσει ότι, τα εθνικά δικαστήρια, όπως και η Επιτροπή, έχουν αρμοδιότητα να ερμηνεύουν την έννοια της κρατικής ενίσχυσης (89). |
| --- | --- |

(58)

| (59) | Προκειμένου να εξακριβωθεί η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης, συχνά πρέπει να εξεταστούν διάφορα σύνθετα ζητήματα [βλ. σημείο (14)]. Στην ανακοίνωσή της σχετικά με την έννοια της κρατικής ενίσχυσης όπως αναφέρεται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (90), η Επιτροπή ανέπτυξε λεπτομερή καθοδήγηση η οποία μπορεί να παράσχει συνδρομή στα εθνικά δικαστήρια. |
| --- | --- |

(59)

| (60) | Όταν εγείρονται αμφιβολίες ως προς τη συνδρομή των στοιχείων της κρατικής ενίσχυσης, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να ζητήσουν γνωμοδότηση από την Επιτροπή (βλ. τμήμα 5.1.1.2). Τα εθνικά δικαστήρια έχουν επίσης τη δυνατότητα ή την υποχρέωση να παραπέμψουν το ζήτημα στο Δικαστήριο για την έκδοση προδικαστικής απόφασης σύμφωνα με το άρθρο 267 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

(60)

4.2.2.   Εκτίμηση της ύπαρξης παράβασης της υποχρέωσης αναστολής

| (61) | Στο πλαίσιο της εκτίμησης σχετικά με το αν ένα μέτρο ενίσχυσης υπόκειται στην υποχρέωση αναστολής, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να εξετάσουν αν το μέτρο εμπίπτει σε μία από τις περιπτώσεις εξαίρεσης από την υποχρέωση κοινοποίησης (βλ. τμήμα 1.2). Ειδικότερα, τα εθνικά δικαστήρια αξιολογούν κατά πόσο το εξεταζόμενο μέτρο πληροί τα κριτήρια που καθορίζονται σε κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία ή συνιστά υφιστάμενη ενίσχυση. |
| --- | --- |

(61)

| (62) | Εάν ένα μέτρο ενίσχυσης πληροί όλες τις προϋποθέσεις που προβλέπονται σε κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία, απαλλάσσεται από την υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης προς την Επιτροπή και θεωρείται ότι συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

(62)

| (63) | Οι υφιστάμενες ενισχύσεις δεν υπόκεινται στην υποχρέωση κοινοποίησης που υπέχουν τα κράτη μέλη βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, αλλά υπόκεινται σε διαφορετικό σύστημα ελέγχου από την Επιτροπή βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Ωστόσο, οι μεταβολές υφιστάμενων ενισχύσεων κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο γ) του διαδικαστικού κανονισμού δεν εμπίπτουν στην έννοια της υφιστάμενης ενίσχυσης. |
| --- | --- |

(63)

4.2.2.1.   Εφαρμογή των προϋποθέσεων των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία

| (64) | Τα κράτη μέλη μπορούν να επικαλεστούν την απαλλαγή ενός μέτρου από την υποχρέωση κοινοποίησης, εφόσον το εν λόγω μέτρο πληροί τις γενικές και ειδικές προϋποθέσεις που προβλέπουν οι κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία. Ωστόσο, εάν ένα κράτος μέλος εφαρμόσει ένα μέτρο ενίσχυσης το οποίο δεν πληροί όλες τις προϋποθέσεις της εφαρμοστέας απαλλαγής κατά κατηγορία, χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση προς την Επιτροπή, η εφαρμογή της εν λόγω ενίσχυσης είναι παράνομη. |
| --- | --- |

(64)

| (65) | Οι υποχρεώσεις κοινοποίησης και αναστολής που απορρέουν από τη ΣΛΕΕ δεν δεσμεύουν μόνο τα εθνικά δικαστήρια αλλά και όλα τα διοικητικά όργανα των κρατών μελών (91). |
| --- | --- |

(65)

| (66) | Κατά την εκτίμηση του κατά πόσον η εφαρμογή μέτρου ενίσχυσης ήταν νόμιμη, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να εξακριβώσουν αν τηρήθηκαν οι προϋποθέσεις κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία, προκειμένου να διαπιστώσουν αν το μέτρο τύγχανε απαλλαγής από την υποχρέωση κοινοποίησης. Το Δικαστήριο έχει καθορίσει την έκταση των αρμοδιοτήτων των εθνικών δικαστηρίων όσον αφορά την εκτίμηση της ορθής εφαρμογής των προϋποθέσεων του γενικού κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία (92), δηλαδή τον βαθμό στον οποίο τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να ερμηνεύσουν τις διατάξεις του. |
| --- | --- |

(66)

| (67) | Η έκδοση κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία δεν έχει ως στόχο να μεταβιβαστεί στα κράτη μέλη η αρμοδιότητα εκτίμησης της συμβατότητας των κρατικών ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής (93). Εναπόκειται, ωστόσο, στα εθνικά δικαστήρια να εξακριβώσουν αν η ενίσχυση που χορήγησαν οι εθνικές αρχές πληροί από κάθε άποψη τις γενικές και ειδικές προϋποθέσεις του εφαρμοστέου κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία, ερμηνεύοντας συσταλτικά τις εν λόγω προϋποθέσεις (94). |
| --- | --- |

(67)

| (68) | Σε περιπτώσεις στις οποίες εφαρμόστηκε ενίσχυση βάσει κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία χωρίς να πληρούνται όλες οι εφαρμοστέες προϋποθέσεις, ο δικαιούχος της εν λόγω ενίσχυσης δεν μπορεί, κατά τον χρόνο αυτό, να έχει δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στη νομιμότητα της χορήγησης της ενίσχυσης (95). Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι εθνικές αρχές δεν έχουν την εξουσία να λάβουν οριστική απόφαση με την οποία να διαπιστώνουν ότι δεν υφίσταται υποχρέωση κοινοποίησης της ενίσχυσης (96). |
| --- | --- |

(68)

4.2.2.2.   Υφιστάμενη ενίσχυση

| (69) | Όπως αναφέρθηκε στο σημείο (63), σε αντίθεση με τη νέα ενίσχυση, η υφιστάμενη ενίσχυση δεν υπόκειται σε υποχρέωση κοινοποίησης. Εναπόκειται αποκλειστικά στην Επιτροπή να εκτιμά αν μια υφιστάμενη ενίσχυση εξακολουθεί να συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά και να προτείνει κατάλληλα μέτρα όταν θεωρεί ότι ένα καθεστώς δεν είναι πλέον συμβιβάσιμο. Κατά την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, ο ρόλος των εθνικών δικαστηρίων περιορίζεται στο να εκτιμούν αν το μέτρο ενίσχυσης αποτελεί υφιστάμενη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 108 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Αν το μέτρο συνιστά υφιστάμενη ενίσχυση, δεν τίθεται ζήτημα παράβασης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, για την οποία το εθνικό δικαστήριο πρέπει να λάβει μέτρα έννομης προστασίας. |
| --- | --- |

(69)

| (70) | Οι Συνθήκες δεν παρέχουν καθοδήγηση σχετικά με τον χαρακτηρισμό ενός μέτρου ενίσχυσης ως υφιστάμενης ενίσχυσης. Οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μια ενίσχυση πρέπει να θεωρείται υφιστάμενη ενίσχυση ορίζονται στις διατάξεις του διαδικαστικού κανονισμού (97). Ωστόσο, ο διαδικαστικός κανονισμός δεν περιλαμβάνει καμία διάταξη σχετικά με τις εξουσίες και τις υποχρεώσεις των εθνικών δικαστηρίων, οι οποίες εξακολουθούν να διέπονται από τις διατάξεις της ΣΛΕΕ, όπως έχουν ερμηνευθεί από το Δικαστήριο (98). |
| --- | --- |

(70)

4.2.3.   Διασφάλιση των δικαιωμάτων των διοικουμένων έναντι της παράβασης της υποχρέωσης αναστολής

| (71) | Προκειμένου να διασφαλίζουν τα δικαιώματα των διοικουμένων έναντι της παράνομης εφαρμογής κρατικής ενίσχυσης, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να λάβουν διάφορα μέτρα έννομης προστασίας, ανάλογα με την κατάσταση. Για παράδειγμα, μπορούν να αποφασίσουν να αναστείλουν ή να παύσουν την εκτέλεση του μέτρου (τμήμα 4.2.3.1), να διατάξουν την ανάκτηση των ποσών που έχουν ήδη εκταμιευθεί (τμήμα 4.2.3.2) ή να διατάξουν διάφορα προσωρινά μέτρα προκειμένου να διασφαλιστούν με άλλο τρόπο τα συμφέροντα των ενδιαφερόμενων μερών (τμήμα 4.2.3.3.) (99). Τέλος, ενδέχεται να κληθούν να αποφανθούν σχετικά με αγωγές αποζημίωσης για ζημίες που υπέστησαν τρίτοι λόγω της παράνομης εφαρμογής της κρατικής ενίσχυσης (τμήμα 4.2.3.4). Σε κάθε περίπτωση, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να εγγυώνται στους διοικούμενους ότι θα επέλθουν, σύμφωνα το εθνικό τους δίκαιο, όλες οι συνέπειες της παράβασης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ (100). |
| --- | --- |

(71)

4.2.3.1.   Αναστολή ή παύση της εκτέλεσης του μέτρου

| (72) | Όταν η κρατική αρχή δεν έχει ακόμη εκτελέσει μέτρο κρατικής ενίσχυσης η οποία έχει χορηγηθεί κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να εμποδίσουν την εκτέλεση του μέτρου, είτε με αναστολή είτε με παύση της. Το εν λόγω μέτρο έννομης προστασίας θα μπορούσε επίσης να είναι πρόσφορο σε περιπτώσεις στις οποίες το μέτρο κρατικής ενίσχυσης έχει τεθεί σε ισχύ, αλλά η ενίσχυση δεν έχει ακόμη εκταμιευθεί (εν όλω ή εν μέρει), παρά την ανάγκη λήψης πρόσθετων μέτρων έννομης προστασίας για το μέρος της ενίσχυσης που έχει ήδη καταβληθεί. |
| --- | --- |

(72)

| (73) | Το δίκαιο της Ένωσης δεν επιβάλλει κάποια καθορισμένη συνέπεια την οποία οφείλουν υποχρεωτικά να αντλήσουν τα εθνικά δικαστήρια ως προς το κύρος της πράξης χορήγησης της παράνομης κρατικής ενίσχυσης. Η μόνη υποχρέωση που επιβάλλει στα εθνικά δικαστήρια είναι να λάβουν κατάλληλα μέτρα για την αποτροπή της καταβολής της παράνομης ενίσχυσης στον δικαιούχο. Ωστόσο, ενδέχεται να υπάρχουν καταστάσεις, κατά το εθνικό δίκαιο, στις οποίες η παράνομη εκτέλεση του μέτρου μπορεί να ανασταλεί με την ακύρωση της πράξης χορήγησης (101). |
| --- | --- |

(73)

| (74) | Συνεπώς, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να κηρύξουν άκυρη τη σύμβαση βάσει της οποίας χορηγήθηκε η ενίσχυση, να ακυρώσουν την απόφαση των αρχών του κράτους μέλους που χορήγησαν την ενίσχυση ή να αναστείλουν την εφαρμογή της (για παράδειγμα, σε περιπτώσεις όπου η ενίσχυση χορηγείται με τη μορφή πρόσβασης σε εγκατάσταση ή υπηρεσία). |
| --- | --- |

(74)

| (75) | Όταν η ενίσχυση καταβάλλεται σε δόσεις, τα εθνικά δικαστήρια θα πρέπει να διατάξουν την αναστολή των μελλοντικών καταβολών. |
| --- | --- |

(75)

4.2.3.2.   Ανάκτηση

| (76) | Όταν η παράνομη ενίσχυση έχει ήδη καταβληθεί στον δικαιούχο, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν, καταρχήν, και εφόσον δεν έχει εκδοθεί απόφαση της Επιτροπής με την οποία η ενίσχυση να κηρύσσεται συμβιβάσιμη, να διατάσσουν την πλήρη ανάκτηση του ποσού που καταβλήθηκε παράνομα (102). H κατάργηση της ενίσχυσης μέσω ανάκτησης αποτελεί τη λογική συνέπεια του παράνομου χαρακτήρα της (103). |
| --- | --- |

(76)

| (77) | Για την επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που επικρατούσε πριν από τη χορήγηση της ενίσχυσης, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να εξαλείψουν εντελώς το πλεονέκτημα που παρασχέθηκε παράνομα στον δικαιούχο. Το πλεονέκτημα αυτό συνίσταται στην ενίσχυση (στο εξής: ποσό της ενίσχυσης), καθώς και στη μη καταβολή των τόκων που θα κατέβαλε η επιχείρηση αν είχε αναγκαστεί να δανειστεί το ποσό της ενίσχυσης στην αγορά κατά τη διάρκεια της παρανομίας, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της ανταγωνιστικής της θέσης κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου (στο εξής: τόκοι για το χρονικό διάστημα της παρανομίας) (104). Επομένως, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να διατάξουν την ανάκτηση τόσο του ποσού της ενίσχυσης όσο και των τόκων για το χρονικό διάστημα της παρανομίας. |
| --- | --- |

(77)

| (78) | Εάν εκκρεμούν παράλληλες διαδικασίες ενώπιον εθνικού δικαστηρίου και ενώπιον της Επιτροπής και εάν η Επιτροπή κηρύξει ασυμβίβαστη την ενίσχυση, το εθνικό δικαστήριο θα πρέπει να συναγάγει τις δέουσες συνέπειες σύμφωνα με τις εθνικές διατάξεις που διέπουν την εκτέλεση των αποφάσεων ανάκτησης (105). |
| --- | --- |

(78)

| (79) | Όπως επισημαίνεται στο σημείο (48), εάν η Επιτροπή κηρύξει την ενίσχυση συμβατή, το δίκαιο της Ένωσης επιβάλλει στα κράτη μέλη μόνο την υποχρέωση να ανακτήσουν τους τόκους για το χρονικό διάστημα της παρανομίας (106), το οποίο υπολογίζεται από την καταβολή της ενίσχυσης έως την κήρυξη της συμβατότητάς της. |
| --- | --- |

(79)

| (80) | Εάν η απόφαση της Επιτροπής που κηρύσσει το μέτρο συμβιβάσιμο ακυρωθεί, το εν λόγω μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει εγκριθεί από την Επιτροπή και η εφαρμογή του θεωρείται παράνομη (107). Στην περίπτωση αυτή, ο δικαιούχος δεν μπορεί να επικαλεστεί δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς τη νομιμότητα της ενίσχυσης, δεδομένου ότι είχε ασκηθεί προσφυγή ακύρωσης κατά της θετικής απόφασης (108). |
| --- | --- |

(80)

| (81) | Όσον αφορά τον υπολογισμό των τόκων για το χρονικό διάστημα της παρανομίας, ούτε το άρθρο 16 παράγραφος 2 του διαδικαστικού κανονισμού ούτε τα άρθρα 9 και 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (109) εφαρμόζονται στην ανάκτηση της παράνομης ενίσχυσης από κράτος μέλος όταν δεν έχει εκδοθεί απόφαση ανάκτησης της Επιτροπής. Επομένως, σε αυτές τις περιπτώσεις, οι αρχές του οικείου κράτους μέλους πρέπει να υπολογίσουν τους τόκους για το χρονικό διάστημα της παρανομίας σύμφωνα με τους εφαρμοστέους κανόνες του εθνικού δικαίου, εφόσον πληρούνται δύο προϋποθέσεις. Πρώτον, οι κανόνες αυτοί πρέπει να τηρούν τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας (βλ. τμήμα 2.2)· και δεύτερον, οι τόκοι για το χρονικό διάστημα της παρανομίας πρέπει να υπολογίζονται τουλάχιστον με επιτόκιο ίσο με εκείνο που θα είχε εφαρμοστεί αν ο αποδέκτης είχε αναγκαστεί να δανειστεί το ποσό της επίμαχης ενίσχυσης στην αγορά κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου (110). |
| --- | --- |

(81)

| (82) | Όσον αφορά την προθεσμία παραγραφής στην οποία υπόκεινται οι εξουσίες των εθνικών δικαστηρίων να διατάξουν την ανάκτηση, τα Δικαστήρια της Ένωσης έχουν αποφανθεί ότι η δεκαετής προθεσμία παραγραφής που προβλέπεται στον διαδικαστικό κανονισμό ισχύει μόνο για την Επιτροπή (111). Εάν οι εθνικές διαδικασίες προβλέπουν μεγαλύτερη προθεσμία παραγραφής, το εθνικό δικαστήριο πρέπει να διατάξει την ανάκτηση της ενίσχυσης που χορηγήθηκε κατά παράβαση της υποχρέωσης αναστολής, ακόμη και μετά την εκπνοή της προθεσμίας παραγραφής που προβλέπεται για την Επιτροπή. Τα εθνικά δικαστήρια δεσμεύονται επίσης από εθνικές προθεσμίες παραγραφής οι οποίες είναι βραχύτερες των 10 ετών, εκτός αν υφίσταται απόφαση ανάκτησης της Επιτροπής (112). Σε περιπτώσεις στις οποίες η Επιτροπή εκδίδει απόφαση ανάκτησης, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να δικαιολογήσουν τη μη εφαρμογή της εν λόγω απόφασης επικαλούμενα απαιτήσεις του εθνικού δικαίου, για παράδειγμα τις εθνικές προθεσμίες παραγραφής (113). |
| --- | --- |

(82)

4.2.3.3.   Προσωρινά μέτρα

| (83) | Στο πλαίσιο των υποχρεώσεών τους δυνάμει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, τα εθνικά δικαστήρια απαιτείται να διατάσσουν τη λήψη προσωρινών μέτρων, εφόσον συντρέχει λόγος διασφάλισης των δικαιωμάτων των διοικουμένων και του άμεσου αποτελέσματος του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ (114). Τα εθνικά δικαστήρια διατάσσουν τη λήψη αυτών των μέτρων, τα οποία αποβλέπουν στην προσωρινή εξάλειψη των στρεβλωτικών για τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων της ενίσχυσης (115), σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας (βλ. τμήμα 2.2). |
| --- | --- |

(83)

| (84) | Τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να επιλέξουν να διατάξουν προσωρινά μέτρα σε περιπτώσεις όπου η εικαζόμενη παράνομη ενίσχυση έχει ήδη καταβληθεί (116) ή πρόκειται να καταβληθεί. Στην πρώτη περίπτωση, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να διατάξουν είτε την επιστροφή της ενίσχυσης προσαυξημένης με τόκους για το χρονικό διάστημα της παρανομίας είτε την προσωρινή μεταβίβαση της ενίσχυσης, συμπεριλαμβανομένων των τόκων για το χρονικό διάστημα από τη χορήγηση της ενίσχυσης έως τη μεταβίβασή της, σε δεσμευμένο λογαριασμό. Με τις επιλογές αυτές διασφαλίζεται ότι ο αποδέκτης παύει να επωφελείται από το πλεονέκτημα που συνδέεται με την εικαζόμενη παράνομη ενίσχυση. Όταν υπάρχει κίνδυνος επικείμενης καταβολής της ενίσχυσης, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει ασφαλιστικά μέτρα προκειμένου να αποτρέψει την εκταμίευση της εικαζόμενης παράνομης ενίσχυσης μέχρι την έκδοση απόφασης επί της ουσίας της υπόθεσης (117). |
| --- | --- |

(84)

| (85) | Η υπό εξέλιξη έρευνα της Επιτροπής δεν απαλλάσσει το εθνικό δικαστήριο από την ευθύνη του για την προστασία των δικαιωμάτων των διοικουμένων σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ (118). Επομένως, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να διατάξει κατάλληλα προσωρινά μέτρα ώστε να εγγυηθεί ότι θα επέλθουν όλες οι συνέπειες ενδεχόμενης παράβασης της υποχρέωσης αναστολής. |
| --- | --- |

(85)

| (86) | Τα εθνικά δικαστήρια υποχρεούνται να διατάσσουν προσωρινά μέτρα εφόσον πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις: α) δεν υπάρχει αμφιβολία όσον αφορά την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης· β) η ενίσχυση πρόκειται να χορηγηθεί ή έχει χορηγηθεί· και γ) δεν διαπιστώθηκε ότι συντρέχουν εξαιρετικές περιστάσεις που καθιστούν μη προσήκουσα την ανάκτηση (119). |
| --- | --- |

(86)

4.2.3.4.   Αγωγή αποζημίωσης

| (87) | Στο πλαίσιο του ρόλου τους δυνάμει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, τα εθνικά δικαστήρια μπορεί να χρειαστεί να αποφανθούν σχετικά με αγωγές αποζημίωσης για ζημίες που υπέστησαν τρίτοι λόγω της παράνομης κρατικής ενίσχυσης. Εάν οι αγωγές αυτές ευδοκιμήσουν, οι ενάγοντες επιτυγχάνουν άμεση χρηματική αποκατάσταση της ζημίας που υπέστησαν. |
| --- | --- |

(87)

| (88) | Το Δικαστήριο έχει κατ’ επανάληψη αποφανθεί ότι οι θιγόμενοι τρίτοι μπορούν να προσφύγουν ενώπιον εθνικών δικαστηρίων για να απαιτήσουν αποζημίωση βάσει του εθνικού δικαίου (120), το οποίο θα πρέπει να τηρεί τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας (βλ. τμήμα 2.2). |
| --- | --- |

(88)

| (89) | Με βάση τη νομολογία «Francovich» (121) και «Brasserie du Pêcheur» (122) του Δικαστηρίου (123), τα κράτη μέλη υποχρεούνται να αποκαθιστούν τις ζημίες που προκαλούνται στους ιδιώτες από παραβάσεις του ενωσιακού δικαίου οι οποίες καταλογίζονται στο κράτος (124). Η ευθύνη αυτή υφίσταται όταν πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις: α) ο παραβιασθείς κανόνας δικαίου αποσκοπεί στην απονομή δικαιωμάτων στους ιδιώτες· β) η παράβαση είναι αρκούντως κατάφωρη· και γ) υφίσταται άμεση αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παράβασης της υποχρέωσης του κράτους μέλους και της ζημίας που υπέστη ο ενδιαφερόμενος (125). |
| --- | --- |

(89)

| (90) | Οι δύο πρώτες προϋποθέσεις που καθορίζονται στο σημείο (89)πληρούνται κατά κανόνα σε σχέση με παραβιάσεις του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Το Δικαστήριο έχει επιβεβαιώσει κατ’ επανάληψη την ύπαρξη δικαιωμάτων των διοικουμένων δυνάμει της εν λόγω διάταξης και έχει διευκρινίσει ότι η προστασία αυτών των δικαιωμάτων αποτελεί ιδιαίτερο καθήκον των εθνικών δικαστηρίων (126). |
| --- | --- |

(90)

| (91) | Ομοίως, δεδομένου ότι οι αρχές των κρατών μελών υπόκεινται, καταρχήν, στην υποχρέωση να κοινοποιούν τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων πριν από την εφαρμογή τους, η παραβίαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ αρκεί, στις περισσότερες περιπτώσεις, προς απόδειξη της ύπαρξης σοβαρής παράβασης σύμφωνα με τη νομολογία των δικαστηρίων της Ένωσης. Εφόσον πρόκειται για κρατική ενίσχυση, οι αρχές των κρατών μελών δεν μπορούν κατά κανόνα να ισχυριστούν ότι δεν γνώριζαν την υποχρέωση αναστολής, δεδομένου ότι υπάρχει επαρκής νομολογία και καθοδήγηση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 1 και του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Σε περίπτωση αμφιβολίας και για λόγους ασφάλειας δικαίου, τα κράτη μέλη μπορούν πάντα να κοινοποιούν το μέτρο στην Επιτροπή πριν από την εφαρμογή του (127). |
| --- | --- |

(91)

| (92) | H τρίτη προϋπόθεση που καθορίζεται στο σημείο (89), σύμφωνα με την οποία πρέπει να έχει προκληθεί πραγματική και βέβαιη οικονομική βλάβη στον ενάγοντα από την παράβαση του δικαίου της Ένωσης, πληρούται με διάφορους τρόπους. Στη μελέτη επισημάνθηκε ότι είναι σπάνιες οι περιπτώσεις στις οποίες τα εθνικά δικαστήρια επιδίκασαν αποζημίωση, διευκρινίζοντας ότι η ποσοτικοποίηση της ζημίας και ο προσδιορισμός της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της ζημίας και της παράνομης ενίσχυσης αποτελούν σημαντικά εμπόδια για τους ενάγοντες (128). |
| --- | --- |

