# Dziennik Urzędowy C 220/9 cz

| | ISSN 1977-1002 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 220 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Rocznik 649 czerwca 2021 |

ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 220

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 649 czerwca 2021

---

| Spis treści | Strona |
| --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 559. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – INTERACTIO, 24.3.2021–25.3.2021 |
| 2021/C 220/01 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wyzwania związane z telepracą: organizacja czasu pracy, równowaga między życiem zawodowym a prywatnym oraz prawo do bycia offline [opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej] | 1 |
| 2021/C 220/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Telepraca a równość płci – warunki pozwalające na to, by telepraca nie pogłębiała nierównego podziału nieodpłatnej opieki i pracy w gospodarstwie domowym między kobietami a mężczyznami oraz by była motorem promowania równouprawnienia płci[opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej] | 13 |
| 2021/C 220/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Jednolity europejski obszar kolejowy[Opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej] | 26 |

Spis treści

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

559. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – INTERACTIO, 24.3.2021–25.3.2021

2021/C 220/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wyzwania związane z telepracą: organizacja czasu pracy, równowaga między życiem zawodowym a prywatnym oraz prawo do bycia offline [opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej]

1

2021/C 220/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Telepraca a równość płci – warunki pozwalające na to, by telepraca nie pogłębiała nierównego podziału nieodpłatnej opieki i pracy w gospodarstwie domowym między kobietami a mężczyznami oraz by była motorem promowania równouprawnienia płci[opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej]

[opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej]

13

2021/C 220/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Jednolity europejski obszar kolejowy[Opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej]

[Opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej]

26

---

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 559. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – INTERACTIO, 24.3.2021–25.3.2021 |
| 2021/C 220/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej na 2020 r. na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu[COM(2020) 950 final] oraz Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Ogólnounijna ocena krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu: Siła napędowa zielonej transformacji i wsparcie odbudowy gospodarki dzięki zintegrowanemu planowaniu w dziedzinie energii i klimatu[COM(2020) 564 final] | 38 |
| 2021/C 220/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów dotyczący strategii UE na rzecz ograniczenia emisji metanu[COM(2020) 663 final] | 47 |
| 2021/C 220/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej infrastruktury energetycznej i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 347/2013[COM(2020) 824 final – 2020/0360 (COD)] | 51 |
| 2021/C 220/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – Wprowadzenie unii celnej na kolejny poziom – plan działania[COM(2020) 581 final] | 56 |
| 2021/C 220/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego unijne środowisko jednego okienka w dziedzinie ceł i zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 952/2013[COM(2020) 673 final – 2020/306 (COD)] | 62 |
| 2021/C 220/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady Sprawozdanie dotyczące prognozy strategicznej z 2020 r. Prognoza strategiczna – w kierunku bardziej odpornej Europy[COM(2020) 493 final] | 67 |
| 2021/C 220/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie unijnej strategii w zakresie płatności detalicznych[COM(2020) 592 final] | 72 |
| 2021/C 220/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Nowa europejska przestrzeń badawcza na rzecz badań naukowych i innowacji[COM(2020) 628 final] | 79 |
| 2021/C 220/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przedłużenia czasu trwania ochrony w ramach wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin w odniesieniu do gatunków szparagów oraz grup gatunków bulw kwiatowych, owoców krzewów jagodowych i krzewów ozdobnych[COM(2020) 36 final – 2021/0019 (COD)] | 86 |
| 2021/C 220/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę (UE) 2017/2397 w odniesieniu do środków przejściowych dotyczących uznawania świadectw wydanych przez państwa trzecie[COM(2021) 71 final – 2021/0039 (COD)] | 87 |
| 2021/C 220/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Usprawnienie procesu akcesyjnego – wiarygodna perspektywa członkostwa w UE dla państw regionu Bałkanów Zachodnich[COM(2020) 57 final] – Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich[COM(2020) 641 final] – Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Komunikat z 2020 r. w sprawie polityki rozszerzenia UE[COM(2020) 660 final] | 88 |
| 2021/C 220/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Banku Centralnego Rozwiązanie problemu kredytów zagrożonych zaistniałego w następstwie pandemii COVID-19[COM(2020) 822 final] | 98 |
| 2021/C 220/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej[COM(2020) 682 final – 2020/310 (COD)] | 106 |
| 2021/C 220/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Odporność w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeństwa i bardziej zrównoważonego rozwoju[COM(2020) 474 final] | 118 |
| 2021/C 220/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wymogi w zakresie zrównoważoności baterii w UE[COM(2020) 798 final – 2020/353 (COD)] | 128 |

III   Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

559. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – INTERACTIO, 24.3.2021–25.3.2021

2021/C 220/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej na 2020 r. na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu[COM(2020) 950 final] oraz Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Ogólnounijna ocena krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu: Siła napędowa zielonej transformacji i wsparcie odbudowy gospodarki dzięki zintegrowanemu planowaniu w dziedzinie energii i klimatu[COM(2020) 564 final]

[COM(2020) 950 final]

[COM(2020) 564 final]

38

2021/C 220/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów dotyczący strategii UE na rzecz ograniczenia emisji metanu[COM(2020) 663 final]

[COM(2020) 663 final]

47

2021/C 220/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej infrastruktury energetycznej i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 347/2013[COM(2020) 824 final – 2020/0360 (COD)]

[COM(2020) 824 final – 2020/0360 (COD)]

51

2021/C 220/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – Wprowadzenie unii celnej na kolejny poziom – plan działania[COM(2020) 581 final]

[COM(2020) 581 final]

56

2021/C 220/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego unijne środowisko jednego okienka w dziedzinie ceł i zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 952/2013[COM(2020) 673 final – 2020/306 (COD)]

[COM(2020) 673 final – 2020/306 (COD)]

62

2021/C 220/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady Sprawozdanie dotyczące prognozy strategicznej z 2020 r. Prognoza strategiczna – w kierunku bardziej odpornej Europy[COM(2020) 493 final]

[COM(2020) 493 final]

67

2021/C 220/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie unijnej strategii w zakresie płatności detalicznych[COM(2020) 592 final]

[COM(2020) 592 final]

72

2021/C 220/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Nowa europejska przestrzeń badawcza na rzecz badań naukowych i innowacji[COM(2020) 628 final]

[COM(2020) 628 final]

79

2021/C 220/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przedłużenia czasu trwania ochrony w ramach wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin w odniesieniu do gatunków szparagów oraz grup gatunków bulw kwiatowych, owoców krzewów jagodowych i krzewów ozdobnych[COM(2020) 36 final – 2021/0019 (COD)]

[COM(2020) 36 final – 2021/0019 (COD)]

86

2021/C 220/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę (UE) 2017/2397 w odniesieniu do środków przejściowych dotyczących uznawania świadectw wydanych przez państwa trzecie[COM(2021) 71 final – 2021/0039 (COD)]

[COM(2021) 71 final – 2021/0039 (COD)]

87

2021/C 220/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Usprawnienie procesu akcesyjnego – wiarygodna perspektywa członkostwa w UE dla państw regionu Bałkanów Zachodnich[COM(2020) 57 final] – Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich[COM(2020) 641 final] – Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Komunikat z 2020 r. w sprawie polityki rozszerzenia UE[COM(2020) 660 final]

[COM(2020) 57 final]

[COM(2020) 641 final]

[COM(2020) 660 final]

88

2021/C 220/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Banku Centralnego Rozwiązanie problemu kredytów zagrożonych zaistniałego w następstwie pandemii COVID-19[COM(2020) 822 final]

[COM(2020) 822 final]

98

2021/C 220/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej[COM(2020) 682 final – 2020/310 (COD)]

[COM(2020) 682 final – 2020/310 (COD)]

106

2021/C 220/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Odporność w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeństwa i bardziej zrównoważonego rozwoju[COM(2020) 474 final]

[COM(2020) 474 final]

118

2021/C 220/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wymogi w zakresie zrównoważoności baterii w UE[COM(2020) 798 final – 2020/353 (COD)]

[COM(2020) 798 final – 2020/353 (COD)]

128

---

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

559. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – INTERACTIO, 24.3.2021–25.3.2021

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/1 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/1

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wyzwania związane z telepracą: organizacja czasu pracy, równowaga między życiem zawodowym a prywatnym oraz prawo do bycia offline”

[opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej]

(2021/C 220/01)

| Sprawozdawca: | Carlos Manuel TRINDADE |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Carlos Manuel TRINDADE

| Wniosek portugalskiej prezydencji w Radzie | 26.10.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 11.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 221/15/20 |

