# Επίσημη Εφημερίδα C 220/9 Ιο

| | ISSN 1977-0901 |
| --- | --- |
| Επίσημη Εφημερίδα
  της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220 |
| | |
| Έκδοση στην ελληνική γλώσσα | Ανακοινώσεις και Πληροφορίες | 64ό έτος9 Ιουνίου 2021 |

ISSN 1977-0901

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

64ό έτος9 Ιουνίου 2021

---

| Περιεχόμενα | Σελίδα |
| --- | --- |
| | I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις |
| | ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ |
| | Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή |
| | 559η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής – INTERACTIO, 24.3.2021 - 25.3.2021 |
| 2021/C 220/01 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προκλήσεις της τηλεργασίας: οργάνωση του χρόνου εργασίας, ισορροπία επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, δικαίωμα αποσύνδεσης (Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της πορτογαλικής Προεδρίας) | 1 |
| 2021/C 220/02 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τηλεργασία και ισότητα των φύλων — Προϋποθέσεις ώστε η τηλεργασία να μην οξύνει την άνιση κατανομή μεταξύ ανδρών και γυναικών της μη αμειβόμενης φροντίδας και των οικιακών εργασιών, και ώστε να αναδειχθεί σε μέσο προώθησης της ισότητας των φύλων[Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της πορτογαλικής Προεδρίας] | 13 |
| 2021/C 220/03 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ο ενιαίος ευρωπαϊκός σιδηροδρομικός χώρος(Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της πορτογαλικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ) | 26 |

Περιεχόμενα

Σελίδα

I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

559η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής – INTERACTIO, 24.3.2021 - 25.3.2021

2021/C 220/01

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Προκλήσεις της τηλεργασίας: οργάνωση του χρόνου εργασίας, ισορροπία επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, δικαίωμα αποσύνδεσης (Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της πορτογαλικής Προεδρίας)

1

2021/C 220/02

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Τηλεργασία και ισότητα των φύλων — Προϋποθέσεις ώστε η τηλεργασία να μην οξύνει την άνιση κατανομή μεταξύ ανδρών και γυναικών της μη αμειβόμενης φροντίδας και των οικιακών εργασιών, και ώστε να αναδειχθεί σε μέσο προώθησης της ισότητας των φύλων[Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της πορτογαλικής Προεδρίας]

[Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της πορτογαλικής Προεδρίας]

13

2021/C 220/03

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ο ενιαίος ευρωπαϊκός σιδηροδρομικός χώρος(Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της πορτογαλικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ)

(Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της πορτογαλικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ)

26

---

| | III   Προπαρασκευαστικές πράξεις |
| --- | --- |
| | Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή |
| | 559η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής – INTERACTIO, 24.3.2021 - 25.3.2021 |
| 2021/C 220/04 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Έκθεση του 2020 σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1999 για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το κλίμα[COM(2020) 950 final] και Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Μια αξιολόγηση σε επίπεδο ΕΕ των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα: Τόνωση της πράσινης μετάβασης και προώθηση της οικονομικής ανάκαμψης μέσω ενοποιημένου σχεδιασμού για την ενέργεια και το κλίμα[COM(2020) 564 final] | 38 |
| 2021/C 220/05 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με μια στρατηγική της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου[COM(2020) 663 final] | 47 |
| 2021/C 220/06 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 347/2013[COM(2020) 824 final — 2020/0360 (COD)] | 51 |
| 2021/C 220/07 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή — Μετάβαση της τελωνειακής ένωσης στο επόμενο στάδιο: σχέδιο δράσης[COM(2020) 581 final] | 56 |
| 2021/C 220/08 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα τελωνεία και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 952/2013[COM(2020) 673 final — 2020/306 (COD)] | 62 |
| 2021/C 220/09 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Έκθεση στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών 2020 — Στρατηγική ανάλυση προοπτικών — Χάραξη της πορείας προς μια πιο ανθεκτική Ευρώπη[COM(2020) 493 final] | 67 |
| 2021/C 220/10 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Μια στρατηγική ψηφιακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών για την ΕΕ[COM(2020) 592 final] | 72 |
| 2021/C 220/11 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ένας νέος ΕΧΕ για την έρευνα και την καινοτομία[COM(2020) 628 final] | 79 |
| 2021/C 220/12 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την παράταση της διάρκειας ισχύος των κοινοτικών δικαιωμάτων επί φυτικών ποικιλιών για τα είδη του γένους Asparagus και τις ομάδες ειδών βολβωδών φυτών/ανθοκομικών ειδών, καρποφόρων θάμνων και ξυλωδών καλλωπιστικών φυτών[COM(2021) 36 final — 2021/0019 (COD)] | 86 |
| 2021/C 220/13 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2017/2397 σχετικά με τα μεταβατικά μέτρα για την αναγνώριση πιστοποιητικών τρίτων χωρών[COM(2021) 71 final — 2021/0039 (COD)] | 87 |
| 2021/C 220/14 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ενίσχυση της διαδικασίας προσχώρησης — Μια αξιόπιστη προοπτική της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια[COM(2020) 57 final], Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ένα οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο για τα Δυτικά Βαλκάνια[COM(2020) 641 final] και Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ανακοίνωση σχετικά με την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ του 2020[COM(2020) 660 final] | 88 |
| 2021/C 220/15 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα — Αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων μετά την πανδημία COVID-19[COM(2020) 822 final] | 98 |
| 2021/C 220/16 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση[COM (2020) 682 final — 2020/310 (COD)] | 106 |
| 2021/C 220/17 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ανθεκτικότητα ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας: Χαρτογραφώντας την πορεία προς μεγαλύτερη ασφάλεια και βιωσιμότητα[COM(2020) 474 final] | 118 |
| 2021/C 220/18 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Απαιτήσεις βιωσιμότητας για τις μπαταρίες στην ΕΕ[COM(2020) 798 final — 2020/353 (COD)] | 128 |

III   Προπαρασκευαστικές πράξεις

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

559η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής – INTERACTIO, 24.3.2021 - 25.3.2021

2021/C 220/04

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Έκθεση του 2020 σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1999 για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το κλίμα[COM(2020) 950 final] και Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Μια αξιολόγηση σε επίπεδο ΕΕ των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα: Τόνωση της πράσινης μετάβασης και προώθηση της οικονομικής ανάκαμψης μέσω ενοποιημένου σχεδιασμού για την ενέργεια και το κλίμα[COM(2020) 564 final]

[COM(2020) 950 final]

[COM(2020) 564 final]

38

2021/C 220/05

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με μια στρατηγική της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου[COM(2020) 663 final]

[COM(2020) 663 final]

47

2021/C 220/06

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 347/2013[COM(2020) 824 final — 2020/0360 (COD)]

[COM(2020) 824 final — 2020/0360 (COD)]

51

2021/C 220/07

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή — Μετάβαση της τελωνειακής ένωσης στο επόμενο στάδιο: σχέδιο δράσης[COM(2020) 581 final]

[COM(2020) 581 final]

56

2021/C 220/08

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα τελωνεία και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 952/2013[COM(2020) 673 final — 2020/306 (COD)]

[COM(2020) 673 final — 2020/306 (COD)]

62

2021/C 220/09

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Έκθεση στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών 2020 — Στρατηγική ανάλυση προοπτικών — Χάραξη της πορείας προς μια πιο ανθεκτική Ευρώπη[COM(2020) 493 final]

[COM(2020) 493 final]

67

2021/C 220/10

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Μια στρατηγική ψηφιακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών για την ΕΕ[COM(2020) 592 final]

[COM(2020) 592 final]

72

2021/C 220/11

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ένας νέος ΕΧΕ για την έρευνα και την καινοτομία[COM(2020) 628 final]

[COM(2020) 628 final]

79

2021/C 220/12

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την παράταση της διάρκειας ισχύος των κοινοτικών δικαιωμάτων επί φυτικών ποικιλιών για τα είδη του γένους Asparagus και τις ομάδες ειδών βολβωδών φυτών/ανθοκομικών ειδών, καρποφόρων θάμνων και ξυλωδών καλλωπιστικών φυτών[COM(2021) 36 final — 2021/0019 (COD)]

[COM(2021) 36 final — 2021/0019 (COD)]

86

2021/C 220/13

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2017/2397 σχετικά με τα μεταβατικά μέτρα για την αναγνώριση πιστοποιητικών τρίτων χωρών[COM(2021) 71 final — 2021/0039 (COD)]

[COM(2021) 71 final — 2021/0039 (COD)]

87

2021/C 220/14

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ενίσχυση της διαδικασίας προσχώρησης — Μια αξιόπιστη προοπτική της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια[COM(2020) 57 final], Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ένα οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο για τα Δυτικά Βαλκάνια[COM(2020) 641 final] και Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ανακοίνωση σχετικά με την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ του 2020[COM(2020) 660 final]

[COM(2020) 57 final]

[COM(2020) 641 final]

[COM(2020) 660 final]

88

2021/C 220/15

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα — Αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων μετά την πανδημία COVID-19[COM(2020) 822 final]

[COM(2020) 822 final]

98

2021/C 220/16

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση[COM (2020) 682 final — 2020/310 (COD)]

[COM (2020) 682 final — 2020/310 (COD)]

106

2021/C 220/17

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ανθεκτικότητα ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας: Χαρτογραφώντας την πορεία προς μεγαλύτερη ασφάλεια και βιωσιμότητα[COM(2020) 474 final]

[COM(2020) 474 final]

118

2021/C 220/18

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Απαιτήσεις βιωσιμότητας για τις μπαταρίες στην ΕΕ[COM(2020) 798 final — 2020/353 (COD)]

[COM(2020) 798 final — 2020/353 (COD)]

128

---

| EL | |
| --- | --- |

EL

---

I Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

559η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής – INTERACTIO, 24.3.2021 - 25.3.2021

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/1 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/1

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Προκλήσεις της τηλεργασίας: οργάνωση του χρόνου εργασίας, ισορροπία επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, δικαίωμα αποσύνδεσης»

(Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της πορτογαλικής Προεδρίας)

(2021/C 220/01)

| Εισηγητής: ο κ. | Carlos Manuel TRINDADE |
| --- | --- |

Εισηγητής: ο κ.

Carlos Manuel TRINDADE

| Αίτημα της πορτογαλικής Προεδρίας του Συμβουλίου | 26.10.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο όργανο | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Έγκριση από το τμήμα | 11.3.2021 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 221/15/20 |

Αίτημα της πορτογαλικής Προεδρίας του Συμβουλίου

26.10.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο όργανο

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Έγκριση από το τμήμα

11.3.2021

Έγκριση από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

221/15/20

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) αναγνωρίζει ότι, υπό τις συνθήκες της πανδημίας COVID-19, η τηλεργασία συνετέλεσε στη συνέχιση της λειτουργίας της οικονομίας και στην προστασία της απασχόλησης στα διάφορα κράτη μέλη, περιορίζοντας τις απώλειες δραστηριότητας. Πολλά εκατομμύρια Ευρωπαίοι εργαζόμενοι άρχισαν να εργάζονται από το σπίτι τους — περίπου το 40 %, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (Eurofound). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η προ της πανδημίας κατάσταση στην Ευρώπη εμφανίζει μικρότερα ποσοστά τηλεργασίας σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (ΗΠΑ) και την Ιαπωνία: λιγότερο από το ήμισυ. Από την άλλη πλευρά, η πανδημία επιτάχυνε την τηλεργασία, η οποία κατέληξε να είναι αναντικατάστατη στον αγώνα υπέρ της υγείας. Αυτό σημαίνει τεράστιες προκλήσεις για τις επιχειρήσεις, τους εργαζομένους και την κοινωνία. Είναι σαφές ότι θα μπορέσουν να αντληθούν πολλά διδάγματα από την πανδημία, χάρη στα οποία θα μπορέσουν να ενισχυθούν οι ευκαιρίες που προσφέρει η τηλεργασία και να εξαλειφθούν οι σχετικοί κίνδυνοι. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη διορατικότητα που επέδειξαν οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι με τη συμφωνία του 2002 σχετικά με την τηλεργασία. Η ΕΟΚΕ καλεί τους κοινωνικούς εταίρους των κρατών μελών να εξακολουθήσουν τον κοινωνικό διάλογο και τις συλλογικές συμβάσεις και να θεσπίσουν κανόνες και διαδικασίες κατάλληλους για κάθε κράτος μέλος και κάθε κλάδο. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι για τις προς εξεύρεση λύσεις πρέπει να ληφθεί υπόψη η μετάβαση της οικονομίας προς την ψηφιοποίηση, προς την πιο βιώσιμη ανάπτυξη και προς τη μείωση των υφιστάμενων ανισοτήτων. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να παρακολουθούν την υλοποίηση των συμφωνιών του 2002 για την τηλεργασία και του 2020 για την ψηφιοποίηση. Με βάση την εμπειρία που αποκτήθηκε από την πανδημία, οι υφιστάμενοι κανονισμοί στην ΕΕ και στα κράτη μέλη θα μπορούσαν να τροποποιηθούν και να θεσπιστούν νέοι κανονισμοί για την προώθηση των θετικών πτυχών της τηλεργασίας και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η οργάνωση του χρόνου εργασίας, οι κίνδυνοι υγείας και ασφάλειας στην εργασία, η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, το δικαίωμα αποσύνδεσης και η αποτελεσματική άσκηση των εργασιακών δικαιωμάτων κατά την τηλεργασία είναι θέματα στα οποία θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή. Ο ρυθμός των τεχνολογικών εξελίξεων στον κόσμο της εργασίας και των νέων μεθόδων εργασίας είναι επιταχυνόμενος, και απαιτείται να εξασφαλιστεί ότι οι κανόνες και οι πρακτικές θα είναι κατάλληλοι για τις νέες συνθήκες του μέλλοντος. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι τα κράτη μέλη, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, απαιτείται να εξασφαλίσουν την ύπαρξη κατάλληλου εθνικού πλαισίου για την τηλεργασία, όπου θα ορίζονται οι κανόνες για τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους που ενδιαφέρονται να την εφαρμόσουν. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να μεταφέρουν και να εφαρμόσουν δεόντως την οδηγία σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι συμφωνίες του 2002 και του 2020 μεταξύ των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων περιλαμβάνουν τις θεμελιώδεις αρχές που μπορούν να ενισχύσουν τις θετικές επιδράσεις της τηλεργασίας και να ελαχιστοποιήσουν τις δυσμενείς επιπτώσεις της. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι, από άποψη νομοθεσίας, τα βασικά ζητήματα είναι να διασφαλιστεί ότι η τηλεργασία είναι εθελοντική και αναστρέψιμη και ότι οι τηλεργαζόμενοι έχουν τα ίδια ατομικά και συλλογικά δικαιώματα με τους αντίστοιχους εργαζομένους των επιχειρήσεων στις οποίες δραστηριοποιούνται, συμπεριλαμβανομένης της οργάνωσης της εργασίας κατά τρόπο που να εξασφαλίζει ότι ο φόρτος εργασίας είναι συγκρίσιμος και ότι το καθεστώς τηλεργασίας ορίζεται εγγράφως· ότι θα θεσπίζονται ειδικά μέτρα, εφόσον χρειάζεται, που να εξασφαλίζουν την αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων των τηλεργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων των συνθηκών υγιεινής και ασφάλειας στην εργασία. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι είναι σημαντικό να καθορίζονται σαφώς όλα τα ζητήματα που αφορούν εξοπλισμό, ευθύνες και δαπάνες, προτού ξεκινήσει η τηλεργασία. Κατά κανόνα, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι εργοδότες είναι υπεύθυνοι για την παροχή, εγκατάσταση και συντήρηση του αναγκαίου εξοπλισμού για την τηλεργασία. Ο εργοδότης θα πρέπει να καλύπτει άμεσα τις δαπάνες που προκύπτουν από την τηλεργασία, ιδίως εκείνες που σχετίζονται με την επικοινωνία (αναλώσιμα, κινητό τηλέφωνο, διαδίκτυο). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ προτείνει —στο πλαίσιο της τηλεργασίας και τηρουμένης της ευρωπαϊκής και της εθνικής νομοθεσίας και των συλλογικών διαπραγματεύσεων και συμβάσεων σε επίπεδο εθνικό, περιφερειακό, κλαδικό ή επιχείρησης— να οφείλουν οι επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν κατάλληλους μηχανισμούς για τον υπολογισμό του χρόνου κανονικής εργασίας και του χρόνου υπερωριών. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι μέθοδοι παρακολούθησης και καταγραφής του χρόνου εργασίας θα πρέπει να είναι αυστηρά προσαρμοσμένες σε αυτόν τον στόχο. Θα πρέπει να είναι γνωστές στους εργαζομένους, να μην είναι επεμβατικές και να αποφεύγεται η παραβίαση της ιδιωτικής ζωής των εργαζομένων, καθώς και να λαμβάνονται υπόψη οι ισχύουσες αρχές για την προστασία των δεδομένων. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι τηλεργαζόμενοι δεν μπορούν να ζημιώνονται όσον αφορά την επαγγελματική τους ζωή, ειδικότερα δε όσον αφορά την εξέλιξη της σταδιοδρομίας τους, τη διαρκή επιμόρφωση, την πρόσβαση στην εσωτερική πληροφόρηση της επιχείρησης, στη συνδικαλιστική συμμετοχή και εκπροσώπηση και στα ειδικά εργασιακά δικαιώματα (μεταξύ άλλων ιατρική της εργασίας, ασφαλίσεις), καθώς και την πρόσβαση σε άλλα ειδικά δικαιώματα που ισχύουν στην επιχείρηση. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, ως συνέχεια των μελετών σχετικά με τις συνέπειες της τηλεργασίας, πρέπει να κινηθεί κοινή διαδικασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) και του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) με στόχο την εκπόνηση σύμβασης της ΔΟΕ για την τηλεργασία. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι οι αξιοπρεπείς συνθήκες τηλεργασίας θα πρέπει να αποτελούν μέρος της ατζέντας αξιοπρεπούς εργασίας της ΔΟΕ και των αντίστοιχων εθνικών προγραμμάτων. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Εννοιολογικές πτυχές και πλαίσιο της τηλεργασίας

| 2.1. | Η παρούσα γνωμοδότηση απαντά στα ερωτήματα που έθεσε η πορτογαλική Προεδρία σχετικά με τις προκλήσεις της τηλεργασίας όσον αφορά την οργάνωση του χρόνου εργασίας, την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής και το δικαίωμα αποσύνδεσης, με την προοπτική της εξέλιξης του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου. Τα ζητήματα αυτά περιλαμβάνουν και μια οπτική βάσει του φύλου, η οποία ωστόσο εξετάζεται σε ειδική γνωμοδότηση (SOC/662), καθώς οι δύο γνωμοδοτήσεις είναι συμπληρωματικές. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό το έργο που έχουν εκπονήσει η ΔΟΕ και το Eurofound σχετικά με τις μεθοδολογίες και τις έννοιες που άπτονται της τηλεργασίας, χάρη στο οποίο είναι δυνατή η σύγκριση δεδομένων σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο (1). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Σύμφωνα με το έργο αυτό, η ΕΟΚΕ χρησιμοποιεί τον όρο τηλεργασία όταν οι εργαζόμενοι ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα εξ αποστάσεως, εκτός των εγκαταστάσεων της επιχείρησης, χρησιμοποιώντας τις τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ). Συνεπώς, ο χώρος στον οποίο παρέχεται η εργασία και η χρήση των ΤΠΕ συνιστούν δύο κεντρικές πτυχές της τηλεργασίας. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι υπάρχουν διάφοροι τρόποι άσκησης της τηλεργασίας, σε συνάρτηση με τις υπάρχουσες εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές. Η παρούσα γνωμοδότηση εστιάζει στην τηλεργασία των εργαζομένων για λογαριασμό άλλου, χωρίς να εξετάζει την προβληματική των ελεύθερων επαγγελματιών, η οποία θα πρέπει να εξεταστεί στο μέλλον σε ειδική γνωμοδότηση. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η τηλεργασία υπήρξε αντικείμενο πολιτικών που αποβλέπουν στη ρύθμισή της. Παρότι σε ευρωπαϊκό και σε διεθνές επίπεδο δεν υπάρχουν ειδικές κατευθυντήριες γραμμές ή κανόνες για την τηλεργασία, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) διαθέτει εφαρμοστέες επί του προκειμένου νομικές πράξεις, ειδικότερα δε την οδηγία 2003/88/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (2) σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας, την οδηγία 89/391/ΕΟΚ του Συμβουλίου (3) σχετικά με την εφαρμογή μέτρων για την προώθηση της βελτίωσης της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία, την οδηγία (ΕΕ) 2019/1152 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (4) για διαφανείς και προβλέψιμους όρους εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την οδηγία (ΕΕ) 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (5) σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για τους γονείς και τους φροντιστές. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να προχωρήσουν στην αποτελεσματική μεταφορά των εν λόγω οδηγιών στο εθνικό τους δίκαιο. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι έχουν επίσης επιδείξει ενδιαφέρον για το ζήτημα. Το 2002 υπεγράφη συμφωνία-πλαίσιο για την τηλεργασία (αυτόνομη συμφωνία), η οποία έχει τεθεί σε εφαρμογή ανομοιογενώς στην Ευρώπη. Τονίζονται πτυχές όπως: ο εθελούσιος χαρακτήρας της τηλεργασίας· η ισότητα μεταχείρισης σε σχέση με τους αντίστοιχους εργαζομένους της επιχείρησης, με ειδικές αναφορές σχετικά με τον φόρτο εργασίας και την πρόσβαση στην κατάρτιση και στα συλλογικά δικαιώματα· η αναστρεψιμότητα· η μη τροποποίηση του καθεστώτος εργασίας λόγω μετάβασης στην τηλεργασία· ο σεβασμός της ιδιωτικότητας του τηλεργαζομένου· η προστασία των δεδομένων και η τήρηση των προτύπων υγιεινής και ασφάλειας στην εργασία. Για λόγους εξακρίβωσης της ορθής εφαρμογής των κανόνων περί υγιεινής και ασφάλειας, ο εργοδότης, η συνδικαλιστική οργάνωση ή οι εκπρόσωποι των εργαζομένων και άλλες αρμόδιες αρχές έχουν πρόσβαση στον χώρο εργασίας, εντός των ορίων των εθνικών νομοθεσιών και των συλλογικών συμβάσεων. Εάν ο τηλεργαζόμενος εργάζεται στην κατοικία του, η πρόσβαση αυτή υπόκειται σε πρότερη ενημέρωση και στη συγκατάθεσή του. Ο τηλεργαζόμενος έχει δικαίωμα να απαιτήσει επισκέψεις επιθεώρησης. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Τον Ιούνιο του 2020 οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι υπέγραψαν αυτόνομη συμφωνία-πλαίσιο σχετικά με την ψηφιοποίηση, η οποία καλύπτει κυρίως τέσσερις συγκεκριμένες πτυχές: ψηφιακές δεξιότητες και ασφάλεια της απασχόλησης· ρυθμίσεις σχετικά με τη σύνδεση και την αποσύνδεση· τεχνητή νοημοσύνη και διατήρηση του ελέγχου από τον άνθρωπο· και σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και επιτήρηση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να διενεργηθεί αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που προκύπτουν από την εφαρμογή των διατάξεων της παρούσας συμφωνίας το συντομότερο δυνατόν. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους να προωθήσουν την ταχεία και ορθή εφαρμογή της συμφωνίας. Θα μπορούσε να δρομολογηθεί μια ευρωπαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία σύμφωνα με τις διατάξεις της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) σχετικά με την κοινωνική πολιτική (άρθρα 151 και επόμενα), και /ή σε επίπεδο κράτους μέλους, προκειμένου να προστατευτεί και να κατοχυρωθεί αποτελεσματικά το δικαίωμα των εργαζομένων στην αποσύνδεση. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Σε επίπεδο Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων έχει επίσης επιτελεσθεί, και θα συνεχίσει να επιτελείται, σημαντικό έργο, σε μεγάλο αριθμό κλάδων. Στο παράρτημα της παρούσας γνωμοδότησης παρατίθεται μη εξαντλητικός κατάλογος συμφωνιών στον τομέα της τηλεργασίας και της ψηφιοποίησης, που απεικονίζουν αυτήν την προσπάθεια κοινωνικού διαλόγου. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Σε επίπεδο κρατών μελών, η εργατική νομοθεσία ρυθμίζει πτυχές που έχουν σημασία για την τηλεργασία, όπως η διάρκεια και η οργάνωση του χρόνου εργασίας, η παροχή εργασίας υπό εξαρτημένη σχέση εργασίας και η υγιεινή και ασφάλεια στην εργασία, με ειδικές διατάξεις που περιλαμβάνουν την απαίτηση έγγραφης σύμβασης εργασίας. Η συμφωνία-πλαίσιο για την τηλεργασία επηρέασε το περιεχόμενο των κανόνων που θεσπίστηκαν. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Η τηλεργασία έχει αποτελέσει, και θα συνεχίσει να αποτελεί, αντικείμενο συλλογικών διαπραγματεύσεων και συμβάσεων σε επίπεδο εθνικό (σε ορισμένες περιπτώσεις τριμερούς χαρακτήρα), κλαδικό ή επιχείρησης, το περιεχόμενο των οποίων επηρεάστηκε επίσης από την ευρωπαϊκή σύμβαση του 2002. Οι σχετικές διαπραγματεύσεις συχνά διεξάγονται σε επίπεδο επιχείρησης, και ως εκ τούτου είναι λιγότερο γνωστό το περιεχόμενο των συμφωνηθέντων διατάξεων (6). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Εξαιρείται εν προκειμένω η κατάσταση στα κράτη μέλη της Ανατολικής Ευρώπης. Η ΕΟΚΕ καλεί τους κοινωνικούς εταίρους των εν λόγω κρατών μελών να διαπραγματευτούν συμβάσεις περί τηλεργασίας ή να ενημερώσουν τυχόν υφιστάμενες τέτοιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Έρευνας για τις Συνθήκες Εργασίας του 2015, το ποσοστό του συνόλου των τηλεργαζομένων ήταν υψηλό σε δύο σκανδιναβικές χώρες, τη Δανία (37 %) και τη Σουηδία (33 %), και στις Κάτω Χώρες (30 %), μεσαίου επιπέδου σε χώρες όπως το Λουξεμβούργο (26 %), η Γαλλία (25 %), η Εσθονία (24 %), το Βέλγιο (24 %) και η Φινλανδία (24 %), ενώ ήταν χαμηλό στις μισές χώρες της ΕΕ, κυμαινόμενο μεταξύ 12 % και 13 % (Γερμανία, Ισπανία, Βουλγαρία, Λιθουανία, Ρουμανία) ή μεταξύ 7 % και 11 % (Ιταλία, Τσεχία, Πολωνία, Σλοβακία, Πορτογαλία και Ουγγαρία). Σημειώνεται ότι, γενικά, στην κατηγορία της «περιστασιακής» τηλεργασίας συγκεντρώνονται οι μισοί τηλεργαζόμενοι, ενώ λιγότερο από το ένα τέταρτο συγκεντρώνεται στην κατηγορία της «τακτικής» τηλεργασίας (τηλεργασία από το σπίτι) (7). |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Καταγράφονται ορισμένα συμπεράσματα από πρόσφατες έρευνες (8): |
| --- | --- |

2.12.

| 2.12.1. | Το 2019, μόνο το 5,4 % της απασχόλησης στην ΕΕ των 27 αφορούσε εργαζομένους που εργάζονταν κανονικά από το σπίτι — ένα ποσοστό που παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητο καθ’ όλη την περασμένη δεκαετία. Ωστόσο, μεταξύ 2009 και 2019, το ποσοστό όσων τηλεργάζονταν περιστασιακά ανήλθε από το 5,2 % το 2009 στο 9 % το 2019. Σύμφωνα με μελέτες της ΔΟΕ, το ποσοστό της τηλεργασίας (συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων «υψηλής κινητικότητας») ανέρχεται σε 8 % του συνόλου του εργατικού δυναμικού στην ΕΕ, έναντι 20 % στις ΗΠΑ και 16 % στην Ιαπωνία (9). |
| --- | --- |

2.12.1.

| 2.12.2. | Τα ποσοστά της τηλεργασίας παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις μεταξύ κλάδων και επαγγελμάτων, είναι δε ιδιαίτερα υψηλά στους κλάδους της πληροφορίας και της τεχνολογίας και στους κλάδους με μεγάλη ένταση γνώσης, καθώς επίσης και στους επαγγελματίες με υψηλό επίπεδο προσόντων. Η βιομηχανική δομή των κρατών μελών, η κατανομή της απασχόλησης ανά μεγέθη επιχειρήσεων, το ποσοστό αυτοαπασχολούμενων και οι ψηφιακές ικανότητες των εργαζομένων είναι μερικοί από τους παράγοντες που εξηγούν τις διαφορές και διακυμάνσεις των ποσοστών τηλεργασίας μεταξύ κρατών μελών. |
| --- | --- |

2.12.2.

| 2.12.3. | Οι διαφορές ως προς την πρόσβαση στην τηλεργασία και στην προστασία που παρέχεται στους εργαζομένους ενδέχεται να αυξήσουν τις ανισότητες μεταξύ εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένου του θέματος της ισότητας των φύλων, που εξετάζεται στη γνωμοδότηση SOC/662. Πρέπει να βρεθεί λύση για το πρόβλημα αυτό. |
| --- | --- |

2.12.3.

| 2.12.4. | Η ανάπτυξη των ψηφιακών ικανοτήτων των εργαζομένων έχει καθοριστική σημασία για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που απορρέουν από τις τεχνολογικές εξελίξεις και τους νέους τρόπους εργασίας (το 2019, λιγότερες από το 25 % των επιχειρήσεων της ΕΕ προσέφεραν ψηφιακή κατάρτιση, με διακυμάνσεις από 6 % στη Ρουμανία έως 37 % στη Φινλανδία). |
| --- | --- |

2.12.4.

| 2.13. | Με την έξαρση της νόσου COVID-19, πολλά εκατομμύρια εργαζόμενοι στην Ευρώπη άρχισαν να εργάζονται από το σπίτι, το δε Eurofound εκτιμά ότι το 40 % περίπου άρχισαν να τηλεργάζονται με πλήρη απασχόληση λόγω της πανδημίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτό είναι υποχρεωτικό με βάση αποφάσεις που έχουν λάβει οι δημόσιες αρχές για λόγους υγειονομικών ελέγχων. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει τις θέσεις που έχει διατυπώσει στις διάφορες γνωμοδοτήσεις της (10) για θέματα σχετικά με το μέλλον της εργασίας, την ψηφιοποίηση, την οργάνωση του χρόνου εργασίας και την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. |
| --- | --- |

2.14.

3.   Ευκαιρίες και κίνδυνοι της τηλεργασίας

| 3.1. | Όσον αφορά τις επιχειρήσεις, η τηλεργασία μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της παραγωγικότητας, μπορεί όμως και να εγείρει δυσχέρειες ως προς την οργανωτική κουλτούρα και την οργάνωση της εργασίας. Από την άποψη των επιχειρήσεων, η καθιέρωση της τηλεργασίας συνδέεται με ποικίλους στόχους, όπως είναι μεταξύ άλλων οι εξής (11):






  i. | οργάνωση της εργασίας με βάση τα αποτελέσματα, με μεγαλύτερη αυτονομία του εργαζόμενου και ευθύνη για τα αποτελέσματα· |
| --- | --- | --- |

3.1.

i.

οργάνωση της εργασίας με βάση τα αποτελέσματα, με μεγαλύτερη αυτονομία του εργαζόμενου και ευθύνη για τα αποτελέσματα·

| ii. | εργασία με μεγαλύτερη παραγωγικότητα και αποδοτικότητα (με λιγότερα διαλείμματα)· |
| --- | --- |

ii.

εργασία με μεγαλύτερη παραγωγικότητα και αποδοτικότητα (με λιγότερα διαλείμματα)·

| iii. | εξοικονόμηση χώρου για εγκαταστάσεις/γραφεία και σχετικών δαπανών· |
| --- | --- |

iii.

εξοικονόμηση χώρου για εγκαταστάσεις/γραφεία και σχετικών δαπανών·

| iv. | διευκόλυνση της πρόσβασης στην εργασία για ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων (με υποχρεώσεις παροχής φροντίδας ή με κινητικές αναπηρίες). |
| --- | --- |

iv.

διευκόλυνση της πρόσβασης στην εργασία για ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων (με υποχρεώσεις παροχής φροντίδας ή με κινητικές αναπηρίες).

| 3.2. | Για τους εργαζομένους, η τηλεργασία μπορεί να διευκολύνει τον συνδυασμό επαγγελματικού και ιδιωτικού βίου και να μειώσει τις δαπάνες των μετακινήσεων μεταξύ κατοικίας και εργασίας. Γενικά, η τηλεργασία μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη αυτονομία, μεγαλύτερη συγκέντρωση και παραγωγικότητα (12). Ωστόσο, η αυτονομία δεν εξαλείφει πάντοτε τις δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία και την ευεξία, ενώ μπορεί μάλιστα να αυξήσει την εντατικοποίηση της εργασίας όταν συνδυάζεται με υπερβολικό φόρτο εργασίας και με εργασιακή νοοτροπία που κυριαρχείται από τον ανταγωνισμό και επιβάλλει υψηλές επιδόσεις, με αποτέλεσμα υπερβολικό (και μη αμειβόμενο) φόρτο εργασίας και ανεπαρκή ελεύθερο χρόνο (13). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η τηλεργασία συνιστά θετικό στοιχείο για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την απανθρακοποίηση της οικονομίας και για τη διευκόλυνση της αστικής κινητικότητας. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι, χάρη στην τηλεργασία, μειώθηκε ουσιωδώς ο αρνητικός αντίκτυπος της πανδημίας της COVID-19. Η σημαντική αύξηση της τηλεργασίας επέτρεψε σε πολλούς τομείς της οικονομίας να παραμείνουν ζωντανοί. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η σύγχυση των ορίων μεταξύ χρόνου εργασίας και μη εργασίας μπορεί να οδηγήσει σε παράταση των ωρών πραγματικής εργασίας και μεγαλύτερη εργασιακή ένταση, σε δυσχέρειες αποσύνδεσης και να αποβεί εις βάρος του χρόνου που αφιερώνεται στην οικογένεια. Η καταμέτρηση και συστηματική παρακολούθηση του χρόνου εργασίας συνιστά σημαντική πρόκληση για τις υπηρεσίες επιθεώρησης εργασίας των κρατών μελών και απαιτείται να αντιμετωπιστεί καταλλήλως. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Οι έρευνες καταδεικνύουν την ύπαρξη κινδύνων για τους εργαζομένους. Και δεν είναι μόνο οι κίνδυνοι που σχετίζονται με τις διάφορες μορφές απομόνωσης, όπως η υπερένταση και η κατάθλιψη ή το άγχος, αλλά και οι μυοσκελετικοί κίνδυνοι, οι πονοκέφαλοι, η κόπωση, οι διαταραχές του ύπνου, και επίσης τα νέα ψηφιακά φαινόμενα, όπως η συστηματική εικονική παρουσία ή «εικονικός παρουσιασμός». Η επίδραση του παρουσιασμού στην επαγγελματική ζωή ποικίλλει. Σύμφωνα με το Eurofound, η εμπειρία είναι αρνητική για ορισμένους εργαζομένους, ενώ άλλοι είναι ικανοποιημένοι που μπορούν να εργάζονται από το σπίτι αντί να πρέπει να μεταβαίνουν στις εγκαταστάσεις του εργοδότη τους όταν δεν αισθάνονται καλά. Ωστόσο, αυτό δεν θα πρέπει να θίγει το δικαίωμα σε αναρρωτική άδεια. Η τηλεργασία δημιουργεί επίσης σημαντικές δυσκολίες, όπως η οργάνωση και η συμμετοχή σε συνδικαλιστικές δραστηριότητες, η αδιαφάνεια, η παραβίαση της ιδιωτικής ζωής και η διασπορά των τηλεργαζομένων. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η τηλεργασία ενέχει και άλλους κινδύνους, και συγκεκριμένα τους σχετιζόμενους με την κυβερνοασφάλεια, που πρέπει να αντιμετωπιστούν καταλλήλως ώστε να προστατευτούν οι επιχειρήσεις και να διαφυλαχθεί η ιδιωτικότητα των τηλεργαζομένων. Άλλος κίνδυνος που σχετίζεται με την τηλεργασία είναι ενδεχομένως η δυσμενής επίπτωση στην κρατούσα εργασιακή νοοτροπία σε μονάδες παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών ή στον χώρο των ενώσεων και του εθελοντισμού. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η τηλεργασία προϋποθέτει ικανότητες στον τομέα των ΤΠΕ και πρόσβαση σε εξοπλισμό και υπηρεσίες, πέρα από τις συνθήκες κατοικίας και άλλες συνθήκες κατάλληλες για την άσκηση τηλεργασίας. Αυτό εγείρει το ζήτημα των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η τηλεργασία μπορεί να διευκολύνει την ένταξη στην αγορά εργασίας ορισμένων ομάδων που υφίστανται διακρίσεις, ιδίως δε ατόμων με αναπηρία, εγκύων γυναικών, μονογονεϊκών οικογενειών, που συχνά αντιμετωπίζουν διαρθρωτικά εμπόδια ως προς την πρόσβαση στην απασχόληση. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι, από άποψη νομοθεσίας, τα βασικά ζητήματα είναι να διασφαλιστεί: ότι η τηλεργασία είναι εθελοντική και αναστρέψιμη —εκτός από τις έκτακτες περιστάσεις, όπως η πανδημία, όπου την επιβάλλουν οι δημόσιες αρχές— και ότι οι τηλεργαζόμενοι έχουν τα ίδια ατομικά και συλλογικά δικαιώματα με τους αντίστοιχους εργαζομένους των επιχειρήσεων στις οποίες δραστηριοποιούνται· ότι το καθεστώς τηλεργασίας ορίζεται εγγράφως· ότι θα θεσπίζονται ειδικά μέτρα, εφόσον χρειάζεται, που να εξασφαλίζουν την αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων των τηλεργαζομένων και την ίση μεταχείρισή τους με τους λοιπούς εργαζομένους. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ρύθμιση της τηλεργασίας θα εξασφαλίσει αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και θα συντελέσει στη μείωση των ανισοτήτων και της φτώχειας των εργαζομένων (14). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι εργοδότες είναι υπεύθυνοι για την κατάρτιση, καθώς και για την παροχή, εγκατάσταση και συντήρηση του αναγκαίου εξοπλισμού για την τηλεργασία. Ο εργοδότης θα πρέπει να καλύπτει άμεσα τις δαπάνες που προκύπτουν από την τηλεργασία, ιδίως εκείνες που σχετίζονται με την επικοινωνία (αναλώσιμα, κινητό τηλέφωνο, διαδίκτυο). |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Θα πρέπει να ληφθούν όλα τα αναγκαία μέτρα για την προστασία των δεδομένων που σχετίζονται με την τηλεργασία, ιδίως των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των τηλεργαζομένων. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, γενικά, αυξήθηκαν σημαντικά τα συστήματα επιτήρησης, ελέγχου και συστηματικής παρακολούθησης της δραστηριότητας των τηλεργαζομένων από τις επιχειρήσεις. Η ΕΟΚΕ συνιστά η χρήση αυτών των μέσων ελέγχου να μην παραβιάζει τις αρχές της προστασίας των δεδομένων και, εάν χρειάζεται, να ρυθμιστεί με μελλοντική νομοθεσία και/ή συλλογικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων των κρατών μελών σε επίπεδο εθνικό, περιφερειακό, κλαδικό και εταιρικό. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Προκλήσεις της τηλεργασίας

4.1.   Οργάνωση του χρόνου εργασίας

| 4.1.1. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι όλες οι έρευνες συμφωνούν πως η επίδραση της τηλεργασίας στον χρόνο εργασίας είναι το μεγαλύτερο μειονέκτημα αυτής της μορφής εργασίας, καθώς εντοπίζεται ένα επαναλαμβανόμενο πρότυπο παράτασης των ωρών εργασίας (15). Δίνεται στον εργαζόμενο το δικαίωμα να οργανώνει τα ωράρια εργασίας του και αποφεύγει τη μετακίνηση μεταξύ κατοικίας και εργασίας, το αντίτιμο όμως είναι η παράταση της εργασίας κατά τη νύχτα και το Σαββατοκύριακο. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ως θετική την πρόσφατη συμφωνία των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων όσον αφορά το ότι οι τακτικές ανταλλαγές απόψεων μεταξύ των διευθυντικών στελεχών και των εργαζομένων και/ή των εκπροσώπων τους σχετικά με τον φόρτο εργασίας και τις εργασιακές διαδικασίες (16) συγκαταλέγονται μεταξύ των μέτρων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο των διεργασιών κοινής εταιρικής σχέσης, η οποία αποτελεί τη βάση της συμφωνίας. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | Πράγματι, σε μελέτη που διεξήγαγε το Eurofound (17) αναφέρεται ότι: |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.3.1. | Κατά την «τακτική» τηλεργασία, το 30 % περίπου των εργαζομένων εργάζονται κατά τον ελεύθερο χρόνο τους καθημερινά ή αρκετές φορές την εβδομάδα· το 50 % σχεδόν των εργαζομένων αναγκάζονται να διακόψουν την εργασία τους για να αναλάβουν καθήκοντα που δεν προβλέπονταν, ενώ περίπου 20 % εργάζονται άνω των 48 ωρών την εβδομάδα (περίπου 30 % για την τηλεργασία «υψηλής κινητικότητας» και 10 % για την «περιστασιακή»). |
| --- | --- |

4.1.3.1.

| 4.1.3.2. | Κατά την «τακτική» τηλεργασία, περίπου 40 % των εργαζομένων αναπαύονται λιγότερο από 11 ώρες (περίπου 25 % για την «περιστασιακή» και περίπου 60 % για την τηλεργασία «υψηλής κινητικότητας»). |
| --- | --- |

4.1.3.2.

| 4.1.4. | Οι έρευνες του Eurofound δείχνουν ότι η ένταση της εργασίας συνιστά κοινό πρόβλημα στις ευρωπαϊκές χώρες (π.χ. 37 % των εργαζομένων αναφέρουν πιεστικές προθεσμίες), με μεγαλύτερη συχνότητα στην τηλεργασία, κυρίως δε υπό τη μορφή της τηλεργασίας «υψηλής κινητικότητας (18). |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Πρέπει να αξιολογηθούν οι επιπτώσεις στην υγεία και την ευεξία από την εντατική χρήση των ΤΠΕ, όπως η εργασία με οθόνες υπολογιστή ή με έξυπνα τηλέφωνα. Οι δυσμενείς επιδράσεις, που μπορούν να διογκωθούν με την τηλεργασία, αφορούν ψυχολογική πίεση, καταπόνηση της όρασης, άγχος, πονοκεφάλους, κόπωση, διαταραχές του ύπνου και μυοσκελετικά προβλήματα (19). |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Παρότι υπάρχουν ευρωπαϊκοί κανόνες εφαρμοστέοι στην περίπτωση της τηλεργασίας, πρέπει να εκτιμηθεί κατά πόσον η οδηγία για τον χρόνο εργασίας, καθώς και άλλες οδηγίες που αναφέρονται στο σημείο 2.4, ή η συμφωνία για την τηλεργασία (2002) και η συμφωνία για την ψηφιοποίηση (2020) είναι επαρκείς για την προστασία των τηλεργαζομένων (20). Επ’ αυτού, η ΕΟΚΕ σημειώνει τη σημασία της ευρωπαϊκής νομολογίας, στην οποία αναφέρεται ότι «(...) τα κράτη μέλη οφείλουν να επιβάλλουν στους εργοδότες την υποχρέωση να εφαρμόζουν αντικειμενικό, αξιόπιστο και ευχερώς προσβάσιμο σύστημα μετρήσεως του ημερήσιου χρόνου εργασίας κάθε εργαζομένου» (21). Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι εναπόκειται στα κράτη μέλη να καθορίσουν τις ειδικές λεπτομέρειες εφαρμογής ενός τέτοιου συστήματος, λαμβάνοντας υπόψη, μεταξύ άλλων, τις διαφορές μεταξύ κλάδων και δραστηριοτήτων (22). |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | Με αυτή την προοπτική, η ΕΟΚΕ προτείνει —στο πλαίσιο της τηλεργασίας και τηρουμένης της ευρωπαϊκής και της εθνικής νομοθεσίας και των συλλογικών διαπραγματεύσεων και συμβάσεων σε επίπεδο περιφερειακό, κλαδικό ή επιχείρησης— να οφείλουν οι επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν κατάλληλους μηχανισμούς για τον υπολογισμό του χρόνου κανονικής εργασίας και του χρόνου υπερωριακής εργασίας. |
| --- | --- |

4.1.7.

| 4.1.8. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η ίση μεταχείριση με τους αντίστοιχους εργαζομένους της ίδιας επιχείρησης συμπεριλαμβάνει τις συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας στην εργασία, την οργάνωση της εργασίας κατά τρόπο που να εξασφαλίζεται ότι ο φόρτος εργασίας είναι συγκρίσιμος και το δικαίωμα των συνδικαλιστικών οργανώσεων ή των εκπροσώπων των εργαζομένων να έχουν πρόσβαση στους χώρους παροχής της τηλεργασίας, εντός των ορίων της εθνικής νομοθεσίας και των εθνικών συλλογικών συμβάσεων. |
| --- | --- |

4.1.8.

| 4.1.9. | Οι τηλεργαζόμενοι δεν μπορούν να ζημιώνονται όσον αφορά την επαγγελματική τους ζωή, ειδικότερα δε όσον αφορά την εξέλιξη της σταδιοδρομίας τους, τη διαρκή επιμόρφωση, την πρόσβαση στην εσωτερική πληροφόρηση της επιχείρησης, στη συνδικαλιστική συμμετοχή και εκπροσώπηση και στα ειδικά εργασιακά δικαιώματα (μεταξύ άλλων ιατρική της εργασίας, ασφαλίσεις), καθώς και την πρόσβαση σε άλλα ειδικά δικαιώματα που ισχύουν στην επιχείρηση. |
| --- | --- |

4.1.9.

4.2.   Ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής

| 4.2.1. | Ένα από τα κίνητρα για την επέκταση της τηλεργασίας είναι ότι αυτή η μορφή εργασίας φαίνεται να επιτρέπει καλύτερη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, μεγαλύτερη παραγωγικότητα και αφοσίωση των υπαλλήλων και μικρότερη εναλλαγή. Ωστόσο, δεδομένου ότι είναι δύσκολο να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα σχετικά με τις επιπτώσεις της τηλεργασίας στον κόσμο της εργασίας με βάση την τρέχουσα κατάσταση της έρευνας επί του θέματος, η πραγματικότητα μπορεί να είναι πολύ πιο σύνθετη και διφορούμενη, και ίσως και αντικρουόμενη, από αυτό το αμοιβαία επωφελές δυναμικό για εργαζομένους και εργοδότες (23). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι παρατηρείται μια αντίφαση ανάμεσα στην αυξανόμενη ευελιξία των ωραρίων εργασίας και τον στόχο της αξιοπρεπούς εργασίας, που υπερασπίζεται η ΔΟΕ. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, όσον αφορά τον συνδυασμό μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, οι δυσμενείς επιπτώσεις διογκώνονται στην περίπτωση των τηλεργαζομένων, Παρουσιάζουν επίσης διακυμάνσεις ανάλογα με τα ατομικά χαρακτηριστικά του εργαζομένου, την εργασιακή νοοτροπία και την οργάνωση της εργασίας (24). Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η αποτελεσματική μεταφορά στο εθνικό δίκαιο της οδηγίας που ρυθμίζει το ζήτημα αυτό θα συντελέσει ασφαλώς στη βελτίωση των συνθηκών για τους τηλεργαζομένους (25). Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να μεταφέρουν και να εφαρμόσουν ορθά την εν λόγω οδηγία. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι οι συνέπειες της τηλεργασίας στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής είναι άκρως αμφιλεγόμενες, ή ακόμη και αντιφατικές, και ότι απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση όσον αφορά την ισορροπία μεταξύ εργασίας και ιδιωτικής ζωής (26). |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη κατάλληλης κατάρτισης για τους εργαζομένους και τους προϊσταμένους σχετικά με τις ορθές πρακτικές διαχείρισης της τηλεργασίας και με την τήρηση των νομοθετικών και συμβατικών κανόνων, ιδίως ως προς την προώθηση της ισορροπίας μεταξύ εργασίας και ιδιωτικής ζωής. |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να πραγματοποιήσουν τις δέουσες επενδύσεις για τη δημιουργία και/ή την περαιτέρω ανάπτυξη υψηλής ποιότητας και καθολικής πρόσβασης κοινωνικών υπηρεσιών για την παροχή φροντίδας σε ηλικιωμένους και παιδιά, οι οποίες θα συμβάλουν στην εξασφάλιση της ισορροπίας μεταξύ της επαγγελματικής και της ιδιωτικής ζωής. |
| --- | --- |

4.2.6.

4.3.   Το δικαίωμα στην αποσύνδεση

| 4.3.1. | Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η νοοτροπία της συνεχούς συνδεσιμότητας και η απουσία ελεύθερου χρόνου για όσους ασκούν τηλεργασία οδηγούν σε σημαντικούς σωματικούς και ψυχοκοινωνικούς κινδύνους (27). Λόγω της σύνδεσης, καθίσταται ιδιαίτερα δύσκολη η τήρηση των ορίων μεταξύ εργασίας και ιδιωτικής ζωής. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | Για να περιοριστούν αυτές οι δυσμενείς επιπτώσεις, εμφανίστηκαν πρόσφατα ορισμένες πολιτικές των κρατών μελών —παρότι σύμφωνα με διαφορετικές προσεγγίσεις— και/ή δράσεις των κοινωνικών εταίρων και των επιχειρήσεων σχετικά με το δικαίωμα αποσύνδεσης, ώστε να προστατεύονται οι εργαζόμενοι κατά τον ελεύθερο χρόνο τους. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Η συνεχής συνδεσιμότητα επιφέρει δυσμενείς επιπτώσεις. Οι γυναίκες πλήττονται περισσότερο, στο μέτρο που εκείνες φέρουν συνήθως το βάρος των μη αμειβόμενων οικιακών εργασιών και της φροντίδας των παιδιών, των ηλικιωμένων ή των ασθενών (28). |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Η νομοθεσία καλύπτει τα περισσότερα ζητήματα που συνδέονται με την τηλεργασία, και συνεπώς η αποτελεσματική εφαρμογή της εξακολουθεί να είναι σημαντικότατη. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τον Ιούνιο του 2020 υπεγράφη συμφωνία-πλαίσιο για την ψηφιοποίηση, η οποία περιλαμβάνει, ειδικότερα, τις λεπτομέρειες του δικαιώματος αποσύνδεσης, την τήρηση των διατάξεων περί χρόνου εργασίας που προβλέπονται στη νομοθεσία, στις συλλογικές συμβάσεις και σε άλλες συμβατικές διατάξεις, καθώς και το ότι ο εργαζόμενος δεν υποχρεούται να είναι διαθέσιμος προς επικοινωνία με τους εργοδότες εκτός των ωρών εργασίας. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η συμφωνία βρίσκεται σε διαδικασία εφαρμογής από τους κοινωνικούς εταίρους στα κράτη μέλη. Ωστόσο, παραμένει δυνατή μια νομοθετική πρωτοβουλία σύμφωνα με τις διατάξεις της ΣΛΕΕ σχετικά με την κοινωνική πολιτική (άρθρα 151 και επόμενα), προκειμένου να προστατευτεί και να κατοχυρωθεί αποτελεσματικά το δικαίωμα των εργαζομένων στην αποσύνδεση, ώστε να προλαμβάνεται η υποβάθμιση των συνθηκών εργασίας τους. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Υπάρχουν διάφορες απόψεις ως προς τη θέσπιση δικαιώματος αποσύνδεσης στα κράτη μέλη (29). Τέσσερις χώρες (Βέλγιο, Ισπανία, Γαλλία και Ιταλία) έχουν εγκρίνει ειδική νομοθεσία. Σε δύο χώρες υπήρξε είτε συζήτηση νομοσχεδίων (Πορτογαλία) είτε διαδικασία διαβούλευσης (Κάτω Χώρες), αλλά δεν έχει εγκριθεί ειδική νομοθεσία. Σε άλλα κράτη μέλη, οι απόψεις αποκλίνουν: σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις υπερασπίζονται τη θέσπιση ειδικής νομοθεσίας, επειδή η υφιστάμενη νομοθεσία δεν θεωρείται επαρκής· σε άλλα, θεωρούν ότι οι συλλογικές συμβάσεις συνιστούν την καλύτερη μέθοδο ρύθμισης· τέλος, σε άλλα, υποστηρίζουν ότι είναι επαρκής η νομοθεσία που ρυθμίζει τον χρόνο εργασίας. |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | Δεδομένης της κατάστασης αυτής, η ΕΟΚΕ επικροτεί το ψήφισμα που υιοθέτησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 21 Ιανουαρίου 2021, το οποίο ελήφθη υπόψη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων της 4ης Μαρτίου στο κεφάλαιο που αφορά την τηλεργασία και το δικαίωμα αποσύνδεσης (30). Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το δικαίωμα αποσύνδεσης πρέπει να αντιμετωπιστεί δεόντως στο σχέδιο δράσης του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

4.3.6.

| 4.3.7. | Όσον αφορά το δικαίωμα αποσύνδεσης, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι υπερωρίες δεν αποτελούν πρόβλημα αφ’ εαυτών, αρκεί να τηρούνται οι ισχύοντες κανόνες, ιδίως ως προς το ανώτατο όριό τους, και να εξασφαλίζεται ότι όλη η παρασχεθείσα εργασία αμείβεται σύμφωνα με το νομικό πλαίσιο της εκάστοτε χώρας. |
| --- | --- |

4.3.7.

5.   Δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των κρατών μελών και των κοινωνικών εταίρων

| 5.1. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι απαιτούνται περισσότερες και καλύτερες στατιστικές πληροφορίες —και περαιτέρω έρευνα— σχετικά με την τηλεργασία, προκειμένου να εντοπιστούν οι βέλτιστες πρακτικές και να μελετηθεί ο αντίκτυπός της στη ζωή των εργαζομένων, των επιχειρήσεων και της κοινωνίας. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να βελτιώσει την έρευνα στον τομέα της τηλεργασίας και των συνεπειών της, να ενθαρρύνει την ανταλλαγή —μεταξύ των κρατών μελών— ορθών πρακτικών ως προς την οργάνωση του χρόνου εργασίας, την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής και το δικαίωμα αποσύνδεσης και, τέλος, να στηρίξει την εξέλιξη της αναγκαίας μετάβασης σε θέματα ικανοτήτων, με σεβασμό προς τον κοινωνικό διάλογο και τη συλλογική διαπραγμάτευση μεταξύ των κοινωνικών εταίρων στα διάφορα επίπεδα. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι συμφωνίες του 2002 και του 2020 περιλαμβάνουν τις θεμελιώδεις αρχές που μπορούν να ενισχύσουν τις θετικές επιδράσεις της τηλεργασίας και να ελαχιστοποιήσουν τις δυσμενείς επιπτώσεις της. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να παρακολουθούν την υλοποίηση των συμφωνιών του 2002 και του 2020 και να προσαρμόσουν, εάν χρειαστεί, την ισχύουσα νομοθεσία —και να θεσπίσουν νέα νομοθεσία— βάσει της εμπειρίας που αποκτήθηκε από την πανδημία, προκειμένου να δώσουν ώθηση στα θετικά στοιχεία της τηλεργασίας και να διαφυλάξουν τα θεμελιώδη δικαιώματα των εργαζομένων. Ο ρυθμός των τεχνολογικών εξελίξεων στον κόσμο της εργασίας και των νέων μεθόδων εργασίας είναι επιταχυνόμενος, πράγμα που σημαίνει ότι οι κανόνες και οι πρακτικές μπορεί να χρειαστεί να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες του μέλλοντος. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι τα κράτη μέλη, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, απαιτείται να εξασφαλίσουν ένα κατάλληλο εθνικό πλαίσιο για την τηλεργασία, όπου θα ορίζονται οι κανόνες για τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους που ενδιαφέρονται να την εφαρμόσουν, λαμβανομένων υπόψη των συμφωνιών που προαναφέρονται. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Ειδικότερα, η οργάνωση του χρόνου εργασίας, οι κίνδυνοι για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, το δικαίωμα αποσύνδεσης και η αποτελεσματική άσκηση των εργασιακών δικαιωμάτων κατά την τηλεργασία είναι θέματα στα οποία θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η επίλυση των προβλημάτων που αφορούν την τηλεργασία πρέπει να επιτευχθεί εντός των ορίων των κατευθυντήριων γραμμών του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, σε όλα τα επίπεδα, ιδίως μέσω των συλλογικών συμβάσεων, έχει καθοριστική σημασία για την εξεύρεση ισορροπημένων, αξιοπρεπών και δίκαιων λύσεων. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, ως συνέχεια των μελετών σχετικά με τις συνέπειες της τηλεργασίας, πρέπει να κινηθεί κοινή διαδικασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) και του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) με στόχο την εκπόνηση σύμβασης της ΔΟΕ για την τηλεργασία. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι οι αξιοπρεπείς συνθήκες τηλεργασίας θα πρέπει να αποτελούν μέρος της ατζέντας αξιοπρεπούς εργασίας της ΔΟΕ και των αντίστοιχων εθνικών προγραμμάτων. |
| --- | --- |

5.8.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Alex Soojung-Kim Pang (2017) Rest — Why you get more done when you work less (Penguin Life, 2018), (πορτογαλική έκδοση: Descansar, Círculo de Leitores, 2017).

1

Rest — Why you get more done when you work less

(2)  ΕΕ L 299 της 18.11.2003, σ. 9.

2

(3)  ΕΕ L 183 της 29.6.1989, σ. 1.

3

(4)  ΕΕ L 186 της 11.7.2019, σ. 105.

4

(5)  ΕΕ L 188 της 12.7.2019, σ. 79.

5

(6)  Eurofound and ILO, Working anytime, anywhere: The effects on the world of work (2017), (Εργασία οποτεδήποτε και οπουδήποτε: Επιπτώσεις στον κόσμο της εργασίας), σελ. 51-54 (εφεξής «Eurofound και ΔΟΕ 2017»).

6

Working anytime, anywhere: The effects on the world of work

(7)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Telework in the EU before and after the COVID-19: where we were, where we head to, Science for Policy Briefs, 2020.

7

Telework in the EU before and after the COVID-19: where we were, where we head to, Science for Policy Briefs

(8)  Ό.π.

8

Ό.π.

(9)  ΔΟΕ, Telework in the 21st century, 2019, σ. 294.

9

(10)  ΕΕ C 129, 11.4.2018, σ. 44, ΕΕ C 197, 8.6.2018, σ. 45, ΕΕ C 237, 6.7.2018, σ. 8, ΕΕ C 367, 10.10.2018, σ. 15, ΕΕ C 440, 6.12.2018, σ. 37, ΕΕ C 232, 14.7.2020, σ. 18.

10

(11)  Eurofound και ΔΟΕ 2017, σ. 51.

11

(12)  Eurofound, Telework and ICT-based mobile work: flexible working in the digital age, 2020, σ. 53 (εφεξής «Eurofound, 2020»).

12

Telework and ICT-based mobile work: flexible working in the digital age

(13)  Eurofound και ΔΟΕ 2017, σ. 40.

13

(14)  Βλ. ψήφισμα που εξέδωσε πρόσφατα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

14

(15)  Telework in the 21st century, ΔΟΕ, 2019, σ. 298

15

Telework in the 21st century, ΔΟΕ, 2019, σ. 298

(16)  Συμφωνία-πλαίσιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την ψηφιοποίηση, Ιούνιος 2020, σ. 10

16

(17)  Further exploring the working conditions of ICT-based mobile workers and home-based teleworkers, Έγγραφο εργασίας, 2020, σ. 23-33.

17

Further exploring the working conditions of ICT-based mobile workers and home-based teleworkers

(18)  Eurofound 6th European Working Conditions Survey, Overview report, 2016, σ. 47-51. Βλ. επίσης την προηγούμενη υποσημείωση.

18

6th European Working Conditions Survey, Overview report

(19)  Σχετικά με τις επιπτώσεις της τηλεργασίας στην υγεία και την ευεξία, βλ.: Eurofound 2020, σ. 27-35.

19

(20)  Eurofound 2020, σ. 54.

20

(21)  Απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-55/18, ECLI:EU:C: 2019: 402, σκέψη 60. Σχετικά με την τηλεργασία, βλ. επίσης την εξής νομολογία: C-518/15, C-344/19, C-580/19, C-214/20, C-84/94.

21

(22)  Όπως στην υπόθεση C-55/18, ECLI: EU 2019: παράγραφος 63.

22

(23)  Telework in the 21st century, ΔΟΕ, 2019, σ. 302

23

Telework in the 21st century,

(24)  Κύρια πηγή: Eurofound 2020, σ. 13-26.

24

(25)  Eurofound 2020, σ. 54.

25

(26)  Eurofound και ΔΟΕ 2017, σ. 33 και σ. 40.

26

(27)  Eurofound και ΔΟΕ 2017, σ. 37.

27

(28)  Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ SOC/662 (βλέπε σελίδα 13 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας.

28

(29)  Κύρια πηγή: Eurofound 2020, σ. 13-26.

29

(30)  Βλ. ψήφισμα που εξέδωσε πρόσφατα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

30

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

EUROPEAN SECTORAL SOCIAL DIALOGUE JOINT TEXTS ON TELEWORK AND DIGITALISATION (1)

Telework

Eurocommerce and UNI, Europa, European agreement on guidelines on Telework and ICT-mobile work in commerce, 25 May 2018 (commerce)

EACB, EBF-FBE, ESBG and UNI Global Union, Declaration on Telework in the European Banking Sector, 17 November 2017 (banking)

ETNO and UNI Europa, Joint Declaration on ICT-based mobile work, 2 February 2017 (telecommunications)

ETNO and UNI Europa, Joint declaration on telework, 9 June 2016 (telecommunications)

ACME, BIPAR, CEA and UNI-Europa, Joint declaration on telework by the European social partners in the insurance sector, 10 February 2015 (insurance)

CEMR-CCRE and EPSU, CEMR-EP/EPSU joint statement on telework, 13 January 2004 (local and regional government)

Eurelectric and EPSU, EMCEF, Joint declaration on telework, 13 November 2002 (electricity)

Eurocommerce and UNI Europa, European Agreement on Guidelines on Telework in Commerce, 26 April 2001 (Commerce)

ETNO and UNI Europa, Guidelines for Telework in Europe, 7 February 2001 (telecommunications)

Joint Committee, Opinion on telework, 23 November 1998 (telecommunications)

Digitalisation

ETNO and UNI-Europa, Joint Declaration on Artificial Intelligence, 30 November 2020 (telecommunications)

CEEMET and IndustriAll, Joint opinion on the impact of digitalisation on the world of work in the met industries, 9 November 2020 (metal industry)

EFIC and EFBWW, European Social Partners joint statement on Digital Transformation in workplaces of the European Furniture Industry, 6 July 2020 (Furniture)

Federation of European Social Employers and EPSU, Joint Position Paper on Digitalisation in the Social Services Sector — Assessment of Opportunities and Challenges, 6 June 2020 (social services)

Eurelectric and EPSU, IndustriAll, Digitalisation at the heart of social partners’ commitment to keep the lights on, 9 April 2020 (electricity)

Eurelectric and EPSU, IndustriAll, A Social Partners’ Framework of Actions — Challenges and opportunities of the digitalisation for the workforce in the European Electricity Sector, 9 April 2020 (electricity)

PostEurop and UNI Europa, Joint Declaration on Training in the Digital Era, 6 December 2019 (postal services)

ECEG and IndustriAll, Joint recommendations on digital transformations in the workplace for the European chemicals, pharmaceuticals, rubber and plastics sectors, 8 November 2019 (chemical industry)

EFCI/FENI and UNI Europa, Joint Statement on the Impact of Digitalization on Employment in the Cleaning and Facility Services Industry, 29 October 2019 (industrial cleaning)

INTERGRAF and UNI-Europa, Print is vital for the future of reading — INTERGRAF and UNI Europa Graphical & Packaging joint statement, 21 October 2021 (graphical industry)

FEPORT, ESPO and ETF, Joint statement «Market based and technological developments in the shipping sector and technological innovation represent major challenges for the port sector», 24 June 2019 (ports)

AMICE, BIPAR, Insurance Europe and UNI Europa, Follow-up statement on the social effects of digitalization, 15 February 2019 (insurance)

IRU and ETF, Joint statement from Social partners for better regulation and digital enforcement, 7 December 2018 (road transport)

EBF-FBE and UNI Europa, Joint Declaration on the Impact of Digitalisation on Employment, 30 November 2018 (banking)

CEPI and IndustriAll, A social partner resolution addressing the ongoing digitalisation in the European pulp and paper sector and its potential impact on industry and employment, 6 July 2018 (paper industry)

CEEMET and IndustriAll, The impact of digitalisation on the world of work in the metal, engineering and technology-based industries, 8 December 2016 (metal industry)

AMICE, BIPAR, Insurance Europe and UNI Europa, Joint declaration on the social effects of digitalisation by the European social partners in the insurance sector, 12 October 2016 (Insurance)

EPSU and CEMR, Joint Declaration on the opportunities and challenges of digitalisation in local and regional administration, 11 December 2015 (local and regional administration)

---

(1)  Based on the European Commission EU social dialogue texts database, the European Trade Union Institute (ETUI) EU Social Dialogue texts database (not yet publicly available) and own research.

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ

Οι ακόλουθες τροπολογίες απορρίφθηκαν, παρότι συγκέντρωσαν περισσότερο από το 25 % των εκπεφρασμένων ψήφων (άρθρο 43 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού):

Σημείο 1.14 (συνδέεται με το σημείο 5.8)

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | 1.14. | «Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, ως συνέχεια των μελετών σχετικά με τις συνέπειες της τηλεργασίας, είναι σημαντικό οι καλές συνθήκες τηλεργασίας να αποτελέσουν μέρος της Ατζέντας της Αξιοπρεπούς Εργασίας γενικότερα και των Εθνικών Προγραμμάτων Αξιοπρεπούς Εργασίας ειδικότερα. Θα πρέπει να κινηθεί κοινή διαδικασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της ΔΟΕ και του ΟΟΣΑ με στόχο να διερευνηθεί κατά πόσον απαιτείται η κατάρτιση σύμβασης της ΔΟΕ για την τηλεργασία.» |
| --- | --- | --- |

1.14.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 109 |
| --- | --- |
| Κατά: | 130 |
| Αποχές: | 14 |

Υπέρ:

109

Κατά:

130

Αποχές:

14

Σημείο 4.1.1

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | 4.1.1. | «Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι είναι δύσκολο να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα σχετικά με τις επιπτώσεις της τηλεργασίας στον κόσμο της εργασίας, με βάση την τρέχουσα κατάσταση της έρευνας
  ότι όλες οι έρευνες συμφωνούν πως η επίδραση της τηλεργασίας στον χρόνο εργασίας είναι το μεγαλύτερο μειονέκτημα αυτής της μορφής εργασίας, καθώς εντοπίζεται ένα επαναλαμβανόμενο πρότυπο παράτασης των ωρών εργασίας (15). Δίνεται στον εργαζόμενο το δικαίωμα να οργανώνει τα ωράρια εργασίας του και αποφεύγει τη μετακίνηση μεταξύ κατοικίας και εργασίας, το αντίτιμο όμως είναι η παράταση της εργασίας κατά τη νύχτα και το Σαββατοκύριακο. |
| --- | --- | --- |

4.1.1.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 111 |
| --- | --- |
| Κατά: | 120 |
| Αποχές: | 18 |

Υπέρ:

111

Κατά:

120

Αποχές:

18

Σημείο 5.8 (συνδέεται με το σημείο 1.14)

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | 5.8 | «Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, ως συνέχεια των μελετών σχετικά με τις συνέπειες της τηλεργασίας, είναι σημαντικό οι καλές συνθήκες τηλεργασίας να αποτελέσουν μέρος της Ατζέντας της Αξιοπρεπούς Εργασίας γενικότερα και των Εθνικών Προγραμμάτων Αξιοπρεπούς Εργασίας ειδικότερα. Θα πρέπει να κινηθεί κοινή διαδικασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της ΔΟΕ και του ΟΟΣΑ με στόχο να διερευνηθεί κατά πόσον απαιτείται η κατάρτιση σύμβασης της ΔΟΕ για την τηλεργασία.» |
| --- | --- | --- |

5.8

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 109 |
| --- | --- |
| Κατά: | 130 |
| Αποχές: | 14 |

Υπέρ:

109

Κατά:

130

Αποχές:

14

---

(15)  

  Telework in the 21st century, ΔΟΕ, 2019, σ. 298

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/13 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/13

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Τηλεργασία και ισότητα των φύλων — Προϋποθέσεις ώστε η τηλεργασία να μην οξύνει την άνιση κατανομή μεταξύ ανδρών και γυναικών της μη αμειβόμενης φροντίδας και των οικιακών εργασιών, και ώστε να αναδειχθεί σε μέσο προώθησης της ισότητας των φύλων»

[Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της πορτογαλικής Προεδρίας]

(2021/C 220/02)

| Εισηγήτρια: η κ. | Milena ANGELOVA |
| --- | --- |
| Συνεισηγήτρια: η κ. | Erika KOLLER |

Εισηγήτρια: η κ.

Milena ANGELOVA

Συνεισηγήτρια: η κ.

Erika KOLLER

| Αίτημα της πορτογαλικής
  Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ | Επιστολή με ημερομηνία 26.10.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο όργανο | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Έγκριση από το τμήμα | 11.3.2021 |
| Έγκριση από την Ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 219/10/18 |

Αίτημα της πορτογαλικής

Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ

Επιστολή με ημερομηνία 26.10.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο όργανο

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Έγκριση από το τμήμα

11.3.2021

Έγκριση από την Ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

219/10/18

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Αν και η τηλεργασία αποτελεί ευρέως γνωστή μορφή εργασίας, η εφαρμογή της ενισχύθηκε σημαντικά λόγω της πανδημίας COVID-19, με αποτέλεσμα περισσότερο από το ένα τρίτο των εργαζομένων να εργάζεται από το σπίτι, με το μερίδιο των γυναικών να είναι μεγαλύτερο από εκείνο των ανδρών (1). Δεδομένου ότι οι γυναίκες αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της παροχής φροντίδας και των οικιακών εργασιών, η τηλεργασία θεωρήθηκε από αυτές ως η μόνη δυνατότητα συνδυασμού αυτής της μη αμειβόμενης εργασίας με την αμειβόμενη εργασία. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή στον κίνδυνο χρήσης της τηλεργασίας ως δυνατότητας ανάληψης της διπλής επιβάρυνσης της αμειβόμενης και της μη αμειβόμενης εργασίας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επικροτεί την εκστρατεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καταπολέμηση των έμφυλων στερεότυπων (2), επαναλαμβάνει την ανάγκη για αλλαγή νοοτροπίας και άρση των διαρθρωτικών εμποδίων, προκειμένου να επιτευχθεί δικαιότερη κατανομή των μη αμειβόμενων οικιακών εργασιών, και παροτρύνει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν εγκαίρως και αποτελεσματικά την οδηγία σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Δεδομένου ότι οι συνθήκες της πανδημίας είναι εξαιρετικές, είναι αναγκαίο να αξιολογηθούν οι σχέσεις μεταξύ της τηλεργασίας και της ισότητας των φύλων, υιοθετώντας μια περισσότερο γενική και μακροπρόθεσμη προοπτική. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όπου αυτό ήταν δυνατόν, η τηλεργασία υπήρξε υποχρεωτική ως μέτρο για την προστασία της υγείας και συνοδεύτηκε από πολλά εξαιρετικά και περιοριστικά μέτρα. Υπό κανονικές συνθήκες, η τηλεργασία πραγματοποιείται συνήθως σε οικειοθελή βάση, προκειμένου η εργασία να οργανώνεται έτσι ώστε να ανταποκρίνεται με βέλτιστο τρόπο στους γενικότερους στόχους και στις ανάγκες των επιχειρήσεων και των οργανισμών, καλύπτοντας τις ανάγκες τόσο των εργοδοτών όσο και των εργαζομένων και με σεβασμό του ενωσιακού και του εθνικού νομικού και κανονιστικού πλαισίου (3), καθώς και των επιτευγμάτων στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, και με όλα τα πρακτικού χαρακτήρα ζητήματα να ρυθμίζονται στο πλαίσιο εργασιακών συμφωνιών και συλλογικών συμβάσεων. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η τηλεργασία παρέχει πολλές δυνατότητες συμβολής στην ισότητα των φύλων, όπως βελτιωμένη συμμετοχή στην αγορά εργασίας· μεγαλύτερη ευελιξία ως προς την οργάνωση του χρόνου εργασίας και κατά τον συνδυασμό των μη αμειβόμενων ευθυνών φροντίδας με αμειβόμενη απασχόληση, η οποία μπορεί να βελτιώσει τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας· αύξηση της παραγωγικότητας μέσω υψηλότερης απόδοσης· καλύτερη χωροθετική αντιστοίχιση προσφοράς και ζήτησης εργασίας χωρίς να απαιτείται μετακίνηση σε άλλη τοποθεσία· εξοικονόμηση χρόνου και κόστους λόγω της κατάργησης ή της μείωσης των καθημερινών μετακινήσεων από και προς την εργασία, κ.λπ. Ταυτόχρονα, η τηλεργασία συνεπάγεται ορισμένους κινδύνους, όπως πιθανές προκλήσεις που συνδέονται με τις ακόλουθες παραμέτρους: ο εργαζόμενος ενδέχεται να καταστεί «αόρατος» στην εργασιακή κοινότητα· έλλειψη επίσημων και άτυπων δομών στήριξης, προσωπικών επαφών με τους συναδέλφους και πρόσβασης σε πληροφορίες, καθώς και σε δυνατότητες προαγωγής και κατάρτισης· δυνητική επιδείνωση των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων και αυξημένος κίνδυνος βίας και παρενόχλησης. Για τις γυναίκες, αυτή η παράμετρος μπορεί να οξύνει τις υφιστάμενες ανισότητες μεταξύ των φύλων. Για να μετριαστούν επιτυχώς αυτοί οι κίνδυνοι, είναι αναγκαίο να διενεργηθεί δέουσα ανάλυση της διάστασης του φύλου —δεδομένου ότι ακόμη και πολιτικές που φαινομενικά εμφανίζονται ως ουδέτερες ως προς το φύλο, στην πραγματικότητα, αγνοούν τη διάσταση του φύλου και πλήττουν αρνητικά τις γυναίκες— συνεπώς, πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για επίτευξη θετικού αντικτύπου. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπόψη της το ισχύον νομικό και συμπληρωματικό πλαίσιο σχετικά με την τηλεργασία. Αυτό περιλαμβάνει την οδηγία για τον χρόνο εργασίας, την οδηγία σχετικά με την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων κατά την εργασία, την οδηγία σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής και τις αυτόνομες συμφωνίες-πλαίσια των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την τηλεργασία (2002) και για την ψηφιοποίηση (2020). Σημειώνει επίσης ότι δεν υπάρχει ενοποιημένο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την τηλεργασία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επισημάνει ότι «ένα νομοθετικό πλαίσιο που θα αποσκοπεί στη ρύθμιση των όρων τηλεργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ είναι αναγκαίο προκειμένου να διασφαλισθούν αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και απασχόλησης στην ψηφιακή οικονομία, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση των ανισοτήτων και στην αντιμετώπιση του προβλήματος της φτώχειας των εργαζομένων». Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά την αξιολόγηση των υφιστάμενων κανόνων προκειμένου να καθοριστεί η αποτελεσματικότητά τους υπό το πρίσμα της ταχείας επέκτασης της τηλεργασίας, της συνειδητοποίησης των νέων κινδύνων και των διδαγμάτων που έχουν αντληθεί. Ειδικότερα, ενθαρρύνει τους κοινωνικούς εταίρους να αναθεωρήσουν και να δώσουν νέα ώθηση στη συμφωνία-πλαίσιο του 2002 για την τηλεργασία. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της τηλεργασίας κατά τρόπο που συμβάλλει στην ισότητα των φύλων, καθώς και στην αύξηση της παραγωγικότητας και της ευημερίας στην εργασία, π.χ. μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων. Λαμβάνοντας υπόψη τη μεγάλη ποικιλία των χώρων εργασίας, τα βέλτιστα αποτελέσματα μπορούν να επιτευχθούν με εξατομικευμένα μέτρα σε επίπεδο επιχείρησης και χώρου εργασίας. Αν και εναπόκειται στους εργοδότες να αποφασίσουν σχετικά με την οργάνωση της εργασίας, ο κοινωνικός διάλογος αποτελεί μείζονος σημασίας μέσο στους χώρους εργασίας για τη διαχείριση ζητημάτων, όπως ο μισθός, ο χρόνος εργασίας, οι τρόποι συνδεσιμότητας, η υγεία και ασφάλεια στην εργασία και η κατάρτιση και ανάπτυξη δεξιοτήτων στο πλαίσιο της τηλεργασίας. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Οι βασικές προϋποθέσεις της ουδέτερης ως προς τη διάσταση του φύλου τηλεργασίας περιλαμβάνουν την προσβασιμότητα στις αναγκαίες τεχνολογίες, εγκαταστάσεις και δεξιότητες. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημά της για επενδύσεις σε ψηφιακές υποδομές και συνδέσεις για όλους, μεταξύ άλλων σε κοινόχρηστους χώρους κατά τόπους που διευκολύνουν την τηλεργασία εκτός σπιτιού, καθώς και για ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων, με ιδιαίτερη έμφαση στις γυναίκες, ώστε να τους δοθεί η δυνατότητα να συμμετάσχουν στο έπακρο στις αγορές εργασίας και να καλυφθεί κάθε μορφή ψηφιακού χάσματος (4). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ύπαρξη διαθέσιμων, προσβάσιμων και οικονομικά προσιτών υποδομών φροντίδας και υπηρεσιών για παιδιά, άτομα με αναπηρία και ηλικιωμένους αποτελεί μια ακόμα ζωτικής σημασίας προϋπόθεση για την τηλεργασία και την εργασία εν γένει τηρώντας τους κανόνες περί ισότητας των φύλων. Η ΕΟΚΕ ζητεί να συναφθεί μια «ευρωπαϊκή συμφωνία για την παροχή φροντίδας», η οποία θα εξασφαλίζει την παροχή υπηρεσιών υψηλότερης ποιότητας για όλους καθόλη τη διάρκεια του βίου. Παροτρύνει τα κράτη μέλη να επενδύσουν και να διασφαλίσουν τη διαθεσιμότητα υψηλής ποιότητας, οικονομικά προσιτών, προσβάσιμων και ποικιλόμορφων υπηρεσιών παροχής φροντίδας, οι οποίες να ανταποκρίνονται σε διάφορες απαιτήσεις και καταστάσεις. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η τηλεργασία ενέχει τον κίνδυνο ο εργαζόμενος να καταστεί «αόρατος» στην εργασιακή κοινότητα, να στερείται επίσημων και άτυπων δομών στήριξης, προσωπικών επαφών με συναδέλφους και πρόσβασης σε πληροφορίες. Αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να παραβλέπονται οι ευκαιρίες προαγωγής και επιμόρφωσης και να μην παρέχονται σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις αμοιβές και τα υφιστάμενα δικαιώματα των εργαζομένων. Για τις γυναίκες, αυτό μπορεί να ενέχει τον κίνδυνο να οξυνθούν οι υφιστάμενες ανισότητες μεταξύ των φύλων, όπως το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η προτεινόμενη οδηγία για τη μισθολογική διαφάνεια, που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 4 Μαρτίου 2021, θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό μέσο για την αντιμετώπιση της έλλειψης πληροφόρησης που προκαλείται λόγω αφάνειας. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Προκειμένου να ενθαρρυνθεί ο ιδιωτικός τομέας να καινοτομήσει και να επενδύσει σε νέες μεθόδους και να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας για απασχόληση χωρίς αποκλεισμούς, έχει ζωτική σημασία να εγγυηθεί η ΕΕ ευνοϊκούς όρους για την επιχειρηματικότητα, την επιχειρηματική πρακτική και την προώθηση της ψηφιοποίησης, ιδίως για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και τις μικρομεσαίες (ΜΜΕ). Ομοίως, ο δημόσιος τομέας είναι σημαντικός εργοδότης και απαιτούνται κατάλληλες επενδύσεις για τη διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας και τον εκσυγχρονισμό των υποδομών προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του ψηφιακού μετασχηματισμού. Η στενή και ομαλή συνεργασία μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα απαιτείται και σε πρακτικό επίπεδο, στους τομείς των ψηφιακών υποδομών, της εκπαίδευσης και κατάρτισης, των υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής πρόνοιας και της έρευνας και καινοτομίας. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ ζητεί τη διεξαγωγή έρευνας σχετικά με τις επιπτώσεις και τις προϋποθέσεις από την άποψη του φύλου της τηλεργασίας υπό συνθήκες που δεν διέπονται από την πανδημία και λαμβάνοντας υπόψη τις μακροχρόνιες εξελίξεις σε διάφορους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας, καθώς και τη συγκέντρωση και διάδοση των υφιστάμενων καλών πρακτικών σε ολόκληρη την ΕΕ. Αυτό θα επιτρέψει την υιοθέτηση μιας ευαισθητοποιημένης ως προς τη διάσταση του φύλου προσέγγισης, ούτως ώστε να επιτευχθεί η αναγκαία τεχνολογική και κοινωνική καινοτομία που θα εξασφαλίζει τη συνεισφορά της τηλεργασίας στην προώθηση της ισότητας των φύλων (5). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Δεδομένου ότι οι κοινωνικές παραδόσεις και η στάση των ατόμων καθορίζουν τις επιπτώσεις της τηλεργασίας στην ισότητα των φύλων, η ΕΟΚΕ ζητεί στοχευμένες δράσεις και εκστρατείες για τη μείωση και την κατάργηση του στερεοτυπικού τρόπου σκέψης. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε ενωσιακό και σε εθνικό επίπεδο να αναλάβουν ενεργό ρόλο για την προώθηση μη στερεοτυπικών οικογενειακών ρόλων και επιλογών για τις γυναίκες και τους άνδρες όσον αφορά τις σπουδές, το επάγγελμα και τη θέση εργασίας τους. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ καλεί τους ενωσιακούς και εθνικούς φορείς λήψης αποφάσεων σε διάλογο και συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους, προκειμένου να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για την καταπολέμηση κάθε μορφής βίας κατά των γυναικών — μεταξύ άλλων στην εργασία, στο σπίτι και στο διαδίκτυο, και προτρέπει τα κράτη μέλη να κυρώσουν άμεσα τη Σύμβαση για τη βία και την παρενόχληση, 2019 (αριθ. 190) της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) και τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της πορτογαλικής Προεδρίας για κατάρτιση δύο διερευνητικών γνωμοδοτήσεων, αμοιβαία συμπληρωματικών, οι οποίες θα στοχεύουν σε μια περισσότερο εις βάθος ανάλυση της τηλεργασίας, λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα που αντλήθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Αυτό θα μπορούσε επίσης να βελτιώσει την καθοδήγηση της εφαρμογής της οδηγίας σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής και να ενθαρρύνει τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για τη διάδοση βέλτιστων πρακτικών ως προς τη χρήση της τηλεργασίας. Οι εν λόγω γνωμοδοτήσεις θα συμβάλουν στα μελλοντικά σχέδια συμπερασμάτων του Συμβουλίου κατά το πρώτο εξάμηνο του 2021. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ταχεία ψηφιοποίηση της οικονομίας και της κοινωνίας, η οποία επιταχύνθηκε σημαντικά από την πανδημία COVID-19, έδωσε ώθηση στη χρήση της τηλεργασίας, με αποτέλεσμα ποσοστό 34 % των εργαζομένων να εργάζεται αποκλειστικά και 14 % εν μέρει από το σπίτι τον Ιούλιο του 2020 (6). Ενώ η πανδημία διευκολύνει την κατανόηση της εκτεταμένης διάδοσης της τηλεργασίας, κρίνεται σκόπιμο να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στους φυσιολογικούς όρους εργασίας κατά την τηλεργασία που δεν επηρεάστηκαν από την πανδημία. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Αν και η ισότητα των φύλων εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και η τηλεργασία έχει πολλές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις πέραν εκείνων που αφορούν την ισότητα των φύλων, η παρούσα διερευνητική γνωμοδότηση εξετάζει συγκεκριμένα τις σχέσεις μεταξύ τηλεργασίας και ισότητας των φύλων, όπως ζητήθηκε από την πορτογαλική Προεδρία. Σκοπός είναι η εξεύρεση τρόπων να καταστεί η τηλεργασία ένα από τα οχήματα για την προώθηση της ισότητας των φύλων και να μην οξυνθεί η άνιση κατανομή της μη αμειβόμενης φροντίδας και των οικιακών εργασιών μεταξύ γυναικών και ανδρών, δεδομένου ότι η τηλεργασία μπορεί να συνεπάγεται τόσο οφέλη όσο και κινδύνους σε σχέση με την ισότητα των φύλων. Η ΕΟΚΕ αναδεικνύει την ανάγκη για ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στη χάραξη των πολιτικών προκειμένου να μετριαστούν οι κίνδυνοι και να αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες που προσφέρονται. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η αξιοποίηση του δυναμικού της τηλεργασίας με παράλληλο μετριασμό των σχετικών κινδύνων συμβάλλει στη διατήρηση των συνολικών οφελών για την ισότητα των φύλων (7). Μολονότι οι άνδρες είναι πιθανότερο να διεξάγουν κινητή εργασία εκτός των εγκαταστάσεων του εργοδότη απ’ ό, τι οι γυναίκες, οι γυναίκες απασχολούνται μέσω τηλεργασίας από το σπίτι τακτικότερα σε σχέση με τους άνδρες. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί σε έναν ορισμένο βαθμό από τους ειδικούς ανά χώρα και νοοτροπία ρόλους που έχουν ανατεθεί στα φύλα και τα μοντέλα επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής (8). Οι γυναίκες αναλαμβάνουν συνήθως το μεγαλύτερο μέρος των μη αμειβόμενων εργασιών παροχής φροντίδας στα νοικοκυριά (9), και μολονότι αυτό συνιστά ζωτικής σημασίας τμήμα της κοινωνικοοικονομικής ζωής, δεν αναγνωρίζεται ως τέτοιο. Αν και η τηλεργασία μπορεί να συμβάλει σε μια καλύτερη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, περιλαμβάνει επίσης τον κίνδυνο αύξησης της επιβάρυνσης των γυναικών, οι οποίες καλούνται να αναλάβουν ακόμα μεγαλύτερο μέρος των μη αμειβόμενων οικιακών εργασιών, όντας παράλληλα εκτεθειμένες σε άλλους κινδύνους, όπως η ενδοοικογενειακή και η διαδικτυακή βία ή η απώλεια δυνατοτήτων για επαγγελματική σταδιοδρομία. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Τόσο η κοινωνία στο σύνολό της όσο και οι επιχειρήσεις πρέπει να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την κατάργηση αυτών των έμφυλων στερεότυπων και την αναγνώριση των γυναικών ως εργαζόμενων πλήρους απασχόλησης πέρα από τους πολλούς άλλους ρόλους και ιδιότητές τους. Το οικονομικό και κοινωνικό κόστος αυτών των προκαταλήψεων για την κοινωνία είναι πολύ βαρύ. Οι κοινωνικοί εταίροι και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε όλους τους τομείς θα πρέπει να είναι σε θέση να ηγηθούν της αντιμετώπισης του ζητήματος, το οποίο έχει ζωτική σημασία για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δικαιώματα των γυναικών, αλλά και για την ευρωπαϊκή οικονομία (10). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Κατά την αξιολόγηση των επιπτώσεων της τηλεργασίας, είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι οι επιπτώσεις στο πλαίσιο της πανδημίας μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από εκείνες που ισχύουν υπό κανονικές συνθήκες. Ενδέχεται τόσο τα οφέλη όσο και τα μειονεκτήματα της τηλεργασίας να είναι εντονότερα κατά τη διάρκεια της πανδημίας, διάστημα κατά το οποίο η τηλεργασία είναι υποχρεωτική και οι ζωές των ανθρώπων έχουν περιοριστεί με πολλούς τρόπους, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης του σπιτιού ως κοινού χώρου εργασίας, παρακολούθησης μαθημάτων και διαβίωσης για όλα τα μέλη της οικογένειας. Επομένως, είναι αναγκαίο να υπάρξει όχι μόνο βραχυπρόθεσμη οπτική αλλά, κυρίως, μακροπρόθεσμη κατά την αξιολόγηση των επιπτώσεων της τηλεργασίας για την ισότητα των φύλων και τον κόσμο της εργασίας, μεταξύ άλλων λαμβάνοντας δεόντως υπόψη την εξασφάλιση φυσιολογικών όρων εργασίας κατά την τηλεργασία. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η τηλεργασία θα πρέπει να εκτελείται βάσει αμοιβαίας συμφωνίας και εθελοντικά, με όλα τα πρακτικά της ζητήματα να ρυθμίζονται στο πλαίσιο σύμβασης και/ή μέσω συλλογικών συμβάσεων. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η ΕΟΚΕ θα ήθελε με την ευκαιρία αυτή να συνδέσει ορισμένα στοιχεία της παρούσας γνωμοδότησης με την υλοποίηση του θεματολογίου των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030, και συγκεκριμένα των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) 5 [ισότητα των φύλων] και 8 [αξιοπρεπής εργασία και οικονομική ανάπτυξη]. Ο ΣΒΑ 5 αποσκοπεί στην κατάργηση όλων των μορφών διακρίσεων και στην εξάλειψη όλων των μορφών βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών, στην αναγνώριση και την αποτίμηση της μη αμειβόμενης φροντίδας ατόμων και της οικιακής εργασίας μέσω της παροχής δημόσιων υπηρεσιών, υποδομών και πολιτικών κοινωνικής προστασίας, καθώς και στην προώθηση του καταμερισμού των ευθυνών στο εσωτερικό του νοικοκυριού και της οικογένειας. Ένας πρόσθετος στόχος είναι η βελτίωση της χρήσης των τεχνολογιών, ιδίως των ΤΠΕ, για την προώθηση της ενδυνάμωσης των γυναικών. Στόχος του ΣΒΑ 8 είναι η διαρκής, χωρίς αποκλεισμούς και βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, η πλήρης και παραγωγική απασχόληση και η αξιοπρεπής εργασία για όλους, ενώ περιλαμβάνει επίσης επιμέρους στόχο όσον αφορά την αύξηση της παραγωγικότητας, π.χ. μέσω της τεχνολογικής αναβάθμισης και καινοτομίας. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Διδάγματα που αντλήθηκαν από την περίοδο της πανδημίας: η διάσταση του φύλου

| 3.1. | Κατά την εξέταση της τηλεργασίας ως προς τη διάσταση του φύλου, υπάρχουν διδάγματα που μπορούν να αντληθούν από την περίοδο της πανδημίας. Η πανδημία ανέδειξε τη σημασία του ρόλου των γυναικών στην οικονομία ως ζωτικής σημασίας φροντιστών που εργάζονται στην πλειονότητα των περιπτώσεων «στην πρώτη γραμμή» (11). Έρευνες αποκαλύπτουν (12) ότι πολλές από τις υφιστάμενες διαρθρωτικές ανισότητες μεταξύ των φύλων στην αγορά εργασίας και την κοινωνία έχουν επιδεινωθεί εξαιτίας της πανδημίας και ότι οι γυναίκες έχουν πληγεί δυσανάλογα. Το κεφάλαιο αυτό εστιάζεται σε ορισμένα ζωτικής σημασίας ευρήματα που αφορούν την τηλεργασία (κυρίως από το σπίτι) κατά την περίοδο της πανδημίας, δεδομένου ότι η διάσταση του φύλου μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την προαγωγή της ισότητας των φύλων. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Μολονότι η τηλεργασία κατέστη υποχρεωτική, όπου αυτό ήταν δυνατόν, σε μια προσπάθεια αντιμετώπισης της πανδημίας, δεν μπορούσαν όλοι οι εργαζόμενοι να τηλεργαστούν. Η τηλεργασία ήταν πιο αυξημένη στις πόλεις από ό, τι στις αγροτικές περιοχές και περισσότερο διαδεδομένη μεταξύ όσων είχαν ολοκληρώσει τριτοβάθμια εκπαίδευση. Επίσης, η τηλεργασία ποικίλλει ανά τομέα, με μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης στην εκπαίδευση, τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και τη δημόσια διοίκηση και με χαμηλότερα ποσοστά στους κλάδους της υγείας, των μεταφορών, της γεωργίας, του εμπορίου και της φιλοξενίας (13). Από πρόσφατες έρευνες προέρχονται δεδομένα σχετικά με τα επαγγέλματα εκείνα που μπορούν να ασκηθούν μέσω τηλεργασίας, αλλά απαιτείται περαιτέρω ανάλυση (14). Είναι επίσης εμφανές ότι ορισμένες εργασίες δεν μπορούν να εκτελεστούν από απόσταση, ενώ άλλες μπορούν σε πολύ περιορισμένο μόνο βαθμό (15). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Περισσότερες γυναίκες από ό, τι άνδρες εργάζονται με τηλεργασία κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Αν και οι εβδομαδιαίες ώρες εργασίας έχουν μειωθεί για τους άνδρες περισσότερο από ό, τι για τις γυναίκες κατά την περίοδο αυτή, υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες για προσωρινή διακοπή της εργασίας των εργαζόμενων γυναικών (προσωρινή αργία). Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι εργαζόμενες γυναίκες και μητέρες επωμίζονται το βάρος των αυξημένων ευθυνών οικιακής φροντίδας κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 λόγω του κλεισίματος των χώρων εργασίας, των σχολείων και των κέντρων παιδικής μέριμνας. Σε νοικοκυριά όπου εργάζονται και τα δύο μέλη και υπάρχει δυνατότητα επιλογής, οι γυναίκες είναι πιθανότερο να τεθούν σε προσωρινή αργία από ό,τι οι άνδρες σύντροφοί τους (16). Σε πολλά κράτη μέλη, το στενό φάσμα των διαθέσιμων υπηρεσιών παιδικής φροντίδας καθώς και όλων των τύπων υπηρεσιών φροντίδας και η έλλειψη ευελιξίας ως προς τους φορείς παροχής αυτών των υπηρεσιών επιδείνωσαν περαιτέρω την κατάσταση των γονέων, πλήττοντας σοβαρότερα τις γυναίκες και τις μητέρες. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ένα τέταρτο όλων όσων εργάζονταν εξ αποστάσεως ήταν γονείς παιδιών ηλικίας κάτω των 12 ετών, με το 22 % εξ αυτών να δυσκολεύονται πολύ περισσότερο από άλλες ομάδες να συγκεντρωθούν στην εργασία τους και να επιτύχουν κατάλληλη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής (17). Ειδικά για τις γυναίκες με ευθύνες φροντίδας, η εργασία από το σπίτι υπονομεύτηκε από αρκετούς παράγοντες, για παράδειγμα από την έλλειψη ήσυχου χώρου από όπου θα μπορούσαν να δουλέψουν χωρίς διακοπές, αλλά και την έλλειψη διαθέσιμου χρόνου για την εργασία τους, σε συνδυασμό με την τάση να εργάζονται για περισσότερες ώρες και να είναι συνδεδεμένες σε εικοσιτετράωρη βάση και την έλλειψη συμμόρφωσης με τις ρυθμίσεις σχετικά με τη σύνδεση και την αποσύνδεση. Το στοιχείο αυτό καθιστά αναγκαία την καλύτερη επιβολή της ισχύουσας νομοθεσίας και τη στενότερη εποπτεία από τις επιθεωρήσεις εργασίας, καθώς και την αξιολόγηση του κατά πόσον το υφιστάμενο πλαίσιο είναι επαρκές. Οι μονογονεϊκές οικογένειες, ποσοστό 85 % των οποίων στην ΕΕ αποτελούνται από γυναίκες, ήταν ιδιαίτερα ευάλωτες καθώς η πανδημία επιδείνωσε την ήδη εύθραυστη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής αυτών (18). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι οι γυναίκες που εργάζονται σε απαιτητικούς και ανταγωνιστικούς τομείς υψηλής ειδίκευσης, όπως ο πανεπιστημιακός, επλήγησαν βαρύτερα από τους άντρες ομολόγους τους (19), διότι η μη αμειβόμενη φροντίδα και οι οικιακές εργασίες μείωσαν την ικανότητά τους να είναι παραγωγικές και υποβάθμισαν περαιτέρω τις επαγγελματικές προοπτικές τους. Ομοίως, γυναίκες επιχειρηματίες που διοικούσαν ΜΜΕ αντιμετώπισαν σοβαρούς χρονικούς περιορισμούς πέραν των οικονομικών προβλημάτων στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν τις επιχειρήσεις τους κατά τη διάρκεια των περιόδων περιοριστικών μέτρων (20). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η περίοδος της πανδημίας προκάλεσε επίσης ανησυχητική αύξηση της βίας σε βάρος των γυναικών, τόσο της σωματικής όσο και της βίας στο διαδίκτυο, όπου τα θύματα είναι πολύ πιο απομακρυσμένα από δυνητικά μέσα και δυνατότητες να λάβουν βοήθεια (21). Η ενδοοικογενειακή βία αυξήθηκε κατά ένα τρίτο κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όπου το ζητούμενο ήταν να παραμείνει κανείς και να εργάζεται από το σπίτι, ει δυνατόν, προκειμένου να περιοριστεί η διασπορά της πανδημίας (22). Τα στοιχεία καταδεικνύουν επίσης ότι η εξ αποστάσεως εργασία είχε ως συνέπεια η σεξουαλική παρενόχληση στον χώρο εργασίας να καταστεί πιο διαδεδομένη στο διαδίκτυο. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Δυνατότητες, κίνδυνοι και προϋποθέσεις για τηλεργασία

| 4.1. | Η βέλτιστη αξιοποίηση της τηλεργασίας για την προώθηση της ισότητας των φύλων και τη διευκόλυνση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής απαιτεί να εξεταστούν πλήρως τα δυνητικά οφέλη και οι δυνητικοί κίνδυνοι αυτής για τις γυναίκες και τους άνδρες. Χωρίς δέουσα ανάλυση της διάστασης του φύλου, οι πολιτικές που φαινομενικά εμφανίζονται ως «ουδέτερες» ως προς το φύλο, μπορεί, στην πραγματικότητα, να «αγνοούν» τη διάσταση του φύλου και να πλήττουν αρνητικά τις γυναίκες. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Στις δυνατότητες της τηλεργασίας περιλαμβάνονται:






  — | μεγαλύτερη ευελιξία ως προς την οργάνωση του χρόνου εργασίας εν γένει και σε ορισμένο βαθμό αυξημένες δυνατότητες για τα άτομα να οργανώνουν τον χρόνο τους προκειμένου να επιτύχουν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, |
| --- | --- | --- |

4.2.