(92)

| (93) | Οι ενάγοντες συνήθως ισχυρίζονται ότι η ενίσχυση υπήρξε άμεση αιτία διαφυγόντος κέρδους. Όταν προβάλλεται τέτοιος ισχυρισμός, τα εθνικά δικαστήρια θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα εξής:






  α) | δυνάμει των ενωσιακών νομικών απαιτήσεων ισοδυναμίας και αποτελεσματικότητας, το εθνικό δίκαιο δεν δύναται να αποκλείει την ευθύνη κράτους μέλους για το διαφυγόν κέρδος (129). Σε περίπτωση που το εθνικό δίκαιο προβλέπει τέτοιον αποκλεισμό, το εθνικό δικαστήριο θα πρέπει να αφήνει ανεφάρμοστη τη σχετική διάταξη σε αγωγές αποζημίωσης λόγω παράβασης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ· |
| --- | --- | --- |

(93)

α)

δυνάμει των ενωσιακών νομικών απαιτήσεων ισοδυναμίας και αποτελεσματικότητας, το εθνικό δίκαιο δεν δύναται να αποκλείει την ευθύνη κράτους μέλους για το διαφυγόν κέρδος (129). Σε περίπτωση που το εθνικό δίκαιο προβλέπει τέτοιον αποκλεισμό, το εθνικό δικαστήριο θα πρέπει να αφήνει ανεφάρμοστη τη σχετική διάταξη σε αγωγές αποζημίωσης λόγω παράβασης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ·

| β) | ο προσδιορισμός του πραγματικού ύψους των διαφυγόντων κερδών είναι πιο εύκολος σε περιπτώσεις στις οποίες, εξαιτίας της παράνομης ενίσχυσης, συνάφθηκε σύμβαση ή αξιοποιήθηκε συγκεκριμένη επιχειρηματική ευκαιρία από τον αποδέκτη και όχι από τον ενάγοντα και η σύμβαση έχει ήδη υπογραφεί από τον αποδέκτη· |
| --- | --- |

β)

ο προσδιορισμός του πραγματικού ύψους των διαφυγόντων κερδών είναι πιο εύκολος σε περιπτώσεις στις οποίες, εξαιτίας της παράνομης ενίσχυσης, συνάφθηκε σύμβαση ή αξιοποιήθηκε συγκεκριμένη επιχειρηματική ευκαιρία από τον αποδέκτη και όχι από τον ενάγοντα και η σύμβαση έχει ήδη υπογραφεί από τον αποδέκτη·

| γ) | σε περιπτώσεις στις οποίες η ενίσχυση απλώς επέφερε απώλεια μεριδίου αγοράς απαιτείται πιο σύνθετη ποσοτικοποίηση της ζημίας. Ένας τρόπος αντιμετώπισης περιπτώσεων του είδους αυτού μπορεί να είναι η σύγκριση της παρούσας οικονομική κατάστασης του ενάγοντα (βάσει του λογαριασμού αποτελεσμάτων χρήσης) με την υποθετική οικονομική του κατάσταση εάν δεν είχε χορηγηθεί η παράνομη ενίσχυση (130). |
| --- | --- |

γ)

σε περιπτώσεις στις οποίες η ενίσχυση απλώς επέφερε απώλεια μεριδίου αγοράς απαιτείται πιο σύνθετη ποσοτικοποίηση της ζημίας. Ένας τρόπος αντιμετώπισης περιπτώσεων του είδους αυτού μπορεί να είναι η σύγκριση της παρούσας οικονομική κατάστασης του ενάγοντα (βάσει του λογαριασμού αποτελεσμάτων χρήσης) με την υποθετική οικονομική του κατάσταση εάν δεν είχε χορηγηθεί η παράνομη ενίσχυση (130).

| δ) | υπάρχουν ενδεχομένως περιπτώσεις στις οποίες η ζημία που υπέστη ο ενάγων υπερβαίνει τα διαφυγόντα κέρδη. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί όταν, εξαιτίας της παράνομης ενίσχυσης, ο ενάγων αναγκάζεται να παύσει τις δραστηριότητές του. |
| --- | --- |

δ)

υπάρχουν ενδεχομένως περιπτώσεις στις οποίες η ζημία που υπέστη ο ενάγων υπερβαίνει τα διαφυγόντα κέρδη. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί όταν, εξαιτίας της παράνομης ενίσχυσης, ο ενάγων αναγκάζεται να παύσει τις δραστηριότητές του.

| (94) | Οι εθνικοί δικονομικοί κανόνες παρέχουν ενίοτε στα εθνικά δικαστήρια τη δυνατότητα να ζητούν τη γνώμη πραγματογνωμόνων προκειμένου να υπολογίσουν το πραγματικό ποσό που θα επιδικαστεί στον ενάγοντα ως αποζημίωση. Στην περίπτωση αυτή, και με την προϋπόθεση του σεβασμού της αρχής της αποτελεσματικότητας (131), μπορεί να γίνει χρήση εύλογων εκτιμήσεων και για τον υπολογισμό απαιτήσεων αποζημίωσης που απορρέουν από το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

(94)

| (95) | Η δυνατότητα άσκησης αγωγής αποζημίωσης είναι καταρχήν ανεξάρτητη από τυχόν παράλληλη έρευνα της Επιτροπής για το ίδιο μέτρο ενίσχυσης. Τυχόν υπό εξέλιξη έρευνα της Επιτροπής δεν απαλλάσσει τα εθνικά δικαστήρια από την υποχρέωσή τους να διαφυλάσσουν τα δικαιώματα των διοικουμένων σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ (132). Εφόσον οι ενάγοντες δύνανται να αποδείξουν ότι ζημιώθηκαν εξαιτίας της πρόωρης εφαρμογής της ενίσχυσης και, πιο συγκεκριμένα, εξαιτίας του αθέμιτου χρονικού πλεονεκτήματος του αποδέκτη, η επιδίκαση αποζημίωσης δεν αποκλείεται ούτε εάν η Επιτροπή έχει ήδη κηρύξει την ενίσχυση συμβατή κατά τον χρόνο έκδοσης της απόφασης του εθνικού δικαστηρίου (133). |
| --- | --- |

(95)

| (96) | Το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι οι κρατικές ενισχύσεις διαφέρουν θεμελιωδώς κατά τη νομική τους φύση από τις αποζημιώσεις τις οποίες υποχρεώνονται, ενδεχομένως, να καταβάλουν οι εθνικές αρχές σε ιδιώτες προς αποκατάσταση ζημίας που τους προξένησαν (νομολογία Asteris) (134). Ωστόσο, κατά την έκδοση της απόφασής τους επί της αποζημίωσης που επιδικάζεται σε τρίτους για έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν και τα οποία προέκυψαν απευθείας από την παράνομη ενίσχυση, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να μεριμνούν να μη λαμβάνουν αποφάσεις οι οποίες θα έχουν ως αποτέλεσμα τη χορήγηση ενίσχυσης (135) ή την επέκταση του κύκλου των δικαιούχων (136). |
| --- | --- |

(96)

| (97) | Παρότι οι ιδιώτες μπορούν να ζητήσουν από τα εθνικά δικαστήρια να διατάξουν την καταβολή αποζημίωσης την οποία θεωρούν ότι δικαιούνται, οι εν λόγω αγωγές δεν μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα την καταστρατήγηση της αποτελεσματικής εφαρμογής των κανόνων της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις (137). Ειδικότερα, οι ιδιώτες που θα μπορούσαν, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, να λάβουν ενίσχυση η οποία δεν έχει κοινοποιηθεί και εγκριθεί από την Επιτροπή, αλλά δεν έχουν λάβει την ενίσχυση αυτή, δεν μπορούν να αξιώσουν ως αποζημίωση για ζημίες το ισοδύναμο του ποσού της μη ληφθείσας ενίσχυσης, διότι τούτο θα ισοδυναμούσε με έμμεση χορήγηση παράνομης ενίσχυσης (138). Επομένως, η νομολογία Asteris δεν αφορά περιπτώσεις στις οποίες ο προσφεύγων ζητεί από εθνικό δικαστήριο να του χορηγήσει προγενέστερη κρατική ενίσχυση, την οποία δεν έλαβε για οποιονδήποτε λόγο (139). |
| --- | --- |

(97)

| (98) | Οι αποδέκτες παράνομης ενίσχυσης επιχειρούν ενίοτε να απαιτήσουν αποζημίωση από το κράτος αφού διατάχθηκαν να επιστρέψουν το ποσό. Συνήθως, οι αποδέκτες αυτοί προβάλλουν επιχειρήματα που αφορούν τη φερόμενη παραβίαση της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης που είχε δημιουργηθεί σε αυτούς. Ωστόσο, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι μια ενίσχυση που χορηγήθηκε παράνομα δεν θα μπορούσε να έχει δημιουργήσει δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στον αποδέκτη, ο οποίος θα έπρεπε να είναι σε θέση να βεβαιωθεί ότι τηρήθηκε η ορθή διαδικασία για τη χορήγηση της ενίσχυσης (140). Ως εκ τούτου, οι ισχυρισμοί τους θα πρέπει να απορρίπτονται. |
| --- | --- |

(98)

| (99) | Παρότι η νομολογία έχει αναγνωρίσει το δικαίωμα που δίνει το δίκαιο της ΕΕ σε τρίτους να αξιώνουν αποζημίωση από το οικείο κράτος μέλος για ζημίες που υπέστησαν λόγω της παράνομης εφαρμογής μιας ενίσχυσης, οι αγωγές αποζημίωσης κατά των αποδεκτών ενίσχυσης επιτρέπονται, αλλά δεν απαιτούνται βάσει του δικαίου της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, δεδομένου ότι τα άρθρα 107 και 108 της ΣΛΕΕ δεν επιβάλλουν άμεσες υποχρεώσεις στους δικαιούχους. Στην απόφαση «SFEI», το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ δεν παρέχει επαρκή βάση για τη θεμελίωση της ευθύνης του αποδέκτη, διότι το εν λόγω άρθρο δεν επιβάλλει καμία άμεση υποχρέωση σε αυτόν (141). Τούτο δεν θίγει τη δυνατότητα άσκησης αγωγής αποζημίωσης κατά του αποδέκτη σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, για παράδειγμα βάσει των εθνικών διατάξεων που διέπουν την εξωσυμβατική ευθύνη (142). |
| --- | --- |

(99)

5.   ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ

| (100) | Η Επιτροπή πρέπει να παρέχει συνδρομή προς τα εθνικά δικαστήρια για την εκπλήρωση του σημαντικού τους ρόλου στην εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ. Παρομοίως, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να ζητήσουν τη συνδρομή της Επιτροπής κατά την εφαρμογή των κανόνων αυτών στο πλαίσιο εκκρεμούς υπόθεσης. Η στενή συνεργασία μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και της Επιτροπής συμβάλλει στην επίτευξη αυξημένου επιπέδου συνέπειας (143) και αποτελεσματικότητας στην εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις σε ολόκληρη την Ένωση. |
| --- | --- |

(100)

5.1.   Συνδρομή της Επιτροπής προς τα εθνικά δικαστήρια

| (101) | Κατά την παροχή συνδρομής προς τα εθνικά δικαστήρια, η Επιτροπή οφείλει να σέβεται το καθήκον της για τήρηση του επαγγελματικού απορρήτου και περιφρούρηση της λειτουργίας και της ανεξαρτησίας της (144). Κατά την εκπλήρωση των καθηκόντων της προς τα εθνικά δικαστήρια δυνάμει του άρθρου 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ, η Επιτροπή δεσμεύεται να τηρεί στάση ουδετερότητας και αντικειμενικότητας. Η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από τα εθνικά δικαστήρια να διαβιβάσουν τα στοιχεία και τα έγγραφα που είναι αναγκαία για την παροχή της ζητούμενης συνδρομής. Κατά την παροχή συνδρομής προς τα εθνικά δικαστήρια, η Επιτροπή δεν εξυπηρετεί τα ιδιωτικά συμφέροντα των διαδίκων. Πράγματι, η συμβολή της Επιτροπής εντάσσεται στο καθήκον της να διασφαλίζει την ορθή εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις και να υπερασπίζεται το δημόσιο συμφέρον (145). Για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή δεν δέχεται σε ακρόαση τους διαδίκους σε υπόθεση που διεξάγεται ενώπιον εθνικού δικαστηρίου. |
| --- | --- |

(101)

| (102) | Η συνδρομή που παρέχεται στα εθνικά δικαστήρια βάσει του άρθρου 29 του διαδικαστικού κανονισμού δεν θίγει τη δυνατότητα ούτε την υποχρέωση (146) των εθνικών δικαστηρίων να ζητήσουν την έκδοση προδικαστικής απόφασης από το Δικαστήριο (147) σχετικά με την ερμηνεία ή το κύρος διατάξεων του δικαίου της Ένωσης σύμφωνα με το άρθρο 267 της ΣΛΕΕ (148). Ωστόσο, δεν είναι πλέον δυνατό να αμφισβητηθεί το κύρος της απόφασης της Επιτροπής μέσω προδικαστικής απόφασης, όταν ο προσφεύγων θα μπορούσε αναμφίβολα να είχε προσβάλει την απόφαση της Επιτροπής ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης δυνάμει του άρθρου 263 της ΣΛΕΕ, αλλά δεν το έπραξε (149). |
| --- | --- |

(102)

5.1.1.   Οι μορφές συνεργασίας

| (103) | Το άρθρο 29 του διαδικαστικού κανονισμού κωδικοποίησε τρεις μορφές συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών δικαστηρίων. Στα τμήματα 5.1.1.1, 5.1.1.2 και 5.1.1.3 της παρούσας ανακοίνωσης αναλύονται με περισσότερες λεπτομέρειες αυτές οι μορφές συνεργασίας. |
| --- | --- |

(103)

5.1.1.1.   Διαβίβαση πληροφοριών προς τα εθνικά δικαστήρια

| (104) | Σύμφωνα με το άρθρο 29 του διαδικαστικού κανονισμού, τα εθνικά δικαστήρια δύνανται να ζητούν από την Επιτροπή να τους διαβιβάσει πληροφορίες που κατέχει (150). |
| --- | --- |

(104)

| (105) | Τα εθνικά δικαστήρια δύνανται να ζητούν από την Επιτροπή να παράσχει στοιχεία σχετικά με τις διαδικασίες για κρατικές ενισχύσεις ενώπιόν της. Σε αυτά περιλαμβάνονται πληροφορίες σχετικά με τα ακόλουθα ζητήματα: α) αν εκκρεμεί ενώπιον της Επιτροπής διαδικασία σχετικά με μέτρο κρατικής ενίσχυσης· β) αν συγκεκριμένο μέτρο ενίσχυσης κοινοποιήθηκε δεόντως από κράτος μέλος σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ· γ) αν η Επιτροπή έχει κινήσει επίσημη διαδικασία έρευνας· και δ) αν η Επιτροπή έχει ήδη εκδώσει απόφαση (151). |
| --- | --- |

(105)

| (106) | Επιπλέον, τα εθνικά δικαστήρια δύνανται να ζητήσουν από την Επιτροπή να τους διαβιβάσει έγγραφα που έχει στην κατοχή της. Τα εν λόγω έγγραφα μπορούν να περιλαμβάνουν αντίγραφα υπαρχουσών αποφάσεων της Επιτροπής, εφόσον δεν έχουν ήδη δημοσιευτεί στον δικτυακό της τόπο, πληροφορίες σχετικά με πραγματικά περιστατικά, στατιστικά στοιχεία, μελέτες αγοράς και οικονομικές αναλύσεις. |
| --- | --- |

(106)

| (107) | Το καθήκον καλόπιστης συνεργασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ επιβάλλει στην Επιτροπή να παρέχει στα εθνικά δικαστήρια οποιοδήποτε στοιχείο τής ζητείται από αυτά (152). Οι εν λόγω πληροφορίες μπορούν να περιλαμβάνουν ακόμη και πληροφορίες που καλύπτονται από την υποχρέωση τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου. |
| --- | --- |

(107)

| (108) | Κατά τη διαβίβαση στοιχείων στα εθνικά δικαστήρια, η Επιτροπή οφείλει να τηρεί τις εγγυήσεις που αναγνωρίζονται στα φυσικά και νομικά πρόσωπα δυνάμει του άρθρου 339 της ΣΛΕΕ (153). Βάσει του άρθρου 339 της ΣΛΕΕ, τα μέλη, οι υπάλληλοι και το λοιπό προσωπικό της Επιτροπής οφείλουν να μην καθιστούν γνωστές πληροφορίες που καλύπτονται από την υποχρέωση τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου. Οι πληροφορίες που καλύπτονται από το επαγγελματικό απόρρητο ενδέχεται να είναι εμπιστευτικές πληροφορίες, καθώς και επιχειρηματικά απόρρητα. |
| --- | --- |

(108)

| (109) | Όταν πρόκειται να διαβιβάσει σε εθνικό δικαστήριο στοιχεία που καλύπτονται από το επαγγελματικό απόρρητο, η Επιτροπή ζητεί από το εθνικό δικαστήριο να επιβεβαιώσει ότι θα εγγυηθεί την προστασία αυτών των εμπιστευτικών πληροφοριών ή επιχειρηματικών απορρήτων. Εάν το εθνικό δικαστήριο παράσχει την εγγύηση (π.χ. παραπέμποντας στην εθνική νομική της βάση), η Επιτροπή διαβιβάζει τα ζητούμενα στοιχεία, υποδεικνύοντας τα τμήματα που καλύπτονται από το επαγγελματικό απόρρητο και τα οποία, επομένως, δεν θα πρέπει να δημοσιοποιηθούν. Εάν όμως το εθνικό δικαστήριο αδυνατεί να παράσχει τέτοια εγγύηση, η Επιτροπή δεν διαβιβάζει τα επίμαχα στοιχεία (154). |
| --- | --- |

(109)

| (110) | Υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις στις οποίες δεν επιτρέπεται η κοινοποίηση στοιχείων από την Επιτροπή στα εθνικά δικαστήρια. Ειδικότερα, η Επιτροπή δύναται να αρνηθεί τη διαβίβαση στοιχείων σε δικαστήριο κράτους μέλους εφόσον αυτό θα αποτελούσε ανάμειξη στη λειτουργία και ανεξαρτησία της Ένωσης, ιδίως εάν διακυβεύεται η εκπλήρωση των καθηκόντων που έχουν ανατεθεί στην Επιτροπή (155) (π.χ. πληροφορίες σχετικά με την εσωτερική διαδικασία λήψης αποφάσεων της Επιτροπής). |
| --- | --- |

(110)

| (111) | Προκειμένου να εξασφαλίσει αποτελεσματικότητα στη συνεργασία της με τα εθνικά δικαστήρια, η Επιτροπή καταβάλλει κάθε προσπάθεια για την παροχή στα εθνικά δικαστήρια των στοιχείων που της έχουν ζητήσει εντός ενός μηνός από την ημερομηνία παραλαβής της αίτησης. Σε περίπτωση που η Επιτροπή πρέπει να ζητήσει από τα εθνικά δικαστήρια να αποσαφηνίσουν περαιτέρω τα αρχικά τους αιτήματα ή να έρθει σε συνεννόηση με τρίτους που επηρεάζονται άμεσα από τη διαβίβαση των στοιχείων, η προθεσμία του ενός μηνός αρχίζει εκ νέου από την παραλαβή των διευκρινίσεων ή την ολοκλήρωση της συνεννόησης (156). |
| --- | --- |

(111)

5.1.1.2.   Διαβίβαση γνωμοδοτήσεων σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις

| (112) | Το άρθρο 29 του διαδικαστικού κανονισμού προβλέπει επίσης τη δυνατότητα των εθνικών δικαστηρίων να ζητήσουν γνωμοδότηση από την Επιτροπή για ζητήματα που αφορούν την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις (157). |
| --- | --- |

(112)

| (113) | Κατά την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις σε υπόθεση που εκκρεμεί ενώπιόν τους, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να τηρούν τους σχετικούς κανόνες του δικαίου της Ένωσης και τη νομολογία των Δικαστηρίων της Ένωσης. Με την επιφύλαξη της τελικής ερμηνείας των Συνθηκών από τα Δικαστήρια της Ένωσης, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να βρουν καθοδήγηση σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις ανατρέχοντας στην πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής, καθώς και στις σχετικές ανακοινώσεις και κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής. Τα εθνικά δικαστήρια μπορούν επίσης να βρουν καθοδήγηση σε προγενέστερες γνωμοδοτήσεις ή παρατηρήσεις που έχουν δημοσιευτεί στον δικτυακό τόπο της Επιτροπής, όταν τα εξεταζόμενα ζητήματα παρουσιάζουν στοιχεία αναλογίας με αυτά των οποίων έχουν επιληφθεί τα εθνικά δικαστήρια (158). |
| --- | --- |

(113)

| (114) | Ενδέχεται, ωστόσο, σε κάποιες περιπτώσεις, οι προγενέστερες αποφάσεις ή γνωμοδοτήσεις και οι ανακοινώσεις και οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής να μην παρέχουν επαρκή καθοδήγηση στα εθνικά δικαστήρια. Σύμφωνα με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ, και δεδομένου του ουσιώδους ρόλου που διαδραματίζουν τα εθνικά δικαστήρια στην επιβολή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή παρέχει στα εθνικά δικαστήρια τη δυνατότητα να ζητήσουν γνωμοδότηση από την Επιτροπή για σχετικά ζητήματα που αφορούν την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις (159). |
| --- | --- |

(114)

| (115) | Οι αιτήσεις με τις οποίες ζητείται γνωμοδότηση από την Επιτροπή μπορούν, καταρχήν, να αφορούν κάθε οικονομικό, πραγματικό ή νομικό ζήτημα το οποίο σχετίζεται με τις κρατικές ενισχύσεις και ανακύπτει στο πλαίσιο της εθνικής διαδικασίας. Τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να υποβάλουν στην Επιτροπή, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα ερωτήματα:






  α) | εάν συγκεκριμένο μέτρο παρουσιάζει στοιχεία ενίσχυσης υπό την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και, εάν ναι, να ζητήσουν καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο ποσοτικοποίησης της ενίσχυσης. Τα αιτήματα αυτά μπορούν να αφορούν συγκεκριμένο στοιχείο των κρατικών ενισχύσεων σύμφωνα με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ (για παράδειγμα, την έννοια της επιχείρησης, την ύπαρξη επιλεκτικού πλεονεκτήματος, τη δυνατότητα καταλογισμού του μέτρου σε κράτος μέλος και τη χρησιμοποίηση κρατικών πόρων, πιθανή στρέβλωση του ανταγωνισμού και επίδραση στις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές)· |
| --- | --- | --- |

(115)

α)

εάν συγκεκριμένο μέτρο παρουσιάζει στοιχεία ενίσχυσης υπό την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και, εάν ναι, να ζητήσουν καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο ποσοτικοποίησης της ενίσχυσης. Τα αιτήματα αυτά μπορούν να αφορούν συγκεκριμένο στοιχείο των κρατικών ενισχύσεων σύμφωνα με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ (για παράδειγμα, την έννοια της επιχείρησης, την ύπαρξη επιλεκτικού πλεονεκτήματος, τη δυνατότητα καταλογισμού του μέτρου σε κράτος μέλος και τη χρησιμοποίηση κρατικών πόρων, πιθανή στρέβλωση του ανταγωνισμού και επίδραση στις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές)·

| β) | εάν συγκεκριμένο μέτρο ενίσχυσης πληροί απαίτηση κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία ή απαίτηση κανονισμού για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας, που θα σήμαινε ότι δεν απαιτείται προηγούμενη κοινοποίηση προς την Επιτροπή ούτε έχει εφαρμογή η υποχρέωση αναστολής βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ· |
| --- | --- |

β)

εάν συγκεκριμένο μέτρο ενίσχυσης πληροί απαίτηση κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία ή απαίτηση κανονισμού για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας, που θα σήμαινε ότι δεν απαιτείται προηγούμενη κοινοποίηση προς την Επιτροπή ούτε έχει εφαρμογή η υποχρέωση αναστολής βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ·

| γ) | εάν μεμονωμένη ενίσχυση υπάγεται σε καθεστώς ενισχύσεων που έχει κοινοποιηθεί στην Επιτροπή και έχει κηρυχθεί συμβατό με την εσωτερική αγορά με απόφαση της Επιτροπής ή μπορεί άλλως να χαρακτηριστεί υφιστάμενη ενίσχυση και, συνεπώς, δεν έχει εφαρμογή η υποχρέωση αναστολής βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ· |
| --- | --- |

γ)