Wniosek portugalskiej prezydencji w Radzie

26.10.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

11.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

221/15/20

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES odnotowuje, że w kontekście pandemii COVID-19 telepraca przyczyniła się do nieprzerwanego funkcjonowania gospodarki i do utrzymania miejsc pracy w różnych państwach członkowskich, dzięki czemu udało się uniknąć spadku działalności. Wiele milionów europejskich pracowników przeszło na pracę w domu: według szacunków Eurofoundu – ok. 40 % siły roboczej. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Przed pandemią skala telepracy w Europie była o połowę mniejsza niż w USA czy Japonii. Z drugiej strony pandemia przyspieszyła rozpowszechnienie telepracy, która stała się niezbędnym elementem walki z kryzysem zdrowotnym. Oznacza to, że przedsiębiorstwa, pracownicy i społeczeństwo stoją przed ogromnymi wyzwaniami. Oczywiście z tej pandemii wyciągniemy jeszcze wiele wniosków, co pozwoli zwiększyć możliwości i wyeliminować ryzyko związane z telepracą. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | W tym kontekście EKES zwraca uwagę na dalekowzroczność, jaką europejscy partnerzy społeczni wykazali się w umowie w sprawie telepracy z 2002 r. Wzywa partnerów społecznych z państw członkowskich, by kontynuowali dialog społeczny i rokowania zbiorowe i ustanowili normy i procesy odpowiednie dla każdego państwa członkowskiego i każdego sektora. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Sądzi, że potencjalne rozwiązania należy rozważyć pod kątem transformacji gospodarki w kierunku cyfryzacji, w kierunku bardziej zrównoważonego rozwoju oraz zmniejszania istniejących nierówności. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do monitorowania wdrażania umów w sprawie telepracy z 2002 r. i w sprawie cyfryzacji z 2020 r. W oparciu o doświadczenia związane z pandemią można by zmienić istniejące przepisy w UE i państwach członkowskich i opracować nowe, aby promować pozytywne elementy telepracy i chronić prawa podstawowe pracowników. Szczególną uwagę należy poświęcić organizacji czasu pracy, zagrożeniom dla BHP, równowadze między życiem zawodowym a prywatnym, prawu do bycia offline oraz skuteczności praw pracowniczych w kontekście telepracy. Tempo zmian technologicznych w świecie pracy i nowych sposobów jej wykonywania jest coraz szybsze i należy zapewnić, by zasady i praktyki odpowiadały zmieniającym się okolicznościom przyszłości. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES zwraca uwagę na konieczność zapewnienia przez państwa członkowskie – przy udziale partnerów społecznych – odpowiednich krajowych ram telepracy, które określą zasady dla przedsiębiorstw i pracowników zainteresowanych jej stosowaniem. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES apeluje do państw członkowskich o transpozycję i wdrożenie dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES podkreśla, że umowy z 2002 r. i 2020 r. między europejskimi partnerami społecznymi zawierają kluczowe zasady, które mogą pomóc zwiększyć pozytywne i zminimalizować negatywne skutki telepracy. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES jest zdania, że w odniesieniu do regulacji kluczowe znaczenie ma zapewnienie, by telepraca była dobrowolna i by można z niej było zrezygnować w każdej chwili oraz by osoby pracujące z domu miały takie same indywidualne i zbiorowe prawa jak porównywalni pracownicy przedsiębiorstwa, dla którego świadczą one pracę. Dotyczy to takiego zorganizowania pracy, by obciążenie nią było porównywalne, a także pisemnego uregulowania telepracy. Należy ustanowić w razie konieczności szczegółowe środki mające na celu zapewnienie skuteczności praw pracowniczych na telepracy, włączając w to warunki BHP. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES uznaje znaczenie jasnego ustalenia przed rozpoczęciem telepracy wszystkich kwestii związanych ze sprzętem, zakresem odpowiedzialności i kosztami. Zasadniczo uważa, że pracodawcy są odpowiedzialni za zapewnienie, instalację i utrzymanie sprzętu niezbędnego do telepracy. Pracodawca powinien bezpośrednio pokrywać koszty telepracy, w szczególności koszty związane z komunikacją (materiały zużywalne, telefon komórkowy, internet). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES proponuje, by w odniesieniu do telepracy – i z poszanowaniem prawodawstwa europejskiego i krajowego oraz układów zbiorowych na szczeblu krajowym, regionalnym, sektorowym lub na szczeblu przedsiębiorstwa – przedsiębiorstwa stosowały odpowiednie mechanizmy pozwalające zmierzyć normalny czas pracy i godziny nadliczbowe. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES uważa, że metody monitorowania i rejestrowania czasu pracy powinny być ściśle ukierunkowane na ten cel, znane pracownikom, nie mogą naruszać praw ani prywatności pracownika i muszą uwzględniać obowiązujące zasady ochrony danych. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES zaznacza, że telepracownicy nie mogą znaleźć się w niekorzystnej sytuacji zawodowej, zwłaszcza w odniesieniu do rozwoju kariery zawodowej, ustawicznego szkolenia, dostępu do informacji wewnętrznych w przedsiębiorstwie, udziału i reprezentacji w związkach zawodowych, szczególnych praw pracowniczych (medycyna zawodowa, ubezpieczenie itp.) oraz dostępu do innych szczególnych praw istniejących w przedsiębiorstwie. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES uważa, że w następstwie badań nad wpływem telepracy będzie należało zainicjować wspólny proces Komisji Europejskiej, MOP-u i OECD w celu opracowania konwencji MOP-u w sprawie telepracy. Sądzi również, że godne warunki telepracy powinny być częścią programu godnej pracy MOP i odpowiednich programów krajowych. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Założenia koncepcyjne i kontekst telepracy

| 2.1. | W niniejszej opinii zajmiemy się pytaniami przedstawionymi przez prezydencję portugalską i dotyczącymi wyzwań związanych z telepracą w odniesieniu do organizacji czasu pracy, równowagi między życiem zawodowym a prywatnym i prawa do bycia offline – z perspektywy promowania europejskiego modelu społecznego. Zagadnienia te obejmują kwestię płci – będzie ona omówiona w osobnej opinii (SOC/662), która będzie stanowić uzupełnienie niniejszej opinii. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES docenia prace MOP-u i Eurofoundu w zakresie metodologii i koncepcji telepracy, które umożliwiają porównywanie danych na szczeblu europejskim i międzynarodowym (1). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W oparciu o te prace EKES stosuje termin „telepraca”, odnosząc się do sytuacji, gdy pracownicy wykonują działalność zawodową zdalnie, poza siedzibą przedsiębiorstwa i z wykorzystaniem ICT. Miejsce wykonywania pracy i wykorzystanie ICT to dwa zasadnicze aspekty telepracy. EKES dostrzega istnienie różnych form telepracy w zależności od przepisów i praktyk krajowych. W niniejszej opinii koncentrujemy się na osobach wykonujących telepracę najemną i nie rozważamy kwestii pracowników samozatrudnionych, która będzie musiała w przyszłości stać się przedmiotem osobnej opinii. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Telepraca była przedmiotem polityki mającej na celu jej uregulowanie. Mimo że na poziomie europejskim i międzynarodowym nie istnieją dyrektywy ani szczególne normy dotyczące telepracy, UE dysponuje możliwymi do zastosowania instrumentami, takimi jak: dyrektywa 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotycząca organizacji czasu pracy (2), dyrektywa Rady 89/391/EWG w sprawie bezpieczeństwa i higieny w miejscu pracy (3), dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1152 w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w Unii Europejskiej (4) i dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym (5). EKES wzywa państwa członkowskie do skutecznej transpozycji tych dyrektyw. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Europejscy partnerzy społeczni również interesują się tą kwestią. W 2002 r. została podpisana umowa ramowa w sprawie telepracy (umowa autonomiczna), jej wdrażanie w całej Europie było jednak nierówne. Podkreślono w niej takie kwestie jak dobrowolny charakter telepracy; równe traktowanie w stosunku do porównywalnych pracowników w przedsiębiorstwie, ze szczególnym uwzględnieniem obciążenia pracą, dostępu do szkoleń i praw zbiorowych; możliwość zrezygnowania z telepracy; pozostawienie bez zmian statusu zatrudnienia; poszanowanie prywatności telepracownika; ochrona danych oraz przestrzeganie norm bezpieczeństwa i higieny pracy. Aby sprawdzić, czy przepisy w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa pracy są odpowiednio stosowane, przedsiębiorca, związek zawodowy/przedstawiciele pracownika lub odpowiednie inne organy mają dostęp do miejsca telepracy, w granicach określonych przepisami krajowymi i rokowaniami zbiorowymi. Jeśli osoba telepracująca pracuje w swoim miejscu zamieszkania, taki dostęp wymaga wcześniejszego uprzedzenia i jej zgody. Osoba taka ma prawo zwrócić się o wizyty kontrolne. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W czerwcu 2020 r. europejscy partnerzy społeczni zawarli (autonomiczną) umowę ramową w sprawie cyfryzacji, obejmującą cztery konkretne obszary, w szczególności: umiejętności cyfrowe i bezpieczeństwo miejsca pracy; zasady podłączania się i odłączania; sztuczną inteligencję i utrzymanie kontroli człowieka; poszanowanie godności ludzkiej i nadzór. Zdaniem EKES-u niezbędne jest jak najszybsze przeprowadzenie analizy wyników stosowania postanowień tej umowy. EKES wzywa Komisję, państwa członkowskie i partnerów społecznych do promowania szybkiego i właściwego wdrożenia umowy. Potencjalnie możliwe jest, by na podstawie postanowień Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 151 i nast. TFUE) została podjęta inicjatywa legislacyjna na poziomie europejskim i/lub na poziomie państw członkowskich na rzecz ochrony i urzeczywistnienia prawa pracowników do bycia offline. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Również europejscy partnerzy społeczni podejmują i nadal będą podejmowali ważne działania w wielu sektorach. W załączniku znajduje się niewyczerpujący wykaz umów w obszarze telepracy i cyfryzacji, które uwypuklają te wysiłki w zakresie dialogu społecznego. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Na poziomie państw członkowskich prawo pracy reguluje istotne z punktu widzenia telepracy aspekty takie jak czas trwania i organizacja pracy, świadczenie pracy najemnej oraz bezpieczeństwo i higiena pracy, a także zawiera przepisy szczegółowe, w tym wymóg pisemnej umowy o pracę. Na treść przyjętych norm miała wpływ umowa ramowa w sprawie telepracy. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Telepraca jest i w dalszym ciągu będzie przedmiotem rokowań zbiorowych i porozumień ustalanych na szczeblu krajowym (w niektórych przypadkach o charakterze trójstronnym), sektorowym lub na poziomie przedsiębiorstw, na których treść miała również wpływ umowa europejska z 2002 r. Rokowania często odbywają się na poziomie przedsiębiorstwa, dlatego znajomość uzgodnionej treści jest bardziej ograniczona (6). |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Państwa członkowskie z Europy Wschodniej stanowią wyjątek od tej rzeczywistości. EKES wzywa partnerów społecznych w tych państwach członkowskich do wynegocjowania lub do aktualizacji układów dotyczących telepracy. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Według danych z europejskiego badania warunków pracy z 2015 r. całościowy udział pracowników był wysoki w krajach nordyckich: Danii (37 %), Szwecji (33 %) – i w Niderlandach (30 %), średni w takich krajach jak Luksemburg (26 %), Francja (25 %), Estonia (24 %), Belgia (24 %) i Finlandia (24 %) i niski w połowie państw UE – między 12–13 % (Niemcy, Hiszpania, Bułgaria, Litwa, Rumunia) i 7–11 % (Włochy, Republika Czeska, Polska, Słowacja, Portugalia i Węgry). Należy zauważyć, że zasadniczo połowa pracowników wykonujących telepracę znajduje się w kategorii „okazjonalna”, a nieco mniej niż 1/4 w kategorii „regularna” (home-based telework) (7). |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Warto odnotować wyniki niedawnych badań (8): |
| --- | --- |

2.12.

| 2.12.1. | W 2019 r. jedynie 5,4 % osób zatrudnionych w UE-27 pracowało regularnie z domu – odsetek ten pozostawał praktycznie bez zmian w ostatniej dekadzie, jednak w latach 2009–2019 odsetek osób, które czasami korzystały z telepracy, wzrósł z 5,2 % w 2009 r. do 9 % w 2019 r. Według badań MOP-u częstotliwość telepracy (w tym „mobilnej”) wynosi 8 % wśród całej siły roboczej w UE w porównaniu z 20 % w USA i 16 % w Japonii (9). |
| --- | --- |

2.12.1.