—

μεγαλύτερη ευελιξία ως προς την οργάνωση του χρόνου εργασίας εν γένει και σε ορισμένο βαθμό αυξημένες δυνατότητες για τα άτομα να οργανώνουν τον χρόνο τους προκειμένου να επιτύχουν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα,

| — | μεγαλύτερη ευελιξία κατά τον συνδυασμό των μη αμειβόμενων ευθυνών φροντίδας με αμειβόμενη απασχόληση, η οποία μπορεί να βελτιώσει τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, |
| --- | --- |

—

μεγαλύτερη ευελιξία κατά τον συνδυασμό των μη αμειβόμενων ευθυνών φροντίδας με αμειβόμενη απασχόληση, η οποία μπορεί να βελτιώσει τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας,

| — | ευκαιρία για πιο ισότιμο καταμερισμό της φροντίδας των παιδιών ή εξαρτημένων μελών της οικογένειας, όταν τηλεργάζονται και οι δύο γονείς, |
| --- | --- |

—

ευκαιρία για πιο ισότιμο καταμερισμό της φροντίδας των παιδιών ή εξαρτημένων μελών της οικογένειας, όταν τηλεργάζονται και οι δύο γονείς,

| — | καλύτερη ένταξη στην αγορά εργασίας εκείνων που περιορίζονται από κοινωνικούς φραγμούς ή εμπόδια στον χώρο εργασίας, π.χ. άτομα που αντιμετωπίζουν περιορισμούς λόγω αναπηρίας, |
| --- | --- |

—

καλύτερη ένταξη στην αγορά εργασίας εκείνων που περιορίζονται από κοινωνικούς φραγμούς ή εμπόδια στον χώρο εργασίας, π.χ. άτομα που αντιμετωπίζουν περιορισμούς λόγω αναπηρίας,

| — | αύξηση της παραγωγικότητας μέσω υψηλότερης απόδοσης, |
| --- | --- |

—

αύξηση της παραγωγικότητας μέσω υψηλότερης απόδοσης,

| — | καλύτερη χωροθετική αντιστοίχιση προσφοράς και ζήτησης εργασίας χωρίς να απαιτείται μετακίνηση σε άλλη τοποθεσία· αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντιστροφή της περιφερειακής κατανομής των θέσεων εργασίας μεταξύ των πόλεων και των αγροτικών περιοχών (23), |
| --- | --- |

—

καλύτερη χωροθετική αντιστοίχιση προσφοράς και ζήτησης εργασίας χωρίς να απαιτείται μετακίνηση σε άλλη τοποθεσία· αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντιστροφή της περιφερειακής κατανομής των θέσεων εργασίας μεταξύ των πόλεων και των αγροτικών περιοχών (23),

| — | εξοικονόμηση χρόνου και κόστους εξαιτίας της κατάργησης ή της μείωσης των καθημερινών μετακινήσεων από και προς την εργασία. |
| --- | --- |

—

εξοικονόμηση χρόνου και κόστους εξαιτίας της κατάργησης ή της μείωσης των καθημερινών μετακινήσεων από και προς την εργασία.

| 4.3. | Αντίστοιχα, οι ακόλουθοι κίνδυνοι συνδέονται με την τηλεργασία και σχετίζονται κυρίως με τις ακόλουθες προκλήσεις:






  — | οργάνωση του χώρου εργασίας από απόσταση και συγκέντρωση στην εργασία, ιδίως όταν και άλλα μέλη της οικογένειας εργάζονται ή παρακολουθούν μαθήματα από το σπίτι και όταν ο χώρος του σπιτιού είναι πολύ μικρός για χωριστό χώρο εργασίας, |
| --- | --- | --- |

4.3.

—

οργάνωση του χώρου εργασίας από απόσταση και συγκέντρωση στην εργασία, ιδίως όταν και άλλα μέλη της οικογένειας εργάζονται ή παρακολουθούν μαθήματα από το σπίτι και όταν ο χώρος του σπιτιού είναι πολύ μικρός για χωριστό χώρο εργασίας,

| — | πρόσβαση σε κατάλληλο εξοπλισμό γραφείου, συμπεριλαμβανομένων εργονομικών επίπλων, και σε εξειδικευμένο ή προσαρμοσμένο εξοπλισμό και προγράμματα, καθώς και σε κατάρτιση, |
| --- | --- |

—

πρόσβαση σε κατάλληλο εξοπλισμό γραφείου, συμπεριλαμβανομένων εργονομικών επίπλων, και σε εξειδικευμένο ή προσαρμοσμένο εξοπλισμό και προγράμματα, καθώς και σε κατάρτιση,

| — | έλλειψη προσωπικής επαφής και πνεύματος συνεργασίας μεταξύ συναδέλφων και κίνδυνος να καταστεί κανείς «αόρατος» στην εργασιακή κοινότητα, |
| --- | --- |

—

έλλειψη προσωπικής επαφής και πνεύματος συνεργασίας μεταξύ συναδέλφων και κίνδυνος να καταστεί κανείς «αόρατος» στην εργασιακή κοινότητα,

| — | αύξηση του μη ισορροπημένου μεριδίου των εργασιών φροντίδας και των οικιακών εργασιών βάσει στερεοτυπικών ρόλων όσον αφορά την εργασία και την οικογένεια, |
| --- | --- |

—

αύξηση του μη ισορροπημένου μεριδίου των εργασιών φροντίδας και των οικιακών εργασιών βάσει στερεοτυπικών ρόλων όσον αφορά την εργασία και την οικογένεια,

| — | αύξηση της έμφυλης βίας και παρενόχλησης, συμπεριλαμβανομένης της διαδικτυακής παρενόχλησης, έλλειψη κοινωνικής στήριξης σε περιπτώσεις απομόνωσης, |
| --- | --- |

—

αύξηση της έμφυλης βίας και παρενόχλησης, συμπεριλαμβανομένης της διαδικτυακής παρενόχλησης, έλλειψη κοινωνικής στήριξης σε περιπτώσεις απομόνωσης,

| — | έλλειψη μετακίνησης και διακοπή της καθημερινής ρουτίνας και των καθημερινών συνηθειών, καθώς και πίεση για συνδυασμό της εργασίας με οικιακά καθήκοντα και αποφυγή της κατάργησης των ορίων μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής που μπορεί να προκαλέσει προβλήματα πνευματικής και σωματικής υγείας, συμπεριλαμβανομένων αυξημένων περιπτώσεων εργασιακής εξουθένωσης, |
| --- | --- |

—

έλλειψη μετακίνησης και διακοπή της καθημερινής ρουτίνας και των καθημερινών συνηθειών, καθώς και πίεση για συνδυασμό της εργασίας με οικιακά καθήκοντα και αποφυγή της κατάργησης των ορίων μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής που μπορεί να προκαλέσει προβλήματα πνευματικής και σωματικής υγείας, συμπεριλαμβανομένων αυξημένων περιπτώσεων εργασιακής εξουθένωσης,

| — | κατάχρηση των νέων δυνατοτήτων παρακολούθησης και δόλια χρήση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, |
| --- | --- |

—

κατάχρηση των νέων δυνατοτήτων παρακολούθησης και δόλια χρήση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα,

| — | προκλήσεις στην παρακολούθηση των συνθηκών εργασίας κατά την εργασία κατ’ οίκον — τόσο για τους εργοδότες όσο και για τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, |
| --- | --- |

—

προκλήσεις στην παρακολούθηση των συνθηκών εργασίας κατά την εργασία κατ’ οίκον — τόσο για τους εργοδότες όσο και για τις συνδικαλιστικές οργανώσεις,

| — | κυβερνοασφάλεια και ζητήματα σχετικά με τον ΓΚΠΔ, |
| --- | --- |

—

κυβερνοασφάλεια και ζητήματα σχετικά με τον ΓΚΠΔ,

| — | αυξημένος κοινωνικός έλεγχος, |
| --- | --- |

—

αυξημένος κοινωνικός έλεγχος,

| — | κίνδυνος αύξησης των ωρών εργασίας και μείωσης των περιόδων ανάπαυσης εξαιτίας της μη τήρησης των ρυθμίσεων σχετικά με τη σύνδεση και την αποσύνδεση, |
| --- | --- |

—

κίνδυνος αύξησης των ωρών εργασίας και μείωσης των περιόδων ανάπαυσης εξαιτίας της μη τήρησης των ρυθμίσεων σχετικά με τη σύνδεση και την αποσύνδεση,

| — | αδυναμία ή δυσκολία των συνδικαλιστικών οργανώσεων να προστατεύσουν τα δικαιώματα των εργαζομένων, |
| --- | --- |

—

αδυναμία ή δυσκολία των συνδικαλιστικών οργανώσεων να προστατεύσουν τα δικαιώματα των εργαζομένων,

| — | αβεβαιότητα όσον αφορά την ευθύνη του εργοδότη να μεριμνά για την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας, τις συνθήκες εργασίας και την εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων. |
| --- | --- |

—

αβεβαιότητα όσον αφορά την ευθύνη του εργοδότη να μεριμνά για την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας, τις συνθήκες εργασίας και την εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων.

| 4.4. | Οι βασικότερες προϋποθέσεις της τηλεργασίας αφορούν την προσβασιμότητα των αναγκαίων υποδομών και τεχνολογιών. Η αύξηση της συνδεσιμότητας δεν φτάνει σε όλους· ορισμένες ομάδες γυναικών (λόγου χάρη, ηλικιωμένες, γυναίκες από μειονεκτούσες κοινωνικοοικονομικές ομάδες και γυναίκες με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο) δεν έχουν ισότιμη πρόσβαση σε συνδεσιμότητα και ψηφιακές τεχνολογίες, στοιχείο που διευρύνει το ψηφιακό χάσμα (24). Συνεπώς, χρειάζονται ισχυρές δημόσιες πολιτικές που θα επιτρέψουν την πρόσβαση σε δίκτυα και σε κοινόχρηστους χώρους σε τοπικό επίπεδο που διευκολύνουν την τηλεργασία εκτός σπιτιού. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει, όπως ορίζεται στη συμφωνία-πλαίσιο των κοινωνικών εταίρων για την τηλεργασία και σύμφωνα με τη συναφή εθνική νομοθεσία, την ανάγκη να αποφευχθούν καταστάσεις κατά τις οποίες οι εργαζόμενοι που εργάζονται εξ αποστάσεως επωμίζονται την επιβάρυνση του κόστους εξοπλισμού, ο οποίος είναι απαραίτητος για την εργασία από απόσταση, συγκεκριμένα: εξοπλισμός ΤΠΕ, εργονομικά έπιπλα, μέτρα προστασίας της υγείας και της ασφάλειας και αυξημένο κόστος που συνδέεται με τον χώρο στον οποίο επιτελείται η εργασία. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Οι ψηφιακές δεξιότητες και η κατάρτιση σε αυτές αποτελούν μια ακόμα σημαντική προϋπόθεση για τη δυνατότητα τηλεργασίας, βάσει της οποίας οι άνδρες βρίσκονται συχνά σε καλύτερη θέση από τις γυναίκες — μόλις έξι κράτη μέλη εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις των γυναικών έναντι των ανδρών στην κατηγορία των διαδικτυακών δεξιοτήτων (Φινλανδία, Σλοβενία, Λιθουανία, Λετονία, Κύπρος και Βουλγαρία) (25). Το χάσμα μεταξύ των φύλων όσον αφορά τις ψηφιακές δεξιότητες διευρύνεται όσο αυξάνεται η ηλικία. Αυτές οι διαφορές θα πρέπει να ληφθούν ομοίως υπόψη κατά την αξιολόγηση των διαστάσεων της τηλεργασίας που σχετίζονται με το φύλο. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Εκτός από τις ψηφιακές δεξιότητες, η τηλεργασία απαιτεί δεξιότητες προσαρμογής στις εξελισσόμενες τεχνικές διοίκησης επιχειρήσεων και στον προσανατολισμό της εργασίας και συνεπάγεται προκλήσεις τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τους εργοδότες, ιδίως τις ΜΜΕ. Η εξ αποστάσεως διαχείριση της επιχείρησης και του προσωπικού απαιτεί ειδικές δεξιότητες διαχείρισης, ευελιξία, ανθεκτικότητα και καινοτόμους τρόπους οργάνωσης της εργασίας, καθώς η τηλεργασία απαιτεί διαχείριση που βασίζεται περισσότερο στα αποτελέσματα και λιγότερο στις διαδικασίες. Θα πρέπει να παρέχεται ειδική εκπαίδευση προκειμένου να βοηθηθούν οι προϊστάμενοι/επόπτες να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τους εξ αποστάσεως εργαζομένους. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Για τους εργαζομένους, η μεγαλύτερη ευελιξία και η ελευθερία οργάνωσης της εργασίας τους απαιτούν επίσης ισχυρό αίσθημα ευθύνης και δέσμευσης, καθώς και δεξιότητες αυτοδιαχείρισης και σχέση εμπιστοσύνης με τους προϊσταμένους τους. Από αρκετές έρευνες έχει καταδειχθεί ότι η τηλεργασία θα μπορούσε να αποτελέσει, σε ορισμένους τομείς, πηγή αύξησης της παραγωγικότητας, η οποία μπορεί να αξιοποιηθεί αποδοτικότερα με την παροχή ειδικής εκπαίδευσης στα διοικητικά στελέχη. Μπορεί να αυξήσει τις απαιτήσεις που έχουν οι εργαζόμενοι από την εργασία τους, καθώς και τις επιδόσεις. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Οι εργαζόμενοι που τηλεργάζονται θα πρέπει να έχουν ισότιμη πρόσβαση σε κατάρτιση και σε συνεχιζόμενη επαγγελματική ανάπτυξη, καθώς και ίσες ευκαιρίες προαγωγής και επαγγελματικής εξέλιξης. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις γυναίκες που εργάζονται εξ αποστάσεως, οι οποίες ενδεχομένως διαθέτουν λιγότερο χρόνο και περιορισμένες δυνατότητες να συμμετέχουν σε δραστηριότητες εξέλιξης της επαγγελματικής σταδιοδρομίας εκτός των ωραρίων εργασίας τους. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Υπό την προϋπόθεση ότι οι αναγκαίες εγκαταστάσεις και δεξιότητες είναι διαθέσιμες σε όλους, η τηλεργασία αυτή καθαυτή θα μπορούσε να αποτελέσει μια μορφή εργασίας που θα είναι διαθέσιμη και προσβάσιμη τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες. Επομένως, οι διαθέσιμες, υψηλής ποιότητας, οικονομικά προσιτές, προσβάσιμες και ποικιλόμορφες δημόσιες υπηρεσίες φροντίδας διαδραματίζουν ζωτικής σημασίας ρόλο για τη βέλτιστη αξιοποίηση της τηλεργασίας. Σε ορισμένα κράτη μέλη παρέχονται χρηματοδοτική βοήθεια και ειδικά φορολογικά κίνητρα για την προώθηση της φροντίδας των παιδιών, μεταξύ άλλων και στο σπίτι, από καταρτισμένους επαγγελματίες — στοιχείο που αξίζει να αποτελέσει σημείο αναφοράς. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Αν και η τηλεργασία μπορεί να αυξήσει τη ζήτηση για ορισμένες υπηρεσίες, μπορεί να προκαλέσει υποβάθμιση της κατάστασης για ορισμένες ΜΜΕ όπου κυριαρχεί η γυναικεία επιχειρηματικότητα και οι πελάτες των οποίων είναι σχεδόν αποκλειστικά γυναίκες που μετακινούνται από και προς την εργασία τους. Αυτό ισχύει π.χ. για μικρά καταστήματα τροφίμων και άλλων αγαθών, αγορές και κέντρα εξυπηρέτησης. Ο μετριασμός αυτού του κινδύνου απαιτεί απομάκρυνση από τις στερεοτυπικές επιλογές επαγγέλματος. Το ίδιο ισχύει και για την άμβλυνση των διαφορών στις δυνατότητες τηλεργασίας μεταξύ γυναικών και ανδρών, λόγω του τομεακού διαχωρισμού και των διαφορετικών δυνατοτήτων τηλεργασίας που προσφέρει κάθε τομέας. |
| --- | --- |

4.10.

5.   Τρόποι ενσωμάτωσης της ισότητας των φύλων στις πολιτικές

| 5.1. | Αν και εναπόκειται στους εργοδότες να αποφασίσουν σχετικά με την οργάνωση της εργασίας, οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν, π.χ. μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων, να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της τηλεργασίας κατά τρόπο που συμβάλλει στην ισότητα των φύλων, καθώς και στην αύξηση της παραγωγικότητας και της ευημερίας στην εργασία. Με τη συμφωνία-πλαίσιο για την τηλεργασία που συνήφθη από τους κοινωνικούς εταίρους της ΕΕ το 2002 και εφαρμόστηκε ως το 2008 από όλα τα κράτη μέλη (26) ορίζεται το γενικό πλαίσιο του κεκτημένου για τη χρήση της τηλεργασίας έτσι ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες εργοδοτών και εργαζομένων με ισορροπημένο τρόπο. Ο κοινωνικός διάλογος αποτελεί καίριας σημασίας μέσο για τη διαχείριση ζητημάτων, όπως ο μισθός, ο χρόνος εργασίας, οι τρόποι συνδεσιμότητας, η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία και η ανάπτυξη δεξιοτήτων στο πλαίσιο της τηλεργασίας. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης διάδοση των βέλτιστων πρακτικών που θα επιτρέψουν σε γυναίκες και άνδρες να συνδυάσουν εργασία και οικογένεια με ισότιμο τρόπο, και προώθηση και χρηματοδότηση κοινών δράσεων από τους κοινωνικούς εταίρους. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Δεδομένου ότι η τηλεργασία βασίζεται στις τεχνολογικές υποδομές και συνδέσεις, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την τεράστια σημασία των επενδύσεων σε κατάλληλες ψηφιακές υποδομές, την παροχή πρόσβασης σε σταθερές ψηφιακές συνδέσεις και κατάλληλο υλισμικό και λογισμικό προκειμένου να καταστεί εφικτή η τηλεργασία για όλες τις κοινωνικές ομάδες και να αποφευχθούν προβλήματα σε άλλους τομείς της ψηφιοποίησης της οικονομίας και της κοινωνίας. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της για ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων για όλους, προκειμένου να μπορέσουν οι άνθρωποι να ανταποκριθούν και να διαμορφώσουν την ψηφιακή ανάπτυξη, κατανοώντας πλήρως τις δυνατότητες της ηλεκτρονικής μάθησης. Πρόκειται για θέμα που αφορά την επίσημη, την ανεπίσημη και τη μη επίσημη εκπαίδευση και την αξιοποίησή της και καλύπτει τη βασική εκπαίδευση, την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση, σύμφωνα με την προσέγγιση της συνεχιζόμενης και διά βίου μάθησης. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις δεξιότητες των γυναικών, προκειμένου αυτές να μπορέσουν να συμμετάσχουν ισότιμα και πλήρως στις αγορές εργασίας, καθώς και να διαχειρίζονται πρακτικά ψηφιακά ζητήματα καθημερινού χαρακτήρα. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη σύναψης μιας «ευρωπαϊκής συμφωνίας για την παροχή φροντίδας», καθότι οι επενδύσεις στον τομέα της περίθαλψης μπορούν να εξασφαλίσουν την παροχή υπηρεσιών υψηλότερης ποιότητας για όλους καθόλη τη διάρκεια του βίου και να κατοχυρώσουν την αναγνώριση γυναικών και ανδρών ως ισότιμων αμειβόμενων και ισότιμων φροντιστών. Ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να επενδύσουν σε υποδομές παροχής φροντίδας κάθε τύπου. Τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας στο πλαίσιο του μέσου Next Generation EU παρέχουν τη δυνατότητα πραγματοποίησης άμεσων επενδύσεων στον τομέα της παροχής φροντίδας. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης διάδοση των βέλτιστων πρακτικών που θα επιτρέψουν σε γυναίκες και άνδρες να συνδυάσουν εργασία και οικογένεια με ισότιμο τρόπο, και προώθηση και χρηματοδότηση κοινών δράσεων από τους κοινωνικούς εταίρους. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αναθεωρήσουν τους στόχους της Βαρκελώνης (27) προκειμένου να εξασφαλιστεί υψηλής ποιότητας, ευέλικτη, ποικιλόμορφη και οικονομικά προσιτή φροντίδα των παιδιών (28). Υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της μετάβασης από την ιδρυματική φροντίδα σε υπηρεσίες που βασίζονται στην κοινότητα και επικεντρώνονται στον άνθρωπο για ευάλωτα παιδιά και ενήλικες με ειδικές ανάγκες, όπως εκφράζεται στις κοινές ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (29). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν την οδηγία σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής με αποδοτικό και έγκαιρο τρόπο ώστε να παρασχεθούν επαρκείς επιλογές στις οικογένειες για περισσότερο ισότιμες πρακτικές, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ανάγκες των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ. Οι μικρότερες εταιρείες, των οποίων η δραστηριότητα βασίζεται εξ ορισμού στην εργασία μιας μικρής ομάδας, χρειάζονται ακόμα περισσότερο από άλλες να επωφεληθούν από τη συνέχεια και τη σταθερότητα της οργάνωσης της παραγωγής τους. Με βάση τα διδάγματα που έχουν αντληθεί μέχρι στιγμής, μπορούν να εξετασθούν ευέλικτα σχήματα συνδυασμού της εργασίας με φυσική παρουσία με επιλογές τηλεργασίας. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Ειδική προσοχή θα πρέπει να δοθεί στις συνθήκες που επικρατούν σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού όπως οι γυναίκες με αναπηρία, οι μονογονεϊκές οικογένειες, οι ηλικιωμένες γυναίκες, οι μετανάστριες και οι γυναίκες Ρομά. Οι οργανώσεις γυναικών και οι σύλλογοι που εκπροσωπούν οικογένειες και γυναίκες πρέπει να λαμβάνουν στήριξη, μεταξύ άλλων και μέσω στοχευμένων μέτρων που θα χρηματοδοτούνται από ενωσιακούς και εθνικούς πόρους. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί το πλήρες φάσμα των υποστηρικτικών υπηρεσιών σε περίπτωση καταστάσεων βίας (δεδομένου ότι η ενδοοικογενειακή βία παρουσίασε σημαντική αύξηση εξαιτίας των περιοριστικών μέτρων κατά τη διάρκεια της πανδημίας (30)), καθώς και να υπάρξει πλήρης συμμόρφωση με τη νομοθεσία κατά της βίας. Η ΕΟΚΕ παροτρύνει τα κράτη μέλη να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν μέτρα για την πρόληψη κάθε μορφής βίας κατά των γυναικών, είτε αυτή είναι σωματική είτε διαδικτυακή. Πρέπει να αναληφθεί ισχυρότερη δράση για την καταπολέμηση της βίας και της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς σεξουαλικής φύσεως στην εργασία, επίσης και στο πλαίσιο της τηλεργασίας. Εάν δεν διαθέτουν έναν «ασφαλή» χώρο εργασίας (για παράδειγμα, λόγω της τηλεργασίας), τα θύματα της ενδοοικογενειακής βίας δεν λαμβάνουν κανέναν κοινωνικό έλεγχο, ενώ η πρόσβασή τους σε συναφείς πληροφορίες και σε βοήθεια είναι περιορισμένη ή ανύπαρκτη (31). Πρέπει οι κοινωνικοί εταίροι να ενθαρρύνονται και να υποστηρίζονται έτσι ώστε να εκπονούν πολιτικές για την πρόληψη της ενδοοικογενειακής βίας, μεταξύ άλλων με ειδική κοινή δράση και με την προσφορά κατάλληλων συστημάτων εποπτείας και κοινοποίησης, ιδίως όταν η εργασία γίνεται εξ αποστάσεως (32). Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για απόφαση του Συμβουλίου με την οποία εξουσιοδοτούνται τα κράτη μέλη να κυρώσουν, προς το συμφέρον της ΕΕ, τη Σύμβαση για τη βία και την παρενόχληση, 2019 (υπ’ αριθ. 190) της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ). Ενθαρρύνει δε τα κράτη μέλη να κυρώσουν άμεσα την εν λόγω σύμβαση (33), συνιστώντας συγχρόνως στην ΕΕ να προτρέψει τις χώρες εκτός της ΕΕ να πράξουν το ίδιο. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι το Συμβούλιο έχει καλέσει τα κράτη μέλη που δεν το έχουν πράξει ακόμη να επικυρώσουν τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Επίσης, η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής —όπως αυτή διατυπώνεται στο Σχέδιο δράσης για τον Ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων— να προτείνει τη θέσπιση νομοθεσίας για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένης της παρενόχλησης στον χώρο εργασίας λόγω φύλου. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Αν και η τηλεργασία δεν αποτελεί νέα μορφή εργασίας, εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές άγνωστες επιπτώσεις που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση. Για παράδειγμα, θα ήταν χρήσιμο να διερευνηθούν οι επιπτώσεις και οι προϋποθέσεις της υπό όρους που δεν διέπονται από την πανδημία και λαμβάνοντας υπόψη τις περισσότερο μακροχρόνιες εξελίξεις σε διάφορους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας. Δεδομένου ότι οι τεχνολογικές και κοινωνικές καινοτομίες καθολικού σχεδιασμού έχουν καίρια σημασία για τη δυνατότητα βέλτιστης αξιοποίησης της τηλεργασίας και, ταυτόχρονα, για την επίλυση των προβλημάτων που συνδέονται με την ισότητα των φύλων, η ΕΟΚΕ ζητεί την ένταξη αυτών των ζητημάτων στις πολιτικές για την Ε&Α&Κ, τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο. Θα πρέπει επίσης να υπάρξει συγκέντρωση και ανταλλαγή παραδειγμάτων υφιστάμενων καλών πρακτικών σε ολόκληρη την ΕΕ προκειμένου να δοθεί ώθηση σε προηγμένες λύσεις. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Δεδομένου ότι οι επενδύσεις σε τεχνικές, κοινωνικές υποδομές και υποδομές καινοτομίας καθολικού σχεδιασμού αποτελούν βασικό τμήμα των κρατικών προϋπολογισμών, η κατάλληλη κατανομή των οικονομικών πόρων μπορεί να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο για την προώθηση της τηλεργασίας με όρους που εξασφαλίζουν την ισότητα για τα δύο φύλα. Τα ταμεία της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των διαρθρωτικών ταμείων και του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, θα πρέπει ομοίως να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη αυτού του στόχου. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Η συνδεσιμότητα αποτελεί κοινωνικό φαινόμενο. Πρέπει να αναπτυχθούν πρακτικές σε επίπεδο χώρου εργασίας, π.χ. για την υλοποίηση εργαλείων, όπως η συμφωνία των κοινωνικών εταίρων για την ψηφιοποίηση, λαμβάνοντας μεταξύ άλλων υπόψη ότι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (ΕΕ OSHA) ετοιμάζει επί του παρόντος εκστρατεία ψηφιοποίησης της ΕΕ για υγιείς χώρους εργασίας, η οποία θα ξεκινήσει το 2023. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Η ΕΟΚΕ παραπέμπει επίσης στις αυτόνομες συμφωνίες-πλαίσια για την τηλεργασία και την ψηφιοποίηση (34), και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διαθέσει ειδική χρηματοδοτική βοήθεια για στοχευμένες κοινές δράσεις των κοινωνικών εταίρων, καθώς και βοήθεια για οργανώσεις τις κοινωνίας των πολιτών που συνεισφέρουν στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής. Οι αυτόνομες συμφωνίες-πλαίσια για την τηλεργασία και την ψηφιοποίηση αναφέρονται λεπτομερώς σε τρόπους διαχείρισης ζητημάτων που σχετίζονται με τους τρόπους σύνδεσης και αποσύνδεσης στα ψηφιοποιημένα περιβάλλοντα εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των αιτίων της υπερβολικής σύνδεσης και των παρατεταμένων ωραρίων εργασίας, και ενδέχεται να υπάρξουν πολλά παραδείγματα σε εθνικό επίπεδο σχετικά με τρόπους εφαρμογής των εν λόγω συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένων συμφωνιών και εγγράφων καθοδήγησης σε επίπεδο τομέα ή εταιρείας. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Όσο για τις εθνικές προσεγγίσεις σχετικά με τη σύνδεση και την αποσύνδεση, η Γαλλία, το Βέλγιο, η Ιταλία και η Ισπανία ενέκριναν νομοθεσία σχετικά με το δικαίωμα στην αποσύνδεση προκειμένου να αποσαφηνιστούν τα δικαιώματα, να υπάρξει ενημέρωση σχετικά με την ανάγκη αλλαγής των ωρών εργασίας ή ακόμα και για να προαχθεί μια αλλαγή νοοτροπίας με σκοπό μια περισσότερο υγιή οργάνωση της εργασίας. Στις Κάτω Χώρες και στην Πορτογαλία έχουν υποβληθεί νομοθετικές προτάσεις. Στη Γερμανία, τη Φινλανδία, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, τη Λιθουανία, τη Μάλτα, τη Σουηδία και τη Σλοβενία η συζήτηση συνεχίζεται, ενώ στα υπόλοιπα 13 κράτη μέλη δεν έχει ξεκινήσει τέτοια συζήτηση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε πρόσφατα ψήφισμα σχετικά με το δικαίωμα στην αποσύνδεση, καλώντας την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει νομοθεσία που επιτρέπει σε εκείνους που εργάζονται ψηφιακά να αποσυνδέονται εκτός των ωρών εργασίας τους και να θεσπίσει ελάχιστες απαιτήσεις για την εργασία από απόσταση αλλά και να παράσχει διευκρινίσεις σχετικά με τις συνθήκες και τις ώρες εργασίας, καθώς και τις περιόδους ανάπαυσης (35). Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις όσον αφορά το κατά πόσον χρειάζεται νομοθεσία ή εάν επαρκούν οι υφιστάμενες διατάξεις και θα πρέπει να ακολουθηθεί απλώς μια προσέγγιση που θα βασίζεται στις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Ανεξαρτήτως των διαφορετικών απόψεων, υπάρχει μια σχετικά ευρεία συναίνεση μεταξύ των κοινωνικών εταίρων που υποστηρίζουν ότι οι τρόποι σύνδεσης και αποσύνδεσης πρέπει να καθοριστούν και να συμφωνηθούν μέσω κοινωνικού διαλόγου σε επίπεδο εταιρείας (και/ή τομέα) ώστε να διασφαλιστεί ότι θα προσαρμοστούν στις ειδικές ανάγκες των τομέων, των επιχειρήσεων και άλλων οργανισμών, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ανάγκες των εργαζομένων, ιδίως ως προς την υγεία και την ασφάλειά τους. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | Επιπλέον, πρέπει να ζητείται η γνώμη των κοινωνικών εταίρων από τους φορείς χάραξης των πολιτικών κατά τη διαμόρφωση πολιτικών που συνδέονται με την εργασία και την απασχόληση, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που επηρεάζουν την τηλεργασία και τις επιπτώσεις της για τα φύλα. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ζητήματα που αφορούν το φύλο θα πρέπει να ενσωματωθούν σε όλους τους τομείς πολιτικής. Δεδομένου ότι η τηλεργασία συνδέεται επίσης με την καθημερινότητα των πολιτών, όπως και με τις πολιτικές για το περιβάλλον και το κλίμα, οι σχετικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε τομείς, όπως οι γυναίκες, η οικογένεια, οι καταναλωτές και το περιβάλλον, θα πρέπει να έχουν επίσης λόγο στην κατάρτιση των πολιτικών. |
| --- | --- |

5.13.

| 5.14. | Προκειμένου να καταστεί εφικτή η καινοτομία του ιδιωτικού τομέα και να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις σε νέες μεθόδους, και προκειμένου να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας κατά τρόπο που προωθεί τις προϋποθέσεις της τηλεργασίας με ίσους όρους για τα δύο φύλα, έχει καίρια σημασία να παράσχει η ΕΕ ευνοϊκούς όρους για την επιχειρηματικότητα και την επιχειρηματική πρακτική. Η επιτυχημένη διαχείριση της τηλεργασίας απαιτεί επίσης στενή και ομαλή συνεργασία μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα σε πρακτικό επίπεδο. Αυτό είναι σημαντικό, για παράδειγμα, στους τομείς των ψηφιακών υποδομών, της εκπαίδευσης και κατάρτισης, των υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής πρόνοιας και της έρευνας και καινοτομίας. |
| --- | --- |

5.14.

| 5.15. | Επιπλέον, απαιτείται μια νέα νοοτροπία στο επίπεδο των ατόμων και των οικογενειών. Η μείωση και η κατάργηση του στερεοτυπικού τρόπου σκέψης απαιτεί υψηλή εγρήγορση και δέσμευση. Η οργανωτική λογική που διασφαλίζει την ευαισθητοποίηση σε θέματα φύλου, όπως οι αρχές περί ίσης αμοιβής, η «ορατότητα» όλων, κ.λπ. πρέπει επίσης να προωθηθεί ενεργά, από κοινού με την υποστήριξη της διαχείρισης κατά την ανάπτυξη και εφαρμογή φιλικών προς την τηλεργασία πρακτικών. Αυτό θα πρέπει να ενισχυθεί, π.χ. στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, μέσω εκστρατειών ευαισθητοποίησης. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να αναλάβουν κεντρικό ρόλο εν προκειμένω υποστηρίζοντας τόσο τους μη στερεοτυπικούς ρόλους σε οικογενειακό πλαίσιο όσο και τις μη στερεοτυπικές επιλογές, όσον αφορά τις σπουδές, τα επαγγέλματα και τις θέσεις εργασίας. Η διάσταση της ισότητας των φύλων πρέπει να ενσωματωθεί και στην εκπαίδευση, από το νηπιαγωγείο και το δημοτικό ως την επαγγελματική κατάρτιση και το πανεπιστήμιο. |
| --- | --- |

5.15.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Έκθεση του Eurofound «Living, working and COVID-19» (Διαβίωση, εργασία και COVID-19). Σε σύγκριση με το 2018, κατά τη διάρκεια του οποίου ποσοστό μικρότερο του 5 % των εργαζομένων εργαζόταν σε τακτική βάση από απόσταση και ποσοστό μικρότερο του 10 % περιστασιακά, σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής για το 2020.

1

«Living, working and COVID-19»

(2)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/qanda_20_357.

2

(3)  Συμφωνία-πλαίσιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την ψηφιοποίηση του 2020 και συμφωνία-πλαίσιο για την τηλεργασία του 2002 και έκθεση της ΕΕ για την εφαρμογή της συμφωνίας-πλαισίου των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την τηλεργασία, COM(2008) 412 final — http://erc-online.eu/european-social-dialogue/database-european-social-dialogue-texts/.

3

(4)  ΕΕ C 237 της 6.7.2018, σ. 8.

4

(5)  http://erc-online.eu/european-social-dialogue/database-european-social-dialogue-texts/ και http://resourcecentre.etuc.org/.

5

(6)  Έκθεση του Eurofound «Living, working and COVID-19» (Διαβίωση, εργασία και COVID-19).

6

«Living, working and COVID-19»

(7)  ΥΕΕΚ: Gender equality: a review in progress (Ισότητα των φύλων: επανεξέταση εν εξελίξει) — ο ΟΗΕ προειδοποιεί τώρα ότι η πανδημία COVID-19 θα μπορούσε να ανατρέψει τα παγκόσμια κεκτημένα στον τομέα της ισότητας των φύλων, τη στιγμή ακριβώς που η διεθνής κοινότητα θα αποκτούσε νέα δυναμική στον τομέα αυτόν.

7

Gender equality: a review in progress

(8)  Δείκτης ισότητας των φύλων για το 2020: Ψηφιοποίηση και το μέλλον της εργασίας, EIGE.

8

(9)  Δείκτης ισότητας των φύλων για το 2020: Ψηφιοποίηση και το μέλλον της εργασίας, EIGE.

9

(10)  Δημοσιεύσεις της Εθνικής Ένωσης Ελευθέρων Επαγγελμάτων Γαλλίας (UNAPL), της Εργοδοτικής Ένωσης Μικρομεσαίων και Μικρών Επιχειρήσεων Καταλονίας (FEPIME) και της Ένωσης Οργανώσεων Γυναικών Επιχειρηματιών στον Μεσογειακό Χώρο (AFAEMME).

10

(11)  https://data.unwomen.org/features/covid-19-and-gender-what-do-we-know-what-do-we-need-know.

11

(12)  Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου «Achieving gender equality in the face of the pandemic and existing challenges» (Επίτευξη της ισότητας των φύλων σε καιρούς πανδημίας και υφιστάμενες προκλήσεις): https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2021/659440/EPRS_ATA(2021)659440_EN.pdf; https://eige.europa.eu/topics/health/covid-19-and-gender-equality

12

«Achieving gender equality in the face of the pandemic and existing challenges»

(13)  Έκθεση του Eurofound «Living, working and COVID-19» (Διαβίωση, εργασία και COVID-19).

13

«Living, working and COVID-19»

(14)  Διαδικτυακή έρευνα, ομάδα COVID, έρευνα για τη διάρθρωση των αποδοχών. Eurofound (2020) Teleworkability and the COVID-19 crisis: a new digital divide? (Δυνατότητες τηλεργασίας και κρίση COVID-19: ένα νέο ψηφιακό χάσμα;)

14

Teleworkability and the COVID-19 crisis: a new digital divide?

(15)  Συνολικά, εκτιμάται ότι μέσω της τηλεργασίας μπορούν να εκτελεστούν τα καθήκοντα σε ποσοστό περίπου 37 % των θέσεων εργασίας στην ΕΕ (βλέπε στοιχεία του Eurofound).

15

(16)  Eurofound (2021), COVID-19: Some implications for employment and working life (COVID-19: Ορισμένες επιπτώσεις στην απασχόληση και την επαγγελματική ζωή), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο — υπό έκδοση.

16

COVID-19: Some implications for employment and working life

(17)  Έκθεση του Eurofound «Living, working and COVID-19» (Διαβίωση, εργασία και COVID-19).

17

«Living, working and COVID-19»

(18)  Δείκτης ισότητας των φύλων για το 2020: Ψηφιοποίηση και το μέλλον της εργασίας, EIGE.

18

(19)  https://www.nature.com/articles/d41586-020-01294-9.

19

(20)  Δημοσιεύσεις της Εθνικής Ένωσης Ελευθέρων Επαγγελμάτων Γαλλίας (UNAPL), της Εργοδοτικής Ένωσης Μικρομεσαίων και Μικρών Επιχειρήσεων Καταλονίας (FEPIME) και της Ένωσης Οργανώσεων Γυναικών Επιχειρηματιών στον Μεσογειακό Χώρο (AFAEMME).

20

(21)  https://www.opendemocracy.net/en/5050/covid19-sexual-harassment-work-online/.

21

(22)  https://www.europarl.europa.eu/news/el/press-room/20200406IPR76610/covid-19-stop-stin-auxisi-tis-endooikogeneiakis-vias-en-meso-egkleismou.

22

(23)  https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/suica/announcements/speech-vice-president-suica-demographic-change-eu-epc_en, https://horizon-magazine.eu/article/teleworking-here-stay-here-s-what-it-means-future-work.html.

23

(24)  https://www.oecd.org/going-digital/bridging-the-digital-gender-divide-key-messages.pdf.

24

(25)  Δείκτης ισότητας των φύλων για το 2020: Ψηφιοποίηση και το μέλλον της εργασίας, EIGE.

25

(26)  http://erc-online.eu/european-social-dialogue/database-european-social-dialogue-texts/.

26

(27)  Σύμφωνα με τη νέα «Ευρωπαϊκή στρατηγική για την ισότητα των φύλων 2020 — 2025».

27

(28)  24 Νοεμβρίου 2020, κοινή δήλωση των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων σχετικά με τη φροντίδα των παιδιών στην ΕΕ.

28

(29)  https://deinstitutionalisationdotcom.files.wordpress.com/2017/07/guidelines-final-english.pdf/.

29

(30)  https://unric.org/en/who-warns-of-surge-of-domestic-violence-as-covid-19-cases-decrease-in-europe/· https://www.europarl.europa.eu/news/el/press-room/20200406IPR76610/covid-19-stop-stin-auxisi-tis-endooikogeneiakis-vias-en-meso-egkleismou.

30

(31)  Στην έκδοσή της με τίτλο «Brief no 3 — Domestic violence and its impact on the world of work» (Σύνοψη αριθ. 3 — Η ενδοοικογενειακή βία και οι επιπτώσεις της στον κόσμο της εργασίας), η οποία δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2020, η ΔΟΕ παρουσιάζει το υψηλό κόστος που συνεπάγεται η ενδοοικογενειακή βία για τις εθνικές οικονομίες. https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---gender/documents/briefingnote/wcms_738117.pdf).

31

Brief no 3 — Domestic violence and its impact on the world of work

(32)  Ένα συναφές θετικό παράδειγμα είναι το «Vodafone Toolkit on domestic violence and abuse at work: Recognise, respond and refer» https://www.vodafone.com/content/dam/vodcom/files/vodafone_domestic_violence_toolkit_2020.pdf.

32

(33)  https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2020/EL/COM-2020-24-F1-EL-MAIN-PART-1.PDF.

33

(34)  https://www.ceep.eu/wp-content/uploads/2020/06/Final-22-06-20_Agreement-on-Digitalisation-2020.pdf.

34

(35)  https://www.europarl.europa.eu/news/el/press-room/20210114IPR95618/tin-thespisi-tou-dikaiomatos-stin-aposundesi-os-themeliodes-dikaioma-zita-to-ek, 472 ψήφοι υπέρ, 126 κατά και 83 αποχές.

35

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Οι ακόλουθες τροπολογίες, οι οποίες υπερψηφίστηκαν από το ένα τέταρτο τουλάχιστον των ψηφισάντων, απορρίφθηκαν στην πορεία των συζητήσεων (άρθρο 59 παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού):

Σημείο 4.3, δέκατη τρίτη περίπτωση:

Να διαγραφεί η περίπτωση:

| | 4.3. | Αντίστοιχα, οι ακόλουθοι κίνδυνοι συνδέονται με την τηλεργασία και σχετίζονται κυρίως με τις ακόλουθες προκλήσεις:

  [...]






  — | αβεβαιότητα όσον αφορά την ευθύνη του εργοδότη να μεριμνά για την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας, τις συνθήκες εργασίας και την εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων. |
| --- | --- | --- | --- |

4.3.

[...]

—

αβεβαιότητα όσον αφορά την ευθύνη του εργοδότη να μεριμνά για την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας, τις συνθήκες εργασίας και την εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων.

Αιτιολογία

Υπάρχουν εκτενείς και διεξοδικές διατάξεις στο κοινοτικό κεκτημένο, οι οποίες διασφαλίζουν την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας κατά την τηλεργασία, συμπεριλαμβανομένων ρητών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Κατά τη διαδικασία κατάρτισης της γνωμοδότησης δεν βρέθηκαν αποδεικτικά στοιχεία ή ακόμη και ενδείξεις για τέτοιες αβεβαιότητες.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 103 |
| --- | --- |
| Κατά: | 112 |
| Αποχές: | 25 |

Υπέρ:

103

Κατά:

112

Αποχές:

25

Σημείο 1.4

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | 1.4. | Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπόψη της
  κρίνει ουσιώδες και επαρκές το ισχύον νομικό και συμπληρωματικό πλαίσιο σχετικά με την τηλεργασία. Αυτό περιλαμβάνει την οδηγία για τον χρόνο εργασίας, την οδηγία σχετικά με την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων κατά την εργασία, την οδηγία σχετικά με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής και τις αυτόνομες συμφωνίες-πλαίσια των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την τηλεργασία (2002) —οι οποίες εφαρμόζονται σε κράτη μέλη με τη χρήση διαφορετικών μέσων— και για την ψηφιοποίηση (2020). Η ΕΟΚΕ ζητεί να εφαρμοστούν ταχέως και αποτελεσματικά και να τους δοθεί νέα ώθηση, μεταξύ άλλων με την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων σε εθνικό επίπεδο, με στόχο την επίτευξη θετικών αποτελεσμάτων ως προς την ισότητα των φύλων.
  Σημειώνει επίσης ότι δεν υπάρχει ενοποιημένο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την τηλεργασία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επισημάνει ότι «ένα νομοθετικό πλαίσιο που θα αποσκοπεί στη ρύθμιση των όρων τηλεργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ είναι αναγκαίο προκειμένου να διασφαλισθούν αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και απασχόλησης στην ψηφιακή οικονομία, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση των ανισοτήτων και στην αντιμετώπιση του προβλήματος της φτώχειας των εργαζομένων». Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά την αξιολόγηση των υφιστάμενων κανόνων προκειμένου να καθοριστεί η αποτελεσματικότητά τους υπό το πρίσμα της ταχείας επέκτασης της τηλεργασίας, της συνειδητοποίησης των νέων κινδύνων και των διδαγμάτων που έχουν αντληθεί. Ειδικότερα, ενθαρρύνει τους κοινωνικούς εταίρους να αναθεωρήσουν και να δώσουν νέα ώθηση στη συμφωνία-πλαίσιο του 2002 για την τηλεργασία. |
| --- | --- | --- |

1.4.

Αιτιολογία

Η προτεινόμενη τροπολογία καθιστά το κείμενο ακριβέστερο και σαφέστερο και ευθυγραμμίζεται με τον σκοπό της γνωμοδότησης.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 109 |
| --- | --- |
| Κατά: | 112 |
| Αποχές: | 18 |

Υπέρ:

109

Κατά:

112

Αποχές:

18

Σημείο 1.8

Να διαγραφεί το σημείο.

| | 1.8. | Η τηλεργασία ενέχει τον κίνδυνο ο εργαζόμενος να καταστεί «αόρατος» στην εργασιακή κοινότητα, να στερείται επίσημων και άτυπων δομών στήριξης, προσωπικών επαφών με συναδέλφους και πρόσβασης σε πληροφορίες. Αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να παραβλέπονται οι ευκαιρίες προαγωγής και επιμόρφωσης και να μην παρέχονται σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις αμοιβές και τα υφιστάμενα δικαιώματα των εργαζομένων. Για τις γυναίκες, αυτό μπορεί να ενέχει τον κίνδυνο να οξυνθούν οι υφιστάμενες ανισότητες μεταξύ των φύλων, όπως το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η προτεινόμενη οδηγία για τη μισθολογική διαφάνεια, που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 4 Μαρτίου 2021, θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό μέσο για την αντιμετώπιση της έλλειψης πληροφόρησης που προκαλείται λόγω αφάνειας. |
| --- | --- | --- |

1.8.

Αιτιολογία

Η προτεινόμενη τροπολογία καθιστά το κείμενο ακριβέστερο και σαφέστερο, δεδομένου ότι τα στοιχεία του σημείου αυτού περιλαμβάνονται ήδη τόσο στα συμπεράσματα και τις συστάσεις όσο και στο κύριο σώμα της γνωμοδότησης.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 113 |
| --- | --- |
| Κατά: | 125 |
| Αποχές: | 13 |

Υπέρ:

113

Κατά:

125

Αποχές:

13

Τα ακόλουθα σημεία της γνωμοδότησης του τμήματος τροποποιήθηκαν μέσω των τροπολογιών που υιοθέτησε η Ολομέλεια, συγκέντρωσαν όμως στην αρχική τους μορφή περισσότερο από το ένα τέταρτο των ψήφων (άρθρο 59 (4) του Εσωτερικού Κανονισμού):

Σημείο 3.4

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | 3.4. | Ένα τέταρτο όλων όσων εργάζονταν εξ αποστάσεως ήταν γονείς παιδιών ηλικίας κάτω των 12 ετών, με το 22 % εξ αυτών να δυσκολεύονται πολύ περισσότερο από άλλες ομάδες να συγκεντρωθούν στην εργασία τους και να επιτύχουν κατάλληλη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής (17). Ειδικά για τις γυναίκες με ευθύνες φροντίδας, η εργασία από το σπίτι υπονομεύτηκε από αρκετούς παράγοντες, για παράδειγμα από την έλλειψη ήσυχου χώρου από όπου θα μπορούσαν να δουλέψουν χωρίς διακοπές, αλλά και την έλλειψη διαθέσιμου χρόνου για την εργασία τους, σε συνδυασμό με την τάση να εργάζονται για περισσότερες ώρες και να είναι συνδεδεμένες σε εικοσιτετράωρη βάση και την έλλειψη συμμόρφωσης με τις ρυθμίσεις σχετικά με τη σύνδεση και την αποσύνδεση, στοιχείο που καθιστά αναγκαία την καλύτερη επιβολή της ισχύουσας νομοθεσίας και τη στενότερη παρακολούθηση από τις επιθεωρήσεις εργασίας. Οι μονογονεϊκές οικογένειες, ποσοστό 85 % των οποίων στην ΕΕ αποτελούνται από γυναίκες, ήταν ιδιαίτερα ευάλωτες καθώς η πανδημία επιδείνωσε την ήδη εύθραυστη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής αυτών (18). |
| --- | --- | --- |

3.4.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 120 |
| --- | --- |
| Κατά: | 111 |
| Αποχές: | 15 |

Υπέρ:

120

Κατά:

111

Αποχές:

15

Σημείο 4.3, δωδέκατη περίπτωση:

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | 4.3. | Αντίστοιχα, οι ακόλουθοι κίνδυνοι συνδέονται με την τηλεργασία και σχετίζονται κυρίως με τις ακόλουθες προκλήσεις:

  [...]






  — | εμπόδια στη διατήρηση επαφών με εκπροσώπους των συνδικαλιστικών οργανώσεων· |
| --- | --- | --- | --- |

4.3.

[...]

—

εμπόδια στη διατήρηση επαφών με εκπροσώπους των συνδικαλιστικών οργανώσεων·

[...].

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 124 |
| --- | --- |
| Κατά: | 113 |
| Αποχές: | 11 |

Υπέρ:

124

Κατά:

113

Αποχές:

11

---

(17)  Έκθεση του Eurofound «Living, working and COVID-19» (Διαβίωση, εργασία και COVID-19).

(18)  Δείκτης ισότητας των φύλων για το 2020: Ψηφιοποίηση και το μέλλον της εργασίας, EIGE.

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/26 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/26

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο ενιαίος ευρωπαϊκός σιδηροδρομικός χώρος»

(Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της πορτογαλικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ)

(2021/C 220/03)

| Εισηγητής: ο κ. | Stefan BACK |
| --- | --- |

Εισηγητής: ο κ.

Stefan BACK

| Αίτηση γνωμοδότησης | Πορτογαλική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, επιστολή της 26.10.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Έγκριση από το τμήμα | 9.3.2021 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 149/68/10 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Πορτογαλική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, επιστολή της 26.10.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Έγκριση από το τμήμα

9.3.2021

Έγκριση από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

149/68/10

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

Όσον αφορά τα ερωτήματα που έθεσε η πορτογαλική Προεδρία

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί πως, μολονότι έχουν συμβεί πολλά όσον αφορά το άνοιγμα των αγορών και την τεχνική εναρμόνιση κατά τη διάρκεια τριάντα ετών ελευθέρωσης, πολλά μένει να γίνουν σε πολιτικό και ρυθμιστικό επίπεδο και σε επίπεδο νοοτροπίας. Τα μέτρα πρέπει να περιλαμβάνουν μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη, την προσαρμογή και την αποτελεσματική εφαρμογή της κοινωνικής νομοθεσίας. Πρέπει να επιδιώκουν την επίτευξη του αυξημένου μεριδίου αγοράς που προβλέπεται στην Στρατηγική της Επιτροπής για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα και να βελτιώνουν την περιβαλλοντική και κοινωνική βιωσιμότητα. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Απαιτούνται μέτρα για τη διευκόλυνση των διασυνοριακών δραστηριοτήτων μέσω της μείωσης της ανάγκης συνοριακών ελέγχων και της εξάλειψης διοικητικών προβλημάτων και καθυστερήσεων στη διέλευση των συνόρων. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Οι προτεραιότητες του σχεδιασμού της κυκλοφορίας, ο σχεδιασμός της χωρητικότητας και η ενημέρωση πρέπει να βελτιωθούν, ώστε να καταστεί δυνατή τόσο η μεγαλύτερη ευελιξία όσο και ο βελτιστοποιημένος σχεδιασμός της χωρητικότητας όσον αφορά τις σιδηροδρομικές υποδομές, αλλά και όσον αφορά, για παράδειγμα, τους τερματικούς σταθμούς για τη βελτιστοποίηση των πολυτροπικών ροών. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Απαιτούνται επενδύσεις σε υποδομές, αλλά και στην ψηφιοποίηση και την επικαιροποίηση του τροχαίου υλικού, για παράδειγμα στην ψηφιοποίηση μέσω της εγκατάστασης του Ευρωπαϊκού συστήματος διαχείρισης της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας (ERTMS) και αυτοματοποιημένων ζεύξεων, συμπεριλαμβανομένων επενδύσεων στη δίκαιη μετάβαση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων, για τη βελτίωση της ομαλής ροής κυκλοφορίας και τη βελτιστοποίηση της χρήσης των πόρων και για την εξασφάλιση απασχόλησης. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Για τη βελτίωση των εμπορευματικών μεταφορών, η ΕΟΚΕ συνιστά επιπρόσθετα μέτρα, π.χ. συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων και των μέσων μεταφοράς για την καλύτερη επίτευξη περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας και αποδοτικότητας, εκ νέου δρομολόγηση του ευρωπαϊκού συστήματος με μεμονωμένες φορτάμαξες, σύνδεση των στρατηγικών υποδομών (π.χ. λιμένων) με σιδηροδρομικές λύσεις, επενδύσεις σε βιομηχανικές παρακαμπτήριες σιδηροδρομικές γραμμές, συμμετοχή των μεγάλων εταιριών εφοδιαστικής σε αναπροσανατολισμό των ροών τους όσον αφορά τα μέσα μεταφοράς, εξασφάλιση περιβαλλοντικά και κοινωνικά υποδειγματικών επιδόσεων σε όλα τα μέσα μεταφοράς. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Όσον αφορά το δημόσιο χρέος, η ΕΟΚΕ συνιστά να εξαιρούνται από τα κριτήρια του Μάαστριχτ οι δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές μεταφορών και μετά την κρίση COVID-19. Οι προσπάθειες ενθάρρυνσης των επενδύσεων στο σιδηροδρομικό τομέα πρέπει να ενισχυθούν, με στόχο την προώθηση κοινωνικά και περιβαλλοντικά βιώσιμων μεταφορών. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ανάπτυξη των υποδομών, συμπεριλαμβανομένης της έγκαιρης υλοποίησης των διαδρόμων του κεντρικού δικτύου ΔΕΔ-Μ και των διαδρόμων του δικτύου εμπορευματικών μεταφορών, είναι καίριας σημασίας και απαιτούν υψηλή προτεραιότητα όσον αφορά τη χρηματοδότηση και τον σχεδιασμό. Ενόψει της ανάπτυξης του σιδηροδρομικού δικτύου της ΕΕ μετά το 2030, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να προχωρήσουμε στην κατεύθυνση της ανάπτυξης δικτύου υψηλών ταχυτήτων που θα συνδέει όλες τις πρωτεύουσες και τις μείζονες πόλεις της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει πως οι ειδικευμένοι εργαζόμενοι που έχουν κίνητρα, καθώς και οι ικανοποιητικές συνθήκες εργασίας είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχή εξέλιξη των σιδηροδρομικών μεταφορών. Έχει συνεπώς σημασία η ύπαρξη κατάλληλης κοινωνικής νομοθεσίας, μεταξύ άλλων όσον αφορά τις αποσπάσεις προσωπικού σιδηροδρόμων. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία που έχει προς τούτο ένας γόνιμος κοινωνικός διάλογος. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Οι εμπειρίες από την κρίση της νόσου COVID-19 πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη ενός πιο ανθεκτικού και αποτελεσματικού σιδηροδρομικού συστήματος. Ο σχεδιασμός της ανθεκτικότητας πρέπει να πραγματοποιείται σε στενή διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Το αρχικά προβλεφθέν καθεστώς του διαχειριστή υποδομών συνέβαλε αναμφίβολα στο να εξασφαλιστεί η κατανομή της δυναμικότητας των υποδομών κατά τρόπο ανεξάρτητο, δίκαιο και χωρίς διακρίσεις, ενώ βελτίωσε την εμπιστοσύνη των φορέων εκμετάλλευσης όσον αφορά τη δίκαιη μεταχείριση. Ωστόσο, οι μεταγενέστερες αλλαγές στο κανονιστικό πλαίσιο μέσω της Οδηγίας 2012/34/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1) συνεπάγονται μεγαλύτερο εύρος επιλογών όσον αφορά το οργανωτικό μοντέλο, με έμφαση στην ανεξαρτησία του διαχειριστή υποδομών όσον αφορά τις λεγόμενες βασικές λειτουργίες (κατανομή χρονοθυρίδων, χρεώσεις και είσπραξη τελών) και τη διαφάνεια που παρέχουν οι χωριστοί λογαριασμοί. Οι ισχύουσες διατάξεις είναι πλήρως ικανές να εξασφαλίσουν την ανεξαρτησία και τη διαφάνεια που απαιτείται για την καλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει πως τα ολοκληρωμένα συστήματα σιδηροδρόμων μπορούν να εγγυηθούν τη δίκαιη κατανομή όπως και τα μη ολοκληρωμένα συστήματα. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει πως πολλές μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες με επιτυχημένα συστήματα σιδηροδρόμων έχουν προκρίνει ολοκληρωμένες επιχειρήσεις σιδηροδρόμων για την εξασφάλιση συνεργιών, καλύτερου συντονισμού, ευελιξίας και εγχώριας αγοράς εργασίας για την προστασία της απασχόλησης. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Ο μηχανισμός συντονισμού μεταξύ διαχειριστών υποδομής και φορέων εκμετάλλευσης, καθώς και το Ευρωπαϊκό δίκτυο διαχειριστών υποδομής αποτελούν ουσιώδη στοιχεία που συμβάλλουν στην επίτευξη βελτιστοποιημένης αποδοτικότητας. |
| --- | --- |

1.12.

Περαιτέρω συμπεράσματα

| 1.13. | Οι διαχειριστές υποδομής πρέπει να επικεντρωθούν περισσότερο στα σημεία συμφόρησης, στις αστικές περιοχές, στις διασυνοριακές ζεύξεις και τις διασυνοριακές ροές κυκλοφορίας και τη συνεργασία. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η δυνατότητα συντονισμένης διαχείρισης της κυκλοφορίας και των πόρων σε επίπεδο διαδρόμου ή ΕΕ είναι ενδιαφέρουσα και πρέπει να διερευνηθεί ως στοιχείο, για παράδειγμα, της υλοποίησης των σιδηροδρομικών εμπορευματικών διαδρόμων ή ως μέρος των διαδρόμων του κεντρικού δικτύου ΔΕΔ-Μ. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Η ΕΟΚΕ διερωτάται εάν ο σιδηροδρομικός τομέας χρειάζεται αλλαγή νοοτροπίας και μια προσέγγιση πολύ πιο επικεντρωμένη στις ανάγκες των πελατών, τόσο στις επιβατικές όσο και στις εμπορευματικές μεταφορές. Το Ευρωπαϊκό έτος σιδηροδρόμων 2021 πρέπει να αξιοποιηθεί ως ευκαιρία προώθησης αυτής της αλλαγής συμπεριφοράς και ανάπτυξης ομαλότερης συνεργασίας μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης και των πελατών, καθώς και βελτιστοποίησης της χρήσης των ευκαιριών που παρέχει η ψηφιοποίηση. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Η ΕΟΚΕ παρατηρεί πως η πανδημία COVID-19 οδήγησε σε καθυστερήσεις ή διακοπή έργων. Είναι πλέον σημαντικό να ανακτηθεί ο χαμένος χρόνος. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Είναι σαφές ότι οι σημερινές ανάγκες για μέτρα πολιτικής και για βελτίωση του σιδηροδρομικού συστήματος πρέπει να ληφθούν υπόψη προκειμένου να υλοποιηθούν οι στόχοι μεριδίου αγοράς και να μπορέσει να διαδραματίσει πλήρως τον ρόλο του σε ένα βιώσιμο ευρωπαϊκό σύστημα πολυτροπικών μεταφορών. Οι κρατικές ενισχύσεις και παρεμβάσεις παραμένουν καθοριστικές για την εξασφάλιση βασικών υπηρεσιών και πέραν της κρίσης COVID-19. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Ο αντίκτυπος της πανδημίας COVID-19 είναι καταστροφικός για όλα τα είδη επιβατικών σιδηροδρομικών μεταφορών, ιδίως δε για τα διεθνή δρομολόγια. Δεδομένων των ιδιαιτεροτήτων του σιδηροδρομικού τομέα, της απώλειας εσόδων του 2020, ύψους 26 δισ. ευρώ, των ζημιών του 2021 καθώς και της αναμενόμενης βραδύτητας της ανάκαμψης, είναι αναγκαία η ικανή και ευέλικτη χρηματοοικονομική στήριξη των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων και των διαχειριστών υποδομών και πρέπει να αναπτυχθεί κατά τρόπο αποτελεσματικό, για τη στήριξη της ανάπτυξης της αγοράς σιδηροδρομικών μεταφορών και της ανταγωνιστικότητας του κλάδου απέναντι στα άλλα μέσα μεταφοράς. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Τα συμβόλαια παροχής δημόσιας υπηρεσίας έχουν ζωτική σημασία για την εξασφάλιση προσβάσιμων, οικονομικά προσιτών και χωρίς αποκλεισμούς επιβατικών υπηρεσιών για όλους. Η ΕΟΚΕ θεωρεί την απευθείας ανάθεση συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά και αποδοτικά μέτρα για την προώθηση των σιδηροδρομικών μεταφορών. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Το Ευρωπαϊκό έτος σιδηροδρόμων 2021 αποτελεί εξαιρετική ευκαιρία απολογισμού της μέχρι τώρα προόδου και των στόχων για το μέλλον. Για το λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί να υπάρξει αμερόληπτη ανάλυση της πολιτικής της ΕΕ για τους σιδηροδρόμους και των επιτευγμάτων της, σύμφωνα με τις αρμοδιότητες που περιγράφονται στο σημείο 7.2 και σύμφωνα με τους στόχους της πολιτικής μεταφορών που ορίζονται στα άρθρα 90 και 91 της ΣΛΕΕ. Τούτο δε, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη το δικαίωμα παροχής επαρκούς δημόσιας υπηρεσίας σε περίπτωση ανεπάρκειας της αγοράς, όπως προβλέπεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (2), στο άρθρο 14 στο πρωτόκολλο υπ’ αριθ. 26 της ΣΛΕΕ, καθώς και στο άρθρο 36 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.20.

2.   Γενικές παρατηρήσεις/Τα ερωτήματα της πορτογαλικής Προεδρίας

| 2.1. | Η Προεδρία ζήτησε η γνωμοδότηση να επικεντρωθεί στα ακόλουθα τρία ερωτήματα: |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ποια διδάγματα θα μπορούσαν να αντληθούν από τις τρεις δεκαετίες προσπαθειών για ελευθέρωση του σιδηροδρομικού τομέα στις χώρες της ΕΕ (και στο Ηνωμένο Βασίλειο); |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ο διαχωρισμός του σιδηροδρομικού συστήματος έχει βελτιώσει ή ζημιώσει τις συνολικές του επιδόσεις; |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Θα πρέπει ο διαχωρισμός των διαχειριστών υποδομής από τους φορείς εκμετάλλευσης των σιδηροδρόμων να ακολουθήσει ένα ενιαίο μοντέλο, ή θα πρέπει να προωθηθεί μια πληθώρα μοντέλων; |
| --- | --- |

2.4.

3.   Ο ενιαίος ευρωπαϊκός σιδηροδρομικός χώρος

| 3.1. | Ο ενιαίος ευρωπαϊκός σιδηροδρομικός χώρος προτάθηκε στη λευκή βίβλο «Στρατηγική για την ανασυγκρότηση των σιδηροδρόμων της Κοινότητας» του 1996. Υλοποιήθηκε δε μέσω τεσσάρων νομοθετικών δεσμών, που αποφασίστηκαν το 2001, το 2004, το 2007 και το 2016. Το 2001, το μερίδιο αγοράς των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών (μεταξύ των χερσαίων μεταφορών) ανερχόταν στο 17,5 %, το 2006 στο 17 % και το 2018 στο 17,9 %. Το μερίδιο αγοράς των σιδηροδρομικών επιβατικών μεταφορών ήταν 6,6 % το 2007, 6,6 % το 2010 και 6,9 % το 2018 (επί του συνόλου των επιβατικών μεταφορών). Μεταξύ των χερσαίων μεταφορών, ήταν 6,9 % το 2007, 7,0 % το 2011 και 7,9 % το 2018 (3). Παρά το κοινό νομοθετικό πλαίσιο, η εξέλιξη διέφερε μεταξύ των κρατών μελών. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Συνοψίζοντας, αυτές περιλάμβαναν το άνοιγμα των αγορών εθνικών και διεθνών επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών, την τεχνική εναρμόνιση, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων σχετικά με τις υποδομές και το τροχαίο υλικό, μεταξύ άλλων σχετικά με το κοινό Ευρωπαϊκό σύστημα διαχείρισης της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας, που θα χρησιμοποιηθεί πρωτίστως στο δίκτυο ΔΕΔ-Μ. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Το πλαίσιο διασφαλίζει την ανεξαρτησία των διαχειριστών υποδομής όσον αφορά βασικές λειτουργίες, όπως η κατανομή των χρονοθυρίδων, και περιέχει διατάξεις σχετικά με τον λογιστικό διαχωρισμό για τον διαχειριστή υποδομής. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Το νομοθετικό πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης την Οδηγία 2007/59/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (4) σχετικά με την πιστοποίηση των προσόντων και της ιατρικής κατάστασης των μηχανοδηγών, συμπεριλαμβανομένων των γλωσσικών δεξιοτήτων στις διεθνείς μεταφορές, και την Οδηγία 2005/47/ΕΚ του Συμβουλίου (5) για θέματα των συνθηκών εργασίας των μετακινούμενων εργαζομένων που παρέχουν διασυνοριακές διαλειτουργικές υπηρεσίες, αμφότερες αποτέλεσμα συμφωνίας μεταξύ των κοινωνικών εταίρων σύμφωνα με το Άρθρο 155 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Το πλαίσιο προβλέπει επίσης εθνικό μηχανισμό συντονισμού μεταξύ διαχειριστών υποδομής και φορέων εκμετάλλευσης όσον αφορά τους στόχους συντήρησης των υποδομών και επιδόσεων χωρητικότητας, τη διατροπικότητα και τη διαλειτουργικότητα, καθώς και άλλα θέματα σχετικά με την πρόσβαση και τη χρήση των υποδομών και την ενδοτροπικότητα, καθώς και την ποιότητα της εξυπηρέτησης που παρέχεται από τον διαχειριστή υποδομής. Ένα Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Υποδομών εξασφαλίζει συνεργασία και ανταλλαγή απόψεων. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Οι κανόνες για τις επιβατικές μεταφορές περιλαμβάνουν διατάξεις για τις συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας και τις δημόσιες συμβάσεις, καθώς και τη δυνατότητα ανακοίνωσης γενικών κανόνων για τα επίπεδα τιμών και υπηρεσιών. Οι δημόσιες επιβατικές μεταφορές ρυθμίζονται από τον Κανονισμό ΥΔΥ (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 [όπως τροποποιήθηκε από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/2338], ο οποίος προβλέπει την ανάθεση συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας από τις αρμόδιες αρχές σύμφωνα με τους κανόνες του κανονισμού. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι αρμοδιότητες των αρμόδιων αρχών και των κρατών μελών για την επιβολή κοινωνικών κριτηρίων, κοινωνικών προτύπων και για τη μετακίνηση προσωπικού σε περίπτωση αλλαγής φορέα εκμετάλλευσης. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Η σημερινή κατάσταση υλοποίησης και τα εκκρεμή προβλήματα μετά από 30 έτη

| 4.1. | Σχεδόν τρεις δεκαετίες προσπαθειών για το άνοιγμα των αγορών διεθνών και εθνικών εμπορευματικών και επιβατικών σιδηροδρομικών μεταφορών της ΕΕ και την εναρμόνιση των διαφόρων τεχνικών κανόνων και κανόνων ασφαλείας, δημιουργώντας έτσι έναν Ενιαίο ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό χώρο, δεν έχουν φέρει τα προσδοκώμενα συνολικά αποτελέσματα. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Υπενθυμίζεται επίσης πως, όσον αφορά τα διεθνή επιβατικά δρομολόγια σιδηροδρόμων και την ανάπτυξη της δυναμικότητας του εν λόγω κομματιού της αγοράς, η Στρατηγική της ΕΕ για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα επιδιώκει την επίτευξη, έως το 2050, πλήρως λειτουργικού, πολυτροπικού Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (ΔΕΔ-Μ) για βιώσιμες και έξυπνες μεταφορές με συνδεσιμότητα υψηλών ταχυτήτων. Αυτό το είδος κινητικότητας πρέπει να είναι σε θέση να συνδέσει τις μείζονες πόλεις της ΕΕ με βιώσιμες σιδηροδρομικές υπηρεσίες ικανές να αντικαταστήσουν, σταδιακά και τουλάχιστον εν μέρει, τις διηπειρωτικές αεροπορικές συνδέσεις. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Παρά το πλήρες άνοιγμα της αγοράς, τα μέτρα για τη διασφάλιση ελεύθερης και χωρίς διακρίσεις πρόσβασης στις υποδομές, τους εναρμονισμένους τεχνικούς κανόνες και τη διοικητική απλούστευση, οι σιδηρόδρομοι εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές ελλείψεις όσον αφορά την ικανότητά τους να ενισχύσουν το μερίδιο αγοράς του μέσου τόσο στις επιβατικές όσο και στις εμπορευματικές μεταφορές. Ορισμένα στοιχεία περιγράφονται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα «Στρατηγική για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα» (στο εξής: το έγγραφο εργασίας), με ορισμένες προτάσεις (6). Παρόμοιες απόψεις εκφράζονται, όσον αφορά τις εμπορευματικές μεταφορές, στην ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου του 2016 με θέμα «Οι σιδηροδρομικές εμπορευματικές μεταφορές στην ΕΕ παραμένουν εκτός τροχιάς». |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ΕΟΚΕ φρονεί πως μια ανάλυση που θα περιορίζεται στην εφαρμογή του νομικού πλαισίου της ΕΕ και στον υπολογισμό του βαθμού ανοίγματος της αγοράς δεν είναι επαρκής για την πλήρη ανάλυση και κατανόηση των ελλείψεων του Ενιαίου ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού χώρου. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί μια ευρεία και ολοκληρωμένη ανάλυση των παραγόντων επιτυχίας και των προβλημάτων, με αξιολόγηση του ισχύοντος πλαισίου και της επίδρασής του στις συνθήκες εργασίας, δεδομένης της υποχρέωσης που απορρέει από τα άρθρα 90 και 91 της ΣΛΕΕ για τη δημιουργία εσωτερικής αγοράς με εναρμονισμένους κανόνες για τις διεθνείς μεταφορές και τον καθορισμό των προϋποθέσεων για τις ενδομεταφορές (καμποτάζ), καθώς και το άρθρο 14 της ΣΛΕΕ σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, με τη δέουσα συνεκτίμηση των αρχών της ενιαίας αγοράς και του δικαίου του ανταγωνισμού στις σιδηροδρομικές μεταφορές όπως διαλαμβάνονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1370/2007, δεδομένου επίσης εν προκειμένω του ρόλου των κρατών μελών, όπως ορίζεται στο πρωτόκολλο 26 της ΣΛΕΕ και στο άρθρο 36 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Το άνοιγμα της αγοράς σημείωσε άνιση επιτυχία. Ωστόσο, υπάρχουν αρκετά παραδείγματα επιτυχίας. Για παράδειγμα, η Αυστρία, η Γερμανία και η Σουηδία πέτυχαν βελτιωμένα αποτελέσματα όσον αφορά το μερίδιο των μεταφορών και τον όγκο των εμπορευμάτων που μεταφέρονται σιδηροδρομικώς, παρά τη συνολική πτώση σε πανευρωπαϊκό επίπεδο (7). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η αυστριακή κρατική σιδηροδρομική εταιρεία ÖBB ανέπτυξε με επιτυχία ένα δίκτυο διεθνών συνδέσεων με νυκτερινές επιβατικές αμαξοστοιχίες, ενώ το μερίδιο εσωτερικής αγοράς το 2018 μειώθηκε από 88,4 σε 86,5 %. Από τον συνολικό κύκλο εργασιών του 2019 ύψους 2,2 δισ. ευρώ για τις επιβατικές μεταφορές, περίπου 1,4 δισ. ευρώ φαίνεται ότι αφορούν τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας (ΥΔΥ) (8). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Οι ΥΔΥ έχουν ζωτική σημασία για την εξασφάλιση προσβάσιμων, οικονομικά προσιτών και χωρίς αποκλεισμούς υπηρεσιών για τους πολίτες. Η πρόσβαση στην αγορά είναι ανοιχτή για τις εμπορικές επιβατικές υπηρεσίες, ενίοτε μεγάλων αποστάσεων. Ωστόσο, δεν γίνεται να διαχωρίζονται οι μεταφορές μεγάλων αποστάσεων από τις περιφερειακές μεταφορές. Κάθε αμαξοστοιχία μεγάλων αποστάσεων εκπληρώνει περιφερειακά καθήκοντα για τους επιβάτες, ιδίως όταν πραγματοποιεί στάσεις σε περιαστικές περιοχές. Οι περιφερειακές γραμμές εξασφαλίζουν τον αναγκαίο αριθμό επιβατών και τροφοδοτούν τις κύριες γραμμές. Επίσης αποφορτίζουν τις υποδομές των «μεγάλων γραμμών» και εξασφαλίζουν την κατανομή τους στην περιοχή.
  Τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν περαιτέρω πρωτοβουλίες για τη δημιουργία βασικών συνδέσεων με νέες υπηρεσίες σιδηροδρομικών μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των νυκτερινών αμαξοστοιχιών, με καθιερωμένους φορείς εκμετάλλευσης σιδηροδρόμων να ηγούνται αυτών των προσπαθειών. Μάλιστα, τέτοια σχέδια ανακοινώθηκαν ήδη, για παράδειγμα, από τη Γερμανία (TEE 2.0), τις Κάτω Χώρες και τη Σουηδία. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι αυτές οι πρωτοβουλίες καταδεικνύουν την πολυπλοκότητα του συστήματος σιδηροδρόμων και ότι η ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά —που ισχύει από το 2010 για τις διεθνείς επιβατικές μεταφορές— δεν αποτελεί το ορθό μέσο για την τόνωση της ανάπτυξης (διεθνών) επιβατικών μεταφορών μεγάλων αποφάσεων. Απαιτούνται πολιτική βούληση, πολιτικές αποφάσεις για την προτεραιότητα σε περιβαλλοντικά φιλικές και χωρίς αποκλεισμούς λύσεις, συνοδευόμενες από τις αναγκαίες επενδύσεις και από σωστή διαχείριση. |
| --- | --- |

4.7.

Τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν περαιτέρω πρωτοβουλίες για τη δημιουργία βασικών συνδέσεων με νέες υπηρεσίες σιδηροδρομικών μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των νυκτερινών αμαξοστοιχιών, με καθιερωμένους φορείς εκμετάλλευσης σιδηροδρόμων να ηγούνται αυτών των προσπαθειών. Μάλιστα, τέτοια σχέδια ανακοινώθηκαν ήδη, για παράδειγμα, από τη Γερμανία (TEE 2.0), τις Κάτω Χώρες και τη Σουηδία. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι αυτές οι πρωτοβουλίες καταδεικνύουν την πολυπλοκότητα του συστήματος σιδηροδρόμων και ότι η ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά —που ισχύει από το 2010 για τις διεθνείς επιβατικές μεταφορές— δεν αποτελεί το ορθό μέσο για την τόνωση της ανάπτυξης (διεθνών) επιβατικών μεταφορών μεγάλων αποφάσεων. Απαιτούνται πολιτική βούληση, πολιτικές αποφάσεις για την προτεραιότητα σε περιβαλλοντικά φιλικές και χωρίς αποκλεισμούς λύσεις, συνοδευόμενες από τις αναγκαίες επενδύσεις και από σωστή διαχείριση.

| 4.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί την απευθείας ανάθεση συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά και αποδοτικά μέτρα για την προώθηση των σιδηροδρομικών μεταφορών. Αποτελεί τη ραχοκοκαλιά των σιδηροδρομικών συστημάτων της Αυστρίας και της Ελβετίας, π.χ., των κορυφαίων χωρών όσον αφορά το μερίδιο αγοράς. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι δεν υφίσταται συσχέτιση μεταξύ του βαθμού ανοίγματος της αγοράς και της ικανοποίησης των πελατών, ή της τιμής των εισιτηρίων. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Ωστόσο, σύμφωνα με το προαναφερθέν έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένα προβλήματα όσον αφορά το άνοιγμα της πρόσβασης στην αγορά και τη δημιουργία ελκυστικών σιδηροδρομικών συνδέσεων. Τα βασικά στοιχεία που αναφέρονται είναι τα εξής: |
| --- | --- |

4.9.

| 4.9.1. | Διαθεσιμότητα επαρκών πληροφοριών που θα δώσουν τη δυνατότητα στους φορείς εκμετάλλευσης να υποβάλουν κατάλληλες προσφορές σε διαδικασίες διαγωνισμού, παρά τις τροποποιήσεις που έγιναν στην τέταρτη δέσμη μέτρων για τους σιδηρόδρομους του 2016, ώστε να διασφαλιστεί η διαθεσιμότητα επαρκών πληροφοριών για τους υποβάλλοντες προσφορά. |
| --- | --- |

4.9.1.

| 4.9.2. | Η πρόσβαση στο τροχαίο υλικό εξακολουθεί να αποτελεί μείζον πρόβλημα για τους νεοεισερχόμενους. Η διαθεσιμότητα αυτή καθαυτή τροχαίου υλικού με πιστοποίηση που ισχύει σε ολόκληρη την ΕΕ παραμένει σχετικά περιορισμένη όσον αφορά το τροχαίο υλικό τόσο για τις επιβατικές όσο και για τις εμπορευματικές μεταφορές. |
| --- | --- |

4.9.2.

| 4.9.3. | Όσον αφορά τη διαθεσιμότητα τροχαίου υλικού για την υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας μεταφοράς επιβατών, οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1370/2007 για τις δημόσιες επιβατικές σιδηροδρομικές και οδικές μεταφορές παρέχουν στις αρμόδιες αρχές τη δυνατότητα να λαμβάνουν μέτρα για τη διευκόλυνση της πρόσβασης αυτής, εφόσον κρίνεται αναγκαίο. |
| --- | --- |

4.9.3.

| 4.9.4. | Η έκδοση ενιαίων εισιτηρίων ή εισιτηρίων συνδυασμένης μεταφοράς για τις σιδηροδρομικές μεταφορές παραμένει προβληματική, ιδίως όσον αφορά τις επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τους ναύλους, τις κρατήσεις και την κυκλοφορία. |
| --- | --- |

4.9.4.

| 4.10. | Παρά τις διατάξεις της τέταρτης δέσμης μέτρων για τους σιδηρόδρομους που δίνουν τη δυνατότητα στους φορείς εκμετάλλευσης να λαμβάνουν ενιαίο πιστοποιητικό ασφάλειας από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Σιδηροδρόμων για μεταφορικές δραστηριότητες σε ολόκληρη την ΕΕ, ορισμένοι κανόνες δεν είναι εναρμονισμένοι, γεγονός που συνεπάγεται μεγαλύτερη πολυπλοκότητα και κόστος των διασυνοριακών μεταφορικών δραστηριοτήτων και, ειδικότερα, καθυστερήσεις στα σημεία διέλευσης των συνόρων. Συνεπώς, η εναρμόνιση αυτών των κανόνων ενδέχεται να αποτελέσει σημαντικό καθήκον για το μέλλον και προϋπόθεση για μελλοντικές κοινές λύσεις ψηφιοποίησης και αυτοματοποίησης. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει πως η τεχνική εναρμόνιση και ο εκσυγχρονισμός των υποδομών αποτελούν σημαντικό παράγοντα για την επίτευξη ενός εύρυθμου ενιαίου ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού χώρου. Οι επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό των υποδομών και του τροχαίου υλικού είναι ιδιαίτερα δαπανηρές. Μάλιστα, οι σιδηροδρομικές καινοτομίες όπως ο σιδηρόδρομος υψηλών ταχυτήτων αναπτύχθηκαν από κρατικούς φορείς εκμετάλλευσης με δημόσια υποστήριξη. Υφίστανται δε ειδικοί κανόνες κρατικών ενισχύσεων αναφορικά με την έρευνα και την καινοτομία. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπό σημείωση το γεγονός ότι η Επιτροπή συνεργάζεται με το σιδηροδρομικό τομέα και τα κράτη μέλη, κατά τα φαινόμενα για τη διευκόλυνση της διέλευσης των συνόρων κατά μήκος των σιδηροδρομικών εμπορευματικών διαδρόμων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να προβεί η Επιτροπή σε ευρεία καταγραφή των υφιστάμενων εμποδίων, συμπεριλαμβανομένων των διαφόρων προβλημάτων συμπεριφοράς, και να προτείνει λύσεις. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ ζητεί τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στις προπαρασκευαστικές εργασίες της Επιτροπής. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Όσον αφορά τις σιδηροδρομικές εμπορευματικές μεταφορές, υπάρχουν ορισμένα ειδικά θέματα. Στο έγγραφο εργασίας, διατυπώνονται σχετικά οι ακόλουθες παρατηρήσεις και προτάσεις. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.13.1. | Η φύση της αγοράς εμπορευματικών μεταφορών έχει αλλάξει. Ένα υψηλότερο ποσοστό αγαθών που απαιτεί τόσο ευελιξία όσο και υψηλότερο βαθμό αξιοπιστίας σε πολύπλοκες και υψηλής αξίας αλυσίδες εφοδιασμού συχνά δημιουργεί για τους σιδηρόδρομους ανταγωνιστικό μειονέκτημα λόγω της έλλειψης χρονικής ακρίβειας, αξιοπιστίας, προβλεψιμότητας και ευελιξίας. Για παράδειγμα, κατά το πρώτο τρίμηνο του 2018, πάνω από το 50 % των αμαξοστοιχιών στον αλπικό εμπορευματικό διάδρομο σημείωσε καθυστέρηση πάνω από 3 ώρες. |
| --- | --- |

4.13.1.

| 4.13.2. | Οι πληροφορίες σχετικά με την κυκλοφορία είναι περιορισμένες, για παράδειγμα, όσον αφορά τη θέση των αμαξοστοιχιών και την αναμενόμενη ώρα άφιξης. Επιπλέον, η διαχείριση της χωρητικότητας και της κυκλοφορίας γενικά δεν συντονίζεται μεταξύ των σιδηροδρομικών υποδομών και εγκαταστάσεων όπως οι τερματικοί σταθμοί. Αυτό εμποδίζει τη βελτιστοποίηση της διαχείρισης πόρων. |
| --- | --- |

4.13.2.

| 4.13.3. | Η έλλειψη σύγχρονων συστημάτων αυτοματοποιημένων ζεύξεων στην ΕΕ, τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως στον υπόλοιπο κόσμο, εμποδίζει τις επιδόσεις των μεμονωμένων φορταμαξών. |
| --- | --- |

4.13.3.

| 4.13.4. | Δίδεται χαμηλή προτεραιότητα στις εμπορευματικές μεταφορές όσον αφορά τον σχεδιασμό της μεταφορικής ικανότητας, σε διασυνοριακό και εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

4.13.4.

| 4.13.5. | Ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός της μεταφορικής ικανότητας και των προγραμμάτων δρομολογίων εμποδίζει τα επιχειρηματικά μοντέλα που βασίζονται στην αγορά και καθιστά αδύνατη την ανταπόκριση των σιδηροδρόμων σε αιτήματα πελατών που έχουν μικρά χρονικά περιθώρια. Η προτεραιότητα που δίδεται στην εσωτερική κυκλοφορία και η έλλειψη διασυνοριακού συντονισμού του σχεδιασμού προκαλούν περαιτέρω προβλήματα στις διασυνοριακές εμπορευματικές μεταφορές. |
| --- | --- |

4.13.5.

| 4.13.6. | Η χαμηλή κερδοφορία μειώνει τις επενδύσεις, ενώ οι επενδύσεις σε υποδομές δεν συντονίζονται επαρκώς σε διασυνοριακό επίπεδο ή ακόμη και κατά μήκος βασικών διαδρόμων. |
| --- | --- |

4.13.6.

| 4.13.7. | Ελπίζουμε ότι τουλάχιστον ένα μέρος των προβλημάτων συντονισμού και σχεδιασμού όσον αφορά τις διασυνοριακές εμπορευματικές μεταφορές θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί κατά τη διάρκεια της τρέχουσας αξιολόγησης του κανονισμού για τη δημιουργία των ευρωπαϊκών σιδηροδρομικών εμπορευματικών διαδρόμων (9). |
| --- | --- |

4.13.7.

| 4.14. | Γενικά, φαίνεται ότι υπάρχει ανάγκη επανασχεδιασμού της διαδικασίας διαχείρισης της σιδηροδρομικής μεταφορικής ικανότητας, ώστε να μπορούν οι φορείς εκμετάλλευσης να παρέχουν υπηρεσίες σύμφωνα με τις ανάγκες των πελατών τους, με επαρκή αξιοπιστία, χρονική ακρίβεια και ευελιξία. Αυτό απαιτεί, μεταξύ άλλων, μια συνολική θεώρηση της διαχείρισης της μεταφορικής ικανότητας, η οποία θα περιλαμβάνει τόσο τις επιβατικές όσο και τις εμπορευματικές μεταφορές, γεγονός που θα διευκόλυνε τη βελτιστοποιημένη χρησιμοποίηση της μεταφορικής ικανότητας. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Όσον αφορά τις σιδηροδρομικές εμπορευματικές μεταφορές, παρόμοιες παρατηρήσεις με εκείνες που διατυπώνει η Επιτροπή στο έγγραφο εργασίας, διατυπώνονται από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο στην προαναφερθείσα ειδική έκθεση σχετικά με τις σιδηροδρομικές εμπορευματικές μεταφορές.
  Η ειδική έκθεση διατυπώνει ορισμένες συστάσεις για τη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών, συμπεριλαμβανομένης της καλύτερης εποπτείας για την καταπολέμηση της αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς κατεστημένων σιδηροδρομικών επιχειρήσεων και διαχειριστών υποδομής, της βελτίωσης της διαχείρισης της κυκλοφορίας στους σιδηροδρομικούς εμπορευματικούς διαδρόμους, της παρακολούθησης των επιδόσεων και της καλύτερης κάλυψης των αναγκών υποδομών. |
| --- | --- |

4.15.

Η ειδική έκθεση διατυπώνει ορισμένες συστάσεις για τη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών, συμπεριλαμβανομένης της καλύτερης εποπτείας για την καταπολέμηση της αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς κατεστημένων σιδηροδρομικών επιχειρήσεων και διαχειριστών υποδομής, της βελτίωσης της διαχείρισης της κυκλοφορίας στους σιδηροδρομικούς εμπορευματικούς διαδρόμους, της παρακολούθησης των επιδόσεων και της καλύτερης κάλυψης των αναγκών υποδομών.

| 4.16. | Η ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου θίγει επίσης το θέμα των οδηγών αμαξοστοιχιών, μεταξύ άλλων όσον αφορά το γλωσσικό καθεστώς σύμφωνα με την οδηγία 2007/59 σχετικά με την πιστοποίηση του προσωπικού οδήγησης, προτείνοντας οι γλωσσικές απαιτήσεις που ορίζονται στο παράρτημα VI σημείο 8 να αντικατασταθούν από απαιτήσεις γνώσης μιας ενιαίας γλώσσας που θα χρησιμοποιείται στις διεθνείς σιδηροδρομικές μεταφορές. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Η ειδική έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα στρατηγικά και ρυθμιστικά ζητήματα που προσδιορίζονται είναι τέτοια ώστε, εάν δεν αντιμετωπιστούν, η αύξηση της χρηματοδότησης δεν θα επιλύσει τα προβλήματα. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Θα πρέπει επίσης να δοθεί προσοχή στην υπουργική δήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου 2020 με θέμα τους σιδηροδρομικούς εμπορευματικούς διαδρόμους, στην οποία τονίζεται η σημασία της ψηφιοποίησης και της έγκαιρης υλοποίησης των διαδρόμων του κεντρικού δικτύου ΔΕΔ-Μ και της εγκατάστασης του Ευρωπαϊκού συστήματος διαχείρισης της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Φαίνεται ότι υπάρχει γενική συμφωνία σχετικά με τη σημασία ενός ειδικευμένου προσωπικού στους σιδηρόδρομους με ικανοποιητικές συνθήκες εργασίας. Αυτό προϋποθέτει ενέργειες για την αποτροπή του κοινωνικού ντάμπινγκ στον σιδηροδρομικό τομέα που λαμβάνει χώρα λόγω του τρέχοντος ανοίγματος της αγοράς, όπως συμβαίνει στους άλλους τομείς μεταφορών της ΕΕ. Οι υφιστάμενοι κανονισμοί —όπως η Οδηγία για την απόσπαση των εργαζομένων— δεν αντιμετωπίζουν πάντοτε επαρκώς την κατάσταση των εργαζομένων στους σιδηροδρόμους γιατί δεν λαμβάνουν υπόψη τις ειδικές υποχρεώσεις των υψηλής κινητικότητας εργαζομένων σε τομείς όπως οι σιδηρόδρομοι, κάτι που καθιστά επίσης δύσκολη την εποπτεία του κλάδου. Κατόπιν αυτού, η ΕΟΚΕ φρονεί πως, όπως συμβαίνει με τις οδικές μεταφορές, ενδέχεται να είναι αναγκαίοι ειδικοί κανόνες αναφορικά με τους εργαζομένους στους σιδηροδρόμους. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ λαμβάνει επίσης υπό σημείωση τις ελλείψεις όσον αφορά τις κοινωνικές διατάξεις και τη νομοθεσία στον κλάδο των σιδηροδρόμων και την εφαρμογή και επιβολή τους όπως εκτίθεται από τους κοινωνικούς εταίρους του κλάδου, όπως η εφαρμογή των κοινωνικών ρητρών του κανονισμού ΥΔΥ και η εφαρμογή, η παρακολούθηση και η επιβολή της οδηγίας 2005/47/ΕΚ για θέματα των συνθηκών εργασίας των μετακινούμενων εργαζομένων που παρέχουν διασυνοριακές διαλειτουργικές υπηρεσίες. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την συναίνεση όσον αφορά τη σημασία ενός ειδικευμένου σιδηροδρομικού προσωπικού με καλές συνθήκες εργασίας, σημειώνει δε την συμφωνία του 2004 για τους χρόνους οδήγησης και ανάπαυσης των μετακινούμενων εργαζομένων που παρέχουν διασυνοριακές διαλειτουργικές υπηρεσίες, η οποία υπεγράφη μεταξύ των κοινωνικών εταίρων τον Ιανουάριο του 2004 στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου και υλοποιήθηκε μέσω της Οδηγίας 2005/47/ΕΚ. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει πως οι κοινωνικοί εταίροι συμφώνησαν να συνεχίσουν να εργάζονται στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου για τη βελτίωση της παρακολούθησης της εφαρμογής της συμφωνίας. Μέσω κοινής δήλωσης, δεσμεύτηκαν να προωθούν τις διασυνοριακές δραστηριότητες, να αποφεύγουν τον ανταγωνισμό που βασίζεται αποκλειστικά στις διαφορετικές συνθήκες εργασίας και να διατηρήσουν ίσους όρους ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρήσεων με διασυνοριακές δραστηριότητες (10).
  Όσον αφορά την οδηγία 2005/47/ΕΚ, οι κοινωνικοί εταίροι επεσήμαναν ότι «ένα από τα ευρήματα είναι ότι η ικανή παρακολούθηση και επιβολή της συμφωνίας σε επίπεδο κρατών μελών εμποδίζεται από την έλλειψη σαφήνειας όσον αφορά τις εθνικές αρμόδιες αρχές. Ακόμα και σε περιπτώσεις όπου η αρμόδια αρχή ορίζεται σαφώς —συνήθως πρόκειται για την εθνική επιθεώρηση εργασίας —μοιάζει να στερείται των διαθέσιμων πόρων, ικανότητας και/ή ενημέρωσης σχετικά με τη συμφωνία και την οδηγία εφαρμογής της με αποτέλεσμα να μην μπορεί να εκτελέσει αποτελεσματικά τα καθήκοντά της». Η ΕΟΚΕ θεωρεί πως η ΕΕ πρέπει να παρέμβει. |
| --- | --- |

4.22.

Όσον αφορά την οδηγία 2005/47/ΕΚ, οι κοινωνικοί εταίροι επεσήμαναν ότι «ένα από τα ευρήματα είναι ότι η ικανή παρακολούθηση και επιβολή της συμφωνίας σε επίπεδο κρατών μελών εμποδίζεται από την έλλειψη σαφήνειας όσον αφορά τις εθνικές αρμόδιες αρχές. Ακόμα και σε περιπτώσεις όπου η αρμόδια αρχή ορίζεται σαφώς —συνήθως πρόκειται για την εθνική επιθεώρηση εργασίας —μοιάζει να στερείται των διαθέσιμων πόρων, ικανότητας και/ή ενημέρωσης σχετικά με τη συμφωνία και την οδηγία εφαρμογής της με αποτέλεσμα να μην μπορεί να εκτελέσει αποτελεσματικά τα καθήκοντά της». Η ΕΟΚΕ θεωρεί πως η ΕΕ πρέπει να παρέμβει.

| 4.23. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει τη δήλωση των κοινωνικών εταίρων σχετικά με τον Κανονισμό (ΕΚ) 1370/2007 όπου αναφέρεται ότι «οι συνέπειες του ανταγωνισμού δεν πρέπει να επηρεάζουν τις συνθήκες εργασίας των εργαζομένων στην παροχή υπηρεσιών, πράγμα που απαιτεί εθνικά, περιφερειακά ή τοπικά όσον αφορά τα δεσμευτικά κοινωνικά πρότυπα και/ή την υποχρεωτική μετακίνηση του προσωπικού σε περίπτωση αλλαγής φορέα εκμετάλλευσης» (11). Αυτό δεν εφαρμόζεται και δεν εξασφαλίζεται επαρκώς στην πράξη, για αυτό απαιτείται δράση σε επίπεδο ΕΕ. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να παρακολουθεί στενά την εφαρμογή αυτών των διατάξεων και να παρεμβαίνει όπου αυτό είναι αναγκαίο. |
| --- | --- |

4.23.

| 4.24. | Μοιάζει να υπάρχει συναίνεση μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης ως προς το ότι ο κλάδος χρειάζεται χρόνο να κατανοήσει και να προσαρμοστεί στο περιεχόμενο της τέταρτης δέσμης μέτρων για τους σιδηροδρόμους. |
| --- | --- |

4.24.

5.   Πανδημική κρίση COVID 19 — δοκιμή ανθεκτικότητας

| 5.1. | Η κρίση COVID-19 αποτέλεσε δοκιμασία και πρόκληση για τις σιδηροδρομικές μεταφορές, όπως και για όλους τους άλλους κλάδους των μεταφορών και τους εργαζομένους τους. Η αξιοπιστία, η ασφάλεια και ο κεντρικός ρόλος των σιδηροδρόμων όσον αφορά τη μεταφορά ανθρώπων και αγαθών αποτελεί θετικό δίδαγμα από την πανδημία COVID-19, μεταξύ άλλων χάρη στις προσπάθειες των εργαζομένων των σιδηροδρόμων υπό ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες. Οι κρατικές ενισχύσεις βοήθησαν πολλές σιδηροδρομικές επιχειρήσεις να αντεπεξέλθουν σε μια δύσκολη περίοδο με δραματικά μειωμένο όγκο εργασιών. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Σύμφωνα με στοιχεία που συνέλεξε η Κοινότητα Ευρωπαίων Διαχειριστών Σιδηροδρομικών Υποδομών, ο αντίκτυπος της πανδημίας COVID-19 είναι καταστροφικός για όλα τα είδη επιβατικών σιδηροδρομικών μεταφορών, ιδίως δε για τα διεθνή δρομολόγια. Οι απώλειες εσόδων έφτασαν τα 26 δισ. ευρώ το 2020 και θα συνεχιστούν τους πρώτους μήνες του 2021. Ακόμη, εκτιμάται ότι η ανάκαμψη θα είναι βραδεία. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Ωστόσο, η κρίση της νόσου COVID-19 κατέδειξε επίσης την ανάγκη ανάπτυξης μέτρων ανθεκτικότητας και βελτίωσης της συνεκτικότητας και του συντονισμού στο δίκτυο, καθώς και της ανάγκης να δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα στην ανάπτυξη των διασυνοριακών υποδομών (12). Ωστόσο, η πανδημία κατέδειξε επίσης ότι οι δήμοι επιτελούν το σημαντικότερο έργο στην επίλυση των κυκλοφοριακών προβλημάτων, και δεν πρέπει να αφεθούν στην τύχη τους. Η ΕΕ πρέπει να επιδείξει ιδιαίτερη προσοχή σε αυτούς. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, κρατικοί φορείς εκμετάλλευσης υποχρεώθηκαν να συνεχίσουν να παρέχουν επιβατικές και εμπορευματικές υπηρεσίες με ταυτόχρονη μέριμνα για την ασφαλή λειτουργία τους. Οι κρατικές ενισχύσεις και παρεμβάσεις συχνά απέτρεψαν την κατάρρευση του σιδηροδρομικού συστήματος, στοιχείο αναγκαίο για την εξασφάλιση βασικών υπηρεσιών. |
| --- | --- |

5.4.