εάν μεμονωμένη ενίσχυση υπάγεται σε καθεστώς ενισχύσεων που έχει κοινοποιηθεί στην Επιτροπή και έχει κηρυχθεί συμβατό με την εσωτερική αγορά με απόφαση της Επιτροπής ή μπορεί άλλως να χαρακτηριστεί υφιστάμενη ενίσχυση και, συνεπώς, δεν έχει εφαρμογή η υποχρέωση αναστολής βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ·

| δ) | εάν συντρέχουν εξαιρετικές περιστάσεις (160), οι οποίες κωλύουν το εθνικό δικαστήριο να εκδώσει διαταγή πλήρους ανάκτησης κατ’ εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης· |
| --- | --- |

δ)

εάν συντρέχουν εξαιρετικές περιστάσεις (160), οι οποίες κωλύουν το εθνικό δικαστήριο να εκδώσει διαταγή πλήρους ανάκτησης κατ’ εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης·

| ε) | ποιες είναι οι νομικές προϋποθέσεις για την άσκηση αγωγής αποζημίωσης βάσει του δικαίου της Ένωσης, καθώς και καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο ποσοτικοποίησης της ζημίας που έχει προκληθεί· |
| --- | --- |

ε)

ποιες είναι οι νομικές προϋποθέσεις για την άσκηση αγωγής αποζημίωσης βάσει του δικαίου της Ένωσης, καθώς και καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο ποσοτικοποίησης της ζημίας που έχει προκληθεί·

| στ) | με ποιον τρόπο υπολογίζεται το ύψος της προς ανάκτηση ενίσχυσης και με ποιον τρόπο υπολογίζεται ο τόκος ανάκτησης. |
| --- | --- |

στ)

με ποιον τρόπο υπολογίζεται το ύψος της προς ανάκτηση ενίσχυσης και με ποιον τρόπο υπολογίζεται ο τόκος ανάκτησης.

| (116) | Τα εθνικά δικαστήρια δεν είναι αρμόδια να εκτιμήσουν το συμβιβάσιμο ενός μέτρου ενίσχυσης βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 2, του άρθρου 107 παράγραφος 3, του άρθρου 106 παράγραφος 2 και του άρθρου 93 της ΣΛΕΕ (161). Συνεπώς, δεν μπορούν να ζητήσουν από την Επιτροπή να γνωμοδοτήσει σχετικά με το συμβιβάσιμο ενός συγκεκριμένου μέτρου ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά. Ωστόσο, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να ρωτήσουν την Επιτροπή αν έχει ήδη επιληφθεί της εκτίμησης του συμβιβάσιμου ενός συγκεκριμένου μέτρου ενίσχυσης, όπως εξηγείται στο τμήμα 5.1.1.1. |
| --- | --- |

(116)

| (117) | Όταν η Επιτροπή γνωμοδοτεί, παρέχει στο εθνικό δικαστήριο, σύμφωνα με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας βάσει του άρθρου 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ, πληροφορίες σχετικά με πραγματικά περιστατικά ή τις οικονομικές ή νομικές διευκρινίσεις που έχουν ζητηθεί. Σε αντίθεση με την αυθεντική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης από τα Δικαστήρια της Ένωσης, η γνωμοδότηση της Επιτροπής δεν είναι νομικώς δεσμευτική για το εθνικό δικαστήριο. |
| --- | --- |

(117)

| (118) | Η Επιτροπή υποβάλλει τη γνωμοδότησή της στα εθνικά δικαστήρια σύμφωνα με τους δικονομικούς κανόνες και την πρακτική του εκάστοτε δικαστηρίου. Προκειμένου να εξασφαλίσει την αποτελεσματική συνεργασία της με τα εθνικά δικαστήρια, η Επιτροπή καταβάλλει κάθε προσπάθεια για την υποβολή στο εθνικό δικαστήριο της γνωμοδότησης που της έχει ζητήσει εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία παραλαβής του αιτήματος. Σε περίπτωση που η Επιτροπή πρέπει να ζητήσει από το εθνικό δικαστήριο να αποσαφηνίσει περαιτέρω το αίτημά του, η ανωτέρω προθεσμία μπορεί να παραταθεί. |
| --- | --- |

(118)

| (119) | Τα εθνικά δικαστήρια υποχρεούνται να προστατεύουν τα δικαιώματα των διοικουμένων βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ και κατά το χρονικό διάστημα στο οποίο η Επιτροπή συντάσσει τη γνωμοδότηση που της ζητήθηκε. Όπως προαναφέρθηκε (162), η υποχρέωση του εθνικού δικαστηρίου να προστατεύει τα δικαιώματα των διοικουμένων βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, μεταξύ άλλων με τη λήψη προσωρινών μέτρων, ισχύει ανεξάρτητα από το αν εκκρεμεί η έκδοση γνωμοδότησης της Επιτροπής. |
| --- | --- |

(119)

5.1.1.3.   Αυτεπάγγελτη υποβολή παρατηρήσεων (amicus curiae)

| (120) | Σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του διαδικαστικού κανονισμού, η Επιτροπή δύναται να υποβάλλει αυτεπαγγέλτως γραπτές παρατηρήσεις στα εθνικά δικαστήρια που εφαρμόζουν τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Μπορεί επίσης να υποβάλλει προφορικές παρατηρήσεις με την άδεια του εν λόγω δικαστηρίου. Οι παρατηρήσεις αυτές είναι επίσης γνωστές ως «παρατηρήσεις amicus curiae». Η Επιτροπή υποβάλλει παρατηρήσεις amicus curiae αυτεπαγγέλτως. |
| --- | --- |

(120)

| (121) | Τα εθνικά δικαστήρια ή οι διάδικοι σε υπόθεση που εκκρεμεί ενώπιον εθνικού δικαστηρίου έχουν, ωστόσο, τη δυνατότητα, να ζητήσουν από την Επιτροπή να υποβάλει παρατηρήσεις amicus curiae σε περίπτωση που διακυβεύονται ζητήματα κρατικών ενισχύσεων. Η απόφαση παρέμβασης με την ιδιότητα του amicus curiae σε υπόθεση ενώπιον εθνικού δικαστηρίου αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο της Επιτροπής και εξαρτάται απολύτως από τη διακριτική της ευχέρεια. Ωστόσο, προκειμένου να έχουν τα εθνικά δικαστήρια τη δυνατότητα να προγραμματίζουν τις διαδικασίες τους, η Επιτροπή τα ενημερώνει χωρίς καθυστέρηση σχετικά με την πρόθεσή της να παρέμβει με την ιδιότητα του amicus curiae. |
| --- | --- |

(121)

| (122) | Η Επιτροπή υποβάλλει αυτεπαγγέλτως παρατηρήσεις στο πλαίσιο εθνικής δικαστικής διαδικασίας προκειμένου να διασφαλίσει τη συνεπή εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 1 ή του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ (163). Προκειμένου να αξιολογήσει την αναγκαιότητα και καταλληλότητα της συμβολής της, η Επιτροπή μπορεί να εξετάσει, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα ζητήματα:






  α) | εάν η σημασία της υπόθεσης αναμένεται να εκτείνεται πέραν του συγκεκριμένου εξεταζόμενου ζητήματος (για παράδειγμα, όταν η υπόθεση αφορά γενικό ζήτημα που άπτεται των κρατικών ενισχύσεων)· |
| --- | --- | --- |

(122)

α)

εάν η σημασία της υπόθεσης αναμένεται να εκτείνεται πέραν του συγκεκριμένου εξεταζόμενου ζητήματος (για παράδειγμα, όταν η υπόθεση αφορά γενικό ζήτημα που άπτεται των κρατικών ενισχύσεων)·

| β) | εάν οι παρατηρήσεις της Επιτροπής μπορούν να συμβάλουν στην αποτελεσματικότητα της επιβολής των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις από τα οικεία εθνικά δικαστήρια· |
| --- | --- |

β)

εάν οι παρατηρήσεις της Επιτροπής μπορούν να συμβάλουν στην αποτελεσματικότητα της επιβολής των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις από τα οικεία εθνικά δικαστήρια·

| γ) | εάν η υπόθεση άπτεται καινοφανούς ζητήματος ουσίας, το οποίο δεν καλύπτεται από την πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής ή τις ανακοινώσεις και κατευθυντήριες γραμμές της· ή |
| --- | --- |

γ)

εάν η υπόθεση άπτεται καινοφανούς ζητήματος ουσίας, το οποίο δεν καλύπτεται από την πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής ή τις ανακοινώσεις και κατευθυντήριες γραμμές της· ή

| δ) | εάν η υπόθεση εκκρεμεί ενώπιον δικαστηρίου η απόφαση του οποίου δεν υπόκειται σε περαιτέρω ένδικα μέσα. |
| --- | --- |

δ)

εάν η υπόθεση εκκρεμεί ενώπιον δικαστηρίου η απόφαση του οποίου δεν υπόκειται σε περαιτέρω ένδικα μέσα.

| (123) | Η Επιτροπή σέβεται απολύτως την ανεξαρτησία και τη λειτουργία των εθνικών δικαστηρίων. Όπως και στην περίπτωση των γνωμοδοτήσεων της Επιτροπής που αναφέρονται στο τμήμα 5.1.1.2 ανωτέρω, οι παρατηρήσεις που υποβάλλει η Επιτροπή ως amicus curiae δεν δεσμεύουν το εθνικό δικαστήριο που εκδικάζει την υπόθεση στην οποία παρενέβη η Επιτροπή. Πριν από την αυτεπάγγελτη υποβολή παρατηρήσεων ως amicus curiae, η Επιτροπή ενημερώνει το οικείο κράτος μέλος με επιστολή προς τη Μόνιμη Αντιπροσωπεία του στην Ένωση. |
| --- | --- |

(123)

| (124) | Για να μπορέσει να υποβάλει χρήσιμες παρατηρήσεις, η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από το αρμόδιο εθνικό δικαστήριο να διαβιβάσει έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή του και είναι αναγκαία για την εκ μέρους της Επιτροπής αξιολόγηση της υπόθεσης. Η Επιτροπή χρησιμοποιεί τα έγγραφα αυτά για την προετοιμασία των παρατηρήσεων της και μόνο. |
| --- | --- |

(124)

| (125) | Ο διαδικαστικός κανονισμός δεν καθορίζει το δικονομικό πλαίσιο σύμφωνα με το οποίο πρέπει να υποβάλλονται οι παρατηρήσεις της Επιτροπής. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή υποβάλλει τις παρατηρήσεις της σύμφωνα με τους δικονομικούς κανόνες και τις πρακτικές των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των διαδίκων. Όταν ένα κράτος μέλος δεν έχει ακόμη θεσπίσει το σχετικό δικονομικό πλαίσιο, εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να προσδιορίσει ποιοι δικονομικοί κανόνες θα πρέπει να εφαρμοστούν για την υποβολή των παρατηρήσεων amicus curiae στην υπόθεση που εκκρεμεί ενώπιόν του, λαμβανομένου υπόψη ότι οι παρατηρήσεις αυτές βασίζονται στο άρθρο 29 του διαδικαστικού κανονισμού. |
| --- | --- |

(125)

| (126) | Το εθνικό δικονομικό πλαίσιο θα πρέπει να τηρεί τις αρχές που καθορίζονται στο τμήμα 2.2. της παρούσας ανακοίνωσης. Αυτό σημαίνει ότι το εθνικό δικονομικό πλαίσιο για την υποβολή παρατηρήσεων σχετικά με ζητήματα που άπτονται της εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 και του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ δεν μπορεί να καθιστά την υποβολή των εν λόγω παρατηρήσεων α) υπερβολικά δυσχερή ή αδύνατη στην πράξη (σύμφωνα με την αρχή της αποτελεσματικότητας)· και β) δυσχερέστερη από την υποβολή παρατηρήσεων σε δικαστικές διαδικασίες στις οποίες εφαρμόζονται ισοδύναμες διατάξεις του εθνικού δικαίου (σύμφωνα με την αρχή της ισοδυναμίας). |
| --- | --- |

(126)

5.1.2.   Ενιαίο σημείο επικοινωνίας και δημοσίευση γνωμοδοτήσεων και αυτεπάγγελτων γραπτών παρατηρήσεων

| (127) | Προκειμένου να επιτύχει αποτελεσματικότερη συνεργασία και επικοινωνία με τα εθνικά δικαστήρια, η Επιτροπή συνέστησε ενιαίο σημείο επικοινωνίας στο οποίο τα εθνικά δικαστήρια ή οι διάδικοι μπορούν να απευθύνουν τα αιτήματά τους:





  European Commission |
| --- | --- |
| Directorate General for Competition |
| COMP Amicus State Aid |
| 1049 Bruxelles/Brussel |
| BELGIQUE/BELGIË |
| Τηλ. +32 22976271 |
| Φαξ +32 22953584 |

(127)

European Commission

Directorate General for Competition

COMP Amicus State Aid

1049 Bruxelles/Brussel

BELGIQUE/BELGIË

Τηλ. +32 22976271

Φαξ +32 22953584

Email: COMP-AMICUS-STATE-AID@ec.europa.eu

| (128) | Η Επιτροπή καλεί τα εθνικά δικαστήρια να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν αυτό το ενιαίο σημείο επικοινωνίας για την αποστολή κάθε πληροφορίας ή αιτήματος στην Επιτροπή σύμφωνα με το τμήμα 5.1.1 της παρούσας ανακοίνωσης. Τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να υποβάλλουν τις πληροφορίες και τα αιτήματά τους σε οποιαδήποτε από τις 24 επίσημες γλώσσες της Ένωσης (164). |
| --- | --- |

(128)

| (129) | Η Επιτροπή δημοσιεύει αναφορά σχετικά με τη συνεργασία της με τα εθνικά δικαστήρια στην ετήσια έκθεσή της για την πολιτική ανταγωνισμού. Δημοσιεύει επίσης τις γνωμοδοτήσεις και παρατηρήσεις της στο πλαίσιο των παρεμβάσεων amicus curiae στον δικτυακό της τόπο. |
| --- | --- |

(129)

| (130) | Κατά την υποβολή γνωμοδοτήσεων ή παρατηρήσεων, η Επιτροπή ζητεί από τα εθνικά δικαστήρια να δώσουν την άδεια για τη δημοσίευσή τους. Αυτό επιτρέπει στην Επιτροπή να δημοσιεύσει στον δικτυακό της τόπο τις γνωμοδοτήσεις και τις παρατηρήσεις που υπέβαλε και, όταν καταστούν διαθέσιμες, τις αποφάσεις του οικείου εθνικού δικαστηρίου. |
| --- | --- |

(130)

5.2.   Συνδρομή των εθνικών δικαστηρίων προς την Επιτροπή

| (131) | Το καθήκον της καλόπιστης συνεργασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 4 παράγραφος 3 της ΣΕΕ συνεπάγεται επίσης ότι τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών αρχών τους, οφείλουν να συνδράμουν τα θεσμικά όργανα της Ένωσης στην επίτευξη των στόχων της. |
| --- | --- |

(131)

| (132) | Προκειμένου να εξασφαλιστεί αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, τα κράτη μέλη καλούνται να διαβιβάζουν στην Επιτροπή, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, αντίγραφο κάθε γραπτής απόφασης που εκδίδουν μετά την παροχή στοιχείων ή γνωμοδότησης ή μετά την υποβολή παρατηρήσεων από την Επιτροπή. Με αυτόν τον τρόπο παρέχεται η δυνατότητα στην Επιτροπή να λάβει εγκαίρως γνώση υποθέσεων στις οποίες ενδέχεται να ενδείκνυται η υποβολή παρατηρήσεων, σε περίπτωση που ένας από τους διαδίκους ασκήσει προσφυγή κατά της απόφασης. Όταν διαβιβάζουν μια απόφαση, τα εθνικά δικαστήρια αναφέρουν στην Επιτροπή αν δίνουν την άδειά τους για τη δημοσίευσή της στον δικτυακό τόπο της Επιτροπής. |
| --- | --- |

(132)

| (133) | Προκειμένου να επιτευχθεί πιο αποτελεσματική και συνεπής εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να συστήσουν σημεία συντονισμού για τα εθνικά δικαστήρια τα οποία επιλαμβάνονται ζητημάτων που άπτονται των κρατικών ενισχύσεων. Τα εν λόγω σημεία συντονισμού θα πρέπει να αντιστοιχούν στη διοικητική δομή των κρατών μελών και να σέβονται την ανεξαρτησία της δικαστικής αρχής. Η Επιτροπή εκτιμά επίσης ότι η δημιουργία επίσημων ή άτυπων δικτύων δικαστών που χειρίζονται ζητήματα κρατικών ενισχύσεων, είτε σε εθνικό είτε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενδέχεται να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική για την ανταλλαγή γνώσεων. Τα κεντρικά σημεία συντονισμού και τα δίκτυα δικαστών μπορούν να δώσουν τη δυνατότητα στους εθνικούς δικαστές να ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων και να διευκολύνουν τη διαβίβαση πληροφοριών από την Επιτροπή σχετικά με τυχόν πρόσφατες εξελίξεις στην πολιτική για τις κρατικές ενισχύσεις, για παράδειγμα, μέσω προγραμμάτων κατάρτισης και ενημερωτικών δελτίων. |
| --- | --- |

(133)

6.   ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ

| (134) | Όπως επισημαίνεται στα τμήματα 4.2.1 και 4.2.2 της παρούσας ανακοίνωσης, τα εθνικά δικαστήρια ενδέχεται να κληθούν να εφαρμόσουν απευθείας στις εθνικές έννομες τάξεις τους τις διατάξεις του άρθρου 107 παράγραφος 1 και του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Όταν, με απόφαση εθνικού δικαστηρίου, χορηγείται νέα ενίσχυση κατά παράβαση της υποχρέωσης αναστολής, η Επιτροπή μπορεί να κινήσει διαδικασία έρευνας σύμφωνα με το άρθρο 12 του διαδικαστικού κανονισμού προκειμένου να εκτιμήσει τη συμβατότητα της παράνομης κρατικής ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά. Επιπλέον, όταν τα εθνικά δικαστήρια δεν διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από απόφαση ανάκτησης της Επιτροπής ή από τις Συνθήκες (165), η Επιτροπή μπορεί να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά των οικείων κρατών μελών. |
| --- | --- |

(134)

| (135) | Τα εθνικά δικαστήρια, ως όργανα των κρατών μελών, καλούνται συχνά να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα για να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή των αποφάσεων ανάκτησης. Οι επιπτώσεις της μη εφαρμογής των αποφάσεων ανάκτησης της Επιτροπής από τα κράτη μέλη περιγράφονται στην ανακοίνωση περί ανάκτησης (166). |
| --- | --- |

(135)

| (136) | Τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να μεριμνούν για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των διοικουμένων έναντι τυχόν παράβασης της υποχρέωσης αναστολής (167). Όπως επισημαίνεται στο τμήμα 6.2 της παρούσας ανακοίνωσης, τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών τους δικαστηρίων, τα οποία δεν διασφαλίζουν τα δικαιώματα αυτά, παραβαίνουν τις υποχρεώσεις τους δυνάμει του δικαίου της Ένωσης (168). |
| --- | --- |

(136)

6.1.   Διαδικασίες ενώπιον της Επιτροπής σχετικά με τις παράνομες ενισχύσεις

| (137) | Η χορήγηση νέας ενίσχυσης στο πλαίσιο της ενώπιόν τους διαδικασίας ενδέχεται να συνιστά ευθεία παραβίαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ από τα εθνικά δικαστήρια. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν το εθνικό δικαστήριο εκδίδει απόφαση που επηρεάζει την εκτέλεση πράξης με την οποία χορηγείται κρατική ενίσχυση. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, σε περιπτώσεις στις οποίες η ερμηνεία σύμβασης ή απόφασης χορήγησης ενίσχυσης έχει ως αποτέλεσμα την παράταση της αρχικής διάρκειας μέτρου ενίσχυσης (169). |
| --- | --- |

(137)

| (138) | Ως εκ τούτου, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να συμμορφώνονται με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ και, κατ’ επέκταση, να διασφαλίζουν ότι κάθε απόφασή τους που έχει ως αποτέλεσμα την τροποποίηση ή την παράταση πράξης με την οποία χορηγείται κρατική ενίσχυση, για παράδειγμα μέσω ερμηνείας (170), κοινοποιείται πριν από την εφαρμογή της, σύμφωνα με τους εφαρμοστέους διοικητικούς κανόνες που ισχύουν στο κράτος μέλος. |
| --- | --- |

(138)

| (139) | Εάν το εθνικό δικαστήριο δεν διασφαλίσει τη συμμόρφωση με την υποχρέωση αναστολής και η νέα ενίσχυση δεν κοινοποιηθεί, με την επιφύλαξη του ελέγχου της Επιτροπής, η Επιτροπή μπορεί να κινήσει διαδικασία έρευνας σχετικά με την παράνομη κρατική ενίσχυση αυτεπαγγέλτως ή αφού λάβει καταγγελία από οποιονδήποτε ενδιαφερόμενο σύμφωνα με το άρθρο 12 του διαδικαστικού κανονισμού. |
| --- | --- |

(139)

6.2.   Διαδικασία επί παραβάσει

| (140) | Σύμφωνα με το άρθρο 258 της ΣΛΕΕ, αν η Επιτροπή κρίνει ότι ένα κράτος μέλος έχει παραβεί υποχρέωσή του δυνάμει των Συνθηκών, μπορεί να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει. Σκοπός της διαδικασίας αυτής είναι να τεθεί τέλος στην παράβαση. Η Επιτροπή δύναται να προσφύγει στο Δικαστήριο ύστερα από προδικαστικό στάδιο στο πλαίσιο του οποίου διατυπώνει αιτιολογημένη γνώμη επί του θέματος, αφού προηγουμένως προβεί σε επίσημη ανταλλαγή απόψεων με το οικείο κράτος μέλος (171). |
| --- | --- |

(140)

| (141) | Όταν τα εθνικά δικαστήρια δεν συνάγουν όλες τις συνέπειες της παράβασης του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, παραβαίνουν τις υποχρεώσεις τους δυνάμει των Συνθηκών. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν τα εθνικά δικαστήρια δεν αποτρέπουν την εφαρμογή ενός παράνομου μέτρου ή δεν διατάσσουν την ανάκτηση ενίσχυσης (172). |
| --- | --- |

(141)

| (142) | Η μη διασφάλιση των δικαιωμάτων των διοικουμένων από τα εθνικά δικαστήρια κατά παράβαση των υποχρεώσεων που υπέχουν δυνάμει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ μπορεί να στοιχειοθετήσει ευθύνη του κράτους μέλους. Το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται να αποκαθιστούν ζημίες που προκλήθηκαν από παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των παραβιάσεων που προκύπτουν από απόφαση εθνικού δικαστηρίου αποφαινόμενου σε τελευταίο βαθμό (173). |
| --- | --- |

(142)

7.   ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

| (143) | Η παρούσα ανακοίνωση αντικαθιστά την ανακοίνωση του 2009. |
| --- | --- |

(143)

| (144) | Η παρούσα ανακοίνωση έχει ως στόχο να παράσχει καθοδήγηση στα εθνικά δικαστήρια κατά την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Δεν είναι δεσμευτική για τα εθνικά δικαστήρια ούτε επηρεάζει την ανεξαρτησία τους. |
| --- | --- |

(144)

| (145) | Η Επιτροπή ενδέχεται να επανεξετάσει την παρούσα ανακοίνωση, όταν το κρίνει σκόπιμο, μεταξύ άλλων βάσει τροποποιήσεων των ισχυόντων κανόνων της Ένωσης ή μελλοντικών σημαντικών εξελίξεων στη νομολογία. |
| --- | --- |

(145)

---

(1)  Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – Εκσυγχρονισμός των κανόνων της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, COM(2012) 209 final.

(2)  Από το 2015 πάνω από το 96 % των νέων μέτρων ενίσχυσης για τα οποία δηλώθηκαν δαπάνες για πρώτη φορά καλύφθηκαν από κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία. Βλ. http://ec.europa.eu/competition/state_aid/scoreboard/index_en.html

(3)  Η μελέτη διεξήχθη πριν από την υπογραφή της συμφωνίας για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (24 Ιανουαρίου 2020) και προτού η εν λόγω συμφωνία αρχίσει να ισχύει (1η Φεβρουαρίου 2020). Κάθε αναφορά σε κράτη μέλη που περιέχεται στη μελέτη νοείται ως αναφορά και στο Ηνωμένο Βασίλειο.

(4)  Βλ. «Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)» (Μελέτη σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων και των αποφάσεων για τις κρατικές ενισχύσεις από τα εθνικά δικαστήρια), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2019.

(5)  Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων από τα εθνικά δικαστήρια (ΕΕ C 85 της 9.4.2009, σ. 1).

(6)  Κανονισμός (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (κωδικοποιημένο κείμενο), ΕΕ L 248 της 24.9.2015, σ. 9.