| 2.12.2. | Rozpowszechnienie telepracy różni się znacznie w zależności od sektora i zawodu, a jest szczególnie wysokie w sektorach informatycznych i technologicznych oraz w sektorach wymagających specjalistycznej wiedzy, a także wśród wysoko wykwalifikowanych specjalistów. Struktura przemysłowa w państwach członkowskich, rozkład zatrudnienia według wielkości przedsiębiorstwa, wskaźnik samozatrudnienia i umiejętności cyfrowe pracowników to niektóre z czynników wyjaśniających różnice oraz niejednorodną częstotliwość telepracy w poszczególnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

2.12.2.

| 2.12.3. | Różnice w dostępie do telepracy i w zakresie ochrony pracowników mogą zwiększyć nierówności między pracownikami, w tym z powodu kwestii płci poruszonej w SOC/662, co powoduje, że należy znaleźć rozwiązanie dla tego problemu. |
| --- | --- |

2.12.3.

| 2.12.4. | Rozwój umiejętności cyfrowych pracowników ma kluczowe znaczenie dla sprostania wyzwaniom związanym ze zmianami technologicznymi i nowymi sposobami pracy (w 2019 r. mniej niż 25 % przedsiębiorstw w UE zostało przeszkolonych w zakresie umiejętności cyfrowych – od 6 % w Rumunii do 37 % w Finlandii). |
| --- | --- |

2.12.4.

| 2.13. | Wraz z pandemią COVID-19 wiele milionów pracowników w Europie rozpoczęło pracę z domu, przy czym Eurofound szacuje, że ok. 40 % pracowników wykonuje obecnie pracę zdalną w pełnym wymiarze czasu pracy. W większości przypadków jest to obowiązkowe w związku z decyzjami podjętymi przez władze publiczne ze względów kontroli sytuacji zdrowotnej. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | EKES potwierdza swoje wnioski zawarte w różnych opiniach (10) dotyczących przyszłości pracy, cyfryzacji, organizacji czasu pracy oraz równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. |
| --- | --- |

2.14.

3.   Możliwości i zagrożenia związane z telepracą

| 3.1. | W przypadku przedsiębiorstw telepraca może prowadzić do wzrostu wydajności, ale może też stwarzać trudności dla kultury organizacyjnej i organizacji pracy. Z punktu widzenia przedsiębiorstw korzystanie z telepracy obejmuje wiele celów, m.in. (11):






  i. | organizowanie pracy w oparciu o rezultaty, przy większej autonomii pracowników i odpowiedzialności za wyniki; |
| --- | --- | --- |

3.1.

i.

organizowanie pracy w oparciu o rezultaty, przy większej autonomii pracowników i odpowiedzialności za wyniki;

| ii. | większa wydajność i skuteczność (mniej przerw); |
| --- | --- |

ii.

większa wydajność i skuteczność (mniej przerw);

| iii. | mniejsze wykorzystanie przestrzeni w pomieszczeniach/biurach i związane z tym oszczędności; |
| --- | --- |

iii.

mniejsze wykorzystanie przestrzeni w pomieszczeniach/biurach i związane z tym oszczędności;

| iv. | ułatwienie dostępu do pracy niektórym kategoriom pracowników (z obowiązkami opiekuńczymi lub z niepełnosprawnością ruchową). |
| --- | --- |

iv.

ułatwienie dostępu do pracy niektórym kategoriom pracowników (z obowiązkami opiekuńczymi lub z niepełnosprawnością ruchową).

| 3.2. | Z punktu widzenia pracowników telepraca może ułatwiać godzenie życia zawodowego z życiem prywatnym i zmniejszać koszty związane z dojazdem do pracy. Ogólnie rzecz biorąc, telepraca może umożliwić większą autonomię, lepszą koncentrację i większą wydajność (12). Autonomia nie zawsze jednak eliminuje negatywne skutki dla zdrowia i dobrostanu, a nawet może zwiększyć intensywność pracy, jeśli będzie się wiązać z nadmiernym obciążeniem pracą i kulturą organizacyjną zdominowaną przez konkurencję i wymóg osiągania wysokich wyników, co skutkuje nadmiernym (i nieodpłatnym) obciążeniem pracą oraz niewystarczającymi okresami odpoczynku (13). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES zaznacza, że telepraca stanowi pozytywny element w kontekście zrównoważonego rozwoju i dekarbonizacji gospodarki oraz ułatwiania mobilności miejskiej. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES stwierdza, że dzięki telepracy udało się wydatnie ograniczyć negatywny wpływ pandemii COVID-19. Dzięki jej znaczącemu rozpowszechnieniu wiele obszarów gospodarki mogło dalej funkcjonować. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES zauważa, że zatarcie granic między czasem pracy a czasem wolnym może prowadzić do wydłużenia faktycznie przepracowanych godzin i zwiększyć intensywność pracy, stworzyć trudności w odłączeniu zawodowym i negatywnie wpływać na życie prywatne. Pomiar i monitorowanie czasu pracy stanowi poważne wyzwanie dla organów inspekcji pracy w państwach członkowskich, któremu należy odpowiednio sprostać. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Badania wskazują na zagrożenia dla pracowników. Nie chodzi tu wyłącznie o ryzyko związane z odizolowaniem, a mianowicie stres czy stany depresyjne i lękowe, lecz także o problemy układu mięśniowo-szkieletowego, bóle głowy, zmęczenie, zaburzenia snu czy nowe fenomeny świata cyfrowego takie jak „prezenteizm wirtualny”. Wpływ prezenteizmu na życie zawodowe jest zróżnicowany. Według Eurofoundu dla niektórych pracowników doświadczenie to jest negatywne, natomiast inni w przypadku złego samopoczucia są zadowoleni, że mogą pracować z domu, zamiast udawać się do zakładu pracy. Nie powinno to jednak naruszać prawa do zwolnienia chorobowego. Telepraca wiąże się również z poważnymi trudnościami takimi jak organizacja działań związków zawodowych i uczestnictwo w nich, niewidoczność, naruszenie prywatności i rozproszenie telepracowników. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zauważa, że istnieją inne zagrożenia dla telepracy, takie jak te związane z cyberbezpieczeństwem, które należy odpowiednio uwzględnić, aby chronić przedsiębiorstwa i prywatność telepracowników. Innym zagrożeniem związanym z telepracą może być negatywny wpływ na kulturę pracy w jednostkach wytwarzających towary i usługi bądź w stowarzyszeniach i/lub organizacjach wolontariackich. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Telepraca zakłada posiadanie umiejętności ICT, dostęp do sprzętu i usług oraz istnienie warunków mieszkaniowych i innych warunków odpowiednich do pracy. Uwypukla to kwestię nierówności ekonomicznych i społecznych. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES uznaje, że telepraca może ułatwić integrację na rynku pracy niektórych dyskryminowanych grup, w szczególności osób z niepełnosprawnością, kobiet w ciąży, rodziców samotnie wychowujących dzieci, które to grupy często napotykają strukturalne przeszkody w dostępie do zatrudnienia. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES jest zdania, że w odniesieniu do regulacji kluczowe znaczenie ma zapewnienie, by telepraca była dobrowolna i by można z niej było zrezygnować w każdej chwili – z wyjątkiem nadzwyczajnych sytuacji takich jak pandemia, gdy władze publiczne czynią ją obowiązkową – oraz by osoby pracujące z domu miały takie same indywidualne i zbiorowe prawa jak porównywalni pracownicy w przedsiębiorstwach, a telepraca była regulowana w formie pisemnej. Należy też ustanowić w razie konieczności szczegółowe środki mające na celu zapewnienie skuteczności praw pracowniczych podczas telepracy oraz równego traktowania w stosunku do pozostałych pracowników. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES uważa, że przepisy dotyczące telepracy mogłyby zapewnić godne warunki pracy i przyczynić się do zmniejszenia nierówności i ubóstwa pracujących (14). |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES stoi na stanowisku, że pracodawcy są odpowiedzialni za kształcenie, za zapewnienie, instalację i utrzymanie sprzętu niezbędnego do telepracy. Pracodawca powinien bezpośrednio pokrywać koszty telepracy, w szczególności koszty związane z komunikacją (materiały zużywalne, telefon komórkowy, internet). |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Należy zagwarantować wszelkie środki niezbędne do ochrony danych związanych z telepracą, a zwłaszcza danych osobowych telepracowników. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | EKES odnotowuje znaczny rozwój systemów nadzoru, kontroli i monitorowania działań telepracowników w większości przedsiębiorstw. Zaleca, by korzystanie z tych narzędzi kontroli uwzględniało zasady ochrony danych i zostało w razie potrzeby ujęte w przyszłym prawodawstwie europejskim i/lub rokowaniach zbiorowych między partnerami społecznymi państw członkowskich na szczeblu krajowym, regionalnym i sektorowym oraz na poziomie przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Wyzwania związane z telepracą

4.1.   Organizacja czasu pracy

| 4.1.1. | EKES odnotowuje, że według wszystkich badań dotyczących wpływu telepracy na czas pracy długie godziny pracy stanowią największą wadę tej formy pracy (15). Pracownik może zorganizować swój dzień pracy i unika dojazdów, ale negatywnym aspektem jest wydłużenie czasu pracy na porę nocną czy na weekendy. |
| --- | --- |

4.1.1.

| 4.1.2. | EKES z zadowoleniem odnotowuje, że europejscy partnerzy społeczni zgodzili się niedawno, że „regularna wymiana poglądów między kadrą kierowniczą a pracownikami i/lub ich przedstawicielami na temat obciążenia pracą i procesów pracy” (16) to jeden ze środków, które należy traktować jako element procesu wspólnego partnerstwa, stanowiącego podstawę porozumienia. |
| --- | --- |

4.1.2.

| 4.1.3. | W jednym z badań Eurofoundu (17) stwierdzono co następuje: |
| --- | --- |

4.1.3.

| 4.1.3.1. | W przypadku telepracy regularnej ok. 30 % osób pracuje w czasie wolnym codziennie lub kilka razy w tygodniu, ok. 50 % musi przerywać pracę, by zająć się nieprzewidzianymi zadaniami, a ok. 20 % pracuje ponad 48 godzin tygodniowo (odsetek ten wynosi ok. 30 % dla pracowników mobilnych i 10 % dla telepracowników okazjonalnych). |
| --- | --- |

4.1.3.1.

| 4.1.3.2. | W kontekście telepracy regularnej ok. 40 % pracowników odpoczywa mniej niż 11 godzin (dotyczy to ok. 25 % telepracowników okazjonalnych i ok. 60 % pracowników mobilnych). |
| --- | --- |

4.1.3.2.