6.   Τα θέματα διαχωρισμού που έθεσε η πορτογαλική Προεδρία

| 6.1. | Τα δύο ερωτήματα που έθεσε η Προεδρία σχετικά με το διαχωρισμό φαίνεται ότι απαντώνται ικανοποιητικά από τις διατάξεις του κεφαλαίου II τμήματα I και II της οδηγίας 2012/34/ΕΕ όπως τροποποιήθηκε, οι οποίες αποσκοπούν στη διασφάλιση της διαχειριστικής ανεξαρτησίας των σιδηροδρομικών επιχειρήσεων και των διαχειριστών υποδομής (τμήμα Ι) και στον διαχωρισμό της διαχείρισης της υποδομής από τη μεταφορική δραστηριότητα και από τους διάφορους τύπους μεταφορικής δραστηριότητας (τμήμα ΙΙ). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Οι εν λόγω διατάξεις προβλέπουν ευρύ φάσμα δυνατοτήτων όσον αφορά την οργανωτική μορφή, εφόσον διασφαλίζεται η ανεξαρτησία του φορέα που διασφαλίζει τη διαχείριση της υποδομής όσον αφορά την κατανομή των σιδηροδρομικών διαδρομών και τη χρέωση. Το ίδιο φαίνεται ότι ισχύει για την υποχρέωση λογιστικού διαχωρισμού μεταξύ της διαχείρισης υποδομής και των επιχειρησιακών δραστηριοτήτων, καθώς και μεταξύ των δραστηριοτήτων επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών, και τη διαφάνεια των δημόσιων κονδυλίων που καταβάλλονται για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Η εγγύηση σχετικά με την ουδετερότητα όσον αφορά την κατανομή των σιδηροδρομικών διαδρομών και τη χρέωση, καθώς και η διαφάνεια που παρέχουν οι διατάξεις σχετικά με τη λογιστική, πρέπει να θεωρηθούν επωφελείς, καθώς διασφαλίζουν ίσους όρους ανταγωνισμού και διαφάνεια. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Πρέπει να επισημανθεί ότι μεγάλες σιδηροδρομικές χώρες όπως η Γερμανία, η Πολωνία, η Ιταλία και η Αυστρία διατήρησαν έναν ολοκληρωμένο φορέα εκμετάλλευσης σιδηροδρόμων, ενώ εξασφαλίζουν την ανεξαρτησία του διαχειριστή υποδομών όσον αφορά τις βασικές λειτουργίες της κατανομής χρονοθυρίδων, της χρέωσης και της συλλογής τελών. Η Γαλλία, π.χ., προέβη στην εκ νέου ολοκλήρωση της διαχείρισης υποδομών και της λειτουργίας τους. Οι χώρες αυτές κρίνουν επωφελές για το σιδηροδρομικό σύστημα να εκμεταλλεύονται τις συνέργειες, να εγγυώνται στενότερη συνεργασία, μεγαλύτερη ευελιξία κλπ. Πρέπει να ληφθεί υπόψη επίσης το όφελος για το προσωπικό των σιδηροδρόμων από την ύπαρξη μιας μεγάλης εγχώριας αγοράς εργασίας, ιδίως δε για τα επαγγέλματα ασφαλείας με ιατρικές και ψυχολογικές απαιτήσεις. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Αλλά και η ελευθερία επιλογής της οργανωτικής μορφής πρέπει να θεωρηθεί επωφελής, και για αυτό δεν πρέπει να επιβληθεί διαχωρισμός στα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

6.5.

7.   Τελικές δηλώσεις

| 7.1. | Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο ευρωπαϊκός σιδηροδρομικός χώρος δεν είναι σε καμία περίπτωση τέλειος. Είναι αναγκαία η βαθύτερη ανάλυση των παραγόντων επιτυχίας καθώς και του αντικτύπου στις συνθήκες εργασίας. Στις διαθέσιμες αναλύσεις έχουν αξιολογηθεί τα προβλήματα εφαρμογής της ισχύουσας νομοθεσίας, πρόσβασης στην αγορά, διαλειτουργικότητας και τεχνικής εναρμόνισης, συμπεριλαμβανομένης της ελλιπούς εναρμόνισης των λειτουργικών και τεχνικών κανόνων. Ωστόσο, έχουν επισημανθεί και προβλήματα κόστους, έλλειψης χρονικής ακρίβειας, έλλειψης τροχαίου υλικού ικανού να κυκλοφορεί εντός ολόκληρης της ΕΕ και γενικά προβλήματα προσαρμογής σε ένα πλαίσιο ανοικτής αγοράς. Δεν φαίνεται να έχει πραγματοποιηθεί ανάλυση της πιθανής επίδρασης στις συνθήκες εργασίας από το άνοιγμα της αγοράς. Πολλά θα μπορούσαν και πρέπει να βελτιωθούν, ώστε το σύστημα να λειτουργήσει καλύτερα, να γίνει πιο ανταγωνιστικό και να βελτιώσει το μερίδιο αγοράς του σε ολόκληρη την ΕΕ, εξελισσόμενο σε ολοκληρωμένο παράγοντα ενός αποδοτικού, βιώσιμου περιβαλλοντικά και κοινωνικά συστήματος πολυτροπικών μεταφορών και κινητικότητας που θα υπηρετεί τους χρήστες και το περιβάλλον. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι είναι πλέον η κατάλληλη στιγμή για ένα γενικό απολογισμό του συστήματος σιδηροδρόμων στην ΕΕ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί μια ευρεία και ολοκληρωμένη ανάλυση των παραγόντων επιτυχίας και των προβλημάτων, με αξιολόγηση του ισχύοντος πλαισίου και της επίδρασής του στις συνθήκες εργασίας. Η ΕΟΚΕ ζητεί να διενεργηθεί αμερόληπτη αξιολόγηση με δεδομένες τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τα άρθρα 90 και 91 της ΣΛΕΕ περί εγκαθίδρυσης ανοικτής αγοράς με εναρμονισμένους κανόνες διεθνών μεταφορών και καθορισμού όρων ενδομεταφορών, με τη δέουσα συνεκτίμηση των διατάξεων περί υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος, όπως διαλαμβάνονται στο άρθρο 14 της ΣΛΕΕ σε συνδυασμό με το πρωτόκολλο υπ’ αριθ. 26 επίσης της ΣΛΕΕ και το άρθρο 36 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Στην ανάλυση θα πρέπει να εξετάζονται οι περιβαλλοντικές πτυχές και οι στόχοι που ορίζονται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η σημασία των σιδηροδρόμων τόσο ως υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος όσο και για την κοινωνική και οικονομική συνοχή, η ανταγωνιστικότητα των σιδηροδρόμων και η λειτουργία τους σε ένα πολυτροπικό διασυνοριακό σύστημα μεταφορών με βάση τη συνεργασία, την αποδοτικότητα των πόρων, τα επίπεδα υπηρεσιών και την ικανοποίηση των πελατών / καταναλωτών, πάντα με ιδιαίτερη προσοχή στον αντίκτυπό τους στις συνθήκες εργασίας των εργαζομένων. Το Ευρωπαϊκό έτος σιδηροδρόμων 2021 αποτελεί εξαιρετική ευκαιρία απολογισμού της συντελεσθείσας μέχρι σήμερα προόδου και των στόχων για το μέλλον. |
| --- | --- |

7.2.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  ΕΕ L 343 της 14.12.2012, σ. 32.

1

(2)  ΕΕ L 315 της 3.12.2007, σ. 1.

2

(3)  Από διάφορα φυλλάδια στατιστικής της ΕΕ.

3

(4)  ΕΕ L 315 της 3.12.2007, σ. 51.

4

(5)  ΕΕ L 195 της 27.7.2005, σ. 15.

5

(6)  SWD(2020) 331 final.

6

(7)  Ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου του 2016 με θέμα «Οι σιδηροδρομικές εμπορευματικές μεταφορές στην ΕΕ παραμένουν εκτός τροχιάς», σημεία 23-27.

7

(8)  OBB Holding Geschäftsbericht 2019, σ. 61 και 65-66.

8

(9)  ΕΕ L 276 της 20.10.2010, σ. 22.

9

(10)  Αξιολόγηση τη εφαρμογής και της υλοποίησης της Συμφωνίας όσον αφορά ορισμένες πτυχές των συνθηκών εργασίας των μετακινούμενων εργαζομένων που παρέχουν διασυνοριακές διαλειτουργικές υπηρεσίες στον τομέα των σιδηροδρόμων· έργο «Μετακινούμενοι εργαζόμενοι σιδηροδρόμων» — Κοινά συμπεράσματα της Κοινότητας Ευρωπαϊκών Σιδηροδρόμων (CER) και της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Εργαζομένων στις Μεταφορές (ETF)

10

(11)  https://www.etf-europe.org/resource/joint-cer-etf-opinion-protection-of-staff-september-2013

11

(12)  Βλ. για παράδειγμα Bundesministerium für Verkehr und digitale Infrastruktur «"Folgerungen für die zukünftige Verkehrspolitik nach den Erfahrungen und dem Umgang mit der COVID-19 Pandemie»; Wissenschaftlicher Beirat beim Bundesminister für Verkehr und digitale Infrastruktur, Nr 2/Jahr 2020.

12

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Οι ακόλουθες τροπολογίες έλαβαν άνω του ενός τετάρτου των ψήφων και απορρίφθηκαν κατά τη σύνοδο ολομέλειας:

Σημείο 1.17

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | Είναι σαφές ότι οι σημερινές ανάγκες για μέτρα πολιτικής και για βελτίωση του σιδηροδρομικού συστήματος πρέπει να ληφθούν υπόψη προκειμένου να υλοποιηθούν οι στόχοι μεριδίου αγοράς και να μπορέσει να διαδραματίσει πλήρως τον ρόλο του σε ένα ανταγωνιστικό βιώσιμο ευρωπαϊκό σύστημα πολυτροπικών μεταφορών. Οι κρατικές ενισχύσεις και παρεμβάσεις παραμένουν
  Ο τομέας θα χρειαστεί κρατική ενίσχυση και κατά τη φάση ανάκαμψής του από την κρίση COVID-19 και οι κρατικές ενισχύσεις για τη χρηματοδότηση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιων υπηρεσιών θα παραμείνουν καθοριστικές για την εξασφάλιση βασικών υπηρεσιών και πέραν της κρίσης COVID-19. |
| --- | --- |

Είναι σαφές ότι οι σημερινές ανάγκες για μέτρα πολιτικής και για βελτίωση του σιδηροδρομικού συστήματος πρέπει να ληφθούν υπόψη προκειμένου να υλοποιηθούν οι στόχοι μεριδίου αγοράς και να μπορέσει να διαδραματίσει πλήρως τον ρόλο του σε ένα ανταγωνιστικό βιώσιμο ευρωπαϊκό σύστημα πολυτροπικών μεταφορών. Οι κρατικές ενισχύσεις και παρεμβάσεις παραμένουν
  Ο τομέας θα χρειαστεί κρατική ενίσχυση και κατά τη φάση ανάκαμψής του από την κρίση COVID-19 και οι κρατικές ενισχύσεις για τη χρηματοδότηση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιων υπηρεσιών θα παραμείνουν καθοριστικές για την εξασφάλιση βασικών υπηρεσιών και πέραν της κρίσης COVID-19.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 94 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 119 |
| Αποχές: | 7 |

Ψήφοι υπέρ:

94

Ψήφοι κατά:

119

Αποχές:

7

Σημείο 1.18

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | Τα συμβόλαια παροχής δημόσιας υπηρεσίας έχουν ζωτική σημασία για την εξασφάλιση προσβάσιμων, οικονομικά προσιτών και χωρίς αποκλεισμούς επιβατικών υπηρεσιών για όλους. Η ΕΟΚΕ θεωρεί την απευθείας ανάθεση συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά και αποδοτικά μέτρα για την προώθηση των σιδηροδρομικών μεταφορών.
  Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπόψη της τη σημερινή γενικευμένη προτίμηση των απευθείας αναθέσεων και την εξέλιξη του κανονιστικού πλαισίου προς μια ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών. Η ΕΟΚΕ αναμένει από την Επιτροπή να παράσχει ανάλυση των αποτελεσμάτων αυτής της αλλαγής έμφασης όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα και τα επίπεδα υπηρεσιών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1370/2007, όπως τροποποιήθηκε. |
| --- | --- |

Τα συμβόλαια παροχής δημόσιας υπηρεσίας έχουν ζωτική σημασία για την εξασφάλιση προσβάσιμων, οικονομικά προσιτών και χωρίς αποκλεισμούς επιβατικών υπηρεσιών για όλους. Η ΕΟΚΕ θεωρεί την απευθείας ανάθεση συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά και αποδοτικά μέτρα για την προώθηση των σιδηροδρομικών μεταφορών.
  Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπόψη της τη σημερινή γενικευμένη προτίμηση των απευθείας αναθέσεων και την εξέλιξη του κανονιστικού πλαισίου προς μια ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών. Η ΕΟΚΕ αναμένει από την Επιτροπή να παράσχει ανάλυση των αποτελεσμάτων αυτής της αλλαγής έμφασης όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα και τα επίπεδα υπηρεσιών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1370/2007, όπως τροποποιήθηκε.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 97 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 114 |
| Αποχές: | 12 |

Ψήφοι υπέρ:

97

Ψήφοι κατά:

114

Αποχές:

12

Σημείο 4.6

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | Υπάρχει μια γενική τάση να χρησιμοποιούνται οι υποχρεώσεις ΥΔΥ, με αποκλειστικά δικαιώματα κίνησης, σε γραμμές που παρουσιάζουν έλλειμμα (συνήθως περιφερειακές), ενώ η πρόσβαση στην αγορά είναι ανοικτή σε γραμμές μεγάλων αποστάσεων. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον σημαντικό ρόλο των ΥΔΥ στην παροχή της δυνατότητας οικονομικά προσιτής χρήσης και στη διασφάλιση της συνολικής συνοχής του σιδηροδρομικού συστήματος για τις επιβατικές μεταφορές, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η ευκολία χρήσης του.
  Οι ΥΔΥ έχουν ζωτική σημασία για την εξασφάλιση προσβάσιμων, οικονομικά προσιτών και χωρίς αποκλεισμούς υπηρεσιών για τους πολίτες. Η πρόσβαση στην αγορά είναι ανοιχτή για τις εμπορικές επιβατικές υπηρεσίες, ενίοτε μεγάλων αποστάσεων. Ωστόσο, δεν γίνεται να διαχωρίζονται οι μεταφορές μεγάλων αποστάσεων από τις περιφερειακές μεταφορές. Κάθε αμαξοστοιχία μεγάλων αποστάσεων εκπληρώνει περιφερειακά καθήκοντα για τους επιβάτες, ιδίως όταν πραγματοποιεί στάσεις σε περιαστικές περιοχές. Οι περιφερειακές γραμμές εξασφαλίζουν τον αναγκαίο αριθμό επιβατών και τροφοδοτούν τις κύριες γραμμές. Επίσης αποφορτίζουν τις υποδομές των «μεγάλων γραμμών» και εξασφαλίζουν την κατανομή τους στην περιοχή.


  Τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν περαιτέρω πρωτοβουλίες για τη δημιουργία βασικών συνδέσεων με νέες υπηρεσίες σιδηροδρομικών μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των νυκτερινών αμαξοστοιχιών, με καθιερωμένους φορείς εκμετάλλευσης σιδηροδρόμων επικεφαλής
  να ηγούνται αυτών των προσπαθειών. Μάλιστα, τέτοια σχέδια ανακοινώθηκαν ήδη, για παράδειγμα, από τη Γερμανία (TEE 2.0), τις Κάτω Χώρες και τη Σουηδία. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης στο δίκτυο υψηλής ταχύτητας της Ιταλίας οδήγησε σε βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών, φθηνότερα εισιτήρια και υψηλότερη συχνότητα δρομολογίων, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα την αισθητή μεταστροφή από τις αεροπορικές στις σιδηροδρομικές μεταφορές. Παρόμοιες πρωτοβουλίες έχουν προγραμματιστεί στην Ισπανία. Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι οι πρωτοβουλίες αυτές καταδεικνύουν τόσο τις δυνατότητες του ισχύοντος πλαισίου για τη δημιουργία ελκυστικών και οικολογικών εναλλακτικών μέσων μεταφοράς όσο και την ανάγκη λήψης μέτρων για τη διευκόλυνση της δημιουργίας διασυνοριακών συνδέσεων.
  Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι αυτές οι πρωτοβουλίες καταδεικνύουν την πολυπλοκότητα του συστήματος σιδηροδρόμων και ότι η ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά —που ισχύει από το 2010 για τις διεθνείς επιβατικές μεταφορές— δεν αποτελεί το ορθό μέσο για την τόνωση της ανάπτυξης (διεθνών) επιβατικών μεταφορών μεγάλων αποφάσεων. Απαιτούνται πολιτική βούληση, πολιτικές αποφάσεις για την προτεραιότητα σε περιβαλλοντικά φιλικές και χωρίς αποκλεισμούς λύσεις, συνοδευόμενες από τις αναγκαίες επενδύσεις και από σωστή διαχείριση. |
| --- | --- |

Υπάρχει μια γενική τάση να χρησιμοποιούνται οι υποχρεώσεις ΥΔΥ, με αποκλειστικά δικαιώματα κίνησης, σε γραμμές που παρουσιάζουν έλλειμμα (συνήθως περιφερειακές), ενώ η πρόσβαση στην αγορά είναι ανοικτή σε γραμμές μεγάλων αποστάσεων. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον σημαντικό ρόλο των ΥΔΥ στην παροχή της δυνατότητας οικονομικά προσιτής χρήσης και στη διασφάλιση της συνολικής συνοχής του σιδηροδρομικού συστήματος για τις επιβατικές μεταφορές, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η ευκολία χρήσης του.
  Οι ΥΔΥ έχουν ζωτική σημασία για την εξασφάλιση προσβάσιμων, οικονομικά προσιτών και χωρίς αποκλεισμούς υπηρεσιών για τους πολίτες. Η πρόσβαση στην αγορά είναι ανοιχτή για τις εμπορικές επιβατικές υπηρεσίες, ενίοτε μεγάλων αποστάσεων. Ωστόσο, δεν γίνεται να διαχωρίζονται οι μεταφορές μεγάλων αποστάσεων από τις περιφερειακές μεταφορές. Κάθε αμαξοστοιχία μεγάλων αποστάσεων εκπληρώνει περιφερειακά καθήκοντα για τους επιβάτες, ιδίως όταν πραγματοποιεί στάσεις σε περιαστικές περιοχές. Οι περιφερειακές γραμμές εξασφαλίζουν τον αναγκαίο αριθμό επιβατών και τροφοδοτούν τις κύριες γραμμές. Επίσης αποφορτίζουν τις υποδομές των «μεγάλων γραμμών» και εξασφαλίζουν την κατανομή τους στην περιοχή.

Τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν περαιτέρω πρωτοβουλίες για τη δημιουργία βασικών συνδέσεων με νέες υπηρεσίες σιδηροδρομικών μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των νυκτερινών αμαξοστοιχιών, με καθιερωμένους φορείς εκμετάλλευσης σιδηροδρόμων επικεφαλής
  να ηγούνται αυτών των προσπαθειών. Μάλιστα, τέτοια σχέδια ανακοινώθηκαν ήδη, για παράδειγμα, από τη Γερμανία (TEE 2.0), τις Κάτω Χώρες και τη Σουηδία. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης στο δίκτυο υψηλής ταχύτητας της Ιταλίας οδήγησε σε βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών, φθηνότερα εισιτήρια και υψηλότερη συχνότητα δρομολογίων, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα την αισθητή μεταστροφή από τις αεροπορικές στις σιδηροδρομικές μεταφορές. Παρόμοιες πρωτοβουλίες έχουν προγραμματιστεί στην Ισπανία. Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι οι πρωτοβουλίες αυτές καταδεικνύουν τόσο τις δυνατότητες του ισχύοντος πλαισίου για τη δημιουργία ελκυστικών και οικολογικών εναλλακτικών μέσων μεταφοράς όσο και την ανάγκη λήψης μέτρων για τη διευκόλυνση της δημιουργίας διασυνοριακών συνδέσεων.
  Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι αυτές οι πρωτοβουλίες καταδεικνύουν την πολυπλοκότητα του συστήματος σιδηροδρόμων και ότι η ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά —που ισχύει από το 2010 για τις διεθνείς επιβατικές μεταφορές— δεν αποτελεί το ορθό μέσο για την τόνωση της ανάπτυξης (διεθνών) επιβατικών μεταφορών μεγάλων αποφάσεων. Απαιτούνται πολιτική βούληση, πολιτικές αποφάσεις για την προτεραιότητα σε περιβαλλοντικά φιλικές και χωρίς αποκλεισμούς λύσεις, συνοδευόμενες από τις αναγκαίες επενδύσεις και από σωστή διαχείριση.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 104 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 112 |
| Αποχές: | 15 |

Ψήφοι υπέρ:

104

Ψήφοι κατά:

112

Αποχές:

15

Σημείο 4.7

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπόψη της τη σημερινή γενικευμένη προτίμηση των απευθείας αναθέσεων και την εξέλιξη του κανονιστικού πλαισίου προς μια ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών. Αναμένει από την Επιτροπή να παράσχει αμερόληπτη ανάλυση των αποτελεσμάτων αυτής της αλλαγής έμφασης όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα και τα επίπεδα υπηρεσιών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1370/2007, όπως τροποποιήθηκε. Ευελπιστεί δε ότι στην ανάλυση αυτή θα γίνονται προτάσεις ως προς το σύστημα ανάθεσης με την καλύτερη σχέση κόστους-οφέλους για τους χρήστες.
  Η ΕΟΚΕ θεωρεί την απευθείας ανάθεση συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά και αποδοτικά μέτρα για την προώθηση των σιδηροδρομικών μεταφορών. Αποτελεί τη ραχοκοκαλιά των σιδηροδρομικών συστημάτων της Αυστρίας και της Ελβετίας, π.χ., των κορυφαίων χωρών όσον αφορά το μερίδιο αγοράς. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι δεν υφίσταται συσχέτιση μεταξύ του βαθμού ανοίγματος της αγοράς και της ικανοποίησης των πελατών, ή της τιμής των εισιτηρίων. |
| --- | --- |

Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπόψη της τη σημερινή γενικευμένη προτίμηση των απευθείας αναθέσεων και την εξέλιξη του κανονιστικού πλαισίου προς μια ανταγωνιστική διαδικασία υποβολής προσφορών. Αναμένει από την Επιτροπή να παράσχει αμερόληπτη ανάλυση των αποτελεσμάτων αυτής της αλλαγής έμφασης όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα και τα επίπεδα υπηρεσιών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1370/2007, όπως τροποποιήθηκε. Ευελπιστεί δε ότι στην ανάλυση αυτή θα γίνονται προτάσεις ως προς το σύστημα ανάθεσης με την καλύτερη σχέση κόστους-οφέλους για τους χρήστες.
  Η ΕΟΚΕ θεωρεί την απευθείας ανάθεση συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά και αποδοτικά μέτρα για την προώθηση των σιδηροδρομικών μεταφορών. Αποτελεί τη ραχοκοκαλιά των σιδηροδρομικών συστημάτων της Αυστρίας και της Ελβετίας, π.χ., των κορυφαίων χωρών όσον αφορά το μερίδιο αγοράς. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι δεν υφίσταται συσχέτιση μεταξύ του βαθμού ανοίγματος της αγοράς και της ικανοποίησης των πελατών, ή της τιμής των εισιτηρίων.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 97 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 114 |
| Αποχές: | 12 |

Ψήφοι υπέρ:

97

Ψήφοι κατά:

114

Αποχές:

12

Σημείο 5.3

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, κρατικοί φορείς εκμετάλλευσης μπόρεσαν
  υποχρεώθηκαν να συνεχίσουν να παρέχουν ασφαλείς επιβατικές και εμπορευματικές υπηρεσίεςμε ταυτόχρονη μέριμνα για την ασφαλή λειτουργία τους, υφιστάμενοι ταυτόχρονα σημαντικές ζημίες λόγω της μείωσης του όγκου των εμπορευματικών και επιβατικών μεταφορών. Οι κρατικές ενισχύσεις και η δράση της Επιτροπής και των κρατών μελών για την οικονομική υποστήριξη των σιδηροδρόμων —κυρίως με τη διευκόλυνση της συνεχούς παροχής βασικών υπηρεσιών (συμπεριλαμβανομένων των διασυνοριακών)— επέτρεψαν τη συνέχιση της λειτουργίας των αναγκαίων επιβατικών μεταφορών και αλυσίδων εφοδιασμού
  παρεμβάσεις συχνά απέτρεψαν την κατάρρευση του σιδηροδρομικού συστήματος, στοιχείο αναγκαίο για την εξασφάλιση βασικών υπηρεσιών. |
| --- | --- |

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, κρατικοί φορείς εκμετάλλευσης μπόρεσαν
  υποχρεώθηκαν να συνεχίσουν να παρέχουν ασφαλείς επιβατικές και εμπορευματικές υπηρεσίεςμε ταυτόχρονη μέριμνα για την ασφαλή λειτουργία τους, υφιστάμενοι ταυτόχρονα σημαντικές ζημίες λόγω της μείωσης του όγκου των εμπορευματικών και επιβατικών μεταφορών. Οι κρατικές ενισχύσεις και η δράση της Επιτροπής και των κρατών μελών για την οικονομική υποστήριξη των σιδηροδρόμων —κυρίως με τη διευκόλυνση της συνεχούς παροχής βασικών υπηρεσιών (συμπεριλαμβανομένων των διασυνοριακών)— επέτρεψαν τη συνέχιση της λειτουργίας των αναγκαίων επιβατικών μεταφορών και αλυσίδων εφοδιασμού
  παρεμβάσεις συχνά απέτρεψαν την κατάρρευση του σιδηροδρομικού συστήματος, στοιχείο αναγκαίο για την εξασφάλιση βασικών υπηρεσιών.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 94 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 119 |
| Αποχές: | 7 |

Ψήφοι υπέρ:

94

Ψήφοι κατά:

119

Αποχές:

7

Σημείο 6.5

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| | Αλλά και
  Επομένως, η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η ελευθερία επιλογής της οργανωτικής μορφής πρέπει να θεωρηθεί
  είναι επωφελής, και για αυτό δεν πρέπει να επιβληθεί διαχωρισμός στα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι ο ανοικτός διάλογος μεταξύ διαχειριστών υποδομής και φορέων εκμετάλλευσης —ο οποίος ξεκίνησε με την τέταρτη δέσμη μέτρων για τους σιδηροδρόμους— προσφέρει πρόσθετα οφέλη, καθότι επιτρέπει την ανταλλαγή σχετικών πληροφοριών για τη βελτίωση της λειτουργίας των σιδηροδρόμων και της διατροπικότητας. |
| --- | --- |

Αλλά και
  Επομένως, η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η ελευθερία επιλογής της οργανωτικής μορφής πρέπει να θεωρηθεί
  είναι επωφελής, και για αυτό δεν πρέπει να επιβληθεί διαχωρισμός στα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι ο ανοικτός διάλογος μεταξύ διαχειριστών υποδομής και φορέων εκμετάλλευσης —ο οποίος ξεκίνησε με την τέταρτη δέσμη μέτρων για τους σιδηροδρόμους— προσφέρει πρόσθετα οφέλη, καθότι επιτρέπει την ανταλλαγή σχετικών πληροφοριών για τη βελτίωση της λειτουργίας των σιδηροδρόμων και της διατροπικότητας.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας για την τροπολογία:

| Ψήφοι υπέρ: | 95 |
| --- | --- |
| Ψήφοι κατά: | 118 |
| Αποχές: | 12 |

Ψήφοι υπέρ:

95

Ψήφοι κατά:

118

Αποχές:

12

---

III Προπαρασκευαστικές πράξεις

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

559η σύνοδος ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής – INTERACTIO, 24.3.2021 - 25.3.2021

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/38 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/38

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Έκθεση του 2020 σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2018/1999 για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της Δράσης για το κλίμα»

[COM(2020) 950 final]

και «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Μια αξιολόγηση σε επίπεδο ΕΕ των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα: Τόνωση της πράσινης μετάβασης και προώθηση της οικονομικής ανάκαμψης μέσω ενοποιημένου σχεδιασμού για την ενέργεια και το κλίμα»

[COM(2020) 564 final]

(2021/C 220/04)

Εισηγητής:TBL ο κ. Lutz RIBBE

| Αιτήσεις γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 11.11.2020 και 27.11.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 9.3.2021 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 236/4/6 |

Αιτήσεις γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 11.11.2020 και 27.11.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

9.3.2021

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

236/4/6

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) έχει εντυπωσιαστεί από την ακρίβεια της τεκμηρίωσης και της αξιολόγησης της πορείας της Ενεργειακής Ένωσης από την Επιτροπή. Ο τρόπος κατάρτισης και αξιολόγησης των εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ) καταδεικνύει ότι η διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης λειτουργεί. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ανακούφιση ότι —αν και είναι σαφές ότι ορισμένα κράτη μέλη υπολείπονται σημαντικά της επίτευξης των στόχων— σε γενικές γραμμές, οι στόχοι για την ενέργεια και το κλίμα για το 2020 έχουν επιτευχθεί. Αυτό, ωστόσο, δεν πρέπει να προκαλέσει ικανοποίηση. Οι στόχοι για τα επόμενα 30 έτη, αρχής γενομένης από τη δεκαετία του 2020, είναι σαφώς περισσότερο φιλόδοξοι. Ο ρυθμός μετασχηματισμού πρέπει να αυξηθεί σημαντικά χωρίς όμως να λησμονείται η κοινωνική και η οικονομική κατάσταση κάθε κράτους μέλους. Ειδάλλως, διακυβεύεται η κοινωνική αποδοχή των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων που αποσκοπούν στην επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης. Ο ενεργειακός μετασχηματισμός τίθεται επίσης σε κίνδυνο, όταν η πολιτική υπόσχεται τη συμμετοχή μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας, αλλά στην πραγματικότητα δεν λαμβάνει σοβαρά υπόψη αυτήν την υπόσχεση και δεν την υλοποιεί. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ακόμα πιο σημαντικό είναι να μην λαμβάνονται υπόψη μόνον οι γενικοί αλλά και οι ειδικοί στόχοι (για το κλίμα) που έχει ορίσει η ίδια η Επιτροπή με τη στρατηγική πλαίσιο για μια ανθεκτική Ενεργειακή Ένωση και με τη δέσμη μέτρων «Καθαρή ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους». Εν προκειμένω, τα αποτελέσματα είναι πολύ πιο αρνητικά. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ως σημαντικότερο στόχο, η Επιτροπή όρισε στη στρατηγική πλαίσιο ότι στο επίκεντρο της Ενεργειακής Ένωσης θα πρέπει να βρίσκονται οι πολίτες. Στην ανακοίνωσή της σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης, η Επιτροπή δεν αναφέρει πουθενά πώς θα επιτευχθεί αυτός ο στόχος και ποιες στρατηγικές θα πρέπει να ακολουθηθούν στο μέλλον για την επίτευξή του. Αυτό είναι απολύτως απαράδεκτο, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Κατά την αξιολόγηση των ΕΣΕΚ, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι, στα ΕΣΕΚ των κρατών μελών δίδεται ελάχιστη προσοχή στην ανάπτυξη της ιδιοπαραγόμενης ενέργειας. Αυτό προκαλεί ανησυχία. Ωστόσο, το γεγονός ότι η Επιτροπή περιορίζεται εν προκειμένω στο να απευθύνει μια πολύ γενική έκκληση προς τα κράτη μέλη είναι απογοητευτικό. Εάν οι φιλόδοξοι στόχοι, όπως αυτοί διατυπώνονται στη δέσμη μέτρων «Καθαρή ενέργεια για όλους τους Ευρωπαίους» και στη στρατηγική πλαίσιο για την Ενεργειακή Ένωση, δεν επιδιώκονται με συνέπεια, δεν ζημιώνεται μόνον η Ενεργειακή Ένωση. Διακυβεύεται επίσης η αξιοπιστία του συνόλου της ευρωπαϊκής πολιτικής. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να εξετάσει περαιτέρω η Επιτροπή σε μελλοντικές εκθέσεις τον βαθμό και την ποιότητα της μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο, της τήρησης και της εφαρμογής της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια στα κράτη μέλη, ιδίως αναφορικά με τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες θα τεθούν στο επίκεντρο. Στο παρελθόν, η μεταφορά των διατάξεων στον τομέα της ενέργειας στο εθνικό δίκαιο είχε σημειώσει καθυστέρηση και συχνά δεν ήταν προς όφελος των πολιτών. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Τρεις περαιτέρω στόχοι της Ενεργειακής Ένωσης θα πρέπει να εξεταστούν υπό ένα κριτικό πρίσμα: ο περιορισμός της ενεργειακής εξάρτησης μέσω της μείωσης των εισαγωγών ενέργειας, η κατάργηση των επιδοτήσεων για τους ζημιογόνους για το κλίμα και το περιβάλλον φορείς ενέργειας και η ανάληψη ηγετικού ρόλου στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της ενεργειακής απόδοσης και της ηλεκτροκίνησης. Κανένας από αυτούς τους τρεις στόχους δεν στέφθηκε με επιτυχία, όπως απορρέει από τις ανακοινώσεις της Επιτροπής. Ωστόσο, δεν γίνεται καμία αναφορά στις αιτίες αυτής της αδυναμίας επίτευξης. Επιπλέον, μάταια αναζητούνται δηλώσεις σχετικά με τα διδάγματα που μπορούν να αντληθούν από τις αποτυχίες και τη συνέχεια που μπορεί να δοθεί, π.χ. στην περίπτωση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα ΕΣΕΚ των κρατών μελών παρουσιάζουν έλλειψη συνοχής στον τομέα της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι τα περισσότερα ΕΣΕΚ είναι υπερβολικά ασαφή, ιδίως σε ό,τι αφορά τα σημαντικά ζητήματα της ενεργειακής ασφάλειας και της δίκαιης μετάβασης. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ καλεί, ως εκ τούτου, την Επιτροπή να δώσει μεγαλύτερη προσοχή κατά την αξιολόγηση των ΕΣΕΚ στην καταλληλότητα των στρατηγικών για μια δίκαιη μετάβαση, ιδίως όσον αφορά την επίτευξη των ακόλουθων στόχων:






  — | διευκόλυνση των μεταβάσεων στην απασχόληση, |
| --- | --- | --- |

1.9.

—

διευκόλυνση των μεταβάσεων στην απασχόληση,

| — | στήριξη των εργαζομένων που χάνουν τη θέση εργασίας τους εξαιτίας της απανθρακοποίησης (μια χαμένη θέση εργασίας θα έπρεπε να αντικαθίσταται από μία άλλη, τουλάχιστον ίσης αξίας), |
| --- | --- |

—

στήριξη των εργαζομένων που χάνουν τη θέση εργασίας τους εξαιτίας της απανθρακοποίησης (μια χαμένη θέση εργασίας θα έπρεπε να αντικαθίσταται από μία άλλη, τουλάχιστον ίσης αξίας),

| — | καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας, καθώς και της αντιστάθμισης των φθινουσών διανεμητικών επιπτώσεων και |
| --- | --- |

—

καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας, καθώς και της αντιστάθμισης των φθινουσών διανεμητικών επιπτώσεων και

| — | ανάπτυξη του δυναμικού της περιφερειακής οικονομίας που προκύπτει από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και νέες μορφές συμμετοχής στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. |
| --- | --- |

—

ανάπτυξη του δυναμικού της περιφερειακής οικονομίας που προκύπτει από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και νέες μορφές συμμετοχής στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

2.   Γενικές παρατηρήσεις σχετικά με τα έγγραφα της Επιτροπής

| 2.1. | Στις 25 Φεβρουαρίου 2015, η Επιτροπή παρουσίασε την ανακοίνωση με τίτλο «Στρατηγική πλαίσιο για μια ανθεκτική Ενεργειακή Ένωση με μακρόπνοη πολιτική για την κλιματική αλλαγή» (1). Η εν λόγω στρατηγική εστιαζόταν στους ακόλουθους στόχους:






  — | ενεργειακή ασφάλεια, μεταξύ άλλων μέσω μείωσης της εξάρτησης από εισαγωγές ενέργειας· |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

ενεργειακή ασφάλεια, μεταξύ άλλων μέσω μείωσης της εξάρτησης από εισαγωγές ενέργειας·

| — | μια πλήρως ενοποιημένη ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας· |
| --- | --- |

—

μια πλήρως ενοποιημένη ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας·

| — | βιώσιμη και φιλική προς το κλίμα οικονομία με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα· |
| --- | --- |

—

βιώσιμη και φιλική προς το κλίμα οικονομία με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα·

| — | έρευνα, καινοτομία και ανταγωνιστικότητα, ώστε η Ευρώπη να μπορέσει να αποκτήσει ηγετική θέση σε παγκόσμιο επίπεδο στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας· |
| --- | --- |

—

έρευνα, καινοτομία και ανταγωνιστικότητα, ώστε η Ευρώπη να μπορέσει να αποκτήσει ηγετική θέση σε παγκόσμιο επίπεδο στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας·

| — | απόκτηση δεξιοτήτων από τους Ευρωπαίους εργαζόμενους για το ενεργειακό σύστημα του μέλλοντος· |
| --- | --- |

—

απόκτηση δεξιοτήτων από τους Ευρωπαίους εργαζόμενους για το ενεργειακό σύστημα του μέλλοντος·

| — | εμπιστοσύνη των επενδυτών μέσω μηνυμάτων όσον αφορά τις τιμές που αποτυπώνουν μακροπρόθεσμες ανάγκες και στόχους πολιτικής. |
| --- | --- |

—

εμπιστοσύνη των επενδυτών μέσω μηνυμάτων όσον αφορά τις τιμές που αποτυπώνουν μακροπρόθεσμες ανάγκες και στόχους πολιτικής.

| 2.2. | Ωστόσο, το σημαντικότερο, όπως ανέφερε η Επιτροπή, όραμά της είναι μια Ενεργειακή Ένωση «η οποία θέτει τους πολίτες στο επίκεντρό της, στην οποία οι πολίτες αναλαμβάνουν την ευθύνη για την ενεργειακή μετάβαση, επωφελούνται από τις νέες τεχνολογίες για να μειώσουν τους λογαριασμούς τους, συμμετέχουν ενεργά στην αγορά, και στην οποία προστατεύονται οι ευάλωτοι καταναλωτές». Ακόμα, η Επιτροπή έθεσε τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών στη διαμόρφωση της Ενεργειακής Ένωσης ως προτεραιότητα και όρισε την κοινωνικά δίκαιη μετάβαση ως βασική αρχή για την αντιμετώπιση της ενεργειακής μετάβασης. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Επιπλέον, η Επιτροπή τόνισε την ανάγκη για ολοκληρωμένη διακυβέρνηση και παρακολούθηση της Ενεργειακής Ένωσης. Με τον κανονισμό για τη διακυβέρνηση (ΕΕ) 2018/1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (2), η ΕΕ παρείχε την κατάλληλη νομική βάση εν προκειμένω. Σύμφωνα με τον εν λόγω κανονισμό, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να υποβάλλουν τακτικά εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ), στα οποία οφείλουν να περιγράφουν μεταξύ άλλων και τις συνεισφορές τους για την επίτευξη των στόχων της Ενεργειακής Ένωσης. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Στην έκθεσή της σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης το 2020, η Επιτροπή αναφέρεται τώρα στην πρόοδο που έχει σημειωθεί και την παραθέτει υπό πέντε τίτλους:






  — | απανθρακοποίηση (συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας)· |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

απανθρακοποίηση (συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας)·

| — | ενεργειακή απόδοση, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη την αρχή της «προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση»· |
| --- | --- |

—

ενεργειακή απόδοση, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη την αρχή της «προτεραιότητας στην ενεργειακή απόδοση»·

| — | ενεργειακή ασφάλεια (συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των εισαγωγών ενέργειας στην ΕΕ, της αύξησης της ευελιξίας και της μεγαλύτερης ανθεκτικότητας των εθνικών ενεργειακών συστημάτων)· |
| --- | --- |

—

ενεργειακή ασφάλεια (συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των εισαγωγών ενέργειας στην ΕΕ, της αύξησης της ευελιξίας και της μεγαλύτερης ανθεκτικότητας των εθνικών ενεργειακών συστημάτων)·

| — | εσωτερική αγορά ενέργειας· |
| --- | --- |

—

εσωτερική αγορά ενέργειας·

| — | έρευνα, καινοτομία και ανταγωνιστικότητα. |
| --- | --- |

—

έρευνα, καινοτομία και ανταγωνιστικότητα.

Αναφέρεται επίσης στο θέμα «Η Ενεργειακή Ένωση σε μια ευρύτερη προοπτική της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας».

| 2.5. | Στη βάση αυτή, η Επιτροπή παραθέτει ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με την «Επιδίωξη της πράσινης ανάκαμψης και της βιώσιμης οικονομίας». Εν προκειμένω, αναφέρεται αρχικά στις υπάρχουσες στρατηγικές για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος και την εξάπλωση του υδρογόνου στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει την ανάγκη αύξησης του στόχου μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε τουλάχιστον 55 % σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990 και εξαγγέλλει στρατηγική για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου καθώς και ένα όραμα για την υπεράκτια ενέργεια. Εν προκειμένω, ασκεί κριτική στις στρατηγικές που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των ΕΣΕΚ, τις οποίες χαρακτηρίζει συχνά ασαφείς και καθόλου συγκεκριμένες. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Συνολικά, η Επιτροπή χαρακτηρίζει την κατάσταση μη ικανοποιητική, αν και διαπιστώνεται ότι σε ολόκληρη την ΕΕ οι στόχοι για το 2020 όσον αφορά την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχουν επιτευχθεί σε μεγάλο βαθμό. Ορισμένα κράτη μέλη θα έπρεπε να έχουν σημειώσει ακόμα «μεγαλύτερη πρόοδο». |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Ζητεί δε να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης· διαπιστώνονται μεγάλες ελλείψεις, ιδίως όσον αφορά την ανακαίνιση των κτιρίων. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Η έκθεση συνοδεύεται, για πρώτη φορά, από λεπτομερή ανάλυση των επιδοτήσεων ενέργειας (3), στην οποία διαπιστώνεται σαφώς ότι: α) εξακολουθούν να απαιτούνται ακόμα καλύτερα δεδομένα σχετικά με τις επιδοτήσεις ενέργειας (4) και β) υπάρχει «σαφής ανάγκη κλιμάκωσης των προσπαθειών» για τη μείωση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα. Τα νομικά μέσα που υπάρχουν επί του παρόντος σε επίπεδο ΕΕ χαρακτηρίζονται ανεπαρκή. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Ακόμα, χαρακτηρίζεται μη ενθαρρυντικό το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια στην ΕΕ των 27 επενδύονται ολοένα λιγότεροι πόροι για Ε & Α στον τομέα αυτόν και ότι η Ευρώπη παρουσιάζει τεράστια υστέρηση σε σύγκριση με άλλες οικονομικές περιφέρειες. Η Επιτροπή ανακοινώνει ότι θα καταβληθούν προσπάθειες για παράδειγμα στους τομείς των συστημάτων αποθήκευσης συσσωρευτών και του υδρογόνου, για την αναζωογόνηση της έρευνας και των καινοτομιών και για την αντιμετώπιση της υστέρησης αναφορικά με τις επενδύσεις που διαπιστώνεται σε εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Διαπιστώνεται ότι, τα τελευταία χρόνια, το κόστος για τις εισαγωγές ενέργειας έχει αυξηθεί εκ νέου (σε άνω των 330 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως), με αποτέλεσμα να έχει αντιστραφεί και πάλι η τάση μείωσης που παρατηρούνταν στο παρελθόν. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Η Επιτροπή κλείνει την έκθεσή της επαναλαμβάνοντας ότι η Ευρώπη έχει στο πλαίσιο της κρίσης του κορονοϊού μια μοναδική ευκαιρία να πραγματοποιήσει επενδύσεις, με τις οποίες θα μπορέσει να υποστηριχθεί η ανάκαμψη της οικονομίας της ΕΕ και ταυτόχρονα να επιταχυνθεί η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Στην ανακοίνωσή της σχετικά με την αξιολόγηση σε επίπεδο ΕΕ των ΕΣΕΚ, η Επιτροπή συνάγει το θετικό συμπέρασμα ότι η πρόοδος που έχει σημειωθεί ως προς τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας κατέστησε εφικτή την αύξηση των αντίστοιχων στόχων για το 2030 ήδη από το 2021. Ωστόσο, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι υπάρχει τεράστια ανάγκη κάλυψης του χαμένου εδάφους αναφορικά με την ενεργειακή απόδοση, τις επενδύσεις στην έρευνα και τις καινοτομίες. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι σχετικές ελλείψεις, είναι αναγκαίο τα κράτη μέλη να λάβουν υπόψη τις δυνατότητες χρηματοδότησης στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Γενικές παρατηρήσεις της ΕΟΚΕ

| 3.1. | Καταρχάς, οφείλονται συγχαρητήρια στην Επιτροπή: η ακρίβεια με την οποία διενεργείται η διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και αποτυπώνεται στα πολυάριθμα έγγραφα (και παραρτήματα), αποδεικνύει τις πολύ σοβαρές προθέσεις της. Αυτό είναι αναγκαίο διότι οι στόχοι που έχουν τεθεί μέχρι στιγμής για την προστασία του κλίματος και οι οποίοι θα πρέπει να καταστούν αυστηρότεροι δεν έχουν επιτευχθεί ή έχουν επιτευχθεί σε πολύ μικρό βαθμό. Ο στόχος να επιτύχει η Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2050 κλιματική ουδετερότητα έχει μετατραπεί σε ορόσημο και χρειάζεται έναν άνευ προηγουμένου σχεδιασμό και συντονισμό πολύ διαφορετικών μεταξύ τους προσεγγίσεων πολιτικής, ο οποίος πρέπει να υπερβεί κατά πολύ όσα έχουν αποφασιστεί μέχρι στιγμής. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Με βάση τα ανωτέρω, η ΕΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα με την Επιτροπή όταν η τελευταία τονίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να αναπτύξουν και να υλοποιήσουν άμεσα σαφέστερες στρατηγικές, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τις συνέπειες για την κοινωνία, την απασχόληση και τις δεξιότητες καθώς και άλλες διανεμητικές επιπτώσεις της ενεργειακής μετάβασης και δηλώνοντας με ποιον τρόπο σκοπεύουν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που έχουν προκύψει. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Τα βασικά συμπεράσματα της Επιτροπής είναι κατανοητά και χρήζουν υποστήριξης. Αυτό ισχύει ιδίως για τη διαπίστωση ότι η πρόοδος που έχει σημειωθεί ως προς την επίτευξη του στόχου της μείωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, την ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης και την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποτελεί εφαλτήριο για την επίτευξη υψηλότερων στόχων. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί επίσης με την Επιτροπή ότι πρέπει να δοθεί νέα ώθηση. Ωστόσο, θα ήταν σκόπιμο να αναφέρει η Επιτροπή συγκεκριμένα ποια θα πρέπει να είναι αυτά τα νέα κίνητρα. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ακόμα, φαίνεται λογικό να συνδέει η Επιτροπή την ανάπτυξη της Ενεργειακής Ένωσης με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και την πολιτική ανάκαμψης μετά την πανδημία — αμφότερες αποτελούν προσεγγίσεις που δεν υπήρχαν κατά την περίοδο που καταρτιζόταν το στρατηγικό πλαίσιο για την Ενεργειακή Ένωση και ο κανονισμός για τη διακυβέρνηση. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Ένωση δημιουργεί την ιδανική βάση διαχείρισης της Πράσινης Συμφωνίας. Ακόμα πιο σημαντικό θα ήταν να γίνει σαφέστερη αναφορά στις ελλείψεις που διαπιστώθηκαν κατά την τρέχουσα αναθεώρηση και να καταρτιστούν στρατηγικές για την αντιμετώπισή τους. Αυτό δεν έχει γίνει σε τουλάχιστον τρεις περιπτώσεις, όπου θα πρέπει να ακολουθηθούν οι εξής διαδικασίες. |
| --- | --- |

3.5.

Ελλιπής υλοποίηση του στόχου «Οι πολίτες στο επίκεντρο της Ενεργειακής Ένωσης»

| 3.6. | Όπως αναφέρεται στο σημείο 2.2, η Επιτροπή ανάφερε στο στρατηγικό πλαίσιο της Ενεργειακής Ένωσης ότι η ύπαρξη μιας πολιτικής από και για τους πολίτες αποτελεί τον σημαντικότερο στόχο! Ως εκ τούτου, θα έπρεπε να δοθεί μεγαλύτερη σημασία στον στόχο αυτόν και στην έκθεση σχετικά με την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης, κυρίως μέσω συγκεκριμένων προτάσεων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να επιτευχθεί η διαφανής και ενεργός συμμετοχή των πολιτών, των κοινωνικών εταίρων και των ενδιαφερόμενων μερών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, π.χ. στα ΕΣΕΚ, καθώς και η ενεργός συμμετοχή στη δραστηριότητα των αγορών. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, ο παράγοντας της συμμετοχής δεν αναφέρεται ούτε μία φορά στην έκθεση και δεν λαμβάνεται επίσης καθόλου υπόψη εάν τα προτεινόμενα μελλοντικά μέτρα εξυπηρετούν σαφώς αυτόν τον στόχο. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Το πρόβλημα καθίσταται εμφανές μεταξύ άλλων και στη στρατηγική που παρουσίασε η Επιτροπή για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος, στην οποία οι πολίτες παρουσιάζονται μόνον ως καταναλωτές και όχι ως ενεργοί συμμετέχοντες στην αγορά. Και στα σημεία στα οποία δίνει έμφαση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (5), δηλαδή στη στρατηγική για το υδρογόνο, καθώς και στο ανακοινωθέν όραμα για την υπεράκτια ενέργεια δεν καθίσταται σαφές εάν η συμμετοχή των πολιτών είναι εφικτή και εάν έχει ληφθεί καθόλου υπόψη. Ακόμα, εκείνο που επιδέχεται μεγάλης κριτικής είναι το γεγονός ότι η Επιτροπή αναφέρει στην ανακοίνωση για την αξιολόγηση των ΕΣΕΚ ότι σκοπεύει να χρησιμοποιήσει τον νέο μηχανισμό χρηματοδότησης της ΕΕ για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές για την προώθηση υπεράκτιων τεχνολογιών. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ως εκ τούτου, η Επιτροπή παραβλέπει το ισχύον ευρωπαϊκό δίκαιο, διότι στην οδηγία για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (6), στην αιτιολογική σκέψη 43 αναφέρεται ότι η κοινοτική ενέργεια αποτελεί «έναν αποτελεσματικό και οικονομικά αποδοτικό τρόπο να ικανοποιούνται οι ανάγκες και οι προσδοκίες των πολιτών [...]. [...] Με την άμεση εμπλοκή των καταναλωτών, οι κοινοτικές πρωτοβουλίες για την ενέργεια αποδεικνύουν τη δυνατότητά τους να διευκολύνουν την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και καταναλωτικών συνηθειών, μεταξύ άλλων, των έξυπνων δικτύων διανομής και της απόκρισης ζήτησης, κατά τρόπο ολοκληρωμένο. Επιπλέον, η κοινοτική ενέργεια μπορεί να ενισχύσει την ενεργειακή απόδοση όσον αφορά τα νοικοκυριά και να συμβάλει στην καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας με μειωμένη κατανάλωση και χαμηλότερα τιμολόγια προμήθειας. [...] [...] Όταν λειτουργούν επιτυχώς, οι εν λόγω πρωτοβουλίες αποφέρουν στην κοινότητα οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό όφελος.» Επίσης, κατά την άποψη του Ευρωπαίου νομοθέτη, η ιδιοπαραγόμενη ενέργεια μπορεί να αντιμετωπίσει τις αδυναμίες που έχουν εντοπιστεί σε πολυάριθμα έγγραφα της Επιτροπής. Εξίσου ακατανόητο είναι το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν αναγνωρίζει το γεγονός αυτό στα δικά της έγγραφα. Υπάρχει μεγάλο χάσμα μεταξύ ισχυρισμών και πραγματικότητας, και η ΕΟΚΕ εξακολουθεί να μην διαπιστώνει την ύπαρξη μιας πραγματικής στρατηγικής της Επιτροπής για τη μετατροπή των πολιτών σε ενεργούς εταίρους. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Ωστόσο, η κριτική αυτή αφορά και τα περισσότερα κράτη μέλη, τα οποία οφείλουν, βάσει του άρθρου 20 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1999 για τη διακυβέρνηση, να εντάξουν την ιδιοπαραγόμενη ενέργεια στα ΕΣΕΚ τους. Η Επιτροπή επισημαίνει στην αξιολόγησή της ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν συμμορφωθεί με αυτήν την υποχρέωση ή δεν το έχουν πράξει σε ικανοποιητικό βαθμό. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει συγκεκριμένους κανόνες για την προώθηση της ιδιοπαραγόμενης ενέργειας στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης της οδηγίας για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές. |
| --- | --- |

3.9.

Ελλιπής υλοποίηση των στόχων «Ενεργειακή ασφάλεια/Μείωση των εισαγωγών ενέργειας»

| 3.10. | Ένας στρατηγικός στόχος της Ενεργειακής Ένωσης είναι η αύξηση της ενεργειακής ασφάλειας, μεταξύ άλλων μέσω της μείωσης των εισαγωγών ενέργειας. Η Επιτροπή επισημαίνει, σε γενικές γραμμές, ότι δεν έχει σημειωθεί πρόοδος — αντιθέτως, οι δαπάνες για τις εισαγωγές ενέργειας έχουν αυξηθεί εκ νέου. Η ολοένα μεγαλύτερη σημασία του υδρογόνου θα μπορούσε να συμβάλει στην ακόμα μεγαλύτερη αύξηση των εισαγωγών στο μέλλον, δεδομένου ότι η Επιτροπή βασίζεται στη στρατηγική της για το υδρογόνο συνειδητά στις εισαγωγές! Η ΕΟΚΕ αναμένει από την Επιτροπή να παράσχει σαφείς διευκρινίσεις εν προκειμένω. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι δεν θα πρέπει να λησμονείται η ιδέα της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης κατά την εξασφάλιση των αναπόφευκτων εισαγωγών ενέργειας. Οι μεμονωμένες εθνικές δράσεις, όπως το έργο του αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream 2, μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο τόσο τη δράση για το κλίμα όσο και την ασφάλεια του εφοδιασμού. Οι δράσεις που υπονομεύουν την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, υπονομεύουν και την εμπιστοσύνη των πολιτών στην ΕΕ και πλήττουν την εικόνα της ΕΕ σε τρίτες χώρες. |
| --- | --- |

3.11.

Ελλιπής υλοποίηση του στόχου «Καινοτομία, ηγετική θέση σε διεθνές επίπεδο»

| 3.12. | Και σε σχέση με την καινοτομία, η εικόνα είναι αρνητική. Η φιλοδοξία να αποκτήσει η Ενεργειακή Ένωση ηγετική θέση σε διεθνές επίπεδο δεν υποστηρίζεται από την εικόνα που περιγράφεται στην έκθεση για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης σχετικά με τις επενδύσεις για την έρευνα και τις καινοτομίες καθώς και όσον αφορά τη χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Υπό το πρίσμα αυτής της ανησυχητικής διαπίστωσης, χρειάζεται να διενεργηθεί ακριβής και εμπεριστατωμένη ανάλυση των σφαλμάτων με την οποία θα διερευνηθεί και θα προσδιοριστεί επιμελώς η αιτία αυτής της παρεκτροπής. Εν προκειμένω, θα πρέπει να αναπτυχθούν συγκεκριμένα αντίμετρα. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Με βάση το πλαίσιο που περιγράφεται στα σημεία 3.6 έως 3.11, πρέπει να καταστεί σαφές το εξής: δεν αρκεί να γίνονται μονίμως οι ίδιες δηλώσεις όταν αυτές δεν συνοδεύονται από συγκεκριμένες δράσεις. Διαφορετικά, τίθεται υπό αμφισβήτηση η αξιοπιστία της ευρωπαϊκής πολιτικής. Στην πραγματικότητα, σε κανένα από τα έγγραφα της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένης της στρατηγικής για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος και της στρατηγικής για το υδρογόνο, δεν γίνεται αναφορά σε συγκεκριμένα μέτρα που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην επίτευξη των ανωτέρω στόχων. |
| --- | --- |

3.13.

Σημασία της Ενεργειακής Ένωσης για την κοινωνική και την περιφερειακή πολιτική

| 3.14. | Η Επιτροπή αναφέρεται στα κεφάλαια 2.6 και 3.3 της έκθεσής της για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης και σε ορισμένα ζητήματα που άπτονται της κοινωνικής πολιτικής. Τα ζητήματα αυτά είναι σωστά, η δε ΕΟΚΕ υποστηρίζει ιδίως τη σύνδεση των μέτρων ανάκαμψης μετά τον κορονοϊό με τους στόχους της πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια. Και τα προβλεπόμενα μέτρα για μια δίκαιη μετάβαση είναι σωστά και αποτελούν βάση για να πειστούν οι πολίτες για την επίτευξη των στόχων της πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια. Κατά πόσον θα βοηθήσουν στην εφαρμογή της αρχής «να μην μείνει κανείς στο περιθώριο» εξαρτάται συγκεκριμένα από τη θέση σε λειτουργία αλλά και τη χρηματοδότηση των επιμέρους μέσων καθώς και από την εφαρμογή τους σε εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει την άποψή της που διατυπώθηκε σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της (7): όχι μόνο πρέπει να χρησιμοποιηθούν τα μέσα της κοινωνικής και περιφερειακής συνοχής καθώς και τα μέσα για την ανάκαμψη κατά τρόπο που θα στηρίζουν τη δράση για το κλίμα και την ενεργειακή μετάβαση, αλλά η πολιτική για το κλίμα και την ενέργεια πρέπει επίσης (και μπορεί) να διαμορφωθεί κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να προάγει την κοινωνική και την περιφερειακή συνοχή. Τέτοιου είδους προσεγγίσεις υπάρχουν ήδη, με ορισμένες εξ αυτών να περιέχονται στην ανακοίνωση για την αξιολόγηση των ΕΣΕΚ, όπως έργα για την κατασκευή ηλιακών αγροκτημάτων σε πρώην ορυχεία λιγνίτη στην Ελλάδα και την Πορτογαλία ή η επωφελής στρατηγική για χρηματοδότηση στήριξη των παραγωγών-καταναλωτών στη Λιθουανία. Ωστόσο, τα παραδείγματα αυτά σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν γενικευμένη πρακτική. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Επομένως, υπάρχει κίνδυνος η ενεργειακή μετάβαση να διογκώσει τις κοινωνικές και τις περιφερειακές διαφορές, π.χ. σε περίπτωση που η Επιτροπή προβεί σε ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος, ανάπτυξη των υποδομών υδρογόνου και προώθηση των υπεράκτιων ενεργειών, κατά τα προβλεπόμενα, διότι στην περίπτωση αυτή θα προτιμήσει τον κεντρικό έναντι του αποκεντρωμένου σχεδιασμού. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Σε κάθε περίπτωση, η παράλληλη οικοδόμηση κεντρικών και αποκεντρωμένων υποδομών είναι προβληματική και απειλεί να οδηγήσει σε εσφαλμένες επενδύσεις. Για παράδειγμα, η χρήση εκτεταμένου δικτύου αγωγών μεταφοράς υδρογόνου και η ανάπτυξη συστημάτων τηλεθέρμανσης χαμηλής θερμοκρασίας, όπως ζητείται στην ανακοίνωση της Επιτροπής για την αξιολόγηση των ΕΣΕΚ, αποτελούν αλληλοσυγκρουόμενες έννοιες. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει —για λόγους ασφάλειας των επενδύσεων— κατάλληλες αποφάσεις πολιτικής (8). Αυτές έχουν στρατηγική σημασία και για την επιτυχία της Ενεργειακής Ένωσης, ωστόσο στα υπό εξέταση έγγραφα δεν λαμβάνονται καθόλου υπόψη. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Όπως και σε όλα σχεδόν τα πρόσφατα έγγραφα της Επιτροπής για την πολιτική για την ενέργεια, η ψηφιοποίηση δεν αναφέρεται καθόλου στην έκθεση για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης. Ωστόσο, η ψηφιοποίηση επιτρέπει να διερευνηθούν ενδιαφέρουσες ιδέες, π.χ. έξυπνα μικροδίκτυα και έξυπνες αγορές, μικροεμπόριο, εικονικοί σταθμοί παραγωγής ενέργειας κ.λπ. Όλες αυτές οι ιδέες μπορούν να συμβάλουν στη μεγαλύτερη αποδοτικότητα και ισχύ της εσωτερικής αγορά ενέργειας, μεταξύ άλλων και επειδή ενισχύουν τον ρόλο των ενεργών καταναλωτών. Η Επιτροπή αναφέρεται σε αυτές στη στρατηγική πλαίσιο για την Ενεργειακή Ένωση, αν και όχι αναλυτικά (9). Είναι ακατανόητο το γιατί παραβλέπονται αυτές οι πτυχές στην έκθεση για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης, δεδομένου ιδίως ότι η χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών πρέπει να εξετασθεί προσεκτικά σε σχέση με τη σκοπιμότητά της και με δυνητικά δεοντολογικού χαρακτήρα προβλήματα, ιδίως αναφορικά με την κυριαρχία των δεδομένων. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε η ψηφιοποίηση να είναι προς όφελος του τελικού καταναλωτή. Οι πολίτες εξακολουθούν να αναμένουν βελτιωμένες υπηρεσίες που θα βασίζονται στην αύξηση της ψηφιοποίησης, όπως π.χ. η αλλαγή παρόχου σε ημερήσια βάση, η άμεση αναφορά ελαττωματικών μετρητών ή ύποπτων προτύπων χρήσης και οι απρόσκοπτες διαδικασίες για τη σύνδεση της παραγωγής τους στο δίκτυο. |
| --- | --- |

3.19.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

Σχετικά με το κεφάλαιο «Απανθρακοποίηση» στην έκθεση για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης

| 4.1. | Η Επιτροπή ορθώς υποστηρίζει ότι η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συνοδεύεται από πολυάριθμα οφέλη. Ωστόσο, το ερώτημα ποιος επωφελείται από αυτά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν η ενεργειακή μετάβαση θα πραγματοποιηθεί με κεντρικό ή με αποκεντρωμένο τρόπο (10). Αυτό το σημείο αποσιωπάται από την Επιτροπή στην έκθεσή της. |
| --- | --- |

4.1.

Σχετικά με το κεφάλαιο «Ενεργειακή ασφάλεια» στην έκθεση για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης

| 4.2. | Ορθώς εφιστά η Επιτροπή ιδιαίτερη προσοχή στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και, εν προκειμένω, στην ενεργειακή ασφάλεια. Και αυτό διότι η σημασία της για την εθνική οικονομία είναι ανυπολόγιστη. Παράλληλα με το κλασικό ζήτημα σχετικά με την εξάρτηση από τις εισαγωγές, πρέπει επίσης να εξεταστεί και η ανθεκτικότητα σε εξωτερικές επιθέσεις, π.χ. στο πλαίσιο κυβερνοεπιθέσεων. Από πρόσφατες έρευνες (11) έχει προκύψει το ακόλουθο συμπέρασμα εν προκειμένω: η καλύτερη στρατηγική για μεγάλη ανθεκτικότητα είναι η ενίσχυση των αποκεντρωμένων δομών, προκειμένου να εξασφαλιστεί αυτόνομη ικανότητα. Η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει περισσότερο υπόψη το συμπέρασμα αυτό. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Αναμφίβολα, το πράσινο υδρογόνο θα συμβάλλει μελλοντικά σε ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα που θα εγγυάται την ασφάλεια του εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις γνωμοδοτήσεις της σχετικά με τη στρατηγική για το υδρογόνο (12) και τη στρατηγική για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος (13). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Και σε αυτήν την περίπτωση, δεν πρέπει να σκεφτόμαστε μόνο σε βιομηχανική κλίμακα (συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης υποδομών εισαγωγής υδρογόνου). Υπάρχει πληθώρα καινοτόμων, φιλικών προς το περιβάλλον και κυρίως τοπικών/περιφερειακών λύσεων, οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα επιτόπου (συμπεριλαμβανομένων της παραγωγής υδρογόνου σε περιφερειακό επίπεδο ή των συνθετικών οικολογικών καυσίμων). Με αυτόν τον τρόπο θα ενισχυθεί η ασφάλεια του εφοδιασμού, θα μειωθεί η εξάρτηση από τις εισαγωγές και θα προωθηθεί η τοπική απασχόληση με τη μορφή οικολογικών θέσεων εργασίας και η δημιουργία αξίας. Θα πρέπει επίσης να δίνεται η ευκαιρία στις πολύ μικρές, τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις να συμμετέχουν στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και να επωφελούνται από αυτήν, γεγονός που θα αυξήσει επίσης την αποδοχή της εν λόγω συμφωνίας και του ενεργειακού μετασχηματισμού. |
| --- | --- |

4.4.

Σχετικά με το κεφάλαιο «Εσωτερική αγορά ενέργειας» στην έκθεση για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης και την έκθεση προόδου για την εσωτερική αγορά ενέργειας

| 4.5. | Η Επιτροπή αναφέρει ότι με τη δέσμη μέτρων για την καθαρή ενέργεια θα δημιουργηθούν καλύτεροι όροι για την προώθηση της συμμετοχής των καταναλωτών στις αγορές ενέργειας και την εξασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού για τους νέους συμμετέχοντες στην αγορά. Στην πραγματικότητα, αυτό αφορά μόνο τις διατάξεις της οδηγίας για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Δεν είναι ακόμη δυνατόν να προσδιοριστεί σε ποιο βαθμό τα κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει αποτελεσματικά τις εν λόγω διατάξεις. Ως εκ τούτου, το συμπέρασμα της Επιτροπής είναι πρόωρο. Η ΕΟΚΕ ζητεί την επείγουσα διεξαγωγή σοβαρής αξιολόγησης του σημαντικού στόχου της συμμετοχής των καταναλωτών — μεταξύ άλλων και από την άποψη των επιπτώσεων της διανεμητικής πολιτικής στη συμμετοχή και των εισοδηματικά αδύναμων νοικοκυριών. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η Επιτροπή τονίζει τη σημασία των μηνυμάτων της αγοράς όσον αφορά τις τιμές, μεταξύ άλλων και για τους επενδυτές. Αυτό αποτελεί αναμφίβολα σημαντική πτυχή. Σε κάθε περίπτωση, εδώ απαιτείται μια διαφοροποιημένη οπτική. Οι περισσότερες αγορές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας παρουσιάζουν βραχυπρόθεσμες τιμές. Το αν αυτές λειτουργούν ως μηνύματα για τους επενδυτές αποτελεί αμφιλεγόμενο ζήτημα στον τομέα των οικονομικών της ενέργειας. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη αναγνωρίσει το γεγονός αυτό σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (14). Ως εκ τούτου, δεν είναι σκόπιμο η Επιτροπή να κάνει εν προκειμένω λόγο για «εσωτερική αγορά ενέργειας» χωρίς καμία διαφοροποίηση. Για να επιτύχει η Ενεργειακή Ένωση απαιτείται ένας νέος σχεδιασμός της αγοράς, ιδίως στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Η πλήρης ευθύνη εξισορρόπησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν αρκεί από μόνη της. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να υποβάλει όσο το δυνατόν συντομότερα τις παρατηρήσεις της σχετικά με έναν νέο σχεδιασμό της αγοράς. Εν προκειμένω, πρέπει να δοθεί μεγάλη προσοχή ώστε όλοι οι συμμετέχοντες στην αγορά να υπόκεινται στους ίδιους όρους στις αγορές εξισορρόπησης. Αυτό είναι απολύτως αναγκαίο και για την επιτυχία της ενοποίησης του ενεργειακού συστήματος (15). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Ταυτόχρονα, πρέπει να εξεταστεί εάν οι στόχοι της ασφάλειας του εφοδιασμού και της κλιματικής ουδετερότητας είναι δυνατόν να επιτευχθούν αποκλειστικά μέσω μηνυμάτων σχετικά με τις τιμές. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η Επιτροπή δικαίως τονίζει στην έκθεση προόδου για την ενιαία αγορά ενέργειας ότι η διευκόλυνση του ανταγωνισμού σε επίπεδο παραγωγής και εφοδιασμού πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί προτεραιότητα για την εθνική και την ενωσιακή ενεργειακή πολιτική. Ωστόσο, αφήνει ανοιχτή την ερμηνεία του ισχυρισμού αυτού. Δεν ισχύει και δεν αντιστοιχεί στο ευρωπαϊκό δίκαιο στο οποίο βασίζεται η δέσμη μέτρων για καθαρή ενέργεια ότι ο ανταγωνισμός μπορεί να προαχθεί μόνο μέσω διασύνδεσης των αγορών. Κατά την εφαρμογή των βασικών αρχών για την κατανομή δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης, σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η γεωγραφική θέση των κρατών μελών, η οποία θα μπορούσε να δικαιολογήσει και παράταση των προθεσμιών κατά τον καθορισμό της δυναμικότητας. Σε κάθε περίπτωση, για την ύπαρξη ενεργού ανταγωνισμού είναι ιδιαίτερα σημαντική η πρόσβαση στην αγορά, ιδίως για τους μικρούς συμμετέχοντες. Σε αυτό, πολύ σημαντικό ρόλο μπορεί να διαδραματίσει η ψηφιοποίηση. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η Επιτροπή αναφέρει ακόμα στην έκθεση προόδου σχετικά με την εσωτερική αγορά ενέργειας ότι οι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί, όπως οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής από αέριο με συμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας, μπορούν μεν να παρέχουν μεγάλη ευελιξία στο σύστημα αλλά ότι μηχανισμοί ισχύος που δεν είναι κατάλληλα σχεδιασμένοι μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή στρέβλωση της εσωτερικής αγοράς. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει εν προκειμένω στη θέση της, την οποία εξέφρασε στη γνωμοδότησή της TEN/625. Καλεί την Επιτροπή να αξιολογήσει υπό κριτικό πρίσμα τους μηχανισμούς ισχύος που υπάρχουν στα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων και σε σχέση με την τήρηση των κανόνων βάσει του άρθρου 22 του κανονισμού για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όπου μεταξύ άλλων προβλέπεται οριακή τιμή 550 g CO2/kWh. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η Επιτροπή υπενθυμίζει στην έκθεση προόδου για την εσωτερική αγορά ενέργειας ότι για τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς ή διανομής απαγορεύεται εν γένει να έχουν στην ιδιοκτησία τους και να λειτουργούν συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Η ΕΟΚΕ επικροτεί καταρχήν αυτήν την απόφαση (16), με την οποία θα πρέπει να επιτρέπεται στους διαχειριστές δικτύων διανομής, για την εξυπηρέτηση των αναγκών του δικτύου, να έχουν στην ιδιοκτησία τους και να λειτουργούν συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Επιπροσθέτως, θεωρεί ότι αυτό πρέπει να συνοδευτεί από την ενίσχυση των έξυπνων αγορών, ούτως ώστε οι διαχειριστές των συστημάτων αποθήκευσης να έχουν κίνητρο να συμμορφώνονται με τα μηνύματα των διαχειριστών των δικτύων και να δημιουργούν τα συστήματα αποθήκευσής τους κατά τρόπο που να εξυπηρετεί τις ανάγκες του συστήματος. Οι φορείς εκμετάλλευσης δικτύων χρειάζονται κατάλληλα κίνητρα για να διαδώσουν τα μηνύματα. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Τα δίκτυα διανομής διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στην ανάπτυξη έξυπνων αγορών και γενικότερα στην επίτευξη της ενεργειακής μετάβασης. Στο μέλλον, η ενεργειακή πολιτική της Ένωσης πρέπει συνεπώς να επικεντρωθεί περισσότερο στον εκσυγχρονισμό της. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι ο πρωταρχικός στόχος της οδηγίας για τη φορολογία της ενέργειας 2003/96/ΕΚ του Συμβουλίου (17) δεν επιτυγχάνεται πλέον. Ως εκ τούτου, υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής και ζητεί μια φιλόδοξη αναδιατύπωση της εν λόγω οδηγίας και άλλων μηχανισμών για την κατάργηση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα, καθώς και την εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει εκ νέου το πρόβλημα της ενεργειακής φτώχειας και καλεί την Επιτροπή να λάβει συγκεκριμένα μέτρα, τα οποία θα υπερβαίνουν τις αφηρημένες οδηγίες σχετικά με τον ορισμό της ενεργειακής φτώχειας και την ίδρυση παρατηρητηρίου. Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει πολλές φορές ότι η ευρεία συμμετοχή των πολιτών στον τομέα ενέργειας αποτελεί μια από τις προσεγγίσεις που μπορούν να βοηθήσουν. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη θέση της ότι είναι σημαντικό να αποφευχθεί η δημιουργία μιας ενεργειακής κοινωνίας δύο ταχυτήτων. Δεν είναι αποδεκτό μόνον τα εύπορα και τεχνολογικά επαρκώς εξοπλισμένα νοικοκυριά να επωφελούνται από την ενεργειακή μετάβαση, ενώ όλα τα υπόλοιπα νοικοκυριά να αναγκάζονται να επωμιστούν το κόστος. Οι πολίτες που πλήττονται από ενεργειακή φτώχεια δεν είναι κατά κανόνα οι πολιτικά ισχυρότεροι. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα πρέπει να καταβάλει περισσότερες προσπάθειες ώστε τα κράτη μέλη να επιδιώξουν ενεργά την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας: τόσο το επιδιωκόμενο κύμα ενεργειακών ανακαινίσεων των κτιρίων όσο και η ενεργός συμμετοχή των πολιτών στην παραγωγή ανανεώσιμου ηλεκτρικού ρεύματος μπορούν να συμβάλουν στον μετριασμό της ενεργειακής φτώχειας. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι η πιθανή επέκταση της εμπορίας εκπομπών στους τομείς της θέρμανσης και των μεταφορών μπορεί να έχει αντίκτυπο στη δίκαιη διανομή. |
| --- | --- |

4.14.

Σχετικά με το κεφάλαιο «Έρευνα, καινοτομία και ανταγωνιστικότητα» στην έκθεση για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης

| 4.15. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει τον φόβο ότι ένας λόγος για την υστέρηση της ΕΕ σε τομείς, όπως οι ηλιακοί συσσωρευτές και οι συσσωρευτές ιόντων λιθίου, είναι η περιορισμένη ζήτηση. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να καταρτίσει μια ευρύτερη στρατηγική: η ΕΕ χρειάζεται ενεργές πρωτοβουλίες στον τομέα της βιομηχανικής πολιτικής, προκειμένου να σπάσει η κυριαρχία της Κίνας στην αγορά. Η πρόταση της Επιτροπής για κανονισμό για τους συσσωρευτές αποτελεί παράδειγμα βήματος προς τη σωστή κατεύθυνση. Επιπλέον, θα πρέπει να ενισχυθούν οι αποκεντρωμένες δομές στο μελλοντικό ενεργειακό σύστημα. Αυτό θα αυξήσει τη ζήτηση π.χ. για συσσωρευτές, θα δημιουργήσει οικονομίες κλίμακας και θα καταστήσει τις τιμές των συσσωρευτών ελκυστικές. |
| --- | --- |

4.15.

Σχετικά με το κεφάλαιο «Η Ενεργειακή Ένωση σε μια ευρύτερη προοπτική της Πράσινης Συμφωνίας» στην έκθεση για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης

| 4.16. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες της Επιτροπής για μια διεθνή φιλόδοξη συμφωνία σχετικά με τη δράση για το κλίμα. Ως εκ τούτου, η καθιέρωση αντισταθμιστικού δασμού σε συνδυασμό με μια περισσότερο φιλόδοξη και πιο συγκεκριμένη μέριμνα για τη δράση για το κλίμα (και άλλους στόχους βιωσιμότητας) είναι αναγκαία στο πλαίσιο των διεθνών εμπορικών συμφωνιών (18). |
| --- | --- |

4.16.

Σχετικά με την ανακοίνωση για την αξιολόγηση των ΕΣΕΚ

| 4.17. | Η ΕΟΚΕ δεν κατανοεί για ποιον λόγο η Επιτροπή περιορίζει την κριτική της στην ανεπαρκή αξιολόγηση του δυναμικού των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στον υπεράκτιο τομέα. Καλεί την Επιτροπή να πάψει να προωθεί μονομερώς τις υπεράκτιες τεχνολογίες εις βάρος των χερσαίων φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων και των εγκαταστάσεων παραγωγής αιολικής ενέργειας και να υποβάλει στρατηγικές για την ανάπτυξη της δεύτερης κατηγορίας τεχνολογιών. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή αναφορικά με το δυναμικό των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Ωστόσο, επισημαίνει ότι η πλήρης αξιοποίηση αυτού του δυναμικού δεν θα γίνει αυτομάτως αλλά ότι απαιτείται ενεργός πολιτική, ιδίως όσον αφορά την ποιότητα των θέσεων εργασίας. Σε αυτό το πλαίσιο είναι εντελώς ακατανόητο γιατί η Επιτροπή εφιστά τόσο λίγη προσοχή στις τεχνολογίες των φωτοβολταϊκών, τη στιγμή που αυτές αποτελούν τον τομέα με τη μεγαλύτερη ένταση απασχόλησης, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συντάξει τους κανόνες για τις προσκλήσεις υποβολής προσφορών στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης της οδηγίας για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να διευκολυνθεί η συμμετοχή των κοινοτήτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι είναι σκόπιμο να πραγματοποιηθούν επειγόντως επενδύσεις σε συστήματα τηλεθέρμανσης χαμηλής θερμοκρασίας. Θα πρέπει να δρομολογηθεί σχετική πρωτοβουλία. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Οι καταβόθρες άνθρακα αποτελούν σημαντικό μέσο της δράσης για το κλίμα. Ωστόσο, η ανησυχία που διατυπώνεται στα ΕΣΕΚ των κρατών μελών για την αύξηση των φυσικών διαταραχών πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Ως εκ τούτου, οι πιστώσεις LULUCF θα πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνονται υπόψη συμπληρωματικά μόνο στις υπόλοιπες επιλογές της δράσης για το κλίμα. |
| --- | --- |

4.21.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2015) 80 final.

1

(2)  ΕΕ L 328 της 21.12.2018, σ. 1.

2

(3)  COM(2020) 950 final — Παράρτημα 2.

3

(4)  Στοιχείο που προκαλεί κατάπληξη αφού, για περισσότερα από 30 χρόνια, γίνεται λόγος για την ανάγκη μείωσης των ζημιογόνων για το περιβάλλον επιδοτήσεων στην ΕΕ.

4

(5)  Και η γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου.

5

(6)  ΕΕ L 158 της 14.6.2019, σ. 125.

6

(7)  ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 30, ΕΕ C 62 της 28.10.2020, σ. 269.

7

(8)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 85.

8

(9)  COM(2015) 80 final, σ. 13.

9

(10)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 85.

10

(11)  Πρβλ. Hirschl, B., Aretz, A., Bost, M., Tapia, M., & Gößling-Reisemann, S. (2018): Vulnerabilität und Resilienz des digitalen Stromsystems (Ευπάθεια και ανθεκτικότητα του ψηφιακού συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας). Schlussbericht. Βερολίνο, Βρέμη, διαθέσιμο στη διεύθυνση: www.strom-resilienz.de

11

Vulnerabilität und Resilienz des digitalen Stromsystems

(12)  ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 30.

12

(13)  ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 22.

13

(14)  ΕΕ C 82 της 3.3.2016, σ. 13.

14

(15)  ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 158.

15

(16)  ΕΕ C 288 της 31.8.2017, σ. 91.

16

(17)  ΕΕ L 283 της 31.10.2003, σ. 51.

17

(18)  ΕΕ C 81 της 2.3.2018, σ. 44.

18

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/47 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/47

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με μια στρατηγική της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου»

[COM(2020) 663 final]

(2021/C 220/05)

| Εισηγητής: | ο κ. Udo HEMMERLING |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Udo HEMMERLING

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 27.11.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 9.3.2021 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 252/5/4 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 27.11.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

9.3.2021

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

252/5/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει τον στόχο και τον θεμελιώδη προσανατολισμό της στρατηγικής της ΕΕ για το μεθάνιο προς την περαιτέρω ουσιαστική μείωση των εκπομπών μεθανίου για την προστασία του κλίματος. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η εστίαση στους κύριους τομείς εκπομπών μεθανίου, δηλαδή στους κλάδους της γεωργίας, της ενέργειας και της διαχείρισης αποβλήτων, είναι κατανοητή. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η στρατηγική για το μεθάνιο θα πρέπει να συνδεθεί με τις στρατηγικές για τη βιοοικονομία και την κυκλική οικονομία. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Υποστηρίζεται σθεναρά η εστίαση της προσοχής στη βελτίωση της καταγραφής των εκπομπών μεθανίου και σε διεθνείς πρωτοβουλίες υπέρ του μετριασμού τους. Πράγματι, οι εκπομπές μεθανίου προέρχονται συχνά από αποκεντρωμένες, διάσπαρτες πηγές σε όλα τα στάδια των διεθνών αλυσίδων παραγωγής και εφοδιασμού.
  Η ΕΟΚΕ προτείνει τις ακόλουθες προσθήκες στη στρατηγική της ΕΕ για το μεθάνιο: |
| --- | --- |

1.4.

Η ΕΟΚΕ προτείνει τις ακόλουθες προσθήκες στη στρατηγική της ΕΕ για το μεθάνιο:

| 1.5. | Οι ευρέως διάσπαρτες πηγές μεθανίου και η πολύπλοκη καταγραφή των εκπομπών μεθανίου συχνά δυσχεραίνουν την παρακολούθησή τους. Η βελτιωμένη παρακολούθηση θα πρέπει να αναπτυχθεί με συνεπή και συγκρίσιμο τρόπο για σχετικούς τομείς όπως η γεωργία, η ενέργεια, τα απόβλητα και η χημική βιομηχανία.
  Η άμεση συμπερίληψη ή τιμολόγηση των διάχυτων εκπομπών μεθανίου σε ένα σύστημα εμπορίας αερίων του θερμοκηπίου είναι πολύ δύσκολη και συχνά αδύνατη. Ωστόσο, όπου είναι δυνατόν, θα πρέπει να επιδιωχθεί η καταγραφή των εκπομπών από σημειακές πηγές με την υιοθέτηση της ίδιας προσέγγισης για όλους τους τομείς εκπομπών. |
| --- | --- |

1.5.

Η άμεση συμπερίληψη ή τιμολόγηση των διάχυτων εκπομπών μεθανίου σε ένα σύστημα εμπορίας αερίων του θερμοκηπίου είναι πολύ δύσκολη και συχνά αδύνατη. Ωστόσο, όπου είναι δυνατόν, θα πρέπει να επιδιωχθεί η καταγραφή των εκπομπών από σημειακές πηγές με την υιοθέτηση της ίδιας προσέγγισης για όλους τους τομείς εκπομπών.

| 1.6. | Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποτιμήσουν στα σχέδιά τους για την κλιματική αλλαγή την κατάσταση και να καθορίσουν τις δυνατότητες χρήσης του βιοαερίου από στερεά και υδαρή κοπριά, από βιολογικά απόβλητα, λύματα ή χώρους υγειονομικής ταφής αποβλήτων, καθώς και από αέρια ανθρακορυχείων, και να θεσπίσουν μέτρα για την αύξηση της χρήσης του. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Ο κλάδος της γεωργίας εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό δυναμικό μείωσης των εκπομπών μεθανίου, ιδίως μέσω της ζύμωσης της στερεής και υδαρής κοπριάς σε μονάδες παραγωγής βιοαερίου, καθώς και χάρη στην πρόοδο που επιτυγχάνεται στη σίτιση και την εκτροφή των εκτρεφόμενων ζώων αλλά και στη χρήση λιπασμάτων χαμηλών εκπομπών. Οι δυνατότητες αυτές θα πρέπει να προσδιοριστούν περαιτέρω στο πλαίσιο της υλοποίησης της στρατηγικής της ΕΕ για το μεθάνιο. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Στον τομέα της διαχείρισης των αποβλήτων, η χωριστή συλλογή και αξιοποίηση των βιολογικών αποβλήτων θα πρέπει σταδιακά να καταστούν ο κανόνας σε ολόκληρη την ΕΕ. Με τον τρόπο αυτό δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την περαιτέρω πρόληψη των εκπομπών μεθανίου στον εν λόγω τομέα. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Επισκόπηση της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το μεθάνιο

| 2.1. | Το μεθάνιο αντιπροσωπεύει το 10,5 % των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ, οι οποίες, το 2018, ανήλθαν σε 3,76 δισεκατομμύρια τόνους ισοδύναμου CO2. Οι εκπομπές μεθανίου μειώθηκαν κατά σχεδόν 34 % από το 1990. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η στρατηγική για το μεθάνιο εξετάζει τις ανθρωπογενείς εκπομπές μεθανίου, καθώς και τους κύριους τομείς έκλυσης εκπομπών —γεωργία (53 % των εκπομπών μεθανίου στην ΕΕ), απόβλητα (26 % των εκπομπών μεθανίου στην ΕΕ) και ενέργεια (19 % των εκπομπών μεθανίου)— και προτείνει αντίστοιχα μέτρα μετριασμού για καθέναν από αυτούς. Ως εκ τούτου, οι φυσικές εκπομπές μεθανίου, π.χ. αυτές που εκλύονται από άγρια μηρυκαστικά ζώα ή από έλη, δεν αναλύονται στην παρούσα στρατηγική. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η παγκόσμια μείωση των εκπομπών μεθανίου μπορεί να συμβάλει ουσιωδώς στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Η μείωση κατά το ήμισυ των σημερινών παγκόσμιων εκπομπών μεθανίου θα μπορούσε να μειώσει τη μεταβολή της θερμοκρασίας του πλανήτη (ψυκτική επίδραση) κατά 0,18 βαθμούς Κελσίου έως το 2050. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΕ ευθύνεται για το 5 % των παγκόσμιων εκπομπών μεθανίου. Ωστόσο, εκλύει περισσότερες εκπομπές μεθανίου σε τρίτες χώρες μέσω των εισαγωγών ορυκτού φυσικού αερίου, πετρελαίου και άνθρακα. Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την ανάληψη δράσεων για τη μείωση αυτών των εκπομπών καθ’ όλο το μήκος των διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να βελτιωθεί σημαντικά η καταμέτρηση και η υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις εκπομπές μεθανίου. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η στρατηγική για το μεθάνιο δεν αναλύει συγκεκριμένα τις τρέχουσες επιστημονικές γνώσεις σχετικά με τις επιπτώσεις του μεθανίου ως βραχύβιο αέριο του θερμοκηπίου (βλέπε σημείο 3). |
| --- | --- |

2.6.

3.   Το επίπεδο των γνώσεων όσον αφορά τον αντίκτυπο του μεθανίου στο κλίμα και τις επιπτώσεις του στην πολιτική για την κλιματική ουδετερότητα

| 3.1. | Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του μεθανίου (CH4) ως αέριο του θερμοκηπίου είναι ότι έχει σχετικά σύντομο κύκλο ζωής και αποσυντίθεται στην ατμόσφαιρα σε νερό (H2O) και CO2 για χρονικό διάστημα περίπου 12 ετών. Αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις για τον αντίκτυπό του στο κλίμα και για τη σύγκρισή του με το διοξείδιο του άνθρακα (CO2), το οποίο χρησιμοποιείται ως στοιχείο αναφοράς στο κλιματικό ισοζύγιο. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Το CO2 βρίσκεται σε σταθερή κατάσταση στην ατμόσφαιρα και, σε αντίθεση με το μεθάνιο, δεν αποσυντίθεται. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το CO2 χαρακτηρίζεται ως μακρόβιο αέριο του θερμοκηπίου (stock gas/αποθηκευτικό αέριο). Ως εκ τούτου, οι εκπομπές CO2 εξακολουθούν να συσσωρεύονται στην ατμόσφαιρα, για παράδειγμα, με την καύση ορυκτών καυσίμων (με αμετάβλητα τα λοιπά δεδομένα), αυξάνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο σταθερά τη συγκέντρωση CO2. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Αντιθέτως, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου βραχείας διάρκειας («αέρια ροής»), όπως το μεθάνιο, αντισταθμίζονται από τη διαδικασία της φυσικής τους αποσύνθεσης. Συνεπώς η σύντομη διάρκεια ζωής έχει ως αποτέλεσμα την αντιστάθμιση των εκπομπών χάρη στις απορροφήσεις, οδηγώντας σε σταθερές ατμοσφαιρικές συγκεντρώσεις, εφόσον οι εκπομπές παραμένουν σταθερές. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Εκτός από τον σύντομο κύκλο ζωής του μεθανίου, η προέλευσή του είναι επίσης ζωτικής σημασίας για τις κλιματικές επιπτώσεις, καθώς η αποδόμησή του παράγει CO2, το οποίο είναι αέριο του θερμοκηπίου. Το CO2 που προκύπτει από την αποσύνθεση του βιογενούς μεθανίου (π.χ. από την πέψη στα μηρυκαστικά ζώα ή από την καλλιέργεια υγρού ρυζιού) απομακρύνθηκε προηγουμένως από την ατμόσφαιρα με τη φωτοσύνθεση, μέσω της ανάπτυξης των φυτών και, ως εκ τούτου, βρίσκεται ουσιαστικά μέσα σε ένα κύκλωμα, το οποίο δεν μεταβάλλει τη συγκέντρωση του CO2 στην ατμόσφαιρα. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Αντιθέτως, η αποσύνθεση μεθανίου ορυκτής προέλευσης (π.χ. από την εξόρυξη ορυκτού φυσικού αερίου, πετρελαίου ή άνθρακα) σε CO2 και νερό αποτελεί πρόσθετη πηγή CO2 για την ατμόσφαιρα και, επομένως, αυξάνει τη συγκέντρωση CO2 σε αυτήν. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Αυτά τα χαρακτηριστικά του μεθανίου έχουν μια σειρά συνεπειών στις κλιματικές επιδράσεις και στη διαμόρφωση της πολιτικής για το κλίμα. Αυτό ισχύει πρωτίστως για τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας. Η έκλυση σταθερών επιπέδων εκπομπών (βιογενούς) μεθανίου ως βραχύβιο θερμοκηπιακό αέριο οδηγεί μεσοπρόθεσμα σε σταθερές συγκεντρώσεις μεθανίου στην ατμόσφαιρα, με αποτέλεσμα σταθερή κατακράτηση ακτινοβολίας στο κλιματικό σύστημα και, κατά συνέπεια, σταθερή επίδραση στη θερμοκρασία. Εάν μειωθούν οι εκπομπές μεθανίου, η συγκέντρωση στην ατμόσφαιρα συρρικνώνεται, με αποτέλεσμα τη μείωση της κατακράτησης ακτινοβολίας και, ως εκ τούτου, τη μείωση της θερμοκρασίας (ψυκτικό αποτέλεσμα). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Από την άλλη πλευρά, τα σταθερά επίπεδα εκπομπών CO2 συνεπάγονται αύξηση της συγκέντρωσης CO2 στην ατμόσφαιρα για όσο χρονικό διάστημα εκλύεται CO2 από την πηγή. Ακόμη και αφού διακοπεί η έκλυση εκπομπών CO2, η συγκέντρωση CO2 που έχει προκύψει παραμένει στην ατμόσφαιρα, με αποτέλεσμα τη συνέχιση της κατακράτησης ακτινοβολίας και τη διαρκή υπερθέρμανση. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Ως εκ τούτου, προκειμένου να επιτευχθεί ένα κλιματικά ουδέτερο αποτέλεσμα, απαιτούνται διαφορετικές προσεγγίσεις για τα βραχύβια και τα μακρόβια αέρια του θερμοκηπίου. Προκειμένου να αποκαθίσταται η μόνιμη αύξηση της θερμοκρασίας που προκαλείται λόγω της διαρκούς κατακράτησης ακτινοβολίας, ως συνέπεια της έκλυσης εκπομπών CO2, στα θερμοκρασιακά επίπεδα προ των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, είναι αναγκαία η δραστική μείωση των συγκεντρώσεων CO2 στην ατμόσφαιρα μέσω καταβοθρών διοξειδίου του άνθρακα. Επιπλέον, προκειμένου η θερμοκρασία να διατηρείται σε σταθερά επίπεδα, σε περίπτωση συνεχούς έκλυσης (αναπόφευκτων) εκπομπών CO2, πρέπει να αφαιρείται συνεχώς από την ατμόσφαιρα η ίδια ποσότητα CO2 με εκείνη που εκλύεται σε αυτήν (καθαρές μηδενικές εκπομπές). Η πρακτική αυτή αντικατοπτρίζεται στον στόχο του μηδενικού ισοζυγίου εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Ωστόσο, ενώ τα κλιματικά ουδέτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται ήδη στην περίπτωση των (βιογενών) πηγών μεθανίου, με την έκλυση σταθερών εκπομπών, η αντιστάθμιση των εκπομπών μεθανίου που μετατρέπονται σε ισοδύναμες εκπομπές CO2 μέσω της απορρόφησης των αερίων του θερμοκηπίου από την ατμόσφαιρα μπορεί να έχει ψυκτική επίδραση. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Επομένως, οι καθαρές μηδενικές εκπομπές, εκφρασμένες σε ισοδύναμο CO2, δεν συνιστούν την ενδεδειγμένη πολιτική προσέγγιση για το μεθάνιο ως βραχύβιο θερμοκηπιακό αέριο. Για παράδειγμα, ο νόμος της Νέας Ζηλανδίας για μηδενικές εκπομπές άνθρακα (Zero Carbon Act) περιλαμβάνει ξεχωριστή αξιολόγηση των εκπομπών μεθανίου. Ο κλιματικός αντίκτυπος των βραχύβιων αερίων του θερμοκηπίου θα πρέπει να αντικατοπτρίζεται στους ισολογισμούς των αερίων του θερμοκηπίου με καταλληλότερες μεθόδους μέτρησης των εκπομπών. (Πρβλ. τις σχετικές εργασίες του πανεπιστημίου της Οξφόρδης: https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ab6d7e). |
| --- | --- |

3.9.