(7)  Προκειμένου να εκτιμήσει αν ένα όργανο συνιστά δικαστήριο κατά την έννοια του άρθρου 267 της ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη μια σειρά στοιχείων, όπως η ίδρυση του οργάνου με νόμο, η μονιμότητά του, η δεσμευτικότητα της δικαιοδοσίας του, ο κατ’ αντιμωλία χαρακτήρας της ενώπιόν του διαδικασίας, η εκ μέρους του οργάνου αυτού εφαρμογή των κανόνων δικαίου, καθώς και η ανεξαρτησία του. Εν προκειμένω, βλ. την απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Ιανουαρίου 2020, Banco de Santander C-274/14, ECLI:EU:C:2020:17, σκέψη 51· Τα διαιτητικά δικαστήρια δεν μπορούν να θεωρηθούν δικαστήρια κατά την έννοια του άρθρου 267 της ΣΛΕΕ, εφόσον δεν υπάρχει καμιά υποχρέωση, ούτε νομική ούτε πραγματική, για τους συμβαλλόμενους να υποβάλλουν σ’ αυτά τις διαφορές τους, οι δε δημόσιες αρχές του οικείου κράτους μέλους ούτε παρεμβαίνουν στην επιλογή της διαιτητικής οδού ούτε μπορούν να επεμβαίνουν στην εξέλιξη της ενώπιον του διαιτητή διαδικασίας. Πάντως, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι ήσαν παραδεκτά τα προδικαστικά ερωτήματα που είχαν υποβληθεί ενώπιόν του από διαιτητικό δικαστήριο ιδρυθέν διά νόμου, του οποίου οι αποφάσεις είναι δεσμευτικές για τους διαδίκους και η αρμοδιότητά του δεν εξαρτάται από συμφωνία των μερών. Βλ. διάταξη του Δικαστηρίου της 13ης Φεβρουαρίου 2014, Merck Canada, C-555/13, σκέψεις 17 και 18 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία.

(8)  Ωστόσο, ακόμη και αν οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν αποσκοπούν στην παραγωγή δεσμευτικών αποτελεσμάτων, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να τις λαμβάνουν υπόψη τους, κατά την επίλυση των διαφορών των οποίων επιλαμβάνονται. Βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Σεπτεμβρίου 2014, Baltlanta, C-410/13, ECLI:EU:C:2014:2134, σκέψη 64 και απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Δεκεμβρίου 1989, Grimaldi, C-322/88, ECLI:EU:C:1989:646, σκέψη 18· απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Φεβρουαρίου 2014, Mediaset, C-69/13, ECLI:EU:C:2014:71, σκέψη 31.

(9)  ΕΕ C 247 της 23.7.2019, σ. 1.

(10)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 22ας Δεκεμβρίου 2008, British Aggregates κατά Επιτροπής, C-487/06 P, ECLI:EU:C:2008:757, σκέψη 111· απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Μαΐου 2000, Γαλλία κατά Ladbroke Racing Ltd και Επιτροπής, C-83/98 P, ECLI:EU:C:2000:248, σκέψη 25.

(11)  Βλ., για παράδειγμα, την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την έννοια της κρατικής ενίσχυσης όπως αναφέρεται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ C 262 της 19.7.2016, σ. 1)· ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις στην αντιστάθμιση για παροχή δημόσιας υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΕΕ C 8 της 11.1.2012, σ. 4)· ανακοίνωση της Επιτροπής για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων (ΕΕ C 155 της 20.6.2008, σ. 10)· ανακοίνωση της Επιτροπής — Πλαίσιο σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα και ανάπτυξη και την καινοτομία (ΕΕ C 198 της 27.6.2014, σ. 1).

(12)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 14ης Νοεμβρίου 2019, Dilly’s Wellnesshotel, C-585/17, ECLI:EU:C:2019:969, σκέψη 54.

(13)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 88· απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Μαρτίου 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, σκέψη 22· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψη 29.

(14)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Οκτωβρίου 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, ECLI:EU:C:2006:644, σκέψη 38· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Μαρτίου 2010, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-1/09, ECLI:EU:C:2010:136, σκέψη 26· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, σκέψη 21· απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Μαρτίου 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, σκέψη 21.

(15)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψεις 88 έως 89· απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Μαρτίου 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, σκέψεις 22 έως 23.

(16)  Βάσει του άρθρου 1 στοιχείο γ) του διαδικαστικού κανονισμού, συνιστά «νέα ενίσχυση»«κάθε ενίσχυση, δηλαδή τα καθεστώτα ενισχύσεων και οι μεμονωμένες ενισχύσεις, οι οποίες δεν αποτελούν υφιστάμενη ενίσχυση, καθώς και οι μεταβολές υφιστάμενων ενισχύσεων». Η διάταξη αυτή, το γράμμα της οποίας επιδέχεται διασταλτική ερμηνεία, δύναται να περιλάβει στο πεδίο εφαρμογής της όχι μόνον την τροποποίηση αυτή καθαυτήν, αλλά και την ενίσχυση την οποία αφορά η επίμαχη τροποποίηση. Επιπλέον, κατά το άρθρο 1 στοιχείο β) σημείο ii) του διαδικαστικού κανονισμού, ως «υφιστάμενη ενίσχυση» νοείται «κάθε εγκεκριμένη ενίσχυση, δηλαδή τα καθεστώτα ενισχύσεων και οι μεμονωμένες ενισχύσεις που έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή ή από το Συμβούλιο». Επομένως, μπορεί να συνιστά νέα ενίσχυση ενίσχυση η οποία έχει αποτελέσει το αντικείμενο αποφάσεως περί εγκρίσεως και η οποία, κατόπιν τροποποιήσεως αντιβαίνουσας σε όρο που τέθηκε με την απόφαση αυτή προκειμένου να διασφαλισθεί ο συμβατός χαρακτήρας της επίμαχης ενισχύσεως με την εσωτερική αγορά, δεν καλύπτεται πλέον από την απόφαση με την οποία επετράπη. Βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 25ης Οκτωβρίου 2017, C-467/15 P, Επιτροπή κατά Ιταλίας, ECLI:EU:C:2017:799, σκέψεις 46 και 47. Βλ. επίσης τμήμα 4.2.2.2. της παρούσας ανακοίνωσης.

(17)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1407/2013 της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (ΕΕ L 352 της 24.12.2013, σ. 1)· κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 360/2012 της Επιτροπής, της 25ης Απριλίου 2012, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας οι οποίες χορηγούνται σε επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΕΕ L 114 της 26.4.2012, σ. 8)· κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1408/2013 της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας («de minimis») στον γεωργικό τομέα (ΕΕ L 352 της 24.12.2013, σ. 9)· κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 717/2014 της Επιτροπής, της 27ης Ιουνίου 2014, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας στους τομείς της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας (ΕΕ L 190 της 28.6.2014, σ. 45).

(18)  Οι κανονισμοί αυτοί εκδίδονται βάσει του εξουσιοδοτικού κανονισμού (ΕΕ) 2015/1588 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, για την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ορισμένες κατηγορίες οριζόντιων κρατικών ενισχύσεων (ΕΕ L 248 της 24.9.2015, σ. 1).

(19)  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 651/2014 της Επιτροπής, της 17ης Ιουνίου 2014, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την εσωτερική αγορά κατ’ εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης (ΕΕ L 187 της 26.6.2014, σ. 1).

(20)  Σύμφωνα με το άρθρο 109 της ΣΛΕΕ, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δύναται να εκδίδει κανονισμούς για την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της ΣΛΕΕ και να καθορίζει τις κατηγορίες ενισχύσεων που απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης. Σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 4 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή μπορεί να εκδίδει κανονισμούς σχετικά με τις κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων τις οποίες έχει καθορίσει το Συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 109 της ΣΛΕΕ.

(21)  Απόφαση 2012/21/ΕΕ της Επιτροπής, της 20ής Δεκεμβρίου 2011, για την εφαρμογή του άρθρου 106 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας που χορηγούνται σε ορισμένες επιχειρήσεις επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 9380] (ΕΕ L 7 της 11.1.2012, σ. 3).

(22)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2007, για τις δημόσιες επιβατικές σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές (ΕΕ L 315 της 3.12.2007, σ. 1).

(23)  ΕΕ C 202 της 7.6.2016, σ. 13.

(24)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 22ας Οκτωβρίου 2002, Roquette Frères, C-94/00, ECLI:EU:C:2002:603, σκέψη 31.

(25)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI κ.λπ., C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψη 50· απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Φεβρουαρίου 1991, Δηλιμίτης κατά Henninger Bräu, C-234/89, ECLI:EU:C:1991:91, σκέψη 53.

(26)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Επιτροπή κατά Γερμανίας, C-527/12, ECLI:EU:C:2014:2193, σκέψη 56· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψη 41.

(27)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Σεπτεμβρίου 1983, Deutsche Milchkontor GmbH, C-205/82, ECLI:EU:C:1983:233, σκέψεις 22 έως 23· απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Ιουνίου 2002, Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής, C-382/99, ECLI:EU:C:2002:363, σκέψη 90· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Επιτροπή κατά Γερμανίας, C-527/12, ECLI:EU:C:2014:2193, σκέψεις 39 έως 42· απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, σκέψη 72· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, σκέψεις 40 έως 41· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 135.

(28)  Η συμμόρφωση με την αρχή της αποτελεσματικότητας πρέπει να εξετάζεται λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων της διάταξης και της θέσης της στη σχετική διαδικασία. Εν προκειμένω, βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, σκέψη 40· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψεις 138 έως 140.

(29)  Ωστόσο, η συμμόρφωση των εφαρμοστέων εθνικών δικονομικών κανόνων με τις αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας μπορεί να αφορά οποιαδήποτε άλλη πτυχή της εθνικής νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένου, για παράδειγμα, του επιπέδου του κόστους που συνδέεται με την ιδιωτική επιβολή των κρατικών ενισχύσεων ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

(30)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Ιανουαρίου 2005, Streekgewest, C-174/02, ECLI:EU:C:2005:10, σκέψη 18.

(31)  Για παράδειγμα, στη Ρουμανία, οποιοδήποτε πρόσωπο θίγεται από μέτρο παράνομης κρατικής ενίσχυσης νομιμοποιείται να προσφύγει ενώπιον δικαστηρίου. Βλ. παράρτημα 3: Εκθέσεις ανά χώρα της «Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2019, σ. 404. Επίσης, στη Λετονία, η ενεργητική νομιμοποίηση θεμελιώνεται απευθείας στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ και, συνεπώς, τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να βασιστούν στον ορισμό του «ενδιαφερόμενου μέρους» που περιέχεται στον διαδικαστικό κανονισμό ώστε να αποφανθούν σχετικά με την ενεργητική νομιμοποίηση ενός διαδίκου. Βλ. παράρτημα 3: Εκθέσεις ανά χώρα της «Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2019, σ. 300.

(32)  Γίνεται αναφορά, για παράδειγμα, σε υποθέσεις στις οποίες η παράνομη ενίσχυση χρηματοδοτείται μέσω φόρου στον οποίο υπόκειται ο προσφεύγων. Δεν ισχύει, ωστόσο, το ίδιο όταν η διαφορά δεν αφορά αίτημα απαλλαγής από τον αμφισβητούμενο φόρο αλλά τη νομιμότητα των σχετικών με αυτόν κανόνων. Βλ. εν προκειμένω την απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Μαρτίου 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, σκέψη 25 και την απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Απριλίου 2018, ANGED, C-233/16, ECLI:EU:C:2018:280, σκέψη 26.

(33)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Ιανουαρίου 2005, Streekgewest, C-174/02, ECLI:EU:C:2005:10, σκέψη 19.

(34)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Νοεμβρίου 2016, DTS Distribuidora de Televisión Digital κατά Επιτροπής, C-449/14 P, ECLI:EU:C:2016:848, σκέψεις 81 έως 82· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Aer Lingus, C-164/15 P, ECLI:EU:C:2016:990, σκέψη 121· απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Μαρτίου 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, σκέψεις 24 έως 28.

(35)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 2006, Air Liquide Industries Belgium, C-393/04, ECLI:EU:C:2006:403, σκέψη 45.

(36)  Βλ., εν προκειμένω,την απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Οκτωβρίου 2017, Greenpeace energy
  κατά Επιτροπής, C-640/16 P, ECLI:EU:C:2017:752, σκέψεις 61 έως 63.

(37)  Αυτό μπορεί να συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση της προστασίας του περιβάλλοντος. Βλ., εν προκειμένω, την απόφαση του Δικαστηρίου της 22ας Σεπτεμβρίου 2020, Αυστρία κατά Επιτροπής, C-594/18, ECLI:EU:C:2020:742, σκέψη 100, όσον αφορά τις ενισχύσεις που εγκρίθηκαν δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας. Βλ. επίσης παραγράφους 38 έως 42 της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα (ΕΕ C 275 της 18.8.2017, σ. 1) όσον αφορά την αναγνώριση της νομιμοποίησης των περιβαλλοντικών οργανώσεων που προωθούν την προστασία του περιβάλλοντος στο πλαίσιο της σύμβασης του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.

(38)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, σκέψη 72.

(39)  Για παράδειγμα, η Ιρλανδία έχει απονείμει αποκλειστική αρμοδιότητα για την εκδίκαση διαφορών του δικαίου του ανταγωνισμού, συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων, στο τμήμα του Ανώτερου Δικαστηρίου (High Court) που είναι αρμόδιο επί υποθέσεων που εντάσσονται στο πινάκιο υποθέσεων ανταγωνισμού (Competition List). Επίσης, στην Ιταλία, από τις 19 Ιανουαρίου 2013, σχεδόν αποκλειστική αρμοδιότητα για την εκδίκαση υποθέσεων ιδιωτικής και δημόσιας επιβολής έχει απονεμηθεί στα διοικητικά δικαστήρια της χώρας. Τα πολιτικά δικαστήρια διατήρησαν την αρμοδιότητά τους για ορισμένα είδη διαδικασιών και αγωγών. Βλ. παράρτημα 3: Εκθέσεις ανά χώρα της «Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2019, σ. 253 και 263 έως 264. Βλ. επίσης «Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)», σ. 103 έως 104.

(40)  Ειδικότερα, στα περισσότερα κράτη μέλη, τα διοικητικά δικαστήρια είναι αρμόδια όταν ο προσφεύγων προσβάλλει πράξη της δημόσιας αρχής, για παράδειγμα την εντολή ανάκτησης ή χορήγησης της ενίσχυσης, ενώ τα πολιτικά δικαστήρια είναι αρμόδια για ζητήματα που σχετίζονται με την ανάκτηση της κρατικής ενίσχυσης στο πλαίσιο διαδικασίας αφερεγγυότητας ή με την επιδίκαση αποζημίωσης. Βλ. «Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2019, σ. 64.

(41)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, σκέψη 38.

(42)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Σεπτεμβρίου 2009, Fallimento Olimpiclub, C-2/08, ECLI:EU:C:2009:506, σκέψη 24. Απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Ιουλίου 2014, Impresa Pizzarotti, C-213/13, ECLI:EU:C:2014:2067, σκέψη 54· απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαΐου 2020, Telecom Italia, C-34/19· ECLI:EU:C:2020:148, σκέψη 58.

(43)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Φεβρουαρίου 1963, Van Gend en Loos κατά Administratie der Belastingen, C-26/62, ECLI:EU:C:1963:1· απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουλίου 1964, Costa κατά E.N.E.L., C-6/64, ECLI:EU:C:1964:66· απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Μαρτίου 1978, Amministrazione delle finanze dello Stato κατά Simmenthal, C-106/77, ECLI:EU:C:1978:49.

(44)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 18ης Ιουλίου 2007, Lucchini, C-119/05, ECLI:EU:C:2007:434, σκέψεις 60 και 61.

(45)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 18ης Ιουλίου 2007, Lucchini, C-119/05, ECLI:EU:C:2007:434, σκέψεις 61 έως 63· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, σκέψη 44· απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαρτίου 2020, Buonotourist κατά Επιτροπής, C-586/18 P, ECLI:EU:C:2020:152, σκέψεις 92 έως 96· απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαρτίου 2020, CSTP Azienda della Mobilità κατά Επιτροπής, C-587/18 P, ECLI:EU:C:2020:150, σκέψεις 92 έως 96· απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Σεπτεμβρίου 2009, Fallimento Olimpiclub, C-2/08, ECLI:EU:C:2009:506, σκέψεις 22 έως 25.

(46)  «Εθνική διάταξη που δεν επιτρέπει στον εθνικό δικαστή να συναγάγει το σύνολο των συνεπειών από την παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 τρίτο εδάφιο της ΣΛΕΕ λόγω της υπάρξεως αποφάσεως εθνικού δικαστηρίου η οποία έχει αποκτήσει την ισχύ δεδικασμένου και εκδόθηκε στο πλαίσιο διαφοράς που δεν είχε το ίδιο αντικείμενο και δεν αφορούσε τη συμβατότητα των επίμαχων κρατικών ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά, πρέπει να θεωρηθεί ότι απάδει προς την αρχή της αποτελεσματικότητας», απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 2015, KlausnerHolz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, σκέψη 45.

(47)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαρτίου 2020, Buonotourist κατά Επιτροπής, C-586/18 P, ECLI:EU:C:2020:152, σκέψεις 92 έως 96.

(48)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, σκέψεις 30, 42 και 43.

(49)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Μαρτίου 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, σκέψη 19.

(50)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψεις 25 έως 26· απόφαση του Δικαστηρίου της 18ης Μαΐου 2017, Fondul Proprietatea, C-150/16, ECLI:EU:C:2017:388, σκέψη 40· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 84.

(51)  Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την έννοια της κρατικής ενίσχυσης όπως αναφέρεται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ C 262 της 19.7.2016, σ. 1).

(52)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαρτίου 2020, Buonotourist κατά Επιτροπής, C-586/18 P, ECLI:EU:C:2020:152, σκέψη 90.

(53)  Βλ. άρθρα 4 και 9 του διαδικαστικού κανονισμού.

(54)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Ιουλίου 2016, Kotnik κ.λπ., C-526/14, ECLI:EU:C:2016:570, σκέψη 37.

(55)  Απόφαση για τη μη διατύπωση αντιρρήσεων, άρθρο 4 παράγραφος 3 του διαδικαστικού κανονισμού.

(56)  Βλ. τις έννοιες της «θετικής απόφασης» και της «αρνητικής απόφασης» στο άρθρο 9 παράγραφοι 3 και 5 του διαδικαστικού κανονισμού αντίστοιχα.

(57)  Βλ. άρθρο 4 παράγραφοι 3 και 4 του διαδικαστικού κανονισμού.

(58)  Βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαρτίου 2020, Buonotourist κατά Επιτροπής, C-586/18 P, ECLI:EU:C:2020:152, σκέψεις 93 έως 94 «η άσκηση μιας τέτοιας αρμοδιότητας προϋποθέτει ότι η Επιτροπή δύναται να εξετάσει, δυνάμει του άρθρου 108 ΣΛΕΕ, αν ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση η οποία θα έπρεπε να της έχει κοινοποιηθεί, σύμφωνα με την παράγραφο 3 του άρθρου αυτού, σε περίπτωση κατά την οποία οι αρχές κράτους μέλους έκριναν ότι το μέτρο αυτό δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, ακόμη και στην περίπτωση που οι αρχές αυτές συμμορφώθηκαν, ως προς το σημείο αυτό, με την εκτίμηση εθνικού δικαστηρίου. Το συμπέρασμα αυτό δεν θίγεται από το γεγονός ότι το εν λόγω δικαστήριο εξέδωσε απόφαση με ισχύ δεδικασμένου. Πράγματι, επισημαίνεται ότι ο κανόνας περί αποκλειστικής αρμοδιότητας της Επιτροπής επιβάλλεται στην εσωτερική έννομη τάξη ως συνέπεια της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης».

(59)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Σεπτεμβρίου 2016, PGE, C-574/14, ECLI:EU:C:2016:686, σκέψεις 33 και 36 έως 37.

(60)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαρτίου 2020, Buonotourist κατά Επιτροπής, C-586/18 P, ECLI:EU:C:2020:152, σκέψεις 92 έως 96· απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαρτίου 2020, CSTP Azienda della Mobilità κατά Επιτροπής, C-587/18 P, ECLI:EU:C:2020:150, σκέψεις 92 έως 96.

(61)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 14ης Φεβρουαρίου 1990, Γαλλία κατά Επιτροπής («Boussac»), C-301/87, ECLI:EU:C:1990:67, σκέψεις 9 έως 22. Αυτό δεν αποκλείει τη δυνατότητα της Επιτροπής να εκδώσει διαταγή ανάκτησης προτού ολοκληρώσει την εκτίμηση της συμβατότητας, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 13 παράγραφος 2 του διαδικαστικού κανονισμού.

(62)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, σκέψη 66· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 110. Και στις δύο περιπτώσεις, το Δικαστήριο αναφέρθηκε στον διαδικαστικό κανονισμό ο οποίος, στο μέτρο που περιλαμβάνει κανόνες διαδικαστικού χαρακτήρα που εφαρμόζονται επί όλων των σχετικών με κρατικές ενισχύσεις διοικητικών διαδικασιών που εκκρεμούν ενώπιον της Επιτροπής, κωδικοποιεί και θεμελιώνει τη σχετική με την εξέταση των κρατικών ενισχύσεων πρακτική της Επιτροπής.

(63)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Μαρτίου 2002, Ιταλία κατά Επιτροπής, C-310/99, ECLI:EU:C:2002:143, σκέψη 99.

(64)  Βλ. άρθρο 16 παράγραφος 1 του διαδικαστικού κανονισμού.

(65)  Βλ. άρθρο 17 παράγραφος 1 του διαδικαστικού κανονισμού.

(66)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 14ης Φεβρουαρίου 1990, Γαλλία κατά Επιτροπής, C-301/87, ECLI:EU:C:1990:67, σκέψεις 19 έως 20· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Μαρτίου 1991, Ιταλία κατά Επιτροπής, C-303/88, ECLI:EU:C:1991:136, σκέψη 46· Εάν ένα κράτος μέλος δεν συμμορφωθεί με διαταγή αναστολής ή ανάκτησης της ενίσχυσης, η Επιτροπή δύναται, παράλληλα με τη διεξαγωγή της έρευνας επί της ουσίας της υπόθεσης, να προσφύγει απευθείας στο Δικαστήριο, ζητώντας δήλωση περί του ότι η εν λόγω μη συμμόρφωση συνιστά παράβαση της ΣΛΕΕ, σύμφωνα με το άρθρο 14 του διαδικαστικού κανονισμού.

(67)  Βλ. άρθρο 13 παράγραφοι 1 και 2 του διαδικαστικού κανονισμού.

(68)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Φεβρουαρίου 2008, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, ECLI:EU:C:2008:79, σκέψη 38· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires και λοιποί κατά Γαλλίας, C-354/90, ECLI:EU:C:1991:440, σκέψεις 11 έως 12.

(69)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Δεκεμβρίου 1973, Lorenz GmbH κατά Bundesrepublik Deutschland και λοιπών, C-120/73, ECLI:EU:C:1973:152, σκέψη 8· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires και λοιποί κατά Γαλλίας, C-354/90, ECLI:EU:C:1991:440, σκέψη 11· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI κ.λπ., C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψη 39.

(70)  Για τον ρόλο των εθνικών δικαστηρίων στη δημόσια επιβολή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, βλ. την ανακοίνωση της Επιτροπής περί ανάκτησης (ΕΕ C 247 της 23.7.2019, σ. 1).

(71)  Βλ. επίσης την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 20ής Ιουνίου 2019, A&O hostel and hotel Berlin κατά Επιτροπής, T-578/17, ECLI:EU:T:2019:437, σκέψη 72.

(72)  Βλ., εν προκειμένω, την απόφαση του Δικαστηρίου της 22ας Μαρτίου 1977, Steinike & Weinlig, C-78/76, ECLI:EU:C:1977:52, σκέψη 14.

(73)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαρτίου 2020, CSTP Azienda della Mobilità κατά Επιτροπής, C-587/18 P, ECLI:EU:C:2020:150, σκέψεις 92 έως 93· απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαρτίου 2020, Buonotourist κατά Επιτροπής, C-586/18 P, ECLI:EU:C:2020:152, σκέψη 96.

(74)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψη 41.

(75)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 22ας Οκτωβρίου 1987, Foto-Frost κατά Hauptzollamt Lübeck-Ost, C-314/85, ECLI:EU:C:1987:452, σκέψη 20.