| 4.1.4. | Badania Eurofoundu pokazują, że intensywność pracy stanowi wspólny problem w państwach członkowskich (np. 37 % pracowników wspomina o napiętych terminach) i występuje częściej w kontekście telepracy, zwłaszcza mobilnej (18). |
| --- | --- |

4.1.4.

| 4.1.5. | Należy ocenić wpływ intensywnego stosowania ICT na zdrowie i dobrostan, np. skutki pracy na ekranach komputerowych lub smartfonach. Negatywne skutki, które mogą zostać spotęgowane przez telepracę, dotyczą presji psychologicznej (stres), presji na oczy, stanów lękowych, ból głowy, zmęczenia, zaburzeń snu i problemów układu mięśniowo-szkieletowego (19). |
| --- | --- |

4.1.5.

| 4.1.6. | Mimo że istnieją normy europejskie dotyczące telepracy, trzeba ocenić, czy dyrektywa w sprawie czasu pracy oraz inne dyrektywy wspomniane w punkcie 2.4, a także umowa w sprawie telepracy z 2002 r. i umowa w sprawie cyfryzacji z 2020 r. są wystarczające do ochrony tych pracowników (20). W tym kontekście EKES zwraca uwagę na znaczenie orzecznictwa europejskiego, w którym stwierdza się, że „państwa członkowskie zobowiązane są do nałożenia na pracodawców obowiązku wdrożenia obiektywnego, niezawodnego i dostępnego systemu umożliwiającego pomiar dobowego czasu pracy świadczonej przez każdego pracownika” (21). EKES zauważa, że do państw członkowskich należy określenie szczegółowych zasad wdrażania takiego systemu, z uwzględnieniem między innymi różnic między sektorami i rodzajami działalności (22). |
| --- | --- |

4.1.6.

| 4.1.7. | W związku z tym EKES proponuje, by w odniesieniu do telepracy – i z poszanowaniem prawodawstwa europejskiego i krajowego oraz układów zbiorowych na szczeblu regionalnym, sektorowym lub na szczeblu przedsiębiorstwa – przedsiębiorstwa stosowały odpowiednie mechanizmy pozwalające zmierzyć normalny czas pracy i godziny nadliczbowe. |
| --- | --- |

4.1.7.

| 4.1.8. | EKES jest zdania, że równe traktowanie osób wykonujących telepracę i porównywalnych pracowników w tym samym przedsiębiorstwie obejmuje warunki związane z BHP, organizację pracy w taki sposób, by obciążenie nią było porównywalne, a także umożliwienie związkom zawodowym/przedstawicielom pracowników dostępu do miejsca, w którym jest świadczona telepraca, w ramach krajowych przepisów i układów zbiorowych. |
| --- | --- |

4.1.8.

| 4.1.9. | Telepracownicy nie mogą znaleźć się w niekorzystnej sytuacji zawodowej, zwłaszcza w odniesieniu do rozwoju kariery zawodowej, ustawicznego szkolenia, dostępu do informacji wewnętrznych w przedsiębiorstwie, udziału i reprezentacji w związkach zawodowych, szczególnych praw pracowniczych (medycyna zawodowa, ubezpieczenie itp.) oraz dostępu do innych szczególnych praw istniejących w przedsiębiorstwie. |
| --- | --- |

4.1.9.

4.2.   Równowaga między życiem zawodowym a prywatnym

| 4.2.1. | Jedną z sił napędowych rozwoju telepracy jest fakt, że ta forma pracy wydaje się pozwalać na lepszą równowagę między życiem zawodowym a prywatnym oraz prowadzić do większej wydajności i lojalności i mniejszej rotacji. Ponieważ jednak na podstawie obecnego stanu badań trudno jest wyciągnąć ostateczne wnioski co do wpływu telepracy na świat pracy, rzeczywistość może być dużo bardziej złożona i niejednoznaczna niż ta pozytywna narracja na temat obopólnych korzyści dla pracowników i pracodawców, a być może nawet jest z nią sprzeczna (23). |
| --- | --- |

4.2.1.

| 4.2.2. | EKES zauważa, że istnieje sprzeczność między coraz większą elastycznością czasu pracy a celem godnej pracy zalecanym przez MOP. |
| --- | --- |

4.2.2.

| 4.2.3. | EKES wskazuje, że jeśli chodzi o równowagę między życiem zawodowym a prywatnym, negatywne skutki nasilają się w przypadku telepracowników i różnią się także w zależności od indywidualnych cech pracownika oraz od kultury i organizacji pracy (24). EKES uważa, że skuteczna transpozycja dyrektywy regulującej tę kwestię z pewnością przyczyni się do poprawy warunków pracy telepracowników (25). Wzywa państwa członkowskie do właściwej transpozycji i wdrożenia tej dyrektywy. |
| --- | --- |

4.2.3.

| 4.2.4. | EKES zauważa, że skutki telepracy dla równowagi między życiem zawodowym a prywatnym są niezwykle niejednoznaczne, a nawet sprzeczne, i wymagają dalszych badań nad równowagą między pracą najemną a życiem prywatnym (26). |
| --- | --- |

4.2.4.

| 4.2.5. | EKES zwraca uwagę na potrzebę odpowiedniego szkolenia pracowników niższego szczebla i podstawowej kadry kierowniczej w zakresie dobrych praktyk dotyczących zarządzania telepracą oraz zgodności z przepisami prawnymi i umownymi, a zwłaszcza w zakresie promowania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. |
| --- | --- |

4.2.5.

| 4.2.6. | EKES wzywa państwa członkowskie do poczynienia odpowiednich inwestycji w tworzenie i/lub rozwój wysokiej jakości usług opieki społecznej dla osób starszych i dzieci, z powszechnym dostępem, co mogłoby pomóc w zapewnieniu równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. |
| --- | --- |

4.2.6.

4.3.   Prawo do bycia offline

| 4.3.1. | EKES zdaje sobie sprawę, że obecna tendencja do bycia zawsze dostępnym, stała łączność i brak odpoczynku telepracowników stwarzają istotne zagrożenia fizyczne i psychospołeczne (27). Ze względu na połączenia bardzo trudno jest przestrzegać granic między pracą za wynagrodzeniem a życiem prywatnym. |
| --- | --- |

4.3.1.

| 4.3.2. | W celu ograniczenia tych negatywnych skutków państwa członkowskie przyjęły ostatnio strategie, co prawda oparte na różnych podejściach, a partnerzy społeczni i przedsiębiorstwa podjęli działania – odnośnie do prawa do bycia offline, z myślą o ochronie pracowników w ich czasie wolnym. |
| --- | --- |

4.3.2.

| 4.3.3. | Istnieją negatywne konsekwencje stałej łączności. Kobiety znajdują się w trudniejszej sytuacji, ponieważ ponoszą ciężar nieodpłatnej pracy domowej i opieki nad dziećmi, osobami starszymi lub obłożnie chorymi (28). |
| --- | --- |

4.3.3.

| 4.3.4. | Większość zagadnień związanych z telepracą jest już objęta prawodawstwem, dlatego tak ważne jest skuteczne wdrażanie przepisów. W czerwcu 2020 r. na szczeblu europejskim podpisano umowę ramową w sprawie cyfryzacji, która obejmuje m.in. sposoby wykonywania prawa do bycia offline, przestrzeganie przepisów dotyczących czasu pracy zawartych w prawodawstwie i układach zbiorowych oraz innych postanowieniach umownych, a także stwierdzenie, że pracownik nie ma obowiązku bycia dostępnym poza godzinami pracy. EKES zauważa, że umowa ta jest obecnie wdrażana przez partnerów społecznych w państwach członkowskich. Niemniej istnieje możliwość, by zgodnie z przepisami TFUE (art. 151 i nast.) została podjęta inicjatywa legislacyjna na rzecz ochrony i urzeczywistnienia prawa pracowników do bycia offline, co zapobiegnie pogorszeniu się ich warunków pracy. |
| --- | --- |

4.3.4.

| 4.3.5. | Istnieją różne stanowiska w państwach członkowskich w kwestii ustanowienia prawa do bycia offline (29). Cztery państwa (Belgia, Hiszpania, Francja i Włochy) przyjęły przepisy szczegółowe. W dwóch krajach bądź omawiano projekty aktów prawnych (Portugalia), bądź przeprowadzono konsultacje (Niderlandy), ale nie przyjęto żadnych przepisów szczegółowych. W pozostałych państwach członkowskich stanowiska różnią się: w niektórych przypadkach związki zawodowe opowiadają się za konkretnymi przepisami, ponieważ istniejące przepisy nie są uznawane za wystarczające; w innych twierdzą, że negocjacje zbiorowe są najlepszą formą regulacji, a w jeszcze innych uważają przepisy regulujące czas pracy za wystarczające. |
| --- | --- |

4.3.5.

| 4.3.6. | W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje rezolucję przyjętą przez Parlament Europejski 21 stycznia 2021 r., która została uwzględniona przez Komisję Europejską w planie działania dotyczącym Europejskiego filaru praw socjalnych z dnia 4 marca w rozdziale dotyczącym telepracy i prawa do bycia offline (30). W tym kontekście uważa, że prawo do bycia offline należy odpowiednio uwzględnić w planie działania dotyczącym Europejskiego filaru praw socjalnych. |
| --- | --- |

4.3.6.

| 4.3.7. | EKES podkreśla, że jeśli chodzi o prawo do bycia offline, godziny nadliczbowe nie stanowią same w sobie problemu, pod warunkiem że są zgodne z ustalonymi zasadami, w szczególności z pułapem, oraz że gwarantuje się, że wszystkie wykonane prace będą opłacane zgodnie z ramami prawnymi każdego kraju. |
| --- | --- |

4.3.7.