4.   Μείωση των εκπομπών μεθανίου — Πρόσθετες συμπληρωματικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Οι αλλαγές στη συμπεριφορά των καταναλωτών μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Αυτό ισχύει και για τη διατροφή —συγκεκριμένα, η σύσταση για μείωση της κατανάλωσης ζωικών προϊόντων. Ωστόσο, στην κλιματική πολιτική, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι, σε μια ανοικτή κοινωνία, εν προκειμένω, πρόκειται για εθελοντικές αλλαγές στον τρόπο ζωής των ανθρώπων. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Στον γεωργικό τομέα, εκτός από τους τρόπους μείωσης των εκπομπών μεθανίου που παράγονται από την κτηνοτροφία, θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η σύνδεσή τους με τις χρήσης της γης. Ειδικότερα, τα μηρυκαστικά ζώα αποτελούν τον θεμελιώδη παράγοντα για τη χρήση και τη διατήρηση των βοσκοτόπων. Με τη σειρά της, η διατήρησή των βοσκοτόπων είναι πολύ σημαντική για την πολιτική υπέρ του κλίματος, καθότι ο χούμος που περιέχεται στο έδαφός τους δεσμεύει το διοξείδιο του άνθρακα. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Στην περίπτωση των αερίων μεθανίου που εκπέμπονται από χώρους υγειονομικής ταφής, από σταθμούς επεξεργασίας υγρών αποβλήτων ή από εγκαταλελειμμένα ανθρακωρυχεία, ορισμένες χώρες της ΕΕ δεν διαθέτουν ακόμη ολοκληρωμένες υποδομές για την ενεργειακή ανάκτηση και χρήση. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Όσον αφορά τη συλλογή αποβλήτων, πολλά κράτη μέλη δεν διαθέτουν ακόμη ολοκληρωμένα συστήματα για τη χωριστή συλλογή και την επαναχρησιμοποίηση των βιογενών αποβλήτων. Αυτές οι ελλείψεις εμποδίζουν τη μέγιστη αποφυγή εκπομπών μεθανίου από τη λιπασματοποίηση ή τη ζύμωση (βιοαερίου) κατά την επεξεργασία των βιολογικών αποβλήτων. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Όσον αφορά τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, όπως το ορυκτό φυσικό αέριο, το πετρέλαιο και ο άνθρακας, η ΕΕ δεν έχει θεσπίσει ακόμη ειδικές απαιτήσεις για τη διατήρηση της φύσης και για την προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος. Η εξαγγελθείσα θέσπιση απαιτήσεων για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου θα πρέπει να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης πρωτοβουλίας για μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των εν λόγω εισαγωγών ενέργειας στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Οι φυσικές εκπομπές μεθανίου θα πρέπει επίσης να προσδιορίζονται σε ενδεικτική βάση στο πλαίσιο της παρακολούθησης των ανθρωπογενών εκπομπών μεθανίου, προκειμένου να διαμορφωθεί μια πλήρης εικόνα της κατάστασης. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η έρευνα, η ανάπτυξη και η περαιτέρω διείσδυση στην αγορά των τεχνολογιών μείωσης των εκπομπών μεθανίου θα πρέπει να προωθηθούν σε ευρωπαϊκά δίκτυα με τη συμμετοχή των οικονομικών και των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

4.7.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/51 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/51

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 347/2013»

[COM(2020) 824 final — 2020/0360 (COD)]

(2021/C 220/06)

| Εισηγητής: | ο κ. Philippe CHARRY |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Philippe CHARRY

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 18.1.2021
  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 19.1.2021 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρα 172 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 9.3.2021 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 252/3/5 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 18.1.2021

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 19.1.2021

Νομική βάση

Άρθρα 172 και 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

9.3.2021

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

252/3/5

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της προσαρμογής των ευρωπαϊκών κανόνων που αφορούν τα διευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας (ΔΕΔ-Ε) προς τους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας για τον «εφοδιασμό με καθαρή, προσιτή και ασφαλή ενέργεια», που συνδέει κυρίως την απαλλαγή του ενεργειακού συστήματος από τις ανθρακούχες εκπομπές, τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα, την ανάπτυξη ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, την ενεργειακή απόδοση, την πρόληψη του κινδύνου ενεργειακής φτώχειας. Για τον σκοπό αυτό, λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα ενεργειακό σύστημα που να εγγυάται την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού για όλες τις χώρες της ΕΕ και την πρόσβαση όλων σε ενέργεια σε προσιτή τιμή, καθώς και να βασίζεται στην ταχεία ηλεκτροδότηση σε συνδυασμό με τον διπλασιασμό του μεριδίου παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Η ΕΟΚΕ ζητεί οι προτεινόμενες νομικές βάσεις του κανονισμού να συμπληρωθούν με ρητή αναφορά στο άρθρο 194 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την ανάγκη επίτευξης όλων των στόχων της ενεργειακής πολιτικής που υλοποιείται μέσω του κανονισμού ΔΕΔ-Ε. Δεδομένου ότι τα ενεργειακά δίκτυα διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην εξισορρόπηση, την ανθεκτικότητα και την ανάπτυξη του ενεργειακού συστήματος, η ΕΟΚΕ ζητεί ο κανονισμός να αποτελέσει σαφέστερα μέρος της διαδικασίας ενοποίησης του ενεργειακού συστήματος, προκειμένου να προωθηθούν όλες οι μορφές της απαλλαγμένης από τις ανθρακούχες εκπομπές ενέργειας και να καταστεί αδύνατη οποιαδήποτε μορφή απο-ενοποίησης. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο να προωθήσουν τις χωρίς ανθρακούχες εκπομπές πηγές ενέργειας, με παράλληλη τήρηση της τεχνολογικής ουδετερότητας. Ζητεί επίσης να υποστηριχθούν οι προσπάθειες που καταβάλλονται στο πλαίσιο του διεθνούς θερμοπυρηνικού πειραματικού αντιδραστήρα (ITER), ώστε να επιτευχθεί, μετά το 2050, καθαρή και οικονομικά προσιτή ενέργεια για όλους. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί τα έργα να επικεντρωθούν στη δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε να μπούμε στην εποχή του υδρογόνου και της σύντηξης. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να δοθεί προτεραιότητα στην καινοτομία και στον σχεδιασμό ενεργειακών δικτύων με στόχο τη μείωση των απωλειών ενέργειας που σχετίζονται με τις μεταφορές. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Στην περίπτωση της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, η ΕΟΚΕ ζητεί να δοθεί προτεραιότητα στα έργα ακτινικής σύνδεσης και να πραγματοποιηθεί συνολικός περιβαλλοντικός απολογισμός αυτής της τεχνολογίας. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ ζητεί τα σχέδια που αφορούν τις υποδομές μεταφοράς φυσικού αερίου να μην αποκλειστούν από τα κριτήρια επιλεξιμότητας του κανονισμού ως έργα κοινού ενδιαφέροντος ή έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να χρησιμοποιηθεί στην πρόταση κανονισμού η διατύπωση «από ανανεώσιμες πηγές και/ή χωρίς ανθρακούχες εκπομπές» στη θέση του «από ανανεώσιμε πηγές» στα κριτήρια επιλεξιμότητας για έργα κοινού ενδιαφέροντος (ΕΚΕ) και έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος (ΕΚΕ). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ ζητεί στον κανονισμό να γίνεται ρητή αναφορά στους κοινοτικούς στόχους εφοδιασμού όλων των πληθυσμών με ενέργεια σε προσιτή τιμή και εξασφάλισης υψηλού επιπέδου ποιότητας, ασφάλειας, καθώς και στην ίση μεταχείριση και στην προώθηση της καθολικής πρόσβασης και των δικαιωμάτων των χρηστών. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Όσον αφορά τη διακυβέρνηση, η ΕΟΚΕ ζητεί να μειωθεί στο αυστηρώς ελάχιστο η χρήση από την Επιτροπή των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, καθώς και να τεθεί σε εφαρμογή μια διακυβέρνηση πολυσυμμετοχικού χαρακτήρα, που να βασίζεται στους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών: επαγγελματικούς κλάδους, συνδικαλιστικές οργανώσεις εργαζομένων, ενώσεις χρηστών κ.λπ. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να καθιερωθεί στον κανονισμό κοινοτική ευθύνη όσον αφορά τη χρηματοδότηση των έργων κοινού ενδιαφέροντος, με συνδυασμό των τρόπων χρηματοδότησης χωρίς να δίδεται προτεραιότητα σε κάποιους από αυτούς. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Προκειμένου να διασφαλιστεί η διαχείριση της γενικής ισορροπίας του συστήματος και της συνέχειας του εφοδιασμού των δικτύων μεταφοράς πολύ υψηλής τάσης σε επίπεδο ΕΕ, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο σύστασης ενός διευρωπαϊκού φορέα δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας πολύ υψηλής τάσης, ολοκληρωμένου και αποκεντρωμένου χαρακτήρα ταυτόχρονα. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η Επιτροπή προτείνει την αναθεώρηση των κανόνων για τα διευρωπαϊκά δίκτυα στον τομέα της ενέργειας (ΔΕΔ-Ε). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 347/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1), που εκδόθηκε το 2013, θέτει κανόνες για την ανάπτυξη και τη διαλειτουργικότητα των διευρωπαϊκών δικτύων στον τομέα της ενέργειας. Στην πρότασή της, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι έχει συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ για αύξηση των ενεργειακών διασυνδέσεων σε ολόκληρη την Ένωση. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ωστόσο, η αξιολόγηση που πραγματοποίησε η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «το ισχύον πλαίσιο δεν μπόρεσε να επιδείξει επαρκή ευελιξία προσαρμογής στους μεταβαλλόμενους στόχους πολιτικής της Ένωσης», με αποτέλεσμα να προτείνει την αναθεώρηση του εν λόγω κανονισμού. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η εν λόγω επικαιροποίηση αλλάζει κυρίως τις προϋποθέσεις για την επιλογή των σχεδίων κοινού ενδιαφέροντος υπό το πρίσμα της χρηματοδότησής τους από την ΕΕ, και ειδικότερα την υποχρέωση να πληρούν το κριτήριο της βιωσιμότητας και να σέβονται την αρχή του «μη βλάπτειν», όπως ορίζεται στην Πράσινη Συμφωνία. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Στην πρόταση τροποποιούνται οι κατηγορίες υποδομών που είναι επιλέξιμες για χρηματοδοτική ενίσχυση στο πλαίσιο της πολιτικής για τα ΔΕΔ-Ε με την κατάργηση της στήριξης για τις υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Στην πρόταση αποδίδεται ιδιαίτερη έμφαση στα υπεράκτια δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και στην ενοποίησή τους με τις χερσαίες υποδομές, μέσω της δημιουργίας υπηρεσίας μίας στάσης. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Στόχος της είναι να ληφθούν καλύτερα υπόψη οι υποδομές που χρησιμοποιούν υδρογόνο, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών και ορισμένων τύπων ηλεκτρολυτών. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Το σχέδιο κανονισμού προωθεί την ανάπτυξη έξυπνων δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας για τη διευκόλυνση της ταχείας ηλεκτροδότησης και την αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Οι νέες διατάξεις αποσκοπούν στην ενθάρρυνση των επενδύσεων στα έξυπνα δίκτυα για την ενσωμάτωση των καθαρών αερίων (όπως το βιοαέριο και το υδρογόνο από ανανεώσιμες πηγές) στα υπάρχοντα δίκτυα. Δίδεται προσοχή στον εκσυγχρονισμό των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και των δικτύων αποθήκευσης και μεταφοράς άνθρακα. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Προτείνονται νέες διατάξεις για την καλύτερη υποστήριξη των σχεδίων διασύνδεσης με τρίτες χώρες —για παράδειγμα με τα Δυτικά Βαλκάνια—, των έργων κοινού ενδιαφέροντος, τα οποία αποδεικνύουν τη συμβολή τους στους γενικούς στόχους της Ένωσης για την ενέργεια και το κλίμα όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού και την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Στην πρόταση επανεξετάζεται το πλαίσιο διακυβέρνησης, με δεδηλωμένο σκοπό τη βελτίωση του σχεδιασμού των υποδομών και τη διασφάλιση της ευθυγράμμισής τους με τους στόχους για το κλίμα και τις αρχές της ενοποίησης του ενεργειακού συστήματος της ΕΕ. Στην πρόταση προβλέπεται να εξασφαλιστεί η αύξηση της συμμετοχής των ενδιαφερομένων φορέων καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, καθώς και η ενίσχυση του ρόλου του Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER), όπως και η ενίσχυση της επιτήρησης από πλευράς της Επιτροπής. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Προτείνονται επίσης διάφορα μέτρα για την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών, ώστε να επιταχυνθεί η υλοποίηση των σχεδίων. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η υπό εξέταση πρόταση εμπίπτει στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής όπως ορίζεται από τις Συνθήκες (2), του κανονισμού για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης (3), της ανάπτυξης των διευρωπαϊκών δικτύων (4), καθώς και της ευρείας «δέσμης μέτρων», που καθορίζει τη νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αποσκοπεί «στον μετασχηματισμό της ΕΕ σε μια δίκαιη και ευημερούσα κοινωνία με οικονομία σύγχρονη, ανταγωνιστική και αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων» (5). Η ΕΕ στοχεύει έτσι να συνδυάσει τους κοινοτικούς στόχους –τη λειτουργία της αγοράς ενέργειας, την ασφάλεια εφοδιασμού, την ενεργειακή απόδοση, την εξοικονόμηση ενέργειας, την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, τη διασύνδεση των δικτύων– διατηρώντας το δικαίωμα ενός κράτους μέλους «να καθορίζει τους όρους εκμετάλλευσης των ενεργειακών του πόρων, την επιλογή του μεταξύ διαφόρων ενεργειακών πηγών και τη γενική διάρθρωση του ενεργειακού του εφοδιασμού». Η ΕΟΚΕ, επομένως, ζητεί οι προτεινόμενες νομικές βάσεις του κανονισμού να συμπληρωθούν με ρητή αναφορά στο άρθρο 194 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της προσαρμογής των ευρωπαϊκών κανόνων στους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας για τον «εφοδιασμό με καθαρή, προσιτή και ασφαλή ενέργεια», που συνδέει κυρίως την απαλλαγή του ενεργειακού συστήματος από τις ανθρακούχες εκπομπές, τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα, την ανάπτυξη ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, την ενεργειακή απόδοση, την πρόληψη του κινδύνου ενεργειακής φτώχειας. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον στόχο της επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 και υψηλότερων επιπέδων μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030. Για τον σκοπό αυτό, λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα ενεργειακό σύστημα που να διασφαλίζει την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού για όλες τις χώρες της ΕΕ και την πρόσβαση όλων σε ενέργεια σε προσιτή τιμή, που να βασίζεται στην ταχεία ηλεκτροδότηση σε συνδυασμό με τον διπλασιασμό του μεριδίου παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, και επίσης να διασφαλίζει την απαλλαγή του τομέα του φυσικού αερίου από τις ανθρακούχες εκπομπές και τη συχνότερη χρήση καινοτόμων λύσεων |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Στην ανακοίνωσή της με τίτλο «Ενέργεια για μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία: Στρατηγική της ΕΕ για την ενοποίηση του ενεργειακού συστήματος» (6), η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι «η συντονισμένη σχεδίαση και λειτουργία του ενεργειακού συστήματος “ως συνόλου” αποτελούμενου από διαφορετικούς φορείς ενέργειας, υποδομές και τομείς κατανάλωσης ενέργειας, αποτελεί το κλειδί για την αποτελεσματική, οικονομικά προσιτή και ριζική απανθρακοποίηση της ευρωπαϊκής οικονομίας». Επιπλέον, η Επιτροπή αμφισβητεί το γεγονός ότι «το σημερινό ενεργειακό σύστημα βασίζεται ακόμη σε πολλές παράλληλες, κάθετες αξιακές αλυσίδες της ενέργειας, οι οποίες συνδέουν με τρόπο άκαμπτο συγκεκριμένους ενεργειακούς πόρους με συγκεκριμένους τομείς τελικής χρήσης» και ότι «το μοντέλο των διαχωριστικών στεγανών δεν μπορεί να δημιουργήσει μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία». |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Από τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1970, υπήρχαν ολοκληρωμένα ενεργειακά συστήματα (παραγωγή-μεταφορά-διανομή) σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, τομεακό ή γενικότερο, σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Από τη δεκαετία του 1980, η οικοδόμηση των ευρωπαϊκών εσωτερικών αγορών, που βασίστηκε στις τέσσερις θεμελιώδεις ελευθερίες κυκλοφορίας, οδήγησε σε μια σειρά ενεργειών «απο-ενοποίησης» και ανοίγματος του ανταγωνισμού, με στόχο την προώθηση της ποιότητας και της απόδοσης προς όφελος του καταναλωτή. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ προσυπογράφει τη στρατηγική ενοποίησης, η οποία πρέπει να διέπει όλες τις διαστάσεις της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Αυτό συνεπάγεται τη σταδιακή ανοικοδόμηση της ενοποίησης και την αναστολή κάθε νέας πρωτοβουλίας για την απο-ενοποίηση, η οποία θα οδηγούσε στην ενίσχυση της δημιουργίας διαχωριστικών στεγανών, ενώ ο στόχος είναι να εξασφαλιστεί ο συντονισμένος σχεδιασμός και η λειτουργία του ενεργειακού συστήματος. Η ΕΟΚΕ ζητεί να ενταχθεί ο κανονισμός σε μια δυναμική ενοποίησης του ενεργειακού συστήματος και να μπει τροχοπέδη σε κάθε μορφή απο-ενοποίησης. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη επίτευξης όλων των στόχων της ενεργειακής πολιτικής που υλοποιούνται μέσω του κανονισμού ΔΕΔ-Ε. Τα ενεργειακά δίκτυα εξασφαλίζουν τη σύνδεση μεταξύ παραγωγών και χρηστών. Αποτελούν, κατά κάποιον τρόπο, τον «πυρήνα του αντιδραστήρα» του ενεργειακού συστήματος. Η υπό εξέταση πρόταση κανονισμού θα μπορούσε να καταστεί χρησιμότερη εάν ευθυγραμμιζόταν περισσότερο με αυτήν τη δυναμική ενοποίησης, περιλαμβάνοντας την ανάπτυξη των παραγωγών-καταναλωτών και των συνεταιρισμών, και δεν περιοριζόταν σε μια απλή αναφορά στην αιτιολογική σκέψη 13, (παρά την αναφορά στην «ενοποίηση των ενεργειακών συστημάτων», το σχέδιο δεν επανατοποθετεί τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές σε αυτήν τη στρατηγική δυναμική συντονισμένου σχεδιασμού και λειτουργίας), ώστε να επιτευχθεί ο ουσιαστικός τους σκοπός, που είναι η ισορροπία, η ανθεκτικότητα και η ανάπτυξη του ενεργειακού συστήματος. Για τον σκοπό αυτό, είναι αναγκαίο να διευκρινιστεί ο βαθμός ανάπτυξης της δυναμικότητας διασύνδεσης για κάθε κράτος μέλος, που θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στην εξάλειψη των σημείων συμφόρησης παρά σε γενικούς μέσους όρους (10 % το 2020, 15 % το 2030). Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι στην πρόταση που της υποβλήθηκε υπάρχει αισθητό κενό φιλοδοξίας και μέσων. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο να προωθήσουν τις χωρίς ανθρακούχες εκπομπές πηγές ενέργειας, με παράλληλη τήρηση της τεχνολογικής ουδετερότητας. Υποστηρίζει επίσης τις προσπάθειες που καταβάλλονται στο πλαίσιο του διεθνούς θερμοπυρηνικού πειραματικού αντιδραστήρα (ITER), με προοπτική την επίτευξη καθαρής και οικονομικά προσιτής ενέργειας για όλους μετά το 2050. Ο σχεδιασμός των ενεργειακών δικτύων πρέπει να δίνει προτεραιότητα στην καινοτομία και την αποδοτικότητα των υποδομών και στη μείωση του υψηλού κόστους των απωλειών ενέργειας που συνδέονται με τις μεταφορές. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ κατανοεί τη σημασία που αποδίδεται από την πρόταση κανονισμού στην υπεράκτια αιολική ενέργεια. Επιθυμεί να δοθεί προτεραιότητα στα έργα ακτινικής σύνδεσης. Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να εκπονηθεί πλήρης περιβαλλοντικός απολογισμός για το σύνολο της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, όπου θα λαμβάνεται υπόψη η αποξήλωση και η ανακύκλωση των ανεμογεννητριών. Εξάλλου, η δημιουργία υπηρεσίας μίας στάσης για την υπεράκτια αιολική ενέργεια είναι πιθανό να οδηγήσει σε σημαντικό διοικητικό φόρτο, χωρίς να υπάρχει πραγματικό όφελος, καθώς ο αριθμός των έργων για τα οποία απαιτούνται αιτήσεις αδειοδότησης από διάφορα κράτη μέλη είναι πολύ περιορισμένος. Επιπλέον, η αξιέπαινη βούληση για σχεδιασμό της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας έχει ως αποτέλεσμα ένα αδικαιολόγητα δεσμευτικό σύστημα καθορισμού στόχων χωρητικότητας, οι οποίοι έρχονται σε αντίθεση με τους στόχους που ορίζονται από τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα, καθώς και με την ελευθερία επιλογής της σύνθεσης ενεργειακών πηγών που κατοχυρώνεται από τη Συνθήκη. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ διερωτάται για την επιθυμία της Επιτροπής να αποκλείσει εντελώς τη στήριξη των υποδομών φυσικού αερίου, παρόλο που επί του παρόντος είναι απαραίτητες για την ασφάλεια του εφοδιασμού σε ορισμένες περιοχές της ΕΕ και το φυσικό αέριο θεωρείται μεταβατική ενέργεια (7), η οποία είναι λιγότερο επιβλαβής από τον άνθρακα ή το πετρέλαιο. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποστηρίξει, σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, ότι οι υποδομές φυσικού αερίου θα είναι δυνητικά επαναχρησιμοποιήσιμες για το φυσικό αέριο από ανανεώσιμες πηγές, και επομένως αξίζει να συνεχιστεί η επένδυση σε αυτές (8). Για τους λόγους αυτούς, η ΕΟΚΕ ελπίζει ότι δεν θα υπάρξει αποκλεισμός του φυσικού αερίου έως ότου αντικατασταθεί ουσιαστικά από άλλες πηγές ενέργειας σε συγκρίσιμες τιμές. Η ΕΟΚΕ ζητεί τα σχέδια που αφορούν τις υποδομές μεταφοράς φυσικού αερίου να είναι επιλέξιμα βάσει των κριτηρίων του κανονισμού προκειμένου να επιλεγούν ως έργα κοινού ενδιαφέροντος ή έργα αμοιβαίου ενδιαφέροντος. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι η επαναλαμβανόμενη αναφορά στον «ανανεώσιμο» χαρακτήρα εντός των κριτηρίων (9) επιλογής έργων εγείρει αμφιβολία ως προς το εάν λαμβάνονται υπόψη τα έργα μεταφοράς ενέργειας απαλλαγμένης από τις ανθρακούχες εκπομπές, τα οποία η ΕΕ έχει εξαιρετικά μεγάλη ανάγκη για να επιτύχει την κλιματική πτυχή των στόχων της. Για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να προτιμάται στο σχέδιο κανονισμού η διατύπωση «ανανεώσιμο και/ή απαλλαγμένο από τις ανθρακούχες εκπομπές». |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ δεν συμμερίζεται τη «λογική των τριών σταδίων» που διέπει τη χρηματοδότηση επενδύσεων σε έργα κοινού ενδιαφέροντος, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 46, η οποία βασίζεται στην «κατά προτεραιότητα προσφορά τους στην αγορά», παρόλο που πρόκειται για υποδομές που είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ, οι οποίοι θα πρέπει επομένως να βασίζονται σε κοινοτικούς τρόπους αλληλεγγύης ή διεπιδότησης, με συνδυασμό των τρόπων χρηματοδότησης χωρίς να δίδεται προτεραιότητα σε κάποιους από αυτούς. Η ΕΟΚΕ προτείνει να καθιερωθεί στον κανονισμό μια κοινοτική ευθύνη για τη χρηματοδότηση των έργων κοινού ενδιαφέροντος, συνδυάζοντας τους τρόπους χρηματοδότησης χωρίς να δίδεται προτεραιότητα σε κάποιους από αυτούς. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Ως εκπρόσωπος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, η ΕΟΚΕ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στα δικαιώματα των χρηστών, ιδίως των πληθυσμών, καθώς και στη δημοκρατική διακυβέρνηση. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Έχοντας ως μέλημά της να μην επιτρέψει την ανάπτυξη μιας άνισης Ενεργειακής Ένωσης, να βελτιώσει την κατάσταση των πληθυσμών που πλήττονται από την ενεργειακή φτώχεια και χαμηλά εισοδήματα, η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει τις πολλές προηγούμενες γνωμοδοτήσεις (10) της σχετικά με την ανάγκη εφοδιασμού όλων των πληθυσμών με ενέργεια σε προσιτή τιμή και, μάλιστα, σύμφωνα με τους κοινοτικούς στόχους για «υψηλό επίπεδο ποιότητας, ασφάλειας και οικονομικής προσιτότητας, ίση μεταχείριση και προώθηση της καθολικής πρόσβασης και των δικαιωμάτων των χρηστών» (11), κάτι που θα πρέπει να αποτελεί κριτήριο προτεραιότητας για την επιλογή των σχεδίων κοινού ενδιαφέροντος. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης στον κανονισμό να γίνεται ρητή αναφορά στους κοινοτικούς στόχους του εφοδιασμού όλων των πληθυσμών με ενέργεια σε προσιτή τιμή και της εξασφάλισης υψηλού επιπέδου ποιότητας, ασφάλειας και οικονομικής προσιτότητας, της ίσης μεταχείρισης και της προώθησης της καθολικής πρόσβασης και των δικαιωμάτων των χρηστών. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Όσον αφορά τη διακυβέρνηση, η υπό εξέταση πρόταση αποδίδει υπερβολική βαρύτητα στον ρόλο της Επιτροπής —θα πρέπει να μειωθεί στο αυστηρώς ελάχιστο η χρήση των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων που προβλέπονται στο άρθρο 3— και του ACER, χωρίς ωστόσο να εξετάζει τα μέσα μείωσης των υφιστάμενων ασυμμετριών όσον αφορά την ενημέρωση και τις δεξιότητες, προκειμένου να καθιερωθεί μια διακυβέρνηση πολυσυμμετοχικού χαρακτήρα που θα βασίζεται περισσότερο στους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών: επαγγελματικούς κλάδους, συνδικάτα εργαζομένων, ενώσεις χρηστών κ.λπ., περιλαμβανομένων και εκείνων των περιφερειακών ομάδων. Η ΕΟΚΕ ζητεί να περιοριστεί στο αυστηρώς ελάχιστο η χρήση κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων από την Επιτροπή και να εφαρμοστεί πραγματική πολυμερής διακυβέρνηση. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να προβεί σε από κοινού μελέτη με όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς, καθώς και να ξεκινήσει ευρεία διαβούλευση για ένα σχέδιο δημιουργίας ενός διευρωπαϊκού φορέα που θα είναι ταυτόχρονα ενοποιημένος και αποκεντρωμένος και θα βασίζεται στην πολυεπίπεδη διακυβέρνηση:






  — | ενοποιημένος, για να διασφαλίσει τη διαχείριση της γενικής ισορροπίας του συστήματος και τη συνέχεια του εφοδιασμού των δικτύων μεταφοράς πολύ υψηλής τάσης σε επίπεδο ΕΕ· υπεύθυνος, για αποστολές και υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας/υπηρεσίες γενικού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, γνωρίζοντας ότι ένας τέτοιος δημόσιος φορέας θα πρέπει να βασίζεται σε εθνικούς και υποεθνικούς φορείς, και ως εκ τούτου να είναι |
| --- | --- | --- |

3.16.

—

ενοποιημένος, για να διασφαλίσει τη διαχείριση της γενικής ισορροπίας του συστήματος και τη συνέχεια του εφοδιασμού των δικτύων μεταφοράς πολύ υψηλής τάσης σε επίπεδο ΕΕ· υπεύθυνος, για αποστολές και υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας/υπηρεσίες γενικού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, γνωρίζοντας ότι ένας τέτοιος δημόσιος φορέας θα πρέπει να βασίζεται σε εθνικούς και υποεθνικούς φορείς, και ως εκ τούτου να είναι

| — | αποκεντρωμένος, στο πιο κατάλληλο εδαφικό επίπεδο, λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών καθενός από τα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

—

αποκεντρωμένος, στο πιο κατάλληλο εδαφικό επίπεδο, λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών καθενός από τα κράτη μέλη.

Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο σύστασης ενός διευρωπαϊκού φορέα δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας πολύ υψηλής τάσης.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  ΕΕ L 115 της 25.4.2013, σ. 39.

1

(2)  ΕΕ C 326 της 26.10. 2012, σ. 134.

2

(3)  EE L 328 της 21.12.2018, σ. 1.

3

(4)  ΕΕ C 115 της 9.5.2008, σ. 124, ΕΕ C 202 της 7.6.2016, σ. 125, ΕΕ C 202 της 7.6.2016, σ. 125.

4

(5)  COM(2019) 640 final.

5

(6)  COM(2020) 299 final.

6

(7)  Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 10-11 Δεκεμβρίου 2020.

7

(8)  COM(2020) 301 final (ΕΕ C 123 της 9.4.2021, σ. 30).

8

(9)  Για παράδειγμα, στο άρθρο 4.3 ή στο παράρτημα IV του COM(2020) 824 final.

9

(10)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 77, ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 98, ΕΕ C 14 της 15.1.2020, σ. 105, ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 96, ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 79, ΕΕ C 282 της 20.8.2019, σ. 51, ΕΕ C 262 της 25.7.2018, σ. 86, Ενημερωτική έκθεση της ΕΟΚΕ με θέμα «Αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης — Η κοινωνική και κοινωνική διάσταση της ενεργειακής μετάβασης».

10

(11)  ΕΕ C 115 της 9.5.2008, σ. 308.

11

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/56 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/56

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή — Μετάβαση της τελωνειακής ένωσης στο επόμενο στάδιο: σχέδιο δράσης»

[COM(2020) 581 final]

(2021/C 220/07)

| Εισηγητής: | ο κ. Αναστάσης ΓΙΑΠΑΝΗΣ |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Αναστάσης ΓΙΑΠΑΝΗΣ

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 11.11.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο όργανο | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Έγκριση από το τμήμα | 2.3.2021 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 259/0/6 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 11.11.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο όργανο

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Έγκριση από το τμήμα

2.3.2021

Έγκριση από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

259/0/6

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί το πολύ συγκεκριμένο σχέδιο δράσης για την επόμενη πενταετία για τη στήριξη των εθνικών τελωνειακών αρχών. Μόλις υλοποιηθεί, θα οδηγήσει, με τακτικές εκτιμήσεις αντικτύπου, σε πραγματικό εκσυγχρονισμό των τελωνείων σε ολόκληρη την ΕΕ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Παρόλο που ο εκσυγχρονισμός ξεκίνησε το 2016 με τη θέσπιση του ενωσιακού τελωνειακού κώδικα (1), πρόσφατες εξελίξεις, όπως οι αυξανόμενες εμπορικές ροές, ο ακμάζων τομέας του ηλεκτρονικού εμπορίου, η αποφυγή απόδοσης δασμών και ΦΠΑ, το λαθρεμπόριο και η δήλωση δασμολογητέας αξίας των εμπορευμάτων χαμηλότερης από την πραγματική απαιτούν όλα άμεση και συντονισμένη απόκριση. Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την τελωνειακή ένωση έχει ήδη δημιουργήσει αυξημένο φόρτο εργασίας και ιδιαίτερες προκλήσεις για τις τελωνειακές αρχές. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Ένα τέτοιο φιλόδοξο σχέδιο απαιτεί κατάλληλη επιμερισμένη χρηματοδότηση. Η ΕΟΚΕ δεν είναι βέβαιη ότι όλα τα κράτη μέλη είναι έτοιμα να υιοθετήσουν το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα και να παράσχουν το μερίδιο χρηματοδότησης που τους αναλογεί. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Χρειάζεται άμεσα ενισχυμένη συνεργασία και διαλειτουργικότητα μεταξύ των τελωνείων και άλλων αρχών επιβολής του νόμου και διοικητικών αρχών. Η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει την παραγωγικότητα των τελωνειακών υπηρεσιών, ενώ η κατάλληλη διαχείριση του μεγάλου όγκου δεδομένων που είναι διαθέσιμα θα μπορούσε να επιτρέψει την έξυπνη εποπτεία των αλυσίδων εφοδιασμού και να ενισχύσει τις ικανότητες πρόβλεψης. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Οι τελωνειακές αρχές θα πρέπει να λάβουν κατάλληλους πόρους για να φέρνουν εις πέρας όλα τα καθήκοντά τους μη οικονομικού χαρακτήρα και θα πρέπει επίσης να οριστούν ελάχιστα πρότυπα ελέγχου και ο απαιτούμενος αριθμός μελών του προσωπικού τους. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό να εγκριθούν εκτελεστικές πράξεις για τον κανονισμό για την εποπτεία της αγοράς (2) το συντομότερο δυνατό. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η εξαιρετικά χρονοβόρα διαδικασία έγκρισης του επόμενου ΠΔΠ και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ηγέτες της ΕΕ των 27 ως προς τη συμφωνία σχετικά με πολύ σημαντικές δράσεις θέτουν σε κίνδυνο τόσο την κατάλληλη ανάκαμψη της οικονομίας της ΕΕ όσο και την άμεση στήριξη που χρειάζονται τόσο οι πολίτες όσο και οι επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να διερευνηθεί άμεσα το ενδεχόμενο καθιέρωσης τεχνολογίας αλυσίδας συστοιχιών στο προτεινόμενο σχέδιο δράσης. Επιπλέον, η τεχνολογική πρόοδος και οι υφιστάμενες καινοτόμες λύσεις που παρέχουν η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσαν να υιοθετηθούν εύκολα με άμεσα και σημαντικά αποτελέσματα. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα πλέον ευάλωτα σημεία εισόδου και εξόδου και θεωρεί ότι η ισχύς της τελωνειακής ένωσης καθορίζεται από τον πιο αδύναμο κρίκο της. Χάρη σε ένα περισσότερο συντονισμένο και ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης κινδύνων που εξασφαλίζει τη συμμόρφωση, θα μπορούσε να περιοριστεί το χάσμα μεταξύ των αρχών και να ενισχυθούν οι πιο αδύναμοι κρίκοι της αλυσίδας. Ως εκ τούτου, η νέα στρατηγική διαχείρισης κινδύνων που ανακοινώθηκε για το δεύτερο τρίμηνο του 2021 είναι καλοδεχούμενη. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Πρέπει να παρασχεθούν ειδικοί χρηματοδοτικοί πόροι για τη διασύνδεση του ICS2 με άλλα ηλεκτρονικά συστήματα. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία της κατάλληλης διαχείρισης ενός τόσο περίπλοκου δικτύου. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη διασφάλισης επαρκών ανθρώπινων πόρων, καθώς και κατάλληλης κατάρτισης αυτών των μελών του προσωπικού ως προς την εφαρμογή ανάλυσης δεδομένων πριν από τη φόρτωση και πριν από την άφιξη. Έχει ήδη ζητήσει να αναπτυχθούν κοινά πλαίσια κατάρτισης με βάση το«Πλαίσιο Ικανοτήτων για τον Τελωνειακό Τομέα της ΕΕ» (3). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού κόμβου φορολογικών πληροφοριών στο πλαίσιο των υπηρεσιών Eurofisc κατά της φοροδιαφυγής κρίνεται ως σημαντική βελτίωση και η ΕΟΚΕ αναμένει την αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εν προκειμένω. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Το ηλεκτρονικό εμπόριο αποτελεί πολύ σημαντικό τομέα για τις ΜΜΕ. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της διότι στην ανακοίνωση δεν γίνεται καμία αναφορά στη δημιουργία ευνοϊκού πλαισίου για τις ΜΜΕ μέσω αυτού του φιλόδοξου σχεδίου δράσης. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι πλατφόρμες διαθέτουν σημαντικά στοιχεία που θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα τελωνεία αλλά ότι θα πρέπει να προβούν σε ειδικές επενδύσεις σε λογισμικό πληροφορικής, όπως αυτοματοποιημένα συστήματα ρομποτικής. Θα πρέπει να τους παρασχεθεί χρηματοδότηση για τη συλλογή δεδομένων που δεν θα χρειάζονταν σε διαφορετική περίπτωση. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επικροτεί την τρέχουσα αναθεώρηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τον ρόλο και τις υποχρεώσεις των ηλεκτρονικών αγορών. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Χρειάζεται σύντομα ολοκληρωμένη ανάλυση των διεθνών συστημάτων συνεργασίας και αμοιβαίας διοικητικής συνδρομής της ΕΕ στον τελωνειακό τομέα. Κάτι τέτοιο θα οδηγήσει σε καλύτερη επιβολή της νομοθεσίας. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση για χρήση του περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας της ΕΕ και εκφράζει την πλήρη υποστήριξή της εν προκειμένω. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της διότι, στην περίπτωση που τα κράτη μέλη δεν εγκρίνουν την αμφιλεγόμενη πρόταση δημιουργίας οργανισμού τελωνείων της ΕΕ, η διαχείριση ενός τέτοιου περίπλοκου και διασυνδεδεμένου συστήματος θα συνεπάγεται μεγαλύτερο φόρτο εργασίας για τα τμήματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών θα βοηθήσει στην υλοποίηση ενός τέτοιου φιλόδοξου σχεδίου δράσης, διασφαλίζοντας παράλληλα την ευρεία διάδοση των οφελών που συνεπάγεται τόσο για το κοινό όσο και για τις επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

1.17.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Η τελωνειακή ένωση της ΕΕ υφίσταται από το 1968 και αφορά το συνολικό εμπόριο αγαθών στα 27 κράτη μέλη της. Κάθε χρόνο, εντός της τελωνειακής ένωσης διεξάγεται εμπόριο αγαθών αξίας μεγαλύτερης των 3,5 τρισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ κάθε δευτερόλεπτο, οι τελωνειακές αρχές της ΕΕ ασχολούνται με 27 δηλούμενα είδη. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Στις 28 Σεπτεμβρίου 2020, σύμφωνα με τις πολιτικές κατευθύνσεις που ανακοίνωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ursula Von der Leyen στην αρχή της θητείας της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ένα φιλόδοξο σχέδιο δράσης για την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, ώστε να γίνει πιο έξυπνη, πιο απλή και πιο αποτελεσματική ψηφιακά έως το 2025. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να έχει θετική επίδραση τόσο στα έσοδα της ΕΕ όσο και στην ασφάλεια και την προστασία των Ευρωπαίων πολιτών. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να ωφεληθούν χάρη στις πιο απλές και πιο ταχείες υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υπογραμμίσει ότι «μια αποτελεσματική τελωνειακή ένωση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ευόδωση της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και τη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων σε καθεστώς ασφάλειας και διαφάνειας· τούτο δε με μέλημα τη μέγιστη δυνατή προστασία των καταναλωτών και του περιβάλλοντος, την καλύτερη δυνατή ενίσχυση της εργασίας και την αποτελεσματική αντιμετώπιση φαινομένων απάτης και απομιμήσεων» (4). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Συνεπώς, η ΕΟΚΕ επικροτεί το πολύ συγκεκριμένο σχέδιο δράσης για τα επόμενα 5 έτη, το οποίο περιλαμβάνει 30 προγραμματισμένες δράσεις εντός χρονοδιαγράμματος και πλαισίου τεσσάρων στρατηγικών τομέων πολιτικής, με σκοπό να υποστηριχθούν οι εθνικές τελωνειακές αρχές, ήτοι: διαχείριση κινδύνων, διαχείριση του ηλεκτρονικού εμπορίου, προώθηση της συμμόρφωσης και τελωνειακές αρχές ως ενιαίο σύνολο. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Το υφιστάμενο τελωνειακό σύστημα έχει φανεί ότι έχει ελλείψεις και αδύναμους κρίκους, ενώ ο μεγάλος όγκος δεδομένων που κοινοποιούνται σε όλα τα τελωνεία των κρατών μελών δεν χρησιμοποιείται αποτελεσματικά. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έχουν ήδη εκφράσει την ανησυχία τους ως προς την απώλεια εσόδων λόγω των μη αποτελεσματικών τελωνειακών ελέγχων στα εισαγόμενα εμπορεύματα. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Οι δασμοί αποτελούν ένα σημαντικό μέρος του προϋπολογισμού της ΕΕ, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 14 % των συνολικών εσόδων της. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης (OLAF) έχει αναφέρει ότι η απάτη στα τελωνεία είναι εκτεταμένη και έχει εισηγηθεί την ανάκτηση ποσού άνω των 2,7 δισεκατομμυρίων ευρώ από δασμούς για την περίοδο 2017-2019. Η αξία των παραποιημένων εισαγόμενων εμπορευμάτων από τρίτες χώρες υπολογίζεται ότι ανέρχεται σε 121 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, ενώ οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας αντιστοιχούν σε περισσότερα από 83 δισεκατομμύρια ευρώ σε πωλήσεις και προκαλούν απώλεια 15 δισεκατομμυρίων ευρώ σε φορολογικά έσοδα. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Στα θετικά, σχεδόν το 100 % των τελωνειακών διασαφήσεων αποστέλλονται ηλεκτρονικά. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Γενικά σχόλια

| 3.1. | Η τελωνειακή ένωση χρειάζεται άμεση επένδυση για μια συντονισμένη επικαιροποίηση τόσο του λογισμικού όσο και των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Παρόλο που ο εκσυγχρονισμός ξεκίνησε το 2016 με την εισαγωγή του ενωσιακού τελωνειακού κώδικα (5), οι αυξανόμενες εμπορικές ροές, ο ακμάζων τομέας του ηλεκτρονικού εμπορίου, η αποφυγή απόδοσης δασμών και ΦΠΑ, το λαθρεμπόριο και η δήλωση δασμολογητέας αξίας των εμπορευμάτων χαμηλότερης από την πραγματική απαιτούν όλα άμεση και συντονισμένη απόκριση. Επιπλέον, τα τελωνεία είναι υπεύθυνα για τον έλεγχο των εμπορευμάτων για πολλούς μη οικονομικούς σκοπούς. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η ισχύς της τελωνειακής ένωσης καθορίζεται από τον πλέον αδύναμο κρίκο της και, συνεπώς, συνιστά να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα πιο ευάλωτα σημεία εισόδου και εξόδου. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αξιοποιήσουν στο έπακρο το νέο μέσο για τον εξοπλισμό τελωνειακών ελέγχων, το οποίο είναι ειδικά σχεδιασμένο για να βοηθήσει με την αγορά, τη συντήρηση και την αντικατάσταση του πιο προηγμένου τελωνειακού εξοπλισμού. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την τελωνειακή ένωση έχει ήδη δημιουργήσει αυξημένο φόρτο εργασίας και ιδιαίτερες απαιτήσεις για τις τελωνειακές αρχές. Ο αριθμός των τελωνειακών διασαφήσεων αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά, παράλληλα με την επανεισαγωγή των τελωνειακών ελέγχων. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ενισχυμένη συνεργασία και η διαλειτουργικότητα μεταξύ των τελωνείων και άλλων αρχών επιβολής του νόμου και διοικητικών αρχών είναι άμεσα αναγκαία. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι «η συνεργασία μεταξύ των διαφόρων αρχών και φορέων των κρατών μελών —αστυνομίας, υπηρεσιών πληροφοριών, δικαστικών, τελωνειακών και φορολογικών αρχών— κάθε άλλο παρά ιδανική είναι» (6). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Τα τελωνεία συμμετέχουν σε μεγάλο βαθμό στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος. Μόνο το 2019, τα τελωνεία κατάσχεσαν 400 τόνους ναρκωτικών, 3699 πυροβόλα όπλα και 3,5 δισεκατομμύρια προϊόντα καπνού και τσιγάρων. Το 11,5 % όλων των δηλώσεων ρευστών διαθεσίμων ήταν ανακριβείς και αντιστοιχούσαν περίπου σε 331 εκατομμύρια ευρώ (7). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η διαχείριση δεδομένων είναι εξαιρετικά σημαντική για έναν τομέα που βασίζεται σε μεγάλο όγκο διασαφήσεων, πληροφοριών για προϊόντα, φόρους κ.ά. Ο άριστος χειρισμός του μεγάλου όγκου διαθέσιμων δεδομένων θα σήμαινε την άμεση και σημαντική βελτίωση της τρέχουσας κατάστασης του τελωνειακού συστήματος και θα επέτρεπε την καλύτερη και πιο ολοκληρωμένη ανταπόκριση στις αυξανόμενες προκλήσεις. Θα επέτρεπε, ακόμη, την έξυπνη εποπτεία των αλυσίδων εφοδιασμού και ενισχυμένες δυνατότητες προβλέψεων. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ είναι μάλλον απογοητευμένη, επειδή, στην τελευταία πρόταση της ανακοίνωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί μόνο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να υποστηρίξουν το υπό συζήτηση σχέδιο δράσης, χωρίς να συμπεριλαμβάνει καθόλου την ΕΟΚΕ. Πιστεύουμε ακράδαντα ότι η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών θα βοηθήσει στην υλοποίηση ενός τέτοιου φιλόδοξου σχεδίου δράσης, ενώ διασφαλίζεται και η ευρεία διάδοση των οφελών που συνεπάγεται τόσο για το κοινό όσο και για τις επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Καταρχάς, η ΕΟΚΕ εκτιμά τον φιλόδοξο χάρτη πορείας και τις συγκεκριμένες προθεσμίες για την υλοποίηση των δράσεων. Αυτό είναι ένα ξεκάθαρο βήμα προόδου και, με την υλοποίηση των δράσεων και την τακτική εκτίμηση αντικτύπου, θα οδηγήσει στον πραγματικό εκσυγχρονισμό των τελωνείων στην ΕΕ. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ένα τέτοιο φιλόδοξο πλάνο απαιτεί κατάλληλη χρηματοδότηση. Ενώ ορισμένες από τις προτεινόμενες δράσεις απαιτούν επιμερισμένη χρηματοδότηση και δεδομένου ότι η ΕΕ θα παίξει τον δικό της ρόλο σε αυτό το παιχνίδι, η ΕΟΚΕ διερωτάται κατά πόσο όλα τα κράτη μέλη είναι έτοιμα να συμμορφωθούν με το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα και να συνεισφέρουν χρηματικά σε αυτό το πλαίσιο. Μόνο μέσω της συντονισμένης χρηματοδότησης και υλοποίησης μπορεί να διασφαλιστεί η επιτυχία της πρότασης. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΕ έχει δείξει, ωστόσο, ότι διαθέτει εύθραυστες υποδομές και έχει επιδείξει καθυστερημένες και μη συντονισμένες αποκρίσεις σε κρίσιμες καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένης της πανδημίας COVID-19. Η έκκληση του Γάλλου προέδρου Emmanuel Macron για την αναδιοργάνωση του χώρου Σένγκεν και το αίτημά του για εκ νέου ανάλυση της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων εντός της Ένωσης είναι τόσο σοβαρά όσο και ανησυχητικά. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Επιπλέον, η εξαιρετικά μακρά διαδικασία έγκρισης του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου θέτει σε κίνδυνο την κατάλληλη ανάκαμψη της οικονομίας της ΕΕ και την άμεση υποστήριξη που είναι αναγκαία τόσο για το κοινό όσο και για τις επιχειρήσεις. Φαντάζει όλο και πιο περίπλοκο για τους ηγέτες των 27 κρατών μελών να συμφωνήσουν σε σημαντικές δράσεις, ενώ η διάρκεια και η αναποφασιστικότητα που χαρακτηρίζουν τις λύσεις τους δείχνουν ότι το σύστημα διακυβέρνησης της ΕΕ είναι παρωχημένο και αναποτελεσματικό. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Παρόλο που ήδη συζητήθηκε και αναλύθηκε το 2018, η τρέχουσα πρόταση δεν περιλαμβάνει ούτε στο ελάχιστο τη χρήση της τεχνολογίας αλυσίδας συστοιχιών (blockchain). Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το σύστημα τελωνείων έχει τη δομή ακριβώς που χρειάζεται για την υιοθέτηση αυτών των εξελίξεων και συνιστά την άμεση διερεύνηση και εισαγωγή της τεχνολογίας αλυσίδας συστοιχιών στο προτεινόμενο σχέδιο δράσης. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει, περαιτέρω, ότι δεν έχει αναλυθεί καθόλου η πιθανότητα χρήσης ρομποτικής και τεχνητής νοημοσύνης για την επικαιροποίηση των λειτουργιών των τελωνείων. Πιστεύει δε ότι η τεχνολογική πρόοδος και οι υφιστάμενες καινοτόμες λύσεις που φέρνουν η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη μπορούν εύκολα να υλοποιηθούν σε ένα τέτοιο σύνθετο σχέδιο δράσης, με άμεσα και σημαντικά αποτελέσματα. |
| --- | --- |

4.6.

4.7.   Διαχείριση κινδύνων

| 4.7.1. | Από την εισαγωγή των τροποποιήσεων ασφαλείας στον ενωσιακό τελωνειακό κώδικα το 2005, η ΕΕ έχει ήδη προβεί σε ενέργειες για τη διαχείριση των κινδύνων με βάση δύο γραμμές άμυνας: την εκ των προτέρων εκτίμησή τους και τον έλεγχο των εμπορευμάτων προτού εισέλθουν στο τελωνειακό έδαφος και μετά την είσοδό τους. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα προκύπτει από τη μη συντονισμένη εφαρμογή των διαδικασιών στα κράτη μέλη και τη με ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των χωρών. Χάρη σε ένα περισσότερο συντονισμένο και ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης κινδύνων που εξασφαλίζει τη συμμόρφωση, θα μπορούσε να περιοριστεί το χάσμα μεταξύ των αρχών και να ενισχυθούν οι πιο αδύναμοι κρίκοι της αλυσίδας. Ως εκ τούτου, η νέα στρατηγική διαχείρισης κινδύνων που ανακοινώθηκε για το δεύτερο τρίμηνο του 2021 κρίνεται πολλά υποσχόμενη. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Η ψηφιοποίηση και η άνοδος του ηλεκτρονικού εμπορίου διευκολύνουν τους καταναλωτές να ψωνίζουν μέσω διαδικτύου από ολόκληρο τον κόσμο. Ωστόσο, δεν συμμορφώνονται όλα τα προϊόντα με τα ευρωπαϊκά υψηλά πρότυπα για την ασφάλεια των προϊόντων και/ή την προστασία των καταναλωτών. Αυτό προκαλεί συχνά έκπληξη στους καταναλωτές. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον στόχο της ενίσχυσης της διαδικασίας διαχείρισης κινδύνων με σκοπό την καλύτερη προστασία της ενιαίας αγοράς και ιδίως των πολιτών της από μη συμμορφούμενα και μη ασφαλή προϊόντα. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.7.3. | Η πρόταση για την ανάληψη μιας πρωτοβουλίας κοινών ικανοτήτων ανάλυσης είναι αναμφίβολα ένα βήμα προόδου. Η ανταλλαγή δεδομένων με τις αρχές καταπολέμησης της απάτης είναι επίσης καλοδεχούμενη. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ διερωτάται εάν θα είναι διαθέσιμη η απαραίτητη χρηματοδότηση για τη διασύνδεση του ICS2 με άλλα ηλεκτρονικά συστήματα. Η επόμενη άμεση αμφιβολία έχει να κάνει με τη διαχείριση ενός τέτοιου περίπλοκου δικτύου και των απαραίτητων εξειδικευμένων και κατάλληλα εκπαιδευμένων υπαλλήλων. |
| --- | --- |

4.7.3.

| 4.7.4. | Επιπλέον, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της διότι, στην περίπτωση που δεν εγκριθεί το σχέδιο δημιουργίας νέου οργανισμού τελωνείων από τα κράτη μέλη, η διαχείριση ενός τέτοιου περίπλοκου και διασυνδεδεμένου συστήματος θα σημαίνει μεγαλύτερο φόρτο εργασίας για τα ήδη υπάρχοντα τμήματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. |
| --- | --- |

4.7.4.

| 4.7.5. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει την πραγματοποίηση ανάλυσης δεδομένων πριν από τη φόρτωση και πριν από την άφιξη για όλα τα προϊόντα και όλα τα μέσα μεταφοράς έως το 2024. Ωστόσο, δεν είναι σαφές τι είδους ανθρώπινο δυναμικό θα χρειαστεί σε κάθε κράτος μέλος ή ποιο θα είναι το επίπεδο και η διάρκεια της εκπαίδευσης που θα απαιτηθεί για αυτό το προσωπικό. Το ίδιο ισχύει και για την πρόοδο της επιπρόσθετης διαχείρισης κινδύνων που έχει προγραμματιστεί για τις διαδικασίες «μετά την άφιξη». Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει «να αναπτυχθούν κοινά πλαίσια κατάρτισης με βάση το “Πλαίσιο Ικανοτήτων για τον Τελωνειακό Τομέα της ΕΕ”, το οποίο αποσκοπεί στην εναρμόνιση και στην αύξηση των προτύπων των τελωνειακών επιδόσεων σε ολόκληρη την ΕΕ» (8). |
| --- | --- |

4.7.5.

4.8.   Διαχείριση του ηλεκτρονικού εμπορίου

| 4.8.1. | Το ηλεκτρονικό εμπόριο έχει δημιουργήσει πολλά οφέλη και ευκαιρίες τόσο για το κοινό όσο και για τις επιχειρήσεις. Ωστόσο, συνεπάγεται και σημαντικές προκλήσεις όσον αφορά τη φορολογία και τη συμμόρφωση των τελωνείων για τα εμπορεύματα, καθώς και αναφορικά με τον μεγάλο αριθμό αιτημάτων εκτελωνισμού σε πολλαπλούς ελέγχους μη οικονομικού σκοπού, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας, της προστασίας και της διανοητικής ιδιοκτησίας. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι τελωνειακές αρχές για την πρόληψη της εισόδου μη συμμορφούμενων και/ή μη ασφαλών προϊόντων στην ενιαία αγορά, και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι εν λόγω αρχές πρέπει να λάβουν επαρκείς πόρους και για όλες τις μη οικονομικού χαρακτήρα αρμοδιότητές τους. |
| --- | --- |

4.8.1.

| 4.8.2. | Η εφαρμογή της δέσμης μέτρων ΦΠΑ στο ηλεκτρονικό εμπόριο (9) από το 2021 αναμένεται να αποφέρει σημαντικά έσοδα στους προϋπολογισμούς των κρατών μελών και να δημιουργήσει ανταγωνισμό επί ίσοις όροις για τις επιχειρήσεις. Η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού κόμβου φορολογικών πληροφοριών στο πλαίσιο των υπηρεσιών Eurofisc κατά της φοροδιαφυγής κρίνεται ως σημαντική βελτίωση στην παροχή πρόσβασης των τελωνειακών αρχών σε πληροφορίες. Η ΕΟΚΕ αναμένει την αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προς αυτό το ζήτημα. |
| --- | --- |

4.8.2.

| 4.8.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο καλύτερος τρόπος για τη ρύθμιση και τη διαχείριση του ηλεκτρονικού εμπορίου είναι μέσω της ενισχυμένης συνεργασίας με άλλες χώρες εντός του ΟΟΣΑ και της Ομάδας των 20 (G-20). Έχει επίσης τονίσει ότι οι φορολογικές πολιτικές που χρειάζεται να εφαρμοστούν για την ψηφιοποίηση της οικονομίας και την ανάπτυξη εργαλείων και λειτουργικών λύσεων πρέπει να συντονίζονται σε διεθνές επίπεδο (10). |
| --- | --- |

4.8.3.

| 4.8.4. | Το ηλεκτρονικό εμπόριο αποτελεί έναν πολύ σημαντικό τομέα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Ωστόσο, το διασυνοριακό εμπόριο είναι ήδη κατακερματισμένο λόγω των διάφορων υφιστάμενων εμποδίων και η ΕΟΚΕ ανησυχεί διότι στην ανακοίνωση δεν γίνεται καμία αναφορά στη δημιουργία ευνοϊκού πλαισίου για τις ΜΜΕ μέσω αυτού του φιλόδοξου σχεδίου δράσης. Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο του Σεπτεμβρίου, μόλις το 4 % των ΜΜΕ πωλούν τα προϊόντα τους σε πελάτες σε άλλα κράτη μέλη (11). |
| --- | --- |

4.8.4.

| 4.8.5. | Η πρόταση για την επιβολή υποχρεώσεων υποβολής αναφορών στα τελωνεία σε πλατφόρμες αποτελεί δυνητική επιβάρυνση για τις νόμιμες επιχειρήσεις. Οι πλατφόρμες περιέχουν σημαντικά δεδομένα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν τα τελωνεία, αλλά θα χρειαζόταν να γίνουν συγκεκριμένες επενδύσεις σε λογισμικό για τη συγκέντρωση και την παροχή αυτών των δεδομένων. Το ενδεχόμενο χρήσης αυτοματοποιημένων ρομποτικών συστημάτων θα πρέπει να διερευνηθεί άμεσα, καθότι τέτοια συστήματα θα μπορούσαν να αποδειχθούν πολύτιμα στη διευκόλυνση των διαδικασιών που συνεπάγονται οι υποχρεώσεις αναφοράς. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αυτές οι εταιρείες θα πρέπει να λάβουν την απαραίτητη χρηματοδότηση, αν τους ζητηθεί να συλλέγουν δεδομένα, τα οποία δεν θα χρειάζονταν σε διαφορετική περίπτωση. Η διαχείριση αυτών των δεδομένων είναι ιδιαίτερα σημαντική στην καταπολέμηση των περιπτώσεων απάτης στα τελωνεία και στα του ΦΠΑ, η δήλωση χαμηλότερης από την πραγματική δασμολογητέας αξίας, ψευδών δηλώσεων προέλευσης κ.ά. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού προτύπου για τη συλλογή δεδομένων και πληροφοριών από τους ίδιους τους χρήστες για την ανταλλαγή τους μέσω πλατφορμών (12). |
| --- | --- |

4.8.5.

| 4.8.6. | Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επικροτεί την τρέχουσα αναθεώρηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή του ρόλου και των υποχρεώσεων των ηλεκτρονικών αγορών που θα πρέπει να έχουν μεγαλύτερο βαθμό ευθύνης και περισσότερες αρμοδιότητες όσον αφορά τον έλεγχο της συμμόρφωσης και της ασφάλειας των εμπορευμάτων που πωλούνται στις πλατφόρμες τους. |
| --- | --- |

4.8.6.

4.9.   Προώθηση της συμμόρφωσης

| 4.9.1. | Οι αξιόπιστοι έμποροι ανταμείβονται ήδη με ένα σύστημα παροχών για τη συμμόρφωσή τους με την ενωσιακή τελωνειακή νομοθεσία. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προτεινόμενη παρακολούθηση των υφιστάμενων προτιμησιακών συμφωνιών με τρίτες χώρες· μια ολοκληρωμένη ανάλυση των διεθνών συστημάτων συνεργασίας και αμοιβαίας διοικητικής συνδρομής της ΕΕ στον τελωνειακό τομέα θα οδηγήσει σε βελτίωση της επιβολής. |
| --- | --- |

4.9.1.

| 4.9.2. | Η πρόταση για τη χρήση του περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας της ΕΕ αποτελεί ένα αμοιβαία επωφελές έργο και η ΕΟΚΕ εκφράζει την πλήρη υποστήριξή της. Ο ιδιωτικός τομέας θα μπορούσε να ωφεληθεί από τη δυνατότητα υποβολής στοιχείων με μία ενέργεια, ενώ διαφορετικές αρχές θα μπορούσαν να επιλέγουν τα δεδομένα που χρειάζονται. Αυτό είναι ένα ξεκάθαρο βήμα προόδου για όλους τους άμεσα ενδιαφερομένους και αναμένεται να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να εξοικονομήσουν έως και 690 εκατομμύρια ευρώ σε έξοδα εκτελωνισμού κατά τα πρώτα επτά έτη εφαρμογής του μέτρου. |
| --- | --- |

4.9.2.

| 4.9.3. | Ωστόσο, είναι μάλλον δύσκολο να κατανοήσει κανείς πώς η προτεινόμενη ανάλυση του ενωσιακού τελωνειακού κώδικα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα ηλεκτρονικά συστήματα είναι παρωχημένα, σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια από την έγκριση της πρότασης. |
| --- | --- |

4.9.3.

| 4.9.4. | Οι κατακερματισμένες κυρώσεις που επιβάλλουν τα κράτη μέλη για τη μη συμμόρφωση με τους κανόνες δημιουργούν στρέβλωση του ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά και ευνοούν την εμφάνιση πιο αδύναμων κρίκων εντός του συστήματος. Η δημιουργία ενός άρτιου και ομοιόμορφου πλαισίου μπορεί να ενισχύσει την τελωνειακή ένωση συνολικά. Παρόλο που όλα αυτά είναι εξαιρετικά στη θεωρία, η ΕΟΚΕ διερωτάται πώς σκοπεύει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιτύχει την ενσωμάτωσή τους, δεδομένου ότι η πρόταση του 2013 για το ίδιο θέμα είχε απορριφθεί. |
| --- | --- |

4.9.4.

| 4.9.5. | Επιπλέον, είναι δύσκολο να επιτύχουμε το ίδιο επίπεδο ελέγχου αν ο αριθμός των τελωνειακών υπαλλήλων ποικίλλει από 7 έως 70 ανά 100 000 κατοίκους, ανάλογα με το κράτος μέλος (13). Η ΕΟΚΕ συνιστά την προσθήκη ελάχιστων προτύπων για έλεγχο και για τον αριθμό του απαιτούμενου προσωπικού. |
| --- | --- |

4.9.5.

| 4.9.6. | Η κρίση της νόσου COVID-19 ανέδειξε τα προβλήματα του συστήματος τελωνείων, με ορισμένες περιπτώσεις μη συμμορφούμενων και μη ασφαλών προϊόντων να φτάνουν στο έδαφος της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι πολύ σημαντικό να εγκριθούν εκτελεστικές πράξεις για τον κανονισμό για την εποπτεία της αγοράς (14) το συντομότερο δυνατό. |
| --- | --- |

4.9.6.

| 4.9.7. | Επιπλέον, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην εφαρμογή κανόνων και διαδικασιών προτιμησιακής καταγωγής στις 41 συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου της ΕΕ. Όσον αφορά άλλους εμπορικούς εταίρους, ιδίως την Κίνα, η εκθετική ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου έχει δημιουργήσει επιπλέον προκλήσεις για τα τελωνεία. Εξ ου και η απολύτως φυσιολογική ανησυχία για την πραγματοποίηση αξιολόγησης και τη λήψη νομοθετικών μέτρων όπου χρειάζεται. |
| --- | --- |

4.9.7.

4.10.   Λειτουργία των τελωνειακών αρχών ως ενιαίου συνόλου

| 4.10.1. | Η ανάλυση δείχνει ότι η διασυνοριακή συνεργασία μπορεί να ενισχυθεί σημαντικά. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο μόνος τρόπος για να γίνει ένα βήμα παραπέρα είναι να διασφαλιστεί η περαιτέρω και καλύτερη συνεργασία τόσο μεταξύ των τελωνειακών αρχών από τα διαφορετικά κράτη μέλη όσο και μεταξύ των τελωνείων και άλλων εθνικών αρχών. Η ανταλλαγή καλών πρακτικών θα μπορούσε, επιπλέον, να ενισχύσει την αποδοτικότητα των τελωνειακών υπηρεσιών. |
| --- | --- |

4.10.1.

| 4.10.2. | Απαιτείται σημαντική χρηματοδότηση για την αγορά απαραίτητου εξοπλισμού τελωνειακού ελέγχου για να μπορέσει αυτή η συνεργασία να γίνει πράξη. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι στην αρχική της πρόταση (15) η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμφώνησε να καλύψει μόνο το 80 % των αναγκαίων επενδύσεων. Το υπόλοιπο 20 % θα πρέπει να το επωμιστούν τα κράτη μέλη. Εντούτοις, με δεδομένη την οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκονται αυτές οι χώρες εξαιτίας της πανδημίας COVID-19, η ΕΟΚΕ αναμένει ότι δεν θα είναι και τα 27 κράτη μέλη σε θέση να επενδύσουν τα ποσά αυτά το 2021. |
| --- | --- |

4.10.2.

| 4.10.3. | Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θίγει με γενναιότητα την αμφιλεγόμενη πρόταση για την εκπόνηση έως το 2023 εκτίμησης αντικτύπου της δημιουργίας του οργανισμού τελωνείων της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ είναι επιφυλακτική ως προς το αν τα κράτη μέλη θα συμφωνήσουν με κάτι τέτοιο. |
| --- | --- |

4.10.3.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  EE L 269 της 10.10.2013, σ. 1.

1

(2)  EE L 169 της 25.6.2019, σ. 1.

2

(3)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση, στο πλαίσιο του Ταμείου για την ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων, του μέσου για τη χρηματοδοτική στήριξη του εξοπλισμού τελωνειακών ελέγχων» (ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 67).

3

(4)  ΕΕ C 367 της 10.10.2018, σ. 39.

4

(5)  EE L 269 της 10.10.2013, σ. 1.

5

(6)  ΕΕ C 246 της 28.7.2017, σ. 22.

6

(7)  Δεύτερη διετής έκθεση προόδου σχετικά με την ανάπτυξη της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ και της διακυβέρνησής της.

7

(8)  ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 67.

8

(9)  Modernising VAT for cross-border e-commerce (Εκσυγχρονισμός του καθεστώτος ΦΠΑ για το διασυνοριακό ηλεκτρονικό εμπόριο).

9

(10)  ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 62.

10

(11)  Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 486.

11

(12)  ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 62.

12

(13)  Έρευνα από την ένωση του προσωπικού οικονομικών στην Ευρώπη.

13

(14)  EE L 169 της 25.6.2019, σ. 1.

14

(15)  COM(2018) 321 final.

15

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/62 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/62

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα τελωνεία και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 952/2013»

[COM(2020) 673 final — 2020/306 (COD)]

(2021/C 220/08)

| Εισηγητής: | ο κ. Αθανάσιος ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Αθανάσιος ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ

| Αιτήσεις γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 11.11.2020
  Συμβούλιο, 13.11.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρα 3, 114 και 207 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 2.3.2021 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 268/0/3 |

Αιτήσεις γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 11.11.2020

Συμβούλιο, 13.11.2020

Νομική βάση

Άρθρα 3, 114 και 207 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

2.3.2021

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

268/0/3

| 1. | Συμπεράσματα και συστάσεις |
| --- | --- |

1.

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη θέσπιση περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα τελωνεία και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 952/2013. Η πρόταση αποσκοπεί στην αντιμετώπιση του κατακερματισμού της διαλειτουργικότητας μεταξύ τελωνείων και αρμόδιων αρχών-εταίρων στη διαχείριση των διαδικασιών τελωνισμού των εμπορευμάτων. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση συνάδει με το όραμα της Ένωσης και τους στρατηγικούς στόχους τόσο σχετικά με το σχέδιο δράσης για τη μετάβαση της τελωνειακής ένωσης στο επόμενο στάδιο για μια ισχυρή και σύγχρονη τελωνειακή ένωση, όσο και με την ανακοίνωση για την ανάπτυξη της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ και της διακυβέρνησής της. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση εξυπηρετεί το στρατηγικό σχέδιο της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης (ΓΔ TAXUD) 2016-2020, καθώς και το ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2016-2020, που προβλέπεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 19ης Απριλίου 2016 (1) και το οποίο αποσκοπεί στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των δημόσιων υπηρεσιών με την άρση των υφιστάμενων ψηφιακών φραγμών, τη μείωση του διοικητικού φόρτου και την ενίσχυση της ποιότητας των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των εθνικών διοικήσεων. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, με την εφαρμογή του περιβάλλοντος της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Θυρίδας, οι εμπορευματικές συναλλαγές θα περάσουν στη νέα ψηφιακή εποχή με την απλούστευση και αυτοματοποίηση τους, το εμπόριο εν γένει στην ΕΕ θα αναπτυχθεί, η Ένωση θα γίνει πιο ανταγωνιστική, τα τελωνεία θα εκσυγχρονιστούν ενώ τα αποτελέσματα για τους εμπλεκόμενους φορείς —τελωνειακές αρχές των κρατών μελών, αρμόδιες αρχές-εταίροι, οικονομικοί φορείς, πολίτες— θα είναι πολλαπλά. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ενιαία ευρωπαϊκή θυρίδα, καθώς και οι εθνικές θυρίδες, δεν πρέπει μόνο να αποτελούν μια ψηφιακή πύλη που θα αφορά διαδικασίες συλλογής δεδομένων και ανταλλαγής πληροφοριών. Με την εξέλιξη των πληροφοριακών συστημάτων και διαδικασιών θα πρέπει να δίνεται η δυνατότητα στο μέλλον, και αφού το συμφωνήσουν τα κράτη μέλη και το Συμβούλιο, να προχωρούν και σε πιο σύνθετες αυτόματες υπολογιστικές διαδικασίες, όπως θα γίνεται με τις ποσότητες των εμπορευμάτων. Με αυτόν τον τρόπο θα παρέχεται η δυνατότητα στον συναλλασσόμενο να έχει μια συνολική εικόνα της συναλλαγής του. Για τον λόγο αυτό πρέπει να χαρακτηριστεί έξυπνη. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι για την ενσωμάτωση των ενωσιακών μη τελωνειακών διατυπώσεων στην ενιαία θυρίδα EU CSW-CERTEX απαιτείται η υλοποίηση νέας υποδομής τεχνολογίας πληροφοριών, ούτως ώστε να δημιουργηθούν συνδέσεις μεταξύ των εθνικών περιβαλλόντων ενιαίας θυρίδας για τα τελωνεία και των ενωσιακών μη τελωνειακών συστημάτων. Ο προσδιορισμός των δεδομένων που θα ανταλλάσσονται πρέπει να γίνει συγκεκριμένος. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να μεριμνήσει ιδιαιτέρως για την κυβερνοασφάλεια των συστημάτων και των θυρίδων με την εγκατάσταση υψηλών προτύπων συστημάτων ασφαλείας που θα προστατεύουν από επιθέσεις οι οποίες μπορεί να τινάξουν στον αέρα τις εμπορευματικές συναλλαγές στην ΕΕ και να επιφέρουν ολέθρια οικονομικά αποτελέσματα. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι, για την αποτελεσματική εφαρμογή του προγράμματος της ενιαίας θυρίδας για τα τελωνεία και την αποφυγή καθυστερήσεων, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερο βάρος σε κράτη μέλη που δεν συμμετείχαν στο δοκιμαστικό σχέδιο του 2015 με τίτλο «EU Customs Single Window-Common Veterinary Entry Document» [Ενιαία τελωνειακή θυρίδα της ΕΕ-Κοινό κτηνιατρικό έγγραφο εισόδου (EU CSW-CVED)] και έτσι δεν έχουν αναπτύξει εναρμονισμένα εθνικά περιβάλλοντα ενιαίας θυρίδας για τα τελωνεία σε σχέση με την ενιαία ευρωπαϊκή θυρίδα. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Αντίστοιχο ζήτημα προκύπτει και με αρκετά κράτη μέλη που έχουν αναπτύξει δικές τους πρωτοβουλίες ενιαίας θυρίδας σε εθνικό επίπεδο, οι οποίες παραμένουν μεμονωμένες και χαρακτηρίζονται από διαφορετικές ρυθμίσεις με βάση το επίπεδο της υφιστάμενης αρχιτεκτονικής της τεχνολογίας πληροφοριών (ΤΠ) των τελωνείων, τις προτεραιότητες και τη διάρθρωση του κόστους. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Για τους παραπάνω λόγους, η ΕΟΚΕ συνιστά να τεθεί ένα πιο συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα με στόχους και ενέργειες που πρέπει να αναλάβουν τα κράτη μέλη, ώστε να εναρμονίσουν τα εθνικά τους περιβάλλοντα ενιαίας θυρίδας για τα τελωνεία με την ενιαία ευρωπαϊκή θυρίδα. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την πολυπλοκότητα του συστήματος καθώς και τον συντονισμό που χρειάζεται να εφαρμοστεί τόσο στο εσωτερικό των κρατών μελών όσο και μεταξύ τους, ώστε να υλοποιηθεί η δράση και συστήνει να διαμορφωθεί ένα πιο συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα σε ό, τι αφορά την παρακολούθηση και την υποβολή των εκθέσεων λειτουργίας και εξέλιξης της θυρίδας με στόχους και ενέργειες που πρέπει να αναλάβουν τα κράτη μέλη και οι εθνικοί συντελεστές προκειμένου να υλοποιηθεί η δράση. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να συμβάλει το πρόγραμμα ώστε να ενισχυθεί στο πεδίο εφαρμογής του ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της προστασίας των δεδομένων. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι είναι καθοριστικής σημασίας η προετοιμασία, η κατάρτιση και η εκπαίδευση του προσωπικού που θα απασχοληθεί στη λειτουργία των ΤΠ, των εθνικών περιβαλλόντων ενιαίας θυρίδας, καθώς και της ευρωπαϊκής θυρίδας για τα τελωνεία. Για τον λόγο αυτό θα πρέπει να προβλεφθούν από το υφιστάμενο σχέδιο προγράμματα επιμόρφωσης και ενίσχυσης των δεξιοτήτων των εργαζομένων, καθώς και η χρηματοδότησή τους από εθνικούς ή/και κοινοτικούς πόρους. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Ιστορικό — Εισαγωγή

| 2.1. | Το 2008, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή δεσμεύτηκαν να προωθήσουν ένα ηλεκτρονικό περιβάλλον για τα τελωνεία στην ΕΕ, επιδιώκοντας να δημιουργήσουν το πλαίσιο για τις υπηρεσίες ενιαίας ηλεκτρονικής θυρίδας. Η Δήλωση της Βενετίας το 2014 πρότεινε ένα σταδιακό σχέδιο δράσης για την υλοποίηση ενός περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας της ΕΕ για τα τελωνεία και την ανάπτυξη του νομικού πλαισίου του. Την πρόταση επανέλαβε η Επιτροπή στην ανακοίνωση του 2016 για την ανάπτυξη της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ και της διακυβέρνησής της, στην οποία η Επιτροπή εξήγγειλε τα σχέδιά της να διερευνήσει μια εφαρμόσιμη λύση για την ανάπτυξη και τη δημιουργία περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας της ΕΕ για τα τελωνεία. Η προσέγγιση αυτή υποστηρίζεται από τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Ecofin της 23ης Μαΐου 2017. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η Επιτροπή δρομολόγησε το 2015 δοκιμαστικό σχέδιο με τίτλο «EU Customs Single Window-Common Veterinary Entry Document» [Ενιαία τελωνειακή θυρίδα της ΕΕ-Κοινό κτηνιατρικό έγγραφο εισόδου (EU CSW-CVED)]. Το σχέδιο τελούσε υπό την κοινή διαχείριση της ΓΔ TAXUD και της ΓΔ SANTE με στόχο να καταστεί δυνατή η αυτοματοποιημένη επαλήθευση από τα τελωνεία τριών μη τελωνειακών κανονιστικών διατυπώσεων που υποβάλλονταν με την τελωνειακή διασάφηση ως αποδεικτικά συμμόρφωσης. Στο εν λόγω δοκιμαστικό σχέδιο συμμετείχαν αρχικά οι τελωνειακές διοικήσεις πέντε κρατών μελών σε εθελοντική βάση. Το διάδοχο σχέδιο, το σύστημα ενιαίας τελωνειακής θυρίδας της ΕΕ για την ανταλλαγή πιστοποιητικών (EU CSW-CERTEX), διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής των κανονιστικών απαιτήσεων και εισήγαγε νέες λειτουργίες, όπως τη διαχείριση ποσοτήτων. Ο αριθμός των συμμετεχόντων κρατών μελών αυξήθηκε από πέντε σε εννέα και πλέον καλύπτονται περισσότεροι τομείς πολιτικής. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η πανδημία COVID-19 κατέστησε σημαντικότερη από ποτέ τη θέσπιση ενός ισχυρότερου πλαισίου για την τελωνειακή ένωση και την περαιτέρω διευκόλυνση της εκπλήρωσης των τελωνειακών και των ενωσιακών μη τελωνειακών διατυπώσεων για τη στήριξη της οικονομικής ανάκαμψης. Για τον σκοπό αυτό, η εντεινόμενη ψηφιοποίηση των τελωνειακών και των ενωσιακών μη τελωνειακών διατυπώσεων που εφαρμόζονται στο διεθνές εμπόριο προσφέρει νέες ευκαιρίες για τα κράτη μέλη, προκειμένου να ενισχύσουν την ψηφιακή συνεργασία. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Συνοπτικά η πρόταση της Επιτροπής

| 3.1. | Το διεθνές εμπόριο της Ένωσης διέπεται τόσο από την τελωνειακή νομοθεσία όσο και από την ενωσιακή μη τελωνειακή νομοθεσία. Οι αρχές που είναι αρμόδιες για ενωσιακές μη τελωνειακές κανονιστικές διατυπώσεις (στο εξής: αρμόδιες αρχές-εταίροι) και οι τελωνειακές αρχές συχνά εργάζονται χωρίς επικοινωνία και συντονισμό μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται περίπλοκες και επαχθείς υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων για τους εμπόρους και μη αποδοτικές διαδικασίες τελωνισμού των εμπορευμάτων που ευνοούν σφάλματα και απάτες. Προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο κατακερματισμός της διαλειτουργικότητας μεταξύ τελωνείων και αρμόδιων αρχών-εταίρων στη διαχείριση των διαδικασιών τελωνισμού των εμπορευμάτων και να συντονιστεί η δράση στον συγκεκριμένο τομέα, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει, με την πάροδο των ετών, ορισμένες δεσμεύσεις για την ανάπτυξη πρωτοβουλιών ενιαίας θυρίδας όσον αφορά τον τελωνισμό των εμπορευμάτων. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει τη θέσπιση ενός περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα τελωνεία, το οποίο παρέχει ένα ολοκληρωμένο σύνολο διαλειτουργικών ηλεκτρονικών υπηρεσιών σε ενωσιακό και σε εθνικό επίπεδο μέσω του συστήματος ενιαίας τελωνειακής θυρίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανταλλαγή πιστοποιητικών, με σκοπό την υποστήριξη της αλληλεπίδρασης και της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των εθνικών περιβαλλόντων ενιαίας θυρίδας για τα τελωνεία και των ενωσιακών μη τελωνειακών συστημάτων που αναφέρονται στο παράρτημα της πρότασης. |
| --- | --- |

3.2.

4.   Γενικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η πρόταση κανονισμού αποτελεί το πρώτο και ουσιαστικό βήμα για τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των τελωνειακών αρχών μέσω μιας ενιαίας ηλεκτρονικής εφαρμογής. Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη πρόταση που αναλύει σε μεγάλη κλίμακα τα αποτελέσματα, τις δράσεις και τις ενέργειες για τη λειτουργία του περιβάλλοντος της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Θυρίδας για τα Τελωνεία. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η εφαρμογή της ενιαίας θυρίδας επιτρέπει σε επιχειρηματίες και σε εμπόρους να παρέχουν στοιχεία ηλεκτρονικά, είτε τα συνοδευτικά έγγραφα είτε τις ενωσιακές μη τελωνειακές διατυπώσεις σε μια ηλεκτρονική θυρίδα (εθνική θυρίδα) κάθε κράτους μέλους, μειώνοντας παράλληλα τον κίνδυνο πανομοιότυπης αναπαραγωγής και μειώνοντας τον χρόνο και το συναλλακτικό κόστος. Με την ενιαία θυρίδα, τα τελωνεία και οι άλλες εμπλεκόμενες αρχές θα δύνανται να συλλέγουν τα παρεχόμενα στοιχεία έχοντας τη δυνατότητα της εναρμονισμένης προσέγγισης για την εκκαθάριση των εμπορευματικών διαδικασιών. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα στην ΕΕ να έχει μια ολοκληρωμένη εικόνα των προϊόντων που εισέρχονται και εξέρχονται από τα σύνορά της, καθώς και τον έλεγχο της ποσότητας στα πλαίσια των ποσοστώσεων και στην αντιμετώπιση της απάτης. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Όπως αναφέρεται στην πρόταση κανονισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η χρηματοδότηση για την υλοποίηση του προγράμματος προέρχεται από κοινοτικούς και εθνικούς πόρους. Οι δαπάνες που σχετίζονται με την ανάπτυξη, την ολοκλήρωση και τη λειτουργία της ενιαίας θυρίδας EU CSW-CERTEX βαρύνουν την Ένωση, ενώ οι δαπάνες που σχετίζονται με την ανάπτυξη, την ολοκλήρωση και τη λειτουργία του οικείου εθνικού περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας για τα τελωνεία και τη σύνδεσή του με την ενιαία θυρίδα EU CSW-CERTEX βαρύνουν τον προϋπολογισμό των κρατών μελών. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η πανδημία Covid-19 επέφερε κρίση στα οικονομικά όλων των κρατών μελών της Ένωσης, η ΕΟΚΕ αναρωτιέται πώς μπορεί να διασφαλίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι τα κράτη μέλη θα συμμορφωθούν με αυτή την απαίτηση, προκειμένου να συμπεριλάβουν στους εθνικούς προϋπολογισμούς τους προβλεπόμενους πόρους για την υλοποίηση του προγράμματος. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η εναρμόνιση και η υλοποίηση αυτής της δράσης διέπεται από την υποχρεωτικότητα της εφαρμογής από τα κράτη μέλη. Η επιτυχία της ενιαίας θυρίδας για τα τελωνεία εξαρτάται από τη συμμόρφωση, την εναρμόνιση και την εφαρμογή της από όλα τα κράτη μέλη ταυτοχρόνως. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τον κίνδυνο ορισμένα κράτη μέλη να καθυστερήσουν να υλοποιήσουν την εν λόγω δράση βάσει του εκτιμώμενου χρονοδιαγράμματος, λόγω έλλειψης κονδυλίων (αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης λόγω COVID-19) και προτεραιοτήτων πολιτικής. Αυτό θα δημιουργήσει πολλαπλά προβλήματα και στην πολιτική της Ένωσης για τα τελωνεία και το εμπόριο αλλά και στα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ ρωτά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αν προβλέπονται κυρώσεις σε περίπτωση μη εφαρμογής της δράσης από ορισμένα κράτη μέλη ή σε περίπτωση που υπερβούν το χρονοδιάγραμμα που έχει τεθεί. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η δράση της ενιαίας θυρίδας πρέπει να συμβαδίζει με τον εκσυγχρονισμό των τελωνείων και των τελωνειακών αρχών. Θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμο να προηγηθεί μια έρευνα-μελέτη όπου να περιγράφεται η υφιστάμενη κατάσταση στις πύλες εισόδου των χωρών μελών και να πραγματοποιηθεί μια εκτίμηση των αναγκαίων επενδύσεων για την αναβάθμιση των υπηρεσιών, έτσι ώστε να μπορούν να υποστηρίζουν την ενιαία θυρίδα. Ταυτόχρονα, θα μπορούσε να καθοριστεί και μια ενδεικτική ημερομηνία για την ολοκλήρωση του εθνικού σκέλους της ενιαίας θυρίδας. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει στην πρόταση κανονισμού ότι κάθε κράτος μέλος θα ορίσει μία αρχή ως εθνικό συντονιστή για την υλοποίηση και τον συντονισμό των ενεργειών της δράσης. Η ΕΟΚΕ διερωτάται κατά πόσο ο ορισμός του εθνικού συντονιστή συνιστά ευθύνη αποκλειστικά κάθε κράτους μέλους ή εάν θα υπάρξει σύσταση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Όσον αφορά την εξασφάλιση της προστασίας δεδομένων, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η συμπληρωματική δράση της προστασίας των δεδομένων που θα συλλέγονται καθώς και όλων των τελωνειακών διασαφηνίσεων πρέπει να λαμβάνει υπόψη της τα παρακάτω σημεία:






  — | Ποια δημόσια αρχή θα είναι υπεύθυνη για την εξασφάλιση του απόρρητου και πώς θα προσδιορίζεται ρητά ποιο είναι το επίπεδο ανοχής σε κάθε επίπεδο; |
| --- | --- | --- |

4.7.

—

Ποια δημόσια αρχή θα είναι υπεύθυνη για την εξασφάλιση του απόρρητου και πώς θα προσδιορίζεται ρητά ποιο είναι το επίπεδο ανοχής σε κάθε επίπεδο;

| — | Την εξασφάλιση που θα παρέχεται στους συναλλασσόμενους με την ενιαία θυρίδα καθώς και συγκεκριμενοποίηση των παρεχόμενων εγγυήσεων. |
| --- | --- |

—

Την εξασφάλιση που θα παρέχεται στους συναλλασσόμενους με την ενιαία θυρίδα καθώς και συγκεκριμενοποίηση των παρεχόμενων εγγυήσεων.

5.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 5.1. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι στην υπό εξέταση πρόταση κανονισμού και στο σημείο όπου γίνεται αναφορά στην επικουρικότητα θα μπορούσε να εκτιμηθεί η συμβολή αυτής της πράξης, της δημιουργίας ενιαίας θυρίδας, στο ευρωπαϊκό ΑΕΠ και στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Επιπρόσθετα, η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να πραγματοποιηθεί μελέτη αντικτύπου για κάθε κράτος μέλος, που θα αναδεικνύει τα οφέλη της εφαρμογής της πολιτικής αυτής, έτσι ώστε τα κράτη μέλη να πειστούν για την άμεση υλοποίηση της. Παράλληλα, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάσει τον αντίκτυπο που είχε η πιλοτική εφαρμογή της ενιαίας θυρίδας για τα τελωνεία σε κάθε κράτος μέλος που συμμετείχε στο πιλοτικό πρόγραμμα. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Μετά την εκτίμηση επιπτώσεων που αναλύεται στην πρόταση κανονισμού, η ΕΟΚΕ βρίσκει ορθή τη δέσμη επιλογών 1 + 6+8(ii) (2). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να εκδώσει ενιαίες τεχνικές προδιαγραφές λειτουργίας του εθνικού περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 2 της πρότασης κανονισμού. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να εκδώσει ενιαίες τεχνικές προδιαγραφές λειτουργίας του εθνικού περιβάλλοντος ενιαίας θυρίδας όπως ορίζονται στις διατάξεις του άρθρου 8, προκειμένου να αποφευχθούν οι δυσλειτουργίες στις τελωνειακές διασαφήσεις. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα ήταν χρήσιμο να δημιουργηθεί ένα ενιαίο πρότυπο. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, για να πετύχει η λειτουργία της ενιαίας θυρίδας τελωνείων, θα πρέπει τα εθνικά περιβάλλοντα να λειτουργούν άρτια με το κατάλληλο εκπαιδευμένο προσωπικό. Από τη στιγμή που ο αριθμός των τελωνειακών υπαλλήλων (3) ποικίλλει από 7 έως 70 ανά 100 000 κατοίκους, ανάλογα με το κράτος μέλος η ΕΟΚΕ συνιστά την προσθήκη ελάχιστων προτύπων για τη λειτουργία του συστήματος και για τον αριθμό του απαιτούμενου προσωπικού. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Η ΕΟΚΕ προτείνει στο πρώτο άρθρο της πρότασης κανονισμού να γίνει η προσθήκη «με την επιφύλαξη των προβλεπομένων από τον γενικό κανονισμό για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ) διατάξεων και των διατάξεων του άρθρου 6 του παρόντος κανονισμού». |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, τόσο από νομοτεχνική άποψη όσο και από πλευράς ουσίας, στο άρθρο 3 μπορεί να γίνει αναφορά στην αντίφαση που δημιουργείται, καθότι το άρθρο αναφέρεται στο ενιαίο περιβάλλον ενιαίας θυρίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα τελωνεία και ταυτόχρονα συμπεριλαμβάνει και τα ενωσιακά μη τελωνειακά συστήματα (Union non-customs system). Θα μπορούσε να εισαχθεί ξεχωριστή σχετική υποπαράγραφος (πέρα από τις αναγκαίες προσαρμογές στις παραπομπές). |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Η ΕΟΚΕ ζητεί διευκρινίσεις για το κατά πόσο το πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα προηγηθεί του κανονισμού ή θα ακολουθήσει μετά την έναρξη ισχύος του. Εφόσον προηγηθεί η έναρξη, σε ποιο χρονικό ορίζοντα θα πρέπει να υιοθετηθεί το σχέδιο δράσης; |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι είναι υπερβολικά αόριστη η αναφορά στη δυνατότητα ανάκλησης της αρμοδιότητας για έκδοση κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων σύμφωνα με το άρθρο 21 παράγραφος 3 πρώτη περίοδος. Ζητεί διευκρινίσεις για το αν η ανάκληση αφορά μία κατηγορία, εκ των απαριθμούμενων δυνατοτήτων —άρθρο 5 παράγραφος 4, άρθρο 10 παράγραφος 3 και άρθρο 13 παράγραφος 4— ή το σύνολό τους. Επιπρόσθετα, δεν είναι σαφές αν αφορά μία πράξη εκ των κατηγοριών αυτών ή γενικά τη δυνατότητα έκδοσης πράξεων για μία εξ αυτών των κατηγοριών. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι πρέπει να υπάρχει συνεννόηση μεταξύ των συννομοθετών στη διαδικασία ενημέρωσής τους. |
| --- | --- |

5.10.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, σχέδιο δράσης της ΕΕ για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση 2016-2020 — Επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού της διακυβέρνησης, COM(2016) 179 final, της 19ης Απριλίου 2016.

1

(2)  Η επιλογή 1 καθιστά υποχρεωτική την ενιαία θυρίδα EU CSW-CERTEX και καλύπτει τις κανονιστικές απαιτήσεις της ΕΕ για τις οποίες διατίθενται συναφείς τελωνειακές πληροφορίες σε επίπεδο ΕΕ για όλα τα κράτη μέλη, παρέχοντας μια αυτοματοποιημένη λειτουργία για τη διαχείριση ποσοτήτων. Η επιλογή 6 θεσπίζει ενιαίες θυρίδες σε εθνικό επίπεδο για την παροχή εναρμονισμένων σημείων ενιαίας εισόδου στους οικονομικούς φορείς για την εκπλήρωση τελωνειακών και μη τελωνειακών διατυπώσεων. Η επιλογή 8(ii) βασίζεται στην εκτεταμένη χρήση του υφιστάμενου συστήματος καταχώρισης και αναγνώρισης οικονομικών φορέων (EORI), μόνο για επικύρωση (8ii). COM(2020) 673 final.

2

(3)  https://ufe-online.eu/wp-content/uploads/2020/04/2020-04-04.pdf

3

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/67 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/67

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Έκθεση στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών 2020 — Στρατηγική ανάλυση προοπτικών — Χάραξη της πορείας προς μια πιο ανθεκτική Ευρώπη»

[COM(2020) 493 final]

(2021/C 220/09)

| Εισηγήτρια: | η κ. Sandra PARTHIE |
| --- | --- |

Εισηγήτρια:

η κ. Sandra PARTHIE

| Αίτηση γνωμοδότησης | Επιστολή της Επιτροπής, 11.11.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 2.3.2021 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 270/0/5 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Επιστολή της Επιτροπής, 11.11.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

2.3.2021

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

270/0/5

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί θερμά την προγραμματισμένη συμπερίληψη της μεθοδολογίας ανάλυσης προοπτικών στη μελλοντική διαδικασία χάραξης πολιτικής της ΕΕ. Η απόφαση να συμπεριληφθεί ρητά η «ανάλυση προοπτικών» σε τομείς αρμοδιότητας του αντιπροέδρου της Επιτροπής, ο οποίος είναι επίσης αρμόδιος για τις διοργανικές σχέσεις, επικροτείται θερμά από την ΕΟΚΕ. Η ΕΟΚΕ αναμένει ότι οι συνέργειες, καθώς και η διαρθρωτική συμμετοχή όλων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της ΕΟΚΕ, θα ευδοκιμήσουν σε αυτήν τη βάση. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η νέα προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διενεργεί στρατηγική ανάλυση προοπτικών ως ετήσια, κυκλική και διαρκή διαδικασία επικροτείται ένθερμα από την ΕΟΚΕ. Η ανθεκτικότητα της ΕΕ έχει επιλεγεί ως το πρώτο θέμα της άσκησης ανάλυσης προοπτικών και έχει καταστεί η νέα πυξίδα για τις πολιτικές της ΕΕ λόγω της κρίσης της νόσου COVID-19. Ανθεκτικότητα είναι όχι μόνο η ικανότητα αντοχής και αντιμετώπισης των προκλήσεων, αλλά και η ικανότητα μετασχηματισμού με βιώσιμο, δίκαιο και δημοκρατικό τρόπο. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Οι τέσσερις διαστάσεις του θέματος της ανθεκτικότητας, δηλαδή «κοινωνική και οικονομική», «γεωπολιτική», «πράσινη» και «ψηφιακή», είναι, από τη δική μας σκοπιά, καλά επιλεγμένες και ανεπτυγμένες. Αποτελούν κεντρικά ζητήματα μεγάλης βαρύτητας των καιρών μας, που θα εξακολουθήσουν να έχουν πρωτεύουσα σημασία για τη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η ΕΟΚΕ στηρίζει ένθερμα την επιλογή αυτού του θέματος, καθώς είναι πράγματι το πλέον σημαντικό στο πλαίσιο της κοινής μας εργασίας για τη δημιουργία των σωστών συνθηκών πλαισίου για την έξοδο από την πανδημική κρίση και την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων, όπως η κλιματική αλλαγή. Η ΕΟΚΕ έχει παράσχει λεπτομερή ανάλυση του θέματος στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα «Προς μια ανθεκτικότερη και πιο βιώσιμη ευρωπαϊκή οικονομία» (1) και μέσω του ψηφίσματός της με τίτλο «Συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας — Τι αποδίδει και τι όχι» (2). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η στρατηγική ανάλυση προοπτικών χαρακτηρίζεται από προοπτική ανάλυσης και δράσης που προσανατολίζεται στο μέλλον. Ως εκ τούτου, οι εν λόγω δραστηριότητες πρέπει να πληρούν τρία βασικά στοιχεία προκειμένου τα αποτελέσματά τους να είναι υψηλής ποιότητας. Πρώτον, οι αναλύσεις πρέπει να παρέχουν αποτελέσματα τα οποία είναι κατάλληλα για τη μελλοντική υπό εξέταση κατάσταση. Δεύτερον, θα πρέπει να βασίζονται σε επιστημονικές μεθόδους και διαδικασίες, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι το μέλλον δεν είναι ούτε παρατηρήσιμο ούτε εμπειρικά μετρήσιμο. Τρίτον, θα πρέπει να είναι αποτελεσματικές υπό την έννοια της παροχής χρήσιμου προσανατολισμού για πολιτική πρακτική. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η πρώτη έκθεση στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2020 δεν διαθέτει ακόμη τον προβλεπόμενο πλήρη κύκλο ανάλυσης προοπτικών και δεν εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο θα συνδεθεί με τον Μηχανισμό ανθεκτικότητας και ανάκαμψης και τη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Δεν καταφέρνει επίσης να εξηγήσει ποιες από τις μείζονες τάσεις που προσδιορίζει είναι οι πιθανότερες και οι σημαντικότερες για την ΕΕ και ως εκ τούτου δεν επιτρέπει στους φορείς χάραξης πολιτικής να θέτουν προτεραιότητες. Αυτό πρέπει να βελτιωθεί στις προσεχείς εκθέσεις. Η ανάλυση προοπτικών θα επιτύχει τους δεδηλωμένους στόχους εάν είναι μια ανοικτή, πλουραλιστική, ποικιλόμορφη και διατομεακή άσκηση, στην οποία θα συμμετέχουν οι κοινωνικοί εταίροι και η κοινωνία των πολιτών, ιδίως η ΕΟΚΕ, σε όλα τα στάδια της διαδικασίας ανάλυσης προοπτικών και του καθορισμού των σεναρίων αναφοράς και η οποία θα κάνει χρήση σειράς μεθόδων και εργαλείων ώστε να κατευθύνει διαφορετικές προοπτικές προς το μέλλον. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Συνεπώς, μολονότι η φιλοδοξία είναι απολύτως ευπρόσδεκτη, υπάρχουν κάποιοι τομείς που επιδέχονται βελτίωση αναφορικά με την εφαρμογή της ανάλυσης προοπτικών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων:






  — | οι συγκεκριμένες λεπτομέρειες για την πλήρη ενσωμάτωση της ανάλυσης προοπτικών στον πολυετή προγραμματισμό και στο θεματολόγιο για τη βελτίωση της νομοθεσίας, καθώς και στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα εκτίμησης επιπτώσεων (3) ή στη διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης παραμένουν ασαφείς· |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

οι συγκεκριμένες λεπτομέρειες για την πλήρη ενσωμάτωση της ανάλυσης προοπτικών στον πολυετή προγραμματισμό και στο θεματολόγιο για τη βελτίωση της νομοθεσίας, καθώς και στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα εκτίμησης επιπτώσεων (3) ή στη διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης παραμένουν ασαφείς·

| — | η έκθεση για το 2020 υπολείπεται της αναγκαίας ποσοτικής αξιολόγησης των μειζόνων τάσεων και των στρατηγικών θεμάτων που ανιχνεύθηκαν στο φάσμα της πρόβλεψης και της συνάφειας, καθιστώντας δυσχερέστερη την ιεράρχηση της δράσης· |
| --- | --- |

—

η έκθεση για το 2020 υπολείπεται της αναγκαίας ποσοτικής αξιολόγησης των μειζόνων τάσεων και των στρατηγικών θεμάτων που ανιχνεύθηκαν στο φάσμα της πρόβλεψης και της συνάφειας, καθιστώντας δυσχερέστερη την ιεράρχηση της δράσης·

| — | η διαδικασία ανάλυσης προοπτικών θα πρέπει να παρέχει μόνιμο μηχανισμό παρακολούθησης και ελέγχου, ο οποίος θα επιτρέπει τις εκ των υστέρων αξιολογήσεις από την κοινωνία των πολιτών· |
| --- | --- |

—

η διαδικασία ανάλυσης προοπτικών θα πρέπει να παρέχει μόνιμο μηχανισμό παρακολούθησης και ελέγχου, ο οποίος θα επιτρέπει τις εκ των υστέρων αξιολογήσεις από την κοινωνία των πολιτών·

| — | η έκθεση ήδη προτείνει τα θέματα για τις επόμενες εκθέσεις ανάλυσης προοπτικών, αλλά δεν εξηγεί πώς χρησιμοποιήθηκε στην πραγματικότητα η διαδικασία ανάλυσης προοπτικών για την κατάληξη στα εν λόγω θέματα, αντικρούοντας έτσι φαινομενικά τον ίδιο τον σκοπό της. |
| --- | --- |

—

η έκθεση ήδη προτείνει τα θέματα για τις επόμενες εκθέσεις ανάλυσης προοπτικών, αλλά δεν εξηγεί πώς χρησιμοποιήθηκε στην πραγματικότητα η διαδικασία ανάλυσης προοπτικών για την κατάληξη στα εν λόγω θέματα, αντικρούοντας έτσι φαινομενικά τον ίδιο τον σκοπό της.

| 1.7. | Το επίπεδο δέσμευσης για χρήση της ανάλυσης προοπτικών για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανθεκτικότητας είναι μάλλον περιορισμένο. Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο μεγαλύτερο ποσοστό δηλώνει μόνον ότι «μπορεί να», αντί ότι «θα» κάνει χρήση της ανάλυσης προοπτικών σε ενωσιακό επίπεδο. Αντί να σκιαγραφούν τους συγκεκριμένους τρόπους χρήσης της ανάλυσης προοπτικών στη διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων, τα μέσα ανάλυσης προοπτικών περιορίζονται σε επιλογές, οι οποίες μπορούν ή δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται από τους συναφείς ενδιαφερόμενους φορείς και στη συγκεκριμένη περίπτωση εφαρμογής. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Αναφορικά με τις διαστάσεις της ανθεκτικότητας, ήτοι το θέμα της έκθεσης για το 2020,






  — | η ίδια η μελλοντική πτυχή σε πολλές περιπτώσεις δεν αναπτύσσεται πλήρως, αλλά εστιάζει υπερβολικά στην περιγραφή της παρούσας κατάστασης, |
| --- | --- | --- |

1.8.