(76)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Φεβρουαρίου 1991, Zuckerfabrik Süderdithmarschen και Zuckerfabrik Soest κατά Hauptzollamt Itzehoe και Hauptzollamt Paderborn, C-143/88 και C-92/89, ECLI:EU:C:1991:65, σκέψη 23· απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Νοεμβρίου 1995, Atlanta Fruchthandelsgesellschaft κ.λπ. κατά Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft, C-465/93, ECLI:EU:C:1995:369, σκέψη 51· απόφαση του Δικαστηρίου της 18ης Ιουλίου 2007, Lucchini, C-119/05, ECLI:EU:C:2007:434, σκέψη 53.

(77)  Βάσει του άρθρου 267 της ΣΛΕΕ, ένα εθνικό δικαστήριο, η απόφαση του οποίου δεν υπόκειται σε περαιτέρω δικαστικό έλεγχο, υποχρεούται να προβεί σε προδικαστική παραπομπή στο Δικαστήριο, υπό ορισμένες συνθήκες. Όταν η ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης μπορεί να εξαχθεί σαφώς από την ισχύουσα νομολογία ή όταν δεν υπάρχει περιθώριο για εύλογες επιφυλάξεις, ένα δικαστήριο κατά των αποφάσεων του οποίου δεν προβλέπονται ένδικα μέσα βάσει του εθνικού δικαίου δεν απαιτείται να προσφύγει στο Δικαστήριο για την έκδοση προδικαστικής απόφασης, παρότι διατηρεί την ευχέρεια να το κάνει. Βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 6ης Οκτωβρίου 1982, CILFIT κατά Ministero della Sanità, C-283/81, ECLI:EU:C:1982:335, σκέψεις 14 έως 20· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Σεπτεμβρίου 2008, Unión General de Trabajadores de La Rioja, C-428/06 έως C-434/06, ECLI:EU:C:2008:488, σκέψεις 42 και 43· απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Ιουλίου 2016, Association France Nature Environnement, C-379/15, ECLI:EU:C:2016:603, σκέψεις 47 έως 50· απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Σεπτεμβρίου 2016, PGE, C-574/14, ECLI:EU:C:2016:686, σκέψη 40· απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Οκτωβρίου 2018, Επιτροπή κατά Γαλλίας (Φόρος κινητών αξιών), C-416/17 P, ECLI:EU:C:2018:811, σκέψη 108 και εξής.

(78)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI και λοιποί, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψεις 50 έως 51· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψη 44.

(79)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Φεβρουαρίου 2008, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, ECLI:EU:C:2008:79, σκέψη 40· απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Μαρτίου 2015, OTP Bank, C-672/13, ECLI:EU:C:2015:185, σκέψη 76· απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, σκέψη 59.

(80)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψη 30· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 89· απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Μαρτίου 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, σκέψη 23· απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Rittinger και λοιποί, C-492/17, ECLI:EU:C:2018:1019, σκέψη 42.

(81)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Φεβρουαρίου 2008, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, ECLI:EU:C:2008:79, σκέψεις 52 έως 55. Στο πλαίσιο του εθνικού του δικαίου, το εθνικό δικαστήριο δύναται, ενδεχομένως, να διατάξει την ανάκτηση της παράνομης ενισχύσεως, με την επιφύλαξη του δικαιώματος του κράτους μέλους να τη χορηγήσει εκ νέου μεταγενέστερα. Μπορεί επίσης να δεχτεί αγωγές αποζημιώσεως λόγω του παράνομου χαρακτήρα της ενισχύσεως (ό.π., σκέψη 53).

(82)  Βλ., εν προκειμένω, την απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Δεκεμβρίου 2019, Arriva Italia και λοιποί, C-385/18, ECLI:EU:C:2019:1121, σκέψη 85.

(83)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψεις 37 έως 40.

(84)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψη 38.

(85)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψεις 41 έως 43.

(86)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Μαρτίου 2010, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-1/09, ECLI:EU:C:2010:136, σκέψη 31 και εξής· διάταξη του Δικαστηρίου της 4ης Απριλίου 2014, Flughafen Lübeck, C-27/13, ECLI:EU:C:2014:240, σκέψη 30.

(87)  Δηλαδή απόφαση για την περάτωση της επίσημης διαδικασίας έρευνας βάσει του άρθρου 9 του διαδικαστικού κανονισμού.

(88)  Βλ., εν προκειμένω: απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Νοεμβρίου 1998, Ισπανία κατά Επιτροπής, C-415/96, ECLI:EU:C:1998:533, σκέψη 31· απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Οκτωβρίου 2000, Industrie des poudres sphériques κατά Συμβουλίου, C-458/98 P, ECLI:EU:C:2000:531, σκέψη 82· απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Ιουλίου 2008, Alitalia κατά Επιτροπής, T-301/01, ECLI:EU:C:2008:262, σκέψεις 99 και 142.

(89)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 22ας Μαρτίου 1977, Steinike & Weinlig, C-78/76, ECLI:EU:C:1977:52, σκέψη 14· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI και λοιποί, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψη 49· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires και λοιποί κατά Γαλλίας, C-354/90, ECLI:EU:C:1991:440, σκέψη 10· απόφαση του Δικαστηρίου της 18ης Ιουλίου 2007, Lucchini, C-119/05, ECLI:EU:C:2007:434, σκέψη 50· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Οκτωβρίου 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, ECLI:EU:C:2006:644, σκέψη 39.

(90)  ΕΕ C 262 της 19.7.2016, σ. 1.

(91)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψεις 90 έως 92.

(92)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 101· απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Ιουλίου 2019, BMW κατά Επιτροπής, C-654/17 P, ECLI:EU:C:2019:634, σκέψη 151.

(93)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Ιουλίου 2019, BMW κατά Επιτροπής, C-654/17 P, ECLI:EU:C:2019:634, σκέψεις 132 και 133· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 67.

(94)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 60. Εν προκειμένω, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι τα κριτήρια για την εφαρμογή της εξαίρεσης πρέπει να είναι σαφή και απλά στην εφαρμογή τους και η επαλήθευσή τους από τα εθνικά δικαστήρια δεν θα πρέπει να απαιτεί, κατά περίπτωση, περίπλοκες οικονομικές εκτιμήσεις (ό.π., σκέψεις 61 και 68).

(95)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Δεκεμβρίου 2005, Unicredito Italiano, C-148/04, ECLI:EU:C:2005:774, σκέψη 104· απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Μαρτίου 2015, OTP Bank, C-672/13, ECLI:EU:C:2015:185, σκέψη 77· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 104.

(96)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 101· απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Ιουλίου 2019, BMW κατά Επιτροπής, C-654/17 P, ECLI:EU:C:2019:634, σκέψη 151.

(97)  Διαδικαστικός κανονισμός, άρθρο 1 στοιχείο β) και άρθρο 17 παράγραφος 3.

(98)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, σκέψη 66· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 110. Για παράδειγμα, το άρθρο 17 παράγραφος 1 του διαδικαστικού κανονισμού, το οποίο ορίζει ότι οι εξουσίες της Επιτροπής για ανάκτηση της ενίσχυσης υπόκεινται σε δεκαετή προθεσμία παραγραφής, και η παράγραφος 3 του ίδιου άρθρου, η οποία προβλέπει ότι «κάθε ενίσχυση της οποίας η περίοδος παραγραφής έχει εκπνεύσει, θεωρείται ως υφιστάμενη ενίσχυση», δεν θεσπίζουν γενική αρχή που να ισχύει για τα εθνικά δικαστήρια [βλ. σημείο (82) κατωτέρω].

(99)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψη 43· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Hansestadt Lübeck, C-524/14 P, ECLI:EU:C:2016:971, σκέψη 29.

(100)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Μαρτίου 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, σκέψη 23· απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Δεκεμβρίου 2019, Arriva Italia και λοιποί, C-385/18, ECLI:EU:C:2019:1121, σκέψη 84.

(101)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Residex Capital IV, C-275/10, ECLI:EU:C:2011:814, σκέψεις 44-47.

(102)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Ιουλίου 2005, Xunta de Galicia, C-71/04, ECLI:EU:C:2005:493, σκέψη 49· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI και λοιποί, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψεις 40 και 68· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires και λοιποί κατά Γαλλίας, C-354/90, ECLI:EU:C:1991:440, σκέψη 12· απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Residex Capital IV, C-275/10, ECLI:EU:C:2011:814, σκέψη 43.

(103)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Aer Lingus, C-164/15 P και C-165/15 P, ECLI:EU:C:2016:990, σκέψη 116· απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Μαρτίου 2015, OTP Bank, C-672/13, ECLI:EU:C:2015:185, σκέψη 70· απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Residex Capital IV, C-275/10, ECLI:EU:C:2011:814, σκέψη 33.

(104)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 132· απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Residex Capital IV, C-275/10, ECLI:EU:C:2011:814, σκέψη 39.

(105)  Εν προκειμένω, βλ. την ανακοίνωση περί ανάκτησης (ΕΕ C 247 της 23.7.2019, σ. 1).

(106)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 134.

(107)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Φεβρουαρίου 2008, CELF και Μinistre de la Culture et de la Communication, C-199/06, ECLI:EU:C:2008:79, σκέψη 63.

(108)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Φεβρουαρίου 2008, CELF και Μinistre de la Culture et de la Communication, C-199/06, ECLI:EU:C:2008:79, σκέψη 68.

(109)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (ΕΕ L 140 της 30.4.2004, σ. 1).

(110)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 141.

(111)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, σκέψη 61.

(112)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, σκέψεις 71 έως 75.

(113)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 20ής Μαρτίου 1997, Land Rheinland-Pfalz κατά Alcan Deutschland, C-24/95, ECLI:EU:C:1997:163, σκέψεις 34 έως 37· απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Μαρτίου 2012, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C-243/10, ECLI:EU:C:2012:182, σκέψη 35· απόφαση του Δικαστηρίου της 30ής Απριλίου 2020, Nelson Antunes da Cunha, C-627/18, ECLI:EU:C:2020:321, σκέψη 60.

(114)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires και λοιποί κατά Γαλλίας, C-354/90, ECLI:EU:C:1991:440, σκέψη 12· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Hansestadt Lübeck, C-524/14 P, ECLI:EU:C:2016:971, σκέψη 29· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI και λοιποί, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψη 52· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Οκτωβρίου 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, ECLI:EU:C:2006:644, σκέψη 46.

(115)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI κ.λπ., C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψη 52· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Οκτωβρίου 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, ECLI:EU:C:2006:644, σκέψη 46.

(116)  Στη μελέτη παρατέθηκε μια ενδιαφέρουσα απόφαση γαλλικού δικαστηρίου η οποία εκδόθηκε έπειτα από αρνητική απόφαση της Επιτροπής: προκειμένου να αντισταθμίσει το αυτοδίκαιο ανασταλτικό αποτέλεσμα της έφεσης κατά της διαταγής ανάκτησης, το εθνικό δικαστήριο διέταξε τον αποδέκτη της ενίσχυσης να καταβάλει τα οφειλόμενα ποσά σε δεσμευμένο λογαριασμό. Προς τούτο, το δικαστήριο εφάρμοσε διάταξη της γαλλικής νομοθεσίας σύμφωνα με την οποία είναι δυνατή η προσωρινή καταβολή σε περιπτώσεις στις οποίες η υποχρέωση επιστροφής δεν μπορεί να τεθεί σοβαρά υπό αμφισβήτηση. Βλ. παράρτημα 3: Εκθέσεις ανά χώρα της «Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2019, σ. 156, Σύνοψη υπόθεσης FR8: Cour administrative d’appel de Bordeaux, 10 Δεκεμβρίου 2015.

(117)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Οκτωβρίου 2016, DEI και Επιτροπή κατά Αλουμίνιον της Ελλάδος, C-590/14 P, ECLI:EU:C:2016:797, σκέψη 101.

(118)  Τα εθνικά δικαστήρια μπορούν επίσης να επιλέξουν να διατάξουν προσωρινά μέτρα έως ότου λάβουν τη γνώμη της Επιτροπής ή πληροφορίες από την Επιτροπή, ή έως ότου εκδοθεί απόφαση από ανώτερο εθνικό δικαστήριο ή τα δικαστήρια της Ένωσης.

(119)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Μαρτίου 2010, CELF και ministre de la Culture et de la Communication, C-1/09, ECLI:EU:C:2010:136, σκέψη 36· διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου της 3ης Μαρτίου 2015, Gemeente Nijmegen κατά Επιτροπής, T-251/13, ECLI:EU:T:2015:142, σκέψη 45.

(120)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Φεβρουαρίου 2008, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, ECLI:EU:C:2008:79, σκέψη 55· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Οκτωβρίου 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, ECLI:EU:C:2006:644, σκέψη 56· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI και λοιποί, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψη 75· απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, σκέψη 56.

(121)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Νοεμβρίου 1991, Francovich και Bonifaci κατά Ιταλίας, C-6/90 και C-9/90, ECLI:EU:C:1991:428, σκέψεις 30 έως 46.

(122)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 1996, Brasserie du pêcheur κατά Bundesrepublik Deutschland και The Queen / Secretary of State for Transport, ex parte Factortame και λοιποί, C-46/93 και C-48/93, ECLI:EU:C:1991:428, σκέψη 51.

(123)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Ιουνίου 2006, Traghetti del Mediterraneo, C-173/03, ECLI:EU:C:2006:391, σκέψη 41.

(124)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Νοεμβρίου 1991, Francovich και Bonifaci κατά Ιταλίας, C-6/90 και C-9/90, ECLI:EU:C:1991:428, σκέψεις 31 έως 37· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 1996, Brasserie du pêcheur κατά Bundesrepublik Deutschland και The Queen / Secretary of State for Transport, ex parte Factortame και λοιποί, C-46/93 και C-48/93, ECLI:EU:C:1991:428, σκέψη 31.

(125)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Ιουνίου 2006, Traghetti del Mediterraneo, C-173/03, ECLI:EU:C:2006:391, σκέψη 45.

(126)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires και λοιποί κατά Γαλλίας, C-354/90, ECLI:EU:C:1991:440, σκέψεις 12 έως 14· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Οκτωβρίου 2003, van Calster και Cleeren, C-261/01 και C-262/01, ECLI:EU:C:2003:571, σκέψη 53· απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Φεβρουάριου 2008, CELF και ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, ECLI:EU:C:2008:79, σκέψη 38.

(127)  Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα δικαστήρια της Ένωσης έχουν αποφανθεί ότι, προκειμένου να καθοριστεί αν η απλή παραβίαση, εκ μέρους κράτους μέλους, του δικαίου της Ένωσης συνιστά αρκούντως κατάφωρη παράβαση, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να λαμβάνουν υπόψη διάφορους παράγοντες, όπως τον συγγνωστό χαρακτήρα της σχετικής παράβασης ή το γεγονός ότι η στάση ενός οργάνου της Ένωσης μπορεί να συνετέλεσε στην εν λόγω παράβαση. Εν προκειμένω, βλ. την απόφαση του Δικαστηρίου της 25ης Ιανουαρίου 2007, Robins και λοιποί C-278/05, ECLI:EU:C:2007:56, σκέψη 71· απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Ιουλίου 2000, Haim, C-424/97, ECLI:EU:C:2000:357, σκέψη 38· απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Μαΐου 1996, The Queen κατά Ministry of Agriculture, Fisheries and Food, ex parte Hedley Lomas (Ireland), C-5/94, ECLI:EU:C:1996:205, σκέψη 28.

(128)  Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα εθνικά δικαστήρια έκαναν δεκτή την αρχή της ευθύνης του κράτους. Εν προκειμένω, βλ. Διοικητικό Εφετείο Μασσαλίας, CTC κατά Corsica Ferries France, 12 Φεβρουαρίου 2018· Rapport d’expertise, CTC κατά Corsica Ferries France,28 Φεβρουαρίου 2019, N/REF: 500060, παράρτημα 3: Εκθέσεις ανά χώρα της «Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2019, σ. 152.

(129)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 1996, Brasserie du pêcheur κατά Bundesrepublik Deutschland και The Queen / Secretary of State for Transport, ex parte Factortame και λοιποί, C-46/93 και C-48/93, ECLI:EU:C:1991:428, σκέψεις 87 και 90.

(130)  Στη μελέτη παρατέθηκε μια ενδιαφέρουσα υπόθεση στην οποία γαλλικό διοικητικό δικαστήριο αποφάσισε, κατόπιν απόφασης της Επιτροπής η οποία διέταζε την ανάκτηση της ασυμβίβαστης ενίσχυσης, να επιδικάσει στον κύριο ανταγωνιστή του αποδέκτη αποζημίωση για απώλεια μεριδίου αγοράς. Το εφετείο ακύρωσε εν μέρει την προγενέστερη απόφαση για την εκτίμηση της ζημίας και, συνακόλουθα, διόρισε ανεξάρτητο πραγματογνώμονα για τον υπολογισμό του ακριβούς ποσού της αποζημίωσης. Ο πραγματογνώμονας υπολόγισε τον αριθμό των πελατών που είχαν μεταβεί από τον ενάγοντα στον αποδέκτη της ενίσχυσης λόγω της ασυμβίβαστης ενίσχυσης και ποσοτικοποίησε την επακόλουθη απώλεια εισοδήματος. Η ποσοτικοποίηση αυτού του είδους είναι συχνά σύνθετη και εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της αγοράς και τον αριθμό των ανταγωνιστών. Βλ. παράρτημα 3: Εκθέσεις ανά χώρα της «Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)», Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2019, σ. 152, Σύνοψη υπόθεσης FR6: Tribunal administratif de Bastia,23 Φεβρουαρίου 2017. Βλ. επίσης, Διοικητικό Εφετείο Μασσαλίας, CTC κατά Corsica Ferries France, 12 Φεβρουαρίου 2018· Rapport d’expertise, CTC κατά Corsica Ferries France,28 Φεβρουαρίου 2019, N/REF: 500060.

(131)  Βλ. τμήμα 2.2.

(132)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI κ.λπ., C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψη 44· απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, σκέψεις 57 έως 58.

(133)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Φεβρουαρίου 2008, CELF και ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, ECLI:EU:C:2008:79, σκέψεις 53 και 55· απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, σκέψη 60.

(134)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 27ης Σεπτεμβρίου 1988, Asteris και λοιποί κατά Ελλάδας και ΕΟΚ, C-106 έως 120/87, ECLI:EU:C:1988:457, σκέψη 23· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Aer Lingus, C-164/15 P και C-165/15 P, ECLI:EU:C:2016:990, σκέψη 72.

(135)  Βλ. την απόφαση 2014/201/ΕΕ της Επιτροπής, της 2ας Οκτωβρίου 2013, για αναδρομική αντιστάθμιση στη SIMET SpA για υπηρεσίες δημοσίων μεταφορών που παρασχέθηκαν από το 1987 έως το 2003 [Κρατική ενίσχυση SA.33037 (2012/C) Ιταλία] (ΕΕ L 114 της 16.4.2014, σ. 67), η οποία επικυρώθηκε επί του σημείου αυτού με την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 3ης Μαρτίου 2016, Simet κατά Επιτροπής, υπόθεση T-15/14, ECLI:EU:T:2016:124, σκέψεις 102 έως 104. Βλ. επίσης την απόφαση (ΕΕ) 2015/1470 της Επιτροπής, της 30ής Μαρτίου 2015, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.38517 (2014/C) (πρώην 2014/NN) την οποία έθεσε σε εφαρμογή η Ρουμανία — Διαιτητική απόφαση Μicula κατά Ρουμανίας της 11ης Δεκεμβρίου 2013 (ΕΕ L 232 της 4.9.2015, σ. 43), η οποία ακυρώθηκε με την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 18ης Ιουνίου 2019, European Food και λοιποί κατά Επιτροπής, T-624/15 ECLI:EU:T:2019:423, επί του παρόντος υπό επανεξέταση από το Δικαστήριο στην υπόθεση C-638/19 P, Επιτροπή κατά European Food και λοιπών.

(136)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Οκτωβρίου 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, ECLI:EU:C:2006:644, σκέψη 57.

(137)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Ιουνίου 2004, Επιτροπή κατά Συμβουλίου, C-110/02, ECLI:EU:C:2004:395, σκέψη 43· απόφαση του Δικαστηρίου της 18ης Ιουλίου 2007, Lucchini, C-119/05, ECLI:EU:C:2007:434, σκέψεις 59 έως 63· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, σκέψεις 42 έως 44.

(138)  Βλ. επίσης, εν προκειμένω, τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ruiz-Jarabo Colomer της 28ης Απριλίου 2005 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-346/03 και C-529/03 Atzeni και λοιποί, EU:C:2005:256, σκέψη 198.

(139)  Αντιθέτως, η νομολογία Asteris καλύπτει περιπτώσεις στις οποίες ο προσφεύγων ζητεί απλώς αποζημίωση (π.χ. αποκατάσταση ζημίας που προκλήθηκε παράνομα από δημόσιες αρχές) την οποία θα δικαιούνταν οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο που βρίσκεται σε παρόμοια κατάσταση στο εν λόγω κράτος μέλος. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, το γεγονός και μόνον ότι ο ενάγων είναι δημόσιος φορέας δεν μετατρέπει σε κρατική ενίσχυση την αποζημίωση που θα είχε λάβει οποιοσδήποτε διάδικος σε παρόμοια κατάσταση, όπως σε παρόμοιες ένδικες διαφορές μεταξύ δύο ιδιωτικών φορέων.

(140)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψεις 98 έως 104· απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Δεκεμβρίου 2005, Unicredito Italiano, C-148/04, ECLI:EU:C:2005:774, σκέψη 104· απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Μαρτίου 2015, OTP Bank, C-672/13, ECLI:EU:C:2015:185, σκέψη 77.

(141)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI και λοιποί, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψεις 72 έως 74.

(142)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI και λοιποί, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψη 75. Σε καταστάσεις όπου υπάρχει σύγκρουση νόμων, το εφαρμοστέο δίκαιο καθορίζεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 864/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Ιουλίου 2007, για το εφαρμοστέο δίκαιο στις εξωσυμβατικές ενοχές (Ρώμη II) (ΕΕ L 199 της 31.7.2007, σ. 40).

(143)  Αιτιολογική σκέψη 37 του διαδικαστικού κανονισμού.

(144)  Διάταξη του Δικαστηρίου της 6ης Δεκεμβρίου 1990, Zwartveld και λοιποί, C-2/88 Imm., ECLI:EU:C:1990:440, σκέψεις 10 και 11· απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 18ης Σεπτεμβρίου 1996, Postbank κατά Επιτροπής, T-353/94, ECLI:EU:T:1996:119, σκέψη 93.

(145)  Αιτιολογική σκέψη 37 του διαδικαστικού κανονισμού.

(146)  Βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 6ης Οκτωβρίου 1982, CILFIT κατά Ministero della Sanità, C-283/81, ECLI:EU:C:1982:335, σκέψεις 14 έως 20· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Σεπτεμβρίου 2008, Unión General de Trabajadores de La Rioja, C-428/06 έως C-434/06, ECLI:EU:C:2008:488, σκέψεις 42 έως 43· απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Ιουλίου 2016, Association France Nature Environnement, C-379/15, ECLI:EU:C:2016:603, σκέψεις 47 έως 50· απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Σεπτεμβρίου 2016, PGE, C-574/14, ECLI:EU:C:2016:686, σκέψη 40· απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Οκτωβρίου 2018, Επιτροπή κατά Γαλλίας (Φόρος κινητών αξιών), C-416/17 P, ECLI:EU:C:2018:811, σκέψη 108 και εξής.

(147)  Οι αιτήσεις παροχής πληροφοριών ή γνωμοδότησης έχουν το πλεονέκτημα ότι είναι λιγότερο τυπολατρικές και μπορούν πάντοτε να συμπληρώνονται από αίτηση προδικαστικής απόφασης — βλ., εν προκειμένω, απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Οκτωβρίου 2020, INAIL, C-608/19, ECLI:EU:C:2020:865, όπου χρησιμοποιήθηκαν και οι δύο δυνατότητες.

(148)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψη 44· απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Σεπτεμβρίου 2016, PGE, C-574/14, ECLI:EU:C:2016:686, σκέψη 40.

(149)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Μαρτίου 1994, TWD Textilwerke Deggendorf κατά Γερμανίας, C-188/92, ECLI:EU:C:1994:90, σκέψεις 17, 25 και 26· βλ. επίσης απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Φεβρουαρίου 2006, Atzeni και λοιποί, C-346/03 και C-529/03, ECLI:EU:C:2006:130, σκέψη 31· και απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Οκτωβρίου 2006, Επιτροπή κατά Γαλλίας («Scott»), C-232/05, ECLI:EU:C:2006:651, σκέψη 59· απόφαση του Δικαστηρίου της 25ης Ιουλίου 2018, Georgsmarienhütte και λοιποί, C-135/16, ECLI:EU:C:2018:582, σκέψη 17.