5.   Działania Komisji Europejskiej, państw członkowskich i partnerów społecznych

| 5.1. | EKES wskazuje na konieczność dysponowania większą ilością lepszej jakości danych statystycznych – oraz szerszymi badaniami – na temat telepracy, tak aby móc wskazać najlepsze praktyki i zbadać wpływ telepracy na życie pracowników, na przedsiębiorstwa i społeczeństwo. EKES apeluje do Komisji Europejskiej o poprawę badań na temat telepracy i jej konsekwencji, promowanie wymiany między państwami członkowskimi najlepszych praktyk w zakresie organizacji czasu pracy, równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz prawa do bycia offline, a także o wsparcie niezbędnego zdobywania kompetencji, z poszanowaniem dialogu społecznego i rokowań zbiorowych między partnerami społecznymi na różnych poziomach. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES podkreśla, że umowy z 2002 r. i 2020 r. zawierają kluczowe zasady, które mogą pomóc zwiększyć pozytywne i zminimalizować negatywne skutki telepracy. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do monitorowania wdrażania umów z 2002 r. i z 2020 r. oraz, jeżeli jest to potrzebne, do dostosowania istniejących przepisów i opracowania nowych w oparciu o doświadczenia związane z pandemią w celu promowania pozytywnych elementów telepracy i ochrony praw podstawowych pracowników. Tempo zmian technologicznych w świecie pracy i nowych sposobów jej wykonywania jest coraz szybsze, co oznacza, że być może konieczne będzie zapewnienie, by zasady i praktyki odpowiadały zmieniającym się okolicznościom przyszłości. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES zwraca uwagę na konieczność zapewnienia przez państwa członkowskie – przy udziale partnerów społecznych – odpowiednich krajowych ram telepracy, które określą zasady dla przedsiębiorstw i pracowników zainteresowanych jej stosowaniem, przy uwzględnieniu wspomnianych wyżej umów. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Szczególną uwagę należy poświęcić organizacji czasu pracy, zagrożeniom dla bezpieczeństwa i higieny pracy, równowadze między życiem zawodowym a prywatnym, prawu do bycia offline i skuteczności praw pracowniczych w kontekście telepracy. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES jest przekonany, że problemy związane z telepracą należy rozwiązywać w ramach wytycznych Europejskiego filaru praw socjalnych i celów zrównoważonego rozwoju ONZ. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | EKES sądzi, że zaangażowanie i udział partnerów społecznych na wszystkich szczeblach, w tym w drodze rokowań zbiorowych, mają kluczowe znaczenie dla znalezienia wyważonych, godnych i sprawiedliwych rozwiązań. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | EKES uważa, że w następstwie badań nad wpływem telepracy będzie należało zainicjować wspólny proces Komisji Europejskiej, MOP-u i OECD w celu opracowania konwencji MOP-u w sprawie telepracy. Sądzi również, że godne warunki telepracy powinny być częścią programu godnej pracy MOP i odpowiednich programów krajowych. |
| --- | --- |

5.8.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Soojung-Kim Pang, A., Rest – Why you get more done when you work less, 2017 (wyd. z 2018).

1

Rest – Why you get more done when you work less

(2)  Dz.U. L 299 z 18.11.2003, s. 9.

2

(3)  Dz.U. L 183 z 29.6.1989, s. 1.

3

(4)  Dz.U. L 186 z 11.7.2019, s. 105.

4

(5)  Dz.U. L 188 z 12.7.2019, s. 79.

5

(6)  Eurofound i MOP, Working anytime, anywhere: The effects on the world of work, 2017, s. 51–54 (dalej: Eurofound i MOP, 2017).

6

Working anytime, anywhere: The effects on the world of work

(7)  Komisja Europejska, „Telework in the EU before and after the COVID-19: were we were, where we head to”, Science for Policy Briefs, 2020.

7

„Telework in the EU before and after the COVID-19: were we were, where we head to”

(8)  Tamże.

8

(9)  MOP, Telework in the 21st century, 2019, s. 294.

9

Telework in the 21st century

(10)  Dz.U. C 129 z 11.4.2018, s. 44, Dz.U. C 197 z 8.6.2018, s. 45, Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 8, Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 15, Dz.U. C 440 z 6.12.2018, s. 37, Dz.U. C 232 z 14.7.2020, s. 18.

10

(11)  Eurofound i MOP (2017), s. 51.

11

(12)  Eurofound, Telework and ICT-based mobile work: flexible working in the digital age, 2020 (zwane dalej: Euround 2020), s. 53.

12

Telework and ICT-based mobile work: flexible working in the digital age

(13)  Eurofound i MOP (2017), s. 40.

13

(14)  Zob. rezolucja przyjęta niedawno przez Parlament Europejski.

14

(15)  MOP, Telework in the 21st century, 2019, s. 298.

15

Telework in the 21st century, 2019,

(16)  Umowa ramowa europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji, czerwiec 2020 r., s. 10.

16

(17)  Further exploring the working conditions of ICT-based mobile workers and home-based teleworkers, dokument roboczy, 2020, s. 23–33.

17

Further exploring the working conditions of ICT-based mobile workers and home-based teleworkers

(18)  Eurofound, 6th European Working Conditions Survey – Overview report [Szóste europejskie badanie warunków pracy – sprawozdanie ogólne], 2016, s. 47–51. Zob. również poprzedni przypis.

18

6th European Working Conditions Survey – Overview report [Szóste europejskie badanie warunków pracy – sprawozdanie ogólne]

(19)  Na temat wpływu telepracy na zdrowie i dobrostan – zob. Eurofound, 2020, s. 27–35.

19

(20)  Eurofound, 2020, s. 54.

20

(21)  Wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-55/18, ECLI:EU:C:2019:402, punkt 60. Zob. także inne wyroki związane z telepracą: C-518/15, C-344/19, C-580/19, C-214/20, C-84/94.

21

(22)  Idem sprawa C-55/18, ECLI:EU:C:2019:402, punkt 63.

22

(23)  MOP, Telework in the 21st century, 2019, s. 302.

23

Telework in the 21st century

(24)  Jako główne źródło wykorzystuje się tu Eurofound, 2020, s. 13–26.

24

(25)  Eurofound, 2020, s. 54.

25

(26)  Eurofound i MOP, 2017, s. 33 i 40.

26

(27)  Eurofound i MOP, 2017, s. 37.

27

(28)  Stwierdzenie zaczerpnięte z opinii EKES-u SOC/662 (zob. s. 13 niniejszego Dziennika Urzędowego).

28

(29)  Jako główne źródło wykorzystuje się tu Eurofound, 2020, s. 13–26.

29

(30)  Zob. rezolucja przyjęta niedawno przez Parlament Europejski.

30

---

ZAŁĄCZNIK I

WSPÓLNE TEKSTY EUROPEJSKIEGO SEKTOROWEGO DIALOGU SPOŁECZNEGO W SPRAWIE TELEPRACY I CYFRYZACJI (1)

Telework

Eurocommerce and UNI, Europa, European agreement on guidelines on Telework and ICT-mobile work in commerce, 25 May 2018 (commerce)

EACB, EBF-FBE, ESBG and UNI Global Union, Declaration on Telework in the European Banking Sector, 17 November 2017 (banking)

ETNO and UNI Europa, Joint Declaration on ICT-based mobile work, 2 February 2017 (telecommunications)

ETNO and UNI Europa, Joint declaration on telework, 9 June 2016 (telecommunications)

ACME, BIPAR, CEA and UNI-Europa, Joint declaration on telework by the European social partners in the insurance sector, 10 February 2015 (insurance)

CEMR-CCRE and EPSU, CEMR-EP/EPSU joint statement on telework, 13 January 2004 (local and regional government)

Eurelectric and EPSU, EMCEF, Joint declaration on telework, 13 November 2002 (electricity)

Eurocommerce and UNI Europa, European Agreement on Guidelines on Telework in Commerce, 26 April 2001 (Commerce)

ETNO and UNI Europa, Guidelines for Telework in Europe, 7 February 2001 (telecommunications)

Joint Committee, Opinion on telework, 23 November 1998 (telecommunications)

Digitalisation

ETNO and UNI-Europa, Joint Declaration on Artificial Intelligence, 30 November 2020 (telecommunications)

CEEMET and IndustriAll, Joint opinion on the impact of digitalisation on the world of work in the met industries, 9 November 2020 (metal industry)

EFIC and EFBWW, European Social Partners joint statement on Digital Transformation in workplaces of the European Furniture Industry, 6 July 2020 (Furniture)

Federation of European Social Employers and EPSU, Joint Position Paper on Digitalisation in the Social Services Sector – Assessment of Opportunities and Challenges, 6 June 2020 (social services)

Eurelectric and EPSU, IndustriAll, Digitalisation at the heart of social partners' commitment to keep the lights on, 9 April 2020 (electricity)

Eurelectric and EPSU, IndustriAll, A Social Partners' Framework of Actions – Challenges and opportunities of the digitalisation for the workforce in the European Electricity Sector, 9 April 2020 (electricity)

PostEurop and UNI Europa, Joint Declaration on Training in the Digital Era, 6 December 2019 (postal services)

ECEG and IndustriAll, Joint recommendations on digital transformations in the workplace for the European chemicals, pharmaceuticals, rubber and plastics sectors, 8 November 2019 (chemical industry)

EFCI/FENI and UNI Europa, Joint Statement on the Impact of Digitalization on Employment in the Cleaning and Facility Services Industry, 29 October 2019 (industrial cleaning)

INTERGRAF and UNI-Europa, Print is vital for the future of reading – INTERGRAF and UNI Europa Graphical & Packaging joint statement, 21 October 2021 (graphical industry)

FEPORT, ESPO and ETF, Joint statement „Market based and technological developments in the shipping sector and technological innovation represent major challenges for the port sector”, 24 June 2019 (ports)

AMICE, BIPAR, Insurance Europe and UNI Europa, Follow-up statement on the social effects of digitalization, 15 February 2019 (insurance)

IRU and ETF, Joint statement from Social partners for better regulation and digital enforcement, 7 December 2018 (road transport)

EBF-FBE and UNI Europa, Joint Declaration on the Impact of Digitalisation on Employment, 30 November 2018 (banking)

CEPI and IndustriAll, A social partner resolution addressing the ongoing digitalisation in the European pulp and paper sector and its potential impact on industry and employment, 6 July 2018 (paper industry)

CEEMET and IndustriAll, The impact of digitalisation on the world of work in the metal, engineering and technology-based industries, 8 December 2016 (metal industry)

AMICE, BIPAR, Insurance Europe and UNI Europa, Joint declaration on the social effects of digitalisation by the European social partners in the insurance sector, 12 October 2016 (Insurance)

EPSU and CEMR, Joint Declaration on the opportunities and challenges of digitalisation in local and regional administration, 11 December 2015 (local and regional administration)

---

(1)  Na podstawie bazy danych tekstów dotyczących dialogu społecznego prowadzonej przez Komisję Europejską, bazy danych tekstów dotyczących europejskiego dialogu społecznego Europejskiego Instytutu Związków Zawodowych (ETUI) (dotychczas niedostępnej publicznie) oraz własnych badań.

---

ZAŁĄCZNIK II

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 43 ust. 2 regulaminu wewnętrznego):

Punkt 1.14 (powiązany z 5.8)

Zmienić:

| | 1.14. | EKES uważa, że w następstwie badań nad wpływem telepracy dobre warunki telepracy powinny stać się częścią programu godnej pracy i szczególnie krajowych programów godnej pracy. Należy zainicjować wspólny proces Komisji Europejskiej, MOP-u i OECD w celu zbadania, czy potrzebna jest konwencja opracowania konwencji MOP-u w sprawie telepracy. |
| --- | --- | --- |

1.14.