—

η ίδια η μελλοντική πτυχή σε πολλές περιπτώσεις δεν αναπτύσσεται πλήρως, αλλά εστιάζει υπερβολικά στην περιγραφή της παρούσας κατάστασης,

| — | στερείται μελλοντοστρεφούς οράματος σχετικά με την πρόοδο που θα πρέπει να συντελεστεί και το συναφές χρονοδιάγραμμα, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης νέων δεικτών ευημερίας, όπως αυτοί που «υπερβαίνουν το ΑΕγχΠ», |
| --- | --- |

—

στερείται μελλοντοστρεφούς οράματος σχετικά με την πρόοδο που θα πρέπει να συντελεστεί και το συναφές χρονοδιάγραμμα, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης νέων δεικτών ευημερίας, όπως αυτοί που «υπερβαίνουν το ΑΕγχΠ»,

| — | η μέθοδος αντιμετώπισης των αδυναμιών που εντοπίστηκαν δεν είναι λεπτομερής και δεν περιλαμβάνει στοχευμένες λύσεις για την αποφυγή της επιδείνωσης των συνθηκών για τα άτομα που διατρέχουν τον κίνδυνο αποκλεισμού, όπως τα άτομα με αναπηρία ή οι ηλικιωμένοι. |
| --- | --- |

—

η μέθοδος αντιμετώπισης των αδυναμιών που εντοπίστηκαν δεν είναι λεπτομερής και δεν περιλαμβάνει στοχευμένες λύσεις για την αποφυγή της επιδείνωσης των συνθηκών για τα άτομα που διατρέχουν τον κίνδυνο αποκλεισμού, όπως τα άτομα με αναπηρία ή οι ηλικιωμένοι.

| 1.9. | Οι τέσσερις διαστάσεις εξυπηρετούν ως βάση για την ανάπτυξη θεματολογίου για μελλοντικές δραστηριότητες ανάλυσης προοπτικών. Ως εκ τούτου, συνιστούμε να οριστούν για τις τέσσερις διαστάσεις της ανθεκτικότητας συγκεκριμένοι επιμέρους στόχοι που να μπορούν να καταστούν επιχειρησιακοί και συνεπώς να υπόκεινται σε τακτική αξιολόγηση στο μέλλον. Τα επόμενα θέματα στο θεματολόγιο ανάλυσης προοπτικών προτείνονται ήδη, δηλαδή ανοικτή στρατηγική αυτονομία, το μέλλον των θέσεων εργασίας και των δεξιοτήτων και η εμβάθυνση της αδελφοποίησης της ψηφιακής και της πράσινης μετάβασης. Αυτά τα θέματα απορρέουν από τρεις από τις τέσσερις διαστάσεις ανθεκτικότητας. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές πώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε σε αυτά τα θέματα και με ποια σειρά και μορφή θα αντιμετωπιστούν. Ως εκ τούτου, δεν είναι επαρκώς κατανοητό γιατί επελέγησαν αυτά τα θέματα αντί άλλων, όπως για παράδειγμα ένα εσωτερικό όραμα για την ανάπτυξη της ΕΕ, η άνοδος του εθνικισμού, η μελλοντική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών ή ζητήματα ασφάλειας. Εδώ, μπορεί να επιτευχθεί επίσης μεγαλύτερη διαφάνεια με τη βοήθεια της στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Το μέσο στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών, ήτοι η πρόβλεψη τάσεων και εξελίξεων, είναι αναγκαίο για τη διαμόρφωση υπεύθυνων πολιτικών. Η στρατηγική ανάλυση προοπτικών θα διαδραματίσει βασικό ρόλο στη χάραξη μακρόπνοης πολιτικής της ΕΕ εξασφαλίζοντας ότι οι βραχυπρόθεσμες πρωτοβουλίες βασίζονται σε μια πιο μακροπρόθεσμη προοπτική. Πρόκειται για ζήτημα ζωτικής σημασίας καθώς εισερχόμαστε σε μια νέα εποχή, στην οποία η ανάλυση προοπτικών με γνώμονα τη δράση θα ενισχύει τη στρατηγική σκέψη και θα διαμορφώνει τις πολιτικές και τις πρωτοβουλίες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των μελλοντικών προγραμμάτων εργασίας της Επιτροπής. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Μολονότι δεν μπορούν να προβλεφθούν τα πάντα και τα γεγονότα θα συνεχίσουν να μας εκπλήσσουν, υπάρχει μεγάλο περιθώριο για δράση. Αυτό περιλαμβάνει τη χαρτογράφηση των πιθανοτήτων και την προετοιμασία όσων κατέχουν θέσεις λήψης αποφάσεων ώστε να διερευνούν, να κατανοούν και να αναγνωρίζουν τις ενδείξεις, ιδίως των καταστροφικών γεγονότων, όσο το δυνατόν νωρίτερα. Σημαίνει ακόμη την εκπόνηση σχεδίων δράσης, τη δημιουργία δομών διοίκησης και διαύλων επικοινωνίας, με τον καθορισμό σαφών τομέων ευθυνών και καθηκόντων σε περίπτωση που πράγματι επέλθει το γεγονός. Οι φορείς διενέργειας προβλέψεων χρησιμοποιούν συχνά τις μεταφορικές φράσεις «μαύρος κύκνος» (ένα εντελώς απροσδόκητο συμβάν της κατηγορίας «άγνωστα άγνωστα») και «γκρίζος ρινόκερος» (ένα μεγάλης κλίμακας γνωστό συμβάν το οποίο θα είχε τεράστιο αντίκτυπο αλλά το οποίο δεν λαμβάνεται υπόψη). Η πανδημία COVID-19 ήταν ένας «γκρίζος ρινόκερος», καθώς υπήρχαν προειδοποιητικά σημάδια για αυξανόμενους παγκόσμιους κινδύνους πανδημίας, λόγω συνδυασμού παραγόντων, όπως η υποβάθμιση του περιβάλλοντος, η παγκοσμιοποίηση και η αυξημένη συνδεσιμότητα. Πρέπει να εφαρμόζονται τεχνικές ανάλυσης προοπτικών και προγραμματισμού με σαφή διαχωρισμό των δύο διαφορετικών τύπων κλυδωνισμών με μαζικές επιπτώσεις. Εν προκειμένω, θα πρέπει να βελτιωθούν οι τεχνικές ανάπτυξης διατομεακών, μη γραμμικών σεναρίων, ο εντοπισμός αναδυόμενων μειζόνων κινδύνων και η αναγνώριση των πρώιμων τάσεων στα ερευνητικά ιδρύματα της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ανθεκτικότητα είναι όχι μόνο η ικανότητα αντοχής και αντιμετώπισης των προκλήσεων, αλλά και η ικανότητα μετασχηματισμού με βιώσιμο, δίκαιο, χωρίς αποκλεισμούς και δημοκρατικό τρόπο. Οι τέσσερις διαστάσεις του θέματος της ανθεκτικότητας, δηλαδή «κοινωνική και οικονομική», «γεωπολιτική», «πράσινη» και «ψηφιακή», είναι, από τη δική μας σκοπιά, καλά επιλεγμένες και ανεπτυγμένες. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι οι πολλαπλές αλληλεπιδράσεις των τεσσάρων διαστάσεων δεν μπορούν να εξετάζονται ξεχωριστά αλλά πρέπει πράγματι να αντιμετωπίζονται συλλογικά στις αναλύσεις και στα μέτρα που θα ακολουθήσουν. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόταση για τη δημιουργία «πινάκων ανθεκτικότητας» με συναφείς δείκτες ώστε να παρακολουθείται η επικρατούσα κατάσταση και οι κοινωνικές και οι οικονομικές, γεωπολιτικές, πράσινες και ψηφιακές διαστάσεις των εξελίξεων στην ΕΕ και τα κράτη μέλη. Ωστόσο, ένας πίνακας ανθεκτικότητας ο οποίος απλώς παρουσιάζει την υφιστάμενη κατάσταση και σκιαγραφεί το παρόν δεν αποτελεί από μόνος του ανάλυση προοπτικών. Αυτό θα επιτευχθεί μόνον εφόσον συμπεριλαμβάνει μελλοντοστρεφείς στόχους. Είμαστε έτοιμοι να στηρίξουμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε αυτήν τη γεμάτη προκλήσεις και πολύπλοκη διαδικασία, π.χ. με βάση την εμπειρογνωμοσύνη και το έργο της ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Είναι προφανές ότι οι πίνακες ανθεκτικότητας πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω. Επί του παρόντος, παρουσιάζουν το παρόν και την υφιστάμενη κατάσταση. Προκειμένου να καταστούν πιο χρήσιμα μέσα στη διαδικασία ανάλυσης προοπτικών, θα πρέπει να δημιουργηθεί σύνδεσμος με μια μελλοντική προοπτική. Οι πίνακες ανθεκτικότητας αποκτούν νόημα στη διαδικασία προβλέψεων εφόσον περιλαμβάνουν στόχους, οι οποίοι κατά προτίμηση καθορίζονται από κάθε κράτος μέλος. Στη συνέχεια, οι εν λόγω πίνακες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση της προόδου που έχει συντελεστεί υπό το πρίσμα ενός συγκεκριμένου στόχου και να μετατραπούν σε εργαλείο παρακολούθησης. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά τη σύνδεση των πινάκων ανθεκτικότητας με τους υφιστάμενους δείκτες ανταγωνιστικότητας που χρησιμοποιούνται στη διαδικασία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και για την ευρωπαϊκή οικονομική διακυβέρνηση, καθώς και με τον πίνακα αποτελεσμάτων για τον Μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ό,τι αφορά τον κρίσιμο ρόλο που διαδραματίζουν οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας και τη σημασία τους για την οικοδόμηση μελλοντικά μιας ανθεκτικής Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ προσβλέπει στο προσεχές σχέδιο δράσης για την προώθηση της κοινωνικής οικονομίας και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δείξει φιλοδοξία και τόλμη στις προτάσεις της. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ωστόσο, ενώ η φιλοδοξία για μια προληπτική διακυβέρνηση με τα μέσα που παρέχει η στρατηγική ανάλυση προοπτικών είναι καλή και περιλαμβάνει πολλά σωστά στοιχεία, π.χ. συμμετοχή, διεπιστημονικότητα και διαμόρφωσή της ως διαρκούς διαδικασίας, καθίσταται πολύ λιγότερο άριστη και ακόμη και ανίσχυρη αναφορικά με το πώς συγκεκριμένα αυτή η δικτυωμένη ή διασυνδεδεμένη προσέγγιση θα καταστεί λειτουργική και θα εφαρμοστεί. Επί του παρόντος, η έκθεση περιλαμβάνει ορισμένες δηλώσεις προθέσεων σχετικά με τη συμπερίληψη των μεθόδων ανάλυσης προοπτικών στη διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων. Για να βεβαιωθούν οι ενδιαφερόμενοι φορείς ότι τα στοιχεία που παρέχει η διαδικασία ανάλυσης προοπτικών θα εφαρμοστούν και θα χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η διαδικασία ανάλυσης προοπτικών θα πρέπει να προσφέρει έναν μηχανισμό επιτήρησης και ελέγχου που θα επιτρέπει, μεταξύ άλλων, τη διενέργεια εκ των υστέρων αξιολογήσεων από την κοινωνία των πολιτών. Αυτό θα συμβάλει στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης τόσο στη διαδικασία ανάλυσης προοπτικών όσο και στις προθέσεις και θα περιορίσει τους κινδύνους που ενέχουν τα τυφλά σημεία. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η ανάγκη για μηχανισμούς ελέγχου και επαλήθευσης αφορά εξίσου τον έλεγχο ποιότητας, δηλαδή κατά πόσον η επιλεγείσα προσέγγιση επαρκεί για την επίτευξη των δεδηλωμένων στόχων. Ένας τέτοιος μηχανισμός ελέγχου πρέπει να είναι εύλογος και να παρέχει κριτήρια βάσει των οποίων θα αξιολογείται κατά πόσον τηρούνται τα προηγμένα και ποιοτικά πρότυπα. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Αναφορικά με το περιεχόμενο στο πλαίσιο των επιλεγμένων θεμάτων, θα ήταν επιθυμητό να γινόταν σαφής διαχωρισμός μεταξύ της ανάλυσης της τρέχουσας κατάστασης και της αναμενόμενης ή της επιθυμητής προβολής στο μέλλον. Με αυτόν τον τρόπο, τα πολυάριθμα και ιδιαιτέρως πολύπλοκα ζητήματα θα μπορούσαν να καταστούν πιο διαφανή και κατανοητά. Η γνώση που αντλήθηκε σχετικά με τις μελλοντικές εξελίξεις θα μπορούσε τότε να ενσωματωθεί στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων με στοχευμένο τρόπο, ιδίως αναφορικά με τις υφιστάμενες αβεβαιότητες και τους κινδύνους που συνεπάγονται πάντοτε οι τρέχουσες αναλύσεις του μέλλοντος. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Προτού η διαδικασία οδηγήσει πιθανώς σε συγκεκριμένα αιτήματα ή νομοθετικές προτάσεις, η ΕΟΚΕ ζητεί τη δρομολόγηση, βάσει ποιοτικής προσέγγισης πολλαπλών κριτηρίων, ισόρροπης αξιολόγησης, που να περιλαμβάνει αντιστοίχως τα αναμενόμενα οφέλη, τις πιθανές πρόσθετες επιβαρύνσεις και τις επιπτώσεις για τις επιχειρήσεις, τους εργαζομένους και τα ενδιαφερόμενα μέρη, η οποία θα βασίζεται σε ρεαλιστική εκτίμηση των αντίστοιχων επιπέδων ικανοτήτων τους (4). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Η νέα προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αρχίσει να διενεργεί στρατηγική ανάλυση προοπτικών ως ετήσια, κυκλική και διαρκή διαδικασία επικροτείται ένθερμα από την ΕΟΚΕ. Η ΕΕ, ωστόσο, δεν αποτελεί τον πρώτο παράγοντα στον τομέα και θα πρέπει συνεπώς να διδαχθεί από τα υπάρχοντα παραδείγματα και τις καλές και κακές πρακτικές. Δεν θα πρέπει να επικεντρώνεται μόνον σε μία μέθοδο, δηλαδή την ανίχνευση του ορίζοντα, αλλά να χρησιμοποιεί διάφορες από τις υπάρχουσες μεθοδολογίες, όπως τη «μέθοδο Delphi», μια ανάλυση αντικτύπου τάσης, την κανονιστική ή επεξηγηματική ανάλυση προοπτικών, την ποιοτική και ποσοτική ανάλυση προοπτικών ή την προσέγγιση «μπαλαντέρ», μεμονωμένα ή σε συνδυασμό. Οι δυνατότητες των μαζικών δεδομένων (big data) και της τεχνητής νοημοσύνης πρέπει επίσης να χρησιμοποιούνται πολύ περισσότερο για τον προσδιορισμό προτύπων και στην ανάπτυξη σεναρίων. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Ωστόσο, η προσέγγιση που περιγράφει επί του παρόντος η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη διεξαγωγή στρατηγικών αναλύσεων προοπτικών είναι υπερβολικά διαμορφωμένη «από την κορυφή προς τη βάση» και δεν δημιουργεί το απαραίτητο αίσθημα αναγνώρισης και οικείωσης στους ενδιαφερόμενους φορείς. Αυτό χρειάζεται να διορθωθεί, π.χ. με τη διαρθρωτική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και άλλων παραγόντων στη διαδικασία, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, π.χ. μέσω της αξιοποίησης της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η συμμετοχή των συναφών ενδιαφερόμενων φορέων, τα ποικίλα και διαθεματικά πεδία εφαρμογής και η συνεχής δέσμευση έναντι συναφών μελλοντικών ζητημάτων αποτελούν βασικά κριτήρια για την επιτυχή κατάρτιση ενός αποτελεσματικού προγράμματος στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Τα προγράμματα ανάλυσης προοπτικών θα είναι επιτυχή εάν περιλαμβάνουν σαφείς δεσμούς μεταξύ των θεμάτων της ανάλυσης προοπτικών και του σημερινού θεματολογίου πολιτικής, ώστε όσοι παρέχουν δεδομένα εισαγωγής να βλέπουν ότι χρησιμοποιούνται και ότι κάνουν διαφορά. Σε αυτήν τη βάση, μπορεί να αναπτυχθεί μια κοινή άποψη για τους κινδύνους και τις προκλήσεις, καθίσταται σαφές τι πρέπει να γίνει και μπορεί να οργανωθεί η απαραίτητη μεταβίβαση αρμοδιοτήτων και ευθυνών. Μια κοινή χαρτογράφηση των κινδύνων από τους φορείς λήψης πολιτικών αποφάσεων στην ΕΕ με συνεχή ανάδραση και προσαρμογές καθώς εκτυλίσσονται τα γεγονότα, θα προσδώσει στη διαδικασία σημασία και αντίκτυπο. Καλούμε, ως εκ τούτου, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μεριμνήσει για τη διαφάνεια, την κατανοησιμότητα και την επαληθευσιμότητα των αποτελεσμάτων των αναλύσεων προοπτικών. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Δεν κάνουν επί του παρόντος όλα τα κράτη μέλη χρήση της ανάλυσης προοπτικών για την ανάπτυξη των εθνικών τους πολιτικών. Έχει συνεπώς καθοριστική σημασία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίζει ότι αξιοποιεί στο μέγιστο τους πόρους που διαθέτει. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ μπορεί να παράσχει σημαντικά δεδομένα εισαγωγής και πληροφορίες για τη διαδικασία ανάλυσης προοπτικών βάσει των γνώσεων των μελών της, εκπροσωπώντας ευρύ φάσμα απόψεων και φωνών από όλα τα κράτη μέλη. Μέσω των γνωμοδοτήσεών της, η ΕΟΚΕ δύναται να εντοπίζει και να προειδοποιεί σχετικά με συστημικούς κινδύνους. Τα μέλη της είναι επίσης σε θέση να γνωστοποιούν τις δραστηριότητες ανάλυσης προοπτικών στις κοινότητές τους και να συμβάλλουν στην κοινοποίηση των αποτελεσμάτων στους πολίτες. Ως αποτέλεσμα, η ΕΟΚΕ μπορεί επίσης να συμβάλει σημαντικά στο θεματολόγιο για τη βελτίωση της νομοθεσίας. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιοποιήσει τις προτάσεις της και τις πληροφορίες που διαθέτει και να επιτρέψει στα ενδιαφερόμενα μέρη να καταστούν χρήστες της προσέγγισης ανάλυσης προοπτικών και να την καταστήσει υποχρεωτικό στοιχείο στη διαμόρφωση των πολιτικών για μια ανθεκτική Ευρώπη. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Στρατηγικής και Πολιτικής Ανάλυσης (ESPAS) έχει καταστεί στο πλαίσιο του θεσμικού πλαισίου της ΕΕ σημείο αναφοράς και δομικό στοιχείο για τη συνεργασία στον τομέα της ανάλυσης προοπτικών. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη καθεστώς παρατηρητή στο ESPAS, το οποίο θα πρέπει να συνεχίσει να απολαμβάνει και το οποίο θα πρέπει να συμπληρωθεί μέσω της εξασφάλισης της ενεργού συμμετοχής υψηλού επιπέδου εκπροσώπου/εκπροσώπων της ΕΟΚΕ στην ετήσια διάσκεψη του ESPAS. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Προκειμένου τα μέλη της ΕΟΚΕ να είναι σε θέση να συμβάλλουν πιο εποικοδομητικά στις δραστηριότητες ανάλυσης προοπτικών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ζητούμε να διασφαλιστεί η έγκαιρη ενημέρωση των μελών της ΕΟΚΕ και η συμμετοχή τους στη διαδικασία, το χρονοδιάγραμμα και στο ειδικό πρόγραμμα εργασίας της ανάλυσης προοπτικών. |
| --- | --- |

2.17.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 23 καθώς και δημόσια ακρόαση της ΕΟΚΕ με θέμα «Προς μια ανθεκτικότερη και πιο βιώσιμη ευρωπαϊκή οικονομία με νέα θεώρηση της ολοκλήρωσης της οικονομικής και νομισματικής ένωσης», 12.4.2019.

1

(2)  Βλέπε ψήφισμα της ΕΟΚΕ με θέμα «Συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας — Τι αποδίδει και τι όχι» (ΕΕ C 155 της 30.4.2021, σ. 1).

2

(3)  ΕΕ C 434 της 15.12.2017, σ. 11.

3

(4)  ΕΕ C 434 της 15.12.2017, σ. 11.

4

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/72 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/72

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Μια στρατηγική ψηφιακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών για την ΕΕ»

[COM(2020) 592 final]

(2021/C 220/10)

| Εισηγητής: | ο κ. Antonio GARCÍA DEL RIEGO |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Kęstutis KUPŠYS |

Εισηγητής:

ο κ. Antonio GARCÍA DEL RIEGO

Συνεισηγητής:

ο κ. Kęstutis KUPŠYS

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 11.11.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 2.3.2021 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 268/2/8 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 11.11.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

2.3.2021

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

268/2/8

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Οι πληρωμές πρωτοστατούν στην ψηφιοποίηση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και οι απρόσκοπτες μέθοδοι πληρωμών είναι καίρια στοιχεία που επιτρέπουν στους επιχειρηματίες και τους εμπόρους να εκκινούν και να αναπτύσσουν τις επιχειρήσεις τους με επιτυχία. Η νόσος COVID-19 επιτάχυνε την τάση προς τις πληρωμές χωρίς μετρητά και το ηλεκτρονικό εμπόριο και αύξησε την ανάγκη οι έμποροι λιανικής να υιοθετήσουν παν-καναλικά εργαλεία για την αποδοχή πληρωμών εκτός και εντός διαδικτύου και μέσω κινητών συσκευών επικοινωνίας. Η υιοθέτηση αυτών των εργαλείων, που απαιτεί επένδυση σε συστήματα ΤΠ και υλισμικό, επιβαρύνει περαιτέρω ιδίως τους μικρούς και τους μεσαίους εμπόρους λιανικής. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής σχετικά με τη στρατηγική σημασία των πληρωμών καθώς και όσον αφορά την ανάγκη πραγματοποίησης περαιτέρω εργασιών, ώστε να καταστούν δυνατές οι συναλλαγές πληρωμής στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς με τη χρήση νέων εγχώριων, πανευρωπαϊκών λύσεων πληρωμών. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη ότι η Επιτροπή θα πρέπει να ενεργεί ως πολιτικός καταλύτης, ενώ εναπόκειται στον ιδιωτικό τομέα να σχεδιάζει τις καινοτόμες λύσεις ψηφιακών πληρωμών. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι τα μετρητά παραμένουν το προτιμώμενο μέσο πληρωμής των καταναλωτών για τις οικείες συναλλαγές λιανικής στο σημείο πώλησης και στις συναλλαγές μεταξύ προσώπων. Τα μετρητά είναι ζωτικής σημασίας για την κοινωνική ένταξη και την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη ότι ένα ψηφιακό ευρώ θα πρέπει να είναι συμπληρωματικό προς το υφιστάμενο χρήμα της κεντρικής τράπεζας, ότι δεν θα πρέπει να αποζητά τον εκτοπισμό του ιδιωτικού τομέα, ότι ο ιδιωτικός τομέας θα πρέπει να διαδραματίζει ρόλο στην κατανομή λύσεων που σχετίζονται με το ψηφιακό ευρώ και ότι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των χρηστών πρέπει να ορίζονται με σαφήνεια. Το απόρρητο των συναλλαγών ως σημαντικό δικαίωμα του χρήστη θα πρέπει να εξεταστεί ταυτόχρονα με άλλα χαρακτηριστικά παρεμφερή με αυτά των μετρητών. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να: |
| --- | --- |

1.5.

| 1.5.1. | ιεραρχήσει τις δράσεις και τις προσπάθειες, με δεδομένο τον μεγάλο αριθμό βασικών δράσεων που καθορίζονται στη στρατηγική· |
| --- | --- |

1.5.1.

| 1.5.2. | μειώσει τις τρέχουσες αβεβαιότητες όσον αφορά ένα βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο για τις άμεσες πληρωμές· |
| --- | --- |

1.5.2.

| 1.5.3. | θεωρήσει πρόωρη οποιαδήποτε νομοθετική δράση στο πεδίο των μέσων πληρωμών. Η ΕΟΚΕ προτιμά να αφήσει τους συντελεστές της αγοράς να αναπτύξουν κατάλληλα προϊόντα για τους πελάτες και να εξετάσει τη λήψη νομοθετικών μέτρων, εάν δεν βρεθούν κατάλληλες λύσεις· |
| --- | --- |

1.5.3.

| 1.5.4. | διασφαλίσει την πλήρη επιβολή του κανονισμού SEPA από τα κράτη μέλη, ιδίως όσον αφορά την έλλειψη συμμόρφωσης των πληρωτών και των δικαιούχων με το άρθρο 9 (οι λεγόμενες «διακρίσεις λόγω κωδικού IBAN»), λαμβάνοντας υπόψη ότι οι καταναλωτές της ΕΕ θα πρέπει να είναι σε θέση να χρησιμοποιούν έναν ενιαίο λογαριασμό πληρωμών για μεταφορές σε ευρώ και να προβαίνουν σε διασυνοριακές τραπεζικές μεταφορές σε ευρώ εντός του SEPA, όσο εύκολα το πράττουν και εντός της χώρας καταγωγής τους· |
| --- | --- |

1.5.4.

| 1.5.5. | επικεντρώσει τις προσπάθειές της στη διαλειτουργικότητα μεταξύ των υφιστάμενων και των νέων λύσεων ηλεκτρονικής ταυτοποίησης· θεωρεί ότι ο ιδιωτικός τομέας, ταυτόχρονα με τις αρχές, θα πρέπει να είναι περισσότερο σε θέση να δημιουργεί λύσεις ηλεκτρονικής ταυτοποίησης, οι οποίες θα χρησιμοποιούνται εν μέρει για τη διενέργεια αυστηρής εξακρίβωσης ταυτότητας πελάτη (SCA) για συναλλαγές πληρωμών. Απαιτείται μια καθολικά αποδεκτή δημόσια ηλεκτρονική ταυτότητα, βάσει της επιλογής των καταναλωτών, της συναίνεσής τους και της εγγύησης ότι γίνεται απολύτως σεβαστή η ιδιωτική ζωή τους· |
| --- | --- |

1.5.5.

| 1.5.6. | εναρμονίσει την αποδοχή μετρητών σε ενωσιακό επίπεδο, καθώς επί του παρόντος παρουσιάζει σημαντικές διαφορές από τη μία χώρα στην άλλη· |
| --- | --- |

1.5.6.

| 1.5.7. | επεκτείνει την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ διαφόρων τομέων με διατάξεις που καλύπτουν όλους τους παρόχους χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σύμφωνα με τις αρχές του γενικού κανονισμού για την προστασία των δεδομένων (ΓΚΠΔ) (1) ώστε να αποδεσμεύσει περαιτέρω οφέλη για τους Ευρωπαίους καταναλωτές, καθώς αυτό μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία καινοτόμου και ανταγωνιστικού χρηματοπιστωτικού τομέα· |
| --- | --- |

1.5.7.

| 1.5.8. | υποβάλει νομοθεσία που επιζητεί να διασφαλίσει το δικαίωμα πρόσβασης υπό δίκαιες, εύλογες προϋποθέσεις που δεν εισάγουν διακρίσεις στις τεχνολογίες υποδομών που θεωρούνται απαραίτητες για τη στήριξη της παροχής υπηρεσιών πληρωμών. |
| --- | --- |

1.5.8.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι συναφείς συντελεστές της αγοράς θα πρέπει να υπόκεινται σε κατάλληλες νομοθετικές διατάξεις, εποπτεία και επιτήρηση, διασφαλίζοντας ισότιμους όρους ανταγωνισμού για όσους παρέχουν τις ίδιες υπηρεσίες και δραστηριότητες. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ κατανοεί ότι είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ένα ανοικτό και προσβάσιμο οικοσύστημα πληρωμών και να αξιολογηθεί η συμπερίληψη των ιδρυμάτων πληρωμών και ηλεκτρονικού χρήματος στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας σχετικά με το αμετάκλητο του διακανονισμού (ΟΑΔ). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προτεινόμενες δράσεις που επιζητούν να διασφαλίσουν δέσμευση για τη μείωση του παγκόσμιου μέσου κόστους των εμβασμάτων κάτω από το 3 % έως το 2030 και ενθαρρύνει την Επιτροπή να διαδραματίσει ενεργό ρόλο για την παρακολούθηση και τη διασφάλιση της στήριξης των συναφών δράσεων που ορίζονται στον χάρτη πορείας του Συμβουλίου χρηματοπιστωτικής σταθερότητας για την ενίσχυση των διασυνοριακών πληρωμών. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Στρατηγική της Επιτροπής

| 2.1. | Στην ανακοίνωση του Δεκεμβρίου 2018, η Επιτροπή υποστήριξε «ένα πλήρως ολοκληρωμένο σύστημα άμεσων πληρωμών στην ΕΕ, προκειμένου να μειωθούν οι κίνδυνοι και τα τρωτά σημεία στα συστήματα λιανικών πωλήσεων και να αυξηθεί η αυτονομία των υφιστάμενων λύσεων πληρωμής» (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ψηφιακή καινοτομία αναδιαμορφώνει ριζικά την παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Με την ψηφιοποίηση και τις μεταβαλλόμενες καταναλωτικές προτιμήσεις, οι συναλλαγές χωρίς μετρητά αυξάνονται ταχέως (3). Η πανδημία COVID-19 ενίσχυσε περαιτέρω τη στροφή προς τις ψηφιακές πληρωμές και επιβεβαίωσε τη ζωτική σημασία των ασφαλών, οικονομικά προσιτών και εύχρηστων (συμπεριλαμβανομένων των ανέπαφων) πληρωμών για την πραγματοποίηση συναλλαγών εξ αποστάσεως και διά ζώσης. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Τα τελευταία έτη έχουν επέλθει σημαντικές βελτιώσεις, κυρίως χάρη στην ανάπτυξη του ενιαίου χώρου πληρωμών σε ευρώ (SEPA) και στην εναρμόνιση της νομοθεσίας για τις πληρωμές λιανικής. Ωστόσο, η αγορά πληρωμών της ΕΕ παραμένει, σε σημαντικό βαθμό, κατακερματισμένη με βάση τα εθνικά σύνορα, καθώς οι περισσότερες εγχώριες λύσεις πληρωμών που βασίζονται σε κάρτες ή άμεσες πληρωμές δεν λειτουργούν σε διασυνοριακό επίπεδο. Ο δυναμισμός του ευρωπαϊκού τοπίου πληρωμών καταδεικνύει ότι υπάρχει, ωστόσο, κίνδυνος ασυνεπειών που απαιτεί τη θέσπιση σαφούς πλαισίου «διακυβέρνησης» για την υποστήριξη της στρατηγικής πληρωμών λιανικής της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Στόχος της Επιτροπής είναι η εδραίωση μιας αγοράς πληρωμών με υψηλό βαθμό ανταγωνιστικότητας, προς όφελος όλων των κρατών μελών, ανεξάρτητα από το νόμισμα που χρησιμοποιούν, όπου όλοι οι παράγοντες της αγοράς θα είναι σε θέση να ανταγωνίζονται με δίκαιους και ισότιμους όρους για να προσφέρουν καινοτόμες λύσεις πληρωμών, τηρουμένων πλήρως των διεθνών δεσμεύσεων της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Καθώς οι πληρωμές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της ψηφιακής καινοτομίας στον χρηματοοικονομικό τομέα, η εφαρμογή της παρούσας στρατηγικής θα συμβάλει στο ευρύτερο όραμα της Επιτροπής για τον ψηφιακό χρηματοοικονομικό τομέα και στην επίτευξη των στόχων της για άρση του κατακερματισμού της αγοράς, προώθηση της καινοτομίας με γνώμονα την αγορά στον χρηματοοικονομικό τομέα και αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων και των κινδύνων που συνδέονται με τον ψηφιακό χρηματοοικονομικό τομέα, με παράλληλη διασφάλιση τεχνολογικής ουδετερότητας. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Ως εκ τούτου, η παρούσα στρατηγική παρουσιάζεται παράλληλα με τη στρατηγική για τον ψηφιακό χρηματοοικονομικό τομέα και τις δύο νομοθετικές προτάσεις σχετικά με ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ (4) για την ενίσχυση της ψηφιακής επιχειρησιακής ανθεκτικότητας (5) και σχετικά με τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία (crypto-assets) (6). Συμπληρώνει επίσης την επικαιροποιημένη στρατηγική πληρωμών λιανικής που παρουσίασε η ΕΚΤ/Ευρωσύστημα τον Νοέμβριο του 2019 (7). |
| --- | --- |

2.6.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Οι ψηφιακές χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις της Ευρώπης. Η πανδημία COVID-19 απλώς αύξησε τη σημασία της ψηφιοποίησης των κοινωνιών, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Οι πληρωμές πρωτοστατούν στην ψηφιοποίηση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και οι απρόσκοπτες μέθοδοι πληρωμών είναι καίρια στοιχεία που επιτρέπουν στους επιχειρηματίες και τους εμπόρους να εκκινούν και να αναπτύσσουν τις επιχειρήσεις τους με επιτυχία. Η νόσος COVID-19 επιτάχυνε την τάση προς τις πληρωμές χωρίς μετρητά και το ηλεκτρονικό εμπόριο και αύξησε την ανάγκη οι έμποροι λιανικής να υιοθετήσουν παν-καναλικά εργαλεία για την αποδοχή πληρωμών εκτός και εντός διαδικτύου και μέσω κινητών συσκευών επικοινωνίας. Η υιοθέτηση απαιτεί επένδυση σε συστήματα ΤΠ και υλισμικό που επιβαρύνει περαιτέρω ιδίως τους μικρούς και μεσαίους εμπόρους λιανικής. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη στήριξη της Επιτροπής για τον εκσυγχρονισμό και την απλούστευση των διευκολύνσεων αποδοχής πληρωμών των εμπόρων της ΕΕ μέσω επιλογών χρηματοδότησης και κατάρτισης. Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ο βασικός ρόλος που διαδραματίζουν οι ΜΜΕ στην ευρωπαϊκή οικονομία. Πρόκειται για καίριο τομέα διότι το 90 % των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων είναι ΜΜΕ και αντιπροσωπεύουν άνω του 50 % των θέσεων εργασίας. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις μπορούν να συμβάλουν σε μια ισχυρή οικονομική ανάκαμψη. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής για τη στρατηγική σημασία των πληρωμών και ότι η συνεχιζόμενη έλλειψη πανευρωπαϊκών λύσεων ψηφιακών πληρωμών που μπορούν να χρησιμοποιούνται σε ολόκληρη την Ευρώπη δημιουργεί τον κίνδυνο περαιτέρω κατακερματισμού της αγοράς, ενώ οι παγκόσμιοι συντελεστές καλύπτουν ολόκληρη την ενδοευρωπαϊκή αγορά διασυνοριακών πληρωμών. Ως εκ τούτου -–ακόμη κι αν οι Ευρωπαίοι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις έχουν ήδη πρόσβαση σε αποδοτικές, ανταγωνιστικές και καινοτόμες λύσεις πληρωμών και μέσα πληρωμών-– απαιτούνται περαιτέρω εργασίες για να καταστούν δυνατές οι συναλλαγές πληρωμών εντός της ενιαίας αγοράς μέσω εγχώριων, πανευρωπαϊκών λύσεων πληρωμών. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη ότι η Επιτροπή θα πρέπει να ενεργεί ως πολιτικός καταλύτης, ενώ εναπόκειται στον ιδιωτικό τομέα να σχεδιάζει τις καινοτόμες λύσεις ψηφιακών πληρωμών. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι οι λύσεις άμεσων πληρωμών είναι πρωταρχικής σημασίας. Ωστόσο, ζητεί από την Επιτροπή να ιεραρχήσει σε σαφήνεια τις δράσεις και τις προσπάθειες, με δεδομένο τον υψηλό αριθμό βασικών δράσεων που καθορίζονται στη στρατηγική. Κάποιες από τις κεντρικές δράσεις και οι συνολικοί στόχοι της στρατηγικής πληρωμών λιανικής, ιδίως ο στόχος των εγχώριων, πανευρωπαϊκών λύσεων πληρωμών, θα απαιτήσουν σημαντικές προσπάθειες από την πλευρά της βιομηχανίας προκειμένου να υλοποιηθεί. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οποιεσδήποτε πρόσθετες απαιτήσεις και ρυθμιστικά έργα θα πρέπει να τύχουν προσεκτικής αξιολόγησης. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στα επίπεδα απάτης στον τομέα των άμεσων πληρωμών και να λάβει κατάλληλα μέτρα, εάν κριθεί απαραίτητο. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ επιμένει στην επείγουσα ανάγκη βελτίωσης των ψηφιακών δεξιοτήτων και του ψηφιακού γραμματισμού μέσω της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Αυτό πρέπει να επιχειρηθεί εν μέρει με την αξιοποίηση του πλαισίου ψηφιακών ικανοτήτων και με την ενθάρρυνση των κρατών μελών να βελτιώσουν τη διά βίου εκπαίδευση για τις δεξιότητες που θα έχουν τη μεγαλύτερη ζήτηση, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι τα άτομα θα αναδειχθούν σε παράγοντες εξοικειωμένους με τα δεδομένα, θα αποκτήσουν μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και έλεγχο των δεδομένων τους, των εφαρμογών μαζικών δεδομένων και της διακυβέρνησης δεδομένων, και θα κατανοήσουν το ψηφιακό περιβάλλον τους και τους κινδύνους που ενέχει (π.χ. εξατομίκευση). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να αποτρέψει την πιθανότητα να καταστούν οι καταναλωτές «αποσυνδεδεμένοι» και να είναι επιρρεπείς σε οικονομικό αποκλεισμό λόγω έλλειψης ψηφιακών δεξιοτήτων ή εργαλείων, γεγονός που αποτελεί σαφή κίνδυνο μεταξύ του αυξανόμενου αριθμού των ηλικιωμένων στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

Πυλώνας 1: Λύσεις ολοένα και περισσότερο ψηφιακών και άμεσων πληρωμών πανευρωπαϊκής εμβέλειας

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει ένθερμα τις προσπάθειες εξοπλισμού της ευρωπαϊκής αγοράς πληρωμών με διάφορες εγχώριες, πανευρωπαϊκές λύσεις πληρωμών. Αυτές θα πρέπει να προσδίδουν προστιθέμενη αξία στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις ως τελικών χρηστών, θα πρέπει να επιτρέπουν στους φορείς της ευρωπαϊκής αγοράς να συναγωνίζονται καλύτερα με τους ισχύοντες κυρίαρχους φορείς της αγοράς και τους αναδυόμενους και πιθανώς κυρίαρχους φορείς της αγοράς, όπως οι BigTechs, και μπορούν να ενισχύσουν τον διεθνή ρόλο του ευρώ. Με δεδομένη την τρέχουσα κατάσταση της αγοράς και την εδραιωμένη θέση των κατεστημένων φορέων στην αγορά καρτών, η δημιουργία τέτοιων πανευρωπαϊκών λύσεων πληρωμών θα αποτελούσε μείζον εγχείρημα για τον ευρωπαϊκό κλάδο πληρωμών. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει την ιδέα ανάλυσης της πιθανότητας χρήσης άμεσων χρεώσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη για την πραγματοποίηση πληρωμών σε καταστήματα. Το πρότυπο ηλεκτρονικής πληρωμής άμεσης χρέωσης (ELV) που χρησιμοποιείται ευρέως στη Γερμανία θα μπορούσε να επεκταθεί. Αυτό θα εξέθετε τα δεσπόζοντα συστήματα καρτών στον ανταγωνισμό βάσει της άμεσης χρέωσης (άμεση χρέωση SEPA). |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Προκειμένου να επιτραπεί η ανάπτυξη πανευρωπαϊκών συστημάτων πληρωμών βάσει των άμεσων πληρωμών, είναι σημαντικό να υπάρχει σαφήνεια εκ μέρους των φορέων της αγοράς ως προς το επιχειρηματικό μοντέλο. Χωρίς αυτό, δεν μπορεί να αναμένεται η λήψη επενδυτικών αποφάσεων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να μειώσει τις τρέχουσες αβεβαιότητες όσον αφορά ένα βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο για τις άμεσες πληρωμές. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Αναφορικά με τον αριθμό παρόχων υπηρεσιών πληρωμών (πάροχοι ΥΠ) οι οποίοι παρέχουν άμεσες πληρωμές σε ευρώ και έχουν προσχωρήσει στο σύστημα Μεταφοράς Πίστωσης SEPA (σύστημα «SCT Inst»), υπάρχει ήδη καλή κάλυψη των παρόχων ΥΠ, ιδίως στη ζώνη του ευρώ. Ωστόσο, δεν επαρκεί ακόμη για την επίτευξη της πλήρους κάλυψης των άμεσων πληρωμών. Η αγορά προσπαθεί να αυξήσει τα επίπεδα υποστήριξης των παρόχων ΥΠ και να έχει ευρύτερη κάλυψη και παροχή άμεσων μεταφορών πιστώσεων σε ευρώ. Η ΕΟΚΕ στηρίζει τα μέτρα που επιζητούν να αντιμετωπίζουν, μεταξύ άλλων, τη συμμόρφωση, τη διαλειτουργικότητα και άλλα ζητήματα που προκύπτουν από την εκτεταμένη χρήση του συστήματος «SCT Inst», μεταξύ άλλων ζητημάτων που σχετίζονται με την προστασία των καταναλωτών. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι οι λύσεις για τελικούς χρήστες θα πρέπει να είναι διαλειτουργικές και προσβάσιμες, να προσθέτουν αξία και να πληρούν τις ανάγκες ευρέος φάσματος χρηστών και επίσης να έχουν χαρακτηριστικά ισοδύναμα με άλλα αντίστοιχα μέσα πληρωμών. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι πρόωρο να εξεταστεί η λήψη οποιωνδήποτε νομοθετικών μέτρων σε αυτόν τον τομέα και ότι είναι προτιμότερο οι φορείς της αγοράς να αφεθούν, υπό την καθοδήγηση του ισχύοντος ανταγωνισμού της αγοράς, να αναπτύξουν κατάλληλα προϊόντα για τους καταναλωτές και να εκτιμηθεί η προοπτική λήψης νομοθετικών μέτρων, εάν δεν βρεθούν κατάλληλες λύσεις. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί απολύτως με την Επιτροπή για την ανάγκη διασφάλισης της πλήρους επιβολής του κανονισμού SEPA από τα κράτη μέλη, ιδίως όσον αφορά την έλλειψη συμμόρφωσης των πληρωτών και τους δικαιούχων με το άρθρο 9 (τις αποκαλούμενες «διακρίσεις λόγω κωδικού IBAN»). Όπως ορίζεται στο άρθρο 9, οι καταναλωτές της ΕΕ θα πρέπει να είναι σε θέση να χρησιμοποιούν έναν ενιαίο λογαριασμό πληρωμών για μεταφορές σε ευρώ και να προβαίνουν σε διασυνοριακές τραπεζικές μεταφορές σε ευρώ εντός του SEPA όσο εύκολα το πράττουν και εντός της χώρας καταγωγής τους. Ωστόσο, πολλοί φορείς εκμετάλλευσης εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να απορρίπτουν διασυνοριακά αιτήματα άμεσης χρέωσης από πελάτες με μη εγχώριο κωδικό IBAN ή ακόμη και μεταφορές πίστωσης SEPA σε μη εγχώρια IBAN. Αυτό αποτελεί μείζονα φραγμό για την ενιαία αγορά και περιορίζει την ικανότητα των καταναλωτών να έχουν πρόσβαση σε διασυνοριακές υπηρεσίες. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να κληθούν να τοποθετηθούν αυστηρότερα όσον αφορά την επιβολή του παρόντος κανονισμού, η οποία είναι σε ισχύ από το 2014. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Οι λύσεις ηλεκτρονικής ταυτοποίησης (e-ID) αποτελούν βασικό μέρος των ψηφιακών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Ο κανονισμός eIDAS αποτέλεσε ένα πρώτο βήμα για τη δυνατότητα διασυνοριακής αναγνώρισης και χρήσης εθνικά αναγνωρισμένων συστημάτων ηλεκτρονικής ταυτοποίησης. Ωστόσο, είναι σαφές ότι το τρέχον πλαίσιο eIDAS δεν επαρκεί και δεν μπορεί να επιτύχει τα απαραίτητα αποτελέσματα. Απαιτείται μια καθολικά αποδεκτή ηλεκτρονική ταυτότητα, η οποία θα βασίζεται στην επιλογή των καταναλωτών, τη συναίνεσή τους και την εγγύηση ότι γίνεται απολύτως σεβαστή η ιδιωτική ζωή τους. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή να επικεντρώσει τις προσπάθειές της στη διαλειτουργικότητα μεταξύ υφιστάμενων και νέων λύσεων και πιστεύει ότι ο ιδιωτικός τομέας, από κοινού με τις αρχές, όπως στις Βόρειες Χώρες, θα πρέπει να είναι σε θέση να δημιουργούν λύσεις e-ID, οι οποίες θα χρησιμοποιούνται εν μέρει για να διενεργείται αυστηρή εξακρίβωση ταυτότητας πελάτη (SCA) στις συναλλαγές πληρωμών. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η ευρεία αποδοχή των ψηφιακών πληρωμών αποτελεί σημαντική πτυχή μιας σύγχρονης αγοράς πληρωμών. Η ΕΟΚΕ στηρίζει μέτρα για την αξιολόγηση του επιπέδου αποδοχής μέσω ψηφιακών μέσων πληρωμής από τους εμπόρους και για την ανεύρεση τρόπων για την αύξηση και τη διευκόλυνση αυτής της αποδοχής, ιδίως από τις ΜΜΕ και τους μικρότερους εμπόρους. Για την κοινωνία εν γένει, είναι κρίσιμο να διατηρηθεί η πρόσβαση και η διασφάλιση της αποδοχής μετρητών. Ωστόσο, το ίδιο ισχύει για τα ψηφιακά μέσα πληρωμών, καθώς οι καταναλωτές θα πρέπει να έχουν την επιλογή. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι τα μετρητά παραμένουν το προτιμητέο μέσο πληρωμών των καταναλωτών για τις συναλλαγές λιανικής στο σημείο πώλησης και τις συναλλαγές μεταξύ προσώπων, όπως καταδεικνύεται από την πρόσφατα δημοσιευθείσα μελέτη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας με τίτλο «SPACE» (8). Τα χαρακτηριστικά των μετρητών διαφέρουν σημαντικά από αυτά των ψηφιακών πληρωμών. Τα μετρητά αποτελούν το μόνο μέσο πληρωμής που προστατεύει την ιδιωτικότητα. Τα μετρητά αποτελούν δημόσιο χρήμα για το οποίο η κεντρική τράπεζα είναι υπόλογη. Εάν όλες οι ηλεκτρικές και οι ηλεκτρονικές συσκευές παύσουν να λειτουργούν (ένας «ψηφιακός κορονοϊός»), τα μετρητά θα αποτελούν τη μόνη εναπομένουσα λύση μέσων πληρωμής στην οικονομία. Επιπλέον, τα μετρητά είναι ζωτικής σημασίας για την κοινωνική ένταξη και την πρόσβαση σε συγκεκριμένες βασικές υπηρεσίες. Η Επιτροπή και η ΕΚΤ θα πρέπει να εξετάσουν πολύ προσεκτικά τα ζητήματα πρόσβασης και αποδοχής μετρητών, λαμβάνοντας κατάλληλα μέτρα, εάν χρειάζεται. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Μια από τις συνέπειες της κρίσης της COVID-19 ήταν το γεγονός ότι πολλοί έμποροι λιανικής αποφάσισαν (προσωρινά) να μην αποδέχονται μετρητά. Όπως σημειώνεται από την Επιτροπή, τα μετρητά αποτελούν νόμιμο χρήμα που διασφαλίζεται από τις Συνθήκες. Η εξέλιξη στη χρήση των μετρητών θα πρέπει να καθοδηγείται από τη ζήτηση. Οι κανόνες σχετικά με την αποδοχή των μετρητών είναι διαφορετικοί από χώρα σε χώρα. Υπάρχει ανάγκη εναρμόνισης σε ενωσιακό επίπεδο. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Με δεδομένες τις τρέχουσες εξελίξεις, είναι κατανοητό το γεγονός ότι η ΕΚΤ μελετά την πιθανή έκδοση ενός ψηφιακού ευρώ και ότι η Επιτροπή στηρίζει αυτές τις προσπάθειες. Ο αντίκτυπος ενός ψηφιακού ευρώ θα μπορούσε δυνητικά να είναι πρωτόγνωρος και θα πρέπει να αξιολογηθεί πολύ προσεκτικά. Η ΕΟΚΕ στηρίζει τις αρχές που διατύπωσε η ΕΚΤ, δηλαδή ότι ένα ψηφιακό ευρώ θα πρέπει να είναι συμπληρωματικό προς το υφιστάμενο χρήμα της κεντρικής τράπεζας, ότι δεν θα πρέπει να αποζητά τον εκτοπισμό του ιδιωτικού τομέα, ότι ο ιδιωτικός τομέας θα πρέπει να διαδραματίζει έναν ρόλο στην κατανομή λύσεων που σχετίζονται με το ψηφιακό ευρώ και ότι πρέπει να ορίζονται με σαφήνεια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των χρηστών. Η ιδιωτικότητα συναλλαγής ως σημαντικό δικαίωμα του χρήστη θα πρέπει να εξετάζεται από κοινού με άλλα χαρακτηριστικά, παρεμφερή με αυτά των μετρητών. Η ίδια προσέγγιση θα πρέπει να ισχύει για οποιαδήποτε πρωτοβουλία CBDC (ψηφιακό νόμισμα της κεντρικής τράπεζας) στα κράτη μέλη της ΕΕ εκτός της ευρωζώνης. |
| --- | --- |

4.11.

Πυλώνας 2: Καινοτόμες και ανταγωνιστικές αγορές πληρωμών λιανικής

| 4.12. | Η εφαρμογή της δεύτερης οδηγίας για τις υπηρεσίες πληρωμών (PSD2) (9) υπήρξε μείζον εγχείρημα για τον κλάδο των υπηρεσιών πληρωμών, η οποία εν μέρει συνεχίζεται. Η οδηγία PSD2 θέσπισε δύο μείζονες αλλαγές: τη θέσπιση της αυστηρής εξακρίβωσης ταυτότητας πελάτη (SCA) και της πρόσβασης των τρίτων παρόχων (TPP) σε λογαριασμούς πληρωμών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως αναφορικά με την SCA στις συναλλαγές ηλεκτρονικού εμπορίου, η προθεσμία εφαρμογής ήταν το τέλος του 2020. Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να εξετάσει λεπτομερώς τον αντίκτυπο της οδηγίας PSD2 προτού προτείνει επανεξέταση. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει τις κινήσεις για την οικοδόμηση πλαισίου «ανοικτής χρηματοδότησης» για την Ευρώπη. Η ανοικτή χρηματοδότηση έχει τη δυνατότητα να αποδεσμεύει περαιτέρω οφέλη για τους Ευρωπαίους καταναλωτές, καθώς μπορεί να συμβάλει σε έναν καινοτόμο και ανταγωνιστικό χρηματοπιστωτικό τομέα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ένα ευρύ πλαίσιο ανοικτής χρηματοδότησης δεν μπορεί να οικοδομηθεί στη βάση των αρχών της οδηγίας PSD2, καθώς η εν λόγω οδηγία ασχολείται μόνον με τους λογαριασμούς πληρωμών και τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμής και προβλέπει τη μονομερή ανταλλαγή δεδομένων από μέρος της αγοράς. Απαιτείται συγκεκριμένο κείμενο το οποίο θα καλύπτει όλους τους παρόχους χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών σύμφωνα με τις αρχές του γενικού κανονισμού για την προστασία των δεδομένων (ΓΚΠΔ) (10) και θα διερευνά τη δυνατότητα επέκτασης της ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ διαφορετικών τομέων. Η ανακοίνωση σχετικά με μια στρατηγική ψηφιακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών (11) αναφέρει ότι η Επιτροπή θα υποβάλει αυτή την πρόταση έως τα μέσα του 2022. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Οι ανέπαφες πληρωμές καθίσταται όλο και συνηθέστερη πρακτική και είναι σημαντικές στο πλαίσιο της τρέχουσας πανδημίας COVID-19. Στις περισσότερες χώρες, τα μέγιστα ποσά ανέπαφων πληρωμών αυξήθηκαν κατά τα πρώτα στάδια της πανδημίας, σε πολλές περιπτώσεις στο ανώτατο επιτρεπόμενο όριο που τίθεται από την οδηγία PSD2 (50 ευρώ ανά συναλλαγή και 150 ευρώ σωρευτικά) ως αντίδραση ιδίως σε αιτήματα κοινοτήτων εμπόρων. Οποιαδήποτε μεταβολή σε αυτά τα νόμιμα ανώτατα ποσά, ως μέρος της επανεξέτασης της οδηγίας PSD2, θα πρέπει να αξιολογηθεί προσεκτικά ώστε να εξισορροπήσει την ευχρηστία με παραμέτρους ασφάλειας και ευθύνης. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι, ως μέρος της επανεξέτασης της οδηγίας PSD2, οι κίνδυνοι που απορρέουν από αρρύθμιστες επί του παρόντος υπηρεσίες θα πρέπει να συμπεριληφθούν στο πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας. Οι εν λόγω πάροχοι, που δρουν επικουρικά στην παροχή ρυθμισμένων υπηρεσιών πληρωμής ή ηλεκτρονικού χρήματος, παραμένουν εκτός ρύθμισης, μολονότι αποτελούν μείζονες συντελεστές της αγοράς. Η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι, όποτε εμφανίζουν μεγάλη συνάφεια προς τη δυναμική της αγοράς και γίνονται αντιληπτοί από τους πελάτες ως πάροχοι υπηρεσίας πληρωμών, θα πρέπει επίσης να υπόκεινται σε ρύθμιση και εποπτεία ως πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών. Είναι σημαντικό όλοι οι συναφείς συντελεστές της αγοράς να υπόκεινται σε κατάλληλη νομοθεσία, εποπτεία και επιτήρηση, διασφαλίζοντας ισότιμο πεδίο ανταγωνισμού για όσους παρέχουν τις ίδιες υπηρεσίες και δραστηριότητες. |
| --- | --- |

4.15.

Πυλώνας 3: Αποτελεσματικά και διαλειτουργικά συστήματα πληρωμών λιανικής και άλλες υποδομές υποστήριξης

| 4.16. | Η ΕΟΚΕ κατανοεί ότι είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ένα ανοικτό και προσβάσιμο οικοσύστημα πληρωμών και να αξιολογηθεί, κατά την επανεξέταση της οδηγίας σχετικά με το αμετάκλητο του διακανονισμού (ΟΑΔ) (12) κατά πόσο θα ήταν επωφελής η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας ώστε να περιλαμβάνει τα ιδρύματα πληρωμών και τα ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος προκειμένου να τους επιτρέπεται η άμεση πρόσβαση σε συστήματα πληρωμών και υποδομές, όπως το σύστημα TARGET2 και το σύστημα διακανονισμού άμεσων πληρωμών TARGET (TARGET Instant Payment System/TIPS). Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι είναι αναγκαίο να διαφυλαχθεί η ασφάλεια και η ακεραιότητα των κύριων συστημάτων πληρωμών. Αυτό θα είναι ακόμη σημαντικότερο εάν το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας διευρυνθεί κατά την επανεξέταση της οδηγίας PSD2 στους συντελεστές της αγοράς που δεν καλύπτονται επί του παρόντος από τη νομοθεσία, όπως οι τεχνικοί πάροχοι. Και πάλι, αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη να διασφαλίζεται ότι όλα τα μέρη έχουν πρόσβαση υπό τις ίδιες προϋποθέσεις στη βάση ισότιμου πεδίου ανταγωνισμού. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει πλήρως τον στόχο της Επιτροπής να υποβάλει νομοθετική πράξη που επιζητεί να διασφαλίσει το δικαίωμα πρόσβασης υπό δίκαιες, εύλογες προϋποθέσεις που δεν εισάγουν διακρίσεις σε τεχνολογίες υποδομών που θεωρούνται απαραίτητες για τη στήριξη της παροχής υπηρεσιών πληρωμών. Επί του παρόντος, κάποιες σημαντικές τεχνολογίες που στηρίζουν την παροχή υπηρεσιών πληρωμής, όπως η κεραία επικοινωνίας κοντινού πεδίου (NFC) για κάποιες φορητές συσκευές, έχουν περιορίσει την πρόσβαση, γεγονός που έχει ως συνέπεια τον περιορισμό του ανταγωνισμού στον τομέα των ανέπαφων πληρωμών μέσω κινητών συσκευών επικοινωνίας, πιέζοντας τις τράπεζες να καταβάλουν τέλος σε τρίτους απλώς επειδή επιτρέπουν στους καταναλωτές να χρησιμοποιούν μια τεχνολογία (όπως η NFC) για τις καθημερινές τους πληρωμές. Αυτά τα τέλη που καταβάλλονται από τις τράπεζες μπορούν σε κάποιες περιπτώσεις να μετακυλίονται εν συνεχεία στον καταναλωτή. Μολονότι αυτό το ζήτημα έχει ήδη αντιμετωπιστεί σε κάποια κράτη μέλη, είναι σημαντικό αυτό να αναδειχθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προκειμένου να επιτραπεί στους πολίτες της ΕΕ να επωφεληθούν από τον αυξημένο ανταγωνισμό σε αυτό τον τομέα, να διασφαλίσει ισότιμο πεδίο ανταγωνισμού για τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών και να αυξήσει την ευρεία υιοθέτηση των ανέπαφων πληρωμών μέσω κινητών συσκευών επικοινωνίας. Η νομοθεσία θα πρέπει να διασφαλίζει ότι όλοι οι συμμετέχοντες έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις και υπόκεινται στις ίδιες απαιτήσεις αδειοδότησης και άλλες απαιτήσεις κανονιστικής φύσεως. |
| --- | --- |

4.17.

Πυλώνας 4: Αποτελεσματικές διεθνείς πληρωμές, συμπεριλαμβανομένων των εμβασμάτων

| 4.18. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι είναι σημαντικό να βελτιωθούν οι παγκόσμιες διασυνοριακές πληρωμές και οι δράσεις που έχει καθορίσει η Επιτροπή, όπως η προαγωγή της έγκρισης καθολικών διεθνών προτύπων πληρωμών, όπως η παγκόσμια πρωτοβουλία πληρωμών (GPI) της Εταιρείας Παγκόσμιων Διατραπεζικών Χρηματοπιστωτικών Τηλεπικοινωνιών (SWIFT) και το πρότυπο ISO20022 που βελτιώνει τις διασυνοριακές πληρωμές σε ολόκληρο το αντίστοιχο τραπεζικό δίκτυο. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Τα εμβάσματα συνεχίζουν να αποτελούν το πιο δαπανηρό είδος πληρωμών. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τις προτεινόμενες δράσεις που επιδιώκουν να διασφαλίσουν δέσμευση για τη μείωση του παγκόσμιου μέσου κόστους των εμβασμάτων κάτω από το 3 % έως το 2030 και ενθαρρύνει την Επιτροπή να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στην παρακολούθηση και τη διασφάλιση της στήριξης των συναφών δράσεων που ορίζονται στον χάρτη πορείας του Συμβουλίου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας για την ενίσχυση των διασυνοριακών πληρωμών. Τα τέλη μπορούν να είναι δυσανάλογα επιβλαβή για τους οικονομικά ασθενέστερους. Ο ανταγωνισμός και οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν ήδη συμβάλει στη βελτίωση της πρόσβασης σε ταχύτερα και λιγότερο δαπανηρά μέσα διασυνοριακών εμβασμάτων, αλλά απομένουν ακόμα πολλά να γίνουν. Οι φορείς εκμετάλλευσης που εργάζονται προς/από χώρες στη γειτονία της ΕΕ, η καλύτερη πρόσβαση στις υποδομές πληρωμών με έδρα την ΕΕ μπορούν να αποτελέσουν μια βάση για μείωση του κόστους. |
| --- | --- |

4.19.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  ΕΕ L 119 της 4.5.2016, σ. 1.

1

(2)  COM(2018) 796 final.

2

(3)  Σύμφωνα με την ΕΚΤ, το 2018, οι πληρωμές χωρίς μετρητά ανήλθαν σε 91 δισεκατομμύρια συναλλαγές στη ζώνη του ευρώ και σε 112 δισεκατομμύρια στην ΕΕ, έναντι περίπου 103 δισεκατομμυρίων το 2017.

3

(4)  COM(2020) 591 final.

4

(5)  COM(2020) 595 final.

5

(6)  COM(2020) 593 final.

6

(7)  https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2019/html/ecb.sp191126~5230672c11.el.html

7

(8)  Study on the payment attitudes of consumers in the euro area (SPACE) (Μελέτη σχετικά με τη στάση των καταναλωτών όσον αφορά τις πληρωμές στη ζώνη του ευρώ). Δεκέμβριος 2020.

8

Study on the payment attitudes of consumers in the euro area (SPACE)

(9)  ΕΕ L 337 της 23.12.2015, σ. 35.

9

(10)  ΕΕ L 119 της 4.5.2016, σ. 1.

10

(11)  COM(2020) 591 final.

11

(12)  ΕΕ L 166 της 11.6.1998, σ. 45.

12

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/79 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/79

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ένας νέος ΕΧΕ για την έρευνα και την καινοτομία»

[COM(2020) 628 final]

(2021/C 220/11)

| Εισηγητής: | ο κ. Paul RÜBIG |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Paul RÜBIG

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 11.11.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 2.3.2021 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 254/0/4 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 11.11.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

2.3.2021

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

254/0/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί το νέο όραμα για το θεματολόγιο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ), καθώς και την ανανέωσή του. Ο νέος ΕΧΕ δεν είναι απλώς «μια από τα ίδια», αλλά μια αληθινή «Νέα Συμφωνία» για την έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία (ΕΤΚ) της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί θερμά την έμφαση που δίνεται στην ταχεία αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας και της καινοτομίας (Ε&Κ) σε βιώσιμες επιχειρήσεις, όπως περιγράφεται στο έγγραφο. Η εξασφάλιση μιας διαδικασίας δίκαιης μετάβασης είναι ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία για να διασφαλιστεί ότι η Ε&Κ στηρίζει την οικονομία και την απασχόληση στην ΕΕ. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται σθεναρά υπέρ της ανάγκης για νέα διακυβέρνηση στον τομέα της έρευνας, ώστε να αρθούν τα διοικητικά και ρυθμιστικά εμπόδια για την καινοτομία. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι το έγγραφο για τον νέο ΕΧΕ είναι γενικά σύμφωνο και στηρίζει τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) των Ηνωμένων Εθνών. Προωθώντας παράλληλα τη μετάβαση προς μια πιο ανθεκτική ευρωπαϊκή οικονομία, η ανάκαμψη χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς να παραγκωνίζεται κανένας Ευρωπαίος είναι σημαντική στη διαδικασία μετάβασης προς μια βιώσιμη ευρωπαϊκή οικονομία (1). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ότι είναι σημαντικός ο έξυπνος συνδυασμός των μέσων έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α) σε όλα τα επίπεδα (περιφερειακό, εθνικό, ενωσιακό, παγκόσμιο επίπεδο). Η Ε&Α και η καινοτομία θα πρέπει να προωθηθούν με τη χρήση των μεγάλων διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ, καθώς και με άμεσα και έμμεσα μέτρα (π.χ. φορολογικά κίνητρα) για την Ε&Α. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι οι ακόλουθοι βασικοί τομείς και τεχνολογίες είναι ζωτικής σημασίας για την ευημερία της ΕΕ:






  — | Ψηφιακά επιχειρηματικά μοντέλα· |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

Ψηφιακά επιχειρηματικά μοντέλα·

| — | Τεχνολογίες για την παραγωγή αγαθών και τροφίμων· |
| --- | --- |

—

Τεχνολογίες για την παραγωγή αγαθών και τροφίμων·

| — | Κλινική έρευνα, φαρμακευτικός και βιοτεχνολογικός τομέας· |
| --- | --- |

—

Κλινική έρευνα, φαρμακευτικός και βιοτεχνολογικός τομέας·

| — | Διαστημικές τεχνολογίες· |
| --- | --- |

—

Διαστημικές τεχνολογίες·

| — | Καθαρό νερό και αποχέτευση. |
| --- | --- |

—

Καθαρό νερό και αποχέτευση.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η έρευνα στο πεδίο των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών είναι ιδιαίτερα σημαντική για την περίπλοκη ανανέωση του θεματολογίου του ΕΧΕ. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να τονίσει το γεγονός ότι η έρευνα της ΕΕ υστερεί σε επιδόσεις όσον αφορά τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Η Ασία αύξησε το ποσοστό της στις αιτήσεις χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας παγκοσμίως. Το 2019, στην Ασία υποβλήθηκε το 65 % των αιτήσεων χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας παγκοσμίως. Το ποσοστό της Ευρώπης στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας έχει μειωθεί και σήμερα ανέρχεται μόλις στο 11,3 % των αιτήσεων χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας παγκοσμίως. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Πολυάριθμες μελέτες έχουν δείξει ότι η ΕΕ υπολείπεται των ΗΠΑ και της Ασίας ως προς το επιχειρηματικό πνεύμα. Το επιχειρηματικό πνεύμα πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο της εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένης της ανώτατης εκπαίδευσης. Συνεπώς, το επιχειρηματικό πνεύμα πρέπει να κατέχει εξέχουσα θέση καθόλη τη διάρκεια της διαδικασίας, από την καινοτομία στη βασική έρευνα και την εφαρμοσμένη έρευνα έως την εμπορία μιας νέας τεχνολογίας. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (ΕΣΚ) και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ), με τις κοινότητες γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) του, θεωρούνται πολύτιμοι εταίροι και εργαλεία σε αυτήν την «επιτάχυνση της αξιοποίησης της Ε&Κ» και στον αναπροσανατολισμό της εστίασης της Ε&Κ της ΕΕ προς τη δημιουργία ρηξικέλευθων καινοτομιών που ανταποκρίνονται στις συγκεκριμένες ανάγκες των πολιτών και των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα σε σχέση με τις μείζονες κοινωνικές προκλήσεις. Το μέσο Αccelerator του ΕΣΚ προσφέρει σημαντικά ενωσιακά κονδύλια για καινοτόμες ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις με υψηλό δυναμικό ανάπτυξης, ενώ το ΕΙΤ εξ ορισμού επιδιώκει την αριστεία στην έρευνα για καινοτομίες τεχνολογικής ώθησης στα ΚΓΚ του· επομένως, τόσο το ΕΣΚ όσο και το ΕΙΤ είναι σημαντικοί εταίροι για την επιτάχυνση της αξιοποίησης της Ε&Κ. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να ενσωματωθεί η αρχή της επιστημονικής και ηθικής ακεραιότητας, ούτως ώστε να αποτραπούν απώλειες που αφορούν την ανθρώπινη υγεία, τα χρήματα και την επιστημονική αποτυχία. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η Ευρώπη υπολείπεται ιδιαίτερα των ΗΠΑ και της Ασίας σε ό,τι αφορά την ταχύτητα μετατροπής των αποτελεσμάτων Ε&Α σε καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή, στην πολιτική της για την ΕΤΚ, να επιδιώξει τόσο την επίτευξη «αριστείας» όσο και «ταχύτητας». |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να στοχεύσει, στη νέα στρατηγική της για την Ε&Κ, σε ισορροπημένα χαρτοφυλάκια:






  — | Ε&Α/Ε&Κ στον τομέα της βιομηχανικής παραγωγής και του κλάδου υπηρεσιών υψηλής τεχνολογίας· |
| --- | --- | --- |

1.13.

—

Ε&Α/Ε&Κ στον τομέα της βιομηχανικής παραγωγής και του κλάδου υπηρεσιών υψηλής τεχνολογίας·

| — | καινοτομιών βασισμένων στην έλξη από την αγορά (καινοτομία βασισμένη στη ζήτηση), καθώς και καινοτομιών τεχνολογικής ώθησης. |
| --- | --- |

—

καινοτομιών βασισμένων στην έλξη από την αγορά (καινοτομία βασισμένη στη ζήτηση), καθώς και καινοτομιών τεχνολογικής ώθησης.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι ένα νέο όραμα για το θεματολόγιο του ΕΧΕ, καθώς και η ανανέωσή του, αποτελούν βασικά στοιχεία του εγγράφου. Συνεπώς, το έγγραφο αποδεικνύει ότι ο νέος ΕΧΕ δεν είναι απλώς «μια από τα ίδια», αλλά μια αληθινή «Νέα Συμφωνία» για την ΕΤΚ της ΕΕ. Βασική πτυχή της «Νέας Συμφωνίας» είναι ο στόχος μαζικής αύξησης του αντικτύπου της καινοτομίας στην οικονομία και την κοινωνία. Με αυτήν τη «Νέα Συμφωνία», η ΕΕ-27 δεσμεύεται σαφώς να σταματήσει τη συνεχή απώλεια εδάφους έναντι της Κίνας και της Νότιας Κορέας στη βασική έρευνα, καθώς και στην εφαρμοσμένη έρευνα, στις αιτήσεις για διπλώματα ευρεσιτεχνίας, στα προϊόντα και τις υπηρεσίες υψηλής τεχνολογίας. Η «Νέα Συμφωνία» έχει ως στόχο να εκπαιδεύσει και να καταρτίσει ακόμα καλύτερα τους Ευρωπαίους πολίτες σε όλα τα είδη Ε&Α, καινοτομίας και επιχειρηματικότητας, και συνεπώς να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό καινοτομίας της ευρωπαϊκής κοινωνίας. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που έχει ως σκοπό να αυξηθεί ο αντίκτυπος της καινοτομίας στην οικονομία και την κοινωνία. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών είναι καταλύτης για την κοινωνική καινοτομία. Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών είναι αναγκαία σήμερα περισσότερο από ποτέ — και η αληθινή κοινωνική καινοτομία λαμβάνει χώρα μόνον όταν συμμετέχει η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η Ασία, ειδικότερα η Κίνα και η Κορέα, βελτίωσε σε τεράστιο βαθμό τις επιδόσεις της στον τομέα της ΕΤΚ τα τελευταία 20 χρόνια. Η Κίνα όχι μόνο αύξησε το ποσοστό των δαπανών της για την Ε&Α από 0,55 % (1995) σε 2,2 % (2018), αλλά και ξεπέρασε την ΕΕ στον συνολικό προϋπολογισμό που δαπανάται για την Ε&Α, δαπανώντας 496 δισ. USD το 2017, ενώ η ΕΕ δαπάνησε 430 δισ. USD. Σύμφωνα με τον πίνακα αποτελεσμάτων για τις βιομηχανικές επενδύσεις στην Ε&Α της ΕΕ του 2020, από το 2018 έως το 2019, οι εταιρείες της ΕΕ αύξησαν την Ε&Α κατά 5,6 %, οι εταιρείες των ΗΠΑ κατά 10,8 % και οι κινεζικές εταιρείες κατά 21,0 %. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Οι εκθέσεις του πίνακα αποτελεσμάτων του ΟΟΣΑ για την επιστήμη, την τεχνολογία και τη βιομηχανία δείχνουν, μεταξύ άλλων, ότι η ΕΕ υπολείπεται ιδιαίτερα ως προς τις επιχειρήσεις παροχής ψηφιακών υπηρεσιών και τις γνωστές ως ρηξικέλευθες καινοτομίες τεχνολογικής ώθησης. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας ευρωπαϊκής πορείας ψηφιοποίησης, με αξιοποίηση των ευκαιριών για την οικονομία και παράλληλη διασφάλιση των κοινωνικών αξιών και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Μια ανθρωποκεντρική εστίαση σε όλες τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη, με σκοπό την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης για την πρόοδο (3). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η προώθηση της ανάπτυξης ρηξικέλευθων καινοτομιών (4), με διασφάλιση, παράλληλα, μιας διαδικασίας δίκαιης μετάβασης, αποτελεί μια από τις βασικές προκλήσεις στο εγγύς μέλλον. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει πλήρως τη σαφή εστίαση στη διττή μετάβαση, δηλαδή στην ψηφιακή μετάβαση και στην Πράσινη Συμφωνία. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προσπάθειες που καταβάλλονται για την ταχεία αξιοποίηση των αποτελεσμάτων Ε&Κ σε βιώσιμες επιχειρήσεις. Η εξασφάλιση μιας διαδικασίας δίκαιης μετάβασης προς μια περισσότερο πράσινη/φιλική προς το κλίμα Ευρώπη, και ενός δίκαιου ψηφιακού μέλλοντος, με σεβασμό των δικαιωμάτων και των θέσεων των εργαζομένων, όπως περιγράφεται στο έγγραφο, είναι ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η Ε&Κ στηρίζει την οικονομία και την απασχόληση στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι το έγγραφο για τον νέο ΕΧΕ είναι γενικά σύμφωνο και στηρίζει τους ΣΒΑ. Προωθώντας παράλληλα τη μετάβαση προς μια πιο ανθεκτική ευρωπαϊκή οικονομία, η ανάκαμψη χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς να παραγκωνίζεται κανένας Ευρωπαίος είναι σημαντική στη διαδικασία μετάβασης προς μια βιώσιμη ευρωπαϊκή οικονομία (5). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ότι είναι σημαντικός ο έξυπνος συνδυασμός των μέσων Ε&Α σε όλα τα επίπεδα (περιφερειακό, εθνικό, ενωσιακό επίπεδο). Η Ε&Α και η καινοτομία θα πρέπει να προωθηθούν με τη χρήση των μεγάλων διαρθρωτικών ταμείων της ΕΕ, καθώς και με άμεσα και έμμεσα μέτρα (π.χ. φορολογικά κίνητρα) για την Ε&Α. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας σε νέο πλαίσιο

| 3.1. | Όπως επισημαίνεται στις γενικές παρατηρήσεις μας, η ΕΟΚΕ θεωρεί σαφώς ότι, εάν η στρατηγική της ΕΕ για τον τομέα της ΕΤΚ παραμείνει «μία από τα ίδια», θα συνεχίσει να χάνει έδαφος στο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού στον τομέα της ΕΤΚ, ιδίως έναντι της Κίνας, της Κορέας και των ΗΠΑ. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να ενσωματωθεί η αρχή της επιστημονικής και ηθικής ακεραιότητας, ούτως ώστε να αποτραπούν απώλειες που αφορούν την ανθρώπινη υγεία, τα χρήματα και την επιστημονική αποτυχία. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να σχεδιάσει ένα θεματολόγιο για τον τομέα της ΕΤΚ για την ΕΕ, το οποίο θα αποτελεί μια «Νέα συμφωνία». |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Οι πλέον προηγμένες υποδομές Ε&Κ που τυγχάνουν αποδοτικής διαχείρισης αποτελούν σημαντικό, βασικό ζήτημα για την επιτάχυνση της αξιοποίησης της Ε&Κ. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η καθημερινή διαχείριση αυτών των υποδομών Ε&Κ θα μπορούσε να καταστεί πιο επαγγελματική. Η χρήση ορισμένων από αυτές τις ακριβές υποδομές Ε&Κ είναι σχετικά χαμηλή: ορισμένες από αυτές έχουν χρήση κάτω του 25 % των ετήσιων ωρών εργασίας. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις πρωτοβουλίες ανοικτής επιστήμης (EOSC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι οι τεχνολογίες που αναφέρονται στο έγγραφο είναι πολύ σημαντικές βασικές τεχνολογίες στρατηγικής σημασίας για την ΕΕ, και προτείνει να προστεθούν οι ακόλουθες βασικές τεχνολογίες και τομείς:






  — | Ψηφιακά επιχειρηματικά μοντέλα· |
| --- | --- | --- |

3.7.

—

Ψηφιακά επιχειρηματικά μοντέλα·

| — | Τεχνολογίες για την παραγωγή αγαθών και τροφίμων· |
| --- | --- |

—

Τεχνολογίες για την παραγωγή αγαθών και τροφίμων·

| — | Κλινική έρευνα, φαρμακευτικός και βιοτεχνολογικός τομέας· |
| --- | --- |

—

Κλινική έρευνα, φαρμακευτικός και βιοτεχνολογικός τομέας·

| — | Διαστημικές τεχνολογίες· |
| --- | --- |

—

Διαστημικές τεχνολογίες·

| — | Καθαρό νερό και αποχέτευση. |
| --- | --- |

—

Καθαρό νερό και αποχέτευση.

| 3.8. | Τα ψηφιακά επιχειρηματικά μοντέλα είναι σήμερα οι ταχύτερα αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις στον κόσμο και θα συνεχίσουν να είναι τα επόμενα χρόνια. Αρκεί να εξετάσουμε το ηλεκτρονικό εμπόριο (π.χ. Amazon), τη Βιομηχανία 4.0, την ηλεκτρονική τραπεζική, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, τα ψηφιακά κοινωνικά δίκτυα (π.χ. Facebook), την ηλεκτρονική ασφάλεια κ.λπ. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η έρευνα στο πεδίο των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών είναι ιδιαίτερα σημαντική για την περίπλοκη ανανέωση του θεματολογίου του ΕΧΕ. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η έρευνα στην ΕΕ υστερεί σε επιδόσεις όσον αφορά τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Η Ασία αύξησε το ποσοστό της στις αιτήσεις χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας παγκοσμίως. Το 2019, στην Ασία υποβλήθηκε το 65 % των αιτήσεων χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας παγκοσμίως. Το ποσοστό της Ευρώπης στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας έχει μειωθεί και σήμερα ανέρχεται στο 11,3 % των αιτήσεων χορήγησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας παγκοσμίως. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Άλλα σημαντικά θέματα Ε&Κ περιλαμβάνουν (χωρίς να περιορίζονται σε αυτά) την παραγωγή αγαθών (που αποτελούσε ανέκαθεν και εξακολουθεί να αποτελεί το προπύργιο της ΕΕ), την τεχνολογία των πληροφοριών (ΤΠ), το λογισμικό και την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) και τη μεσαία τεχνολογία. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Οι περισσότερες θέσεις εργασίας στην ΕΕ εξακολουθούν να υπάρχουν στον τομέα της μεσαίας τεχνολογίας (η οποία, ομοίως, αποτελούσε ανέκαθεν το προπύργιο της ΕΕ). Η υψηλή τεχνολογία είναι φυσικά σημαντική, αλλά υπάρχουν πολλές δυνατότητες ανάπτυξης και απασχόλησης και στον τομέα της μέσης τεχνολογίας. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Η κρίση του κορονοϊού συνιστά σοβαρή πρόκληση για την ανθρωπότητα, και θα πρέπει να ληφθούν όλα τα δυνατά μέτρα για να αναπτυχθούν εμβόλια και θεραπείες για την COVID-19. Η παρούσα κρίση έχει αποκαλύψει διάφορα ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν προκειμένου να αποτραπούν παρόμοιες πανδημίες στο μέλλον, ιδίως όσον αφορά τη σχέση μας με τον φυσικό κόσμο και τα ζώα. Η ευρωπαϊκή Ε&Κ πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον προσδιορισμό, τη διερεύνηση και την επίλυση αυτών των ζητημάτων. Από την άλλη πλευρά, η κρίση δεν θα πρέπει να αποτελεί τη μόνη κατευθυντήρια γραμμή για τη μακροπρόθεσμη στρατηγική Ε&Κ της ΕΕ. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Πολυάριθμες μελέτες έχουν δείξει ότι η ΕΕ υπολείπεται των ΗΠΑ και της Ασίας ως προς το επιχειρηματικό πνεύμα. Το επιχειρηματικό πνεύμα πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο της εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένης της ανώτατης εκπαίδευσης. Συνεπώς, το επιχειρηματικό πνεύμα πρέπει να κατέχει εξέχουσα θέση καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, από την καινοτομία στη βασική έρευνα και την εφαρμοσμένη έρευνα έως την εμπορία μιας νέας τεχνολογίας. Το επιχειρηματικό πνεύμα πρέπει να αποτελεί βασική ικανότητα στο σύνολο του τομέα της ΕΤΚ της ΕΕ και, συνεπώς, φυσικά, και στον νέο ΕΧΕ. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Προοπτική: ένας ισχυρότερος Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας για το Μέλλον

| 4.1. | Η ανακοίνωση αφιερώνει ορισμένες παραγράφους σε νέους κοινούς χάρτες πορείας για την τεχνολογία, μια νέα βιομηχανική στρατηγική και βασικές μελλοντικές τεχνολογίες για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί και πάλι να επισημάνει ότι όλα αυτά τα θέματα πρέπει να εξεταστούν σε στενή σχέση με τους ΣΒΑ. Με άλλα λόγια, η Ε&Α πρέπει να προωθηθεί ιδίως στο πλαίσιο του νέου ΕΧΕ και των κοινών χαρτών πορείας για την τεχνολογία, όπου μπορεί να υποστηριχθεί οποιοσδήποτε από τους 17 τομείς των ΣΒΑ. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι ο εποικοδομητικός κοινωνικός διάλογος και ο διάλογος με τους πολίτες σε όλα τα επίπεδα θα συμβάλει στην επιτυχημένη υλοποίηση της στρατηγικής. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά την ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα της ΕΤΚ στο εσωτερικό της ΕΕ. Οποιοδήποτε κράτος μέλος της ΕΕ είναι απλώς υπερβολικά μικρό για να ανταγωνιστεί τις μεγάλες χώρες που διεξάγουν έρευνα, όπως οι ΗΠΑ ή η Κίνα. Τα επιμέρους κράτη μέλη δεν διαθέτουν «οικονομίες κλίμακας», οι οποίες είναι ιδιαίτερα σημαντικές ειδικά για τις μεγάλες ρηξικέλευθες καινοτομίες. Τα επιτεύγματα της Ευρώπης στην επιστήμη και την τεχνολογία είναι σημαντικά, και οι προσπάθειες που καταβάλλονται στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η Ευρώπη φιλοξενεί ορισμένους από τους πλέον εξέχοντες ερευνητές σε διάφορους επιστημονικούς κλάδους, και ιδίως σε φυσική, μαθηματικά, χημεία και μηχανική. Η επιστημονική έρευνα στην Ευρώπη υποστηρίζεται από τη βιομηχανία, από τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και από διάφορα επιστημονικά ιδρύματα. Τα αποτελέσματα της ευρωπαϊκής επιστημονικής έρευνας συγκαταλέγονται σταθερά μεταξύ των καλύτερων στον κόσμο. Ενώ η συνεργασία αποτελεί βασικό στοιχείο για την αποδοτική καινοτομία με σκοπό τη δημιουργία νέων προϊόντων και υπηρεσιών, ο ανταγωνισμός αποτελεί τη μεγαλύτερη κινητήρια δύναμη για την καινοτομία στην παγκόσμια οικονομία. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά να δημιουργηθεί ένα ισορροπημένο χαρτοφυλάκιο συνεργασίας, καθώς και ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών μελών στη «Νέα Συμφωνία» της ΕΕ για την ΕΤΚ. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (ΕΣΚ) και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ), με τις κοινότητες γνώσης και καινοτομίας (ΚΓΚ) του, θεωρούνται πολύτιμοι εταίροι και εργαλεία σε αυτήν την «επιτάχυνση της αξιοποίησης της Ε&Κ» και στον αναπροσανατολισμό της εστίασης της Ε&Κ της ΕΕ προς τη δημιουργία ρηξικέλευθων καινοτομιών που ανταποκρίνονται στις συγκεκριμένες ανάγκες των πολιτών και των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα σε σχέση με τις μείζονες κοινωνικές προκλήσεις. |
| --- | --- |

4.3.

5.   Αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της Ε&Κ στην οικονομία

| 5.1. | Η ανακοίνωση αναφέρει ότι «Η ΕΕ υπολείπεται των κύριων ανταγωνιστών της σε παγκόσμιο επίπεδο όσον αφορά την ένταση Ε&Α των επιχειρήσεων, ιδίως στους τομείς υψηλής τεχνολογίας, και όσον αφορά την επέκταση των καινοτόμων ΜΜΕ, με αρνητικές επιπτώσεις στην παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα. (...) Η απελευθέρωση των επενδύσεων στην καινοτομία στον τομέα των επιχειρήσεων, των υπηρεσιών και στον δημόσιο τομέα είναι καίριας σημασίας για την αντιστροφή της εν λόγω τάσης, καθώς και για την ενίσχυση της βιομηχανικής και τεχνολογικής κυριαρχίας της Ευρώπης. Η ΕΕ πρέπει να αξιοποιήσει πλήρως τα άριστα αποτελέσματα που επιτυγχάνει στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας για να υποστηρίξει την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση της ενωσιακής οικονομίας». Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται αυτήν τη θέση, αλλά επιθυμεί να τονίσει ότι η ψηφιακή μετάβαση ειδικότερα χρειάζεται μια υπεύθυνη προσέγγιση ως προς την ΕΤΚ. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την πλήρη στήριξή της προς την ενωσιακή στρατηγική της αναζήτησης αξιόπιστης και ανθρωποκεντρικής τεχνητής νοημοσύνης, και επαναλαμβάνει την έκκλησή της για υιοθέτηση μιας προσέγγισης ελέγχου της τεχνητής νοημοσύνης από τον άνθρωπο, όπως ζήτησε ήδη στην πρώτη γνωμοδότησή της για την τεχνητή νοημοσύνη το 2017 (6). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Η Ευρώπη υπολείπεται σημαντικά των ΗΠΑ και της Ασίας σε ό,τι αφορά την ταχύτητα μετατροπής των αποτελεσμάτων Ε&Α σε καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή, στην πολιτική της για την ΕΤΚ, να επιδιώξει τόσο την επίτευξη «αριστείας» όσο και «ταχύτητας». |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ασφαλώς ότι η ανακοίνωση αναγνωρίζει την ανάγκη να δοθεί προσοχή στην αξιοποίηση της Ε&Κ σε βιώσιμα προϊόντα και στην αλυσίδα καινοτομίας. Ωστόσο, η πλειονότητα των δράσεων και των μέτρων που προτείνονται στο έγγραφο εξακολουθούν να επικεντρώνονται στην πλευρά των εισροών της αλυσίδας καινοτομίας (ανώτατη εκπαίδευση, ερευνητικές σταδιοδρομίες για ταλαντούχα άτομα, περισσότερη χρηματοδότηση για δημόσια και βασική έρευνα κ.λπ.). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιδιώξει μια σταθερή ισορροπία μεταξύ της εστίασης στην πλευρά των εισροών της αλυσίδας καινοτομίας και της εστίασης στην πλευρά των εκροών. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προωθήσει περαιτέρω τις καινοτομίες έλξης της αγοράς, για παράδειγμα:






  — | προωθώντας τις έννοιες του κύριου χρήστη· |
| --- | --- | --- |

5.5.

—

προωθώντας τις έννοιες του κύριου χρήστη·

| — | επενδύοντας σε συστηματικές μελέτες κοινωνικής καινοτομίας για την πρόβλεψη της έγκαιρης εκτίμησης και αποδοχής των νέων προϊόντων και υπηρεσιών από την κοινωνία. |
| --- | --- |

—

επενδύοντας σε συστηματικές μελέτες κοινωνικής καινοτομίας για την πρόβλεψη της έγκαιρης εκτίμησης και αποδοχής των νέων προϊόντων και υπηρεσιών από την κοινωνία.

6.   Κλάδοι υπηρεσιών

| 6.1. | Οι διαδικασίες βιομηχανικής παραγωγής μπορούν να αυτοματοποιηθούν σε μεγάλο βαθμό, ώστε να μπορούν να παράγουν πολύ μεγάλα μεγέθη παρτίδας με χαμηλό κόστος εργατικού δυναμικού και παγκοσμίως ανταγωνιστικό κόστος παραγωγής, ακόμα και με τα υψηλά ωρομίσθια της Ευρώπης. Όσον αφορά τους κλάδους υπηρεσιών, αυτή η κατάσταση είναι ακόμα πιο περίπλοκη. Τα επιχειρηματικά μοντέλα ψηφιακών υπηρεσιών μπορούν, και αυτά, να αυτοματοποιηθούν σε μεγάλο βαθμό. Ωστόσο, οι υπηρεσίες προσωπικής φροντίδας, όπως κούρεμα, μασάζ κ.λπ., δεν μπορούν να αυτοματοποιηθούν. Για όλους αυτούς τους λόγους, η ΕΕ θα ήταν σκόπιμο να επιδιώξει, στη νέα της στρατηγική για την Ε&Κ, ένα ισορροπημένο χαρτοφυλάκιο βιομηχανικής παραγωγής και κλάδων υπηρεσιών υψηλής τεχνολογίας. |
| --- | --- |

6.1.

7.   Εμβάθυνση του πλαισίου για τις ερευνητικές σταδιοδρομίες

| 7.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τα μέτρα που προτείνονται στην ανακοίνωση για την ενίσχυση της τεχνολογικής και επιστημονικής αριστείας και της κινητικότητας των ερευνητών νεαρής ηλικίας, αλλά ενθαρρύνει επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εντείνει τα μέτρα για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας των ερευνητών νεαρής ηλικίας και των φορέων καινοτομίας. Αυτό θα συνεπαγόταν καλύτερες προοπτικές σταδιοδρομίας για τους ερευνητές καθώς και υψηλότερους μισθούς, ιδίως για τους ερευνητές που βρίσκονται στην αρχή της σταδιοδρομίας τους. Επιπλέον, η σύνδεση των πανεπιστημίων με οικονομικούς παράγοντες για τη διασφάλιση του μετασχηματισμού της καινοτομίας σε εμπορεύσιμα προϊόντα φαίνεται ότι είναι εποικοδομητική. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη δημιουργία ενός ενιαίου μητρώου ερευνητών και φορέων καινοτομίας της ΕΕ με βασικά δεδομένα επαγγελματικής έρευνας για τη στενότερη σύνδεση των ερευνητών και των φορέων καινοτομίας της ΕΕ. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Βασικές ικανότητες και βασικές νοοτροπίες καινοτομίας, νέες τεχνολογίες μάθησης και διδασκαλίας, εξατομικευμένη κατάρτιση. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.2.1. | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί και πάλι να επισημάνει ότι δεν είναι μόνο οι βασικές τεχνολογίες στρατηγικής σημασίας που είναι ιδιαίτερα σημαντικές, αλλά ότι οι βασικές ικανότητες των εργαζομένων και οι νοοτροπίες καινοτομίας σε όλες τις επιχειρήσεις της ΕΕ είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικές για την ευημερία της ΕΕ. |
| --- | --- |

7.2.1.

| 7.2.2. | Το ακόλουθο στοιχείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό για το νέο θεματολόγιο του ΕΧΕ, το νέο θεματολόγιο της Ε&Κ και το νέο «Σύμφωνο για την Έρευνα και την Καινοτομία στην Ευρώπη»: προώθηση μιας νοοτροπίας καινοτομίας και μιας νοοτροπίας επιχειρηματικότητας στις επιχειρήσεις της ΕΕ, τόσο για τη διοίκηση όσο και για όλους τους εργαζομένους, για παράδειγμα με την προσφορά κατάλληλων προγραμμάτων κατάρτισης κ.λπ. στους εργαζομένους. |
| --- | --- |

7.2.2.

8.   Συμμετοχή των πολιτών

| 8.1. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη δήλωση που περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση ότι «η συμμετοχή των πολιτών, των τοπικών κοινοτήτων και της κοινωνίας των πολιτών θα αποτελέσει κεντρικό στοιχείο του νέου ΕΧΕ με σκοπό την ενίσχυση της επίδρασης στην κοινωνία και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην επιστήμη». Η ΕΟΚΕ εξηγεί τη στήριξή της στην προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία βασίζεται στην ιδέα ότι «οι ερευνητικοί οργανισμοί και η βιομηχανία θα πρέπει να επιτύχουν τη συμμετοχή των πολιτών στις τεχνολογικές επιλογές». |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Οι κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, όπως οι οργανώσεις καταναλωτών, οι ΜΚΟ κ.λπ., θα πρέπει να συμμετέχουν ως ενεργοί εταίροι στις ευρωπαϊκές διαδικασίες και τα έργα Ε&Κ, ιδίως όταν η έρευνα επηρεάζει τα άτομα ή τον σκοπό που εκπροσωπούν. Η συμμετοχή αυτών των εταίρων σε αρχικό στάδιο θα προωθήσει τη δέσμευση, την κατανόηση, την οικειοποίηση και την αποδοχή της καινοτομίας, και θα υποστηρίξει τις διαδικασίες δίκαιης μετάβασης που είναι αναγκαίες, ειδικά για τις ρηξικέλευθες καινοτομίες. Αυτό θα βοηθήσει επίσης τους ερευνητές να κατανοήσουν τον αντίκτυπο των καινοτομιών τους στην ευρύτερη κοινωνία και θα τους βοηθήσει να αντιμετωπίσουν τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις σε αρχικό στάδιο της διαδικασίας. Για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης μια πολυεπιστημονική προσέγγιση σε ορισμένους τομείς έρευνας, όπου υπάρχει αντίκτυπος σε πολλαπλούς τομείς έρευνας. Ένας από αυτούς τους τομείς είναι και πάλι η τεχνητή νοημοσύνη, όπου η ΕΟΚΕ ζητεί να συνεισφέρουν οι τομείς των ανθρωπιστικών, νομικών και οικονομικών επιστημών, της ηθικής, της ψυχολογίας κ.λπ. στην Ε&Κ της τεχνητής νοημοσύνης, πέραν του καθαρά τεχνικού στοιχείου (7). |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Η οικονομία της ΕΕ βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές των αγαθών και των υπηρεσιών της. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Συνεπώς, οι τεχνολογικές επιλογές θα πρέπει να βασίζονται στις προτιμήσεις των πολιτών της ΕΕ για αγαθά και υπηρεσίες, αλλά και σε εκείνες των υπολοίπων από τα 7,8 δισεκατομμύρια ανθρώπων στον κόσμο. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προωθήσει ιδιαίτερα την Ε&Κ σε σχέση με την επίτευξη των ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών. |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | Όπως επισημαίνεται στις γενικές παρατηρήσεις μας, η σημασία της ΕΤΚ πρέπει να γίνει περισσότερο γνωστή στους πολιτικούς, τα μέσα ενημέρωσης και την κοινωνία. |
| --- | --- |

8.5.

| 8.6. | Συνεπώς, είναι επίσης σημαντικό να αναπτυχθούν έξυπνα μέσα και στρατηγικές για τη γνωστοποίηση της σημασίας του τομέα της ΕΤΚ, αλλά και των αποτελεσμάτων του, στο πλαίσιο της ανακοίνωσης και της νέας στρατηγικής της ΕΕ για την ΕΤΚ. |
| --- | --- |

8.6.

9.   Διακυβέρνηση του νέου ΕΧΕ

| 9.1. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι ένα διαφανές σύστημα παρακολούθησης (πίνακας αποτελεσμάτων ΕΧΕ) θα είναι ουσιαστικής σημασίας για την παρακολούθηση των επιδόσεων της ΕΕ στο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού στον τομέα της ΕΤΚ. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ανάγκης για νέα διακυβέρνηση στον τομέα της έρευνας, ώστε να αρθούν τα διοικητικά και ρυθμιστικά εμπόδια για την καινοτομία. |
| --- | --- |

9.1.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Προτάσεις της ΕΟΚΕ για την ανασυγκρότηση και την ανάκαμψη μετά την κρίση της νόσου COVID-19: «Η ΕΕ οφείλει να πορευθεί με πυξίδα την αρχή σύμφωνα με την οποία η εικόνα που προβάλλει αντικατοπτρίζει μια κοινότητα με κοινό πεπρωμένο» (ΕΕ.C 311 της 18.9.2020, σ. 1), σημείο 5.3.1.

1

(2)  Προτάσεις της ΕΟΚΕ για την ανασυγκρότηση και την ανάκαμψη μετά την κρίση της νόσου COVID-19: «Η ΕΕ οφείλει να πορευθεί με πυξίδα την αρχή σύμφωνα με την οποία η εικόνα που προβάλλει αντικατοπτρίζει μια κοινότητα με κοινό πεπρωμένο», ΕΕ.C 311 της 18.9.2020, σ. 1 σημείο 6.8.

2

(3)  ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 101.

3

(4)  Clayton M. Christensen, The Innovator's Dilemma — When New Technologies Cause Great Firms to Fail, 2016.

4

The Innovator's Dilemma — When New Technologies Cause Great Firms to Fail

(5)  Προτάσεις της ΕΟΚΕ για την ανασυγκρότηση και την ανάκαμψη μετά την κρίση της νόσου COVID-19: «Η ΕΕ οφείλει να πορευθεί με πυξίδα την αρχή σύμφωνα με την οποία η εικόνα που προβάλλει αντικατοπτρίζει μια κοινότητα με κοινό πεπρωμένο» (ΕΕ.C 311 της 18.9.2020, σ. 1), σημείο 5.3.1.

5

(6)  ΕΕ C 288 της 31.8.2017, σ. 1.

6

(7)  ΕΕ C 288 της 31.8.2017, σ. 1.