(150)  Διαδικαστικός κανονισμός, άρθρο 29 παράγραφος 1, πρώτο μέρος.

(151)  Μετά τη λήψη των πληροφοριών αυτών, το αιτούν εθνικό δικαστήριο μπορεί να ζητήσει τακτική ενημέρωση της κατάστασης προόδου.

(152)  Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 18ης Σεπτεμβρίου 1996, Postbank κατά Επιτροπής, T-353/94, ECLI:EU:T:1996:119, σκέψη 64· διάταξη του Δικαστηρίου της 13ης Ιουλίου 1990, Zwartveld και λοιποί C-2/88 Imm., ECLI:EU:C:1990:315, σκέψεις 16 έως 22.

(153)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Φεβρουαρίου 1991, Δηλιμίτης κατά Henninger Bräu, C-234/89, ECLI:EU:C:1991:91, σκέψη 53· απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 18ης Σεπτεμβρίου 1996, Postbank κατά Επιτροπής, T-353/94, ECLI:EU:T:1996:119, σκέψη 90.

(154)  Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 18ης Σεπτεμβρίου 1996, Postbank κατά Επιτροπής, T-353/94, ECLI:EU:T:1996:119, σκέψη 93· διάταξη του Δικαστηρίου της 6ης Δεκεμβρίου 1990, Zwartveld και λοιποί, C-2/88 Imm., ECLI:EU:C:1990:440, σκέψεις 10 και 11.

(155)  Διάταξη του Δικαστηρίου της 6ης Δεκεμβρίου 1990, Zwartveld και λοιποί, C-2/88 Imm., ECLI:EU:C:1990:440, σκέψη 11· απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Νοεμβρίου 2002, First και Franex, C-275/00, ECLI:EU:C:2002:711, σκέψη 49· απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 18ης Σεπτεμβρίου 1996, Postbank κατά Επιτροπής,, T-353/94, ECLI:EU:T:1996:119, σκέψη 93.

(156)  Αυτό μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, σε περίπτωση ορισμένων στοιχείων που υποβλήθηκαν από ιδιώτη ή σε περίπτωση στην οποία δικαστήριο κράτους μέλους ζητά στοιχεία που υποβλήθηκαν από άλλο κράτος μέλος.

(157)  Διαδικαστικός κανονισμός, άρθρο 29 παράγραφος 1, δεύτερο μέρος.

(158)  Βλ. τμήμα 5.1.2.

(159)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI και λοιποί, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψη 50.

(160)  Βλ., εν προκειμένω, την απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI και λοιποί, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψεις 68 έως 71.

(161)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαρτίου 2020, CSTP Azienda della Mobilità κατά Επιτροπής, C-587/18 P, ECLI:EU:C:2018:150, σκέψη 90· απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Ιουλίου 2007, Lucchini, C-119/05, ECLI:EU:C:2007:434, σκέψεις 50 έως 52.

(162)  Βλ. ανωτέρω, τμήμα 4.2.3.3.

(163)  Από το 2014 η Επιτροπή έχει υποβάλει παρατηρήσεις amicus curiae σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης, τον ορισμό της υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος, την εκτέλεση των αποφάσεων ανάκτησης της Επιτροπής και καθοδήγηση σχετικά με το αν πρέπει να εφαρμοστεί το εθνικό δίκαιο ή το δίκαιο της Ένωσης. Εν προκειμένω, βλ. «Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)», (Μελέτη σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων και των αποφάσεων για τις κρατικές ενισχύσεις από τα εθνικά δικαστήρια), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο, 2019, σ. 111.

(164)  Πλήρης κατάλογος των επίσημων γλωσσών της Ένωσης παρατίθεται στο άρθρο 55 παράγραφος 1 της ΣΕΕ.

(165)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, Επιτροπή κατά Γερμανίας, C-527/12, ECLI:EU:C:2014:2193, σκέψη 56.

(166)  Βλ. ανακοίνωση περί ανάκτησης (ΕΕ C 247 της 23.7.2019, σ. 1), τμήμα 6.

(167)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Οκτωβρίου 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, ECLI:EU:C:2006:644, σκέψη 38· απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, σκέψη 28.

(168)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Ιανουαρίου 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, σκέψη 66· απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, σκέψη 110.

(169)  Το ζήτημα του αν το εθνικό δικαστήριο εκδίδει την απόφασή του στο πλαίσιο διαδικασίας ασφαλιστικών μέτρων ή διαδικασίας επί της ουσίας της διαφοράς είναι αδιάφορο, καθώς και στις δύο περιπτώσεις η απόφαση μπορεί να είναι ικανή να επηρεάσει το μέτρο ενίσχυσης, έστω και προσωρινά.

(170)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Οκτωβρίου 2016, DEI και Επιτροπή κατά Αλουμίνιον της Ελλάδος, C-590/14 P, ECLI:EU:C:2016:797, σκέψεις 107 και 108.

(171)  Εάν η Επιτροπή εκτιμά ότι το κράτος μέλος δεν εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις που επιβάλλονται με δικαστική απόφαση δυνάμει του άρθρου 258 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή μπορεί να προσφύγει ενώπιον του Δικαστηρίου σύμφωνα με το άρθρο 260 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, αφού παράσχει στο εν λόγω κράτος τη δυνατότητα να υποβάλει τις παρατηρήσεις του.

(172)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires και λοιποί κατά Γαλλίας, C-354/90, ECLI:EU:C:1991:440, σκέψη 12· απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1996, SFEI κ.λπ., C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, σκέψη 70.

(173)  Απόφαση του Δικαστηρίου της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, Köbler, C-224/01, ECLI:EU:C:2003:513, σκέψη 50.

---

| 30.7.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305/29 |
| --- | --- | --- | --- |

30.7.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305/29

---

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση

(Υπόθεση M.10047 — Schwarz Group/SUEZ Waste Management Companies)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2021/C 305/02)

Στις 14 Απριλίου 2021, η Επιτροπή αποφάσισε να μη διατυπώσει αντιρρήσεις σχετικά με την ανωτέρω κοινοποιηθείσα συγκέντρωση και να την χαρακτηρίσει συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά. Η απόφαση αυτή βασίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) σε συνδυασμό με το άρθρο 6 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου (1). Το πλήρες κείμενο της απόφασης διατίθεται μόνον στα αγγλικά και θα δημοσιοποιηθεί χωρίς τα επιχειρηματικά απόρρητα στοιχεία τα οποία ενδέχεται να περιέχει. Θα διατίθεται:

| — | από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια, |
| --- | --- |

—

από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια,

| — | σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32021M10047. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. |
| --- | --- |

—

σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32021M10047. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.

---

(1)  ΕΕ L 24 της 29.1.2004, σ. 1.

---

| 30.7.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305/30 |
| --- | --- | --- | --- |

30.7.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305/30

---

Μη διατύπωση αντιρρήσεων σε κοινοποιηθείσα συγκέντρωση

(Υπόθεση M.10373 — Primonial/Samsung/Target)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2021/C 305/03)

Στις 26 Ιουλίου 2021, η Επιτροπή αποφάσισε να μη διατυπώσει αντιρρήσεις σχετικά με την ανωτέρω κοινοποιηθείσα συγκέντρωση και να την χαρακτηρίσει συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά. Η απόφαση αυτή βασίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου (1). Το πλήρες κείμενο της απόφασης διατίθεται μόνο στα αγγλικά και θα δημοσιοποιηθεί χωρίς τα επιχειρηματικά απόρρητα στοιχεία τα οποία ενδέχεται να περιέχει. Θα διατίθεται:

| — | από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια, |
| --- | --- |

—

από τη σχετική με τις συγκεντρώσεις ενότητα του δικτυακού τόπου της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). O δικτυακός αυτός τόπος παρέχει διάφορα μέσα που βοηθούν στον εντοπισμό μεμονωμένων αποφάσεων για συγκεντρώσεις, όπως ευρετήρια επιχειρήσεων, αριθμών υποθέσεων και ημερομηνιών, καθώς και τομεακά ευρετήρια,

| — | σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32021M10373. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. |
| --- | --- |

—

σε ηλεκτρονική μορφή στον δικτυακό τόπο EUR-Lex (http://eur-lex.europa.eu/homepage.html?locale=el) με αριθμό εγγράφου 32021M10373. Ο δικτυακός τόπος EUR-Lex αποτελεί την επιγραμμική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.

---

(1)  ΕΕ L 24 της 29.1.2004, σ. 1.

---

IV Πληροφορίες

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΛΟΙΠΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Συμβούλιο

| 30.7.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305/31 |
| --- | --- | --- | --- |

30.7.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305/31

---

Ανακοίνωση υπόψη των προσώπων και οντοτήτων έναντι των οποίων εφαρμόζονται τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1333 του Συμβουλίου, όπως τροποποιείται με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1251 του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) 2016/44 του Συμβουλίου, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2021/1241 του Συμβουλίου, σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Λιβύη

(2021/C 305/04)

Οι ακόλουθες πληροφορίες τίθενται υπόψη των προσώπων και οντοτήτων που περιλαμβάνονται στα παραρτήματα ΙΙ και IV της απόφασης (ΚΕΠΠΑ) 2015/1333 του Συμβουλίου (1), όπως τροποποιείται με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1251 του Συμβουλίου (2), και στο παράρτημα ΙIΙ του κανονισμού (ΕΕ) 2016/44 του Συμβουλίου (3), όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2021/1241 του Συμβουλίου (4), σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Λιβύη.

Εφιστάται η προσοχή των ενδιαφερόμενων προσώπων και οντοτήτων στη δυνατότητα υποβολής αίτησης στις αρμόδιες αρχές του οικείου κράτους μέλους (ή των οικείων κρατών μελών), όπως αναφέρονται στους ιστοχώρους που παρατίθενται στο παράρτημα IV του κανονισμού (ΕΕ) 2016/44 προκειμένου να τους επιτραπεί η χρήση δεσμευμένων κεφαλαίων για βασικές ανάγκες ή συγκεκριμένες πληρωμές (βλ. άρθρο 8 του κανονισμού).

Τα εν λόγω πρόσωπα και οι εν λόγω οντότητες δύνανται να υποβάλουν στο Συμβούλιο, πριν από τις 15 Μαΐου 2022, αίτηση επανεξέτασης της απόφασης υπαγωγής τους στον προαναφερόμενο κατάλογο, επισυνάπτοντας τα σχετικά δικαιολογητικά έγγραφα. Οι αιτήσεις αυτές θα πρέπει να αποστέλλονται στην ακόλουθη διεύθυνση:

| Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| --- |
| Γενική Γραμματεία |
| RELEX.1.C. |
| Rue de la Loi/Wet Straat 175 |
| 1048 Bruxelles/Brussel |
| BELGIQUE/BELGIË |
| Διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: sanctions@consilium.europa.eu |

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Γενική Γραμματεία

RELEX.1.C.

Rue de la Loi/Wet Straat 175

1048 Bruxelles/Brussel

BELGIQUE/BELGIË

Διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: sanctions@consilium.europa.eu

Τυχόν παρατηρήσεις που θα διατυπωθούν θα συνεκτιμηθούν κατά την περιοδική επανεξέταση από το Συμβούλιο, σύμφωνα με το άρθρο 17 παράγραφος 2 της απόφασης (ΚΕΠΠΑ) 2015/1333 και το άρθρο 21 παράγραφος 6 του κανονισμού (ΕΕ) 2016/44, του καταλόγου των καταχωρισμένων προσώπων και οντοτήτων.

Εφιστάται επίσης η προσοχή των συγκεκριμένων προσώπων και οντοτήτων στη δυνατότητα προσβολής της απόφασης του Συμβουλίου ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 275 παράγραφος 2 και του άρθρου 263 παράγραφοι 4 και 6 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

---

(1)  ΕΕ L 206 της 1.8.2015, σ. 34.

(2)  ΕΕ L 272 της 30.7.2021, σ. 71.

(3)  ΕΕ L 12 της 19.1.2016, σ. 1.

(4)  ΕΕ L 272 της 30.7.2021, σ. 1.

---

| 30.7.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305/32 |
| --- | --- | --- | --- |

30.7.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305/32

---

Ανακοίνωση υπόψη των υποκειμένων δεδομένων, έναντι των οποίων εφαρμόζονται τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1333 του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) 2016/44 του Συμβουλίου σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Λιβύη

(2021/C 305/05)

Εφιστάται η προσοχή των υποκειμένων των δεδομένων στις παρακάτω πληροφορίες σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1725 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1).

Νομική βάση για την επεξεργασία αυτή είναι η απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1333 του Συμβουλίου (2), όπως τροποποιείται με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1251 του Συμβουλίου (3), και ο κανονισμός (ΕΕ) 2016/44 του Συμβουλίου (4), όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2021/1241 του Συμβουλίου (5).

Υπεύθυνος για τη συγκεκριμένη επεξεργασία είναι το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκπροσωπούμενο από τον Γενικό Διευθυντή της ΓΔ RELEX (Εξωτερικές Σχέσεις) της Γενικής Γραμματείας του Συμβουλίου, και το τμήμα στο οποίο έχει ανατεθεί η επεξεργασία είναι η Μονάδα RELEX.1.C, η διεύθυνση της οποίας είναι:

| Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| --- |
| Γενική Γραμματεία |
| RELEX.1.C. |
| Rue de la Loi/Wet Straat 175 |
| 1048 Bruxelles/Brussel |
| BELGIQUE/BELGIË |

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Γενική Γραμματεία

RELEX.1.C.

Rue de la Loi/Wet Straat 175

1048 Bruxelles/Brussel

BELGIQUE/BELGIË

Διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: sanctions@consilium.europa.eu

Σκοπός αυτής της επεξεργασίας είναι η κατάρτιση και η ενημέρωση του καταλόγου των προσώπων τα οποία υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα σύμφωνα με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1333, όπως τροποποιείται με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1251 και τον κανονισμό (ΕΕ) 2016/44 όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2021/1241.

Τα υποκείμενα των δεδομένων είναι τα φυσικά πρόσωπα που πληρούν τα κριτήρια καταχώρισης που ορίζονται στην απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/1333 και στον κανονισμό (ΕΕ) 2016/44.

Τα προσωπικά δεδομένα που συλλέγονται περιλαμβάνουν δεδομένα αναγκαία για την ορθή ταυτοποίηση του ενδιαφερόμενου προσώπου, το σκεπτικό για την καταχώριση και άλλα συναφή δεδομένα.

Τα προσωπικά δεδομένα που συλλέγονται μπορούν να τεθούν εάν χρειαστεί στη διάθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης και της Επιτροπής.

Με την επιφύλαξη των περιορισμών δυνάμει του άρθρου 25 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1725, η άσκηση των δικαιωμάτων των υποκειμένων των δεδομένων, όπως του δικαιώματος πρόσβασης, καθώς και των δικαιωμάτων διόρθωσης ή ένστασης θα διεκπεραιωθούν σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1725.

Τα προσωπικά δεδομένα θα φυλάσσονται για 5 έτη από τη στιγμή της διαγραφής του υποκειμένου των δεδομένων από τον κατάλογο των προσώπων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα ή από τη στιγμή που λήγει η ισχύς του μέτρου ή όσο διαρκούν οι δικαστικές διαδικασίες που έχουν τυχόν ξεκινήσει.

Με την επιφύλαξη τυχόν δικαστικής, διοικητικής ή μη δικαστικής προσφυγής, τα υποκείμενα των δεδομένων δύνανται να υποβάλουν καταγγελία στον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1725 (edps@edps.europa.eu).

---

(1)  ΕΕ L 295 της 21.11.2018, σ. 39.

(2)  ΕΕ L 206 της 1.8.2015, σ. 34.

(3)  ΕΕ L 272 της 30.7.2021, σ. 71.

(4)  ΕΕ L 12 της 19.1.2016, σ. 1.

(5)  ΕΕ L 272 της 30.7.2021, σ. 1.

---

| 30.7.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305/33 |
| --- | --- | --- | --- |

30.7.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305/33

---

Κοινοποίηση προς τα πρόσωπα και τις οντότητες έναντι των οποίων εφαρμόζονται τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1252 του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 267/2012 του Συμβουλίου, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2021/1242 του Συμβουλίου για περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν

(2021/C 305/06)

Οι ακόλουθες πληροφορίες τίθενται υπ’ όψιν των προσώπων και των οντοτήτων που περιλαμβάνονται επί του παρόντος στο παράρτημα ΙΙ της απόφασης 2010/413/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου (1), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1252 του Συμβουλίου (2), και στο παράρτημα ΙΧ του κανονισμού (EΕ) αριθ. 267/2012 του Συμβουλίου (3), όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (EΕ) 2021/1242 του Συμβουλίου (4), σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν.

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφού επανεξέτασε τον κατάλογο των προσώπων και των οντοτήτων που έχουν καταχωρισθεί στα ανωτέρω παραρτήματα, αποφάσισε ότι τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ και στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 267/2012 πρέπει να εξακολουθήσουν να ισχύουν για τα εν λόγω πρόσωπα και οντότητες.

Επισημαίνεται στα ενδιαφερόμενα πρόσωπα και οντότητες ότι έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν αίτηση στις αρμόδιες αρχές του οικείου κράτους μέλους (ή των οικείων κρατών μελών), όπως αναφέρονται στους ιστοτόπους του παραρτήματος Χ του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 267/2012 προκειμένου να τους επιτραπεί να χρησιμοποιήσουν δεσμευμένα κεφάλαια για βασικές ανάγκες ή συγκεκριμένες πληρωμές (πρβ. άρθρο 26 του κανονισμού).

Τα εν λόγω πρόσωπα και οντότητες δύνανται να υποβάλουν στο Συμβούλιο, πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2021, αίτηση επανεξέτασης της απόφασης υπαγωγής τους στον προαναφερόμενο κατάλογο, επισυνάπτοντας τα σχετικά δικαιολογητικά, στην ακόλουθη διεύθυνση:

| Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| --- |
| Γενική Γραμματεία |
| RELEX.1.C |
| Rue de la Loi/Wetstraat 175 |
| 1048 Bruxelles/Brussel |
| BELGIQUE/BELGIË |

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Γενική Γραμματεία

RELEX.1.C

Rue de la Loi/Wetstraat 175

1048 Bruxelles/Brussel

BELGIQUE/BELGIË

Ηλεκτρονική διεύθυνση: sanctions@consilium.europa.eu

---

(1)  ΕΕ L 195 της 27.7.2010, σ. 39.

(2)  ΕΕ L 272 της 30.7.2021, σ. 73.

(3)  ΕΕ L 88 της 24.3.2012, σ. 1.

(4)  ΕΕ L 272 της 30.7.2021, σ. 4.

---

| 30.7.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305/34 |
| --- | --- | --- | --- |

30.7.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305/34

---

Κοινοποίηση υπόψη των υποκειμένων των δεδομένων στα οποία έχουν επιβληθεί τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπονται στην απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου και στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 267/2012 του Συμβουλίου σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν

(2021/C 305/07)

Εφιστάται η προσοχή των υποκειμένων των δεδομένων στις παρακάτω πληροφορίες σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού (EΕ) 2018/1725 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1).

Η νομική βάση για την επεξεργασία αυτή είναι η απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου (2), όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1252 του Συμβουλίου (3), και ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 267/2012 του Συμβουλίου (4), όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2021/1242 του Συμβουλίου (5).

Υπεύθυνο για την εν λόγω επεξεργασία είναι το Τμήμα RELEX.1.C της Γενικής Διεύθυνσης Εξωτερικών Υποθέσεων, Διεύρυνσης και Πολιτικής Προστασίας - RELEX της Γενικής Γραμματείας του Συμβουλίου (ΓΓΣ), με το οποίο μπορεί κανείς να επικοινωνήσει στην ακόλουθη διεύθυνση:

| Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| --- |
| Γενική Γραμματεία |
| RELEX.1.C |
| Rue de la Loi/Wetstraat 175 |
| 1048 Bruxelles/Brussel |
| BELGIQUE/BELGIË |

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Γενική Γραμματεία

RELEX.1.C

Rue de la Loi/Wetstraat 175

1048 Bruxelles/Brussel

BELGIQUE/BELGIË

Ηλεκτρονική διεύθυνση: sanctions@consilium.europa.eu

Μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον υπεύθυνο προστασίας δεδομένων της ΓΓΣ στη διεύθυνση:

Υπεύθυνος προστασίας δεδομένων

data.protection@consilium.europa.eu

Σκοπός της επεξεργασίας είναι η κατάρτιση και η ενημέρωση του καταλόγου προσώπων τα οποία υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα σύμφωνα με την απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ, όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/1252 και τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 267/2012, όπως εφαρμόζεται με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2021/1242.

Τα υποκείμενα των δεδομένων είναι τα φυσικά πρόσωπα που πληρούν τα κριτήρια καταχώρισης όπως ορίζονται στην απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ και στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 267/2012.

Στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που συλλέγονται περιλαμβάνονται τα δεδομένα που είναι αναγκαία για την ορθή ταυτοποίηση του ενδιαφερόμενου προσώπου, το σκεπτικό για την καταχώριση και άλλα συναφή δεδομένα.

Τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που συλλέγονται μπορούν να τεθούν, κατά το δέον, στη διάθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης και της Επιτροπής.

Με την επιφύλαξη των περιορισμών δυνάμει του άρθρου 25 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1725, η άσκηση των δικαιωμάτων των υποκειμένων των δεδομένων, όπως του δικαιώματος πρόσβασης, καθώς και των δικαιωμάτων διόρθωσης ή ένστασης θα διεκπεραιωθούν σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1725.

Τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα παραμένουν αποθηκευμένα για 5 έτη από τη στιγμή της διαγραφής ενός υποκειμένου δεδομένων από τον κατάλογο των προσώπων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα ή από τη στιγμή που λήγει η ισχύς του μέτρου ή μέχρι την ολοκλήρωση των δικαστικών διαδικασιών που έχουν τυχόν δρομολογηθεί.

Με την επιφύλαξη τυχόν δικαστικής, διοικητικής ή μη δικαστικής προσφυγής, τα υποκείμενα των δεδομένων δύνανται να υποβάλουν καταγγελία στον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1725 (edps@edps.europa.eu).

---

(1)  ΕΕ L 295 της 21.11.2018, σ. 39.

(2)  ΕΕ L 195 της 27.7.2010, σ. 39.

(3)  ΕΕ L 272 της 30.7.2021, σ. 73.

(4)  ΕΕ L 88 της 24.3.2012, σ. 1.

(5)  ΕΕ L 272 της 30.7.2021, σ. 4.