Wyniki głosowania:

| Za: | 109 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 130 |
| Wstrzymało się: | 14 |

Za:

109

Przeciw:

130

Wstrzymało się:

14

Punkt 4.1.1

Zmienić:

| | 4.1.1. | EKES odnotowuje, że trudno jest wyciągnąć ostateczne wnioski w sprawie skutków telepracy dla świata pracy na podstawie obecnego stanu
  według wszystkich badań dotyczących wpływu telepracy na czas pracy długie godziny pracy stanowią największą wadę tej formy pracy (15). Pracownik może zorganizować swój dzień pracy i unika dojazdów, ale negatywnym aspektem jest wydłużenie czasu pracy na porę nocną czy na weekendy. |
| --- | --- | --- |

4.1.1.

Wyniki głosowania:

| Za: | 111 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 120 |
| Wstrzymało się: | 18 |

Za:

111

Przeciw:

120

Wstrzymało się:

18

Punkt 5.8 (powiązany z 1.14)

Zmienić:

| | 5.8. | EKES uważa, że w następstwie badań nad wpływem telepracy dobre warunki telepracy powinny stać się częścią programu godnej pracy i szczególnie krajowych programów godnej pracy.
  Będzie Będzie należało zainicjować wspólny proces Komisji Europejskiej, MOP-u i OECD w celu zbadania, czy jest potrzebna konwencja opracowania konwencji MOP-u w sprawie telepracy. |
| --- | --- | --- |

5.8.

Wyniki głosowania:

| Za: | 109 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 130 |
| Wstrzymało się: | 14 |

Za:

109

Przeciw:

130

Wstrzymało się:

14

---

(15)  
  MOP, Telework in the 21st century, 2019, s. 298.

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/13 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/13

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Telepraca a równość płci – warunki pozwalające na to, by telepraca nie pogłębiała nierównego podziału nieodpłatnej opieki i pracy w gospodarstwie domowym między kobietami a mężczyznami oraz by była motorem promowania równouprawnienia płci”

[opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej]

(2021/C 220/02)

| Sprawozdawczyni: | Milena ANGEŁOWA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawczyni: | Erika KOLLER |

Sprawozdawczyni:

Milena ANGEŁOWA

Współsprawozdawczyni:

Erika KOLLER

| Wniosek prezydencji portugalskiej
  w Radzie UE | Pismo, 26.10.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 11.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 219/10/18 |

Wniosek prezydencji portugalskiej

w Radzie UE

Pismo, 26.10.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

11.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

219/10/18

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Chociaż telepraca jest dobrze znaną formą pracy, pandemia COVID-19 znacznie przyczyniła się do jej rozpowszechnienia, w związku z czym ponad 1/3 osób zatrudnionych – w tym więcej kobiet niż mężczyzn – pracuje w domu (1). Ponieważ większość obowiązków opiekuńczych i domowych przyjmują na siebie zazwyczaj kobiety, postrzegały one telepracę jako jedyną możliwość połączenia pracy niezarobkowej z płatnym zatrudnieniem. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) pragnie zwrócić uwagę na ryzyko wykorzystywania telepracy jako okazji do wzięcia przez daną osobę odpowiedzialności za podwójne obciążenie płatnym zatrudnieniem i pracą niezarobkową. Dlatego też z zadowoleniem przyjmuje kampanię Komisji Europejskiej (KE) na rzecz zwalczania stereotypów płci (2), ponownie podkreśla potrzebę zmiany kulturowej i usunięcia wszelkich barier strukturalnych w celu osiągnięcia bardziej równego podziału nieodpłatnej pracy domowej i wzywa państwa członkowskie do szybkiego i skutecznego wdrożenia dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Ze względu na to, że warunki panujące podczas pandemii są wyjątkowe, konieczne jest dokonanie oceny powiązań między telepracą a równouprawnieniem płci z bardziej ogólnej i długoterminowej perspektywy. Podczas pandemii telepraca stała się w miarę możliwości obowiązkowa, jako sposób ochrony zdrowia, któremu towarzyszy wiele wyjątkowych środków i obostrzeń. W normalnych warunkach telepraca wykonywana jest zazwyczaj dobrowolnie, aby umożliwić organizację pracy w sposób najlepiej odpowiadający nadrzędnym celom i potrzebom przedsiębiorstw i organizacji, z uwzględnieniem zarówno potrzeb pracodawców, jak i pracowników oraz z poszanowaniem unijnych i krajowych ram prawnych i normatywnych (3), a także osiągnięć w zakresie dialogu społecznego, przy czym wszystkie praktyczne rozwiązania wprowadzane są w ramach układów pracy i układów zbiorowych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Telepraca stwarza wiele możliwości przyczynienia się do równości płci, między innymi dzięki zwiększeniu uczestnictwa w rynku pracy; bardziej elastycznej organizacji czasu pracy i łączeniu nieodpłatnych obowiązków opiekuńczych z płatnym zatrudnieniem, co może poprawić udział w rynku pracy; wzrostowi wydajności dzięki osiąganiu lepszych wyników; lepszemu dopasowaniu przestrzennemu między popytem na siłę roboczą a jej podażą bez konieczności przeprowadzki do innego miejsca; oszczędności czasu i kosztów w związku z wyeliminowaniem lub zmniejszeniem liczby dojazdów itp. Jednocześnie telepraca niesie ze sobą pewne zagrożenia, takie jak ewentualne wyzwania związane z „niewidzialnością” pracownika w środowisku pracy, brak formalnych i pozaformalnych struktur wsparcia, kontaktów osobistych ze współpracownikami oraz brak dostępu do informacji i możliwości awansu i szkoleń; możliwe pogłębianie się różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn oraz większe ryzyko przemocy i molestowania. W przypadku kobiet może to pogłębić zróżnicowaną sytuację kobiet i mężczyzn. Skuteczne ograniczanie tego rodzaju zagrożeń wymaga odpowiedniej analizy dotyczącej płci, ponieważ nawet polityki, które mogą wydawać się neutralne pod względem płci, mogą w rzeczywistości nie uwzględniać aspektu płci i negatywnie wpływać na kobiety. Z tego względu należy dołożyć wszelkich starań, by dążyć do wywierania pozytywnego wpływu. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wie, jakie są istniejące ramy prawne, a także ramy dodatkowe istotne dla telepracy. Obejmują one dyrektywę w sprawie czasu pracy, dyrektywę w sprawie bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy, dyrektywę w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz autonomiczne umowy ramowe europejskich partnerów społecznych dotyczące telepracy z 2002 r. i w sprawie cyfryzacji (AFAD) z 2020 r. Zauważa jednak również, że nie ma skonsolidowanych ram europejskich dotyczących telepracy. Parlament Europejski wskazał, że „należy stworzyć ramy prawne mające na celu uregulowanie warunków pracy zdalnej w całej UE, aby zapewnić godne warunki pracy i zatrudnienia w ramach gospodarki cyfrowej, przyczyniając się w ten sposób do zmniejszenia nierówności i rozwiązania problemu ubóstwa osób pracujących”. W związku z tym EKES zaleca dokonanie oceny obowiązujących przepisów, aby określić ich skuteczność w obliczu szybkiego rozwoju telepracy, świadomości nowych zagrożeń i ostatnich doświadczeń. W szczególności zachęca partnerów społecznych do przeglądu umowy ramowej w sprawie telepracy z 2002 r. i odnowienia jej zapisów. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Partnerzy społeczni mogą odegrać istotną rolę w rozwoju telepracy w sposób przyczyniający się do równości płci poprzez propagowanie dobrostanu w miejscu pracy i wydajności, np. poprzez rokowania zbiorowe. Biorąc pod uwagę dużą różnorodność miejsc pracy, najlepsze wyniki można osiągnąć za pomocą odpowiednio dostosowanych środków na poziomie przedsiębiorstwa i miejsca pracy. Chociaż to pracodawcy decydują o organizacji pracy, dialog społeczny w miejscach pracy jest istotnym sposobem rozstrzygania takich kwestii jak wynagrodzenia, czas pracy, zasady łączności, zdrowie i bezpieczeństwo oraz szkolenia i rozwój umiejętności w kontekście telepracy. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Podstawowym warunkiem wstępnym neutralnej płciowo telepracy jest między innymi dostępność niezbędnych technologii, udogodnień i umiejętności. EKES ponawia apel o inwestowanie w infrastrukturę cyfrową i połączenia dla wszystkich, w tym w lokalne wspólne przestrzenie ułatwiające telepracę poza domem, a także w podnoszenie umiejętności cyfrowych, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet, aby umożliwić im pełny udział w rynkach pracy i niwelować wszelkie formy przepaści cyfrowej (4). |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Dostępność, przystępność cenowa oraz dostęp do infrastruktury i usług opieki nad dziećmi, osobami o specjalnych potrzebach i osobami starszymi są kolejnym kluczowym warunkiem wstępnym telepracy i ogólnie pracy zapewniającej równouprawnienie płci. EKES apeluje o przyjecie „europejskiego ładu w zakresie opieki”, który zapewniłby świadczenie lepszej jakości usług dla wszystkich w całym cyklu życia. Wzywa także państwa członkowskie do zapewnienia dostępności wysokiej jakości, przystępnych cenowo, dostępnych i zróżnicowanych usług opiekuńczych w odpowiedzi na różne potrzeby i sytuacje, a także do inwestowania w nie. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Telepraca niesie ze sobą ryzyko, że pracownik stanie się niewidoczny w środowisku pracy, wypadnie z formalnych i nieformalnych struktur wsparcia, utraci osobiste kontakty z kolegami i dostęp do informacji. Może to prowadzić do pomijania podczas przyznawania awansów i szkoleń oraz do braku istotnych informacji na temat wynagrodzenia i obowiązujących praw pracowniczych. W przypadku kobiet może to grozić pogłębieniem istniejących nierówności w traktowaniu kobiet i mężczyzn, takich jak zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć. Przedłożona dyrektywa w sprawie przejrzystości wynagrodzeń, opublikowana przez Komisję Europejską 4 marca 2021 r., mogłaby być ważnym sposobem rozwiązania problemu braku informacji spowodowanego brakiem widoczności. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Aby umożliwić innowacje i inwestycje w nowe metody ze strony sektora prywatnego oraz zachęcać go do nich oraz by stworzyć nowe miejsca pracy sprzyjające włączeniu społecznemu, UE musi zapewnić korzystne warunki do przedsiębiorczości i działalności biznesowej oraz wspierać cyfryzację, zwłaszcza w mikroprzedsiębiorstwach i MŚP. Sektor publiczny jest również znaczącym pracodawcą i potrzebne są odpowiednie inwestycje, aby zapewnić godne warunki pracy oraz zmodernizować infrastrukturę, co umożliwi osiągnięcie celów transformacji cyfrowej. Ścisła i sprawna współpraca między sektorem publicznym i prywatnym jest również konieczna na płaszczyźnie praktycznej w dziedzinie infrastruktury cyfrowej, kształcenia i szkolenia, usług zdrowotnych i społecznych oraz badań naukowych i innowacji. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wzywa do przeprowadzenia badań nad wpływem telepracy pod kątem płci i nad wymogami z nią związanymi w warunkach, w których pandemia nie byłaby dominującą kwestią, z uwzględnieniem długofalowego rozwoju sytuacji w różnych sektorach gospodarki i grupach społecznych, a także do gromadzenia i rozpowszechniania istniejących dobrych praktyk w całej UE. Pozwoliłoby to na przyjęcie podejścia uwzględniającego aspekt płci w osiąganiu niezbędnych innowacji technologicznych i społecznych, tak aby telepraca przyczyniała się do promowania równości płci (5). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Ponieważ tradycje społeczne i postawy jednostek decydują o tym, w jaki sposób telepraca wpływa na równouprawnienie płci, EKES wnosi, by prowadzono ukierunkowane działania i kampanie w celu ograniczenia i przełamania stereotypowego myślenia. Zachęca ponadto partnerów społecznych i organizacje społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu unijnym i krajowym do aktywnej roli w propagowaniu niestereotypowych ról rodzinnych oraz wyborów kobiet i mężczyzn w odniesieniu do nauki, zawodów i pracy. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES wzywa unijnych i krajowych decydentów, by w ramach dialogu i współpracy z partnerami społecznymi dołożyli wszelkich starań w celu zwalczania wszelkich form przemocy wobec kobiet, w tym w pracy, w domu i w sieci. Ponadto zwraca się do państw członkowskich o szybką ratyfikację Konwencji (nr 190) w sprawie eliminacji przemocy i molestowania w miejscu pracy, przyjętej w 2019 r. przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP) i konwencji stambulskiej. |
| --- | --- |