7

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/86 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/86

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την παράταση της διάρκειας ισχύος των κοινοτικών δικαιωμάτων επί φυτικών ποικιλιών για τα είδη του γένους Asparagus και τις ομάδες ειδών βολβωδών φυτών/ανθοκομικών ειδών, καρποφόρων θάμνων και ξυλωδών καλλωπιστικών φυτών»

[COM(2021) 36 final — 2021/0019 (COD)]

(2021/C 220/12)

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 11.2.2021 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 118 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 262/0/14 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 11.2.2021

Νομική βάση

Άρθρο 118 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

262/0/14

Επειδή θεωρεί ότι η πρόταση είναι απολύτως ικανοποιητική και δεν χρήζει περαιτέρω σχολίων εκ μέρους της, η ΕΟΚΕ, κατά την 559η σύνοδο ολομέλειας, της 24ης και 25ης Μαρτίου 2021 (συνεδρίαση της 24ης Μαρτίου), αποφάσισε, με 262 ψήφους υπέρ και 14 αποχές, να εκδώσει θετική γνωμοδότηση για το προτεινόμενο κείμενο.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/87 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/87

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2017/2397 σχετικά με τα μεταβατικά μέτρα για την αναγνώριση πιστοποιητικών τρίτων χωρών»

[COM(2021) 71 final — 2021/0039 (COD)]

(2021/C 220/13)

| Αιτήσεις γνωμοδότησης | Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 26.2.2021
  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 8.3.2021 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 91 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 262/0/14 |

Αιτήσεις γνωμοδότησης

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 26.2.2021

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 8.3.2021

Νομική βάση

Άρθρο 91 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

262/0/14

Επειδή θεωρεί ότι η πρόταση είναι απολύτως ικανοποιητική και δεν χρήζει περαιτέρω σχολίων εκ μέρους της, η ΕΟΚΕ, κατά την 559η σύνοδο ολομέλειας, της 24ης και 25ης Μαρτίου 2021 (συνεδρίαση της 24ης Μαρτίου), αποφάσισε, με 262 ψήφους υπέρ και 14 αποχές, να εκδώσει θετική γνωμοδότηση για το προτεινόμενο κείμενο.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/88 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/88

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ενίσχυση της διαδικασίας προσχώρησης — Μια αξιόπιστη προοπτική της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια»

[COM(2020) 57 final]

«Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ένα οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο για τα Δυτικά Βαλκάνια»

[COM(2020) 641 final]

και «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ανακοίνωση σχετικά με την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ του 2020»

[COM(2020) 660 final]

(2021/C 220/14)

| Εισηγητής: | ο κ. Andrej ZORKO |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Ionuţ SIBIAN |

Εισηγητής:

ο κ. Andrej ZORKO

Συνεισηγητής:

ο κ. Ionuţ SIBIAN

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 11.11.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο τμήμα | Εξωτερικές σχέσεις |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 3.3.2021 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 243/1/10 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 11.11.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο τμήμα

Εξωτερικές σχέσεις

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

3.3.2021

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

243/1/10

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τις ανακοινώσεις της Επιτροπής, οι οποίες εγκρίθηκαν το 2020, σχετικά με τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) στα Δυτικά Βαλκάνια (1) και συμφωνεί ότι η ένταξη των εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ αποτελεί γεωστρατηγική επένδυση για την ειρήνη, τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την οικονομική ανάπτυξη ολόκληρης της ηπείρου. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής του Ζάγκρεμπ (2), στην οποία οι ηγέτες της ΕΕ επαναβεβαίωσαν την αποφασιστικότητα της ΕΕ να ενισχύσει τη συνεργασία με την περιοχή και χαιρέτισαν τη δέσμευση των εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων για την υλοποίηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων με ενδελεχή και αποφασιστικό τρόπο. Τα Δυτικά Βαλκάνια αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της Ευρώπης και γεωστρατηγική προτεραιότητα για την ΕΕ. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι, στην αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων και προβλημάτων τα οποία δεν είναι μόνο πολιτικής, αλλά και οικονομικής και κοινωνικής φύσης, οι κοινωνικοί εταίροι και άλλες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ) (3) θα πρέπει να διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο και να συμμετέχουν περισσότερο ενεργά καθ’ όλη τη διαδικασία διεύρυνσης. Η Επιτροπή θα πρέπει να ορίσει με μεγαλύτερη σαφήνεια την έννοια «βασικά ενδιαφερόμενα μέρη». Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών αποτελεί, εξάλλου, τη γέφυρα μεταξύ της πολιτικής και των ανθρώπων, καθώς συμβάλλει στο να παρακολουθείται κατά πόσον θεμελιώδεις αρχές, όπως η ελευθερία λόγου, το κράτος δικαίου, η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης, η ίση μεταχείριση και η καταπολέμηση της διαφθοράς εφαρμόζονται πραγματικά στην πράξη. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την αναθεωρημένη μεθοδολογία διεύρυνσης την οποία ενέκρινε η Επιτροπή το 2020 (4). Δεδομένου ότι στόχος της αναθεώρησης ήταν να καταστεί η διαδικασία περισσότερο αξιόπιστη, προβλέψιμη και πολιτική, η Επιτροπή θα πρέπει να την εφαρμόσει για την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία αμέσως μόλις το Συμβούλιο της ΕΕ εγκρίνει τα διαπραγματευτικά του πλαίσια. Επίσης, θα πρέπει η Επιτροπή να διασαφηνίσει άμεσα με ποιον τρόπο η εν λόγω διαδικασία θα προσαρμοστεί για το Μαυροβούνιο και τη Σερβία, χώρες οι οποίες έχουν ήδη εκδηλώσει βούληση να την ακολουθήσουν. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το γεγονός ότι τα κεφάλαια των διαπραγματεύσεων θα οργανωθούν σε θεματικές ενότητες και ότι οι διαπραγματεύσεις θα αρχίζουν για κάθε ενότητα κεφαλαίων ως σύνολο. Η ιδέα της εφαρμογής σειράς αυστηρών όρων με απτό τρόπο θα διευκολύνει τις υποψήφιες για ένταξη χώρες να σημειώσουν πρόοδο στην πορεία των μεταρρυθμίσεων. Η ΕΟΚΕ είναι επίσης ιδιαίτερα ικανοποιημένη με την έμφαση που έχει δοθεί στη σημασία της ενότητας διαπραγματευτικών κεφαλαίων «Θεμελιώδεις αρχές» και το γεγονός ότι η πρόοδος στον συγκεκριμένο τομέα θα καθορίσει τον συνολικό ρυθμό των διαπραγματεύσεων. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τις προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με την ενίσχυση της διαδικασίας προσχώρησης και το «πράσινο φως» που έδωσε το Συμβούλιο για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία (5), αλλά εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για το γεγονός ότι η διαδικασία έχει παγώσει εκ νέου, και καλεί την ΕΕ να ενεργήσει ως αξιόπιστος εταίρος και να άρει το ταχύτερο δυνατόν τους φραγμούς που παρεμποδίζουν την έναρξη διαπραγματεύσεων. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή προσδίδει μεγάλη σημασία στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων μερών και διασφαλίζει ότι η διαδικασία προσχώρησης βασίζεται σε αμοιβαία εμπιστοσύνη και σαφείς κοινές δεσμεύσεις, προκειμένου να ανακτήσει την αξιοπιστία της και στις δύο πλευρές και να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητές της. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Δεδομένων των δυσκολιών που αντιμετώπισαν τα κράτη μέλη στην επίτευξη ομοφωνίας σχετικά με τη διεύρυνση, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το Συμβούλιο θα πρέπει να επανεξετάσει το ενδεχόμενο να καθιερωθεί ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία, τουλάχιστον για όλα τα ενδιάμεσα στάδια της διαδικασίας προσχώρησης στην ΕΕ (6). Αυτό θα προσέδιδε στα κράτη μέλη έναν ισχυρό πολιτικό ρόλο, σύμφωνα με την πρόθεση της νέας μεθοδολογίας, αλλά επίσης θα τα απέτρεπε να παρεμποδίζουν τη διαδικασία ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη, δηλαδή αυτό ακριβώς που επί του παρόντος υπονομεύει την εμπιστοσύνη στη διεύρυνση και τη μετασχηματιστική δύναμη της πολιτικής. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Προκειμένου να οικοδομηθεί εκ νέου η εμπιστοσύνη στη διεύρυνση και να ενισχυθούν οι τρόποι με τους οποίους η ΕΕ προσεγγίζει τους φυσικούς συμμάχους της στην περιοχή, η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η ΕΕ θα πρέπει να δώσει τη δυνατότητα σε πολιτικούς ηγέτες και πολίτες από τα Δυτικά Βαλκάνια να συμμετέχουν στις δραστηριότητες και τις συζητήσεις που διεξάγονται στο πλαίσιο της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης, σε συμβουλευτική βάση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η ΕΕ θα μπορέσει να αξιοποιήσει τα αποτελέσματα της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης η οποία διεξήχθη στις αρχές της δεκαετίας του 2000 (7). |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει σθεναρά ότι η ΕΕ θα πρέπει να επενδύσει επίσης στην ανάπτυξη οριζόντιων δομών της κοινωνίας των πολιτών μέσω της παροχής εμπειρογνωμοσύνης, τεχνικής υποστήριξης και ευκαιριών για περιφερειακή και διεθνή δικτύωση στους κοινωνικούς εταίρους και άλλες ΟΚΠ από τα Δυτικά Βαλκάνια, μεταξύ άλλων με σκοπό να διασφαλιστεί ότι συμμετέχουν περισσότερο ενεργά στη διαδικασία διεύρυνσης. Προκειμένου να ελέγχεται η διαφάνεια και η λογοδοσία των πολιτικών ελίτ των Δυτικών Βαλκανίων, η ΕΕ θα πρέπει να αναθέτει στις ΟΚΠ στην περιοχή την εκπόνηση τακτικών σκιωδών εκθέσεων σχετικά με την κατάσταση της δημοκρατίας (8). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η EOKE υπογραμμίζει ότι η ανάπτυξη των ικανοτήτων των ΟΚΠ σε εθνικό επίπεδο, η διευκόλυνση της περιφερειακής συνεργασίας, καθώς και η ανταλλαγή εμπειρογνωμοσύνης, θα πρέπει να παραμείνουν μεταξύ των προτεραιοτήτων της ενωσιακής και της εθνικής χρηματοδότησης. Επιπλέον, η αμοιβαία αναγνώριση και η συνεργασία μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και άλλων ΟΚΠ είναι ζωτική σημασίας για να σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τόσο τις προκλήσεις που προκύπτουν στο πλαίσιο του προγράμματος μεταρρυθμίσεων στην περιοχή όσο και την εξέλιξη της διαδικασίας διεύρυνσης της ΕΕ. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι, προκειμένου η ενωσιακή στήριξη να βοηθήσει τους εταίρους των Δυτικών Βαλκανίων να μετριάσουν τις επιπτώσεις της πανδημίας και να ξεκινήσουν εκ νέου την οικονομική και κοινωνική σύγκλιση με την ΕΕ, θα πρέπει να είναι γενναιόδωρη και να μην περιορίζεται απλώς στην πρόσβαση σε προγράμματα της ΕΕ. Το σταδιακό άνοιγμα των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων στους εταίρους των Δυτικών Βαλκανίων (για παράδειγμα, για τη στήριξη έργων υποδομών), η επέκταση της χρήσης των μηχανισμών χρηματοπιστωτικής σταθερότητας της ΕΕ, η δυνατότητα της περιοχής να συμμετέχει στην κοινή γεωργική πολιτική ή η δυνατότητα κυκλικής μετανάστευσης, για παράδειγμα, αποτελούν ιδέες που θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη (9). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (10), η οποία περιλαμβάνει συγκεκριμένους στόχους για τα Δυτικά Βαλκάνια, καθώς και τις κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της πράσινης ατζέντας για τα Δυτικά Βαλκάνια, οι οποίες συνοδεύουν το οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο για τα Δυτικά Βαλκάνια (11). Καλεί τους εταίρους από την περιοχή να συνεργαστούν με την ΕΕ προκειμένου να θεσπίσουν πράσινες πολιτικές έως το 2030 και να επιτύχουν κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ προσδοκά ότι οι επόμενες εκθέσεις ανά χώρα θα πρέπει να έχουν σαφή δομή όσον αφορά την παρακολούθηση του τρόπου με τον οποίο οι κυβερνήσεις των Δυτικών Βαλκανίων αντιμετωπίζουν την κοινωνία των πολιτών. Ο εν λόγω έλεγχος θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για την απόκριση με πολιτικές δράσεις, στις οποίες η οπισθοδρόμηση θα επέφερε επιπτώσεις ενώ η πρόοδος θα προσέφερε συγκεκριμένα οφέλη. Τέλος, κατ’ αυτόν τον τρόπο θα ενισχυθεί η αξιοπιστία και η μετασχηματιστική δύναμη της πολιτικής διεύρυνσης σχετικά με τα Δυτικά Βαλκάνια. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | Η ΕΟΚΕ καλεί εκ νέου τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τις κυβερνήσεις των Δυτικών Βαλκανίων να μεριμνήσουν για την ενίσχυση των συνολικών ικανοτήτων των κοινωνικών εταίρων, με παράλληλη διατήρηση της πλήρους ανεξαρτησίας τους. Ο λειτουργικός κοινωνικός διάλογος θα πρέπει να αποτελεί σημαντικό στοιχείο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι θα πρέπει να ζητείται η γνώμη των κοινωνικών εταίρων, πιο συστηματικά και εγκαίρως, σχετικά με όλες τις σχετικές νομοθετικές προτάσεις και σε όλα τα στάδια της εκπόνησης στρατηγικών εγγράφων (12). |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να διοργανώνονται διασκέψεις υψηλού επιπέδου της κοινωνίας των πολιτών ή φόρουμ λίγο πριν από τις τακτικές συνόδους κορυφής ΕΕ — Δυτικών Βαλκανίων ή ως παράλληλες εκδηλώσεις, ώστε να μπορεί να εισακούεται η άποψη της κοινωνίας των πολιτών σχετικά με θέματα που εξετάζονται στις συνόδους κορυφής (13). Οι εν λόγω διαβουλεύσεις είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση αντικειμενικής, από τη βάση προς την κορυφή παρακολούθησης της προόδου που σημειώνεται στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων. Η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να διαδραματίσει τον δικό της ρόλο σε αυτές τις εκδηλώσεις. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τις συστάσεις που αναφέρονται στη συμβολή του τμήματός της «Εξωτερικές σχέσεις» (REX) στη σύνοδο κορυφής ΕΕ — Δυτικών Βαλκανίων της 6ης Μαΐου 2020 (14), καθώς και στην πρόσφατη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Συνεισφορά της κοινωνίας των πολιτών στην Πράσινη Ατζέντα και στη βιώσιμη ανάπτυξη των Δυτικών Βαλκανίων ως μέρος της διαδικασίας προσχώρησης στην ΕΕ», η οποία εγκρίθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2020 (15) (16). |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Η ΕΟΚΕ καλεί την τρέχουσα πορτογαλική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, και ιδίως την επικείμενη σλοβενική Προεδρία, να διατηρήσει την πολιτική διεύρυνσης σχετικά με τα Δυτικά Βαλκάνια σε υψηλή θέση στην ατζέντα της ΕΕ το 2021. |
| --- | --- |

1.18.

2.   Η διεύρυνση της ΕΕ προς τα Δυτικά Βαλκάνια είναι σημαντική

| 2.1. | Μια αξιόπιστη προοπτική προσχώρησης αποτελεί το βασικό κίνητρο και την κινητήριο δύναμη μετασχηματισμού στην περιοχή –η οποία, κατά τρόπο ειρωνικό, αποτελεί ήδη γεωγραφικό θύλακα στην ΕΕ, αφού περικλείεται από κράτη μέλη– και, ως εκ τούτου, ενισχύει τη συλλογική ασφάλεια και ευημερία μας. Αποτελεί βασικό εργαλείο για την προώθηση της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων, τα οποία αποτελούν επίσης τους κύριους μοχλούς της οικονομικής ολοκλήρωσης και την απαραίτητη βάση για την προώθηση της περιφερειακής συμφιλίωσης και σταθερότητας. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η διατήρηση και η ενίσχυση της πολιτικής αυτής είναι, επομένως, απαραίτητα στοιχεία για την αξιοπιστία, την επιτυχία και την επιρροή της ΕΕ στην περιοχή και πέραν αυτής —ιδίως μάλιστα σε καιρούς αυξημένου γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Ο υποβιβασμός της διεύρυνσης σε χαμηλότερη θέση στον κατάλογο προτεραιοτήτων της ΕΕ ή η επιβράδυνση της διαδικασίας θα μπορούσε να διευκολύνει την παρέμβαση άλλων παραγόντων, οι οποίοι συχνά δεν συμμερίζονται τις δημοκρατικές φιλοδοξίες της ΕΕ —κυρίως η Ρωσία και η Κίνα—, στα Βαλκάνια και τον προσεταιρισμό χωρών όπως της Σερβίας, του Μαυροβουνίου και της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης από τους εν λόγω παράγοντες, όπως έχει επίσης αποδειχθεί κατά τη διάρκεια της εν εξελίξει πανδημίας. Οι εν λόγω ξένες δυνάμεις ενδέχεται να παρεμποδίσουν τις προσπάθειες της ΕΕ να εγγυηθεί την ασφάλεια στην ήπειρο. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Οι σύγχρονες προκλήσεις όπως η παγκοσμιοποίηση, οι γηράσκουσες κοινωνίες, η μετανάστευση, η κλιματική αλλαγή, οι κοινωνικές ανισότητες, η τρομοκρατία, η ριζοσπαστικοποίηση, το οργανωμένο έγκλημα, οι κυβερνοεπιθέσεις και η πανδημία COVID-19 αποδεικνύουν ότι η ΕΕ και η περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων δεν έχουν απλώς παρεμφερή συμφέροντα, αλλά επίσης, ολοένα και περισσότερο, τα ίδια προβλήματα. Η ΕΕ και τα Δυτικά Βαλκάνια βρίσκονται, επομένως, στην ίδια κατάσταση από στρατηγική, πολιτική και οικονομική άποψη. Αυτή η αλληλεξάρτηση απαιτεί κοινή δράση προκειμένου να αντεπεξέλθουν με επιτυχία στις σύνθετες και απρόβλεπτες προκλήσεις του σημερινού κόσμου (17). |
| --- | --- |

2.3.

3.   Η επιρροή της ΕΕ βασίζεται στην αξιοπιστία της

| 3.1. | Σύμφωνα με δημοσκόπηση που πραγματοποίησε η Ipsos το 2020 (18), η κοινή γνώμη στην περιοχή συνεχίζει να τάσσεται σε πολύ μεγάλο βαθμό υπέρ της προσχώρησης στην ΕΕ (82,5 % κατά μέσο όρο). Οι πολίτες στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων είναι πιθανό να εξακολουθούν να υποστηρίζουν την ένταξη στην ΕΕ επειδή θεωρούν ότι αυτή αποτελεί ευκαιρία για πολυπόθητες αλλαγές στην ποιότητα της διακυβέρνησης και των οικονομικών επιδόσεων των χωρών τους. Οι πολίτες αξιολογούν θετικά τον ρόλο της ΕΕ στις εθνικές πολιτικές (39,7 %) και οικονομικές (40,3 %) μεταρρυθμίσεις. Επιπλέον, είναι πιθανό οι πολίτες των Δυτικών Βαλκανίων να συνδέουν την ΕΕ με την ελευθερία εργασίας και μετακινήσεων, αλλά και με την ειρήνη και την ασφάλεια. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την άνευ προηγουμένου αλληλεγγύη που επέδειξε η ΕΕ προς τα Δυτικά Βαλκάνια κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, μεταξύ άλλων παρέχοντας πρόσβαση και επιτρέποντας τη συμμετοχή στα μέσα και τις πλατφόρμες της ΕΕ που συνήθως προορίζονται μόνο για τα κράτη μέλη της ΕΕ (όπως η Επιτροπή Υγειονομικής Ασφάλειας, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων και η συμφωνία κοινής προμήθειας). Εκφράζει την ελπίδα ότι η συμπερίληψη αυτή στις πολιτικές και τα μέσα της ΕΕ θα συνεχιστεί και μετά την πανδημία. Από την άλλη πλευρά, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της διότι η αδυναμία της ΕΕ να παράσχει ταχύτερα στα Δυτικά Βαλκάνια τα εμβόλια κατά της COVID-19, που επειγόντως χρειάζονται, θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά την εικόνα της ΕΕ στην κοινή γνώμη της περιοχής. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Εντούτοις, σύμφωνα με την ίδια έρευνα της Ipsos (2020), το 52,1 % των ερωτηθέντων σε ολόκληρη την περιοχή δεν είναι ικανοποιημένοι με την πρόοδο που έχει σημειώσει η χώρα τους προς την προσχώρηση στην ΕΕ και ιδίως με τον αργό ρυθμό της διαδικασίας. Αυξανόμενος αριθμός πολιτών στα Δυτικά Βαλκάνια πιστεύουν ότι οι χώρες τους δεν θα προσχωρήσουν ποτέ στην ΕΕ και ανησυχούν ότι «δεν είναι ευπρόσδεκτοι στην ΕΕ». Άνω του 44,9 % των ερωτηθέντων στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, 42 % στη Σερβία, 40,5 % στη Βόρεια Μακεδονία και 36,8 % στην Αλβανία αναμένουν ότι η χώρα τους θα προσχωρήσει στην ΕΕ μόνο μετά το 2040, ή ενδεχομένως δεν θα προσχωρήσει ποτέ (19). Αυτό υποδηλώνει ότι το σημερινό υψηλό επίπεδο υποστήριξης της ΕΕ από την κοινή γνώμη στην περιοχή είναι πιθανό να έχει διάρκεια ανάλογη με την αξιοπιστία της προοπτικής προσχώρησης. Επομένως, η περίοδος κατά την οποία η ΕΕ θα μπορούσε να θεωρήσει δεδομένα τα φιλοευρωπαϊκά αισθήματα των εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων πλησιάζει στο τέλος της. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η πληθώρα θέσεων που έχουν λάβει τα πολιτικά κόμματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι κυβερνήσεις των κρατών μελών της ΕΕ και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ δεν ευθυγραμμίζονται πάντα μεταξύ τους και, ως εκ τούτου, αυτό ενδέχεται να στέλνει ασυνάρτητα και συγκεχυμένα μηνύματα στην περιοχή. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι υπάρχει ανάγκη για μεγαλύτερη εσωτερική συνοχή μεταξύ των διαφορετικών φορέων που συμμετέχουν στη διαμόρφωση της πολιτικής διεύρυνσης εντός των κρατών μελών, ούτως ώστε αυτοί να τηρούν ενιαία στάση. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, όπως η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) θα πρέπει να βελτιώσουν την επικοινωνία με τα κράτη μέλη και να συνεργάζονται στενότερα με αυτά στο πλαίσιο της διαδικασίας αξιολόγησης της προόδου και της κατάρτισης στρατηγικών για την παροχή συνδρομής και απόκρισης στους εταίρους των Δυτικών Βαλκανίων. Η Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξει στενότερες διμερείς επαφές με κράτη μέλη, για παράδειγμα μέσω της διοργάνωσης συναντήσεων με υπουργεία εξωτερικών και εθνικά κοινοβούλια με στόχο τη συζήτηση της διεύρυνσης και θα πρέπει να συντονίζεται καλύτερα με άλλους φορείς σε ενωσιακό και περιφερειακό επίπεδο (όπως την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, το Συμβούλιο, το ΕΚ, την ΕΟΚΕ, την Επιτροπή των Περιφερειών και το Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας), καθώς και με την κοινωνία των πολιτών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει, παράλληλα, να ενθαρρύνει την καλύτερη συνεργασία τόσο με τα εθνικά κοινοβούλια όσο και μεταξύ αυτών εντός της ΕΕ, ως μέσο ενίσχυσης του εξευρωπαϊσμού τους (20). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με το συμπέρασμα της Επιτροπής (21) ότι απαιτείται μεγαλύτερη εστίαση στον πολιτικό χαρακτήρα της διαδικασίας και ότι πρέπει να διασφαλιστεί ισχυρότερη καθοδήγηση και συνεργασία σε υψηλό επίπεδο από τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι είναι απαραίτητο η εν λόγω ισχυρότερη πολιτική καθοδήγηση και συνεργασία να είναι εποικοδομητικές και επωφελείς, και ότι η αποτελεσματική συνδρομή έχει μεγάλη σημασία. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η στήριξη και η δέσμευση της ΕΕ για τη διαδικασία διεύρυνσης στα Δυτικά Βαλκάνια πρέπει να είναι ισχυρή και ορατή. Πάνω από όλα, είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι τα αποτελέσματα των μεταρρυθμίσεων που εφαρμόζονται παρουσιάζονται με τον κατάλληλο τρόπο και ότι ο αντίκτυπος των εν λόγω μεταρρυθμίσεων αντιστοιχεί σε άνοδο στην ποιότητα ζωής των πολιτών. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η Επιτροπή θα πρέπει να ενισχύσει και να διαφοροποιήσει τις επικοινωνιακές προσπάθειές της σχετικά με τη διεύρυνση επιτόπου στα κράτη μέλη της ΕΕ και στην περιοχή μέσω των τοπικών υπηρεσιών και αντιπροσωπειών της, αλλά και μέσω πρωτοβουλιών με τη συμμετοχή τοπικών ενδιαφερόμενων μερών και κοινωνικών εταίρων. Η αξιόπιστη ενημέρωση σχετικά με την τεράστια στήριξη της ΕΕ προς τους εταίρους των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και σχετικά με το κόστος και τα οφέλη της ευρωπαϊκής ένταξης γενικότερα, εξαρτάται επίσης από την ύπαρξη ελεύθερων και βιώσιμων μέσων ενημέρωσης στην περιοχή. Για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή θα πρέπει να επιμείνει στο θέμα του σεβασμού της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης από την πλευρά των εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων και θα πρέπει να επενδύσει στην ανάπτυξη και τη βιωσιμότητα του τομέα. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Η εδραίωση της δημοκρατίας στην περιοχή είναι αδιαπραγμάτευτη

| 4.1. | Η δημοσκόπηση της Ipsos (2020) αποκαλύπτει ότι η μη ικανοποίηση των πολιτών εστιάζει στους εθνικούς πολιτικούς και τους θεσμούς τους. Οι ερωτηθέντες από ολόκληρη την περιοχή αμφιβάλλουν ότι οι ηγέτες τους είναι πραγματικά προσηλωμένοι στο θεματολόγιο ένταξης στην ΕΕ και καταδικάζουν τη διαφθορά τους και τους δυσλειτουργικούς κρατικούς θεσμούς (22). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Φαίνεται ότι ούτε η θέσπιση δημοκρατικών συνταγμάτων, ούτε και οι αυστηρές δημοκρατικές προϋποθέσεις της ΕΕ δεν κατάφεραν να υπερκεράσουν τις άτυπες δομές ισχύος, την άλωση του κράτους και την πατρωνία στα Δυτικά Βαλκάνια, αλλά, αντίθετα, στην πραγματικότητα εδραίωσαν τα φαινόμενα αυτά (23). Οι αδύναμοι δημοκρατικοί θεσμοί και η άνοδος αυταρχικών κυβερνώντων στα Δυτικά Βαλκάνια ενδέχεται να υποβαθμίσουν τα πρότυπα του κράτους δικαίου, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης σε αυτές τις χώρες. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ΕΕ δεν θα πρέπει να προβεί σε υποχωρήσεις για πολιτικούς στην περιοχή οι οποίοι σαφώς παρακάμπτουν τη δέσμευσή τους όσον αφορά τη δημοκρατία. Η σημασία της καταγγελίας περί «άλωσης του κράτους» στο πλαίσιο της στρατηγικής της Επιτροπής του 2018 για την περιοχή (24), ή της κριτικής αξιολόγησης των διάφορων χωρών σε ετήσιες εκθέσεις, υποβαθμίζεται σημαντικά εάν οι αξιωματούχοι της ΕΕ ή οι πολιτικοί των κρατών μελών που επισκέπτονται τα Δυτικά Βαλκάνια δεν ακολουθούν την ίδια ρητορική (25). Χωρίς δημοκρατικό κεκτημένο το οποίο θα μπορούσε να εφαρμοστεί στα μονοπώλια εξουσίας, την οργάνωση και τον ανταγωνισμό των κομμάτων ή τις άτυπες πρακτικές, οι πολιτικοί των Δυτικών Βαλκανίων είναι απίθανο να λάβουν υπόψη τις ευρωπαϊκές δημοκρατικές απαιτήσεις, αφού η αψήφισή τους είναι ακριβώς αυτή που τους διατηρεί στην εξουσία. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Οι προσπάθειες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ υπέρ της βελτίωσης της ποιότητας της δημοκρατίας στα Δυτικά Βαλκάνια μέσω της διαδικασίας προσχώρησης θα ενισχυθούν σημαντικά εφόσον οι δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις στα υφιστάμενα κράτη μέλη συζητηθούν και εξεταστούν από κοινού με τα υποψήφια μέλη της ΕΕ. Η μακροχρόνια εφαρμογή αυστηρών δημοκρατικών προϋποθέσεων στις υποψήφιες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων έχει οδηγήσει στην αποκόμιση πλούσιων γνώσεων και πρακτικών εμπειριών σχετικά με το τι βοηθά και τι όχι στην εισαγωγή μεταρρυθμίσεων στην εγχώρια διακυβέρνηση. Οι εταίροι των Δυτικών Βαλκανίων θα μπορούσαν, επομένως, να συμβάλουν στις συζητήσεις της ΕΕ σχετικά με την προστασία του κράτους δικαίου, της ελευθερίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της κοινωνίας των πολιτών, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης (26). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να αναγνωρίσει ότι το Συμβούλιο εφαρμόζει ολοένα συχνότερα την πρακτική να καθυστερεί ανταμοιβές που αποτελούν αντικείμενο υποσχέσεων, παρά την απτή πρόοδο στην περιοχή, και αυτή η πρακτική αποθαρρύνει τους πολιτικούς στην περιοχή από την εφαρμογή του προγράμματος μεταρρυθμίσεων της ΕΕ, με αποτέλεσμα να ελλοχεύει ο κίνδυνος εκτροχιασμού ακόμη και των πολιτικών ηγετών που συμφωνούν περισσότερο με τις μεταρρυθμίσεις και βασίζονται στη συναίνεση στα Δυτικά Βαλκάνια. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Μια εύθραυστη κοινωνικοοικονομική κατάσταση

| 5.1. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει επίσης την έγκριση του οικονομικού και επενδυτικού σχεδίου για τα Δυτικά Βαλκάνια (27), το οποίο στοχεύει στο να δοθεί ώθηση στη μακροπρόθεσμη ανάκαμψη, να τονωθεί η οικονομική μεγέθυνση και να υποστηριχθούν οι μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται ώστε να σημειωθεί πρόοδος στην πορεία της περιοχής προς την προσχώρηση στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της περαιτέρω προσέγγισης των Δυτικών Βαλκανίων με την ενιαία αγορά της ΕΕ. Στόχος του είναι η αξιοποίηση του ανεκμετάλλευτου οικονομικού δυναμικού της περιοχής και των σημαντικών περιθωρίων για αυξημένη ενδοπεριφερειακή οικονομική συνεργασία και εμπόριο. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι όλα αυτά τα μέτρα που έχει λάβει η Επιτροπή είναι πολύ θετικά και ότι θα πρέπει να δοθεί σημαντική ώθηση στην πολιτική· ωστόσο, στην πραγματικότητα η κατάσταση εξακολουθεί να είναι προβληματική (η τελευταία ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ και οι ετήσιες εκθέσεις της ανά χώρα αντικατοπτρίζουν επαρκώς τα συνεχιζόμενα προβλήματα (28)). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Η πανδημία COVID-19 έχει σίγουρα προκαλέσει σημαντικούς κλυδωνισμούς όσον αφορά την προσφορά και τη ζήτηση αγαθών και υπηρεσιών, μείωση της παραγωγής, άνοδο της ανεργίας και αυξανόμενη κοινωνική δυσφορία. Ωστόσο, τα οικονομικά δεινά της περιοχής προϋπήρχαν της κρίσης κορονοϊού. Μετά τη χρηματοπιστωτική, οικονομική και κοινωνική κρίση του 2008, οι διεργασίες της οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισης με την ΕΕ σε σχέση με το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) είναι πολύ αργές ή ανύπαρκτες. Χωρίς τη δυνατότητα να επιταχύνουν την οικονομική ανάπτυξη μέσω της διόρθωσης δομικών προβλημάτων, όπως είναι η έλλειψη δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων ή η ταχεία γήρανση του πληθυσμού, οι πολίτες των Δυτικών Βαλκανίων ατενίζουν με απελπισία ένα μέλλον αδιάκοπων στερήσεων. Η πανδημία απλώς επιδείνωσε αυτά τα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα, με αποτέλεσμα να ελλοχεύει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί εκ των πραγμάτων ένας θύλακας υπανάπτυξης στη μέση της Ευρώπης (29). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η ενισχυμένη οικονομική συνεργασία και το ενδοπεριφερειακό εμπόριο πρέπει να συμβάλλουν στη δημιουργία αξιοπρεπών, ασφαλών και ποιοτικών θέσεων εργασίας και στη μείωση κοινωνικών ανισοτήτων, ενώ δεν θα πρέπει να βασίζονται στον αθέμιτο ανταγωνισμό και το κοινωνικό ντάμπινγκ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ θα πρέπει να παράσχει περισσότερη οικονομική και τεχνική υποστήριξη στον Περιφερειακό Οικονομικό Χώρο (ΠΟΧ) και στο θεματολόγιο συνδεσιμότητας για τα Δυτικά Βαλκάνια, προκειμένου να ενθαρρύνει την ελευθέρωση του εμπορίου και την ολοκλήρωση στην περιοχή (30) καθώς και για να προλάβει την εξάρτηση της περιοχής από δυνάμεις εκτός ΕΕ. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Τα Δυτικά Βαλκάνια διαθέτουν σημαντικό ανεκμετάλλευτο οικονομικό δυναμικό και ουσιαστικά περιθώρια για μεγαλύτερη ενδοπεριφερειακή οικονομική συνεργασία και εμπόριο. Παρά την κάποια επιτάχυνση της ανάπτυξης, της δημιουργίας θέσεων εργασίας και της αύξησης των εισοδημάτων τα τελευταία χρόνια, οι χώρες της περιοχής εξακολουθούν να υστερούν όσον αφορά τη μεταρρύθμιση των οικονομικών τους δομών και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς τους. Ακόμη, εξακολουθούν να εμφανίζουν υψηλά ποσοστά ανεργίας, ιδίως μεταξύ των νέων, σημαντικές αναντιστοιχίες δεξιοτήτων, μη υποχώρηση της άτυπης οικονομίας, αποδημία επιστημόνων, χαμηλή συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και χαμηλά επίπεδα καινοτομίας (31). Η ΕΟΚΕ προτείνει να εξεταστεί η δυνατότητα εφαρμογής των αρχών του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων κατά την αξιολόγηση του βαθμού εκπλήρωσης των προϋποθέσεων προσχώρησης στην ΕΕ (32). |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι πολύ σημαντικό να βελτιωθεί η ποιότητα και η καταλληλότητα των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στην περιοχή, και ότι είναι ουσιαστικής σημασίας να ενισχυθούν οι δεσμοί μεταξύ εργοδοτών και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Το επενδυτικό κλίμα παραμένει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητο και χαρακτηρίζεται από αδύναμο κράτος δικαίου, ανεπαρκή εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, βαθιά ριζωμένη παραοικονομία, περιορισμένη πρόσβαση των επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση και χαμηλή περιφερειακή ολοκλήρωση και συνδεσιμότητα. Οι κρατικές παρεμβάσεις στην οικονομία συνεχίζονται. Υπάρχει πραγματική ανάγκη αναβάθμισης των υποδομών, ενώ οι επενδύσεις θα πρέπει να διοχετεύονται μέσω ενιαίων διαύλων έργων και να συνάδουν με τις προτεραιότητες που έχουν συμφωνηθεί με την ΕΕ. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι τα Δυτικά Βαλκάνια είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής, η οποία έχει επιβλαβείς συνέπειες για τη δημόσια υγεία και την οικονομία, και ότι απαιτείται επείγουσα ανάληψη δράσης για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων τους, ιδίως των παιδιών και των νέων, μέσω της δίκαιης μετάβασης σε ένα πιο πράσινο μοντέλο, λαμβανομένης υπόψη της αρχής «κανείς δεν θα πρέπει να μείνει στο περιθώριο» (33). Υπάρχουν πολυάριθμες ανησυχητικές τάσεις όσον αφορά την κλιματική αλλαγή στα Δυτικά Βαλκάνια, όπως η μεγάλη εξάρτηση από τα στερεά ορυκτά καύσιμα. Υπάρχουν, όμως, και πολλές ευκαιρίες, όπως το δυναμικό ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και η πλούσια βιοποικιλότητα. Η ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην Πράσινη Συμφωνία είναι σημαντική και αναγκαία όχι μόνο επειδή η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζεται από εθνικά ή φυσικά σύνορα, αλλά και επειδή είναι καίρια για την ευημερία και την υγεία των πολιτών και παρέχει απτά οφέλη από την ΕΕ προς τους πολίτες των Δυτικών Βαλκανίων (34). |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Η ΕΕ θα πρέπει να προσδιορίσει τους βασικούς τομείς που αποτελούν την κινητήρια δύναμη των οικονομιών και να επενδύσει σε αυτούς, συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ και του αγροδιατροφικού τομέα. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να διασφαλίσει ότι τα απαιτούμενα πρότυπα στην περιοχή δεν καταπνίγουν την ανάπτυξη των εν λόγω τομέων με μέτρα τα οποία επί του παρόντος είναι υπερβολικά περιοριστικά για τα Δυτικά Βαλκάνια. Αντίθετα, ο πήχης πρέπει να προσαρμόζεται ανάλογα με την πρόοδο που έχει σημειωθεί σε αυτές τις χώρες και κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να καθίσταται δυνατή η ανάπτυξη. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Παρόλο που η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει το χρηματοδοτικό πακέτο ύψους 3,3 δισεκατομμυρίων ευρώ το οποίο κινητοποίησε η ΕΕ προς όφελος των πολιτών και των επιχειρήσεων στα Δυτικά Βαλκάνια, είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι τα χρήματα αυτά διοχετεύονται κατάλληλα και ότι τα οφέλη των επενδύσεων φτάνουν στους πολίτες, σύμφωνα με το σκεπτικό στο οποίο βασίζονται. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ανάκαμψη από την κρίση COVID-19 θα πρέπει να προωθήσει την οικονομική και κοινωνική συνοχή της περιοχής, καθώς και τις πράσινες πολιτικές, και ότι η πράσινη μετάβαση πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος ενός ολοκληρωμένου και μακρόπνοου σχεδίου ανάκαμψης στα Δυτικά Βαλκάνια. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, μεταξύ άλλων μέσω της ενθάρρυνσης των συλλογικών διαπραγματεύσεων, και άλλων ΟΚΠ στον σχεδιασμό και την εφαρμογή οικονομικών, κοινωνικών και άλλων μεταρρυθμίσεων μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην αύξηση της οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισης, ειδικότερα μετά την πανδημία COVID-19. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Η έκκληση της Επιτροπής για μεγαλύτερη διαφάνεια στη χρήση των κονδυλίων και την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων είναι ευπρόσδεκτη, αλλά δεν είναι σαφές κατά πόσον η Επιτροπή θεωρεί ότι η κοινωνία των πολιτών συγκαταλέγεται στα «βασικά ενδιαφερόμενα μέρη». Στην πραγματικότητα, η κοινωνία των πολιτών αναφέρεται δυστυχώς ελάχιστα στις ανακοινώσεις που εξέδωσε η Επιτροπή κατά τη διάρκεια του 2020 σχετικά με τα Δυτικά Βαλκάνια. |
| --- | --- |

5.12.

6.   Περιφερειακή συνεργασία

| 6.1. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η περιφερειακή συνεργασία αποτελεί βασικό παράγοντα για την άνοδο του βιοτικού επιπέδου στα Δυτικά Βαλκάνια. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Τόσο η σύνοδος κορυφής των Δυτικών Βαλκανίων στο Πόζναν το 2019, όσο και η σύνοδος κορυφής ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων του Ζάγκρεμπ του Μαΐου 2020 αποτέλεσαν ευκαιρίες για τους ηγέτες της περιοχής προκειμένου να συμφωνήσουν ότι επιδιώκουν έναν φιλόδοξο πράσινο και ψηφιακό μετασχηματισμό και ότι θα συνεχίσουν να αναπτύσσουν τη συνδεσιμότητα σε όλες τις διαστάσεις της: τις μεταφορές, την ενέργεια, τον ψηφιακό τομέα και τις σχέσεις μεταξύ των πολιτών. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η Πράσινη Ατζέντα, το οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο, οι προσπάθειες για οικονομική αναδιάρθρωση, οι επενδύσεις στον τουρισμό και την ενέργεια και ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχουν εξαιρετική σημασία για την ανάπτυξη και τη σταθερότητα στην περιοχή. Τονίζει, ωστόσο, ότι είναι απαραίτητο να παρέχονται ποιοτικές και αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας, οι οποίες θα επιτρέπουν στους εργαζόμενους να εργάζονται με ασφάλεια, θα παρέχουν οικονομική και κοινωνική ασφάλιση στους εργαζόμενους και θα αποφέρουν οφέλη στους πολίτες. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς, το βιοτικό επίπεδο, τη βιώσιμη ανάπτυξη, τη συνδεσιμότητα και την ψηφιακή μετάβαση στα Δυτικά Βαλκάνια. Η επιχειρηματική ικανότητα και η καινοτομία αποτελούν επίσης απαραίτητα στοιχεία για την ανάκαμψη της περιοχής και των τοπικών οικονομιών. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά να αξιοποιούνται περισσότερο τα προενταξιακά κονδύλια της ΕΕ για τη στήριξη των νεοφυών επιχειρήσεων, τη διευκόλυνση της κατάρτισης για την επιχειρηματικότητα και την ενίσχυση έξυπνων οικονομικών στρατηγικών στην περιοχή, καθώς και για επενδύσεις σε απαραίτητες υποδομές. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Στον τομέα της περιβαλλοντικής πολιτικής, η ΕΕ εστιάζει στη σταδιακή κατάργηση των πηγών ενέργειας από ορυκτά καύσιμα και την αντικατάστασή τους από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Από την άλλη πλευρά, οι εταίροι των Δυτικών Βαλκανίων, ειδικότερα η Σερβία, λαμβάνουν κινεζικά δάνεια για την κατασκευή νέων θερμοηλεκτρικών σταθμών, οι οποίοι λειτουργούν με φθηνό, μη αποδοτικό άνθρακα, χωρίς να διενεργούν εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων (35). Κατά συνέπεια, το Βελιγράδι, τα Σκόπια και το Σεράγεβο ανταγωνίζονται διαρκώς για τη θέση της πόλης με τη μεγαλύτερη ρύπανση στον πλανήτη κατά τη διάρκεια των κρύων μηνών του χειμώνα, όταν αυξάνεται η κατανάλωση ενέργειας (36). Είναι εύλογο να εικάσουμε ότι, εάν η περιοχή πρόκειται να ενταχθεί στην προσπάθεια της ΕΕ, μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια των διεργασιών της διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης, έτσι ώστε να διαμορφωθεί η πράσινη μετάβαση, τέτοιου είδους έργα είναι απαράδεκτα (37). |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το γεγονός ότι η Δήλωση για την αναγνώριση τίτλων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης εγκρίθηκε στη σύνοδο κορυφής των Δυτικών Βαλκανίων στο Πόζναν και καθιέρωσε ένα μοντέλο για την αυτόματη αναγνώριση τίτλων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και περιόδων σπουδών στο εξωτερικό, αλλά, εντούτοις, θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να ενταθούν οι προσπάθειες για την προώθηση της αμοιβαίας αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων, προκειμένου να δημιουργηθεί μια περισσότερο ολοκληρωμένη αγορά εργασίας και να παρασχεθούν αναγκαίες ευκαιρίες για τους νέους στην περιοχή. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι σημαντικό να προαχθεί η αυξημένη συνεργασία και οι διασυνοριακές εταιρικές σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και των εταίρων από τα Δυτικά Βαλκάνια, όχι μόνο σε επίπεδο κυβερνήσεων, αλλά και στο περιφερειακό και το τοπικό επίπεδο, καθώς και στο επίπεδο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών (38). |
| --- | --- |

6.7.

7.   Η κοινωνία των πολιτών διαδραματίζει βασικό ρόλο στη διαδικασία προσχώρησης και τη νομοθετική διαδικασία

| 7.1. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να βελτιωθεί η αναγνώριση της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στο πλαίσιο της αναθεωρημένης μεθοδολογίας. Παρόλο που η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το γεγονός ότι η χρηματοδότηση των ΟΚΠ δεν θα μειωθεί σε περίπτωση έλλειψης προόδου σε συγκεκριμένη χώρα, σημειώνει με δυσαρέσκεια ότι η κοινωνία των πολιτών δεν αναγνωρίζεται επαρκώς στην ανακοίνωση (39), ειδικότερα υπό το πρίσμα των συγκεκριμένων πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών στα Δυτικά Βαλκάνια, όπου ο ρόλος που διαδραματίζουν οι ΟΚΠ στις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις πρέπει να ενισχυθεί. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ιδιαίτερα την προσέγγιση ανά θεματικές ενότητες η οποία υιοθετείται στη νέα μεθοδολογία και τονίζει τη ζωτική σημασία του ρόλου των ΟΚΠ σε όλες τις ενότητες, με ιδιαίτερη έμφαση στις ενότητες «Θεμελιώδεις αρχές» και «Πράσινο θεματολόγιο και βιώσιμη συνδεσιμότητα». |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Η κοινωνία των πολιτών συνεχίζει να αξιολογείται χωριστά στο πλαίσιο των πολιτικών κριτηρίων ως ένας από τους τέσσερις πυλώνες της δημοκρατίας· ωστόσο, όπως και σε προηγούμενες εκθέσεις, το βάθος της αξιολόγησης διαφέρει μεταξύ των χωρών και δεν γίνεται συνεπής και συστηματική αναφορά στις Κατευθυντήριες γραμμές για τη στήριξη της ΕΕ προς την κοινωνία των πολιτών στις χώρες της διεύρυνσης, 2014-2020 (40), παρόλο που αυτές αποτελούν εργαλείο λεπτομερούς παρακολούθησης. Ελλείψει στρατηγικής συνοχής, σαφούς πλαισίου παρακολούθησης και πολιτικής δέσμευσης για την περαιτέρω στήριξη της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στις χώρες της διεύρυνσης, η ΕΕ δεν παρέχει την πολιτική στήριξη την οποία οι ΟΚΠ χρειάζονται επιτακτικά, ούτε και σαφή καθοδήγηση για τις εθνικές κυβερνήσεις (41). |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η πραγματική αξία σε μια αξιοκρατική προσέγγιση δεν μπορεί να καθορίζεται ή να θεωρείται ολοκληρωμένη χωρίς την αυξημένη συμμετοχή των ΟΚΠ και χωρίς αυτές να παρακολουθούν με αντικειμενικότητα τα συγκεκριμένα πολιτικά πλαίσια τα οποία βιώνει καθένας από τους εταίρους στην περιοχή. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία οι εκτελεστικοί μηχανισμοί για την ενωσιακή χρηματοδότηση θα πρέπει να παρέχουν μια σαφή βάση για την υπεράσπιση της κοινωνίας των πολιτών και για την απόκριση σε άμεσες απειλές προς αυτήν. Οι επενδύσεις στην αγωγή του πολίτη, ένα πιο ευνοϊκό περιβάλλον, οι υποδομές της κοινωνίας των πολιτών και οι κοινές δράσεις θα έχουν κρίσιμη σημασία για την επίτευξη αυτού του στόχου. Μια αποτελεσματική απόκριση στη συρρίκνωση της κοινωνίας των πολιτών θα μπορούσε να είναι η εφαρμογή της πρόσφατα καθιερωθείσας αρχής περί επιδόσεων για τη στήριξη των δράσεων της κοινωνίας των πολιτών. Αντί απλώς να αποσύρονται τα κονδύλια από τις χώρες οι οποίες οπισθοχωρούν στη δημοκρατική ανάπτυξή τους, τα κονδύλια θα μπορούσαν να κατανέμονται εκ νέου ως στήριξη της κοινωνίας των πολιτών με στόχο την αντιμετώπιση της δημοκρατικής οπισθοχώρησης στην ίδια χώρα (42). |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ μπορούν να αξιοποιούν πόρους της τοπικής κοινωνίας των πολιτών και να ζητούν τη συνδρομή των αντιπροσωπειών της ΕΕ στην περιοχή με στόχο την κινητοποίηση των πολιτών στις χώρες εταίρους των Δυτικών Βαλκανίων, ούτως ώστε οι εν λόγω πολίτες να έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε πλατφόρμες στις οποίες πολίτες της ΕΕ θα ανταλλάσσουν απόψεις κατά τη διάρκεια της διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης. Η δυνατότητα νέων ανθρώπων και/ή απλών πολιτών από τα Δυτικά Βαλκάνια να συμμετάσχουν στις εκδηλώσεις για τους πολίτες της ΕΕ στο πλαίσιο της διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης θα αποτελέσει σημαντική επένδυση στο κοινωνικό κεφάλαιο της περιοχής και θα δημιουργήσει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση στο έδαφος των Δυτικών Βαλκανίων όσον αφορά τα θέματα της ΕΕ και τη σημασία τους στις αντίστοιχες χώρες. Παράλληλα, θα δημιουργήσει επαφές μεταξύ των λαών της ΕΕ και της περιοχής και θα βελτιώσει την ικανότητα αυτών των καλύτερα ενημερωμένων πολιτών να ελέγχουν τις πολιτικές ελίτ σε σχέση με ζητήματα που συνδέονται με τη διαδικασία προσχώρησης στην ΕΕ (43). |
| --- | --- |

7.6.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2020) 57 final της 5.2.2020 Ενίσχυση της διαδικασίας προσχώρησης — Μια αξιόπιστη προοπτική της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια· COM(2020) 641 final της 6.10.2020 Ένα οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο για τα Δυτικά Βαλκάνια· COM(2020) 660 final {SWD(2020) 350 final} — {SWD(2020) 351 final} — {SWD(2020) 352 final} — {SWD(2020) 353 final} — {SWD(2020) 354 final} — {SWD(2020) 355 final} — {SWD(2020) 356 final} της 6.10.2020 Ανακοίνωση του 2020 σχετικά με την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ.

1

(2)  Δήλωση του Ζάγκρεμπ, 6 Μαΐου 2020.

2

(3)  Σύμφωνα με την καθιερωμένη ορολογία της ΕΟΚΕ, οι όροι «κοινωνία των πολιτών» και «οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών» που χρησιμοποιούνται στην παρούσα γνωμοδότηση συμπεριλαμβάνουν τους κοινωνικούς εταίρους (π.χ. εργοδότες και συνδικαλιστικές οργανώσεις), καθώς και οποιουσδήποτε άλλους μη κρατικούς φορείς [βλέπε γνωμοδότηση της EOKE με θέμα «Οικονομική και κοινωνική συνοχή και ευρωπαϊκή ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων — προκλήσεις και προτεραιότητες» (ΕΕ C 262 της 25.7.2018, σ. 15)].

3

(4)  COM(2020) 57 final (5.2.2020).

4

(5)  Συμπεράσματα του Συμβουλίου με θέμα «Διεύρυνση και διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης — Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας και Δημοκρατία της Αλβανίας», 25.3.2020.

5

(6)  Cvijic, Srdjan, Kirchner, Marie Jelenka, Kirova, Iskra και Nechev, Zoran (2019), «From enlargement to the unification of Europe: Why the European Union needs a Directorate General Europe for future Members and Association Countries» (Από τη διεύρυνση στην ενοποίηση της Ευρώπης: Γιατί η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται μια Γενική Διεύθυνση Ευρώπη για μελλοντικά μέλη και συνδεδεμένες χώρες), Open Society Foundations.

6

«From enlargement to the unification of Europe: Why the European Union needs a Directorate General Europe for future Members and Association Countries» (Από τη διεύρυνση στην ενοποίηση της Ευρώπης: Γιατί η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται μια Γενική Διεύθυνση Ευρώπη για μελλοντικά μέλη και συνδεδεμένες χώρες)

(7)  Stratulat, Corina και Lazarevic, Milena (2020), «The Conference on the Future of Europe: Is the EU still serious about the Balkans?» (Η διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης: ενδιαφέρεται ακόμη η ΕΕ σοβαρά για τα Βαλκάνια;), Έγγραφο συζήτησης του EPC, Βρυξέλλες: Κέντρο Ευρωπαϊκής Πολιτικής.

7

«The Conference on the Future of Europe: Is the EU still serious about the Balkans?» (Η διάσκεψη για το μέλλον της Ευρώπης: ενδιαφέρεται ακόμη η ΕΕ σοβαρά για τα Βαλκάνια;)

(8)  Stratulat et al. (2019), ό.π., σ. 113.

8

et al.

(9)  Stratulat και Lazarević (2019), ό. π.

9

ό. π.

(10)  COM(2019) 640 final της 11.12.2019Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

10

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία

(11)  SWD(2020) 223 final [COM(2020) 641 final] της 6.10.2020Guidelines for the Implementation of the Green Agenda for the Western Balkans accompanying the Economic and Investment Plan for the Western Balkans (Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της πράσινης ατζέντας για τα Δυτικά Βαλκάνια, οι οποίες συνοδεύουν το οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο για τα Δυτικά Βαλκάνια).

11

Guidelines for the Implementation of the Green Agenda for the Western Balkans accompanying the Economic and Investment Plan for the Western Balkans (Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της πράσινης ατζέντας για τα Δυτικά Βαλκάνια, οι οποίες συνοδεύουν το οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο για τα Δυτικά Βαλκάνια)

(12)  Τελική δήλωση του 7ου Φόρουμ της Κοινωνίας των Πολιτών των Δυτικών Βαλκανίων — 16-17.4.2019, Τίρανα, Αλβανία.

12

(13)  Συμπεράσματα της διάσκεψης υψηλού επιπέδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή στα Δυτικά Βαλκάνια — 15 Μαΐου 2018, Σόφια, Βουλγαρία.

13

(14)  Συμβολή της ΕΟΚΕ στη σύνοδο κορυφής ΕΕ–Δυτικών Βαλκανίων της 6ης Μαΐου 2020 (δημοσιεύτηκε στις 28.4.2020).

14

(15)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 114.

15

(16)  Βλέπε επίσης τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οικονομική και κοινωνική συνοχή και ευρωπαϊκή ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων — προκλήσεις και προτεραιότητες» (ΕΕ C 262 της 25.7.2018, σ. 15) και τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του Μηχανισμού Προενταξιακής Βοήθειας (ΜΠΒ ΙΙΙ)» (ΕΕ C 110 της 22.3.2019, σ. 156).

16

(17)  Stratulat et al. (2019), ό.π.

17

(18)  Έρευνα που ανατέθηκε από το Ευρωπαϊκό ταμείο για τα Δυτικά Βαλκάνια τον Οκτώβριο του 2020, ως πόρος για τη συμβουλευτική ομάδα για την πολιτική «Τα Βαλκάνια στην Ευρώπη» (BiEPAG), και διεξήχθη και στις έξι χώρες της περιοχής, με βάση ένα εθνικά αντιπροσωπευτικό δείγμα το οποίο αποτελούνταν από τουλάχιστον 1 000 ερωτηθέντες ηλικίας 18 ετών και άνω, μέσω τηλεφωνικών και διαδικτυακών συνεντεύξεων.

18

(19)  Stratulat, Corina, Kmezić, Marko, Τζιφάκης, Νικόλαος, Bonomi, Matteo και Nechev, Zoran (2020), «Between a rock and a hard place: Public opinion on integration in the Western Balkans» (Μεταξύ σφύρας και άκμονος: Η κοινή γνώμη σχετικά με την προσχώρηση στα Δυτικά Βαλκάνια), Balkans in Europe Policy Advisory Group (BiEPAG).

19

«Between a rock and a hard place: Public opinion on integration in the Western Balkans»

(20)  Balfour, Rosa και Stratulat, Corina (2015) (επιμ.), «EU member states and enlargement towards the Balkans, EPC Issue Paper» (Τα κράτη μέλη της ΕΕ και η διεύρυνση προς τα Βαλκάνια, θεματικό έγγραφο του EPC) αριθ. 79, Βρυξέλλες: Κέντρο Ευρωπαϊκής Πολιτικής, σ. 234.

20

«EU member states and enlargement towards the Balkans, EPC Issue Paper»

(21)  COM(2018) 65 final της 6.2.2018 Μια αξιόπιστη προοπτική διεύρυνσης για τα Δυτικά Βαλκάνια και αυξημένη δέσμευση της ΕΕ απέναντί τους.

21

(22)  Stratulat et al. (2020), ό.π., σ. 5.

22

et al.

(23)  Richter, Solveig και Wunsch, Natasha (2020), «Money, power, glory: the linkages between EU conditionality and state capture in the Western Balkans» (Χρήμα, εξουσία, δόξα: οι συνδέσεις μεταξύ των προϋποθέσεων της ΕΕ και της άλωσης του κράτους στα Δυτικά Βαλκάνια), Journal of European Public Policy 27(1), σ. 41-62.

23

«Money, power, glory: the linkages between EU conditionality and state capture in the Western Balkans»

(24)  COM(2018) 65 final της 6.2.2018.

24

(25)  Stratulat et al. (2020), ό.π., σ. 7.

25

et al.

(26)  Stratulat και Lazarević (2019), ό.π.

26

(27)  COM(2020) 641 final της 6.10.2020 Ένα οικονομικό και επενδυτικό σχέδιο για τα Δυτικά Βαλκάνια.

27

(28)  COM(2020) 660 final {SWD(2020) 350 final} — {SWD(2020) 351 final} — {SWD(2020) 352 final} — {SWD(2020) 353 final} — {SWD(2020) 354 final} — {SWD(2020) 355 final} — {SWD(2020) 356 final} της 6.10.2020 Ανακοίνωση του 2020 σχετικά με την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ.

28

(29)  Bonomi, Matteo και Reljić, Dušan (2017), «The EU and the Western Balkans: so near and yet so far» (Η ΕΕ και τα Δυτικά Βαλκάνια: τόσο κοντά και όμως τόσο μακριά), Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP) Commentary, SWP.

29

«The EU and the Western Balkans: so near and yet so far»

(30)  Stratulat et al. (2019), ό.π., σ. 113 και γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Συνεισφορά της κοινωνίας των πολιτών στην Πράσινη Ατζέντα και στη βιώσιμη ανάπτυξη των Δυτικών Βαλκανίων ως μέρος της διαδικασίας προσχώρησης στην ΕΕ» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) (ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 114).

30

et al.

(31)  Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οικονομική και κοινωνική συνοχή και ευρωπαϊκή ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων — προκλήσεις και προτεραιότητες» (ΕΕ C 262 της 25.7.2018, σ. 15).

31

(32)  Ό.π.

32

(33)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 114.

33

(34)  Ό.π.

34

(35)  Matkovic Puljic, Vlatka, Dave Jones, Charles Moore, Lauri Myllyvirta, Rosa Gierens, Igor Kalaba, Ioana Ciuta, Pippa Gallop και Sonja Risteska (2019), «Chronic coal pollution — EU action on the Western Balkans will improve health and economies across Europe» (Χρόνια ρύπανση από άνθρακα — Η δράση της ΕΕ στα Δυτικά Βαλκάνια θα βελτιώσει την υγεία και τις οικονομίες σε ολόκληρη την Ευρώπη), Βρυξέλλες: Health and Environment Alliance, σ. 18.

35

«Chronic coal pollution — EU action on the Western Balkans will improve health and economies across Europe»

(36)  Βλέπε, για παράδειγμα, European Western Balkans, «Sarajevo and Belgrade among the most polluted world capitals» (Το Σαράγεβο και το Βελιγράδι ανάμεσα στις πρωτεύουσες με τη μεγαλύτερη ρύπανση στον κόσμο), 13 Ιανουαρίου 2020· Bateman, Jessica, «The young people fighting the worst smog in Europe» (Οι νέοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν το χειρότερο νέφος στην Ευρώπη), BBC, 2 Ιουλίου 2020.

36

«Sarajevo and Belgrade among the most polluted world capitals»

«The young people fighting the worst smog in Europe»

(37)  Stratulat και Lazarević (2019), ό.π.

37

(38)  Μεταξύ πολλών άλλων, ορισμένα καλά παραδείγματα τέτοιας συνεργασίας είναι τα ακόλουθα: Στρατηγική της ΕΕ για την περιφέρεια της Αδριατικής και του Ιονίου (EUSAIR), Στρατηγική της ΕΕ για την περιοχή του Δούναβη (EUSDR), Δίκτυο CIVINET: Σλοβενία, Κροατία, Νοτιοανατολική Ευρώπη, Βαλκανικό Δίκτυο Αγροτικής Ανάπτυξης (BRDN), Επενδυτικό Φόρουμ Έξι Επιμελητηρίων των Δυτικών Βαλκανίων (WB6 CIF) και Περιφερειακό Συμβούλιο Συνδικαλιστικών Οργανώσεων Solidarnost.

38

(39)  COM(2020) 57 final της 5.2.2020 Ενίσχυση της διαδικασίας προσχώρησης — Μια αξιόπιστη προοπτική της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια.

39

(40)  Κατευθυντήριες γραμμές για τη στήριξη της ΕΕ προς την κοινωνία των πολιτών στις χώρες της διεύρυνσης (2014-2020).

40

Κατευθυντήριες γραμμές για τη στήριξη της ΕΕ προς την κοινωνία των πολιτών στις χώρες της διεύρυνσης (2014-2020)

(41)  BCSDN «Background Analysis of the Enlargement Package 2020: Should Civil Society Be Satisfied with Just Being Acknowledged?» (Ανάλυση του πλαισίου της δέσμης διεύρυνσης 2020: Θα πρέπει η κοινωνία των πολιτών να ικανοποιηθεί μόνο με την αναγνώρισή της;), Οκτώβριος 2020.

41

«Background Analysis of the Enlargement Package 2020: Should Civil Society Be Satisfied with Just Being Acknowledged?»

(42)  BCSDN «Feedback on the Consultation of CSOs in the Preparation of IPA III» (Παρατηρήσεις σχετικά με τις διαβουλεύσεις με τις ΟΚΠ κατά την προετοιμασία του ΜΠΒ ΙΙΙ), 22 Απριλίου 2020.

42

«Feedback on the Consultation of CSOs in the Preparation of IPA III»

(43)  Stratulat και Lazarević (2020), ό.π., σ. 7.

43

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/98 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/98

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα — Αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων μετά την πανδημία COVID-19»

[COM(2020) 822 final]

(2021/C 220/15)

| Εισηγητής: | ο κ. Kęstutis KUPŠYS |
| --- | --- |

Εισηγητής:

ο κ. Kęstutis KUPŠYS

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 24.2.2021 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της ΣΛΕΕ |
| Αρμόδιο τμήμα | Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 10.3.2021 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 246/2/11 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 24.2.2021

Νομική βάση

Άρθρο 304 της ΣΛΕΕ

Αρμόδιο τμήμα

Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

10.3.2021

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

246/2/11

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την παρουσίαση του νέου σχεδίου δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ανακοίνωση) για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (ΜΕΔ), αλλά εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι το εν λόγω σχέδιο ουσιαστικά δεν περιέχει νέες προτάσεις κατάλληλες για την περίοδο της πανδημίας COVID-19, αφήνοντας την Ευρώπη να αντιμετωπίσει μια πρωτοφανή κατάσταση με κανόνες που έχουν θεσπιστεί για καιρούς ομαλότητας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά να αντιμετωπιστούν πρωτίστως τα βαθύτερα αίτια των ΜΕΔ, προκειμένου να αποτραπεί η συσσώρευσή τους στο μέλλον, και προτείνει επίσης προσεκτική επανεξέταση και προσωρινή προσαρμογή του ορισμού της «αθέτησης» (default), διασφαλίζοντας μια «ομαλή προσγείωση» για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις της Ευρώπης. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, στην τρέχουσα κρίση της νόσου COVID-19, είναι αναγκαίο η νομισματική και δημοσιονομική πολιτική και η ρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα να συνάδουν με την εποχή στην οποία ζούμε. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών των ΜΕΔ είναι πρωταρχικής σημασίας. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι αποτελεσματικότεροι τρόποι για να αποτραπεί η συσσώρευση μεγάλων όγκων ΜΕΔ από τα νοικοκυριά και τις ΜΜΕ είναι: εξασφάλιση συνεχούς προσπάθειας για βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, έμφαση στη συνέχιση των δραστηριοτήτων και στην οικονομική ανάκαμψη, δημιουργία ισχυρών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, καταπολέμηση της φτώχειας, της υπερχρέωσης και της ανεργίας, διασφάλιση επαρκών μισθών και εφαρμογή αντικυκλικών μέτρων οικονομικής πολιτικής σε καιρούς κρίσης. Μέσω των ενεργειών αυτών, μπορούμε να διατηρήσουμε και να ενισχύσουμε τη σταθερότητα της χρηματοπιστωτικής αγοράς και την οικονομική ανθεκτικότητα, καταπολεμώντας παράλληλα τη φτώχεια και, ταυτόχρονα, την τεράστια ανισότητα. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι τα «προ της COVID-19» ΜΕΔ θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με πολύ διαφορετικό τρόπο από τα «μετά την COVID-19» ΜΕΔ (που έχουν προκληθεί από την κρίση της COVID-19), λόγω των εντελώς διαφορετικών περιστάσεων πριν και μετά τον Μάρτιο του 2020. Υπό αυτό το πρίσμα, η ΕΟΚΕ προτείνει μια προσεκτική, στοχευμένη και αυστηρά προσωρινή αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών της ΕΑΤ σχετικά με τον ορισμό της «αθέτησης». Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης να παραμείνουν σε ισχύ οι κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ σχετικά με τις αναστολές αποπληρωμών δανείων (credit moratoria) για όσο διάστημα απαιτείται. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ ζητεί τα μέτρα αρωγής προς τα πιστωτικά ιδρύματα να συνδυαστούν με κυβερνητικά μέτρα ενίσχυσης για τους δανειολήπτες που έχουν βρεθεί σε δυσχερή θέση μόνο ως αποτέλεσμα της πανδημίας. Μεταξύ των μέτρων που θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν σε αυτήν την κατάσταση είναι οι αναβολές με προθεσμία ενός έως τριών ετών, οι επιδοτήσεις επιτοκίου, η αναδιάρθρωση των χρεών σε λιγότερο δαπανηρές μορφές πίστωσης και οι αναστολές αποπληρωμής δανείων, όπου είναι δυνατόν. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ αυτής της εσωτερικής διαδικασίας διευθέτησης. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι έχει δοθεί υπερβολική έμφαση στην ανάγκη για μια πανευρωπαϊκή διασυνοριακή αγορά ΜΕΔ. Επομένως, η ΕΟΚΕ ανησυχεί για τα σχέδια παροχής ενός «διαβατηρίου» στους εισπράκτορες χρεών, που θα τους επιτρέπει να δραστηριοποιούνται σε όλη την ΕΕ, χωρίς κατάλληλη εποπτεία ούτε από τις χώρες «προέλευσης» ούτε από τις χώρες «υποδοχής» τους. Αυτό το μέτρο θα μπορούσε να δικαιολογηθεί μόνο αν υπήρχε μια αντισταθμιστική σειρά μέτρων που θα συνέβαλλαν στην προστασία των δανειοληπτών οι οποίοι βρίσκονται σε δυσχερή θέση —ένα ενωσιακό πρότυπο προστασίας των καταναλωτών για τους εισπράκτορες χρεών. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Ένας άλλος πυλώνας του σχεδίου δράσης σχετίζεται με την πρόταση για την AECE —ταχεία εξωδικαστική αναγκαστική εκτέλεση επί εξασφαλίσεων—, η οποία περιορίζεται αυστηρά στα εταιρικά δάνεια και εφαρμόζεται μόνον εάν έχει επιτευχθεί προηγούμενη εθελοντική συμφωνία μεταξύ των μερών κατά τη σύναψη της σύμβασης δανείου. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η AECE θα μπορούσε να προσφέρει μια ισορροπημένη λύση για τους οφειλέτες, αλλά ζητεί η εξωδικαστική εκτέλεση να μην καταστεί η βασική επιλογή στις συμβάσεις δανείου. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ ζητεί μετ’ επιτάσεως να μην συγχωνευθεί το ζήτημα των ΜΕΔ, που αντικατοπτρίζει ένα ευρέως διαδεδομένο φαινόμενο στην οικονομία, με θέματα που αφορούν τη διαφύλαξη της χρηματοοικονομικής σταθερότητας. Για να διατηρηθεί η ηθική και επιχειρησιακή ακεραιότητα του τραπεζικού τομέα, αυτά τα δύο ζητήματα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν χωριστά. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ ζητεί η επιλογή της πώλησης ΜΕΔ σε εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων (ΕΔΠΣ, οι οποίες αποκαλούνται στην καθομιλουμένη και «κακές τράπεζες»), να παραμείνει εξαιρετική περίπτωση και να προτιμούνται οι διμερείς συμφωνίες ρύθμισης μεταξύ του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος και του δανειολήπτη, περίπτωση στην οποία η λύση θα πρέπει να επικεντρωθεί στη συνέχεια των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και στην οικονομική ανάκαμψη. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οποιαδήποτε χρήση της «προληπτικής ανακεφαλαιοποίησης», εάν χρηματοδοτείται με δημόσιους πόρους, είναι πιθανό να εκτρέψει το δημόσιο χρήμα από άλλους, περισσότερο κοινωνικά και οικονομικά χρήσιμους στόχους. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης την ανάγκη να χρησιμοποιηθούν τυχόν «προληπτικά» μέτρα με πολύ υπεύθυνο τρόπο, προκειμένου να αποφευχθούν οι ηθικοί κίνδυνοι και οι διασώσεις των τραπεζών εις βάρος της κοινωνίας με χρήση δημόσιου χρήματος. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Με δεδομένη την ισχύουσα κατάσταση, όπου δυνητικά βιώσιμες επιχειρήσεις ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με δυσκολίες πληρωμών παρά την «προ της COVID-19» πιστοληπτική τους ικανότητα, η ΕΟΚΕ συνιστά την προσεκτική αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών της ΕΑΤ σχετικά με τον ορισμό της αθέτησης, η οποία θα μπορούσε να παράσχει σε οφειλέτες που έχουν επιβαρυνθεί εξαιτίας της COVID-19 την ευκαιρία να ανακάμψουν προτού τα δάνειά τους θεωρηθούν μη εξυπηρετούμενα. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι αυτού του είδους οι αλλαγές πρέπει να έχουν αυστηρά προσωρινό χαρακτήρα, δεν θα πρέπει να παρεμβαίνουν στον αναλυτικό και ακριβή εντοπισμό και την αναφορά του πιστωτικού κινδύνου από τις τράπεζες και θα πρέπει να πραγματοποιούνται σύμφωνα με τη θεμελιώδη ανάγκη για διασφάλιση της σταθερότητας και της φερεγγυότητας του τραπεζικού τομέα. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ συνιστά, σε γενικές γραμμές, τη διατήρηση των κεφαλαιακών απαιτήσεων —συμπεριλαμβανομένου του κανονισμού για τον μηχανισμό ασφαλείας για τα ΜΕΔ. Αυτό θα διασφαλίσει την πλήρη ικανότητα των τραπεζών να αντέχουν τις ζημίες και θα μειώσει το ενδεχόμενο μελλοντικών δημόσιων παρεμβάσεων (όπως η «προληπτική ανακεφαλαιοποίηση») και διασώσεων τραπεζών εις βάρος των φορολογουμένων. Ωστόσο, θα μπορούσε να εξεταστεί και να εφαρμοστεί προσωρινή ευελιξία στον ορισμό της αθέτησης υποχρέωσης και στην πρόβλεψη του μηχανισμού ασφαλείας για τα ΜΕΔ, προκειμένου να μετριαστούν οι επιπτώσεις της κρίσης COVID-19. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Γενικό πλαίσιο

| 2.1. | Το σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, το οποίο ανακοινώθηκε τον Δεκέμβριο του 2020 (1), έχει ως σκοπό να αποτρέψει τη μελλοντική συσσώρευση ΜΕΔ σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση ως αποτέλεσμα της κρίσης COVID-19. Ένα δάνειο καθίσταται μη εξυπηρετούμενο όταν είναι απίθανο να αποπληρωθεί ή όταν ο δανειολήπτης έχει καθυστερήσει μια πληρωμή 90 ημέρες. Λόγω της πανδημίας, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εκτιμά ότι σε ένα δυσμενές σενάριο, με πολύ πιο αδύναμη και παρατεταμένη ανάκαμψη, το ποσό των ΜΕΔ που κατέχουν οι τράπεζες της ζώνης του ευρώ μπορεί να φτάσει «έως και το 1,4 τρισεκατομμύριο ευρώ» (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Τον Ιούλιο του 2017, αποκαλύφθηκε το σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων στην Ευρώπη (3), το οποίο, στη διάρκεια των επόμενων ετών, βοήθησε να αντιμετωπιστεί και να αναστραφεί η συσσώρευση ΜΕΔ στις τράπεζες. Ακολούθησε μια μεταγενέστερη ανακοίνωση για την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης (4). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Τον Μάρτιο του 2018, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισήγαγε νομοθετική πρόταση (5) για να ενθαρρύνει την ανάπτυξη της δευτερογενούς αγοράς ΜΕΔ στην ΕΕ. Το σχέδιο οδηγίας αναμένεται να διευκολύνει τις τράπεζες στην πώληση των χαρτοφυλακίων τους ΜΕΔ σε τρίτους επενδυτές οπουδήποτε στην ΕΕ. Η πρόταση εισάγει επίσης μια εξωδικαστική διαδικασία εκτέλεσης που αποκαλείται «ταχεία εξωδικαστική αναγκαστική εκτέλεση επί εξασφαλίσεων» (AECE). Το σχέδιο οδηγίας δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί, παρότι αυτά τα δύο ζητήματα αποτελούν αντικείμενο χωριστών νομοθετικών πράξεων. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Όταν ξέσπασε η πανδημία της COVID-19, η Επιτροπή αντέδρασε άμεσα θεσπίζοντας μέτρα για να βοηθήσει τον τραπεζικό τομέα να αντιμετωπίσει την αναμενόμενη και επερχόμενη συσσώρευση ΜΕΔ. Η δέσμη τραπεζικών μέτρων που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 2020 έχει ήδη παράσχει ουσιαστική βραχυπρόθεσμη στήριξη (6) στον τραπεζικό τομέα, όπως κανόνες για το πώς θα αξιολογούν οι τράπεζες τον κίνδυνο για έναν δανειολήπτη που δεν μπορεί να αποπληρώσει το δάνειο, ή προληπτικούς κανόνες για την ταξινόμηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, και για τη λογιστική μεταχείριση των καθυστερήσεων στις αποπληρωμές. Οι τράπεζες έχουν ακόμα επωφεληθεί από σημαντικά μέτρα στήριξης της ρευστότητας [έκτακτο πρόγραμμα αγοράς στοιχείων ενεργητικού λόγω πανδημίας της ΕΚΤ (7) και χαλάρωση των όρων για στοχευμένες πράξεις πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδότησης, (TLTRO III), τον Μάρτιο του 2020]. Είναι πλέον καιρός να εξετάσουμε τα επίπεδα φερεγγυότητας των ευρωπαϊκών εταιρειών. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Παράλληλα, η δέσμη μέτρων για την ανάκαμψη των κεφαλαιαγορών παρείχε στον τραπεζικό τομέα περαιτέρω στήριξη αίροντας ρυθμιστικά εμπόδια για την τιτλοποίηση (8) των ΜΕΔ. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Τους τελευταίους μήνες, ο ευρωπαϊκός τραπεζικός τομέας επωφελήθηκε από ρυθμιστικά μέτρα ελάφρυνσης και στήριξης της ρευστότητας, που έχουν ως στόχο τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής και της οικονομικής σταθερότητας, και τη στήριξη των ευρωπαϊκών νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Ως εκ τούτου, ο τραπεζικός κλάδος συνεχίζει να δανείζει στους πελάτες του και δεν έχει προκύψει πιστωτική ασφυξία. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Τα κράτη μέλη έχουν επίσης αναλάβει αποφασιστική δράση, με καθεστώτα στήριξης για την άμβλυνση των δυσχερειών ρευστότητας που πλήττουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Τα καθεστώτα αυτά περιλαμβάνουν κατά κανόνα καθεστώτα κρατικών εγγυήσεων και/ή παρατάσεις προθεσμίας πληρωμής («moratoria»). Τα μέτρα αυτά βοηθούν τους δανειολήπτες που αντιμετωπίζουν προσωρινά προβλήματα ρευστότητας και αποτρέπουν την αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ). Η Επιτροπή ενέκρινε επίσης προσωρινό πλαίσιο ώστε τα κράτη μέλη να μπορούν να κάνουν χρήση της πλήρους ευελιξίας που προβλέπουν οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, με στόχο τη στήριξη της οικονομίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι το τρέχον σχέδιο δράσης της Επιτροπής (ανακοίνωση) ακολουθεί και επαναλαμβάνει τα ίδια μέτρα που περιέχονταν ήδη στο σχέδιο του 2017. Ουσιαστικά, δεν περιλαμβάνει νέες προτάσεις κατάλληλες για την περίοδο της πανδημίας COVID-19, αφήνοντας την Ευρώπη να αντιμετωπίσει μια πρωτοφανή κατάσταση με κανόνες που έχουν θεσπιστεί για καιρούς ομαλότητας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι τα «προ της COVID-19» ΜΕΔ θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με πολύ διαφορετικό τρόπο από τα «μετά την COVID-19» ΜΕΔ (που έχουν προκληθεί από την κρίση της COVID-19), λόγω των εντελώς διαφορετικών περιστάσεων πριν και μετά τον Μάρτιο του 2020. Η ΕΟΚΕ συνιστά, ως εκ τούτου, μια προσεκτική, στοχευμένη και αυστηρά προσωρινή επανεξέταση του ορισμού της ΕΑΤ για την αθέτηση, προκειμένου να αποτραπεί ο αυτόματος χαρακτηρισμός των οφειλετών ως υπερήμερων και να μετριαστούν τα αποτελέσματα των κυκλικών τάσεων του ισχύοντος κανονισμού και να διασφαλιστεί η «ομαλή προσγείωση» για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις της Ευρώπης. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Η πανδημία επέφερε μείωση της ζήτησης και της κατανάλωσης, πράγμα που δημιούργησε ανησυχίες στις ΜΜΕ όσον αφορά την εύρεση πελατών. Παρότι η πρόσβαση σε χρηματοδότηση δεν αναφέρεται επί του παρόντος από τις ΜΜΕ (σε έρευνες της ΕΚΤ (9)) ως το πλέον πιεστικό πρόβλημα, όλα τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την αντιμετώπιση των ΜΕΔ. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται σταθερά υπέρ (10) της μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων με κοινωνικά βιώσιμο τρόπο και με παράλληλη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας (11). Σε καιρούς κρίσης λόγω της COVID-19, αυτό είναι τώρα σημαντικότερο από ποτέ. Σε αντίθεση με αυτό που συνέβη πριν από μία δεκαετία κατά τη χρηματοπιστωτική κρίση της περιόδου 2008-2009, η τρέχουσα αναμενόμενη έκρηξη των ΜΕΔ δεν οφείλεται σε υπαιτιότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα ή κάποιας συγκεκριμένης κατηγορίας φορέων εντός του οικονομικού συστήματος, αλλά ούτε και στην «πραγματική οικονομία», τις κυβερνήσεις ή τους Ευρωπαίους πολίτες. Η παρέμβαση των ρυθμιστικών αρχών σε επίπεδο ΕΕ και των κυβερνήσεων των κρατών μελών με τα κατάλληλα εργαλεία είναι εξαιρετικά σημαντική. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Αν και η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι υπάρχουν ορισμένα πλεονεκτήματα στην ανάπτυξη δευτερογενών αγορών για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, θα προτιμούσε διμερείς συμφωνίες ρύθμισης μεταξύ του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος και βιώσιμων δανειοληπτών. Παρότι οι όγκοι των ΜΕΔ στους ισολογισμούς των τραπεζών μπορούν να μειωθούν μέσω πωλήσεων σε αγοραστές πιστώσεων, αυτό δεν σημαίνει ότι οι πωλήσεις ΜΕΔ είναι η βέλτιστη επιλογή από τη σκοπιά του δανειολήπτη ή για την κοινωνία στο σύνολό της. Οι πωλήσεις ΜΕΔ θα πρέπει να αποτελούν την έσχατη λύση. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Η αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών των ΜΕΔ είναι πρωταρχικής σημασίας. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι αποτελεσματικότεροι τρόποι για να αποτραπεί η συσσώρευση μεγάλων όγκων ΜΕΔ από τα νοικοκυριά και τις ΜΜΕ είναι: εξασφάλιση ισχυρών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, καταπολέμηση της φτώχειας, της υπερχρέωσης και της ανεργίας, διασφάλιση επαρκών μισθών και εφαρμογή αντικυκλικών μέτρων οικονομικής πολιτικής σε καιρούς κρίσης, με παράλληλη ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, εστιάζοντας στη συνέχεια των δραστηριοτήτων και στην οικονομική ανάκαμψη, με ένα σαφές και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο που θα παρέχει προβολή για τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Μέσω των ενεργειών αυτών, μπορούμε να διατηρήσουμε και να ενισχύσουμε τη σταθερότητα της χρηματοπιστωτικής αγοράς και την οικονομική ανθεκτικότητα, καταπολεμώντας παράλληλα τη φτώχεια και, ταυτόχρονα, την ανισότητα. Υπό το πρίσμα αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά να παραμείνουν σε ισχύ οι κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ σχετικά με τις παρατάσεις προθεσμίας πληρωμής («moratorium») πιστώσεων για όσο διάστημα απαιτείται και προτείνει μια προσεκτική, στοχοθετημένη και αυστηρά προσωρινή επανεξέταση του ορισμού της αθέτησης. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, το σχέδιο δράσης αντικατοπτρίζει τη βασική λογική ότι σήμερα οι τράπεζες αποτελούν βασική υποδομή στην οικονομία της Ευρώπης, η οποία βασίζεται στη χρηματική ροή, και ότι η υγεία και η σταθερότητα του τραπεζικού τομέα συνιστούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την οικονομική ανάκαμψη. Όπως το θέτει η Επιτροπή στη σχετική ανακοίνωση (12)«Για την Επιτροπή, ύψιστη προτεραιότητα αποτελεί η διασφάλιση ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες και οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εξακολουθούν να λαμβάνουν στήριξη από τις τράπεζές τους». Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τον αποφασιστικό ρόλο της ΕΚΤ στη διασφάλιση της σταθερότητας των τραπεζών και της παροχής πιστώσεων και σημειώνει ότι η ευρωπαϊκή οικονομία υποστηρίζεται από μέτρα που αποσκοπούν να εξασφαλίσουν τη χορήγηση δανεισμού όταν υπάρχει φερέγγυα ζήτηση για πιστώσεις. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι υπάρχει μερική έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων για τα ΜΕΔ και ότι εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα για το μέλλον των εμβολιασμών κατά της COVID-19, των μεταλλάξεων του ιού SARS-CoV-2 (παραλλαγές της COVID-19), των μέτρων απαγόρευσης της κυκλοφορίας και της οικονομικής ανάκαμψης. Η ΕΟΚΕ αναδεικνύει τη σημασία της ποιότητας των δεδομένων, προκειμένου να αξιολογηθεί δεόντως η έκταση του προβλήματος και να προσδιοριστούν οι βιώσιμες επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί να επιδειχθεί σύνεση και να ληφθούν μέτρα που μπορούν να βοηθήσουν την ευρωπαϊκή οικονομία να ορθοποδήσει γρήγορα, όπως μέτρα για τη στήριξη των μικρών επιχειρήσεων και τη διασφάλιση επαρκών μισθών και ισχυρών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι καταθέσεις του τραπεζικού τομέα έχουν αυξηθεί σημαντικά (13), γεγονός που σημαίνει ότι υπάρχουν καλές προοπτικές καταναλωτικής ζήτησης τους μήνες που θα ακολουθήσουν την άρση των περιορισμών της απαγόρευσης κυκλοφορίας. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Απομένει να εξεταστεί πώς οι εταιρείες και τα νοικοκυριά που «έχουν υποστεί σημαντική οικονομική πίεση λόγω της πανδημίας (14)» μπορούν να βοηθηθούν από τις τράπεζες («λαμβάνουν στήριξη από τις τράπεζές τους (15)»), αν αντιμετωπιστεί η αύξηση στα ΜΕΔ. Οι προτεινόμενες αλλαγές ή η χαλάρωση του κανονιστικού πλαισίου δεν εξαρτώνται επί του παρόντος από τη χορήγηση τραπεζικών δανείων σε φερέγγυες ΜΜΕ ή φερέγγυα νοικοκυριά. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι, με εξαίρεση τον τραπεζικό τομέα, το σχέδιο δράσης της Επιτροπής προβλέπει ελάχιστα νέα μέτρα για να βοηθηθούν οι οικονομικοί παράγοντες που βρίσκονται σε δυσχερή θέση. Ενώπιον του εξωτερικού οικονομικού κλυδωνισμού που καθιστά πολλούς εργαζομένους και επιχειρήσεις ακόμη πιο εξαρτημένους από δάνεια, τα μέτρα στήριξης και μετριασμού για τις τράπεζες θα πρέπει να στοχεύουν στη χορήγηση περισσότερων δανείων προς φερέγγυες ΜΜΕ και φερέγγυα νοικοκυριά. Ταυτόχρονα, οι αρχές θα πρέπει να θεσπίσουν επαρκείς διασφαλίσεις ώστε να αποφευχθεί ο ανεύθυνος δανεισμός και η επακόλουθη υπερχρέωση. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Η ΕΟΚΕ συνιστά την αναγνώριση της κοινωνίας των πολιτών στο σύνολό της ως ενδιαφερόμενους φορείς στο πεδίο του κανονισμού για τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ειδικότερα, αναφορικά με την αντιμετώπιση των ΜΕΔ στον απόηχο της πανδημίας, τα ΜΕΔ έχουν αρκετές επιπτώσεις, επηρεάζοντας επίσης, για παράδειγμα, τα συμφέροντα των εργαζόμενων στον ρόλο τους ως οφειλετών, υπαλλήλων χρεωμένων εταιρειών ή ως υπαλλήλων του χρηματοπιστωτικού τομέα ή ως φορολογουμένων (ιδίως σε περίπτωση χρήσης δημοσίων πόρων για την αντιμετώπιση των ΜΕΔ). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι έχει δοθεί υπερβολική έμφαση στην ανάγκη για μια διασυνοριακή αγορά ΜΕΔ που θα καλύπτει ολόκληρη την ΕΕ, παρά το γεγονός ότι ο τραπεζικός τομέας κινείται σταθερά προς μια Τραπεζική Ένωση για ολόκληρη την ΕΕ. Είναι εξαιρετικά αμφισβητήσιμο εάν οι διασυνοριακές δραστηριότητες των αγοραστών πιστώσεων παρέχουν απτά οικονομικά οφέλη για το οικονομικό σύστημα συνολικά και όχι μόνο για τις τράπεζες, τους αγοραστές πιστώσεων και τους διαχειριστές πιστώσεων (αν και είναι αλήθεια ότι οι τελευταίοι οπωσδήποτε μπορούν να αποκομίσουν οφέλη από τις οικονομίες κλίμακας). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης ότι ο επιμερισμός του κινδύνου ενδέχεται να μην οδηγήσει σε μείωσή του. Αντιθέτως, η κρίση των χρηματοπιστωτικών αγορών κατά την περίοδο 2008-2009 μας δίδαξε ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αδιαφανή συσσώρευση κινδύνων στην οικονομία. Η ΕΟΚΕ ζητεί σκοπός όλων των μέτρων που συνδέονται με την παροχή κινήτρων στον χρηματοπιστωτικό τομέα να είναι η αποθάρρυνση των παραγόντων της αγοράς από την ανάληψη υπερβολικών κινδύνων. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Συγχρόνως, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι επιχειρήσεις, τα νοικοκυριά, οι εργαζόμενοι και η κοινωνία των πολιτών της Ευρώπης χρειάζονται πόρους και πλήρη στήριξη για να αντέξουν την κρίση και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να προταθούν συναφή μέτρα στήριξης από την ΕΕ. Αυτή η στήριξη θα πρέπει να είναι διαθέσιμη για περίοδο έως και τριών ετών (σύμφωνα με τη δέσμη κινήτρων Next Generation EU), ώστε να στηριχθούν οι επιχειρήσεις και οι δανειολήπτες που κρίθηκαν υγιείς και φερέγγυοι πριν από την πανδημία. Ουσιαστικά, ολόκληρος ο πληθυσμός της Ευρώπης επηρεάζεται από την αυξανόμενη κοινωνικοοικονομική ανασφάλεια. Οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν διακοπή δραστηριοτήτων λόγω των αναγκαστικών αναστολών λειτουργίας και της μειωμένης ζήτησης, ενώ τα νοικοκυριά έχουν να αντιμετωπίσουν ανεργία και πτώση εισοδήματος. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι πολίτες και οι επιχειρήσεις της Ευρώπης χρειάζονται ένα εντελώς διαφορετικό είδος μέτρων και, προφανώς, όχι την ταχεία επιβολή του πλαισίου για τα ΜΕΔ, όπως προτείνει η Επιτροπή. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι η συμφωνία επί της πρότασης οδηγίας για τους διαχειριστές πιστώσεων και τους αγοραστές πιστώσεων, η οποία ουσιαστικά δημιουργεί μια κοινή δευτερογενή αγορά για τα ΜΕΔ, αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί για τα σχέδια παροχής ενός «διαβατηρίου» στους εισπράκτορες χρεών, που θα τους επιτρέπει να δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την ΕΕ, χωρίς κατάλληλη εποπτεία ούτε από τις χώρες «προέλευσης» ούτε από τις χώρες «υποδοχής» τους. Αυτό το μέτρο θα μπορούσε να δικαιολογηθεί μόνο αν υπήρχε μια αντισταθμιστική σειρά μέτρων που θα συνέβαλλαν στην προστασία των δανειοληπτών που βρίσκονται σε δυσχερή θέση —ένα ενωσιακό πρότυπο προστασίας των καταναλωτών για τους εισπράκτορες χρεών. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί επίσης για το γεγονός ότι η πρόταση οδηγίας για τους διαχειριστές και αγοραστές πιστώσεων (16) θα αποτρέψει τα κράτη να θεσπίσουν οποιεσδήποτε άλλες ή περαιτέρω απαιτήσεις για τους διαχειριστές και αγοραστές πιστώσεων, ακόμα και αν αυτές οι απαιτήσεις κριθούν απαραίτητες για την προστασία των οφειλετών. Εάν διασφαλιστεί η εποπτεία των χωρών «προέλευσης» και των χωρών «υποδοχής», τηρηθούν οι κανόνες για την προστασία των καταναλωτών, παρασχεθούν κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις «βέλτιστες πρακτικές» από την ΕΑΤ και προβλεφθεί μια ενιαία προσέγγιση αυτών των δραστηριοτήτων, τότε θα αντιμετωπιστούν τα περισσότερα από τα ζητήματα που αναφέρονται εδώ. Λαμβάνοντας υπόψη τα επιχειρήματα αυτά, προκειμένου να καταστεί το εν λόγω «διαβατήριο» λειτουργικό σε ολόκληρη την ΕΕ, πρέπει να ενισχυθούν οι κανόνες προστασίας των δανειοληπτών με στόχο την αποφυγή των προαναφερθέντων κινδύνων. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι ορισμένοι αγοραστές πιστώσεων και εισπράκτορες χρεών έχουν κακή φήμη —εξ ου και ορισμένοι αγοραστές πιστώσεων αποκαλούνται «ταμεία όρνεα» (vulture funds)— και υπογραμμίζει ότι η παροχή του «διαβατηρίου» που θα επιτρέπει σε εισπράκτορες χρεών να δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την ΕΕ χωρίς κατάλληλη εποπτεία ούτε από τις χώρες «προέλευσης» ούτε από τις χώρες «υποδοχής» τους και χωρίς εφαρμογή κατάλληλων κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις «βέλτιστες πρακτικές» με έγκαιρο και αποτελεσματικό τρόπο σε ολόκληρη την ΕΕ μπορεί να οδηγήσει σε ακατάλληλη επαγγελματική συμπεριφορά από τους εν λόγω αγοραστές ή διαχειριστές πιστώσεων εις βάρος των επιβαρυμένων δανειοληπτών. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι η πρόταση οδηγίας για τους διαχειριστές πιστώσεων και τους αγοραστές πιστώσεων δεν εμποδίζει τα κράτη να επιβάλλουν πρόσθετες νομικές απαιτήσεις σχετικά με τους διαχειριστές και τους αγοραστές πιστώσεων, διασφαλίζοντας έτσι ότι η αρχή του κανονιστικού υπερθεματισμού τηρείται με δέοντα τρόπο στην προκειμένω περίπτωση. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Επιπλέον, ορισμένοι αγοραστές πιστώσεων είναι γνωστό ότι αντιμετωπίζουν επίσης προβλήματα στο πεδίο της φοροαποφυγής. Για παράδειγμα, στην Ιρλανδία, ορισμένοι από αυτούς είναι εγγεγραμμένοι ως φιλανθρωπικές οργανώσεις και δεν πληρώνουν σχεδόν καθόλου φόρους. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εντείνει τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση του ζητήματος της φοροαποφυγής. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Ένας άλλος πυλώνας του σχεδίου δράσης σχετίζεται με την πρόταση για την AECE –ταχεία εξωδικαστική αναγκαστική εκτέλεση επί εξασφαλίσεων–, η οποία περιορίζεται αυστηρά στα εταιρικά δάνεια και εφαρμόζεται μόνον εάν έχει επιτευχθεί προηγούμενη εθελοντική συμφωνία μεταξύ των μερών κατά τη σύναψη της σύμβασης δανείου. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι τα νοικοκυριά (ιδιώτες καταναλωτές) αποκλείονται από αυτή τη διαδικασία και επισημαίνει την ανάγκη επίτευξης ισορροπίας μεταξύ της AECE, της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1023 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (17) και των διαδικασιών αφερεγγυότητας. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η AECE θα μπορούσε να προσφέρει μια ισορροπημένη λύση για τους οφειλέτες, αλλά ζητεί η εξωδικαστική εκτέλεση να μην καταστεί η βασική επιλογή στις συμβάσεις δανείου. Θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι προβληματικές επιχειρήσεις δεν θα μείνουν αβοήθητες και δεν θα χάσουν την πρόσβαση στο τυπικό δικαστικό σύστημα με τους μηχανισμούς ελέγχου του, που έχουν αναπτυχθεί με βάση μια μακρά παράδοση. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, τα ζητήματα συστηματικής καθυστέρησης της ανάκτησης εξασφαλίσεων θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ανά χώρα, με καλά προετοιμασμένες μεταρρυθμίσεις και στοχευμένες παρεμβάσεις από τα κράτη μέλη όπου συνεχίζουν να υπάρχουν εμπλοκές. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη δήλωση της Επιτροπής ότι «[...] οι τράπεζες θα πρέπει να ενθαρρυνθούν όσο το δυνατόν περισσότερο να εφαρμόσουν μια προορατική προσέγγιση για την έγκαιρη και εποικοδομητική συνεργασία με τους οφειλέτες τους», καθώς αυτό θα συμβάλει στην αποφυγή της πρόκλησης ζημιών σε βιώσιμες εταιρείες και θα εξασφαλίσει τη συνέχεια των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προτείνει απτά μέτρα για την επίτευξη αυτού του ζωτικής σημασίας στόχου. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την πρωτοβουλία για περαιτέρω σύγκλιση των διαφόρων πλαισίων αφερεγγυότητας σε όλη την ΕΕ και σημειώνει ότι αυτή η σύγκλιση είναι επωφελής όχι μόνο για τις τραπεζικές δραστηριότητες, αλλά και για ολόκληρο το επιχειρηματικό τοπίο στην Ευρώπη συνολικά. Αυτή η σύγκλιση δεν θα πρέπει απαραίτητα να συνδεθεί με το ζήτημα των ΜΕΔ. Θα πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι το μέτρο αυτό δεν θα βοηθήσει σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο και δεν θα παράσχει ιδιαίτερη βοήθεια στον απόηχο της κρίσης COVID-19. Η βεβαιότητα όσον αφορά τους κανόνες για τα δικαιώματα πιστωτών και δανειοληπτών, και η μεγαλύτερη εναρμόνιση των διαδικασιών κατάργησης εξασφαλίσεων στα κράτη μέλη θα μειώσει τους κινδύνους και θα δώσει περαιτέρω ώθηση στις διασυνοριακές επενδύσεις και στο εσωτερικό εμπόριο. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, κατά τη μεταρρύθμιση των πλαισίων αφερεγγυότητας, θα πρέπει να ληφθούν δεόντως υπόψη οι δανειολήπτες. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η δευτερογενής αγορά για τα ΜΕΔ δεν βοηθά με κανέναν τρόπο τις επιχειρήσεις να ανθήσουν, δεν διατηρεί τις θέσεις εργασίας ούτε δίνει τη δυνατότητα στις κλειστές επιχειρήσεις να επαναλειτουργήσουν. Για την επανεκκίνηση των επιχειρήσεων, είναι θεμελιώδους σημασίας η λήψη στοχευμένων μέτρων που χρηματοδοτούνται από το κράτος. Η ΕΟΚΕ θεωρεί προειδοποιεί ότι ο υπερβολικός και ανεύθυνος δανεισμός σε μια οικονομία που πλήττεται από πρωτοφανή απώλεια εισροών, λόγω των απαγορεύσεων κυκλοφορίας που έχει προκαλέσει η πανδημία COVID-19, είναι καίριας σημασίας, αλλά δεν θα πρέπει να λάβει υπερβολικές διαστάσεις διότι, ειδάλλως, ενδέχεται να μην αποδειχθεί βιώσιμη λύση. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Ωστόσο, η πρόταση που προωθεί η Επιτροπή —η δευτερογενής αγορά της ΕΕ και, σε μικρότερο βαθμό, η AECE— εγείρει φόβους ότι μια ενιαία δευτερογενής αγορά για τα ΜΕΔ στην Ευρώπη θα ανοίξει τον δρόμο στην κατάχρηση και θα αφήσει τους πελάτες των τραπεζών ευάλωτους στα «ταμεία όρνεα», που στην πλειονότητά τους δεν προέρχονται από την ΕΕ. Η ΕΟΚΕ συνιστά περισσότερη διαφάνεια και κατάλληλους κανόνες ώστε να διασφαλίζεται ότι οι καταναλωτές προστατεύονται από πιθανές καταχρήσεις από διαχειριστές πιστώσεων, αγοραστές πιστώσεων ή «ταμεία όρνεα». |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι δεν θα πρέπει να δίνεται στους επενδυτές πιστωτικών τίτλων και στους εισπράκτορες χρεών «διαβατήριο» δραστηριοποίησης σε όλη την ΕΕ, εάν αγοράζουν ΜΕΔ καταναλωτών (ιδιωτών πελατών). Θα μπορούσε εξεταστεί εάν το χρέος του τομέα των πολύ μικρών επιχειρήσεων θα πρέπει επίσης να εξαιρεθεί. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η έμφαση που δίνεται στην τυποποίηση των δεδομένων για τα ΜΕΔ σε ολόκληρη την ΕΕ είναι ευπρόσδεκτη, αλλά δεν αρκεί δεδομένου του έργου και, καταρχήν, δεν είναι πολύ συναφής. Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι τα θεσμικά όργανα και οι φορολογούμενοι της ΕΕ δεν θα πρέπει να επιβαρυνθούν με το κόστος της δημιουργίας αποδοτικών αγορών και της βελτίωσης της τυποποίησης των ΜΕΔ, ώστε να διευκολυνθούν οι συναλλαγές τους· αυτό το κόστος θα πρέπει να το αναλάβουν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες στην αγορά ως κύριοι ωφελούμενοι από τις συναλλαγές ΜΕΔ. Απαιτείται διαφάνεια των δεδομένων για να εξασφαλιστεί ότι τόσο οι εξωτερικές όσο και οι εσωτερικές (εντός τραπεζικών ομίλων) πωλήσεις ΜΕΔ τηρούν όλους τους κανόνες των Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (IFRS) και διεξάγονται με τον ενδεδειγμένο τρόπο. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Οι εθνικές εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων (ΕΔΠΣ), που διαφημίζονται ευρέως στο έγγραφο της Επιτροπής, και οι οποίες αναφέρονται επίσης στην καθομιλουμένη ως «κακές τράπεζες», ενδέχεται να και κατά πάσα πιθανότητα θα χρειαστούν δημόσια χρήματα. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί κάθε κράτος μέλος να διενεργήσει ενδελεχή ανάλυση της χρήσης των δημόσιων χρημάτων για τη δημιουργία τέτοιου είδους ΕΔΠΣ, ανάλογα με την κατάσταση που ισχύει στο κάθε κράτος μέλος και με σεβασμό των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | Η ΕΟΚΕ ζητεί μετ’ επιτάσεως να μην συγχωνευθεί το ζήτημα των ΜΕΔ, που αντικατοπτρίζει ένα ευρέως διαδεδομένο φαινόμενο στην οικονομία, με θέματα που αφορούν τη διαφύλαξη της χρηματοοικονομικής σταθερότητας. Για να διατηρηθεί η ηθική και επιχειρησιακή ακεραιότητα του τραπεζικού τομέα, αυτά τα δύο ζητήματα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν χωριστά. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, έστω και αν τα προβλήματα συγκεκριμένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων μπορεί να οφείλονται στην υπερφόρτωση του ισολογισμού τους με ΜΕΔ, δεν θα πρέπει να δοθεί καμία δικαιολογία για τη διάσωση μη βιώσιμων τραπεζών με δημόσιο χρήμα, χρησιμοποιώντας το μοντέλο των ΕΔΠΣ υπό το πρόσχημα της «απαλλαγής» από επισφαλή ΜΕΔ. Φρονεί επίσης ότι το ζήτημα της διαχείρισης τραπεζικών κρίσεων θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως σύνολο. Η ΕΟΚΕ ζητεί η πώληση ΜΕΔ σε ΕΔΠΣ να παραμείνει εξαίρεση και να προτιμάται η εγγραφή αυτών των δανείων στους ισολογισμούς των τραπεζών. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Επιπλέον, είναι αναγκαίο η Επιτροπή να αποτρέψει τη χρήση δημόσιου χρήματος για την κατ’ επανάληψη διάσωση ιδιωτικών τραπεζικών συμφερόντων. Η διάσωση μιας τράπεζας δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι έχει αξία από μόνη της· δεν αποτελεί απώτατο σκοπό των οικονομικών πολιτικών. Μακροπρόθεσμα, οι επαναλαμβανόμενες εκστρατείες διάσωσης τραπεζών, που περιλαμβάνουν τεράστια ποσά δημόσιου χρήματος, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ηθικό κίνδυνο και να διαταράξουν το σύστημα κινήτρων που είναι ενσωματωμένο στην τραπεζική δραστηριότητα. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προειδοποιεί έναντι οποιασδήποτε πολιτικής έχει ως αποτέλεσμα την «ιδιωτικοποίηση των κερδών και την κοινωνικοποίηση των απωλειών». Αντίθετα, θα πρέπει να δοθούν στις τράπεζες κίνητρα να αντιμετωπίζουν εσωτερικά τα ζητήματά τους που αφορούν ΜΕΔ και να διαχειρίζονται καλύτερα τα χαρτοφυλάκια δανείων τους· οποιουδήποτε είδους άμεση ή έμμεση κυβερνητική στήριξη δεν θα συμβάλει στην αντιμετώπιση των υποκείμενων προβλημάτων στους ισολογισμούς. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την ύπαρξη του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης, το οποίο χρηματοδοτείται από εισφορές των πιστωτικών ιδρυμάτων. Ο προσδιορισμός της ικανότητας του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης στο σωστό μέγεθος θα απέτρεπε τη χρήση δημόσιου χρήματος για τη διάσωση ιδιωτικών τραπεζικών συμφερόντων, αντιμετωπίζοντας έτσι τις ανησυχίες όσον αφορά την «ιδιωτικοποίηση των κερδών και την κοινωνικοποίηση των ζημιών». |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Η ΕΟΚΕ ζητεί μετ’ επιτάσεως να κατευθυνθούν οι προσπάθειες στην ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης, η οποία θα υπερηφανεύεται για τον ανθεκτικό, επαρκώς κεφαλαιοποιημένο και, το σημαντικότερο, αυτοσυντηρούμενο τραπεζικό τομέα της. Πρέπει να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ επιμερισμού του κινδύνου και μείωσης του κινδύνου. Οι σημαντικές επιπτώσεις στους δημόσιους προϋπολογισμούς και στους φορολογούμενους σε περίπτωση κρίσης, είτε σε εθνικό είτε σε ενωσιακό επίπεδο, θα πρέπει να προληφθούν. Ως εκ τούτου πρέπει να εφαρμοστούν αυστηρές ελάχιστες απαιτήσεις για τα ίδια κεφάλαια και τις επιλέξιμες υποχρεώσεις, και αποτελεσματικά μέτρα κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Επιπλέον, θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στη ρύθμιση του σκιώδους τραπεζικού συστήματος. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι ο κίνδυνος δεν θα μετακυλιστεί από άρτια ρυθμιζόμενους σε λιγότερο ρυθμιζόμενους παράγοντες της χρηματοπιστωτικής αγοράς. Επιπλέον, θα πρέπει να δοθεί προσοχή στη ρύθμιση κάθε χρηματοπιστωτικής δραστηριότητας που δεν εκτελείται από μια ρυθμιζόμενη οντότητα, σύμφωνα με την αρχή «ίδιοι κίνδυνοι, ίδια δραστηριότητα, ίδια ρύθμιση και ίδια εποπτεία». |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Από την οπτική της προστασίας των καταναλωτών, στόχος των ΕΔΠΣ είναι σαφώς η μεγιστοποίηση των αποδόσεων και της αποδοτικότητας μέσω της πώλησης δανείων σε τρίτους επενδυτές ή ρευστοποίησης της εξασφάλισης και αυτό δεν φαίνεται να είναι συμβατό με τη διασφάλιση του δικαιώματος προστασίας των οικιακών δανειοληπτών και τη διασφάλιση βιώσιμων σχεδίων αποπληρωμής και ενός ελάχιστου βιοτικού επιπέδου. Η ΕΟΚΕ συνιστά οι ΕΔΠΣ να ενσωματώσουν στις πολιτικές τους στόχους με κοινωνικό χαρακτήρα. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία ότι οποιαδήποτε χρήση της «προληπτικής ανακεφαλαιοποίησης» είναι πιθανό να εκτρέψει το δημόσιο χρήμα από περισσότερο κοινωνικά και οικονομικά χρήσιμους στόχους. Υπό αυτή την έννοια, η χρήση της «προληπτικής ανακεφαλαιοποίησης» θα πρέπει να γίνεται αποκλειστικά σε εξαιρετικές περιπτώσεις στο πλαίσιο της νόσου COVID-19. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να χρησιμοποιηθούν τυχόν «προληπτικά μέτρα» με πολύ υπεύθυνο τρόπο, προκειμένου να αποφευχθούν οι ηθικοί κίνδυνοι και οι διασώσεις των τραπεζών εις βάρος της κοινωνίας με χρήση δημόσιου χρήματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι η χρηματοπιστωτική σταθερότητα αποτελεί επίσης δημόσιο αγαθό και, ως εκ τούτου, οι ρυθμιστικές και οι εποπτικές αρχές του χρηματοπιστωτικού τομέα θα πρέπει να διασφαλίζουν τη θέσπιση αυστηρών κανόνων προληπτικής εποπτείας ώστε να μην τίθεται σε κίνδυνο το δημόσιο συμφέρον που είναι η χρηματοπιστωτική σταθερότητα. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τον ισχυρισμό που περιέχεται στην ανακοίνωση ότι ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) μπορεί να παρέχει στήριξη σε «μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στη βελτίωση των πλαισίων αφερεγγυότητας, καθώς και των δικαστικών και διοικητικών πλαισίων που στηρίζουν την αποτελεσματική εξυγίανση των ΜΕΔ». Τα κονδύλια του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, όπως υποστηρίζει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για «να ενισχυθεί το αναπτυξιακό δυναμικό, η δημιουργία θέσεων εργασίας και η οικονομική και κοινωνική ανθεκτικότητα» (18). Χρειάζονται περαιτέρω εξηγήσεις για να διευκρινιστούν οι προθέσεις της Επιτροπής όσον αφορά τη σύνδεση του RRF με τα ΜΕΔ, και για να εξασφαλιστεί ότι το RRF δεν θα εκτραπεί από τον αρχικό του στόχο να προωθήσει την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Παρά τους στόχους του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) που έχουν συμφωνήσει οι συννομοθέτες, ούτε ένα μέτρο του σχεδίου δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν απευθύνεται στις πληγείσες επιχειρήσεις της Ευρώπης, μικρές και μεγάλες, εταιρείες και οικογενειακές επιχειρήσεις. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, στην παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή δεν παρέχει κανένα εργαλείο για να βοηθήσει τους καταναλωτές που πασχίζουν να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους και να τα βγάλουν πέρα, ώστε να μπορέσουν να επιβιώσουν από τις επιπτώσεις της πανδημίας και να αποφύγουν την ολίσθησή τους στην παγίδα της φτώχειας. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει και άλλες πτυχές που απαιτούν ειδικά σχέδια δράσης, όπως οι μικρές και οι μεγάλες εταιρείες και οι οικογενειακές επιχειρήσεις οι οποίες πλήττονται από τις επιπτώσεις της πανδημίας. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Η ΕΟΚΕ συνιστά την επανεξέταση των ακόλουθων ειδικών κανονισμών: |
| --- | --- |