---

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

| 30.7.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305/35 |
| --- | --- | --- | --- |

30.7.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305/35

---

Ισοτιμίες του ευρώ (1)

29 Ιουλίου 2021

(2021/C 305/08)

1 ευρώ =

| | Νομισματική μονάδα | Ισοτιμία |
| --- | --- | --- |
| USD | δολάριο ΗΠΑ | 1,1873 |
| JPY | ιαπωνικό γιεν | 130,41 |
| DKK | δανική κορόνα | 7,4376 |
| GBP | λίρα στερλίνα | 0,85080 |
| SEK | σουηδική κορόνα | 10,1675 |
| CHF | ελβετικό φράγκο | 1,0788 |
| ISK | ισλανδική κορόνα | 147,20 |
| NOK | νορβηγική κορόνα | 10,3993 |
| BGN | βουλγαρικό λεβ | 1,9558 |
| CZK | τσεχική κορόνα | 25,506 |
| HUF | ουγγρικό φιορίνι | 358,08 |
| PLN | πολωνικό ζλότι | 4,5782 |
| RON | ρουμανικό λέου | 4,9215 |
| TRY | τουρκική λίρα | 10,0851 |
| AUD | δολάριο Αυστραλίας | 1,6062 |
| CAD | δολάριο Καναδά | 1,4808 |
| HKD | δολάριο Χονγκ Κονγκ | 9,2272 |
| NZD | δολάριο Νέας Ζηλανδίας | 1,6986 |
| SGD | δολάριο Σιγκαπούρης | 1,6072 |
| KRW | ουόν Νότιας Κορέας | 1 360,07 |
| ZAR | νοτιοαφρικανικό ραντ | 17,3117 |
| CNY | κινεζικό ρενμινπί γιουάν | 7,6691 |
| HRK | κροατική κούνα | 7,5085 |
| IDR | ρουπία Ινδονησίας | 17 172,66 |
| MYR | μαλαισιανό ρινγκίτ | 5,0324 |
| PHP | πέσο Φιλιππινών | 59,722 |
| RUB | ρωσικό ρούβλι | 87,0021 |
| THB | ταϊλανδικό μπατ | 39,003 |
| BRL | ρεάλ Βραζιλίας | 6,0419 |
| MXN | πέσο Μεξικού | 23,5655 |
| INR | ινδική ρουπία | 88,1675 |

Νομισματική μονάδα

Ισοτιμία

USD

δολάριο ΗΠΑ

1,1873

JPY

ιαπωνικό γιεν

130,41

DKK

δανική κορόνα

7,4376

GBP

λίρα στερλίνα

0,85080

SEK

σουηδική κορόνα

10,1675

CHF

ελβετικό φράγκο

1,0788

ISK

ισλανδική κορόνα

147,20

NOK

νορβηγική κορόνα

10,3993

BGN

βουλγαρικό λεβ

1,9558

CZK

τσεχική κορόνα

25,506

HUF

ουγγρικό φιορίνι

358,08

PLN

πολωνικό ζλότι

4,5782

RON

ρουμανικό λέου

4,9215

TRY

τουρκική λίρα

10,0851

AUD

δολάριο Αυστραλίας

1,6062

CAD

δολάριο Καναδά

1,4808

HKD

δολάριο Χονγκ Κονγκ

9,2272

NZD

δολάριο Νέας Ζηλανδίας

1,6986

SGD

δολάριο Σιγκαπούρης

1,6072

KRW

ουόν Νότιας Κορέας

1 360,07

ZAR

νοτιοαφρικανικό ραντ

17,3117

CNY

κινεζικό ρενμινπί γιουάν

7,6691

HRK

κροατική κούνα

7,5085

IDR

ρουπία Ινδονησίας

17 172,66

MYR

μαλαισιανό ρινγκίτ

5,0324

PHP

πέσο Φιλιππινών

59,722

RUB

ρωσικό ρούβλι

87,0021

THB

ταϊλανδικό μπατ

39,003

BRL

ρεάλ Βραζιλίας

6,0419

MXN

πέσο Μεξικού

23,5655

INR

ινδική ρουπία

88,1675

---

(1)  Πηγή: Ισοτιμίες αναφοράς που δημοσιεύονται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

---

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΕΡΧΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

| 30.7.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305/36 |
| --- | --- | --- | --- |

30.7.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305/36

---

Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη διαδικασία που ορίζεται στο άρθρο 1 παράγραφος 4 της οδηγίας 96/67/ΕΚ του Συμβουλίου

(2021/C 305/09)

Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 1 παράγραφος 4 της οδηγίας 96/67/ΕΚ του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 1996, σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά υπηρεσιών εδάφους στους αερολιμένες της Κοινότητας (1), η Επιτροπή οφείλει να δημοσιεύει, ενημερωτικά, κατάλογο των αερολιμένων στους οποίους αναφέρεται η οδηγία.

| | Αερολιμένες με ετήσια κίνηση άνω των 2 εκατομμυρίων επιβατών ή 50 000  τόνων εμπορευμάτων το 2019 | Άλλοι αερολιμένες ανοικτοί στην εμπορική κίνηση το 2019 |
| --- | --- | --- |
| Αυστρία | Vienna | Graz, Klagenfurt, Linz, Salzburg Innsbruck |
| Βέλγιο | Brussels National, Charleroi-Brussels South, Liège-Bierset | Antwerpen, Kortrijk-Wevelgem, Ostend-Bruges |
| Βουλγαρία | Sofia, Burgas, Varna | Plovdiv, Gorna Oryahovitsa |
| Κροατία | Zagreb, Split, Dubrovnik | Zadar, Pula, Osijek, Brač, Rijeka, Mali Lošinj |
| Κύπρος | Διεθνής αερολιμένας Λάρνακας, διεθνής αερολιμένας Πάφου | |
| Τσεχία | Praha/Ruzyně | Benešov, Brno/Tuřany, Broumov, Břeclav, Bubovice, Česká Lípa, České Budějovice, Dvůr Králové, Frýdlant, Havlíčkův Brod, Hodkovice, Hořice, Hosín, Hradec Králové, Hranice, Cheb, Chomutov, Chotěboř, Chrudim, Jaroměř, Jičín, Jihlava, Jindřichův Hradec, Karlovy Vary, Kladno, Klatovy, Kolín, Krnov, Křižanov, Kyjov, Letkov, Letňany, Medlánky, Mikulovice, Mladá Boleslav, Mnichovo Hradiště, Moravská Třebová, Most, Nové Město, Olomouc, Ostrava/Mošnov, Panenský Týnec, Pardubice, Plasy, Plzeň/Líně, Podhořany, Polička, Přerov, Příbram, Přibyslav, Rakovník, Raná, Roudnice, Sazená, Skuteč, Slaný, Soběslav, Staňkov, Stichovice, Strakonice, Strunkovice, Šumperk, Tábor, Toužim, Ústí nad Orlicí, Velké Poříčí, Vlašim, Vrchlabí, Vysoké Mýto, Vyškov, Zábřeh, Zbraslavice, Žamberk |
| Δανία | Copenhagen, Billund | Aalborg, Aarhus, Bornholm/Rønne, Midtjylland/Karup, Esbjerg, Sønderborg, Roskilde |
| Εσθονία | Lennart Meri-Tallinn | Tartu, Pärnu, Kuressaare, Kärdla |
| Φινλανδία | Helsinki-Vantaa | Enontekiö, Halli, Ivalo, Joensuu, Jyväskylä, Kajaani, Kemi-Tornio, Kittilä, Kokkola-Pietarsaari, Kuopio, Kuusamo, Lappeenranta, Maarianhamina, Mikkeli, Oulu, Pori, Rovaniemi, Savonlinna, Seinäjoki, Tampere-Pirkkala, Turku, Utti, Vaasa |
| Γαλλία | Paris-Charles de Gaulle, Paris-Orly, Nice-Côte d’Azur, Lyon-Saint Exupéry, Marseille-Provence, Toulouse-Blagnac, Bâle-Mulhouse, Bordeaux-Mérignac, Nantes-Atlantique, Beauvais-Tille, La Réunion-Roland Garros, Pointe-à-Pitre-Le Raizet, Lille-Lesquin, Martinique-Aimé Césaire | Montpellier-Méditerranée, Bastia-Poretta, Ajaccio-Napoléon Bonaparte, Strasbourg-Entzheim, Brest-Bretagne, Biarritz-Pays Basque, Rennes-Saint-Jacques, Figari-Sud Corse, Pau-Pyrénées, Cayenne-Félix-Éboué, Toulon-Hyères, Perpignan-Rivesaltes, Tarbes-Lourdes-Pyrénées, Clermont-Ferrand-Auvergne, Mayotte-Dzaoudzi-Pamandzi, Carcassonne-Salvaza, Calvi-Sainte Catherine, Grenoble-Alpes-Isère, Caen-Carpiquet, Limoges-Bellegarde, Bergerac-Dordogne-Périgord, Béziers-Vias, Metz–Nancy–Lorraine, La Rochelle-Ile de Ré, Nîmes-Garons, Saint-Martin-Grand Case, Chambéry-Aix-les-Bains, Tours-Val De Loire, Saint Barthélemy, Deauville-Normandie, Paris-Le Bourget, Poitiers-Biard, Dole-Tavaux, Lorient-Lann-Bihoué, Saint-Pierre-Pierrefonds, Dinard-Pleurtuit-St-Malo, Brive-Souillac, Rodez-Aveyron, Châlons-Vatry, Quimper–Pluguffan, Castres-Mazamet, Maripasoula, Saint-Pierre-Pointe Blanche, Aurillac, Saint-Nazaire-Montoir, Agen-La Garenne, Lyon-Bron, Rouen - Vallée de Seine (2) |
| Γερμανία | Berlin-Tegel, Berlin-Schönefeld, Bremen, Dortmund, Düsseldorf, Frankfurt/Main, Hahn, Hamburg, Hannover, Köln/Bonn, Leipzig/Halle, München, Nürnberg, Stuttgart | Augsburg, Braunschweig, Cuxhaven-Nordholz, Dresden, Emden, Erfurt, Friedrichshafen, Harle, Heide-Büsum, Helgoland, Heringsdorf, Ingolstadt/Manching, Juist, Karlsruhe/Baden-Baden, Kassel-Calden, Leutkirch-Unterzeil, Mainz-Finthen, Mannheim, Memmingen, Münster-Osnabrück, Niederrhein, Norden-Norddeich, Paderborn-Lippstadt, Rostock-Laage, Saarbrücken, Sylt-Westerland, Wangerooge (3) |
| Ελλάδα | Αθήνα, Ηράκλειο, Θεσσαλονίκη, Ρόδος, Κέρκυρα, Χανιά, Κως, Σαντορίνη | Ζάκυνθος, Mύκονος, Kεφαλληνία, Άκτιο, Μυτιλήνη, Σάμος, Σκιάθος, Kαλαμάτα, Kαβάλα, Kάρπαθος, Χίος, Αλεξανδρούπολη, Πάρος, Άραξος, Ιωάννινα, Λήμνος, Nάξος, Μήλος, Ικαρία, N. Αγχίαλος, Σητεία, Kύθηρα, Λέρος, Σκύρος, Aστυπάλαια, Σύρος, Kάλυμνος, Kαστελόριζο, Kοζάνη, Kαστοριά, Kάσος |
| Ουγγαρία | Διεθνής αερολιμένας Budapest Liszt Ferenc | Pécs-Pogány, Győr-Pér, Hévíz-Balaton, Debrecen, Szeged, Nyíregyháza |
| Ιρλανδία | Dublin, Cork | Shannon, Ireland West Airport Knock, Kerry, Donegal, Waterford |
| Ιταλία | Roma-Fiumicino, Milano-Malpensa, Bergamo-Orio al Serio, Venezia-Tessera, Napoli- Capodichino, Catania-Fontanarossa, Bologna-Borgo Panigale, Palermo-Punta Raisi, Milano-Linate, Roma-Ciampino, Bari-Palese Macchie, Pisa-San Giusto, Cagliari-Elmas, Torino-Caselle, Verona-Villafranca, Treviso-Sant’Angelo, Lamezia Terme, Olbia, Firenze-Peretola, Brindisi Casale | Genova-Sestri, Alghero-Fertilia, Trieste-Ronchi dei Legionari, Pescara, Ancona-Falconara, Trapani-Birgi, Rimini-Miramare, Reggio Calabria, Comiso, Lampedusa, Perugia, Crotone-Sant’Anna, Pantelleria, Cuneo-Levaldigi, Parma, Brescia-Montichiari, Marina di Campo, Bolzano, Taranto-Grottaglie, Grosseto, Salerno-Pontecagnano, Albenga, Aosta, Foggia, Forlì |
| Λετονία | Rīga | Liepāja |
| Λιθουανία | Διεθνής αερολιμένας Vilnius | Διεθνής αερολιμένας Kaunas, διεθνής αερολιμένας Palanga, διεθνής αερολιμένας Šiauliai |
| Λουξεμβούργο | Luxembourg-Findel | |
| Μάλτα | Διεθνής αερολιμένας Luqa-Malta | |
| Κάτω Χώρες | Amsterdam-Schiphol, Eindhoven, Maastricht, Rotterdam-The Hague | Eelde |
| Πολωνία | Chopina w Warszawie, Kraków-Balice, Gdańsk im. Lecha Wałęsy, Katowice-Pyrzowice, Warszawa/Modlin, Wrocław-Strachowice, Poznań-Ławica | Rzeszów-Jasionka, Szczecin-Goleniów, Bydgoszcz-Szwederowo, Łódź-Lublinek, Lublin, Zielona Góra-Babimost, Olsztyn-Mazury |
| Πορτογαλία | Lisboa, Oporto, Faro, Madeira, Ponta Delgada | Beja, Bragança, Cascais, Corvo, Flores, Graciosa, Horta, Lajes, Pico, Portimão, Porto Santo, Santa Maria, São Jorge, Vila Real, Viseu |
| Ρουμανία | Διεθνής αερολιμένας «Henri Coanda» Bucuresti, διεθνής αερολιμένας «Avram Iancu» Cluj | Διεθνής αερολιμένας Bucuresti Baneasa – Aurel Vlaicu, διεθνής αερολιμένας Craiova, διεθνής αερολιμένας Timisoara – Traian Vuia, διεθνής αερολιμένας Arad, διεθνής αερολιμένας Oradea, διεθνής αερολιμένας Baia Mare, διεθνής αερολιμένας Satu Mare, διεθνής αερολιμένας Sibiu, διεθνής αερολιμένας Targu Mures, διεθνής αερολιμένας Suceava, διεθνής αερολιμένας Iasi, διεθνής αερολιμένας Bacau, διεθνής αερολιμένας Tulcea, διεθνής αερολιμένας Mihail Kogalniceanu – Constanta, αερολιμένας Tuzla |
| Σλοβακία | Αερολιμένας M. R. Štefánika Bratislava | Košice, Poprad-Tatry, Sliač, Piešťany, Žilina |
| Σλοβενία | | Ljubljana-Jože Pučnik, Maribor-Edvard Rusjan, Portorož |
| Ισπανία | AS Madrid-Barajas, JT Barcelona-El Prat, Palma de Mallorca, Málaga-Costa del Sol, Alicante-Elche, Gran Canaria, Tenerife-Sur, Valencia, Ibiza, Sevilla, CM Lanzarote, Bilbao, Tenerife-Norte, Fuerteventura, Menorca, Santiago, Zaragoza, Vitoria | Girona, La Palma, Asturias, A Coruña, FGL Granada-Jaén, SB Santander, Jerez de la Frontera, AI Región de Murcia, Reus, Vigo, Almería, Melilla, San Sebastián, El Hierro, Valladolid, Pamplona, Castellón, La Gomera, Badajoz, Ceuta, León, Algeciras, Murcia-San Javier (4), Logroño-Agoncillo, Salamanca, Burgos, Córdoba, Sabadell, Son Bonet, Madrid-Cuatro Vientos, Albacete, Huesca-Pirineos, Lleida-Alguaire, Ciudad Real IA |
| Σουηδία | Stockholm/Arlanda, Göteborg/Landvetter, Stockholm/Bromma, Stockholm/Skavsta | Malmö, Luleå/Kallax, Umeå, Åre Östersund, Visby, Ängelholm, Skellefteå, Växjö/Kronoberg, Kiruna, Kalmar, Sundsvall-Timrå, Ronneby, Linköping/Saab, Halmstad, Stockholm/Västerås, Norrköping/Kungsängen, Örnsköldsvik, Örebro, Jönköping, Arvidsjaur, Karlstad, Kristianstad, Trollhättan-Vänersborg, Gällivare, Borlänge, Lycksele, Vilhelmina, Hemavan Tärnaby, Kramfors-Sollefteå, Pajala, Sveg, Hagfors, Mora/Siljan, Torsby, Sälen |
| Ηνωμένο Βασίλειο | Heathrow, Gatwick, Manchester, Stansted, Luton, Edinburgh, Birmingham, Glasgow, Bristol, Belfast International, Newcastle, Liverpool, East Midlands London City, Leeds Bradford, Aberdeen, Belfast City | Barra, Benbecula, Biggin Hill, Blackpool, Bournemouth, Cambridge, Campbeltown, Cardiff, Carlisle Lake District Airport, City of Derry, Doncaster Sheffield, Dundee, Exeter, Humberside, Inverness, Islay, Isles of Scilly (St Marys), Kirkwall, Lands End, Lerwick, Lydd, Newquay, Norwich, Oxford, Prestwick, Scatsta, Shoreham, Southampton, Southend, Stornoway, Sumburgh, Teeside International, Tiree, Wick John O’Groats |

Αερολιμένες με ετήσια κίνηση άνω των 2 εκατομμυρίων επιβατών ή 50 000  τόνων εμπορευμάτων το 2019

Άλλοι αερολιμένες ανοικτοί στην εμπορική κίνηση το 2019

Αυστρία

Vienna

Graz, Klagenfurt, Linz, Salzburg Innsbruck

Βέλγιο

Brussels National, Charleroi-Brussels South, Liège-Bierset

Antwerpen, Kortrijk-Wevelgem, Ostend-Bruges

Βουλγαρία

Sofia, Burgas, Varna

Plovdiv, Gorna Oryahovitsa

Κροατία

Zagreb, Split, Dubrovnik

Zadar, Pula, Osijek, Brač, Rijeka, Mali Lošinj

Κύπρος

Διεθνής αερολιμένας Λάρνακας, διεθνής αερολιμένας Πάφου

Τσεχία

Praha/Ruzyně

Benešov, Brno/Tuřany, Broumov, Břeclav, Bubovice, Česká Lípa, České Budějovice, Dvůr Králové, Frýdlant, Havlíčkův Brod, Hodkovice, Hořice, Hosín, Hradec Králové, Hranice, Cheb, Chomutov, Chotěboř, Chrudim, Jaroměř, Jičín, Jihlava, Jindřichův Hradec, Karlovy Vary, Kladno, Klatovy, Kolín, Krnov, Křižanov, Kyjov, Letkov, Letňany, Medlánky, Mikulovice, Mladá Boleslav, Mnichovo Hradiště, Moravská Třebová, Most, Nové Město, Olomouc, Ostrava/Mošnov, Panenský Týnec, Pardubice, Plasy, Plzeň/Líně, Podhořany, Polička, Přerov, Příbram, Přibyslav, Rakovník, Raná, Roudnice, Sazená, Skuteč, Slaný, Soběslav, Staňkov, Stichovice, Strakonice, Strunkovice, Šumperk, Tábor, Toužim, Ústí nad Orlicí, Velké Poříčí, Vlašim, Vrchlabí, Vysoké Mýto, Vyškov, Zábřeh, Zbraslavice, Žamberk

Δανία

Copenhagen, Billund

Aalborg, Aarhus, Bornholm/Rønne, Midtjylland/Karup, Esbjerg, Sønderborg, Roskilde

Εσθονία

Lennart Meri-Tallinn

Tartu, Pärnu, Kuressaare, Kärdla

Φινλανδία

Helsinki-Vantaa

Enontekiö, Halli, Ivalo, Joensuu, Jyväskylä, Kajaani, Kemi-Tornio, Kittilä, Kokkola-Pietarsaari, Kuopio, Kuusamo, Lappeenranta, Maarianhamina, Mikkeli, Oulu, Pori, Rovaniemi, Savonlinna, Seinäjoki, Tampere-Pirkkala, Turku, Utti, Vaasa

Γαλλία

Paris-Charles de Gaulle, Paris-Orly, Nice-Côte d’Azur, Lyon-Saint Exupéry, Marseille-Provence, Toulouse-Blagnac, Bâle-Mulhouse, Bordeaux-Mérignac, Nantes-Atlantique, Beauvais-Tille, La Réunion-Roland Garros, Pointe-à-Pitre-Le Raizet, Lille-Lesquin, Martinique-Aimé Césaire

Montpellier-Méditerranée, Bastia-Poretta, Ajaccio-Napoléon Bonaparte, Strasbourg-Entzheim, Brest-Bretagne, Biarritz-Pays Basque, Rennes-Saint-Jacques, Figari-Sud Corse, Pau-Pyrénées, Cayenne-Félix-Éboué, Toulon-Hyères, Perpignan-Rivesaltes, Tarbes-Lourdes-Pyrénées, Clermont-Ferrand-Auvergne, Mayotte-Dzaoudzi-Pamandzi, Carcassonne-Salvaza, Calvi-Sainte Catherine, Grenoble-Alpes-Isère, Caen-Carpiquet, Limoges-Bellegarde, Bergerac-Dordogne-Périgord, Béziers-Vias, Metz–Nancy–Lorraine, La Rochelle-Ile de Ré, Nîmes-Garons, Saint-Martin-Grand Case, Chambéry-Aix-les-Bains, Tours-Val De Loire, Saint Barthélemy, Deauville-Normandie, Paris-Le Bourget, Poitiers-Biard, Dole-Tavaux, Lorient-Lann-Bihoué, Saint-Pierre-Pierrefonds, Dinard-Pleurtuit-St-Malo, Brive-Souillac, Rodez-Aveyron, Châlons-Vatry, Quimper–Pluguffan, Castres-Mazamet, Maripasoula, Saint-Pierre-Pointe Blanche, Aurillac, Saint-Nazaire-Montoir, Agen-La Garenne, Lyon-Bron, Rouen - Vallée de Seine (2)

Γερμανία

Berlin-Tegel, Berlin-Schönefeld, Bremen, Dortmund, Düsseldorf, Frankfurt/Main, Hahn, Hamburg, Hannover, Köln/Bonn, Leipzig/Halle, München, Nürnberg, Stuttgart

Augsburg, Braunschweig, Cuxhaven-Nordholz, Dresden, Emden, Erfurt, Friedrichshafen, Harle, Heide-Büsum, Helgoland, Heringsdorf, Ingolstadt/Manching, Juist, Karlsruhe/Baden-Baden, Kassel-Calden, Leutkirch-Unterzeil, Mainz-Finthen, Mannheim, Memmingen, Münster-Osnabrück, Niederrhein, Norden-Norddeich, Paderborn-Lippstadt, Rostock-Laage, Saarbrücken, Sylt-Westerland, Wangerooge (3)

Ελλάδα

Αθήνα, Ηράκλειο, Θεσσαλονίκη, Ρόδος, Κέρκυρα, Χανιά, Κως, Σαντορίνη

Ζάκυνθος, Mύκονος, Kεφαλληνία, Άκτιο, Μυτιλήνη, Σάμος, Σκιάθος, Kαλαμάτα, Kαβάλα, Kάρπαθος, Χίος, Αλεξανδρούπολη, Πάρος, Άραξος, Ιωάννινα, Λήμνος, Nάξος, Μήλος, Ικαρία, N. Αγχίαλος, Σητεία, Kύθηρα, Λέρος, Σκύρος, Aστυπάλαια, Σύρος, Kάλυμνος, Kαστελόριζο, Kοζάνη, Kαστοριά, Kάσος

Ουγγαρία

Διεθνής αερολιμένας Budapest Liszt Ferenc

Pécs-Pogány, Győr-Pér, Hévíz-Balaton, Debrecen, Szeged, Nyíregyháza

Ιρλανδία

Dublin, Cork

Shannon, Ireland West Airport Knock, Kerry, Donegal, Waterford

Ιταλία

Roma-Fiumicino, Milano-Malpensa, Bergamo-Orio al Serio, Venezia-Tessera, Napoli- Capodichino, Catania-Fontanarossa, Bologna-Borgo Panigale, Palermo-Punta Raisi, Milano-Linate, Roma-Ciampino, Bari-Palese Macchie, Pisa-San Giusto, Cagliari-Elmas, Torino-Caselle, Verona-Villafranca, Treviso-Sant’Angelo, Lamezia Terme, Olbia, Firenze-Peretola, Brindisi Casale

Genova-Sestri, Alghero-Fertilia, Trieste-Ronchi dei Legionari, Pescara, Ancona-Falconara, Trapani-Birgi, Rimini-Miramare, Reggio Calabria, Comiso, Lampedusa, Perugia, Crotone-Sant’Anna, Pantelleria, Cuneo-Levaldigi, Parma, Brescia-Montichiari, Marina di Campo, Bolzano, Taranto-Grottaglie, Grosseto, Salerno-Pontecagnano, Albenga, Aosta, Foggia, Forlì

Λετονία

Rīga

Liepāja

Λιθουανία

Διεθνής αερολιμένας Vilnius

Διεθνής αερολιμένας Kaunas, διεθνής αερολιμένας Palanga, διεθνής αερολιμένας Šiauliai

Λουξεμβούργο

Luxembourg-Findel

Μάλτα

Διεθνής αερολιμένας Luqa-Malta

Κάτω Χώρες

Amsterdam-Schiphol, Eindhoven, Maastricht, Rotterdam-The Hague

Eelde

Πολωνία

Chopina w Warszawie, Kraków-Balice, Gdańsk im. Lecha Wałęsy, Katowice-Pyrzowice, Warszawa/Modlin, Wrocław-Strachowice, Poznań-Ławica

Rzeszów-Jasionka, Szczecin-Goleniów, Bydgoszcz-Szwederowo, Łódź-Lublinek, Lublin, Zielona Góra-Babimost, Olsztyn-Mazury

Πορτογαλία

Lisboa, Oporto, Faro, Madeira, Ponta Delgada

Beja, Bragança, Cascais, Corvo, Flores, Graciosa, Horta, Lajes, Pico, Portimão, Porto Santo, Santa Maria, São Jorge, Vila Real, Viseu

Ρουμανία

Διεθνής αερολιμένας «Henri Coanda» Bucuresti, διεθνής αερολιμένας «Avram Iancu» Cluj

Διεθνής αερολιμένας Bucuresti Baneasa – Aurel Vlaicu, διεθνής αερολιμένας Craiova, διεθνής αερολιμένας Timisoara – Traian Vuia, διεθνής αερολιμένας Arad, διεθνής αερολιμένας Oradea, διεθνής αερολιμένας Baia Mare, διεθνής αερολιμένας Satu Mare, διεθνής αερολιμένας Sibiu, διεθνής αερολιμένας Targu Mures, διεθνής αερολιμένας Suceava, διεθνής αερολιμένας Iasi, διεθνής αερολιμένας Bacau, διεθνής αερολιμένας Tulcea, διεθνής αερολιμένας Mihail Kogalniceanu – Constanta, αερολιμένας Tuzla

Σλοβακία

Αερολιμένας M. R. Štefánika Bratislava

Košice, Poprad-Tatry, Sliač, Piešťany, Žilina

Σλοβενία

Ljubljana-Jože Pučnik, Maribor-Edvard Rusjan, Portorož

Ισπανία

AS Madrid-Barajas, JT Barcelona-El Prat, Palma de Mallorca, Málaga-Costa del Sol, Alicante-Elche, Gran Canaria, Tenerife-Sur, Valencia, Ibiza, Sevilla, CM Lanzarote, Bilbao, Tenerife-Norte, Fuerteventura, Menorca, Santiago, Zaragoza, Vitoria

Girona, La Palma, Asturias, A Coruña, FGL Granada-Jaén, SB Santander, Jerez de la Frontera, AI Región de Murcia, Reus, Vigo, Almería, Melilla, San Sebastián, El Hierro, Valladolid, Pamplona, Castellón, La Gomera, Badajoz, Ceuta, León, Algeciras, Murcia-San Javier (4), Logroño-Agoncillo, Salamanca, Burgos, Córdoba, Sabadell, Son Bonet, Madrid-Cuatro Vientos, Albacete, Huesca-Pirineos, Lleida-Alguaire, Ciudad Real IA

Σουηδία

Stockholm/Arlanda, Göteborg/Landvetter, Stockholm/Bromma, Stockholm/Skavsta

Malmö, Luleå/Kallax, Umeå, Åre Östersund, Visby, Ängelholm, Skellefteå, Växjö/Kronoberg, Kiruna, Kalmar, Sundsvall-Timrå, Ronneby, Linköping/Saab, Halmstad, Stockholm/Västerås, Norrköping/Kungsängen, Örnsköldsvik, Örebro, Jönköping, Arvidsjaur, Karlstad, Kristianstad, Trollhättan-Vänersborg, Gällivare, Borlänge, Lycksele, Vilhelmina, Hemavan Tärnaby, Kramfors-Sollefteå, Pajala, Sveg, Hagfors, Mora/Siljan, Torsby, Sälen

Ηνωμένο Βασίλειο

Heathrow, Gatwick, Manchester, Stansted, Luton, Edinburgh, Birmingham, Glasgow, Bristol, Belfast International, Newcastle, Liverpool, East Midlands London City, Leeds Bradford, Aberdeen, Belfast City

Barra, Benbecula, Biggin Hill, Blackpool, Bournemouth, Cambridge, Campbeltown, Cardiff, Carlisle Lake District Airport, City of Derry, Doncaster Sheffield, Dundee, Exeter, Humberside, Inverness, Islay, Isles of Scilly (St Marys), Kirkwall, Lands End, Lerwick, Lydd, Newquay, Norwich, Oxford, Prestwick, Scatsta, Shoreham, Southampton, Southend, Stornoway, Sumburgh, Teeside International, Tiree, Wick John O’Groats

---

(1)  ΕΕ L 272 της 25.10.1996, σ. 36.