1.12.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę prezydencji portugalskiej, która zwróciła się z wnioskiem o sporządzenie dwóch wzajemnie uzupełniających się opinii rozpoznawczych mających na celu pogłębioną analizę telepracy i podsumowanie wniosków wyciągniętych podczas pandemii. Mogłoby to również lepiej ukierunkować wdrażanie dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym i zachęcić do zapewniania warunków do stosowania najlepszych praktyk w zakresie upowszechnienia telepracy. Opinie te wniosą wkład w przyszły projekt konkluzji Rady w pierwszej połowie 2021 r. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Szybka cyfryzacja gospodarki i społeczeństwa, którą znacznie przyspieszyła pandemia COVID-19, przyczyniła się do upowszechnienia telepracy, w wyniku czego w lipcu 2020 r. 34 % pracowników pracowało wyłącznie, a 14 % częściowo, z domu (6). Chociaż pandemia pozwala na zrozumienie szerokiego upowszechniania się telepracy, to należy zwrócić uwagę na zapewnienie normalnych warunków do jej wykonywania w niezwiązanym z pandemią kontekście. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Choć równość płci zależy od wielu czynników, zaś telepraca w różnoraki sposób wpływa na gospodarkę i społeczeństwo i nie wiąże się jedynie z równouprawnieniem kobiet i mężczyzn, niniejsza opinia rozpoznawcza rozważa w sposób szczególny powiązania między telepracą a równością płci zgodnie z wnioskiem prezydencji portugalskiej. Celem jest znalezienie sposobów sprawienia, by telepraca stała się jednym z motorów promowania równouprawnienia płci i unikania coraz bardziej nierównego podziału niewynagradzanej opieki i pracy w gospodarstwie domowym między kobietami a mężczyznami, ponieważ może ona nieść z sobą zarówno korzyści, jak i zagrożenia pod względem równouprawnienia płci. EKES podkreśla potrzebę uwzględniania aspektu płci w kształtowaniu polityki, aby pomóc w ograniczaniu ryzyka i wykorzystaniu szans. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wykorzystanie potencjału telepracy przy jednoczesnym ograniczaniu związanego z tym ryzyka przyczynia się do utrzymania globalnych korzyści w zakresie równouprawnienia płci (7). Mimo że mężczyźni częściej niż kobiety wykonują pracę mobilną poza lokalem pracodawcy, to więcej kobiet niż mężczyzn regularnie telepracuje z domu. Można to w pewnym stopniu wyjaśnić specyficznymi dla danego kraju i kultury rolami związanymi z płcią oraz modelami pracy i życia rodzinnego (8). Kobiety zazwyczaj wykonują większość nieodpłatnej pracy opiekuńczej w gospodarstwach domowych (9) i chociaż stanowi ona istotną część życia społeczno-gospodarczego, nie uznaje się jej za taką. Choć telepraca może przyczynić się do lepszej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, to grozi również zwiększeniem obciążenia spoczywającego na kobietach, jeśli chodzi o wykonywanie jeszcze większej części nieodpłatnej pracy domowej, przy jednoczesnym narażeniu ich na inne zagrożenia, takie jak przemoc domowa i przemoc w sieci lub utrata możliwości rozwoju kariery zawodowej. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Zarówno całe społeczeństwo, jak i przedsiębiorstwa muszą uczynić wszystko, co w ich mocy, by przełamać te stereotypy płciowe i uznać kobiety za pełnoprawne pracownice niezależnie od ich wielu innych ról i cech. Społeczeństwo ponosi bardzo wysokie koszty gospodarcze i społeczne tych uprzedzeń. Partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego we wszystkich sektorach powinny być w stanie odgrywać wiodącą rolę w tej kwestii, która ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia praw człowieka i praw kobiet, ale także gospodarki europejskiej (10). |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Oceniając skutki telepracy, należy zauważyć, że podczas pandemii mogą się one znacznie różnić od skutków telepracy w normalnych okolicznościach. Jest prawdopodobne, że zarówno korzyści, jak i wady telepracy są bardziej widoczne podczas pandemii, gdy telepraca jest obowiązkowa i gdy życie ludzi zostało na wiele sposobów ograniczone, włączając w to wykorzystanie domu jako wspólnej przestrzeni dla wszystkich członków rodziny do pracy, nauki i życia. Zatem przy ocenianiu konsekwencji telepracy dla równouprawnienia płci i świata pracy konieczne jest przyjęcie nie tylko krótkofalowej, lecz przede wszystkim długofalowej perspektywy, również z należytą dbałością o zapewnienie normalnych warunków pracy podczas telepracy. W normalnych czasach telepraca powinna odbywać się na podstawie wzajemnego porozumienia i dobrowolności, przy czym wszystkie praktyczne ustalenia powinny stanowić część porozumienia umownego lub/i porozumień zbiorowych. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES korzysta również z okazji, by powiązać niektóre elementy niniejszej opinii z przyczynianiem się do realizacji Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, w szczególności celów zrównoważonego rozwoju nr 5 (równość płci) i nr 8 (godna praca i wzrost gospodarczy). Cele zrównoważonego rozwoju nr 5 dotyczą między innymi wyeliminowania wszelkich form dyskryminacji i przemocy wobec kobiet i dziewcząt; uznanie i docenienie nieodpłatnej opieki i pracy w gospodarstwie domowym przez zapewnienie usług publicznych, infrastruktury, polityki ochrony socjalnej oraz promowanie wspólnej odpowiedzialności w gospodarstwie domowym i rodzinie. Innym celem jest zwiększenie wykorzystania technologii wspomagających, w szczególności technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), by promować wzmocnienie pozycji kobiet. Cel zrównoważonego rozwoju nr 8 odnosi się do stabilnego, zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego, pełnego i produktywnego zatrudnienia oraz godnej pracy dla wszystkich, a jednym z jego zadań jest osiągniecie większej wydajności, np. za pomocą modernizacji i innowacji technologicznej. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Wnioski z czasu pandemii: podejście uwzględniające problematykę płci