4.19.

| 4.19.1. | Με δεδομένη την τρέχουσα κατάσταση, κατά την οποία πολλές δυνητικά βιώσιμες επιχειρήσεις ενδέχεται να συναντήσουν δυσκολίες πληρωμής παρά την «προ της COVID-19» πιστοληπτική τους ικανότητα, η ΕΟΚΕ προτείνει την προσεκτική αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών της ΕΤΑ σχετικά με τον ορισμό της αθέτησης (π.χ. τον αριθμό τον ημερών από τη λήξη της προθεσμίας, μετά το πέρας των οποίων ένα δάνειο θεωρείται μη εξυπηρετούμενο· το ανώτατο όριο της καθαρής τρέχουσας αξίας πάνω από το οποίο ένα αναδιαρθρωμένο χρέος θεωρείται «αβέβαιης είσπραξης» κ.λπ.), προκειμένου οι εν λόγω επιχειρήσεις να έχουν την ευκαιρία να ανακάμψουν προτού θεωρηθούν μη εξυπηρετούμενες. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι αυτού του είδους οι αλλαγές πρέπει να έχουν αυστηρά προσωρινό χαρακτήρα και να συνδέονται αποκλειστικά με την πανδημία COVID-19, δεν θα πρέπει να παρεμβαίνουν στον αναλυτικό και ακριβή εντοπισμό και την αναφορά του πιστωτικού κινδύνου από τις τράπεζες, και οι ρυθμιστικές και εποπτικές αρχές πρέπει να αντισταθμίσουν τυχόν προσωρινές αλλαγές με τη θεμελιώδη ανάγκη για διασφάλιση της σταθερότητας και της φερεγγυότητας του τραπεζικού τομέα. |
| --- | --- |

4.19.1.

| 4.19.2. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να παραμείνουν σε ισχύ οι κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ σχετικά με τις αναστολές αποπληρωμών δανείων (credit moratoria) για όσο διάστημα απαιτείται. |
| --- | --- |

4.19.2.

| 4.19.3. | Με δεδομένο το γεγονός ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια δεν εξυπηρετούνται, όποιοι και αν είναι οι λόγοι για τις δυσκολίες πληρωμών, και δεδομένου ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να διαπιστωθεί με βεβαιότητα ποιοι, μεταξύ των επιβαρυμένων δανειοληπτών, θα επανέλθουν σύντομα μόλις η πανδημία τεθεί υπό έλεγχο, η ΕΟΚΕ συνιστά να διατηρηθούν οι κεφαλαιακές απαιτήσεις — συμπεριλαμβανομένου του κανονισμού για τον μηχανισμό ασφαλείας των ΜΕΔ, του οποίου το χρονοδιάγραμμα προβλέψεων προβλέπει ήδη πολύ σταδιακές αυξήσεις του κεφαλαίου. Αυτό θα επιτρέψει στις τράπεζες να είναι σε θέση να αντέχουν τις ζημίες, είτε αυτές συνδέονται με την πανδημία είτε με άλλους παράγοντες, και θα είναι βασικός παράγοντας μείωσης της πιθανότητας δημόσιων παρεμβάσεων και διασώσεων τραπεζών εις βάρος των φορολογουμένων. Ωστόσο, θα μπορούσε να εξεταστεί και να εφαρμοστεί προσωρινή ευελιξία στον ορισμό της αθέτησης υποχρέωσης και στην πρόβλεψη του μηχανισμού ασφαλείας για τα ΜΕΔ, προκειμένου να μετριαστούν οι επιπτώσεις της κρίσης COVID-19. Επιπλέον, αυτό θα μπορούσε να συμβάλει στην αποφυγή ανεξέλεγκτων επενδύσεων σε ΜΕΔ εκ μέρους των τραπεζών. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ σημειώνει και προτείνει να ληφθούν υπόψη η αναστολή της δραστηριότητας των πολιτικών δικαστηρίων καθώς και άλλες καθυστερήσεις στις αστικές διαδικασίες που σημειώνονται σε ολόκληρη την Ευρώπη. |
| --- | --- |

4.19.3.

| 4.19.4. | Για τράπεζες που είναι σε θέση να παράσχουν στοιχεία στενής σχέσης με την πραγματική οικονομία (σημαντικό μερίδιο των στοιχείων ενεργητικού τους που συνδέονται με μη χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες και νοικοκυριά), η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι θα μπορούσε να προβλεφθεί μεγαλύτερη ευελιξία. Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να δοθεί μέγιστη προσοχή όσον αφορά τα διεθνή συστημικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που είναι ιδιαίτερα διασυνδεδεμένα με άλλους παράγοντες της χρηματοπιστωτικής αγοράς. |
| --- | --- |

4.19.4.

| 4.20. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να προτείνει αξιόπιστες μεθόδους για να εξασφαλίσει αυστηρούς κανόνες που θα προστατεύουν τους δανειολήπτες οι οποίοι βρίσκονται σε δυσχερή θέση από την αθέμιτη μεταχείριση. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.20.1. | Η ΕΟΚΕ ζητεί τα μέτρα αρωγής προς τα πιστωτικά ιδρύματα να συνδυαστούν με μέτρα ενίσχυσης για τους δανειολήπτες που έχουν βρεθεί σε δυσχερή θέση μόνο ως αποτέλεσμα της πανδημίας. Μεταξύ των μέτρων που θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν σε αυτήν την κατάσταση είναι οι αναβολές με προθεσμία ενός έως τριών ετών, οι επιδοτήσεις επιτοκίου, η αναδιάρθρωση των χρεών σε λιγότερο δαπανηρές μορφές πίστωσης και οι αναστολές αποπληρωμής δανείων, όπου είναι δυνατόν. |
| --- | --- |

4.20.1.

| 4.20.2. | Όσον αφορά τις εσωτερικές πωλήσεις ΜΕΔ, σε ορισμένες περιπτώσεις οι φορείς ειδικού σκοπού θα μπορούσαν να βγάζουν κέρδος από το χρέος του πελάτη σε μια διαδικασία είσπραξης χρέους, αλλά ο πελάτης παραμένει ακόμη βαθιά χρεωμένος. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει περαιτέρω το ενδεχόμενο θέσπισης ρυθμίσεων προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα δικαιώματα των δανειοληπτών προστατεύονται και δεν είναι επιπλέον χρεωμένοι μετά την εν λόγω συναλλαγή. |
| --- | --- |

4.20.2.

| 4.21. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη ότι θα πρέπει να ληφθούν ολοκληρωμένα μέτρα για τη διατήρηση ενός δίκαιου και ασφαλούς επιχειρηματικού κλίματος, με ιδιαίτερη έμφαση στην εξασφάλιση της κάλυψης των αναγκών των πλέον ευάλωτων φορέων. Η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων βασίζεται, κατά πρώτο και κύριο λόγο, σε μια ισχυρή εσωτερική αγορά, συνεχή καινοτομία και μια προβλέψιμη και κοινωνικά υπεύθυνη σειρά κανόνων που βασίζονται στην εμπιστοσύνη μεταξύ των οικονομικών φορέων. Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί για κάθε νομοθετική κίνηση που θα αντιμετωπίζει τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια όπως κάθε άλλο βασικό εμπορικό προϊόν. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα βελτίωνε το περιβάλλον εμπιστοσύνης, αλλά, αντιθέτως, θα προκαλούσε μεγαλύτερη ζημία. Είναι επιτακτική ανάγκη να διασφαλιστεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων των δανειοληπτών και των πιστωτών. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Η πανδημία COVID-19 είναι μόνο ένας από τους πολλούς εξωτερικούς κλυδωνισμούς. Θα έρθουν πολλοί ακόμα. Τα μέτρα πολιτικής που στοχεύουν στον περιορισμό της εκτεταμένης ζημίας αυτών των τεράστιων κλυδωνισμών θα πρέπει να βασίζονται σε καθολικές αρχές που έχουν δοκιμαστεί στον χρόνο. Η ΕΕ αγωνίζεται να διατηρήσει τον προσανατολισμό της στην κοινωνική οικονομία της αγοράς και επαναλαμβάνει την υπόσχεσή της να μη μείνει κανείς στο περιθώριο, με παράλληλη ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η ΕΟΚΕ ζητεί μετ’ επιτάσεως τα σχέδια δράσης και οι νομοθετικές πρωτοβουλίες της Επιτροπής να λαμβάνουν επαρκώς υπόψη αυτές τις βασικές αρχές. |
| --- | --- |

4.22.

24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  COM(2020) 822 final.

1

(2)  Ομιλία του Andrea Enria, προέδρου του εποπτικού συμβουλίου της ΕΚΤ, την 1η Οκτωβρίου 2020. Τα ΜΕΔ ανήλθαν σε σχεδόν 1 τρισεκατομμύριο ευρώ στο τέλος του 2016, ισοδύναμο με 5,1 % του συνόλου των τραπεζικών δανείων. Με χρήση στοιχείων του 2019 ως σημείο αναφοράς, το ποσό του 1,4 τρισεκατομμυρίου ευρώ ισοδυναμεί με περίπου 12 % του ΑΕγχΠ της ζώνης του ευρώ.

2

(3)  Σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων στην Ευρώπη, Συμβούλιο Ecofin, Ιούλιος 2017. https://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2017/07/11/conclusions-non-performing-loans/

3

Σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων στην Ευρώπη

(4)  COM(2017) 592 final.

4

(5)  Οδηγία για τους διαχειριστές πιστώσεων, τους αγοραστές πιστώσεων και την ανάκτηση εξασφαλίσεων, COM(2018) 0135 final — 2018/063 (COD).

5

(6)  COM(2020) 169 final.

6

(7)  https://www.ecb.europa.eu/mopo/implement/pepp/html/index.en.html

7

(8)  COM(2020) 822 final και COM(2020) 283 final.

8

(9)  https://www.ecb.europa.eu/stats/ecb_surveys/safe/html/ecb.safe202011~e3858add29.en.html

9

(10)  ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 32.

10

(11)  Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αναμένεται να συνεχίσουν να εντοπίζουν και να αναφέρουν την υποβάθμιση της ποιότητας των στοιχείων ενεργητικού και τη συσσώρευση ΜΕΔ σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, προκειμένου να διατηρηθεί μια σαφής και ακριβής εικόνα των κινδύνων στον τραπεζικό τομέα, σύμφωνα με επιστολή της ΕΚΤ της 4ης Δεκεμβρίου 2020. Επιπλέον, η ΕΚΤ προειδοποιεί ότι από μια προληπτική οπτική, οι ορθές πολιτικές και διαδικασίες οργάνωσης και πρόβλεψης έχουν ζωτική σημασία για τη διασφάλιση επαρκούς διαχείρισης και κάλυψης του πιστωτικού κινδύνου, συμπεριλαμβανομένου του έγκαιρου εντοπισμού και της διαχείρισης των επιβαρυμένων οφειλετών.

11

(12)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_20_2375. Ο Valdis Dombrovskis, εκτελεστικός αντιπρόεδρος για μια Οικονομία στην Υπηρεσία των Ανθρώπων, ελπίζει ότι η στρατηγική «θα συμβάλει στην... ανάκαμψη της Ευρώπης, βοηθώντας τις τράπεζες να απαλλάξουν τους ισολογισμούς τους από αυτά τα δάνεια [ΜΕΔ] και να διατηρήσουν τη ροή των πιστώσεων».

12

(13)  Οι συνολικές καταθέσεις στη ζώνη του ευρώ από μη χρηματοπιστωτικές εταιρείες αυξήθηκαν από 2,73 τρισεκατομμύρια EUR (Μάρτιος 2020) σε 3,12 τρισεκατομμύρια EUR (Οκτώβριος 2020) παρά την πανδημία. Ο ίδιος αριθμός για τα νοικοκυριά αυξήθηκε από 7,85 τρισεκατομμύρια EUR σε 8,21 τρισεκατομμύρια EUR αντίστοιχα. (https://sdw.ecb.europa.eu/)

13

(14)  Επίτροπος αρμόδια για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την Ένωση Κεφαλαιαγορών — Mairead McGuinness, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_20_2375

14

(15)  Ό. π.

15

(16)  Βλέπε άρθρο 5, άρθρο 11, άρθρο 11 παράγραφος 5 και άρθρο 15 παράγραφος 2 της πρότασης οδηγίας.

16

(17)  EE L 172 της 26.6.2019, σ. 18.

17

(18)  https://www.consilium.europa.eu/el/infographics/20201006-recovery-resilience-rrf/. Επιπλέον, ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) μπορεί να δαπανηθεί «σύμφωνα με τις ανά χώρα συστάσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου», ενώ τουλάχιστον το 37 % των πόρων θα πρέπει να συμβάλει στη δράση για το κλίμα και στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα –και τουλάχιστον το 20 % στην ψηφιακή μετάβαση της ΕΕ.

18

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/106 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/106

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση»

[COM (2020) 682 final — 2020/310 (COD)]

(2021/C 220/16)

| Εισηγήτριες: | η κ. Milena ANGELOVA και η κ. Cinzia DEL RIO |
| --- | --- |

Εισηγήτριες:

η κ. Milena ANGELOVA και η κ. Cinzia DEL RIO

| Αιτήσεις γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 11.11.2020
  Συμβούλιο, 10.11.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 153 παράγραφος 2 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Αρμόδιο όργανο | Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη |
| Έγκριση από το τμήμα | 11.3.2021 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 25.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 155/100/20 |

Αιτήσεις γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 11.11.2020

Συμβούλιο, 10.11.2020

Νομική βάση

Άρθρο 153 παράγραφος 2 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Αρμόδιο όργανο

Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη

Έγκριση από το τμήμα

11.3.2021

Έγκριση από την ολομέλεια

25.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

155/100/20

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) στηρίζει ένθερμα τον στόχο που επιδιώκει η Ευρώπη να δείξει τον δρόμο για να μεταβούμε από την αβεβαιότητα σε μια νέα σιγουριά δημιουργώντας ευκαιρίες και ευημερία, προωθώντας την καινοτομία, την ανάπτυξη και τον θεμιτό ανταγωνισμό (1), προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ανοδική οικονομική και κοινωνική σύγκλιση. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τους γενικούς στόχους της επίτευξης επαρκών κατώτατων μισθών και της ενίσχυσης των συστημάτων συλλογικής διαπραγμάτευσης στην ΕΕ, της ικανοποιητικής ανταμοιβής της εργασίας, της καταπολέμησης της φτώχειας και της ενίσχυσης του ρόλου των κοινωνικών εταίρων και του κοινωνικού διαλόγου, σύμφωνα με τα εθνικά συστήματα εργασιακών σχέσεων. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η προτεινόμενη οδηγία θα συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της Ένωσης και, συγκεκριμένα, στην προώθηση της ευημερίας των λαών της, την ανάπτυξη μιας κοινωνικής οικονομίας της αγοράς με υψηλό βαθμό ανταγωνιστικότητας (άρθρο 3 της ΣΕΕ) και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας (άρθρο 151 της ΣΛΕΕ). Ασχολείται επίσης με τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, όπως το δικαίωμα των εργαζομένων σε δίκαιες και πρόσφορες συνθήκες εργασίας (άρθρο 31), και συνάδει με την αρχή 6 του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι στην οδηγία δεν περιλαμβάνονται μέτρα με άμεσο αντίκτυπο στο επίπεδο των αμοιβών και, ως εκ τούτου, τηρούνται πλήρως οι διατάξεις του άρθρου 153 παράγραφος 5 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τους συνολικούς στόχους της υπό εξέταση πρότασης και ευελπιστεί ότι η οδηγία έχει σχεδιαστεί προσεκτικά κατά τρόπο ώστε να γίνονται σεβαστές οι εθνικές παραδόσεις, οι νόμοι και οι αντίστοιχες πρακτικές, καθώς και ότι, όσον αφορά τις υποχρεώσεις που επιβάλλονται, παρέχει διακριτική ευχέρεια προσαρμογής στο εκάστοτε εγχώριο πλαίσιο. Στην ΕΟΚΕ υπάρχουν αποκλίνουσες απόψεις σχετικά με ορισμένα στοιχεία της νομικής βάσης της πρότασης. Παρά αυτές τις αποκλίνουσες απόψεις, η ΕΟΚΕ διατυπώνει τη θέση της σχετικά με ορισμένα ζητήματα που περιλαμβάνονται στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Ο ρόλος του κράτους στη δημιουργία «πρόσφορων όρων» —αφενός πολιτικών και αφετέρου νομικών— μέσω της στήριξης και του σεβασμού του ρόλου του κοινωνικού διαλόγου και των συλλογικών διαπραγματεύσεων με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις οργανώσεις των εργοδοτών αναγνωρίζεται από πολλούς διεθνείς οργανισμούς και υπενθυμίζεται επίσης σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ. Οι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει να είναι αυτόνομοι και οι οργανώσεις των εργοδοτών και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις πρέπει να προστατεύονται από οποιαδήποτε μορφή περιορισμού του δικαιώματός τους να οργανώνουν, να εκπροσωπούν ή να αναλαμβάνουν συλλογική δράση. Συγχρόνως, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία των κοινών δράσεων και των προγραμμάτων ανάπτυξης ικανοτήτων σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο, τα οποία θα διαχειρίζονται απευθείας οι Ευρωπαίοι και οι εθνικοί κοινωνικοί εταίροι. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον στόχο της αύξησης της κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με τους εθνικούς νόμους και τις εθνικές πρακτικές, και με πλήρη σεβασμό και συμμόρφωση προς την κατανομή αρμοδιοτήτων και την αυτονομία των κοινωνικών εταίρων. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τον προτεινόμενο στόχο του 70 % και πιστεύει ότι τα εθνικά σχέδια δράσης (άρθρο 4) μπορούν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην ανοδική σύγκλιση των μισθών και στη θέσπιση των πλέον κατάλληλων μέτρων και των ενδεδειγμένων μηχανισμών για τον καθορισμό των μισθών και την αύξηση της κάλυψης σε εθνικό επίπεδο, επίσης προκειμένου να εξαλειφθεί το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων και μεταξύ των ηλικιών και να μειωθούν οι ανισότητες και να καταπολεμηθούν οι διακρίσεις, αποδίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στους νέους εργαζόμενους. Η ΕΟΚΕ συνιστά οποιαδήποτε εθνικό σχέδιο δράσης να σχεδιάζεται από τους κοινωνικούς εταίρους και να συμφωνείται στο πλαίσιο τριμερούς διαδικασίας. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι στις χώρες όπου υπάρχει αυτορρυθμιζόμενο σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων, το οποίο εξασφαλίζει δίκαια και επαρκή κατώτατα μισθολογικά όρια, μαζί με άλλους συμφωνηθέντες όρους εργασίας, οποιαδήποτε κρατική παρέμβαση θα πρέπει να αποφεύγεται, ώστε να διασφαλίζεται/να διατηρείται ένα λειτουργικό σύστημα εργασιακών σχέσεων, ικανό να διασφαλίζει από μόνο του την επίτευξη των στόχων που ορίζει η προτεινομένη οδηγία. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η αντιπροσωπευτικότητα των κοινωνικών εταίρων συνιστά σημαντικό παράγοντα, καθώς διασφαλίζει τη δημοκρατική εντολή τους. Υπάρχουν διάφορα κριτήρια που θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν την ορθή πρακτική στη χάραξη των σχεδίων δράσης, σύμφωνα με τους εθνικούς νόμους και τις αντίστοιχες πρακτικές. Υπάρχει μια σειρά περίπλοκων παραγόντων/κριτηρίων που θα μπορούσαν να συνεκτιμηθούν στην αξιολόγηση της αντιπροσωπευτικότητας των κοινωνικών εταίρων σε εθνικό επίπεδο, λαμβανομένου υπόψη ότι διαφέρουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τα άρτια αναπτυγμένα συστήματα καθορισμού μισθών και τα λειτουργικά συστήματα κοινωνικής προστασίας, που παρέχουν ένα δίχτυ ασφαλείας σε όσους έχουν ανάγκη, καθώς και άλλα μέτρα για την πρόληψη της φτώχειας των εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η προτεινόμενη οδηγία θεσπίζει μόνο τη γενική αρχή της επάρκειας των μισθών —με βάση μη δεσμευτικές τιμές αναφοράς που εκτιμώνται για τους διάμεσους ή τους μέσους ακαθάριστους ή καθαρούς μισθούς— και δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένα μέτρα ή διατάξεις για το πώς θα πρέπει να καθορίζονται οι μισθοί σε εθνικό επίπεδο, καθώς αυτό παραμένει αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη θέσπιση δεσμευτικών δεικτών για την καθοδήγηση των κρατών μελών και των κοινωνικών εταίρων στην αξιολόγηση της επάρκειας των νόμιμων κατώτατων μισθών και στον προσδιορισμό και την εισαγωγή σχετικών μέτρων στα εθνικά σχέδια δράσης. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι το άρθρο 9 της οδηγίας περιλαμβάνει διατάξεις για τους εργαζομένους που απασχολούνται σε δημόσιες συμβάσεις και σε υπεργολαβίες, καλώντας τα κράτη μέλη να τηρούν τους κατώτατους μισθούς σε όλα τα έργα δημοσίων συμβάσεων. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημά της οι δημόσιες συμβάσεις να τηρούν πλήρως τις συλλογικές συμβάσεις και να αναστέλλονται οι εμπορικές συμφωνίες σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τις θεμελιώδεις και επικαιροποιημένες συμβάσεις της ΔΟΕ. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ συνιστά οι εκθέσεις που υποβάλλονται από τα κράτη μέλη να εξετάζονται και να αξιολογούνται με τη δέουσα συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην Επιτροπή Απασχόλησης (EMCO), ενώ θα μπορούσε να δημιουργηθεί και μια ειδική υποομάδα για αυτόν τον σκοπό —αποτελούμενη από εκπροσώπους εθνικών κυβερνήσεων, εθνικών και ευρωπαϊκών συνδικαλιστικών και εργοδοτικών οργανώσεων, και εμπειρογνώμονες που ορίζονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τους γενικούς στόχους της επίτευξης επαρκών κατώτατων μισθών και της ενίσχυσης των συστημάτων συλλογικής διαπραγμάτευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, της ικανοποιητικής ανταμοιβής της εργασίας, της καταπολέμησης της φτώχειας και της ενίσχυσης του ρόλου των κοινωνικών εταίρων και του κοινωνικού διαλόγου, σύμφωνα με τα εθνικά συστήματα εργασιακών σχέσεων. Ένα κατάλληλα προσαρμοσμένο κατώτατο επίπεδο μισθών συμβάλλει στην τόνωση της εγχώριας ζήτησης και της οικονομικής ανάπτυξης, και στην ανάπτυξη μιας κοινωνικής οικονομίας της αγοράς με υψηλό βαθμό ανταγωνιστικότητας. Υπάρχουν διάφορα μέσα διακυβέρνησης μέσω των οποίων η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη συνεργάζονται για να επιτύχουν αυτούς τους στόχους, μεταξύ αυτών και το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Η πλήρως διαρθρωμένη και αποτελεσματική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε ολόκληρη τη διαδικασία του Εξαμήνου, σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο, είναι καίριας σημασίας για την εφαρμογή οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η προτεινόμενη οδηγία θα συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της Ένωσης, συγκεκριμένα, στην προώθηση της ευημερίας των λαών της, την ανάπτυξη κοινωνικής οικονομίας της αγοράς με υψηλό βαθμό ανταγωνιστικότητας (άρθρο 3 της ΣΕΕ) και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας (άρθρο 151 της ΣΛΕΕ). Ασχολείται επίσης με τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, όπως το δικαίωμα των εργαζομένων σε δίκαιες και πρόσφορες συνθήκες εργασίας (άρθρο 31), και συνάδει με την αρχή 6 του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι στην οδηγία δεν περιλαμβάνονται μέτρα με άμεσο αντίκτυπο στο επίπεδο των αμοιβών και, ως εκ τούτου, τηρούνται πλήρως οι διατάξεις του άρθρου 153 παράγραφος 5 της ΣΛΕΕ. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Στην ΕΟΚΕ υπάρχουν αποκλίνουσες ανησυχίες και απόψεις σχετικά με τα στοιχεία της νομικής βάσης της πρότασης (2), αλλά, παρά τις διαφορές αυτές, στην παρούσα γνωμοδότηση η ΕΟΚΕ εκφράζει τις απόψεις της για ορισμένα θέματα που περιλαμβάνονται στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ ανησυχεί ότι το ποσοστό των ατόμων που εργάζονται αλλά εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν φτώχεια αυξήθηκε από 8,3 % του συνολικού εργατικού δυναμικού της ΕΕ το 2007 σε 9,4 % το 2018, με σημαντικό αντίκτυπο στους νέους (το 28,1 % των εργαζομένων ηλικίας 16-24 ετών αντιμετωπίζει κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού), τις γυναίκες, τα άτομα με μεταναστευτικό υπόβαθρο, τα άτομα με αναπηρία και σε όσους βρίσκονται στο περιθώριο της αγοράς εργασίας. Αυτές οι ομάδες εργάζονται σε περισσότερο επισφαλείς και άτυπες θέσεις εργασίας με χαμηλούς μισθούς και χαμηλότερη κάλυψη κοινωνικής προστασίας, γεγονός που έχει αντίκτυπο στη βιωσιμότητα των συστημάτων πρόνοιας, μεσοπρόθεσμα έως και μακροπρόθεσμα. Απαιτούνται στοχευμένες δράσεις και μεταρρυθμίσεις για να εξασφαλιστεί η επαρκής προστασία των περιθωριοποιημένων ομάδων από τη φτώχεια (3). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Η ΕΟΚΕ συνιστά να αναληφθεί δράση για να αποτραπεί ο κίνδυνος μη συμμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένης μιας ανεπιθύμητης αύξησης του αριθμού των αδήλωτων εργαζομένων, που θα οδηγήσει σε αθέμιτο ανταγωνισμό, και αυτές οι πτυχές να παρακολουθούνται στενά και να εξεταστούν στη φάση υλοποίησης της πρότασης. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με την πρόταση

3.1.   Δίαυλοι και πρόσφορες συνθήκες για την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων σχετικά με τον καθορισμό των μισθών

| 3.1.1. | Η προτεινόμενη οδηγία έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι εργαζόμενοι στην Ένωση προστατεύονται από επαρκείς κατώτατους μισθούς, που εξασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης, όπου και αν εργάζονται, και να προωθήσει τις συλλογικές διαπραγματεύσεις όσον αφορά τον καθορισμό των μισθών και γενικά τους όρους εργασίας σε όλα τα κράτη μέλη (4). Η ΕΟΚΕ αναμένει η πρόταση οδηγίας να είναι προσεκτικά σχεδιασμένη, ώστε να σέβεται τις καθιερωμένες εθνικές παραδόσεις σε αυτόν τον τομέα και να αφήνει περιθώριο προσαρμογής των υποχρεώσεών της στο εγχώριο πλαίσιο. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Οι ευρωπαϊκοί κοινωνικοί εταίροι έχουν ζητήσει αρκετές φορές από τα θεσμικά όργανα να προωθήσουν ή να δημιουργήσουν, όπου είναι αναγκαίο, ευνοϊκές και πρόσφορες συνθήκες, ώστε ο κοινωνικός διάλογος και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις να έχουν αποτέλεσμα και να ανταποκρίνονται στις πραγματικές προκλήσεις. Η τετραμερής δήλωση (5) με τίτλο «Μια νέα αρχή για τον κοινωνικό διάλογο» και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 2016, καλούν τα κράτη μέλη να «στηρίξουν τη βελτίωση της λειτουργίας και της αποτελεσματικότητας του κοινωνικού διαλόγου σε εθνικό επίπεδο, που μπορεί να συμβάλει στις συλλογικές διαπραγματεύσεις και να διαμορφώσει επαρκές περιθώριο για τις διαπραγματεύσεις των κοινωνικών εταίρων». |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Ο ρόλος του κράτους στη δημιουργία «πρόσφορων συνθηκών» —πολιτικών και νομικών— αναγνωρίζεται από αρκετά διεθνή θεσμικά όργανα. «Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι, για να είναι αποτελεσματικός ο κοινωνικός διάλογος, πρέπει να περιλαμβάνει: αντιπροσωπευτικούς και νόμιμους κοινωνικούς εταίρους οι οποίοι διαθέτουν τις γνώσεις και τις τεχνικές ικανότητες και έχουν έγκαιρη πρόσβαση σε σχετικές πληροφορίες ούτως ώστε να μπορούν να συμμετέχουν· πολιτική βούληση και δέσμευση για τη συμμετοχή στον κοινωνικό διάλογο· σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως η αυτονομία των κοινωνικών εταίρων, η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, τα οποία παραμένουν στον πυρήνα των εργασιακών σχέσεων και τέλος, ένα ευνοϊκό νομικό και θεσμικό πλαίσιο σε στήριξη των διαδικασιών κοινωνικού διαλόγου με ικανά θεσμικά όργανα» (6). Οι μελέτες καταδεικνύουν ότι, στις χώρες όπου ο ρόλος των συλλογικών διαπραγματεύσεων αναγνωρίζεται, υποστηρίζεται και γίνεται απολύτως σεβαστός από το κράτος, τα ποσοστά ανεργίας είναι χαμηλότερα, η παραγωγικότητα είναι υψηλότερη και προωθείται η σύγκλιση των μισθών (7). Είναι επίσης σημαντικό οι διαδικασίες κοινωνικού διαλόγου να αποφέρουν απτά αποτελέσματα τόσο για τους εργαζομένους όσο και για τις επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Οι κοινές δράσεις και τα προγράμματα ανάπτυξης ικανοτήτων σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο, τα οποία διαχειρίζονται άμεσα οι Ευρωπαίοι και οι εθνικοί κοινωνικοί εταίροι, αποτελούν αποτελεσματικό μέσο για την ενίσχυση των ικανοτήτων στον τομέα του κοινωνικού διαλόγου και των συλλογικών διαπραγματεύσεων για τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και τις οργανώσεις των εργοδοτών, όπου αυτό είναι απαραίτητο (8). Η ΕΟΚΕ συνιστά να υποστηρίζονται επαρκώς τα προγράμματα και οι δράσεις ανάπτυξης ικανοτήτων και να αξιολογούνται τα αποτελέσματά τους προκειμένου να επιτευχθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι προβλεπόμενοι στόχοι τους. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι ορισμένες διατάξεις και έννοιες στην πρόταση (9) είναι διατυπωμένες με μεγαλύτερη ακρίβεια, ώστε να μην υπάρχει περιθώριο για αβεβαιότητες και για ερμηνεία από το Δικαστήριο της ΕΕ. Το αντικείμενο και το πεδίο εφαρμογής των άρθρων 1 και 2 ισχύουν για όλα τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των χωρών όπου υπάρχει αυτορρυθμιζόμενο σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | Η ΕΟΚΕ συνιστά οποιαδήποτε εθνικό σχέδιο δράσης με στόχο την προώθηση της κάλυψης των συλλογικών διαπραγματεύσεων να σχεδιάζεται από τους κοινωνικούς εταίρους και να συμφωνείται στο πλαίσιο τριμερούς διαδικασίας. Αυτά τα σχέδια θα πρέπει επίσης να καταρτίζονται σε πλήρη συμμόρφωση με τις αναγνωρισμένες αρχές της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και του προαιρετικού χαρακτήρα της συλλογικής διαπραγμάτευσης, που κατοχυρώνονται στις συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ). Η ΕΟΚΕ εκτιμά την ισορροπημένη προσέγγιση που προβλέπεται στα άρθρα 1 και 3 της σύμβασης 131 της ΔΟΕ για τον καθορισμό κατώτατων μισθών (10). Η ΕΟΚΕ συνιστά οι διατάξεις της πρότασης οδηγίας να τηρούν τις αρχές των συμβάσεων 87, 98 και 154 της ΔΟΕ, προκειμένου να διασφαλιστεί η αυτονομία των κοινωνικών εταίρων, το δικαίωμά τους να εγγράφουν μέλη, καθώς και τα κίνητρα και οι δυνατότητές τους να διαπραγματεύονται και να συνάπτουν συλλογικές συμβάσεις. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον στόχο της αύξησης της κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με τους εθνικούς νόμους και τις εθνικές πρακτικές, και με πλήρη σεβασμό —και συμμόρφωση— προς την κατανομή αρμοδιοτήτων και την αυτονομία των κοινωνικών εταίρων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προώθηση της ικανότητας των κοινωνικών εταίρων και προωθεί τις κοινές δράσεις τους όσον αφορά τη συμμετοχή σε συλλογικές διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό των μισθών, και την ενθάρρυνση εποικοδομητικών, ουσιαστικών και εμπεριστατωμένων διαπραγματεύσεων επί των μισθών (11). Το άρθρο 4 προβλέπει απαιτήσεις σχετικά με την κυβερνητική παρέμβαση στην κατάρτιση πλαισίων και σχεδίων δράσης, και η ΕΟΚΕ επιμένει αυτό να υλοποιείται στο πλαίσιο μιας τριμερούς προσέγγισης, κατά τρόπο που να σέβεται την αυτονομία των κοινωνικών εταίρων και σε συνεργασία με αυτούς. Σε ορισμένα κράτη μέλη, η κάλυψη των συλλογικών συμβάσεων αποφασίζεται από τους κοινωνικούς εταίρους, ενώ σε άλλα κράτη μέλη, η νομοθεσία ή η κοινή πρακτική προβλέπουν μηχανισμούς για την επέκταση των συλλογικών συμβάσεων, και αυτές οι διαφορές πρέπει να γίνονται σεβαστές.
  Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τον προτεινόμενο στόχο του 70 % και πιστεύει ότι τα εθνικά σχέδια δράσης, που συμφωνούνται και καταρτίζονται μαζί με τους κοινωνικούς εταίρους, μπορούν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην ανοδική σύγκλιση των μισθών και στη θέσπιση δίκαιων μηχανισμών για τον καθορισμό των μισθών σε εθνικό επίπεδο, μεταξύ άλλων, προκειμένου να εξαλειφθεί το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων και μεταξύ των ηλικιών. Αυτά τα σχέδια δράσης θα επιτρέψουν επίσης να ληφθούν υπόψη οι εθνικές πρακτικές και να βελτιωθούν τα συστήματα, όπου είναι αναγκαίο. Θα πρέπει να εφαρμόζονται, να αξιολογούνται, να επανεξετάζονται και να προσαρμόζονται δεόντως, ώστε βαθμιαία να αυξήσουν την κάλυψη από τις συλλογικές διαπραγματεύσεις μεσοπρόθεσμα. Σε ορισμένες χώρες, εφαρμόζονται μηχανισμοί επέκτασης των συλλογικών συμβάσεων, οι οποίοι αποσκοπούν στην αύξηση της κάλυψης από συλλογικές συμβάσεις. Ωστόσο, η χρήση μηχανισμών επέκτασης είναι μόνο ένας από τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να προωθηθούν οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και να αυξηθεί η κάλυψη, παράλληλα, για παράδειγμα, με τις κοινές δράσεις και την ανάπτυξη ικανοτήτων, τα μέτρα κατά της διάλυσης των συνδικαλιστικών οργανώσεων, την προστασία των δικαιωμάτων των συνδικαλιστικών και εργοδοτικών οργανώσεων να διαπραγματεύονται συλλογικά, τον ορισμό συμφωνηθέντων κριτηρίων αντιπροσωπευτικότητας και την καταπολέμηση κάθε μορφής διάκρισης. Αυτά τα στοιχεία και οι στοχευμένες προτάσεις θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα εθνικά σχέδια δράσης, μαζί με άλλες πρωτοβουλίες. |
| --- | --- |

3.1.7.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τον προτεινόμενο στόχο του 70 % και πιστεύει ότι τα εθνικά σχέδια δράσης, που συμφωνούνται και καταρτίζονται μαζί με τους κοινωνικούς εταίρους, μπορούν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην ανοδική σύγκλιση των μισθών και στη θέσπιση δίκαιων μηχανισμών για τον καθορισμό των μισθών σε εθνικό επίπεδο, μεταξύ άλλων, προκειμένου να εξαλειφθεί το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων και μεταξύ των ηλικιών. Αυτά τα σχέδια δράσης θα επιτρέψουν επίσης να ληφθούν υπόψη οι εθνικές πρακτικές και να βελτιωθούν τα συστήματα, όπου είναι αναγκαίο. Θα πρέπει να εφαρμόζονται, να αξιολογούνται, να επανεξετάζονται και να προσαρμόζονται δεόντως, ώστε βαθμιαία να αυξήσουν την κάλυψη από τις συλλογικές διαπραγματεύσεις μεσοπρόθεσμα. Σε ορισμένες χώρες, εφαρμόζονται μηχανισμοί επέκτασης των συλλογικών συμβάσεων, οι οποίοι αποσκοπούν στην αύξηση της κάλυψης από συλλογικές συμβάσεις. Ωστόσο, η χρήση μηχανισμών επέκτασης είναι μόνο ένας από τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να προωθηθούν οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και να αυξηθεί η κάλυψη, παράλληλα, για παράδειγμα, με τις κοινές δράσεις και την ανάπτυξη ικανοτήτων, τα μέτρα κατά της διάλυσης των συνδικαλιστικών οργανώσεων, την προστασία των δικαιωμάτων των συνδικαλιστικών και εργοδοτικών οργανώσεων να διαπραγματεύονται συλλογικά, τον ορισμό συμφωνηθέντων κριτηρίων αντιπροσωπευτικότητας και την καταπολέμηση κάθε μορφής διάκρισης. Αυτά τα στοιχεία και οι στοχευμένες προτάσεις θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα εθνικά σχέδια δράσης, μαζί με άλλες πρωτοβουλίες.

| 3.1.8. | Ωστόσο, στις χώρες όπου υπάρχει αυτορρυθμιζόμενο σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων, το οποίο εξασφαλίζει δίκαια και επαρκή κατώτατα μισθολογικά όρια, μαζί με άλλους συμφωνηθέντες όρους εργασίας, οποιαδήποτε κρατική παρέμβαση θα πρέπει να αποφεύγεται, ώστε να διασφαλίζεται/να διατηρείται ένα λειτουργικό σύστημα εργασιακών σχέσεων, ικανό να διασφαλίζει από μόνο του την επίτευξη των στόχων που ορίζει η προτεινομένη οδηγία. Σε αυτές τις χώρες, σε περίπτωση που μια κάλυψη συλλογικής διαπραγμάτευσης υποχωρεί κάτω από ένα δεδομένο κατώτατο όριο, τα εθνικά σχέδια δράσης πρέπει να προέρχονται και να συμφωνούνται, πρωτίστως, από τους κοινωνικούς εταίρους. |
| --- | --- |

3.1.8.

| 3.2. | Η πρόταση προβλέπει μια διαφοροποιημένη προσέγγιση μεταξύ των κρατών μελών όπου οι κατώτατοι μισθοί καθορίζονται βάσει νόμου και αυτών όπου οι μισθοί καθορίζονται βάσει συλλογικών συμβάσεων. Αυτή η ταξινόμηση, παρότι χρησιμοποιείται ευρέως από τον ΟΟΣΑ, το Eurofound και άλλους ακαδημαϊκούς και ερευνητικούς οργανισμούς, μπορεί να αμφισβητηθεί όταν χρησιμοποιείται για τον σκοπό οποιασδήποτε διαδικασίας σχετικής με τον καθορισμό των μισθών —για διαφορετικούς λόγους, ένας από τους οποίους είναι ότι, σε ορισμένα κράτη μέλη, όπου η κυβερνητική παρέμβαση περιορίζεται στην επισημοποίηση των συμβάσεων που διαπραγματεύονται οι κοινωνικοί εταίροι, ο κατώτατος μισθός δεν είναι θεσμοθετημένος αλλά συμβατικός. |
| --- | --- |

3.2.

3.3.   Συλλογικές διαπραγματεύσεις — Ορισμοί και κάλυψη

| 3.3.1. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι το αποτελεσματικότερο εργαλείο για τον καθορισμό επαρκών και κατάλληλα προσαρμοσμένων μισθών, συμπεριλαμβανομένων των κατώτατων μισθών, οι οποίοι αποτελούν βασική συνιστώσα της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς. Το άρθρο 3 της πρότασης περιλαμβάνει κάποιους ορισμούς που ισχύουν για τον σκοπό της οδηγίας. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η αντιπροσωπευτικότητα των κοινωνικών εταίρων συνιστά σημαντικό παράγοντα, καθώς διασφαλίζει τη δημοκρατική εντολή τους. Υπάρχουν διάφορα κριτήρια που θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν την ορθή πρακτική που πρέπει να εφαρμόζεται σε εθνικό επίπεδο, σύμφωνα με τους εθνικούς νόμους και τις πρακτικές. Υπάρχει μια σειρά περίπλοκων παραγόντων/κριτηρίων που θα μπορούσαν να συνεκτιμώνται στην αξιολόγηση της αντιπροσωπευτικότητας των κοινωνικών εταίρων σε εθνικό επίπεδο, λαμβανομένου υπόψη ότι διαφέρουν ανά κράτος μέλος: ο αριθμός των μελών και η σημασία της παρουσίας τους σε εδαφικό και σε εθνικό επίπεδο· η ικανότητα κινητοποίησης των μελών τους και ανάληψης δράσης· ο αριθμός συλλογικών συμβάσεων που έχουν υπογραφεί στα διάφορα επίπεδα (τομεακό/εταιρικό κ.λπ.)· ο αριθμός των εκλεγμένων εκπροσώπων συνδικαλιστικών ή εργοδοτικών οργανώσεων· η σύνδεση με ευρωπαϊκή οργάνωση κοινωνικών εταίρων (αναγνωρισμένη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή)· η αναγνώριση από την κυβέρνηση και η παρουσία σε εθνικές/τομεακές/διμερείς/τριμερείς δομές ή φορείς βιώσιμης ανάπτυξης κ.λπ. Η ΕΟΚΕ ζητεί ο όρος «οργανώσεις εργαζομένων» να αντικατασταθεί από τον όρο «συνδικαλιστικές οργανώσεις», δεδομένου ότι ο πρώτος επιδέχεται παρερμηνείες και ενδέχεται να οδηγήσει σε έναρξη διαπραγματεύσεων με άλλες μη αναγνωρισμένες μορφές ομάδων συμφερόντων εργαζομένων, ή ακόμα και με οργανώσεις υπό τον έλεγχο των εργοδοτών. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Η ΕΟΚΕ έχει δηλώσει αρκετές φορές ότι ο κοινωνικός διάλογος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Οι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει να είναι αυτόνομοι και οι οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων θα πρέπει να προστατεύονται από οποιαδήποτε μορφή περιορισμού του δικαιώματός τους να οργανώνουν, να εκπροσωπούν ή να αναλαμβάνουν συλλογική δράση. Αυτό είναι εξίσου σημαντικό για τις εργοδοτικές και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | Το άρθρο 7 της οδηγίας προβλέπει διατάξεις σχετικά με τη συμμετοχή και τη διαβούλευση των κοινωνικών εταίρων όσον αφορά τον καθορισμό και την επικαιροποίηση των νόμιμων κατώτατων μισθών. Τα τελευταία χρόνια, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, έχουν εκδοθεί αρκετές συστάσεις ανά χώρα που καλούν τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν επαρκή συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων σε αυτή τη διαδικασία. Στο Εξάμηνο 2020-2021, 12 κράτη μέλη έλαβαν ειδικές ανά χώρα συστάσεις στις οποίες επισημαίνεται η ανάγκη να αυξηθεί η συμμετοχή και η ανάληψη ευθύνης των κοινωνικών εταίρων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων (12). |
| --- | --- |

3.3.4.

4.   Επάρκεια

| 4.1. | Ως αποτέλεσμα των οικονομικών κρίσεων και της τρέχουσας πανδημίας, τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι υπάρχει γενική στασιμότητα των μισθών και, σε ορισμένες χώρες, ακόμα και επιδείνωση τα τελευταία χρόνια. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην παροχή προστασίας με τη μορφή κατώτατου μισθού. Οι χώρες με υψηλή κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις συνήθως εμφανίζουν χαμηλότερο ποσοστό χαμηλόμισθων, υψηλότερους κατώτατους μισθούς σε σύγκριση με τον διάμεσο μισθό, μικρότερη μισθολογική ανισότητα και υψηλότερους μισθούς από άλλες χώρες (13). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τα άρτια αναπτυγμένα συστήματα καθορισμού μισθών και τα λειτουργικά συστήματα κοινωνικής προστασίας, που παρέχουν ένα δίχτυ ασφαλείας σε όσους έχουν ανάγκη, καθώς και άλλα μέτρα για την πρόληψη της φτώχειας των εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η προτεινόμενη οδηγία θεσπίζει μόνο τη γενική αρχή της επάρκειας των μισθών —με βάση μη δεσμευτικές τιμές αναφοράς που εκτιμώνται για τους διάμεσους ή τους μέσους ακαθάριστους ή καθαρούς μισθούς— και δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένα μέτρα ή διατάξεις για το πώς θα πρέπει να καθορίζονται οι μισθοί σε εθνικό επίπεδο, καθώς αυτό παραμένει αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη θέσπιση δεσμευτικών δεικτών για την καθοδήγηση των κρατών μελών και των κοινωνικών εταίρων στην αξιολόγηση της επάρκειας των νόμιμων κατώτατων μισθών και στον προσδιορισμό και την εισαγωγή σχετικών μέτρων στα εθνικά σχέδια δράσης. Στην πραγματικότητα, οι μισθοί καθορίζονται από τους εθνικούς νόμους που προβλέπουν νόμιμο κατώτατο μισθό, όπου αυτοί υπάρχουν, ή από τις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Συγχρόνως, εάν βγουν περισσότεροι άνθρωποι από τη φτώχεια, θα μειωθούν οι δημόσιες δαπάνες για τα συστήματα κοινωνικής προστασίας. Τα όρια της φτώχειας και οι δείκτες κοινωνικού αποκλεισμού χρησιμοποιούνται σε επίπεδο ΕΕ για αναλύσεις και συλλογή κοινών δεδομένων, αλλά δεν υπάρχει επί του παρόντος συμφωνημένος δείκτης σε επίπεδο ΕΕ για να μετρώνται σε απόλυτους όρους η δικαιοσύνη και η επάρκεια των κατώτατων μισθών, ζήτημα που η πρόταση επαφίει στα κράτη μέλη να επιλύσουν στο πλαίσιο των εθνικών σχεδίων. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Σημαντικά στοιχεία, όπως η ανταγωνιστικότητα, η παραγωγικότητα, η οικονομική ανάπτυξη ανά τομέα, η διαχείριση των δεξιοτήτων, οι νέες διαδικασίες παραγωγής λόγω της εισαγωγής νέων τεχνολογιών, η ψηφιοποίηση και η διαφορετική και πιο ευέλικτη οργάνωση της εργασίας σε ορισμένους παραγωγικούς τομείς, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τους κοινωνικούς εταίρους κατά τον καθορισμό των μισθών μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και τις εθνικές πρακτικές. Υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ανοδική σύγκλιση των μισθών, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι υψηλότεροι μισθοί σημαίνουν επίσης αύξηση στην κατανάλωση και, ως εκ τούτου, στην εσωτερική ζήτηση, έχοντας θετικό οικονομικό αντίκτυπο, και η αύξηση των μισθών επίσης οδηγεί σε υψηλότερα έσοδα για τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και φορολογίας Αυτά τα αποτελέσματα πρέπει να αναλυθούν προσεκτικά. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η προτεινόμενη οδηγία, ωστόσο, έχει ως στόχο να ορίσει ένα ενδεικτικό κατώτατο όριο σε επίπεδο ΕΕ ως τιμή αναφοράς για τους νόμιμους κατώτατους μισθούς στις χώρες όπου υπάρχουν. Δεδομένου ότι οι μισθοί συνιστούν αμοιβή για εκτελεσθείσα εργασία, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και άλλοι παράγοντες, όπως το όριο της φτώχειας, το ελάχιστο αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης, το κόστος διαβίωσης κάθε χώρας. Αυτά τα στοιχεία αποτελούν βασικούς παράγοντες καίριας σημασίας για τον καθορισμό των νόμιμων και συλλογικά συμφωνηθέντων κατώτατων μισθών στις χώρες της ΕΕ. Θα πρέπει να γίνει σαφής διάκριση μεταξύ καθορισμού κατώτατου μισθού και αυξήσεων μισθών. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Τα κριτήρια που προτείνονται σχετικά με την επάρκεια των κατώτατων μισθών είναι, με εξαίρεση την αγοραστική δύναμη, κριτήρια που αφορούν την κατανομή των μισθών και την εξέλιξή τους. Αφορούν γενικότερα πτυχές της ανισότητας και όχι την προστασία των πλέον ευάλωτων εργαζομένων. «Οι κατώτατοι μισθοί θα πρέπει να είναι δίκαιοι σε σχέση με την κατανομή μισθών στις διάφορες χώρες, ενώ το επίπεδό τους θα πρέπει επίσης να είναι επαρκές σε όρους πραγματικών τιμών, ώστε να επιτρέπει την εξασφάλιση αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης, διασφαλίζοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων που προσφέρουν ποιοτικές θέσεις εργασίας» (14). |
| --- | --- |

4.5.

5.   Δημόσιες συμβάσεις

| 5.1. | Το άρθρο 9 της οδηγίας περιλαμβάνει διατάξεις για τους εργαζομένους που απασχολούνται σε δημόσιες συμβάσεις και σε υπεργολαβίες, καλώντας τα κράτη μέλη να τηρούν τους κατώτατους μισθούς σε όλα τα έργα δημοσίων συμβάσεων. Σύμφωνα με τις οδηγίες 2014/23/ΕΕ (15), 2014/24/ΕΕ (16) και 2014/25/ΕΕ (17) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, η διάταξη υποχρεώνει όλους τους αναδόχους να τηρούν το ισχύον επίπεδο κατώτατων μισθών, είτε αυτοί είναι νόμιμοι είτε έχουν συμφωνηθεί σε συλλογικές συμβάσεις. Η εν λόγω διάταξη συνάδει επίσης με ορισμένες αποφάσεις του ΔΕΕ και, ειδικότερα, με την απόφαση «Regiopost» του 2015 (υπόθεση C-115/14) (18). Τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να απορρίψουν τις προσφορές για δημόσιες συμβάσεις από εργολάβους που δεν αναλαμβάνουν να πληρώσουν στους εργαζομένους τις κατώτατες αποδοχές που έχουν θεσμοθετηθεί σε τοπικό επίπεδο ή έχουν συμφωνηθεί συλλογικά, όπως προβλέπει το άρθρο 70 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ και το άρθρο 3 της οδηγίας για τους αποσπασμένους εργαζομένους (19). Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει οι δημόσιες συμβάσεις να τηρούν πλήρως τις συλλογικές συμβάσεις και να αναστέλλονται οι εμπορικές συμφωνίες σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τις θεμελιώδεις και επικαιροποιημένες συμβάσεις της ΔΟΕ. Η ΕΟΚΕ έχει επίσης ζητήσει να επιβάλλονται κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένου του αποκλεισμού από τις δημόσιες συμβάσεις και τη δημόσια χρηματοδότηση, στις επιχειρήσεις που δεν τηρούν τις υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας στο προτεινόμενο μέσο για την υποχρεωτική δέουσα επιμέλεια (20). |
| --- | --- |

5.1.

6.   Παρακολούθηση και συλλογή δεδομένων

| 6.1. | Υπάρχει ήδη σημαντικός αριθμός βάσεων δεδομένων και αναλύσεων σχετικά με τους κατώτατους μισθούς και τις διαδικασίες συλλογικών διαπραγματεύσεων. Η διάθεση αξιόπιστων και επικαιροποιημένων δεδομένων στα θεσμικά όργανα και στους κοινωνικούς εταίρους θα μπορούσε να βοηθήσει στην καλύτερη αξιολόγηση και κατανόηση των τρεχουσών τάσεων, όταν πρόκειται να ληφθούν αποφάσεις σε αυτόν τον τομέα. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συνδράμει περαιτέρω τα κράτη μέλη, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους, ώστε να συνεχίσουν να βελτιώνουν τη συλλογή δεδομένων και να παρακολουθούν την εξέλιξη των νόμιμων κατώτατων μισθών (21). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι συλλογικές συμβάσεις είναι δημοσιευμένες και διαθέσιμες, και σε ορισμένες περιπτώσεις, δημόσιοι ιστότοποι επιτρέπουν την ελεύθερη πρόσβαση σε αυτές, ενώ σε άλλα κράτη μέλη οι συλλογικές συμβάσεις και τα επίπεδα επάρκειας των μισθών βρίσκονται στην κατοχή και στη διάθεση των κοινωνικών εταίρων και όχι των αρχών, και δεν είναι προσβάσιμα στο κοινό. Παρότι υποστηρίζει την προσεκτική περαιτέρω ανάπτυξη της προσβασιμότητας των δεδομένων (η οποία μπορεί να είναι ευαίσθητη όσον αφορά τον σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων και των συλλογικών διαπραγματεύσεων και συμβάσεων, την προστασία των δεδομένων, τον δίκαιο ανταγωνισμό και άλλους τομείς), η ΕΟΚΕ ανησυχεί για την πιθανή αύξηση του διοικητικού φόρτου, ειδικά για τις ΜΜΕ και για τις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα επιχειρήσεις κοινωνικής οικονομίας, και ζητεί να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ της προστιθέμενης αξίας που απορρέει από την υποχρέωση λεπτομερέστατης ετήσιας πληροφόρησης και της ανάγκης για όσο το δυνατόν μεγαλύτερη μείωση αυτού του φόρτου —όταν αυτή η διάταξη εφαρμόζεται σε εθνικό επίπεδο, ιδίως όσον αφορά την ανάγκη να παρέχονται πληροφορίες για τους καλυπτόμενους και τους μη καλυπτόμενους εργαζομένους, με ανάλυση ανά φύλο, ηλικία, αναπηρία, μέγεθος εταιρείας και κλάδο. Απαιτείται επίσης μεγαλύτερη σαφήνεια σχετικά με την ανάγκη να παρέχεται κατανομή σε δεκατημόρια των κατώτατων μισθών στις χώρες με συμβατική προσέγγιση. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Η ΕΟΚΕ συνιστά οι εκθέσεις που υποβάλλονται από τα κράτη μέλη να εξετάζονται και να αξιολογούνται με τη δέουσα συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην Επιτροπή Απασχόλησης (EMCO), ενώ θα μπορούσε να δημιουργηθεί και μια ειδική υποομάδα για αυτόν τον σκοπό —αποτελούμενη από εκπροσώπους εθνικών κυβερνήσεων, εθνικών και ευρωπαϊκών συνδικαλιστικών και εργοδοτικών οργανώσεων, και εμπειρογνώμονες διορισμένους από την Επιτροπή. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Η ΕΟΚΕ σημειώνει την εισαγωγή, στην οδηγία, ισχυρών ρητρών μη οπισθοδρόμησης, και καλεί το Κοινοβούλιο να ενισχύσει περαιτέρω ορισμένα βασικά σημεία σε αυτόν τον τομέα, και συγκεκριμένα:






  — | Καμία πιθανή μελλοντική ερμηνεία της εν λόγω οδηγίας δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την υπονόμευση της εύρυθμης λειτουργίας των συστημάτων κατώτατων μισθών ή συλλογικών συμβάσεων, |
| --- | --- | --- |

6.4.

—

Καμία πιθανή μελλοντική ερμηνεία της εν λόγω οδηγίας δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την υπονόμευση της εύρυθμης λειτουργίας των συστημάτων κατώτατων μισθών ή συλλογικών συμβάσεων,

| — | Καμία διάταξη της οδηγίας δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε βάρος της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι ή της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων, |
| --- | --- |

—

Καμία διάταξη της οδηγίας δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε βάρος της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι ή της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων,

| — | Δεν θα θεσπιστούν νόμιμοι κατώτατοι μισθοί όπου δεν προβλέπονται, εκτός εάν συμφωνούν οι κοινωνικοί εταίροι, |
| --- | --- |

—

Δεν θα θεσπιστούν νόμιμοι κατώτατοι μισθοί όπου δεν προβλέπονται, εκτός εάν συμφωνούν οι κοινωνικοί εταίροι,

| — | Οι μηχανισμοί καθορισμού των μισθών αποτελούν εθνικό προνόμιο και καμία απόφαση των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα πρέπει να αποσκοπεί στην άμεση παρέμβαση στους μηχανισμούς καθορισμού των μισθών σε εθνικό και σε εταιρικό επίπεδο, διότι το ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί προνόμιο των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

—

Οι μηχανισμοί καθορισμού των μισθών αποτελούν εθνικό προνόμιο και καμία απόφαση των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα πρέπει να αποσκοπεί στην άμεση παρέμβαση στους μηχανισμούς καθορισμού των μισθών σε εθνικό και σε εταιρικό επίπεδο, διότι το ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί προνόμιο των κοινωνικών εταίρων.

Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να υπογραμμίσει περαιτέρω ότι καμία διάταξη της οδηγίας δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως περιορίζουσα ή θίγουσα δικαιώματα και αρχές όπως αναγνωρίζονται, στα αντίστοιχα πεδία εφαρμογής τους, από το δίκαιο της Ένωσης ή το διεθνές δίκαιο και από διεθνείς συμφωνίες στις οποίες η Ένωση ή τα κράτη μέλη είναι συμβαλλόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη και των σχετικών συμβάσεων και συστάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας.

Η εν λόγω διάταξη προβλέπει επίσης ότι τα κράτη μέλη και οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να θεσπίζουν νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις, ή να εφαρμόζουν συλλογικές συμβάσεις που είναι ευνοϊκότερες για τους εργαζομένους. Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης την ανάγκη να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με τις ισχύουσες συλλογικές συμβάσεις και η αποτελεσματική επιβολή, που είναι ουσιαστικής σημασίας για να εξασφαλίζεται πρόσβαση σε προστασία με τη μορφή κατώτατου μισθού και να αποφεύγεται ο αθέμιτος ανταγωνισμός για τις επιχειρήσεις.

Βρυξέλλες, 25 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Ομιλία της προέδρου κ. φον ντερ Λάιεν για την κατάσταση της Ένωσης στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

1

(2)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159.

2

(3)  Επαρκείς κατώτατοι μισθοί: ερωτήσεις και απαντήσεις.

3

(4)  Άρθρο 4 της COM(2020) 682 final, σ. 28.

4

(5)  Τετραμερής δήλωση.

5

(6)  ΕΕ C 10 της 11.1.2021, σ. 14, σημείο 1.3. Βλέπε ΟΟΣΑ Job Strategy (Στρατηγική για την απασχόληση)· μελέτη του Eurofound με τίτλο «Capacity building: towards effective social dialogue» (Ανάπτυξη ικανοτήτων για αποτελεσματικό κοινωνικό διάλογο), 2019· ψηφίσματα της ΔΟΕ του 2013 και του 2018 για τη Recurrent Discussion on Social Dialogue (Συνέχεια της συζήτησης σχετικά με τον κοινωνικό διάλογο).

6

Job Strategy

Capacity building: towards effective social dialogue

Recurrent Discussion on Social Dialogue

(7)  The role of collective bargaining systems for labour market performance (Ο ρόλος των συστημάτων συλλογικών διαπραγματεύσεων για τις επιδόσεις της αγοράς εργασίας).

7

The role of collective bargaining systems for labour market performance

(8)  Οι Ευρωπαϊκοί κοινωνικοί εταίροι δήλωσαν πρόσφατα από κοινού ότι πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες στον τομέα της ανάπτυξης ικανοτήτων. Στο κοινό πρόγραμμά τους για την περίοδο 2019-2021, δήλωσαν: «Οι δραστηριότητες ανάπτυξης ικανοτήτων εξακολουθούν να αποτελούν προτεραιότητα για τους Ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους. Αναγνωρίζουν ότι, για να έχει θετικό αντίκτυπο ο ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος, πρέπει να γίνουν πολλά προκειμένου να ενισχυθεί και να υποστηριχθεί ο κοινωνικός διάλογος σε όλα τα επίπεδα». Βλ. επίσης ΕΕ C 10 της 11.1.2021, σ. 14, σημεία 3.23 και 3.24.

8

(9)  Ειδικά όσον αφορά τον σεβασμό των αρμοδιοτήτων των κοινωνικών εταίρων.

9

(10)  Επικυρωμένη από δέκα κράτη μέλη, τα οποία έχουν όλα θεσπίσει σύστημα νόμιμου κατώτατου μισθού.

10

(11)  ΟΟΣΑ Job strategy 2018 (Στρατηγική για την απασχόληση 2018), σελίδα 143 με θέμα «Achieving higher convergence» (Επίτευξη μεγαλύτερης σύγκλισης)

11

Job strategy 2018

«Achieving higher convergence»

(12)  Βλ. ΕΕ C 10 της 11.1.2021, σ. 14, σημείο 6.13 και την Επισκόπηση των ειδικών ανά χώρα συστάσεων (ΣΑΧ) για την περίοδο 2020-2021 στον κοινωνικό τομέα.

12

(13)  AMECO Online.

13

(14)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 1.5.

14

(15)  ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 1.

15

(16)  ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 65.

16

(17)  ΕΕ L 94 της 28.3.2014, σ. 243.

17

(18)  Υπόθεση C-115/14.

18

(19)  Αναφορά στη σύμβαση 94 της ΔΟΕ και ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 197 και ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 136.

19

(20)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 197, σημείο 6.4 και ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 136, σημείο 4.10.

20

(21)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 6.4.1.

21

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Η ακόλουθη αντιγνωμοδότηση απορρίφθηκε, παρότι συγκέντρωσε περισσότερο από το 25 % των εκπεφρασμένων ψήφων (άρθρο 43 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού):

1.   Συμπεράσματα

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ αναγνώρισε, στην πρόσφατη γνωμοδότησή της SOC/632 «Αξιοπρεπείς κατώτατοι μισθοί σε ολόκληρη την Ευρώπη», ότι η νομική κατάσταση γύρω από μια ενωσιακή πρωτοβουλία για τους κατώτατους μισθούς είναι ιδιαίτερα σύνθετη. Η ΕΕ μπορεί να εκδίδει νομικές πράξεις για τις συνθήκες εργασίας βάσει του άρθρου 151 και του άρθρου 153 παράγραφος 1 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ. Η Συνθήκη προβλέπει ότι οι διατάξεις του άρθρου 153 δεν εφαρμόζονται στις «αμοιβές». Από την άλλη, οι αμοιβές αντιμετωπίζονται στη νομολογία της ΕΕ και σε ισχύουσες οδηγίες ως βασική συνθήκη εργασίας. Επί του θέματος αυτού διατυπώνονται σαφώς αποκλίνουσες απόψεις και η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει το γεγονός ότι θα πρέπει να υιοθετηθεί από την Επιτροπή ισορροπημένη και προσεκτική προσέγγιση (1), τη στιγμή που ολοένα περισσότεροι ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκδώσει Σύσταση του Συμβουλίου αντί Οδηγίας (2). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ δήλωσε επίσης (3) πως είναι σημαντικό κάθε δράση της ΕΕ να βασίζεται σε ενδελεχή ανάλυση και κατανόηση της κατάστασης και των ευαισθησιών των κρατών μελών και να σέβεται πλήρως τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων και την αυτονομία τους, καθώς και τα διαφορετικά μοντέλα εργασιακών σχέσεων. Επίσης, είναι καίριας σημασίας οποιαδήποτε πρωτοβουλία σε επίπεδο ΕΕ να διαφυλάσσει τα μοντέλα των κρατών μελών στα οποία οι κοινωνικοί εταίροι δεν θεωρούν απαραίτητη τη θέσπιση νόμιμων κατώτατων μισθών. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ περιγράφει παρακάτω τους λόγους για τους οποίους η πρόταση της Επιτροπής (4) για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν ακολουθεί ισορροπημένη και προσεκτική προσέγγιση και γιατί δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι βασίζεται σε ακριβή ανάλυση και πλήρη σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων και των διαφορετικών μοντέλων εργασιακών σχέσεων, όπως ζητήθηκε από την ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

1.3.

2.   Γενικές παρατηρήσεις

| 2.1. | Οι μισθοί, συμπεριλαμβανομένων των κατώτατων μισθών, αποτελούν σημαντική πτυχή του μοντέλου κοινωνικής οικονομίας της αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διασφάλιση αξιοπρεπών κατώτατων μισθών σε όλα τα κράτη μέλη μπορεί να βοηθήσει στην επίτευξη πολλών στόχων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της ανοδικής σύγκλισης των μισθών, βελτιώνοντας την κοινωνική και οικονομική συνοχή, εξαλείφοντας το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων, βελτιώνοντας τις συνθήκες ζωής και εργασίας εν γένει και διασφαλίζοντας ισότιμους όρους ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά. Οι μισθοί συνιστούν αμοιβή για εκτελεσθείσα εργασία και συγκαταλέγονται ανάμεσα στους παράγοντες που εξασφαλίζουν αμοιβαία οφέλη για τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους. Συνδέονται με την οικονομική κατάσταση μιας χώρας, μιας περιφέρειας ή ενός κλάδου. Οι αλλαγές μπορεί να έχουν αντίκτυπο στην απασχόληση, στην ανταγωνιστικότητα και στη μακροοικονομική ζήτηση (5). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει όσα είχε επισημάνει σε παλαιότερες εργασίες της (6) σχετικά με το θέμα των κατώτατων μισθών: Οι γνώμες εντός της ΕΟΚΕ διίστανται. Ορισμένα μέλη της ΕΟΚΕ υποστηρίζουν την άποψη ότι όλοι οι εργαζόμενοι της ΕΕ πρέπει να προστατεύονται λαμβάνοντας δίκαιους κατώτατους μισθούς που να τους εξασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης όπου και αν εργάζονται. Άλλα μέλη της ΕΟΚΕ πιστεύουν ότι ο καθορισμός κατώτατων μισθών αποτελεί εθνικό ζήτημα και πραγματοποιείται σύμφωνα με τα ειδικά χαρακτηριστικά των αντίστοιχων εθνικών συστημάτων. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΟΚΕ έχει δηλώσει κατά το παρελθόν (7) την πεποίθησή της ότι πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες όσον αφορά τη σύγκλιση των μισθών και τη θέσπιση κατώτατων μισθών στα κράτη μέλη, τονίζοντας παράλληλα ότι η αρμοδιότητα και η αυτονομία των εθνικών κοινωνικών εταίρων όσον αφορά τις διαδικασίες καθορισμού των μισθών πρέπει να γίνονται πλήρως σεβαστές, σύμφωνα με τις εθνικές πρακτικές (8). Αυτές οι προσπάθειες πρέπει, επίσης, να στοχεύουν στην ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, οι οποίες συμβάλλουν, επίσης, σε πιο δίκαιους μισθούς γενικά. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι το επίπεδο του κατώτατου μισθού αποτελεί βασικό εργαλείο της οικονομικής πολιτικής, το οποίο πρέπει να παραμείνει ζήτημα απόφασης σε επίπεδο κρατών μελών προκειμένου να ληφθούν ευέλικτα υπόψη οι πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές τους εξελίξεις. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Όπως επεσήμανε η Επιτροπή στο σημείωμα όπου εξηγεί τα προτεινόμενα μέτρα, τα κράτη μέλη με υψηλή κάλυψη συλλογικών διαπραγματεύσεων επιτυγχάνουν καλύτερα αποτελέσματα από ό,τι τα υπόλοιπα όσον αφορά τους υψηλούς μισθούς και τους λιγότερους χαμηλόμισθους εργαζομένους. Η ΕΟΚΕ φρονεί πως η επιτυχία αυτών των μοντέλων κοινωνικών διαπραγματεύσεων μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι το κράτος δεν συμμετέχει ούτε στον καθορισμό των κριτηρίων για τις συλλογικές συμβάσεις ούτε στην επιβολή τους, και στο ότι οι κοινωνικοί εταίροι έχουν πλήρη ευθύνη και αυτονομία και για τα δύο. |
| --- | --- |

2.5.

Πανδημία COVID-19

| 2.6. | Η ΕΟΚΕ είχε ήδη επισημάνει στη γνωμοδότηση SOC/632 πως η πανδημία COVID-19 έπληξε βαριά την Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν μια οικονομική ύφεση ιστορικών διαστάσεων, με δραματικές συνέπειες για τους ανθρώπους και τις επιχειρήσεις (9). Έκτοτε, η κατάσταση μάλλον επιδεινώθηκε παρά βελτιώθηκε. Οι επιχειρηματικές επενδύσεις παραμένουν χαμηλές. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Δεν έχει γίνει ακόμα πλήρως αντιληπτός ο αντίκτυπος της κρίσης COVID-19 στην απασχόληση, είναι ωστόσο σαφές πως η τρέχουσα κρίση αναμένεται να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της ανεργίας τον επόμενο χρόνο. Η κρίση COVID-19 επιδείνωσε την οικονομική κατάσταση πολλών ΜΜΕ, πράγμα που τις καθιστά πιο ευάλωτες στην αύξηση του κόστους. Η κατάσταση είναι παρόμοια σε όλη την Ευρώπη. |
| --- | --- |

2.7.

Οι επιπτώσεις στην απασχόληση

| 2.8. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει (10) πως άλλη πηγή ανησυχίας αποτελεί το γεγονός ότι μια ευρωπαϊκή πολιτική νόμιμων κατώτατων μισθών θα μπορούσε δυνητικά να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην απασχόληση (11), ιδίως στην περίπτωση των νέων και των εργαζομένων χαμηλής ειδίκευσης, ενώ ενδέχεται επίσης να επιδεινώσει την κατάσταση μη συμμόρφωσης, εξέλιξη που θα μπορούσε επίσης να εξωθήσει ένα ποσοστό χαμηλόμισθων εργαζομένων σε άτυπες μορφές απασχόλησης (12). Η αδήλωτη εργασία οδηγεί σε αθέμιτο ανταγωνισμό και υπονομεύει τα κοινωνικά και φορολογικά συστήματα, χωρίς να σέβεται τα δικαιώματα των εργαζομένων — συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων σε αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και σε κατώτατο μισθό. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη ολοκληρωμένης αξιολόγησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή του αντικτύπου της πρότασής της στην απασχόληση και την οικονομία στο σύνολό της. Μια οδηγία για τους κατώτατους μισθούς θα είναι ιδιαίτερα επιζήμια στην παρούσα συγκυρία, καθώς οι οικονομίες και οι κοινωνίες μας αντιμετωπίζουν την πρωτοφανή πρόκληση της νόσου COVID-19. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Παρατηρήσεις επί της πρότασης της Επιτροπής

3.1.   
  Νομική βάση

| 3.1.1. | Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής (13), η πρόταση οδηγίας βασίζεται στο άρθρο 153 παράγραφος 1 στοιχείο β) της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει πως το άρθρο 153 παράγραφος 5 της ΣΛΕΕ αναφέρει ρητά πως η νομοθετική αρμοδιότητα της ΕΕ δεν εφαρμόζεται «στις αμοιβές, στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι, στο δικαίωμα απεργίας ή στο δικαίωμα ανταπεργίας (λοκ άουτ)». Συνεπώς, αυτά τα ζητήματα αποτελούν αποκλειστικά εθνική αρμοδιότητα. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Στους κόλπους της ΕΟΚΕ υπάρχει διχογνωμία ως προς το αν θα ήταν νόμιμη τυχόν νομοθετική πρωτοβουλία, ιδίως μια οδηγία, σε επίπεδο ΕΕ βάσει του άρθρου 153 (14). Η ΕΟΚΕ έχει ήδη τονίσει (15) πως μια από τις κύριες πηγές προβληματισμού είναι ότι η ΕΕ δεν έχει αρμοδιότητα να δράσει στον τομέα των αμοιβών, συμπεριλαμβανομένων των επιπέδων αμοιβών, και ότι τέτοιου είδους δράση θα σήμαινε παρέμβαση στην αυτονομία των κοινωνικών εταίρων και θα υποβάθμιζε τα συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων, ιδίως σε κράτη μέλη όπου τα όρια κατώτατου μισθού καθορίζονται με συλλογικές συμβάσεις. Επιπλέον υπάρχει διχογνωμία, ακόμα και μέσα στην ίδια την ΕΟΚΕ, όσον αφορά την προστιθέμενη αξία της δράσης της ΕΕ: Αν και τα μέλη της ΕΟΚΕ τάσσονται στην πλειονότητά τους υπέρ της άποψης ότι μια τέτοια δράση θα μπορούσε να προσδώσει προστιθέμενη αξία, υπάρχουν μέλη που διαφωνούν. Σε κάθε περίπτωση, και δεδομένου ότι ο καθορισμός κατώτατων μισθών αποτελεί εθνική αρμοδιότητα, η ΕΕ θα πρέπει να ασκεί προσεκτικά τις νομοθετικές της εξουσίες σε κάθε νομοθετική πρωτοβουλία προκειμένου να συμμορφώνεται πλήρως με την αρχή της επικουρικότητας. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Επιπλέον, όσον αφορά τη νομική βάση, άλλες διατάξεις της πρότασης αναφέρονται στα συλλογικά δικαιώματα, όπως η προώθηση των συλλογικών συμβάσεων με διάφορους τρόπους (άρθρο 4). Η ΕΟΚΕ επισημαίνει πως η ΣΛΕΕ περιλαμβάνει ειδική νομική βάση στο άρθρο 153 παράγραφος 1 στοιχείο στ) που καλύπτει την εκπροσώπηση και τη συλλογική υπεράσπιση των συμφερόντων των εργαζομένων και των εργοδοτών, συμπεριλαμβανομένης της συναπόφασης, που υπόκειται στην παράγραφο 5. Η ΕΕ δεν διαθέτει αρμοδιότητα να νομοθετήσει με αυτή τη βάση μόνο δυνάμει ομόφωνης απόφασης. Η ΕΟΚΕ φρονεί πως το άρθρο αυτό θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί όσον αφορά τις διατάξεις για την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Με βάση τους ανωτέρω προβληματισμούς, που ενισχύονται περαιτέρω από το γεγονός ότι συχνά η γλώσσα που χρησιμοποιείται στον τίτλο της πρότασης, στον τίτλο και το κείμενο ορισμένων άρθρων και στο προοίμιο αποκλίνει από το πραγματικό πεδίο εφαρμογής της πρότασης, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει την έκδοση σύστασης αντί οδηγίας. Αυτό θα παρέχει στα κράτη μέλη την τόσο απαραίτητη ευελιξία να επιτύχουν τους στόχους της πρότασης με σεβασμό στα συστήματα καθορισμού των αμοιβών τους και στην αυτονομία των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

3.1.5.

3.2.   
  Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής

| 3.2.1. | Το άρθρο 1 ορίζει πως οι εργαζόμενοι πρέπει να «έχουν πρόσβαση σε προστασία με τη μορφή κατώτατου μισθού», είτε διά νόμου είτε μέσω συλλογικής σύμβασης. Σύμφωνα με το άρθρο 2, η οδηγία θα εφαρμόζεται στους εργαζομένους που εργάζονται με σύμβαση εργασίας ή σχέση εργασίας, όπως οι εν λόγω έννοιες ορίζονται από τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις ή τις πρακτικές σε κάθε κράτος μέλος. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Κανένα κράτος μέλος και κανένας εργαζόμενος δεν εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Σε χώρες που βασίζονται αποκλειστικά στις συλλογικές διαπραγματεύσεις —όπου δεν καλύπτονται όλοι οι εργαζόμενοι από κατώτατους μισθούς και, ως αποτέλεσμα, δεν έχουν εγγυημένη πρόσβαση σε προστασία κατώτατου μισθού— αυτό δημιουργεί σημαντική και απαράδεκτη νομική αβεβαιότητα. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τον φόβο της ότι η οδηγία θα μπορούσε να ερμηνευθεί, ακόμα και όσον αφορά χώρες που βασίζονται αποκλειστικά στις συλλογικές συμβάσεις, ως εξασφάλιση δικαιωμάτων για όλους τους εργαζόμενους, οι οποίοι θα καλύπτονται από την προστασία του κατώτατου μισθού. Αυτό, πρακτικά, και παρά τις διαβεβαιώσεις στο άρθρο 1 παράγραφος 3, θα παρενέβαινε άμεσα στην κάλυψη των κατώτατων μισθών στα κράτη μέλη και θα ωθούσε τις εν λόγω χώρες προς την κατεύθυνση της οικουμενικής εφαρμογής των συλλογικών συμβάσεων, πράγμα που θα υπονόμευε –και πιο μακροπρόθεσμα θα τις υποχρέωνε να αλλάξουν– τα μοντέλα αγοράς εργασίας τους. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | Η ΕΟΚΕ συνιστά ορισμένες διατάξεις και έννοιες στην πρόταση (16) να διατυπωθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια, ώστε να μην υπάρχει περιθώριο για αβεβαιότητες και για ερμηνεία από το Δικαστήριο της ΕΕ. Το αντικείμενο και το πεδίο εφαρμογής των άρθρων 1 και 2 ισχύουν για όλα τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των χωρών όπου υπάρχει αυτορρυθμιζόμενο σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων. Όπως προαναφέρθηκε, στις χώρες που βασίζονται αποκλειστικά στις συλλογικές διαπραγματεύσεις αυτό δημιουργεί περιθώριο νομικής αβεβαιότητας. Επιπλέον, πρέπει να συμπεριληφθούν ορισμένες τροποποιήσεις για ειδικές περιπτώσεις που πρέπει να εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της πρότασης — π.χ. ναυτικοί — και οι αμοιβές των οποίων ρυθμίζονται με διεθνείς συμβάσεις (17). |
| --- | --- |

3.2.3.

3.3.   
  Ορισμοί

| 3.3.1. | Το άρθρο 3 της πρότασης δεν διακρίνει μεταξύ νόμιμων κατώτατων μισθών και κατώτατων μισθών όπως αυτοί ορίζονται στις συλλογικές συμβάσεις. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Παρότι η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι στα συστήματα νόμιμων κατώτατων μισθών υπάρχει η ανάγκη για κριτήρια επάρκειας, που καθορίζονται σε εθνικό επίπεδο με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, αμφισβητεί την από κοινού εξέταση των δύο ειδών κατώτατου μισθού στην πρόταση οδηγίας ως ενιαίων. Στην περίπτωση των συστημάτων που βασίζονται μόνο στις συλλογικές διαπραγματεύσεις, η κανονιστική ρύθμιση της επάρκειας των κατώτατων μισθών παραβιάζει την αυτονομία των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει πως, στα μοντέλα που βασίζονται στις συλλογικές συμβάσεις, οι κατώτατοι μισθοί καθορίζονται μέσω διαπραγματεύσεων μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων, οι οποίες καλύπτουν τους μισθούς και τις συνθήκες εργασίας γενικότερα. Αυτό σημαίνει, για παράδειγμα, πως σε αυτές τις περιπτώσεις η «επάρκεια» σταθμίζεται εγγενώς σε σχέση με άλλα συμφέροντα και άλλα τμήματα της συλλογικής σύμβασης, ενώ οι νόμιμοι κατώτατοι μισθοί είναι εξωγενείς. |
| --- | --- |

3.3.3.

3.4.   
  Προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων για τον καθορισμό των μισθών

| 3.4.1. | Το άρθρο 4 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να αναλάβουν δράση για να προωθήσουν την ικανότητα των κοινωνικών εταίρων να συμμετέχουν σε συλλογικές διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό των μισθών, σε κλαδικό ή διακλαδικό επίπεδο. Προτείνεται κατώτατο όριο 70 % για την κάλυψη των συλλογικών διαπραγματεύσεων. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει στην προηγούμενη γνωμοδότησή της (18) ότι η εύρυθμη λειτουργία συστημάτων συλλογικών διαπραγματεύσεων, ιδίως κλαδικών συλλογικών διαπραγματεύσεων, διαδραματίζει καίριο ρόλο στην εξασφάλιση δίκαιων και επαρκών μισθών σε ολόκληρη τη μισθολογική διάρθρωση, συμπεριλαμβανομένων των νόμιμων κατώτατων μισθών, όπου υπάρχουν. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει πως πρέπει να εξασφαλιστεί η δυνατότητα κάθε κράτους μέλους να αποφασίζει, σύμφωνα με τις εθνικές συνθήκες και με σεβασμό του αντίστοιχου συστήματος εργασιακών σχέσεών του, αφενός, ποιος είναι ο κατάλληλος στόχος κάλυψης και, αφετέρου, ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν σε εθνικό επίπεδο σε περίπτωση που η κάλυψη πέσει κάτω από τον εθνικά καθορισμένο στόχο. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | Η ΕΟΚΕ εκφράζει επίσης τον φόβο της ότι ο προτεινόμενος δεσμευτικός στόχος (της κάλυψης κατά 70 %) θα αποδυναμώσει μακροπρόθεσμα τους κοινωνικούς εταίρους καθώς, σε ορισμένες χώρες, ένας τρόπος επίτευξης του στόχου θα ήταν η θέσπιση συστήματος αυτόματης επέκτασης των συλλογικών συμβάσεων σε όλες τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους, μειώνοντας έτσι τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων και αποδυναμώνοντας τις συλλογικές διαπραγματεύσεις. |
| --- | --- |

3.4.4.

3.5.   
  Επάρκεια

| 3.5.1. | Το άρθρο 5 παράγραφος 2 αναφέρεται στα εθνικά κριτήρια που πρέπει να χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη κατά τον καθορισμό νόμιμων κατώτατων μισθών. Τα κριτήρια περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, την αγοραστική δύναμη, το ρυθμό αύξησης των ακαθάριστων μισθών και τις εξελίξεις στην παραγωγικότητα της εργασίας. Η αιτιολογική σκέψη 21 αναφέρει πως η χρήση δεικτών «όπως το 60 % του ακαθάριστου διάμεσου μισθού και το 50 % του ακαθάριστου μέσου μισθού, μπορεί να συμβάλει ως οδηγός για την αξιολόγηση της επάρκειας του κατώτατου μισθού σε σχέση με το γενικό επίπεδο των μισθών». Ωστόσο, οι εν λόγω δείκτες αφορούν γενικότερα πτυχές της ανισότητας και όχι την προστασία των πλέον ευάλωτων εργαζομένων. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ανησυχία ότι –παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις της Επιτροπής στο επεξηγηματικό σημείωμα– η πρόταση επιδιώκει να επηρεάσει το επίπεδο του κατώτατου μισθού και κατά συνέπεια τους όρους ανταγωνισμού Επιπλέον, στο επεξηγηματικό σημείωμα διευκρινίζεται ότι η οδηγία πρέπει να επιτρέπει αξιοπρεπή διαβίωση, να μειώνει την εργασιακή φτώχεια και να δημιουργεί ίσους όρους ανταγωνισμού. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αυτές οι διατάξεις αντιμετωπίζουν το ζήτημα του επιπέδου του κατώτατου μισθού, πράγμα που εντείνει τον προβληματισμό σχετικά με την εγκυρότητα της νομικής βάσης και την επιλογή του νομικού μέσου. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.6. | Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι η πρόταση υπερβαίνει τις διατάξεις του άρθρου 18 παράγραφος 2 της οδηγίας 2014/24/ΕΕ για τις δημόσιες προμήθειες. Σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι οικονομικοί φορείς τηρούν τις ισχύουσες υποχρεώσεις βάσει του εργατικού δικαίου που θεσπίζονται, μεταξύ άλλων, με συλλογικές συμβάσεις. Στο σχετικό άρθρο 9 της πρότασης οδηγίας, η λέξη «ισχύουσες» δεν περιλαμβάνεται. Αυτό δίνει στο άρθρο 9 μια ερμηνεία ότι οι μισθοί που συμφωνούνται σε συλλογικές συμβάσεις θα πρέπει πάντα να απαιτούνται στις δημόσιες συμβάσεις. Αυτό εγείρει το ερώτημα κατά πόσο η πρόθεση της Επιτροπής είναι να υπερβεί την οδηγία 2014/24/ΕΕ απαιτώντας πάντα μισθούς βάσει συλλογικής σύμβασης σε όλες τις δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

3.6.

3.7.   
  Παρακολούθηση και συλλογή δεδομένων

| 3.7.1. | Το άρθρο 10 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να υποβάλουν έκθεση με δεδομένα για την κάλυψη των συλλογικών διαπραγματεύσεων και το επίπεδο κατώτατων μισθών, μεταξύ άλλων. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να εξασφαλίζουν ότι οι συλλογικές συμβάσεις είναι διαφανείς και δημόσια διαθέσιμες τόσο όσον αφορά τους μισθούς όσο και τις λοιπές διατάξεις. Εν συνεχεία οι κατώτατοι μισθοί αξιολογούνται από την Επιτροπή και την Επιτροπή Απασχόλησης του Συμβουλίου (EMCO). |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | Στα μοντέλα αγοράς εργασίας που βασίζονται αποκλειστικά στις συλλογικές διαπραγματεύσεις, η επάρκεια των μισθών δεν εξετάζεται από κρατικό ή κυβερνητικό οργανισμό. Οι συμφωνίες αυτές ανήκουν και ερμηνεύονται αποκλειστικά από τους κοινωνικούς εταίρους. Θα ήταν απαράδεκτο το επίπεδο των μισθών στις συλλογικές συμβάσεις να καταστεί αντικείμενο αξιολόγησης. Αμφισβητείται επίσης από την οπτική της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων η υποχρέωσή τους να καθιστούν τις συμφωνίες προσβάσιμες και διαφανείς εν γένει, ιδίως δεδομένου ότι οι συμφωνίες δεν μπορούν να ερμηνευτούν και να αξιολογηθούν παρά μόνο από τους κοινωνικούς εταίρους. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει επίσης πως οι συλλογικές συμβάσεις δεν περιλαμβάνουν πάντοτε κατώτατο επίπεδο μισθών ή κατώτατους μισθούς. Επιπλέον, οι υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων είναι υψηλής έντασης εργασίας και οι απαιτήσεις δεδομένων δεν είναι εφικτές για ορισμένους τομείς. |
| --- | --- |

3.7.2.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Υπέρ: | 106 |
| --- | --- |
| Κατά: | 147 |
| Αποχές: | 17 |

Υπέρ:

106

Κατά:

147

Αποχές:

17

---

(1)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, Αξιοπρεπείς κατώτατοι μισθοί σε ολόκληρη την Ευρώπη https://www.eesc.europa.eu/en/our-work/opinions-information-reports/opinions/decent-minimum-wages-across-europe,see σημείο 6.1.2.

(2)  Εννέα κράτη μέλη διαβίβασαν επιστολή προς τη γερμανική και την πορτογαλική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την ανάγκη διεξαγωγής αυτής της νομικής ανάλυσης, αναφέροντας ότι μια σύσταση του Συμβουλίου θα ήταν καταλληλότερο νομικό μέσο και ότι η υλοποίηση του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων θα πρέπει να σέβεται τα όρια που θέτουν οι Συνθήκες της ΕΕ.

(3)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 1.11.

(4)  Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση {SEC(2020) 362 final} — {SWD(2020) 245 final} — {SWD(2020) 246 final}.