(2)  Aερολιμένες με ετήσια κίνηση κάτω των 10000 επιβατών ετησίως δεν περιλαμβάνονται.

(3)  Aερολιμένες με ετήσια κίνηση κάτω των 10000 επιβατών ετησίως δεν περιλαμβάνονται.

(4)  Ο αερολιμένας Murcia – San Javier διέκοψε οριστικά την εμπορική του δραστηριότητα στις 15 Ιανουαρίου 2019.

---

V Γνωστοποιήσεις

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

| 30.7.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305/39 |
| --- | --- | --- | --- |

30.7.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305/39

---

Προηγούμενη κοινοποίηση συγκέντρωσης

(Υπόθεση M. 10367 —
  Platinum Equity Group/Grupo Urbaser)

Υπόθεση υποψήφια για απλοποιημένη διαδικασία

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2021/C 305/10)

1.

Η κοινοποίηση αφορά τις ακόλουθες επιχειρήσεις:

| — | Platinum Equity Group (ΗΠΑ), |
| --- | --- |

—

Platinum Equity Group (ΗΠΑ),

| — | Grupo Urbaser (Ισπανία). |
| --- | --- |

—

Grupo Urbaser (Ισπανία).

Η Platinum Equity Group αποκτά, κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 1 στοιχείο β) του κανονισμού συγκεντρώσεων, τον αποκλειστικό έλεγχο του συνόλου της Grupo Urbaser.

Η συγκέντρωση πραγματοποιείται με αγορά μετοχών.

2.

| — | Platinum Equity Group: συγχώνευση, εξαγορά και διαχείριση εταιρειών που παρέχουν υπηρεσίες και λύσεις σε πελάτες σε ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, μεταξύ των οποίων η τεχνολογία της πληροφορικής, οι τηλεπικοινωνίες, η εφοδιαστική, η παραγωγή και διανομή μετάλλων και οι συναφείς υπηρεσίες, |
| --- | --- |

—

Platinum Equity Group: συγχώνευση, εξαγορά και διαχείριση εταιρειών που παρέχουν υπηρεσίες και λύσεις σε πελάτες σε ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, μεταξύ των οποίων η τεχνολογία της πληροφορικής, οι τηλεπικοινωνίες, η εφοδιαστική, η παραγωγή και διανομή μετάλλων και οι συναφείς υπηρεσίες,

| — | Grupo Urbaser: παροχή αστικών υπηρεσιών (κυρίως συλλογή αποβλήτων και συναφείς δραστηριότητες και δραστηριότητες που συνδέονται με τις υπηρεσίες διαχείρισης υδάτων), καθώς και δραστηριότητες επεξεργασίας αποβλήτων (μεταξύ των οποίων αστικά στερεά απόβλητα και βιομηχανικά απόβλητα) σε περισσότερες από 20 χώρες που βρίσκονται κυρίως στην Ασία, την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αμερική και τη Νότια Αμερική. |
| --- | --- |

—

Grupo Urbaser: παροχή αστικών υπηρεσιών (κυρίως συλλογή αποβλήτων και συναφείς δραστηριότητες και δραστηριότητες που συνδέονται με τις υπηρεσίες διαχείρισης υδάτων), καθώς και δραστηριότητες επεξεργασίας αποβλήτων (μεταξύ των οποίων αστικά στερεά απόβλητα και βιομηχανικά απόβλητα) σε περισσότερες από 20 χώρες που βρίσκονται κυρίως στην Ασία, την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αμερική και τη Νότια Αμερική.

3.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με απλοποιημένη διαδικασία για την εξέταση ορισμένων συγκεντρώσεων βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου (2), σημειώνεται ότι η παρούσα υπόθεση είναι υποψήφια να εξεταστεί βάσει της διαδικασίας που προβλέπεται στην ανακοίνωση.

4.

Οι παρατηρήσεις πρέπει να περιέλθουν στην Επιτροπή το αργότερο εντός 10 ημερών από την ημερομηνία της παρούσας δημοσίευσης. Θα πρέπει πάντοτε να σημειώνονται τα ακόλουθα στοιχεία αναφοράς:

M.10367 — Platinum Equity Group/Grupo Urbaser

Οι παρατηρήσεις μπορούν να σταλούν στην Επιτροπή με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, με φαξ ή ταχυδρομικώς. Στοιχεία επικοινωνίας:

Email: COMP-MERGER-REGISTRY@ec.europa.eu

Φαξ +32 22964301

Ταχυδρομική διεύθυνση:

| European Commission |
| --- |
| Directorate-General for Competition |
| Merger Registry |
| 1049 Bruxelles/Brussel |
| BELGIQUE/BELGIË |

European Commission

Directorate-General for Competition

Merger Registry

1049 Bruxelles/Brussel

BELGIQUE/BELGIË

---

(1)  ΕΕ L 24 της 29.1.2004, σ. 1 («κανονισμός συγκεντρώσεων»).

1

(2)  ΕΕ C 366 της 14.12.2013, σ. 5.

2

---

ΛΟΙΠΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

| 30.7.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 305/41 |
| --- | --- | --- | --- |

30.7.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 305/41

---

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ – ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ

Γεωγραφικές ενδείξεις από την Ιαπωνία

(2021/C 305/11)

Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 30 της συμφωνίας οικονομικής εταιρικής σχέσης ΕΕ-Ιαπωνίας, οι ιαπωνικές αρχές υπέβαλαν κατάλογο πρόσθετων γεωγραφικών ενδείξεων που πρέπει να προστατεύονται βάσει της συμφωνίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει επί του παρόντος κατά πόσον οι εν λόγω γεωγραφικές ενδείξεις θα πρέπει να προστατεύονται στην ΕΕ.

Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη ή τις τρίτες χώρες ή τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που έχουν έννομο συμφέρον και διαμένουν ή είναι εγκατεστημένα σε κράτος μέλος ή σε τρίτη χώρα να υποβάλουν δεόντως αιτιολογημένες ενστάσεις κατά της εν λόγω προστασίας.

Οι ενστάσεις πρέπει να περιέλθουν στην Επιτροπή εντός δύο μηνών από την ημερομηνία της παρούσας δημοσίευσης. Οι ενστάσεις πρέπει να αποσταλούν στην ακόλουθη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: AGRI-A4@ec.europa.eu

Οι ενστάσεις θα εξεταστούν μόνον εάν παραληφθούν εντός της προαναφερθείσας προθεσμίας και εάν αποδεικνύουν ότι:

| α) | η προτεινόμενη για προστασία ονομασία θα δημιουργούσε σύγχυση με την ονομασία φυτικής ποικιλίας ή ζωικής φυλής και ενδέχεται, ως εκ τούτου, να παραπλανήσει τον καταναλωτή ως προς την πραγματική προέλευση του προϊόντος· |
| --- | --- |

α)

η προτεινόμενη για προστασία ονομασία θα δημιουργούσε σύγχυση με την ονομασία φυτικής ποικιλίας ή ζωικής φυλής και ενδέχεται, ως εκ τούτου, να παραπλανήσει τον καταναλωτή ως προς την πραγματική προέλευση του προϊόντος·

| β) | η προτεινόμενη ονομασία είναι πλήρως ή εν μέρει ομώνυμη με ονομασία που ήδη προστατεύεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση






  α. | βάσει του κανονισμού (EE) αριθ. 1151/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Νοεμβρίου 2012, για τα συστήματα ποιότητας των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων (1), |
| --- | --- | --- |

β)

η προτεινόμενη ονομασία είναι πλήρως ή εν μέρει ομώνυμη με ονομασία που ήδη προστατεύεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση

α.

βάσει του κανονισμού (EE) αριθ. 1151/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Νοεμβρίου 2012, για τα συστήματα ποιότητας των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων (1),

| β. | βάσει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών γεωργικών προϊόντων (2), ή |
| --- | --- |

β.

βάσει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών γεωργικών προϊόντων (2), ή

| γ. | βάσει του κανονισμού (ΕΕ) 2019/787 για τον ορισμό, την περιγραφή, την παρουσίαση και την επισήμανση των αλκοολούχων ποτών, τη χρήση των ονομασιών των αλκοολούχων ποτών στην παρουσίαση και επισήμανση άλλων τροφίμων, την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων για τα αλκοολούχα ποτά, τη χρήση της αιθυλικής αλκοόλης και των προϊόντων απόσταξης γεωργικής προέλευσης σε ποτά με αλκοόλη, και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 110/2008 (3), |
| --- | --- |

γ.

βάσει του κανονισμού (ΕΕ) 2019/787 για τον ορισμό, την περιγραφή, την παρουσίαση και την επισήμανση των αλκοολούχων ποτών, τη χρήση των ονομασιών των αλκοολούχων ποτών στην παρουσίαση και επισήμανση άλλων τροφίμων, την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων για τα αλκοολούχα ποτά, τη χρήση της αιθυλικής αλκοόλης και των προϊόντων απόσταξης γεωργικής προέλευσης σε ποτά με αλκοόλη, και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 110/2008 (3),

ή με μία από τις γεωγραφικές ενδείξεις τρίτων χωρών που προστατεύονται στην ΕΕ βάσει διμερών συμφωνιών και είναι διαθέσιμες στην ακόλουθη διεύθυνση:

| | https://www.tmdn.org/giview/ |
| --- | --- |

https://www.tmdn.org/giview/

| γ) | η προτεινόμενη για προστασία ονομασία θα μπορούσε να παραπλανήσει τον καταναλωτή όσον αφορά την αληθινή ταυτότητα του προϊόντος, λαμβανομένης υπόψη της φήμης ενός εμπορικού σήματος, της αναγνωρισιμότητάς του και της διάρκειας χρησιμοποίησής του· |
| --- | --- |

γ)

η προτεινόμενη για προστασία ονομασία θα μπορούσε να παραπλανήσει τον καταναλωτή όσον αφορά την αληθινή ταυτότητα του προϊόντος, λαμβανομένης υπόψη της φήμης ενός εμπορικού σήματος, της αναγνωρισιμότητάς του και της διάρκειας χρησιμοποίησής του·

| δ) | η προτεινόμενη για προστασία ονομασία θα έβλαπτε






  α. | την ύπαρξη πλήρως ή μερικώς ταυτόσημης ονομασίας, |
| --- | --- | --- |

δ)

η προτεινόμενη για προστασία ονομασία θα έβλαπτε

α.

την ύπαρξη πλήρως ή μερικώς ταυτόσημης ονομασίας,

| β. | την ύπαρξη εμπορικού σήματος |
| --- | --- |

β.

την ύπαρξη εμπορικού σήματος

| γ. | ή την ύπαρξη προϊόντων που κυκλοφορούσαν νομίμως στην αγορά επί πέντε τουλάχιστον έτη πριν από την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας ανακοίνωσης· |
| --- | --- |

γ.

ή την ύπαρξη προϊόντων που κυκλοφορούσαν νομίμως στην αγορά επί πέντε τουλάχιστον έτη πριν από την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας ανακοίνωσης·

| ε) | ή εάν στις ενστάσεις περιλαμβάνονται στοιχεία από τα οποία μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η ονομασία της οποίας εξετάζεται η προστασία είναι κοινή. |
| --- | --- |

ε)

ή εάν στις ενστάσεις περιλαμβάνονται στοιχεία από τα οποία μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η ονομασία της οποίας εξετάζεται η προστασία είναι κοινή.

Τα προαναφερόμενα κριτήρια αξιολογούνται σε επίπεδο εδάφους της Ένωσης· επομένως, στην περίπτωση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, καλύπτεται μόνο το έδαφος ή τα εδάφη στα οποία προστατεύονται τα εν λόγω δικαιώματα. Η ενδεχόμενη προστασία των εν λόγω ονομασιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται από την επιτυχή ολοκλήρωση των συζητήσεων που διεξάγονται στο πλαίσιο του άρθρου 14 παράγραφος 30 της συμφωνίας και των επακόλουθων νομικών πράξεων.

Κατάλογος γεωγραφικών ενδείξεων (4)

| Αριθ. | Προστατευόμενη ονομασία στην Ιαπωνία | Μεταγραφή στο λατινικό αλφάβητο
  (για ενημερωτικούς σκοπούς) | Κατηγορία προϊόντων και σύντομη περιγραφή
  [εντός αγκυλών, για ενημερωτικούς σκοπούς] |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 江戸崎かぼちゃ / 江戸崎カボチャ / 江戸崎南瓜 | Edosaki Kabocha | Γεωργικό προϊόν [κολοκύθα] |
| 2 | 吉川ナス | Yoshikawa Nasu | Γεωργικό προϊόν
  [μελιτζάνα] |
| 3 | 新里ねぎ / NISSATO GREEN ONION | Nissato Negi | Γεωργικό προϊόν
  [φρέσκο κρεμμύδι] |
| 4 | ひばり野オクラ | Hibarino Okra | Γεωργικό προϊόν
  [μπάμια] |
| 5 | 今金男しゃく / Imakane Danshaku | Imakane Danshaku | Γεωργικό προϊόν
  [πατάτα] |
| 6 | 田浦銀太刀 / Tanoura Gindachi | Tanoura Gindachi | Θαλασσινό προϊόν
  [ασημόψαρο] |
| 7 | 大野あさり / Ono Asari | Ono Asari | Θαλασσινό προϊόν [αχιβάδα] |
| 8 | 大鰐温泉もやし / Owanionsen Moyashi | Owanionsen Moyashi | Γεωργικό προϊόν
  [φύτρες φασολιών] |
| 9 | 檜山海参 / Hiyama Haishen | Hiyama Haishen | Μεταποιημένο θαλασσινό προϊόν
  [αποξηραμένο ολοθούριο] |
| 10 | 大竹いちじく / Otake Ichijiku | Otake Ichijiku | Γεωργικό προϊόν
  [σύκο] |
| 11 | 八代特産晩白柚 / Yatsushiro Tokusan Banpeiyu | Yatsushiro Tokusan Banpeiyu | Γεωργικό προϊόν
  [φράπα] |
| | | | |
| 12 | 八代生姜 / Yatsushiro Shoga / Yatsushiro Ginger | Yatsushiro Shoga | Γεωργικό προϊόν
  [ζιγγίβερι] |
| 13 | 物部ゆず / Monobe Yuzu | Monobe Yuzu | Γεωργικό προϊόν
  [Yuzu] |
| 14 | 福山のくわい /Fukuyama no Kuwai | Fukuyama no Kuwai | Γεωργικό προϊόν
  [σαγιτταρία η βελόφυλλη] |
| 15 | 富山干柿 / Toyama Hoshigaki | Toyama Hoshigaki | Μεταποιημένο γεωργικό προϊόν
  [αποξηραμένος ιαπωνικός λωτός] |
| 16 | 山形ラ・フランス / Yamagata La France | Yamagata La France | Γεωργικό προϊόν
  [αχλάδι] |
| 17 | 徳地やまのいも / Tokuji Yamanoimo | Tokuji Yamanoimo | Γεωργικό προϊόν
  [ιαπωνικοί κόνδυλοι της διοσκορέας (γιαμ)] |
| 18 | 網走湖産しじみ貝 / Abashirikosan Shijimigai | Abashirikosan Shijimigai | Θαλασσινό προϊόν [αχιβάδες γλυκού νερού] |
| 19 | えらぶゆり / ERABU LILY / Erabu Yuri | Erabu Yuri | Φυτά για διακοσμητικούς σκοπούς [κρίνο] |
| 20 | 西浦みかん寿太郎 / Nishiura Mikan Jutaro | Nishiura Mikan Jutaro | Γεωργικό προϊόν
  [μανταρίνι (εσπεριδοειδές)] |
| 21 | 河北せり / οινάνθη Kahoku /
  Kahoku Seri | Kahoku Seri | Γεωργικό προϊόν
  [ιαπωνικός μαϊντανός, Oenanthe javanica] |
| 22 | 清水森ナンバ /Shimizumori Red Pepper /Shimizumori Green Pepper / Shimizumori Namba | Shimizumori Namba | Γεωργικό προϊόν
  [πιπεριά]
  Αρτύματα
  [πιπέρι] |
| 23 | 甲子柿 / KASSHI GAKI/ KASSHI KAKI/ KASSHI PERSIMMON | Kasshi Gaki / Kasshi Kaki | Γεωργικό προϊόν
  [Ιαπωνικός λωτός] |
| 24 | 三重 | Mie | Seishu (σακέ) |
| 25 | 和歌山梅酒 | Wakayama Umeshu | Λικέρ |
| 26 | 利根沼田 | Tone Numata | Seishu (σακέ) |
| 27 | 萩 | Hagi | Seishu (σακέ) |
| 28 | 山梨 | Yamanashi | Seishu (σακέ) |

Αριθ.

Προστατευόμενη ονομασία στην Ιαπωνία

Μεταγραφή στο λατινικό αλφάβητο

(για ενημερωτικούς σκοπούς)

Κατηγορία προϊόντων και σύντομη περιγραφή

[εντός αγκυλών, για ενημερωτικούς σκοπούς]

1

江戸崎かぼちゃ / 江戸崎カボチャ / 江戸崎南瓜

Edosaki Kabocha

Γεωργικό προϊόν [κολοκύθα]

2

吉川ナス

Yoshikawa Nasu

Γεωργικό προϊόν

[μελιτζάνα]

3

新里ねぎ / NISSATO GREEN ONION

Nissato Negi

Γεωργικό προϊόν

[φρέσκο κρεμμύδι]

4

ひばり野オクラ

Hibarino Okra

Γεωργικό προϊόν

[μπάμια]

5

今金男しゃく / Imakane Danshaku

Imakane Danshaku

Γεωργικό προϊόν

[πατάτα]

6

田浦銀太刀 / Tanoura Gindachi

Tanoura Gindachi

Θαλασσινό προϊόν

[ασημόψαρο]

7

大野あさり / Ono Asari

Ono Asari

Θαλασσινό προϊόν [αχιβάδα]

8

大鰐温泉もやし / Owanionsen Moyashi

Owanionsen Moyashi

Γεωργικό προϊόν

[φύτρες φασολιών]

9

檜山海参 / Hiyama Haishen

Hiyama Haishen

Μεταποιημένο θαλασσινό προϊόν

[αποξηραμένο ολοθούριο]

10

大竹いちじく / Otake Ichijiku

Otake Ichijiku

Γεωργικό προϊόν

[σύκο]

11

八代特産晩白柚 / Yatsushiro Tokusan Banpeiyu

Yatsushiro Tokusan Banpeiyu

Γεωργικό προϊόν

[φράπα]

12

八代生姜 / Yatsushiro Shoga / Yatsushiro Ginger

Yatsushiro Shoga

Γεωργικό προϊόν

[ζιγγίβερι]

13

物部ゆず / Monobe Yuzu

Monobe Yuzu

Γεωργικό προϊόν

[Yuzu]

14

福山のくわい /Fukuyama no Kuwai

Fukuyama no Kuwai

Γεωργικό προϊόν

[σαγιτταρία η βελόφυλλη]

15

富山干柿 / Toyama Hoshigaki

Toyama Hoshigaki

Μεταποιημένο γεωργικό προϊόν

[αποξηραμένος ιαπωνικός λωτός]

16

山形ラ・フランス / Yamagata La France

Yamagata La France

Γεωργικό προϊόν

[αχλάδι]

17

徳地やまのいも / Tokuji Yamanoimo

Tokuji Yamanoimo

Γεωργικό προϊόν

[ιαπωνικοί κόνδυλοι της διοσκορέας (γιαμ)]

18

網走湖産しじみ貝 / Abashirikosan Shijimigai

Abashirikosan Shijimigai

Θαλασσινό προϊόν [αχιβάδες γλυκού νερού]

19

えらぶゆり / ERABU LILY / Erabu Yuri

Erabu Yuri

Φυτά για διακοσμητικούς σκοπούς [κρίνο]

20

西浦みかん寿太郎 / Nishiura Mikan Jutaro

Nishiura Mikan Jutaro

Γεωργικό προϊόν

[μανταρίνι (εσπεριδοειδές)]

21

河北せり / οινάνθη Kahoku /

Kahoku Seri

Kahoku Seri

Γεωργικό προϊόν

[ιαπωνικός μαϊντανός, Oenanthe javanica]

22

清水森ナンバ /Shimizumori Red Pepper /Shimizumori Green Pepper / Shimizumori Namba

Shimizumori Namba

Γεωργικό προϊόν

[πιπεριά]

Αρτύματα

[πιπέρι]

23

甲子柿 / KASSHI GAKI/ KASSHI KAKI/ KASSHI PERSIMMON

Kasshi Gaki / Kasshi Kaki

Γεωργικό προϊόν

[Ιαπωνικός λωτός]

24

三重

Mie

Seishu (σακέ)

25

和歌山梅酒

Wakayama Umeshu

Λικέρ

26

利根沼田

Tone Numata

Seishu (σακέ)

27

萩

Hagi

Seishu (σακέ)

28

山梨

Yamanashi

Seishu (σακέ)

---

(1)  ΕΕ L 343 της 14.12.2012, σ. 1.

(2)  ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 671.

(3)  ΕΕ L 130 της 17.5.2019, σ. 1.

(4)  Κατάλογος των ΓΕ που έχουν καταχωριστεί στην Ιαπωνία και έχουν υποβληθεί από τις ιαπωνικές αρχές στο πλαίσιο των εν εξελίξει συζητήσεων σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 30 της συμφωνίας.

---