(5)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, Αξιοπρεπείς κατώτατοι μισθοί σε ολόκληρη την Ευρώπηhttps://www.eesc.europa.eu/en/our-work/opinions-information-reports/opinions/decent-minimum-wages-across-europe,see σημείο 1.4.

(6)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 1.2.

(7)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 1.3 και ΕΕ C 125 της 21.4.2017, σ. 10.

(8)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 1.3.

(9)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 1.1.

(10)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 3.4.8.

(11)  Με βάση το γράφημα A12.9, σελίδα 197 της εκτίμησης επιπτώσεων της Επιτροπής.

(12)  Eurofound (2019), Upward convergence in employment and socioeconomic factors (Ανοδική σύγκλιση των εργασιακών και κοινωνικοοικονομικών παραγόντων)

(13)  Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση [SEC(2020) 362 final] — [SWD(2020) 245 final] — [SWD(2020) 246 final].

(14)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 1.8.

(15)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 1.9.

(16)  Ειδικά όσον αφορά τον σεβασμό των αρμοδιοτήτων των κοινωνικών εταίρων.

(17)  Σύμβαση Ναυτικής Εργασίας του ΔΝΟ (ILO, MLC, 2006).

(18)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 159, σημείο 3.3.10.

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/118 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/118

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ανθεκτικότητα ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας: Χαρτογραφώντας την πορεία προς μεγαλύτερη ασφάλεια και βιωσιμότητα»

[COM(2020) 474 final]

(2021/C 220/17)

| Εισηγητής: | ο κ. Dumitru FORNEA |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Michal PINTÉR |

Εισηγητής:

ο κ. Dumitru FORNEA

Συνεισηγητής:

ο κ. Michal PINTÉR

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 23.9.2020 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας | 28.10.2020 |
| Αρμόδιο τμήμα | Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI) |
| Υιοθετήθηκε από το τμήμα | 5.3.2021 |
| Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια | 25.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 258/0/3 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 23.9.2020

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας

28.10.2020

Αρμόδιο τμήμα

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI)

Υιοθετήθηκε από το τμήμα

5.3.2021

Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια

25.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

258/0/3

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί βήμα προόδου, παρέχοντας έναν σαφή χάρτη πορείας με πρωτοβουλίες και δράσεις σε επίπεδο ΕΕ, και ως εκ τούτου η ΕΟΚΕ συνιστά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο να υποστηρίξουν αυτήν την προσέγγιση για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας της ΕΕ ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι τα μέτρα που προτείνονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορούν να συμβάλουν στην ασφάλεια του εφοδιασμού πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας, διατηρώντας έτσι και αναπτύσσοντας μια βιομηχανική και τεχνολογική βάση στην ΕΕ. Μπορούν επίσης να προωθήσουν βασικές ικανότητες έρευνας και ανάπτυξης που θα μας επιτρέψουν να υλοποιήσουμε τους φιλόδοξους στόχους της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ διασφαλίζοντας παράλληλα νέες μόνιμες και αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας και, ταυτόχρονα, μια δίκαιη μετάβαση στις κοινότητες που επηρεάζονται από τη βιομηχανική μεταλλαγή. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ στηρίζει στο έπακρο την πράσινη μετάβαση του ενεργειακού τομέα και θεωρεί ότι η εξόρυξη πρώτων υλών που είναι αναγκαία για την ανάπτυξη των πράσινων τεχνολογιών αποτελεί βήμα θεμελιώδους σημασίας. Αυτά τα υλικά, όπως μέταλλα και ορυκτά, αποτελούν βασικά στοιχεία για τη δημιουργία στιβαρών υποδομών για την παροχή υδρογόνου ή οικολογικής ηλεκτρικής ενέργειας. Η παραγωγή οικολογικών μορφών και φορέων ενέργειας θα επιτρέψει την απαλλαγή της βιομηχανίας εξόρυξης και επεξεργασίας από τις ανθρακούχες εκπομπές, δημιουργώντας έτσι μια κατάσταση αμοιβαίου οφέλους. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η εξερεύνηση αποτελεί δραστηριότητα υψηλού κινδύνου που αυξάνει σημαντικά το κόστος κεφαλαίου. Η μείωση του κινδύνου μέσω εγγυήσεων δανείων και καθεστώτων απόσβεσης μπορεί να αποτελέσει μεγάλη βοήθεια για τις επενδύσεις. Άλλα φορολογικά κίνητρα περιλαμβάνουν φορολογικές ελαφρύνσεις και κρατικές ενισχύσεις. Οι μηχανισμοί αυτοί χρησιμοποιούνται ευρέως σε παγκόσμιο επίπεδο για την εξόρυξη και την επεξεργασία, αλλά δεν χρησιμοποιούνται ευρέως στην ΕΕ. Ωστόσο, στην Ευρώπη υπάρχει μια εξαίρεση (Φινλανδία) θέσπισης κρατικής στήριξης υπό μορφή κεφαλαίων κάλυψης κινδύνων. Παρόμοιες πρωτοβουλίες θα πρέπει να δρομολογηθούν και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Η ΕΟΚΕ, έχοντας ως βάση τις ισχύουσες βέλτιστες πρακτικές, τεχνικές και τεχνολογίες, προτείνει να αναπτύξει η ΕΕ μια εξορθολογισμένη διαδικασία αδειοδότησης για τις εξορυκτικές δραστηριότητες. Το παράδειγμα άλλων κρίσιμης σημασίας υποδομών, όπως τα δίκτυα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και άλλες υποδομές ζωτικής σημασίας, έχει προετοιμάσει το έδαφος για αύξηση της εμπιστοσύνης στις εξορθολογισμένες διαδικασίες. Μια εξορθολογισμένη διαδικασία δεν προδιαγράφει το αποτέλεσμα καμίας διαδικασίας λήψης αποφάσεων αλλά επιδιώκει να βελτιώσει τον έγκαιρο χαρακτήρα, την προβλεψιμότητα και τη διαφάνεια των διαδικασιών περιβαλλοντικής αξιολόγησης και αδειοδότησης για τα έργα υποδομών που υλοποιούνται μέσω αυτής της μεθόδου. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι έχει τεράστια σημασία η ύπαρξη επαρκών χρηματοδοτικών μέσων που θα διευκολύνουν την πράσινη μετάβαση για τους τομείς της εξόρυξης και επεξεργασίας μεταλλευμάτων. Ταυτόχρονα, έχει ζωτική σημασία να γίνουν επενδύσεις (π.χ. μέσω του προγράμματος Ορίζων 2020) στην ανακύκλωση των πρώτων υλών κρίσιμης και στρατηγικής σημασίας. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη αναγνωρίσει τη σημασία της κυκλικότητας για την οικονομία της ΕΕ. Έχει ζωτική σημασία για την κυκλική οικονομία να κλείσει ο κύκλος των υλικών στην Ευρώπη. Κατά συνέπεια, η εξαγωγή αποβλήτων που περιέχουν πολύτιμα υλικά, των οποίων η επεξεργασία στην ΕΕ θα μπορούσε να βοηθήσει στον περιορισμό των ενωσιακών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, θα πρέπει να αξιολογείται προσεκτικά και να γίνεται μόνον όταν είναι χρήσιμη υπό όρους βιωσιμότητας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ταχείας και αποτελεσματικής αναθεώρησης υφιστάμενων μέσων, όπως ο κανονισμός για τις μεταφορές αποβλήτων. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί την πρόταση χαρτογράφησης του δυνητικού εφοδιασμού σε δευτερογενείς πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας από αποθέματα και απόβλητα της ΕΕ ως καθοριστική δράση για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας της ΕΕ ως προς τις πρώτες ύλες. Ως εκ τούτου, καλούμε την Επιτροπή να δώσει προτεραιότητα σε αυτή τη διαδικασία χαρτογράφησης και να τη φέρει σε πέρας έως το τέλος του 2021, αντί για το 2022 που είναι επί του παρόντος η προβλεπόμενη προθεσμία. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι ανάγκη να αρθούν οι φραγμοί στη νομοθεσία και στους κανονισμούς αναφορικά με την εγχώρια χρήση και τις μεταφορές δευτερογενών πρώτων υλών. Ωστόσο, ζητήματα περιβαλλοντικού χαρακτήρα και ζητήματα που αφορούν την υγεία και ασφάλεια και σχετίζονται με το εμπόριο επικίνδυνων ροών τέτοιων υλικών πρέπει να παρακολουθούνται και να υλοποιούνται προσεκτικά. Πρέπει να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ των αυστηρών και των ταχέων διαδικασιών ώστε να μην παρεμποδίζονται οι εγχώριες μεταφορές, η ανακύκλωση και η επαναχρησιμοποίηση δευτερογενών πρώτων υλών. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα όπου οι δυνατότητες ανακύκλωσης παρεμποδίζονται για τυπικούς λόγους (1). |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία της ένταξης νέων διαστάσεων στη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται για την τακτική αξιολόγηση του καταλόγου ορυκτών κρίσιμης σημασίας. Θα πρέπει να καθοριστούν κατάλληλα κριτήρια προκειμένου να ελεγχθεί εάν οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού αυτών των τύπων πρώτων υλών συμμορφώνονται με τις αρχές της δεοντολογίας προκειμένου να αξιολογηθεί η «ηθική διάσταση». Αυτές οι αρχές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την ΟΔΔΑ (2), τις UNGP (3), συμπεριλαμβανομένων των θεμελιωδών εργασιακών δικαιωμάτων της ΔΟΕ, τη διακήρυξη σχετικά με τις θεμελιώδεις αρχές και τα δικαιώματα στην εργασία, που περιλαμβάνει τα βασικά εργασιακά πρότυπα, και την τριμερή δήλωση αρχών της ΔΟΕ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις (4), καθώς και τους ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών (5). Επιπλέον, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η κατάσταση του εμπορίου και της παγκόσμιας αγοράς πρώτων υλών, βελτιώνοντας την αξιολόγηση των εμπορικών όρων που σχετίζονται με την κάθε πρώτη ύλη. Η πραγματική προσέγγιση της μεθοδολογίας αξιολόγησης των εμπορικών φραγμών αποτελεί έναν πολύ γενικό δείκτη. Η ύπαρξη εμπορικών φραγμών και ολιγοπωλίων θα πρέπει να ληφθεί καλύτερα υπόψη. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι είναι αναγκαίος ο συντονισμός μεταξύ των εθνικών συστημάτων εκπαίδευσης, κατάρτισης, επανειδίκευσης και πιστοποίησης, με σκοπό να εξασφαλιστεί και να διατεθεί επαρκής ικανότητα κατάρτισης ειδικών στους τομείς που συμβάλλουν στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας ως προς τις στρατηγικές πρώτες ύλες κρίσιμης και στρατηγικής σημασίας. Η ΕΕ πρέπει να βελτιώσει την κατάρτιση ειδικών σύμφωνα με τις επιταχυμένες εξελίξεις της ψηφιακής επανάστασης και να παράσχει επαγγελματικές ευκαιρίες σε όσους ασχολούνται με την ασφάλεια του εφοδιασμού και την επεξεργασία αυτών των ορυκτών, που είναι απαραίτητα για τη λειτουργία των προηγμένων οικονομιών. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ, στο πλαίσιο των πολιτικών για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης και στρατηγικής σημασίας, επισημαίνει τη σημασία της διαθεσιμότητας τεχνολογικών και βιομηχανικών ικανοτήτων στην ΕΕ για την αντικατάσταση αυτών των ορυκτών σε περίπτωση παρατεταμένης έλλειψης. Είναι αναγκαίο να ενισχυθεί ο ρόλος των σχετικών ευρωπαϊκών ιδρυμάτων στον σχεδιασμό σημαντικών και συνεχών επενδύσεων σε προγράμματα Ε & Α, προκειμένου να ανακαλυφθούν νέα υλικά και διαδικασίες για την εξασφάλιση μιας αιτιολογημένης υποκατάστασης. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεκτιμήσει, κατά τρόπο πειστικό και με τον δέοντα σεβασμό, τις ανάγκες και τις προσδοκίες των αναπτυσσόμενων χωρών που προμηθεύουν πρώτες ύλες, και να ενθαρρύνει και να υποστηρίξει επιχειρήσεις που λειτουργούν σαφώς με βάση το σεβασμό των οικονομικών, κοινωνικών και οικολογικών συμφερόντων αυτών των χωρών και του πληθυσμού τους. Η Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξει ένα πρότυπο «όρων ανταγωνισμού εταιρικής σχέσης» που θα προωθεί την εμπιστοσύνη, τη διατηρησιμότητα, την ασφάλεια, την αξιοπιστία και τον αλληλοσεβασμό προς το κοινό όφελος των εμπορικών εταίρων. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία της διεύρυνσης του ορισμού και του προτύπου των κρίσιμων πρώτων υλών. Παραδοσιακά, ως κρίσιμες πρώτες ύλες νοούνται τα υλικά που προέρχονται πρωτίστως από τον εξορυκτικό τομέα. Πρόκειται για εξαιρετικά στενή αντίληψη που περιορίζει την ανάπτυξη των οικολογικών μορφών ενέργειας. Σήμερα, υλικά βασισμένα στην ξυλεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά σε πολύ περισσότερες εφαρμογές από ό,τι στο παρελθόν. Από τα υφάσματα έως τις νέες ελαφρύτερες και περιβαλλοντικά φιλικότερες τεχνολογίες συσσωρευτών, πρόκειται για ταχύτατα αναπτυσσόμενο τομέα. Η βιοοικονομία έχει μοναδική δυνατότητα βελτίωσης της ανθεκτικότητας στην οικονομία της ΕΕ και γεωπολιτικής σταθερότητας στην ήπειρό μας. Η χρήση ανανεώσιμων υλικών θα συμβάλει ταυτόχρονα στο μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, καθώς επιτρέπει τη διατήρηση των εκπομπών από τα ορυκτά καύσιμα στο έδαφος, δημιουργώντας οικολογική ανθεκτικότητα για τους κλάδους των ορυκτών. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Γενικό πλαίσιο

| 2.1. | Ο τομέας των πρώτων υλών παρέχει περίπου 350 000 θέσεις εργασίας στην ΕΕ, αλλά υπάρχουν περισσότερες από 30 εκατομμύρια θέσεις εργασίας σε κατάντη βιομηχανίες μεταποίησης που εξαρτώνται από την αξιόπιστη και απρόσκοπτη πρόσβαση σε ορυκτές πρώτες ύλες. Το 2018, η εξάρτηση της ΕΕ από τις εισαγωγές μετάλλων κυμάνθηκε μεταξύ 75 % και 100 % ανάλογα με το μέταλλο, ενώ πάνω από το μισό των ενεργειακών αναγκών της ΕΕ καλύπτεται από καθαρές εισαγωγές. Οι τιμές των πρώτων υλών είναι εξαιρετικά ασταθείς και οι πόροι αποτελούν το μεγαλύτερο μερίδιο του κόστους εισροών της βιομηχανίας (6). Ωστόσο, οι βιομηχανίες στην ΕΕ που εξαρτώνται από τις πρώτες ύλες εξασφάλισαν προστιθέμενη αξία που ανήλθε σε 206 δισεκατ. ευρώ (7). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Η Παγκόσμια Τράπεζα προβλέπει ότι η ζήτηση για μέταλλα και ορυκτά θα αυξηθεί αναλογικά προς τις φιλοδοξίες για το κλίμα. Ο ΟΟΣΑ προβλέπει ότι η χρήση πρώτων υλών παγκοσμίως θα διπλασιαστεί ως το 2060. Η χρήση μετάλλων αναμένεται να αυξηθεί κατά 150 % από 8 δισεκατομμύρια τόνους σήμερα σε 20 δισεκατομμύρια τόνους ως το 2060. Ο ΟΟΣΑ προβλέπει επίσης ότι η αύξηση της χρήσης υλικών και οι διαδικασίες εξόρυξης και επεξεργασίας τους είναι πολύ πιθανό να αυξήσουν την πίεση που ασκείται στους πόρους του πλανήτη και να θέσουν σε κίνδυνο τα οφέλη για την ευημερία. Αυτό μπορεί να προκαλέσει περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήματα, ρύπανση, απώλεια βιοποικιλότητας και γαιών κ.λπ. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Η ΕΕ παράγει λιγότερο από 5 % της παγκόσμιας παραγωγής ορυκτών πρώτων υλών. Η Κίνα από μόνη της παράγει ποσοστό 66 % των τελικών μπαταριών λιθίου. Η ΕΕ παρέχει λιγότερο από 1 %. Η ΕΕ παράγει λιγότερο από 1 % των κυψελών καυσίμου παγκοσμίως και 1 % των πρώτων υλών που χρησιμοποιούνται για την αιολική ενέργεια (8). Η Κίνα κατέχει οιονεί μονοπωλιακή θέση από την άποψη των κατασκευαστικών στοιχείων των φωτοβολταϊκών. Η ΕΕ παρέχει 1 % των εγκαταστάσεων φωτοβολταϊκών που βασίζονται στο πυρίτιο. 44 υλικά συνδέονται με τη βιομηχανία ρομποτικής, με την ΕΕ να παράγει μόλις 2 % από αυτά και την Κίνα να προμηθεύει το 52 %. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Η επιτυχία κατά τον μετασχηματισμό της οικονομίας της ΕΕ και η επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα ως το 2030 και το 2050 βασίζονται στην εξασφάλιση βιώσιμου εφοδιασμού με κρίσιμης και στρατηγικής σημασίας πρώτες ύλες. Τα ορυκτά, τα μέταλλα και τα προηγμένα υλικά έχουν ζωτική σημασία για την καθαρή ενέργεια, τις οικολογικές τεχνολογίες και την κινητικότητα. Χωρίς αυτά, η υλοποίηση και η πρόοδος των καθαρών και των ψηφιακών τεχνολογιών θα καθυστερήσει, ομοίως προς την υλοποίηση του θεματολογίου του 2030 για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης. Η ΕΕ πρέπει να αναλάβει δράση με σκοπό τη μείωση της εξάρτησης από το εξωτερικό, τη διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού της και την επένδυση σε εγκαταστάσεις ανακύκλωσης. Σε αντίθετη περίπτωση, απειλείται η επιβίωση των ευρωπαϊκών θέσεων εργασίας και των ευρωπαϊκών βιομηχανιών. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Οι δράσεις της Επιτροπής σχετικά με τις πρώτες ύλες

| 3.1. | Στις 3 Σεπτεμβρίου 2020, η ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα «Ανθεκτικότητα ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας: Χαρτογραφώντας την πορεία προς μεγαλύτερη ασφάλεια και βιωσιμότητα» παρουσίασε δέκα δράσεις για τη στήριξη του ασφαλούς και βιώσιμου εφοδιασμού πρώτων υλών. Στην ανακοίνωση τονίζεται η σημασία της επίτευξης ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας στην ΕΕ, μέσω των ακόλουθων στοιχείων: διαφοροποίηση των προμηθευτών εκτός της ΕΕ· μείωση της ακραίας εξάρτησης μέσω κυκλικότητας και αποδοτικής χρήσης των πόρων και μέσω εγχώριας εξόρυξης και επεξεργασίας· αύξηση της εγχώριας ικανότητας εφοδιασμού· εδραίωση ανθεκτικών αλυσίδων εφοδιασμού για τα βιομηχανικά οικοσυστήματα της ΕΕ· ενίσχυση του βιώσιμου και υπεύθυνου εφοδιασμού· δημιουργία συμμαχίας για τις πρώτες ύλες και προγραμμάτων Ε & Α· αύξηση δυνατοτήτων χρηματοδότησης· ενίσχυση δεξιοτήτων εξόρυξης· αύξηση της ικανότητας εξερεύνησης· αξιολόγηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων· προώθηση του διεθνούς εμπορίου και των εταιρικών σχέσεων. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Στις 11 Μαρτίου 2020, με τη δημοσίευση της ανακοίνωσης της ΕΕ με τίτλο Ένα νέο σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία Για μια πιο καθαρή και πιο ανταγωνιστική Ευρώπη τονίστηκε η σημασία της δημιουργίας αγοράς δευτερογενών πρώτων υλών και της συνεξέτασης της δεοντολογικής προμήθειας πρώτων υλών και της ασφάλειας του εφοδιασμού. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Στις 10 Μαρτίου 2020, με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο Μια νέα βιομηχανική στρατηγική για την Ευρώπη επισημάνθηκε η σημασία όλων των αξιακών αλυσίδων της βιομηχανίας στην ΕΕ. Η ασφαλής προμήθεια καθαρής και οικονομικά προσιτής ενέργειας και πρώτων υλών αποτελεί ουσιαστικό βήμα προς τη μείωση του βιομηχανικού αποτυπώματος άνθρακα, επιταχύνοντας έτσι τη μετάβαση. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Στις 11 Δεκεμβρίου 2019, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την ανακοίνωσή της με τίτλο Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, που αποτελεί τη νέα στρατηγική ανάπτυξης της ΕΕ για τον μετασχηματισμό της τρέχουσας οικονομίας σε μια ανταγωνιστική και κλιματικά ουδέτερη οικονομία με αποδοτική χρήση των πόρων. Στην ανακοίνωση επισημαίνεται η σημασία της στρατηγικής ασφάλειας της πρόσβασης σε πόρους με σκοπό την υλοποίηση της Πράσινης Συμφωνίας. Η μετάβαση θα χρειαστεί βιώσιμη προμήθεια όλων των πρώτων υλών που είναι αναγκαίες για καθαρές και ψηφιακές τεχνολογίες. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Γενικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ επικροτεί και στηρίζει τις προσπάθειες και τις δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού πρώτων υλών. Οι γνωμοδοτήσεις που εγκρίθηκαν τα τελευταία 15 έτη από τη Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών της ΕΟΚΕ, καθώς και οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν από κοινού με την Επιτροπή σχετικά με το ζήτημα αυτό, επιβεβαιώνουν το ενδιαφέρον και την προσήλωση της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ στη συνεχιζόμενη ανάπτυξη της ευρωπαϊκής σύμπραξης σχετικά με τις πρώτες ύλες. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Εν προκειμένω, είναι ανάγκη να αναπτυχθούν πιο συγκεκριμένες προτάσεις και δράσεις για την εξασφάλιση της πορείας προς μεγαλύτερη ασφάλεια και βιωσιμότητα που προβλέπεται από την ανακοίνωση της Επιτροπής για τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας. Επιπλέον, καλούμε την Επιτροπή να εξετάσει κατάλληλες δράσεις για όλες τις πρώτες ύλες που είναι σημαντικές για τη βιομηχανία και την οικονομία της ΕΕ, ώστε να αποφευχθούν περαιτέρω εξαρτήσεις. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες, η οποία δρομολογήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2008, προετοίμασε το έδαφος για δομημένη και συντονισμένη δράση στο επίπεδο των σχετικών ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, τόσο για την αύξηση της ευαισθητοποίησης μεταξύ των Ευρωπαίων πολιτών σχετικά με την ανάγκη διασφάλισης της προμήθειας κρίσιμης και στρατηγικής σημασίας πρώτων υλών για τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες όσο και για συγκεκριμένες δράσεις εν προκειμένω σε επίπεδο ΕΕ και επίπεδο κρατών μελών. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Η ευρωπαϊκή τεχνολογική πλατφόρμα για τους βιώσιμους ορυκτούς πόρους (που αναγνωρίστηκε επισήμως το 2008), η ευρωπαϊκή σύμπραξη καινοτομίας για τις πρώτες ύλες (2012), το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας — Πρώτες Ύλες (2015), η ευρωπαϊκή συμμαχία για τους συσσωρευτές (2017), η ευρωπαϊκή συμμαχία για τις πρώτες ύλες (Σεπτέμβριος του 2020) ή οι ετήσιες δραστηριότητες στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής εβδομάδας πρώτων υλών αποτέλεσαν επιτυχημένες πρωτοβουλίες της Επιτροπής και σημαντικά εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο των διαρκών προσπαθειών της για εντοπισμό των τεχνολογικών, νομοθετικών και διοικητικών λύσεων που είναι αναγκαίες για την έγκριση ενός συνεκτικού σχεδίου δράσης της ΕΕ για τις πρώτες ύλες. Ωστόσο, αυτές οι πρωτοβουλίες θα μπορούσαν να είχαν ενισχυθεί, και η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διενεργεί αυστηρές αξιολογήσεις στις εργασίες, τα αποτελέσματα και την αποτελεσματικότητα των εν λόγω πλατφορμών συμμαχιών, και να κοινοποιεί τα αποτελέσματα στην ΕΟΚΕ σε τακτική (ετήσια) βάση. Εμείς, ως εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών, πρέπει να ενημερωνόμαστε για το κατά πόσον αυτή η προσέγγιση πράγματι αποδίδει απτά αποτελέσματα για την προώθηση και επίτευξη του στόχου της ανθεκτικότητας ως προς τις πρώτες ύλες. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Η ανακοίνωση της Επιτροπής έχει πρωτίστως ευρωπαϊκή οπτική, γεγονός που είναι απολύτως κατανοητό, εφόσον το κεντρικό ζήτημα είναι ο εφοδιασμός της ευρωπαϊκής οικονομίας με πρώτες ύλες. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη τις ανάγκες και τα συμφέροντα των πολιτών και των οικονομιών στις χώρες από τις οποίες εξάγονται πρώτες ύλες στην Ευρώπη, ειδικά όταν αναφέρεται συχνά σε «ευρωπαϊκές αξίες», «παγκόσμια ευθύνη» και παγκόσμιους «στόχους βιώσιμης ανάπτυξης». Είναι επίσης σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι ορισμένες μη ενταγμένες στην ΕΕ χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου είναι πλούσιες σε ορυκτούς πόρους, οπότε οι στρατηγικές για τις πρώτες ύλες, οι στρατηγικές εταιρικές σχέσεις και η πρόσβαση σε χρηματοδοτικά μέσα για την πράσινη μετάβαση του εξορυκτικού τομέα θα πρέπει να καταστούν διαθέσιμες και σε αυτές τις χώρες. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Ο στόχος της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας της ΕΕ ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης και στρατηγικής σημασίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τις προσπάθειες της ΕΕ να διατηρήσει μια ισχυρή βιομηχανική και τεχνολογική βάση που θα συμβαδίζει με την ψηφιακή επανάσταση και τις παγκόσμιες προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και της προστασίας του περιβάλλοντος. Η επιτυχία της ΕΕ σε αυτή τη διαδικασία είναι καθοριστικής σημασίας. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει ότι «οι ηλιακοί συλλέκτες, τα αιολικά πάρκα και οι συσσωρευτές έχουν ζωτική σημασία για το νέο βιομηχανικό μας πρότυπο. Ωστόσο, απαιτούνται επίσης πρώτες ύλες οι οποίες ελέγχονται από τους ανταγωνιστές μας στη διεθνή σκηνή. Η βιομηχανική πολιτική πρέπει να συμβαδίζει με μια σταθερή εμπορική και εξωτερική πολιτική, η οποία, με τη σειρά της, πρέπει να εξασφαλίζει την πρόσβαση στους πόρους αυτούς.» (9) |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Οι πολιτικές για τις πρώτες ύλες πρέπει να συμβάλλουν με θετικό τρόπο, μαζί με άλλες πολιτικές, στη διασφάλιση του εφοδιασμού των ευρωπαϊκών βιομηχανιών, στην κάλυψη της ζήτησης για προϊόντα και υπηρεσίες στην ΕΕ, στον σεβασμό του περιβάλλοντος και στον περιορισμό του αντίκτυπου των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στο κλίμα, καθώς και στη δημιουργία αξιοπρεπών θέσεων εργασίας. Αυτά τα οφέλη –οικονομικά, περιβαλλοντικά και κοινωνικά– θα πρέπει να κατανέμονται ισότιμα σε όλη την ΕΕ. Είναι σημαντικό να μην εστιάσουμε μόνο στις πρώτες ύλες που έχουν χαρακτηριστεί «κρίσιμης σημασίας» σύμφωνα με τη μεθοδολογία που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι πρώτες ύλες που αποτελούν βασικό μέρος πολλών αλυσίδων εφοδιασμού και των οποίων η εξόρυξη και εξαγωγή απαιτεί επίσης πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας θα πρέπει να αναγνωριστούν ως στρατηγικής σημασίας. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Η συνεχής και προβλέψιμη ζήτηση στην ΕΕ για κρίσιμης και στρατηγικής σημασίας πρώτες ύλες αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ενίσχυση των εγχώριων και των παγκόσμιων εμπορικών σχέσεων και αλυσίδων εφοδιασμού. Καθώς η ζήτηση πρώτων υλών αυξάνεται σταθερά, η ΕΕ θα πρέπει επίσης να συνεχίσει να ενισχύει την ικανότητά της να εφοδιάζεται εσωτερικά και διεθνώς. Η αξιοπιστία και η προβλεψιμότητα στις αλυσίδες εφοδιασμού είναι καθοριστικής σημασίας για τη διατήρηση της βιομηχανικής παραγωγής και των σχετικών υποδομών στα κράτη μέλη, αλλά και συνιστούν επίσης αναγκαία προϋπόθεση για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ΕΕ ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ανάγκη για πρώτες ύλες κρίσιμης και στρατηγικής σημασίας αποτελεί έναν από τους δείκτες που μας επιτρέπουν να αξιολογήσουμε και να καθορίσουμε το είδος της ικανότητας βιομηχανικής παραγωγής της ΕΕ, καθώς και τις ανάγκες εκπαίδευσης, κατάρτισης, επανειδίκευσης, διά βίου μάθησης και πιστοποίησης που θα πρέπει να διατηρήσουμε στην ΕΕ, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τον παγκόσμιο ανταγωνισμό και να αποφύγουμε όχι μόνο την εξάρτηση από ορισμένες πρώτες ύλες, αλλά και την υποβάθμιση στον τομέα της καινοτομίας, της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η τεχνολογική και βιομηχανική ικανότητα αντικατάστασης των πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας θεωρείται ουσιώδης για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, αλλά η επίτευξή της δεν θα είναι εφικτή σε σύντομο χρονικό διάστημα και χωρίς σημαντικές και διαρκείς επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη για την ανακάλυψη νέων υλικών. Σε σύγκριση με τις δυναμικές εξελίξεις στην Κίνα, θα μπορούσε να πει κανείς ότι η ανθεκτικότητα της ΕΕ σε σχέση με τις κρίσιμες πρώτες ύλες μπορεί να ενισχυθεί με την υλοποίηση φιλόδοξων έργων για τη διασύνδεση και τον εκσυγχρονισμό των υποδομών διευρωπαϊκών μεταφορών, ενέργειας και ΤΠΕ. Όλα αυτά μπορούν να υλοποιηθούν στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ, ώστε να διατηρηθεί μια επαρκώς υψηλή ζήτηση για τέτοιου είδους πρώτες ύλες στην ΕΕ, ζήτηση που σταθεροποιεί τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, οδηγώντας σε εισροή νέων επενδύσεων όχι μόνο στις βιομηχανίες που επεξεργάζονται αυτές τις ύλες, αλλά και σε προγράμματα Ε & Α για την υποκατάσταση πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας. |
| --- | --- |

4.10.

5.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 5.1. | Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί ένα βήμα προόδου, παρέχοντας έναν σαφή χάρτη πορείας με πρωτοβουλίες και δράσεις που πρέπει να αναληφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και ως εκ τούτου η ΕΟΚΕ συνιστά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο να υποστηρίξουν αυτήν την προσέγγιση για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας της ΕΕ ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Αν και οι επενδύσεις στη βιώσιμη εξόρυξη δημιουργούν προσφορά, θέσεις εργασίας και οικονομική πρόοδο, πρέπει επίσης να διασφαλίζουν κοινωνικοοικονομικές και περιβαλλοντικές βελτιώσεις με βάση την εταιρική κοινωνική ευθύνη. Βασικό σημείο προβληματισμού είναι πώς θα επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ της προώθησης της βιώσιμης εξόρυξης στην Ευρώπη και της εξασφάλισης δημόσιας αποδοχής. Η αύξηση της ενημέρωσης των πολιτών είναι ύψιστης σημασίας. |
| --- | --- |

5.2.

Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ, στόχοι για το κλίμα ως το 2030 και το 2050, και η ζήτηση για πρώτες ύλες

| 5.3. | Μια καθαρή και κυκλική οικονομία υπόσχεται τη μείωση της εξάρτησής μας από τις εισαγόμενες ύλες και την εισαγόμενη ενέργεια, τον περιορισμό του αρνητικού αντίκτυπου της ΕΕ στην υγεία και στο περιβάλλον, την ανάπτυξη μελλοντικών οικονομικών μοντέλων και τη δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο. Θα βοηθήσει επίσης στη βελτίωση της αυτάρκειας και στην αντιμετώπιση των ζητημάτων ανθεκτικότητας που αποκάλυψε η πανδημία COVID-19 σε σχέση με τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει μια σαφή στρατηγική προκειμένου η ΕΕ να «καταστεί παγκόσμιος ηγέτης στην κυκλική οικονομία και στις καθαρές τεχνολογίες. Θα καταβάλει προσπάθειες για την απαλλαγή των ενεργοβόρων βιομηχανιών από τις ανθρακούχες εκπομπές» (10). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | Στην ανακοίνωση της Επιτροπής δεν γίνεται αναφορά ή ανάλυση της εξόρυξης βαθέων υδάτων (11) ή της συμβολής στην αλλαγή της αντίληψης ότι οι εξορυκτικές βιομηχανίες δεν είναι φιλικές προς το περιβάλλον. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου είναι «φιλικές προς το περιβάλλον» χάρη σε βιώσιμες εξορυκτικές πρακτικές. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα εξορυκτικά απόβλητα είναι πλούσια σε πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας και μπορούν να δημιουργήσουν νέες οικονομικές δραστηριότητες. Εκείνο, ωστόσο, που δεν είναι σαφές είναι το επίπεδο των επενδύσεων που απαιτούνται καθώς και το επίπεδο της αποδοχής τέτοιων δράσεων από το κοινό. Οι οικονομικές δυνατότητες που απορρέουν από την ύπαρξη πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας στα εξορυκτικά απόβλητα σχετίζονται όχι μόνο με τους τόπους εξόρυξης άνθρακα αλλά και με άλλα μεταλλεύματα, όπως ο σίδηρος, ο ψευδάργυρος ή το νικέλιο. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Η αύξηση της ικανότητας ανακύκλωσης, εξόρυξης και επεξεργασίας των μετάλλων έχει ουσιώδη σημασία για την ανάπτυξη των πράσινων και των καθαρών τεχνολογιών που είναι αναγκαίες για τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια και, σε ευρύτερο βαθμό, για τη μετάβαση στην πράσινη βιομηχανία. Η ανάκτηση των πρώτων υλών στρατηγικής και κρίσιμης σημασίας έχει καίρια σημασία και, επομένως, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν καινοτόμες τεχνολογίες για τη διαλογή και την επεξεργασία των αποβλήτων. Αμφότερες οι εγχώριες οδοί προμήθειας πόρων στην ΕΕ —η εξόρυξη και η επαναχρησιμοποίηση— πρέπει να προαχθούν δεόντως και να λάβουν κατάλληλη χρηματοδοτική στήριξη. |
| --- | --- |

5.6.

Ο κατάλογος πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας της ΕΕ — μεθοδολογία αξιολόγησης

| 5.7. | Με βάση τις νέες τεχνολογικές εξελίξεις, ανά διετία θα πρέπει να πραγματοποιείται αναθεώρηση του καταλόγου πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρεται στην παρακολούθηση των δράσεων που παρουσιάζονται στην τρέχουσα πρόταση. Εκτιμήσεις αντικτύπου είναι απαραίτητες καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, με δυνατότητα για αλλαγές/ρυθμίσεις. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Η Επιτροπή επισημαίνει στην εν λόγω ανακοίνωση ότι ο κατάλογος πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας που υποβάλλεται σε περιοδική αξιολόγηση είναι επίσης σημαντικός για την προώθηση της βιώσιμης και υπεύθυνης προμήθειας πρώτων υλών. Ως εκ τούτου, η μεθοδολογία που χρησιμοποιείται για την περιοδική αξιολόγηση του καταλόγου αυτού θα πρέπει να επαναξιολογηθεί ως προς τη συμμόρφωσή της με την ΟΔΔΑ (12), τις UNGP (13), συμπεριλαμβανομένων των θεμελιωδών εργασιακών δικαιωμάτων της ΔΟΕ, τη διακήρυξη σχετικά με τις θεμελιώδεις αρχές και τα δικαιώματα στην εργασία, που περιλαμβάνει τα βασικά εργασιακά πρότυπα, και την τριμερή δήλωση αρχών της ΔΟΕ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις (14), καθώς και τους ΣΒΑ των Ηνωμένων Εθνών (15). |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Οι κίνδυνοι παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που σχετίζονται με την επιχειρηματική δραστηριότητα σε παγκόσμιες αλυσίδες αξίας (16), ή καταστροφής του περιβάλλοντος στις δυνητικές χώρες παραγωγής πρέπει να ληφθεί δεόντως υπόψη στη μεθοδολογία περιοδικής αξιολόγησης του καταλόγου πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας. Ως εκ τούτου, πρέπει να βρεθούν κατάλληλα κριτήρια και να συμπεριληφθούν στη μεθοδολογία αξιολόγησης. Αυτό έχει τεράστια σημασία, δεδομένου ότι ο Επίτροπος Δικαιοσύνης της ΕΕ εργάζεται για την κατάρτιση οδηγίας σχετικά με την υποχρεωτική δέουσα επιμέλεια που θα παρουσιαστεί κατά το πρώτο εξάμηνο του 2021. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Οι πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας γίνονται εν γένει αντιληπτές ως υλικά που προέρχονται από τον εξορυκτικό τομέα, ωστόσο περιλαμβάνουν πολλά περισσότερα. Για παράδειγμα, τα προϊόντα ξυλείας μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά σε πολύ περισσότερους τομείς από ό,τι στο παρελθόν: από τα υφάσματα έως τις νέες ελαφρύτερες και περιβαλλοντικά φιλικότερες τεχνολογίες συσσωρευτών, πρόκειται για ταχύτατα αναπτυσσόμενο τομέα. Επιπλέον, η βιοοικονομία παρέχει μοναδικές δυνατότητες βελτίωσης της ανθεκτικότητας στην οικονομία της ΕΕ και γεωπολιτικής σταθερότητας στην ήπειρό μας. Η χρήση ανανεώσιμων υλικών θα συμβάλει ταυτόχρονα στο μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και θα επιτρέψει τη διατήρηση των εκπομπών από τα ορυκτά καύσιμα στο έδαφος, δημιουργώντας οικολογική ανθεκτικότητα για τους κλάδους των ορυκτών. |
| --- | --- |

5.10.

Χαρτογράφηση των πρώτων υλών στην ΕΕ

| 5.11. | Η πρόταση χαρτογράφησης του δυνητικού εφοδιασμού σε δευτερογενείς πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας από αποθέματα και απορρίμματα της ΕΕ αποτελεί καθοριστική δράση για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας της ΕΕ ως προς τις πρώτες ύλες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή πρέπει να δώσει προτεραιότητα σε αυτή τη διαδικασία χαρτογράφησης και να τη φέρει σε πέρας έως το τέλος του 2021, αντί για το 2022 που είναι επί του παρόντος η προβλεπόμενη προθεσμία, κοινοποιώντας τα διαθέσιμα δεδομένα στους ενδιαφερόμενους φορείς και τους πολίτες. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Δεδομένης της τρέχουσας έλλειψης επισκόπησης και πληροφόρησης σχετικά με τη διαθεσιμότητα των δευτερογενών πρώτων υλών στην ΕΕ, η παρακολούθηση των πρώτων υλών στρατηγικής και κρίσιμης σημασίας, τόσο ανά τομέα όσο και διατομεακά, πρέπει να πραγματοποιείται ως δράση προτεραιότητας, με αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων και των μαζικών δεδομένων. |
| --- | --- |

5.12.

Εξόρυξη, σχετικές δεξιότητες και η κοινωνική άδεια λειτουργίας

| 5.13. | Οι δραστηριότητες ορυχείων και λατομείων που σχετίζονται με πρώτες ύλες έχουν ουσιώδη σημασία για τον μετριασμό των κινδύνων για τον εφοδιασμό, καθώς π.χ. παρέχουν υλικά για την ανάπτυξη τεχνολογιών και γεωργίας με χαμηλές εκπομπές άνθρακα και αυξάνουν την ανθεκτικότητα των αλυσίδων αξίας της μεταποίησης. Ο ευρωπαϊκός τομέας ορυκτών μπορεί να εξασφαλίσει τη διαθεσιμότητα υλικών ζωτικής σημασίας που είναι αναγκαία προκειμένου να μπορέσουν οι υπάρχουσες και οι μελλοντικές τεχνολογίες να δημιουργήσουν μια οικονομία κλιματικά ουδέτερη, προσανατολισμένη στις υπηρεσίες και στην ευημερία, κυκλική και αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων, όπου παράλληλα ο εφοδιασμός σε πρώτες ύλες γίνεται με βιώσιμο και υπεύθυνο τρόπο. |
| --- | --- |

5.13.

| 5.14. | Επιπλέον, η εξόρυξη στην Ευρώπη λειτουργεί με τα πλέον αυστηρά περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα σε σύγκριση με τρίτες χώρες. Η βιομηχανία στην Ευρώπη δεσμεύεται να συμβάλει ουσιαστικά στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής: όχι μόνο διερευνά διαρκώς μεθόδους απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές προκειμένου να συμμορφωθεί με αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο με τη διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση για πόρους, αλλά βοηθά επίσης και άλλες οικονομικές δραστηριότητες να βελτιώσουν τις περιβαλλοντικές τους επιδόσεις. |
| --- | --- |

5.14.

| 5.15. | Είναι γεγονός ότι υπάρχουν ελάχιστα παραδείγματα εξαγωγών πρώτων υλών στις αναπτυσσόμενες χώρες που προωθούν τη βιώσιμη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη από την οποία θα μπορούσαν να επωφεληθούν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Αντιθέτως, συχνά παρατηρείται κοινωνική εκμετάλλευση και ρύπανση του περιβάλλοντος. Κερδισμένοι είναι συνήθως μόνο λίγοι κερδοσκόποι. |
| --- | --- |

5.15.

| 5.16. | Οι πρώτες ύλες δεν πρέπει μόνο να διασφαλίζουν την οικονομική ευημερία στην Ευρώπη, αλλά και να αποτελούν τη βάση για βιώσιμη, δηλαδή κοινωνικά και περιβαλλοντικά συμβατή, οικονομική ανάπτυξη στις χώρες προέλευσης. Κατ’ αυτή την έννοια, η ΕΕ θα πρέπει να ενεργεί περισσότερο προορατικά και να υποστηρίζει σαφώς κάθε δυνατή προσπάθεια των εταιρειών που στρέφονται από την προηγούμενη πολιτική μονομερούς εξασφάλισης των φθηνότερων δυνατών πρώτων υλών προς μια νέα προσέγγιση «στρατηγικής εταιρικής σχέσης». Αυτή η στρατηγική εταιρική σχέση πρέπει να λαμβάνει υπόψη, με δίκαιο τρόπο, τις οικονομικές, κοινωνικές και οικολογικές ανάγκες και τα συμφέροντα τόσο των χωρών που προμηθεύουν όσο και των χωρών που λαμβάνουν τις πρώτες ύλες, και να υποστηρίζει και να προωθεί την αυτοπροσδιοριζόμενη κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη στις χώρες προέλευσης. Με τη δημιουργία μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης μπορεί να επιτευχθεί υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης, ανθεκτικότητας, ασφάλειας και αξιοπιστίας στις εμπορικές σχέσεις, προς το κοινό συμφέρον και με βάση τον αμοιβαίο σεβασμό. |
| --- | --- |

5.16.

| 5.17. | Υπάρχει πάντα ανάγκη για αντιστάθμιση των τοπικών περιβαλλοντικών προβλημάτων έναντι των οφελών που θα μπορούσαν να επιφέρουν τα εν λόγω έργα για την επίλυση ευρύτερων ευρωπαϊκών και παγκόσμιων προβλημάτων που συνδέονται με το διοξείδιο του άνθρακα, όπως π.χ. η ζήτηση για περισσότερο χαλκό. Αυτού του είδους η αντιστάθμιση θα πρέπει να αποτελέσει μέρος της ιεράρχησης των προτεραιοτήτων όσον αφορά έργα εξόρυξης στην Ευρώπη. Αυτή η ιεράρχηση των προτεραιοτήτων θα πρέπει να περιλαμβάνει επίσης ζητήματα περιφερειακού οικονομικού χαρακτήρα. |
| --- | --- |

5.17.

| 5.18. | Δεν αρκεί να υπάρχει πρόσβαση σε πρώτες ύλες εάν η ΕΕ δεν διαθέτει εγκαταστάσεις επεξεργασίας υψηλού επιπέδου. Ο Επίτροπος κ. Breton δήλωσε ότι για τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας, ο στόχος είναι να υπάρξουν ευρωπαϊκές ικανότητες εξόρυξης και επεξεργασίας και να τεθούν σε λειτουργία κατά την έναρξη της νέας δεκαετίας. Ο στόχος αυτός δεν είναι αρκετά φιλόδοξος. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά να προωθήσει η ΕΕ άμεσες επενδύσεις και κοινά κανονιστικά κίνητρα για τους επενδυτές. Για την επιτάχυνση της «στρατηγικής αυτονομίας» της Ευρώπης όσον αφορά τις κρίσιμες πρώτες ύλες, θα μπορούσε να εξεταστεί η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής εταιρικής σχέσης (Ορίζων Ευρώπη) ή ενός ΣΕΚΕΕ. Αυτό το ΣΕΚΕΕ θα κάλυπτε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών: αξιολόγηση των εγχώριων πηγών μεταλλευμάτων, εξόρυξη, εξαγωγή μεταλλεύματος μέσω τήξης, μετασχηματισμό, ανακύκλωση, επαναχρησιμοποίηση Όσον αφορά τους συσσωρευτές, η θέσπιση πλήρως ολοκληρωμένης εγχώριας αξιακής αλυσίδας σπανίων γαιών θα έχει καθοριστική σημασία για την επίτευξη της διττής ψηφιακής και οικολογικής μετάβασης. |
| --- | --- |

5.18.

| 5.19. | Στην Ευρώπη έχουν δρομολογηθεί τέσσερα σημαντικά βιομηχανικά έργα βιώσιμης εξόρυξης και επεξεργασίας, συνολικής αξίας σχεδόν 2 εκατομμυρίων ευρώ. Αναμένεται να καλύψουν ποσοστό 80 % των αναγκών μας σε λίθιο για τον τομέα των συσσωρευτών ως το 2025. Τα έργα αυτά θα μπορούσαν να αποτελέσουν έμπνευση ως προς την κάλυψη άλλων πρώτων υλών ζωτικής σημασίας για τις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας σε πολλούς ακόμα στρατηγικούς τομείς. |
| --- | --- |

5.19.

| 5.20. | Η βιομηχανία χρησιμοποιεί ήδη αυτοματισμό, ψηφιοποίηση, τεχνολογία αλυσίδας συστοιχιών και τεχνητή νοημοσύνη, αλλά πρέπει να εξετασθεί το ενδεχόμενο χρήσης του προγράμματος Copernicus για να εντοπιστούν νέα σημεία από τα οποία μπορούν να ληφθούν πρώτες ύλες και για την παρακολούθηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Ακόμα, η ΕΟΚΕ έχει ήδη συστήσει «την ανάπτυξη ενός ρυθμιστικού οδικού χάρτη της ΕΕ για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που δημιουργεί ο ψηφιακός μετασχηματισμός του τομέα των πρώτων υλών, ο οποίος αφορά θέματα όπως η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, η τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση, η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και η θαλάσσια και διαστημική εξόρυξη» (17). |
| --- | --- |

5.20.

| 5.21. | Θα πρέπει να αναπτυχθούν νέες μέθοδοι εξόρυξης, ανάκτησης και παραγωγής, οι οποίες θα πρέπει να πληρούν τα αυστηρότερα περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα. Η εκμετάλλευση των πόρων στους χώρους υγειονομικής ταφής της ΕΕ και στους χώρους εναπόθεσης απορριμμάτων κατεργασίας αποτελεί δυνητική πηγή πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας. Εν τω μεταξύ, εμπειρογνώμονες σε θέματα περιβάλλοντος ζητούν τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με τους μελλοντικούς τόπους εξόρυξης. |
| --- | --- |

5.21.

| 5.22. | Οι εξορυκτικές δεξιότητες μπορούν να μεταφερθούν στην εκμετάλλευση των μετάλλων και των ορυκτών, πιθανώς στις ίδιες περιφέρειες. Ο μηχανισμός δίκαιης μετάβασης θα βοηθήσει τις περιφέρειες έντασης άνθρακα και διοξειδίου του άνθρακα μέσω της χρηματοδότησης των βιώσιμων υποδομών που είναι διαθέσιμη στο πλαίσιο του ταμείου Invest EU. Ωστόσο, απαιτούνται χρόνος και κίνητρα για τους επενδυτές, καθώς και νομοθεσία σχετικά με ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης (μια πιθανή λύση θα ήταν ένας κανονισμός της ΕΕ). Τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα και τα πρότυπα βιωσιμότητας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για όλα τα μελλοντικά έργα της ΕΕ. |
| --- | --- |

5.22.

| 5.23. | Μία από τις βασικές προϋποθέσεις για αποτελεσματικές πολιτικές τοπικού περιεχομένου για τη δημιουργία περισσότερων, πιο οικολογικών και καλύτερα αμειβόμενων θέσεων εργασίας σε χώρες πλούσιες σε ορυκτά είναι η διαθεσιμότητα των απαιτούμενων δεξιοτήτων και ικανοτήτων για την κάλυψη των αναγκών της βιομηχανίας για ολόκληρο τον κύκλο ζωής ενός ορυχείου. Ζωτική σημασία έχει επίσης η ανάπτυξη νέων ομάδων δεξιοτήτων και η προσαρμογή των υπαρχουσών για την ταχεία ανταπόκριση στις τεχνολογικές αλλαγές. Από πρόσφατες έρευνες επιβεβαιώθηκε ο ενδεχόμενος αντίκτυπος των νέων τεχνολογιών στον χαρακτήρα των θέσεων εργασίας, επισημαίνοντας τον τρόπο με τον οποίο θα απαιτηθούν νέες ομάδες δεξιοτήτων στον τομέα εξόρυξης, όχι μόνο για τα νέα επαγγέλματα αλλά και για τα υπάρχοντα, καθώς οι ισχύουσες θέσεις εργασίας θα πρέπει να προσαρμοστούν πιθανότατα στους όρους του αυτοματισμού. Οι απολύσεις θα πρέπει να αποφευχθούν μέσω του κοινωνικού διαλόγου, μέσω της επανειδίκευσης των εργαζομένων και της εξασφάλισης ότι θα έχουν πρόσβαση στις νέες θέσεις εργασίας που θα δημιουργηθούν από τις νέες τεχνολογίες και τις διαδικασίες ανακύκλωσης. |
| --- | --- |

5.23.

| 5.24. | Η εκπαίδευση, η κατάρτιση, η επανειδίκευση και η πιστοποίηση είναι εξαιρετικά σημαντικές, και πρέπει να υλοποιούνται μέσω του κοινωνικού διαλόγου για το μέλλον της βιομηχανίας, ενώ η απόκτηση των αναγκαίων δεξιοτήτων απαιτεί χρόνο και χρηματοδότηση. Ειδικοί τομείς, όπως η γεωλογία, η μεταλλουργία και η εξόρυξη, θα μπορούσαν να διδάσκονται ακόμα και σε προπτυχιακό επίπεδο. |
| --- | --- |

5.24.

Επενδύσεις

| 5.25. | Η εξερεύνηση αποτελεί δραστηριότητα υψηλού κινδύνου που αυξάνει σημαντικά το κόστος κεφαλαίου. Η μείωση του κινδύνου μέσω εγγυήσεων δανείων και καθεστώτων απόσβεσης μπορεί να αποτελέσει μεγάλη βοήθεια για τις επενδύσεις. Άλλα φορολογικά κίνητρα περιλαμβάνουν φορολογικές ελαφρύνσεις και κρατικές ενισχύσεις. Οι μηχανισμοί αυτοί χρησιμοποιούνται ευρέως σε παγκόσμιο επίπεδο για την εξόρυξη και την επεξεργασία, αλλά δεν χρησιμοποιούνται στην ΕΕ. |
| --- | --- |

5.25.

| 5.26. | Πρέπει να αναπτυχθεί και να σχεδιαστεί ένα αποδοτικό σύστημα παροχής οικονομικών κινήτρων με σκοπό τη στήριξη των οικολογικών μεταβάσεων στη βιομηχανία των αποβλήτων. Επιπλέον, θα πρέπει να επιβάλλονται κυρώσεις για την κατάχρηση πολύτιμων πόρων που μπορούν να ληφθούν από τα απόβλητα. |
| --- | --- |

5.26.

| 5.27. | Η ενίσχυση της ικανότητας της ΕΕ να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τους δασμολογικούς και μη δασμολογικούς εμπορικούς φραγμούς, μεταξύ άλλων στον τομέα του ντάμπινγκ και των δημόσιων συμβάσεων, που αναπτύσσονται από τους διεθνείς εταίρους μας, είναι αναγκαία για να εξασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού στον τομέα της εμπορίας πρώτων υλών. |
| --- | --- |

5.27.

| 5.28. | Χρειάζονται σημαντικές επενδύσεις στην Ε & Α, προκειμένου η Ευρώπη να διατηρήσει την ηγετική θέση της στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. Είναι σημαντικό να συμβαδίζουμε με τις άλλες οικονομικές δυνάμεις, και αυτό απαιτεί στενό συντονισμό των μέσων στο πλαίσιο διαφόρων πολιτικών, όπως η νέα βιομηχανική στρατηγική και η εμπορική πολιτική της ΕΕ. Η εφαρμογή του κανονισμού για τον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την προστασία των στρατηγικών αλυσίδων αξίας στην ΕΕ. |
| --- | --- |

5.28.

| 5.29. | Η ΕΕ πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στην παρακολούθηση των παγκόσμιων αγορών πρώτων υλών, καθώς και στην εξέλιξη των στρατηγικών αλυσίδων εφοδιασμού. Πρέπει να παρέχεται αξιόπιστη και πλήρης ενημέρωση από όλα τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη μέσω τυποποιημένων μορφών αναφοράς δεδομένων. |
| --- | --- |

5.29.

| 5.30. | Οι επενδύσεις που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση από εταιρείες της ΕΕ που δραστηριοποιούνται στους τομείς εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης πρέπει να στηρίζουν τις προσπάθειες της βιομηχανίας να συμμετάσχει στη μετάβαση και την πρόοδο προς τους στόχους κλιματικής ουδετερότητας (18). Ο κλάδος πρέπει να απολαμβάνει εύκολη πρόσβαση σε βιώσιμη χρηματοδότηση, αλλά μόνο εφόσον οι προγραμματισμένες επενδύσεις του, τα σχέδια Ε & Α και τα έργα βιομηχανικού μετασχηματισμού του επιδεικνύουν σαφή προσήλωση στους κλιματικούς στόχους, την πλήρη και παραγωγική απασχόληση, τη διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη και την αξιοπρεπή εργασία για όλους. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει σε προηγούμενη γνωμοδότηση ότι «η βιώσιμη ανάπτυξη θα πρέπει να αναφέρεται στις περιβαλλοντικές, οικονομικές, κοινωνικές και τις σχετικές με τη διακυβέρνηση διαστάσεις σε μια ισορροπημένη, σφαιρική και ολοκληρωμένη προσέγγιση που ευθυγραμμίζεται με όλους τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης και τη Συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, με τη θέσπιση ελάχιστων διατομεακών όρων που δεν μπορούν να υποκατασταθούν» (19). |
| --- | --- |

5.30.

| 5.31. | Επιπλέον, τα έργα εξόρυξης που συνοδεύονται από τις ίδιες δεσμεύσεις πρέπει να στηρίζονται και να ενθαρρύνονται μεταξύ άλλων στο πλαίσιο των ΣΕΚΕΕ (Σημαντικών Έργων Κοινού Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος) και των ΕΚΕ (Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος) Η αξιολόγηση της συνεισφοράς αυτών των επενδύσεων και έργων θα επικεντρωθεί επίσης στον εντοπισμό δραστηριοτήτων προβολής ψευδοοικολογικής ταυτότητας ή παραπλανητικής πληροφόρησης. |
| --- | --- |

5.31.

Το εμπόριο και η διεθνής διάσταση

| 5.32. | Η Κίνα παρέχει σήμερα ποσοστό 98 % του εφοδιασμού της ΕΕ σε σπάνιες γαίες. Εισερχόμαστε σε μια εποχή μεγάλου γεωπολιτικού ανταγωνισμού, επομένως η ανάπτυξη αποτελεσματικής οικονομικής διπλωματίας σε επίπεδο ΕΕ είναι καθοριστικής σημασίας για να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε διαφοροποιημένους προμηθευτές, με παράλληλες επενδύσεις σε ικανότητες επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ εμμένει στην ανάγκη σύναψης στρατηγικών εταιρικών σχέσεων με ομόφρονα κράτη σε ένα πολυμερές πλαίσιο ως μέσο για την αποτροπή της πιθανότητας η διατάραξη του εφοδιασμού (ενίοτε πολιτικά υποκινούμενη) να οδηγήσει σε τελμάτωση σε προηγμένες βιομηχανικές αξιακές αλυσίδες στην ΕΕ. |
| --- | --- |

5.32.

| 5.33. | Η ενίσχυση του ρόλου του ευρώ ως διεθνούς νομίσματος αναφοράς έχει ζωτική σημασία για την πρόληψη της αστάθειας των τιμών και για τη μείωση της εξάρτησης των ενδιαφερόμενων μερών στην ΕΕ από το δολάριο ΗΠΑ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αναζητήσει τρόπους να ενθαρρύνει την εμπορία πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας σε ευρώ, κάνοντας χρήση των διαθέσιμων μέσων οικονομικής διπλωματίας και εμπορικής πολιτικής. Στο πλαίσιο αυτό, χαιρετίζουμε την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το ευρωπαϊκό οικονομικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα: προώθηση του ανοικτού χαρακτήρα, της ισχύος και της ανθεκτικότητας (20). |
| --- | --- |

5.33.

| 5.34. | Η εξαγωγή δευτερογενών πρώτων υλών πρέπει να επιτρέπεται μόνο όταν γίνεται υπό όρους βιωσιμότητας. Ωστόσο, η ΕΕ θα πρέπει να καταβάλει προσπάθεια για την αλλαγή των κανόνων του παιχνιδιού και για να επιτρέπονται οι εξαγωγές αποβλήτων που περιέχουν πολύτιμα υλικά μόνον όταν είναι χρήσιμες από την άποψη της βιωσιμότητας. Πιο συγκεκριμένα, η εξαγωγή αυτού του είδους των αποβλήτων θα πρέπει να γίνεται μόνον όταν τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα και τα μέτρα που ισχύουν στον προορισμό για τον περιορισμό των κλιματικών επιπτώσεων είναι ισοδύναμα με τα πρότυπα της ΕΕ. |
| --- | --- |

5.34.

| 5.35. | Η διεθνής συνεργασία με τον ΟΟΣΑ, τα Ηνωμένα Έθνη, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και την G20 πρέπει να ενισχυθεί, έχοντας κατά νου τη μελλοντική βιωσιμότητα της βιομηχανίας και τα συμφέροντα της ΕΕ σχετικά με την εξασφάλιση πρόσβασης σε πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας. Η διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού με άλλα σημεία του πλανήτη έχει ζωτική σημασία για τα ευρωπαϊκά ενδιαφερόμενα μέρη. Η ΕΕ πρέπει να χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της, συμπεριλαμβανομένων εμπορικών συμφωνιών και στρατηγικών εταιρικών σχέσεων για να δημιουργήσει τις συνθήκες που θα διευκολύνουν τις κοινοπραξίες της ΕΕ σε τρίτες χώρες πλούσιες σε πόρους, ειδικά της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής, λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη τον υπεύθυνο εφοδιασμό και τις βέλτιστες πρακτικές όσον αφορά την επιχειρηματική συμπεριφορά. Η ένταξη των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην αλυσίδα εφοδιασμού της ΕΕ έχει επίσης ζωτική σημασία. |
| --- | --- |

5.35.

Βρυξέλλες, 25 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  Για παράδειγμα, τα διάφορα κράτη μέλη εφαρμόζουν διαφορετικές μεθόδους ταξινόμησης κατά την αξιολόγηση του κατά πόσον τα απόβλητα χαρακτηρίζονται από επικίνδυνες ιδιότητες. Αυτό δημιουργεί άσκοπη γραφειοκρατία –υπερβολικά πολλά έγγραφα· μακροσκελείς διαδικασίες· έλλειψη συντονισμού μεταξύ των αρχών– και άσκοπη επιβάρυνση εξαιτίας των οικονομικών εγγυήσεων που σχετίζονται με τις μεταφορές αποβλήτων και εξαρτώνται από την ταξινόμηση των αποβλήτων.

1

(2)  Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

2

(3)  Κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

3

(4)  Τριμερής δήλωση αρχών σχετικά με τις πολυεθνικές εταιρείες και την κοινωνική πολιτική.

4

(5)  Στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών.

5

(6)  Πίνακας αποτελεσμάτων πρώτων υλών της ΕΕ 2018.

6

(7)  Euromines.

7

(8)  Διεθνής Επιτροπή Φυσικών πόρων του UNEP.

8

(9)  ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 108.

9

(10)  ΕΕ C 364 της 28.10.2020, σ. 108.

10

(11)  Η διεθνής αρχή των θαλάσσιων βυθών είναι επιφορτισμένη με την ευθύνη να καταστήσει την εξόρυξη στον πυθμένα των θαλασσών εφικτή από νομική και πρακτική άποψη.

11

(12)  Βλέπε υποσημείωση 2.

12

(13)  https://www.ohchr.org/Documents/Publications/GuidingPrinciplesBusinessHR_EN.pdf/.

13

(14)  Βλέπε υποσημείωση 4.

14

(15)  Βλέπε υποσημείωση 5.

15

(16)  Παγκόσμιες αλυσίδες αξίας.

16

(17)  ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 37.

17

(18)  Έκθεση McKinsey How the European Union could achieve net-zero emissions at net-zero cost (Πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να επιτύχει μηδενικές καθαρές εκπομπές με μηδενικό καθαρό κόστος), 3 Δεκεμβρίου 2020: «Η επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών θα απαιτούσε μια εκτιμώμενη επένδυση 28 τρισ. ευρώ σε καθαρές τεχνολογίες και τεχνικές τα επόμενα 30 χρόνια». «Από αυτά τα 5,4 τρισ. ευρώ, περίπου 1,5 τρισ. ευρώ θα επενδύονταν στον τομέα των κτιρίων (29 %), 1,8 τρισ. ευρώ θα χρησιμοποιούνταν για την ενεργειακή τροφοδοσία (33 %), 410 δισεκατ. ευρώ για τη βιομηχανία (8 %), 76 δισεκατ. ευρώ για τη γεωργία (περίπου 1 %) και 32 δισεκατ. ευρώ στις μεταφορές (λιγότερο από 1 %). Περίπου 1,5 τρισ. ευρώ (28 %) θα χρηματοδοτούσε τις υποδομές για τη βελτίωση της μεταφοράς και διανομής ενέργειας σε όλους τους τομείς».

18

How the European Union could achieve net-zero emissions at net-zero cost

(19)  Σχέδιο Δράσης: Χρηματοδότηση της αειφόρου ανάπτυξης (ΕΕ C 62 της 15.2.2019, σ. 73).

19

(20)  COM(2021) 32 final, της 19.1.2021, ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Κεντρική Τράπεζα και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52021DC0032&from=EN.

20

---

| 9.6.2021 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 220/128 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 220/128

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Απαιτήσεις βιωσιμότητας για τις μπαταρίες στην ΕΕ»

[COM(2020) 798 final — 2020/353 (COD)]

(2021/C 220/18)

| Εισηγητής: | ο κ. Bruno CHOIX |
| --- | --- |
| Συνεισηγητής: | ο κ. Franck UHLIG |

Εισηγητής:

ο κ. Bruno CHOIX

Συνεισηγητής:

ο κ. Franck UHLIG

| Αίτηση γνωμοδότησης | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 18.1.2021 |
| --- | --- |
| Νομική βάση | Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης |
| Απόφαση της συνόδου ολομέλειας: | 1.12.2020 |
| Αρμόδιο όργανο | Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI) |
| Έγκριση από το τμήμα | 5.3.2021 |
| Έγκριση από την ολομέλεια | 24.3.2021 |
| Σύνοδος ολομέλειας αριθ. | 559 |
| Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
  (υπέρ/κατά/αποχές) | 256/0/4 |

Αίτηση γνωμοδότησης

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 18.1.2021

Νομική βάση

Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας:

1.12.2020

Αρμόδιο όργανο

Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI)

Έγκριση από το τμήμα

5.3.2021

Έγκριση από την ολομέλεια

24.3.2021

Σύνοδος ολομέλειας αριθ.

559

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

(υπέρ/κατά/αποχές)

256/0/4

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ των μέτρων που θεσπίζονται με τον προτεινόμενο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κανονισμό [COM(2020) 798 final — 2020/0353 (COD)]. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αποφυγή του κατακερματισμού της εσωτερικής αγοράς, λόγω πιθανών διαφορετικών προσεγγίσεων από πλευράς των κρατών μελών, αποτελεί καίριο ζήτημα, που πρέπει να αντιμετωπιστεί από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να καθοριστούν μηχανισμοί και μέσα διακυβέρνησης, μεγαλύτερης ακρίβειας και λειτουργικότητας, για την εφαρμογή του νέου κανονισμού με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις με μεγαλύτερη ενίσχυση του ρόλου και των μέσων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων (ECHA). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Για τα ζητήματα που σχετίζονται με την υγεία, την ασφάλεια και τις συνθήκες εργασίας στην παραγωγή, καθώς και με την ανακύκλωση και την αναπροσαρμογή χρήσης των μπαταριών, η ΕΟΚΕ προτείνει να ενισχυθεί ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (OSHA). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Όσον αφορά την εφαρμογή της υποχρέωσης δέουσας επιμέλειας για την παρακολούθηση της αλυσίδας εφοδιασμού μπαταριών, η ΕΟΚΕ απαιτεί απόλυτη διαφάνεια στην εφαρμογή του εν λόγω συστήματος εποπτείας. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Η ανακύκλωση, η ανακατασκευή και η επαναχρησιμοποίηση επιτρέπουν τη διασφάλιση της αλυσίδας αξίας ανάντη. Είναι απαραίτητο να υποστηριχθεί η έρευνα και η ανάπτυξη όσον αφορά τον οικολογικό σχεδιασμό. Η ΕΟΚΕ προτείνει αυτό να υλοποιηθεί με τη μορφή ενός σημαντικού έργου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Όσον αφορά τα ζητήματα που σχετίζονται με τις θέσεις εργασίας και τις δεξιότητες, που αποσκοπούν στην προώθηση της ανάπτυξης ενός ευρωπαϊκού βιομηχανικού κλάδου παραγωγής βιώσιμων μπαταριών, η ΕΟΚΕ προτείνει να διευρυνθεί και να ενισχυθεί ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (CEDEFOP), καθώς και ο ρόλος των σχετικών ευρωπαϊκών επιτροπών τομεακού κοινωνικού διαλόγου, στο πλαίσιο μιας διαδικασίας δίκαιης μετάβασης, όπως προβλέπεται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της Επιτροπής «Σύμφωνο δεξιοτήτων» και των ευρωπαϊκών σχεδίων ALBATTS, DRIVES και COSME, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αποτελεί προτεραιότητα ιδίως ο καθορισμός και η εφαρμογή προγραμμάτων κατάρτισης σχετικά με τον οικολογικό σχεδιασμό και την ανακύκλωση των μπαταριών, στα οποία θα διατεθούν κατάλληλοι χρηματοδοτικοί πόροι για να εξασφαλιστεί η επιτυχία τους, με την ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και σε συνεργασία με τους πιθανούς εθνικούς μηχανισμούς ή με ορισμένες άμεσα ενδιαφερόμενες περιοχές απασχόλησης. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Η ΕΟΚΕ προτείνει, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η ΕΕ σε σχέση με το ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα, να θεσπιστούν άμεσα ανώτατα όρια του αποτυπώματος άνθρακα που σχετίζεται με την κατασκευή μπαταριών, καθώς και με τον ανάντη υλικοτεχνικό εφοδιασμό, και επίσης να ενισχυθούν τα μέσα που διαθέτει η Επιτροπή για την ταχεία ανάπτυξη και εφαρμογή των εργαλείων για την αξιολόγηση και τον έλεγχο του αποτυπώματος άνθρακα της αλυσίδας παραγωγής μπαταριών. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαίο να θεσπιστεί ευθύνη του παραγωγού συμβατή με την προώθηση του οικολογικού σχεδιασμού. Σε αυτό το πλαίσιο, φαίνεται αναγκαίο να αποσυνδεθεί το τέλος του κύκλου ζωής των μπαταριών από το τέλος του κύκλου ζωής των συσκευών που τις χρησιμοποιούν. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Η ΕΟΚΕ προτείνει να εισαχθεί η έννοια του «τέλους χρήσης» συμπληρωματικά με την έννοια του «τέλους κύκλου ζωής», ώστε να προωθηθεί η επαναχρησιμοποίηση, η μετασκευή ή η δεύτερη χρήση και η ανακύκλωση των μπαταριών. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Οι διατάξεις του σχεδίου κανονισμού όσον αφορά την επισήμανση θα πρέπει να περιλαμβάνουν την υποχρέωση καλύτερης ενημέρωσης των πολιτών σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους και από άλλες επικίνδυνες ουσίες πέραν του καδμίου, του μολύβδου και του υδραργύρου, καθώς και σχετικά με άλλους κινδύνους για την ασφάλεια, ώστε να είναι δυνατή η εμπεριστατωμένη επιλογή και η καλύτερη χρήση των μπαταριών. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Εισαγωγή

| 2.1. | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 10 Δεκεμβρίου 2020 πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου [COM(2020) 798 final — 2020/0353 (COD)] σχετικά με τις μπαταρίες και τα απόβλητα μπαταριών, για την κατάργηση της οδηγίας 2006/66/ΕΚ της 6.9.2006 σχετικά με τις ηλεκτρικές στήλες και τους συσσωρευτές και τα απόβλητα ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών, και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/1020 της 20ής Ιουνίου 2019 για την εποπτεία της αγοράς και τη συμμόρφωση των προϊόντων. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Ο προτεινόμενος κανονισμός αποσκοπεί στην ανάπτυξη ενός ενωσιακού πλαισίου που να καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής των μπαταριών, το οποίο θα περιλαμβάνει εναρμονισμένους και περισσότερο φιλόδοξους κανόνες για τις μπαταρίες, τα κατασκευαστικά στοιχεία, τα απόβλητα μπαταριών και τα ανακυκλώσιμα υλικά. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Κύριοι στόχοι του εν λόγω κανονισμού είναι η ενίσχυση της βιωσιμότητας των μπαταριών καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους, με τη διασφάλιση ελάχιστων απαιτήσεων βιωσιμότητας για τις μπαταρίες που διατίθενται στην εσωτερική αγορά της ΕΕ, η αύξηση της ανθεκτικότητας της αλυσίδας εφοδιασμού μπαταριών στην ΕΕ με προώθηση της κυκλικής οικονομίας, καθώς και η μείωση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής των μπαταριών. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Κύριος στόχος είναι η προώθηση της παραγωγής μπαταριών υψηλής ποιότητας και απόδοσης και της διάθεσής τους στην αγορά της ΕΕ, η ανάπτυξη και χρήση του δυναμικού των πρώτων υλών για τις μπαταρίες στην ΕΕ, τόσο των πρωτογενών όσο και των δευτερογενών, ώστε να διασφαλίζεται η παραγωγή τους με αποδοτικό και βιώσιμο τρόπο, καθώς και η διασφάλιση λειτουργικών αγορών για τις δευτερογενείς πρώτες ύλες και τις σχετικές βιομηχανικές διαδικασίες. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Με αυτόν τον κανονισμό, η Επιτροπή αποσκοπεί στην προώθηση της καινοτομίας καθώς και της ανάπτυξης και εφαρμογής της τεχνολογικής εμπειρογνωσίας στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Αυτό αναμένεται να οδηγήσει, κατά τη λογική της κυκλικής οικονομίας, σε μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από την εισαγωγή πρώτων υλών και σπάνιων γαιών στρατηγικής σημασίας, και στην εφαρμογή κατάλληλης συλλογής και ανακύκλωσης όλων των αποβλήτων μπαταριών. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Έχοντας ως στόχο τη μείωση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων, ο κανονισμός πρέπει να συμβάλει στον υπεύθυνο εφοδιασμό, στην προώθηση της αποδοτικής χρήσης των πρώτων υλών και των ανακυκλωμένων υλικών, στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής των μπαταριών, στη μείωση των κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία και την ποιότητα του περιβάλλοντος και στη βελτίωση των κοινωνικών συνθηκών των ενδιαφερόμενων πληθυσμών. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1. | Στην Ευρώπη, την επόμενη δεκαετία, η τεχνολογία των μπαταριών θα αποτελέσει έναν από τους κύριους καταλύτες της πράσινης ενεργειακής μετάβασης. Επιτρέποντας τον εξηλεκτρισμό των μεταφορών, όπου κρίνεται σκόπιμο, και τη χρήση αξιόπιστων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η χρήση των μπαταριών αναμένεται να συμβάλει στους ευρωπαϊκούς στόχους της συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Σύμφωνα με τον Maros Šefčovič, αντιπρόεδρο της Επιτροπής, δεδομένης της προόδου που έχει σημειωθεί στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής συμμαχίας για τους συσσωρευτές (EBA), που συγκροτήθηκε από την Επιτροπή το 2017, η ΕΕ θα είναι σε θέση να εξασφαλίσει έως και το 80 % των αναγκών της μέσα σε μια πενταετία. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Αυτή η στρατηγική αυτονομία θα αναπτυχθεί από κοινού με την EBA, προκειμένου να παρασχεθούν τα νομικά μέσα ώστε να ομαδοποιηθούν ενδοκοινοτικά οι αυτοκινητοβιομηχανίες, οι βιομηχανίες πρώτων υλών και οι χημικές βιομηχανίες, ώστε να σχεδιαστούν και να τεθούν σε εφαρμογή 100 % ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας με τις πρώτες μονάδες παραγωγής ευρωπαϊκών μπαταριών, που αναμένεται να ξεκινήσουν να λειτουργούν το 2021 ή το 2022. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ των μέτρων που θεσπίζει ο κανονισμός τον οποίο προτείνει η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη την ικανότητά τους να αντιμετωπίσουν τις πολλαπλές προκλήσεις που δημιουργεί η αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής και κατανάλωσης μπαταριών. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ωστόσο, σύμφωνα με την επιδίωξη της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ, η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι αυτά τα μέτρα θα πρέπει να ενισχυθούν και να εφαρμοστούν το συντομότερο, ώστε να αποφευχθεί όχι μόνο η αύξηση της τεχνολογικής, βιομηχανικής και ενεργειακής εξάρτησης των χρηστών μπαταριών στην ΕΕ έναντι των Ασιατών ή Αμερικανών παραγωγών, αλλά και η μετεγκατάσταση των ευρωπαϊκών εργοστασίων παραγωγής αυτοκινήτων προς όφελος των εργοστασίων τρίτων χωρών στις περιοχές που βρίσκονται κοντά σε μονάδες παραγωγής μπαταριών, με οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές αρνητικές συνέπειες, όπως επισημάνθηκε ήδη σε προηγούμενη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (1). Επιπλέον, τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων πρέπει επίσης να προστατευτούν με πλήρη χρήση όλων των σχετικών μέσων στην ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επιθυμεί επίσης να εκφράσει την ανησυχία της για τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή προτίθεται να επαληθεύσει και να εφαρμόσει τις απαιτήσεις σχετικά με το αποτύπωμα άνθρακα, τα επίπεδα ανακυκλωμένου περιεχομένου και τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την αλυσίδα εφοδιασμού. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επιμένει στη διενέργεια αυστηρών ερευνών συμμόρφωσης των εισαγόμενων προϊόντων προκειμένου να αποφευχθεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός από το εξωτερικό. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Οι ηλιακοί συλλέκτες, τα αιολικά πάρκα και οι συσσωρευτές έχουν ζωτική σημασία για το νέο βιομηχανικό μας πρότυπο (2). Βασίζονται σε πρώτες ύλες και υλικά, σε τεχνογνωσία και προστιθέμενη αξία που προέρχονται κυρίως από χώρες εκτός ΕΕ. Σήμερα, μόλις το 1 % περίπου της παγκόσμιας παραγωγής συσσωρευτών λιθίου πραγματοποιείται στην Ευρώπη (3). Παράλληλα με την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής βιομηχανίας σταθερών μπαταριών για αποτελεσματική και ασφαλή εφαρμογή των σχεδίων ηλεκτρικών δικτύων, υφιστάμενων και μελλοντικών, η ΕΟΚΕ συνιστά να ενταχθεί στο ευρωπαϊκό επίπεδο η συμπληρωματική προσέγγιση V2G «vehicle to grid». |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις για την αύξηση της βιωσιμότητας των μεταφορών και το στρατηγικό σχέδιο δράσης για τους συσσωρευτές, που αποσκοπεί στον περιορισμό του ενεργειακού ελλείμματος στην ΕΕ και στη δημιουργία μιας αλυσίδας αξίας για τους συσσωρευτές. Η απαλλαγή των μεταφορών από τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και η μετάβαση προς την καθαρή ενέργεια αποτελούν μια από τις βασικές πτυχές της τρίτης δέσμης μέτρων για την κινητικότητα, την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και τη στρατηγική για βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα. Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία (4). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Η ευρωπαϊκή πλατφόρμα των φορέων της κυκλικής οικονομίας μπορεί να επιτελέσει έναν ρόλο στην επικοινωνία σχετικά με αυτά τα θέματα (5). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Χρειάζεται επίσης ένα κατάλληλο σύστημα που θα πληροφορεί τους τελικούς χρήστες για την ποιότητα των διαθέσιμων στην αγορά μπαταριών και θα βοηθά τους καταναλωτές να αντιληφθούν καλύτερα τον ρόλο τους στη συλλογή των αποβλήτων που συνδέονται με τις μπαταρίες. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Ο καλύτερος τρόπος για να υπάρχει εγγύηση ότι οι μπαταρίες που κατασκευάζονται είναι «καθαρές» είναι η τήρηση των περιβαλλοντικών προτύπων και κανόνων της ΕΕ, σύμφωνα, λόγου χάρη, με την προσέγγιση της κυκλικής οικονομίας που εκτείνεται από το ορυχείο έως το τέλος του κύκλου ζωής των μπαταριών. Ουσιαστικής σημασίας για τον στόχο αυτό είναι οι μεγάλης κλίμακας επενδύσεις από τις βιομηχανίες, ενώ ο ρόλος της Επιτροπής συνίσταται στο να καθορίζει τους δέοντες δεσμευτικούς όρους, όπως τεχνικά πρότυπα (6). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση κανονισμού της Επιτροπής για συνεκτίμηση των ζητημάτων των πρώτων υλών κρίσιμης σημασίας που χρησιμοποιούνται στις μπαταρίες όπως ορίζονται στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 3ης Σεπτεμβρίου 2020«Ανθεκτικότητα ως προς τις πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας: Χαρτογραφώντας την πορεία προς μεγαλύτερη ασφάλεια και βιωσιμότητα». Οι πρώτες ύλες κρίσιμης σημασίας που περιέχονται στις μπαταρίες είναι το λίθιο, το κοβάλτιο, ο φυσικός γραφίτης, το αντιμόνιο, ενώ οι δύο κύριες παράμετροι που λαμβάνονται υπόψη για να οριστεί η κρισιμότητα είναι η οικονομική σημασία και ο κίνδυνος εφοδιασμού. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποστηρίξει τη σκοπιμότητα της θέσπισης νομικά δεσμευτικών απαιτήσεων για την τόνωση της αγοράς δευτερογενών πρώτων υλών, ιδίως για τις συσκευασίες, τα οχήματα, τα δομικά υλικά και τις μπαταρίες (7). |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Λόγω της διαλείπουσας παραγωγής τους, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ανάπτυξή τους συνιστούν πραγματική πρόκληση ως προς την αποθήκευσή τους. Η αποθήκευση αποτελεί στρατηγική πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Ένωση, εφόσον πρέπει να διασφαλιστεί με μόνιμο τρόπο η ασφάλεια εφοδιασμού της, καθώς και μια βιώσιμη αγορά ενέργειας, τόσο από άποψη τεχνική όσο και προϋπολογισμού. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η αποθήκευση ενέργειας μπορεί να συνεπάγεται, παράλληλα με τα πλεονεκτήματά της, και σημαντικό χρηματικό, αλλά και περιβαλλοντικό και υγειονομικό κόστος. Για τον λόγο αυτό, ζητεί τη συστηματική διεξαγωγή μελετών επιπτώσεων, προκειμένου να αξιολογηθεί όχι μόνον η ανταγωνιστικότητα των τεχνολογιών, αλλά και ο αντίκτυπός τους στο περιβάλλον και την υγεία. Η ΕΟΚΕ θεωρεί εξίσου σημαντική και την αξιολόγηση των επιπτώσεων των εν λόγω τεχνολογιών από την άποψη της δημιουργίας δραστηριοτήτων και θέσεων εργασίας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ανάγκη βελτίωσης της κανονιστικής εναρμόνισης μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα της αποθήκευσης ενέργειας. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης τη δρομολόγηση ενός δημόσιου διαλόγου σε ολόκληρη την Ευρώπη σχετικά με το ζήτημα της ενέργειας (του ευρωπαϊκού διαλόγου για την ενέργεια), προκειμένου οι πολίτες και η κοινωνία των πολιτών στο σύνολό της να εξοικειωθούν με την ενεργειακή μετάβαση και να μπορέσουν να επηρεάσουν τις μελλοντικές επιλογές στον τομέα των τεχνολογιών αποθήκευσης της ενέργειας (8). Η ποιότητα της σήμανσης των μπαταριών θα πρέπει να συμβάλει σε αυτό. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Η οικονομική πρόκληση είναι σημαντική: η Επιτροπή εκτιμά ότι η παγκόσμια ζήτηση μπαταριών θα πολλαπλασιαστεί επί 14 έως το 2030 σε σχέση με το επίπεδο του 2018, και η ΕΕ αναμένεται να αντιπροσωπεύει το 17 % αυτής της ζήτησης. Ο αριθμός των μπαταριών λιθίου αναμένεται να πολλαπλασιαστεί επί 700 μεταξύ 2020 και 2040. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Για την αξιολόγηση του αντικτύπου της εφαρμογής της νέας νομοθεσίας στις θέσεις εργασίας και στις ανάγκες σε δεξιότητες, ο κανονισμός στηρίζεται σε δύο μελέτες αναφοράς που έχουν δημοσιευθεί από το CEPS (9) και το RREUSE (10) καθώς και στις εργασίες της EBA. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Σύμφωνα με τη μελέτη του CEPS, η ανάπτυξη των δραστηριοτήτων συλλογής και ανακύκλωσης μπαταριών θα έχει αντίκτυπο στη δημιουργία άμεσων και έμμεσων θέσεων εργασίας: περίπου 850 θέσεις εργασίας με ποσοστό ανακύκλωσης 55 % και 5 500 θέσεις εργασίας με ποσοστό 75 %. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Αντίθετα, σύμφωνα με τη μελέτη του οργανισμού RREUSE, η δραστηριότητα επισκευής και επαναχρησιμοποίησης μπαταριών δημιουργεί 5 έως 10 φορές περισσότερες θέσεις εργασίας σε «ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης» από τη δραστηριότητα συλλογής και ανακύκλωσης, γεγονός που εγείρει το ζήτημα των πολιτικών διακυβευμάτων των μέτρων που προωθούν τον κλάδο συλλογής και ανακύκλωσης σε σχέση με τον κλάδο επισκευής και επαναχρησιμοποίησης των μπαταριών. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Το έλλειμμα δεξιοτήτων αφορά, κατά βάση, τη δραστηριότητα του οικολογικού σχεδιασμού των μπαταριών για να βελτιστοποιηθεί η βιωσιμότητα και η χρήση τους. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Προκειμένου να βελτιωθούν οι επενδύσεις στην παραγωγική ικανότητα βιώσιμων μπαταριών υπό το πρίσμα των κοινωνικών και περιβαλλοντικών κινδύνων, είναι αναγκαίο να ευθυγραμμιστούν τα σχετιζόμενα με τις μπαταρίες σχέδια με την ταξινομία (11) της ΕΕ για τις βιώσιμες δραστηριότητες, με συνεκτίμηση του προγράμματος InvestEU. |
| --- | --- |

3.19.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1. | Η ΕΟΚΕ ζητεί να καθοριστούν μηχανισμοί και μέσα διακυβέρνησης και υλοποίησης, μεγαλύτερης ακρίβειας και λειτουργικότητας, για την πραγματική και αποτελεσματική εφαρμογή του συνόλου των μέτρων που θεσπίζονται με τον νέο κανονισμό. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει να αντιμετωπιστούν αυτά τα ζητήματα με την αναθεώρηση του ρόλου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων (ECHA) που εδρεύει στο Ελσίνκι, ο οποίος είναι επιφορτισμένος με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού κανονισμού REACH (2005, αναθεωρημένος το 2018) σχετικά με τις χημικές ουσίες, ώστε να αναλάβει και την καταχώριση, την αξιολόγηση, την παρακολούθηση και τον έλεγχο των νέων προτύπων και κανόνων που προβλέπει ο νέος κανονισμός σχετικά με τη βιωσιμότητα των μπαταριών. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Η ανάπτυξη μιας αλυσίδας παραγωγής βιώσιμων μπαταριών πρέπει να ανταποκρίνεται στην ανάγκη τήρησης των ενωσιακών προτύπων για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, ώστε να εξασφαλίζεται η προστασία των εργαζομένων που έρχονται σε επαφή με τις μπαταρίες και τις ανακυκλώσιμες πρώτες ύλες που αποτελούν τις βιομηχανικές μπαταρίες ή τις μπαταρίες οχημάτων. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (OSHA), με έδρα το Μπιλμπάο, έχει εκπονήσει πραγματογνωμοσύνες σχετικά με το θέμα, οι οποίες είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη, ώστε ο κανονισμός να επιφέρει τις κατάλληλες ρυθμίσεις. Επομένως, η ΕΟΚΕ προτείνει επίσης να ενισχυθεί ο ρόλος του οργανισμού OSHA. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Όσον αφορά την εφαρμογή της υποχρέωσης δέουσας επιμέλειας για την παρακολούθηση της αλυσίδας εφοδιασμού μπαταριών και για ένα ανεξάρτητο σύστημα εποπτείας και ελέγχου υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε συμμόρφωση με τους κανόνες που έχουν ορίσει οι κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για το θέμα (12), η ΕΟΚΕ απαιτεί απόλυτη διαφάνεια στην εφαρμογή του εν λόγω συστήματος παρακολούθησης. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Όσον αφορά τα ζητήματα που σχετίζονται με τις θέσεις εργασίας και τις δεξιότητες στο πλαίσιο της εφαρμογής των μέτρων του κανονισμού με σκοπό την προώθηση της ανάπτυξης της ευρωπαϊκής αλυσίδας βιομηχανικής παραγωγής βιώσιμων μπαταριών, η ΕΟΚΕ προτείνει να διευρυνθεί και να ενισχυθεί ο ρόλος του CEDEFOP σε αυτόν τον τομέα, καθώς και ο ρόλος των σχετικών ευρωπαϊκών επιτροπών τομεακού κοινωνικού διαλόγου (ηλεκτρισμός, μεταλλουργία, χημική βιομηχανία, εξορυκτική βιομηχανία κ.λπ.), στο πλαίσιο μιας διαδικασίας δίκαιης μετάβασης, όπως προβλέπεται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Τα ιδρύματα επαγγελματικής εκπαίδευσης των κρατών μελών πρέπει να θέσουν σε εφαρμογή παρόμοια προγράμματα κατάρτισης στα προγράμματα σπουδών που προορίζονται για τους σπουδαστές, ώστε να διασφαλιστεί η διαθεσιμότητα εργαζομένων κατάλληλα καταρτισμένων για μια βιώσιμη ευρωπαϊκή βιομηχανία μπαταριών. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Σύμφωνο δεξιοτήτων», δρομολογήθηκαν τα σχέδια ALBATTS (Συμμαχία για τα προσόντα και την κατάρτιση στις τεχνολογίες των μπαταριών), DRIVES (ανάπτυξη και έρευνα για τις καινοτόμες επαγγελματικές και εκπαιδευτικές δεξιότητες) και COSME (ευρωπαϊκό πολυετές πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ). Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι αποτελεί προτεραιότητα ο καθορισμός και η εφαρμογή προγραμμάτων κατάρτισης στις νέες δεξιότητες που αφορούν τον οικολογικό σχεδιασμό, αλλά και τη διάγνωση των μπαταριών με σκοπό την επισκευή, την ανακατασκευή και την ανακύκλωσή τους, με την ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και σε συνεργασία με τους πιθανούς εθνικούς μηχανισμούς ή με ορισμένες άμεσα ενδιαφερόμενες περιοχές απασχόλησης.
  Η έρευνα και η καινοτομία είναι απαραίτητες για τη βελτίωση της βιωσιμότητας, της ποιότητας και της ασφάλειας των προϊόντων και των διαδικασιών, καθώς και για τη μείωση του κόστους. Πρέπει να δοθεί αμέσως προτεραιότητα στην έρευνα και την ανάπτυξη όσον αφορά τις μπαταρίες, με μια ολιστική προσέγγιση στο σύνολο της αλυσίδας αξίας των μπαταριών και με σημαντικές και συνεχείς επενδύσεις, που θα καλύπτουν τις προτεραιότητες έρευνας τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. |
| --- | --- |

4.6.

Η έρευνα και η καινοτομία είναι απαραίτητες για τη βελτίωση της βιωσιμότητας, της ποιότητας και της ασφάλειας των προϊόντων και των διαδικασιών, καθώς και για τη μείωση του κόστους. Πρέπει να δοθεί αμέσως προτεραιότητα στην έρευνα και την ανάπτυξη όσον αφορά τις μπαταρίες, με μια ολιστική προσέγγιση στο σύνολο της αλυσίδας αξίας των μπαταριών και με σημαντικές και συνεχείς επενδύσεις, που θα καλύπτουν τις προτεραιότητες έρευνας τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.

| 4.7. | Στον τομέα της αποθήκευσης ενέργειας, οι μπαταρίες και το υδρογόνο θα έχουν συμπληρωματικές λειτουργίες. Θα πρέπει να μεγιστοποιηθούν οι συνέργειες μεταξύ αυτών των δύο τεχνολογικών λύσεων. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Οι νέες ψηφιακές τεχνολογίες θα συμβάλουν στην επιτάχυνση των εξελίξεων στον τομέα των μπαταριών: από την ταχύτερη ανακάλυψη υλικών έως τη βελτιστοποίηση της διατομεακής χρήσης των συστημάτων μπαταριών για να υποστηριχθεί το δίκτυο ενέργειας. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Η ανακύκλωση, η ανακατασκευή και η επαναχρησιμοποίηση επιτρέπουν τη διασφάλιση της αλυσίδας αξίας ανάντη. Είναι απαραίτητο να υποστηριχθεί η έρευνα και η ανάπτυξη όσον αφορά τον οικολογικό σχεδιασμό. Η ΕΟΚΕ προτείνει αυτό να υλοποιηθεί με τη μορφή ενός σημαντικού έργου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Πρέπει να αναπτυχθεί η εμπειρογνωσία που θα επιτρέψει να βελτιστοποιηθεί η ανάκτηση των μπαταριών, με τον αναπροσανατολισμό τους, αν είναι εφικτό, προς την ανανέωση, προς μια δεύτερη χρήση με καλύτερη ανάκτηση των κατασκευαστικών στοιχείων τους· πρέπει επίσης να εφαρμοστούν διαδικασίες βελτιστοποιημένες από περιβαλλοντικής άποψης, που διασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων και καταλήγουν σε ένα οικονομικό μοντέλο το οποίο συμβάλλει στη συνέχιση αυτής της δραστηριότητας στο ευρωπαϊκό έδαφος. Σκοπός είναι, ιδίως, να εφαρμοστούν ανταγωνιστικές βιομηχανικές διαδικασίες που θα επιτρέψουν την παραγωγή υλικών κατάλληλης ποιότητας για την κατασκευή μπαταριών μέσω ανακύκλωσης, με μεγαλύτερη στήριξη στις επιχειρήσεις που λειτουργούν με ολοκληρωμένο τρόπο, σε κλειστό βρόχο. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Η ΕΟΚΕ προτείνει, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η ΕΕ όσον αφορά το ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα με ορίζοντα το 2050 (με ενδιάμεσο στόχο μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 55 % έως το 2030), να εισαχθούν άμεσα ανώτατα όρια (καθώς ο Ιούλιος του 2027 είναι μια υπερβολικά μακρινή ημερομηνία για τους στόχους που όρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 11 Δεκεμβρίου 2020) σχετικά με το αποτύπωμα άνθρακα που συνδέεται με την κατασκευή μπαταριών, καθώς και με τον ανάντη υλικοτεχνικό εφοδιασμό· προτείνει επίσης να ενισχυθούν τα μέσα που διατίθενται από την Επιτροπή για την ταχεία ανάπτυξη και εφαρμογή των εργαλείων αξιολόγησης και ελέγχου του αποτυπώματος άνθρακα της αλυσίδας παραγωγής μπαταριών. Πρέπει να προτιμάται η πρόσβαση στα στρατηγικά υλικά των μπαταριών από ορυχεία (αστικά ή φυσικά) που βρίσκονται στην αγορά όπου κατασκευάζονται και ανακυκλώνονται οι μπαταρίες. Αυτά τα μέτρα θα συμβάλουν στην απλούστευση και ελαχιστοποίηση των εφοδιαστικών ροών. Όσον αφορά την κατασκευή των μπαταριών, που είναι το πλέον καθοριστικό στάδιο για το αποτύπωμα άνθρακά τους, ο κανονισμός θα πρέπει να προωθήσει διαδικασίες που εξοικονομούν ηλεκτρική ενέργεια, ευνοώντας τη χρήση πηγών ηλεκτρικής ενέργειας απαλλαγμένων από ανθρακούχες εκπομπές. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να θεσπιστεί ευθύνη του παραγωγού συμβατή με την προώθηση του οικολογικού σχεδιασμού, και ειδικότερα με την προώθηση του σχεδιασμού μπαταριών ο οποίος μπορεί να διευκολύνει τη μετασκευή, την ανακατασκευή και την επαναχρησιμοποίηση των μπαταριών. Αυτή η αναγκαιότητα συνδέεται με τη δεύτερη χρήση των μπαταριών, που πρέπει να προωθηθεί. Σε αυτό το πλαίσιο, φαίνεται αναγκαίο να αποσυνδεθεί το τέλος του κύκλου ζωής των μπαταριών από το τέλος του κύκλου ζωής των συσκευών, και να μην αποδίδεται εξ ορισμού ο χαρακτηρισμός του αποβλήτου στις μπαταρίες, όταν η συσκευή που τις φέρει βρίσκεται στο τέλος του κύκλου ζωής της. Στο υποτιθέμενο τέλος του κύκλου ζωής της μπαταρίας ή της συσκευής που τη φέρει, είναι ευθύνη του παραγωγού να δηλώνει ότι μπαταρία πρέπει να χαρακτηρίζεται ως απόβλητο. Οφείλει να το αποδεικνύει με αξιολόγηση ή δοκιμές που έχει πραγματοποιήσει στη μπαταρία, και να το πιστοποιεί με ένα έγγραφο τεχνικής αδυναμίας –λαμβάνοντας υπόψη τις υπάρχουσες τεχνολογίες και τις αλυσίδες παραγωγής που μπορούν να αποτελέσουν αγορά– να επαναχρησιμοποιηθεί η μπαταρία κατόπιν ενεργειών μετασκευής ή ανακατασκευής συμβατών με τις συνθήκες αυτών των αγορών. Επίσης, θα πρέπει να εισαχθεί η έννοια του «τέλους χρήσης» συμπληρωματικά με την έννοια του «τέλους κύκλου ζωής», ώστε να προωθηθεί η επαναχρησιμοποίηση, η μετασκευή ή η δεύτερη χρήση και η ανακύκλωση των μπαταριών. Προς τούτο απαιτείται ο νέος κανονισμός να ενσωματώσει αυτούς τους νέους παράγοντες και αυτές τις νέες δραστηριότητες. |
| --- | --- |

4.11.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 2021.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Christa SCHWENG

---

(1)  ΕΕ C 353, της 18.10.2019, σ. 102.

1

(2)  ΕΕ C 364 της 28.10. 2020, σ. 108.

2

(3)  ΕΕ C 282 της 20.8.2019, σ. 51.

3

(4)  ΕΕ C 62 της 15.2. 2019, σ. 254.

4

(5)  https://circulareconomy.europa.eu/platform/en

5

(6)  ΕΕ C 262 της 25.7. 2018, σ. 75.

6

(7)  ΕΕ C 364 της 28.10. 2020, σ. 94.

7

(8)  ΕΕ C 383 της 17.11. 2015, σ. 19.

8

(9)  CEPS: Drabik E. και Ρίζος Β., Prospects for electric vehicle batteries in a circular economy, 2018.

9

Prospects for electric vehicle batteries in a circular economy,

(10)  RREUSE: Briefing on job creation potential in the re-use sector, 2015.

10

Briefing on job creation potential in the re-use sector

(11)  Κανονισμός (ΕΕ) 2020/852 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 18ης Ιουνίου 2020.

11

(12)  ΟΟΣΑ, 2018, OECD Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct (Κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά).

12

OECD Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct

---