| 3.1. | Biorąc pod uwagę wymiar telepracy związany z płcią, należy wyciągnąć wnioski z okresu pandemii. Pandemia uwidacznia znaczenie roli kobiet w gospodarce – jako podstawowych pracownic opiekuńczych, w większości przypadków pracujących „na pierwszej linii” (11). Badania pokazują (12), że wiele istniejących strukturalnych nierówności płci na rynku pracy i w społeczeństwie pogłębiło się w wyniku pandemii i nieproporcjonalnie mocniej dotknęło kobiety. Ten rozdział koncentruje się na niektórych kluczowych ustaleniach dotyczących telepracy (głównie z domu) podczas pandemii, jako że uwzględnienie perspektywy płci może nadal zostać wykorzystane do przyspieszenia równouprawnienia płci. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Chociaż telepraca stała się w miarę możliwości obowiązkowa w celu radzenia sobie z pandemią, nie wszyscy pracownicy mieli możliwość wykonywania telepracy. Telepraca była bardziej rozpowszechniona w miastach niż na obszarach wiejskich i wśród osób z wykształceniem wyższym. Istnieją także różnice miedzy sektorami: częstotliwość telepracy jest większa w sektorze oświaty, usług finansowych i administracji publicznej, a mniejsza w służbie zdrowia, transporcie, rolnictwie, handlu i sektorze hotelarsko-gastronomicznym (13). Najnowsze badania dostarczają danych na temat zawodów, które mogą być wykonywane zdalnie, ale potrzebne są dalsze analizy (14). Jest oczywiste, że niektórych prac nie można wykonywać zdalnie, inne zaś tylko w ograniczonym zakresie (15). |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Podczas pandemii więcej kobiet niż mężczyzn wykonuje pracę w domu. Podczas gdy tygodniowy czas pracy bardziej się zmniejszył w przypadku mężczyzn niż kobiet, zatrudnione kobiety częściej tymczasowo zaprzestawały pracy (przestój). Zjawisko to można wiarygodnie wyjaśnić tym, że podczas pandemii COVID-19 pracujące kobiety i matki biorą na siebie ciężar zwiększonych domowych obowiązków opiekuńczych z powodu zamknięcia miejsc pracy, szkół i ośrodków opieki nad dziećmi. W tych gospodarstwach domowych, w których oboje rodziców pracują, kobiety mające możliwość wyboru częściej niż ich partnerzy korzystają z możliwości przestoju (16). W wielu państwach członkowskich ograniczony zakres zarówno dostępnej opieki nad dziećmi, jak i innych rodzajów opieki, a także brak elastyczności w placówkach opieki nad dziećmi i innych placówkach opiekuńczych w czasie pandemii dodatkowo pogorszyły sytuację rodziców, w największym stopniu dotykając kobiety i matki. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Jedna trzecia osób pracujących zdalnie to rodzice dzieci poniżej 12 roku życia, a 22 % z tych osób boryka się ze „znacznie większymi problemami niż inne grupy, by skupić się na pracy i wypracować odpowiednią równowagę między życiem zawodowym a prywatnym” (17). Zwłaszcza w przypadku kobiet sprawujących obowiązki opiekuńcze pracę w domu utrudnia szereg czynników, na przykład brak zacisznego miejsca, w którym mogłyby wykonywać pracę bez zakłóceń, ale także brak czasu na pracę w połączeniu z tendencją do pracowania dłużej, a nawet do bycia podłączonym cały czas i nieprzestrzegania trybu łączenia się i pozostawania offline. To wymaga lepszego egzekwowania obowiązujących przepisów i ściślejszego monitorowania przez inspekcje pracy, a także oceny, czy istniejące ramy są odpowiednie. Osoby samotnie wychowujące dzieci, z których 85 % w UE to kobiety, są szczególnie narażone na negatywne skutki telepracy, ponieważ pandemia pogorszyła ich i tak już nadszarpniętą równowagę między życiem zawodowym a prywatnym (18). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Istnieją również przesłanki, by twierdzić, że kobiety pracujące w wymagających i konkurencyjnych branżach, w których niezbędne są wysokie kwalifikacje, takich jak uniwersytety, dotkliwiej odczuły te negatywne skutki niż ich męscy odpowiednicy (19), ponieważ niewynagradzana opieka i prace domowe ograniczają ich możliwości produktywnej pracy i jeszcze bardziej podkopały ich perspektywy zawodowe. Podobnie kobiety przedsiębiorcy, które prowadzą MŚP, doświadczały nie tylko poważnych problemów finansowych, ale także dużych ograniczeń czasowych w swych wysiłkach na rzecz utrzymania przedsiębiorstw na powierzchni w trakcie obowiązywania środków izolacji (20). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Okres pandemii doprowadził również do alarmującego wzrostu przemocy wobec kobiet, zarówno fizycznej, jak i w sieci, przy czym ofiary przemocy w sieci są znacznie bardziej odizolowane od potencjalnych zasobów i możliwości pomocy (21). Przemoc domowa wzrosła o jedną trzecią w czasie pandemii, podczas której – jeżeli to możliwe – sprawą nadrzędną było pozostawanie i praca w domu, by ograniczyć rozprzestrzenianie się pandemii (22). Dowody wskazują również, że praca zdalna oznacza, iż molestowanie seksualne związane z pracą stało się bardziej powszechne w sieci. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Możliwości, zagrożenia i warunki wstępne telepracy

| 4.1. | Najlepsze wykorzystanie telepracy w celu promowania równości płci i ułatwiania osiągnięcia równowagi między życiem zawodowym a prywatnym wymaga kompleksowego spojrzenia na potencjalne korzyści telepracy i wiążące się z nią zagrożenia dla kobiet i mężczyzn. Jeżeli nie dokona się odpowiedniej analizy dotyczącej płci, polityka, która wydaje się być neutralna pod względem płci, może w rzeczywistości być „ślepa” na problematykę płci i mieć negatywny wpływ na kobiety. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Możliwości związane z telepracą obejmują:






  — | większa elastyczność w organizacji czasu pracy ogólnie, a w pewnym stopniu również zapewnienie więcej możliwości indywidualnej organizacji czasu pracy w celu osiągnięcia oczekiwanych wyników, |
| --- | --- | --- |

4.2.

—

większa elastyczność w organizacji czasu pracy ogólnie, a w pewnym stopniu również zapewnienie więcej możliwości indywidualnej organizacji czasu pracy w celu osiągnięcia oczekiwanych wyników,

| — | większa elastyczność w łączeniu nieodpłatnych obowiązków opiekuńczych z odpłatną pracą, co może poprawić uczestnictwo w rynku pracy, |
| --- | --- |

—

większa elastyczność w łączeniu nieodpłatnych obowiązków opiekuńczych z odpłatną pracą, co może poprawić uczestnictwo w rynku pracy,

| — | możliwość bardziej równomiernego dzielenia się opieką nad dziećmi lub niesamodzielnymi członkami rodziny, kiedy oboje rodzice pracują zdalnie, |
| --- | --- |

—

możliwość bardziej równomiernego dzielenia się opieką nad dziećmi lub niesamodzielnymi członkami rodziny, kiedy oboje rodzice pracują zdalnie,

| — | lepsza integracja na rynku pracy osób, które napotykają bariery społeczne lub przeszkody w miejscu pracy, np. osób doświadczających ograniczeń wynikających z niepełnosprawności, |
| --- | --- |

—

lepsza integracja na rynku pracy osób, które napotykają bariery społeczne lub przeszkody w miejscu pracy, np. osób doświadczających ograniczeń wynikających z niepełnosprawności,

| — | wzrost wydajności dzięki lepszym wynikom, |
| --- | --- |

—

wzrost wydajności dzięki lepszym wynikom,

| — | lepsze dopasowanie przestrzenne między popytem na siłę roboczą i jej podażą bez konieczności przeprowadzki do innego miejsca, co może doprowadzić do odwrócenia regionalnego podziału miejsc pracy między miastami i obszarami wiejskimi (23), |
| --- | --- |

—

lepsze dopasowanie przestrzenne między popytem na siłę roboczą i jej podażą bez konieczności przeprowadzki do innego miejsca, co może doprowadzić do odwrócenia regionalnego podziału miejsc pracy między miastami i obszarami wiejskimi (23),

| — | oszczędności czasu i kosztów z uwagi na eliminację lub zmniejszenie potrzeby dojeżdżania. |
| --- | --- |

—

oszczędności czasu i kosztów z uwagi na eliminację lub zmniejszenie potrzeby dojeżdżania.

| 4.3. | Dlatego też z telepracą wiążą się następujące zagrożenia, dotyczące głównie wyzwań w związku z:






  — | organizacją zdalnej przestrzeni roboczej i skupieniem się na pracy, zwłaszcza gdy inni członkowie rodziny pracują lub uczą się w domu i gdy przestrzeń domowa jest zbyt mała, aby umożliwić oddzielną przestrzeń roboczą, |
| --- | --- | --- |

4.3.

—

organizacją zdalnej przestrzeni roboczej i skupieniem się na pracy, zwłaszcza gdy inni członkowie rodziny pracują lub uczą się w domu i gdy przestrzeń domowa jest zbyt mała, aby umożliwić oddzielną przestrzeń roboczą,

| — | dostępem do odpowiednich urządzeń biurowych, w tym mebli ergonomicznych, do specjalistycznego lub dostosowanego sprzętu i programów, a także do szkoleń, |
| --- | --- |

—

dostępem do odpowiednich urządzeń biurowych, w tym mebli ergonomicznych, do specjalistycznego lub dostosowanego sprzętu i programów, a także do szkoleń,

| — | brakiem osobistego kontaktu i ducha współpracy między koleżankami i kolegami z pracy oraz ryzykiem utraty widoczności w środowisku pracy, |
| --- | --- |

—

brakiem osobistego kontaktu i ducha współpracy między koleżankami i kolegami z pracy oraz ryzykiem utraty widoczności w środowisku pracy,

| — | wzmocnieniem niezrównoważonego podziału pracy opiekuńczej i domowej w oparciu o stereotypowe role dotyczące pracy i rodziny, |
| --- | --- |

—

wzmocnieniem niezrównoważonego podziału pracy opiekuńczej i domowej w oparciu o stereotypowe role dotyczące pracy i rodziny,

| — | nasileniem się przemocy ze względu na płeć i molestowania, w tym nękania w internecie, brakiem wsparcia społecznego w okresie izolacji, |
| --- | --- |

—

nasileniem się przemocy ze względu na płeć i molestowania, w tym nękania w internecie, brakiem wsparcia społecznego w okresie izolacji,

| — | brakiem ruchu i urozmaicenia codziennej rutyny i nawyków, a także presją wynikającą z łączenia pracy z obowiązkami domowymi oraz wysiłków, by uniknąć zatarcia się granic między życiem zawodowym a prywatnym, co może powodować problemy związane ze zdrowiem psychicznym i fizycznym, w tym częstsze przypadki wypalenia, |
| --- | --- |

—

brakiem ruchu i urozmaicenia codziennej rutyny i nawyków, a także presją wynikającą z łączenia pracy z obowiązkami domowymi oraz wysiłków, by uniknąć zatarcia się granic między życiem zawodowym a prywatnym, co może powodować problemy związane ze zdrowiem psychicznym i fizycznym, w tym częstsze przypadki wypalenia,

| — | nadużywaniem nowych możliwości monitorowania i wykorzystaniem danych osobowych niezgodnie z przeznaczeniem, |
| --- | --- |

—

nadużywaniem nowych możliwości monitorowania i wykorzystaniem danych osobowych niezgodnie z przeznaczeniem,

| — | wyzwaniami – zarówno dla pracodawców, jak i związków zawodowych – związanymi z monitorowaniem warunków pracy w domu, |
| --- | --- |

—

wyzwaniami – zarówno dla pracodawców, jak i związków zawodowych – związanymi z monitorowaniem warunków pracy w domu,

| — | kwestiami cyberbezpieczeństwa oraz RODO, |
| --- | --- |

—

kwestiami cyberbezpieczeństwa oraz RODO,

| — | zwiększoną kontrolą społeczną, |
| --- | --- |

—

zwiększoną kontrolą społeczną,

| — | ryzykiem dłuższego czasu pracy i zbyt krótkich przerw na odpoczynek z powodu nieprzestrzegania trybu łączenia się i pozostawania offline, |
| --- | --- |

—

ryzykiem dłuższego czasu pracy i zbyt krótkich przerw na odpoczynek z powodu nieprzestrzegania trybu łączenia się i pozostawania offline,

| — | niemożnością lub trudnościami związków zawodowych w zakresie ochrony praw pracowniczych, |
| --- | --- |

—

niemożnością lub trudnościami związków zawodowych w zakresie ochrony praw pracowniczych,

| — | niepewnością co do odpowiedzialności pracodawcy za zapewnienie bezpieczeństwa i higieny pracy, warunków pracy i wdrażania układów zbiorowych. |
| --- | --- |

—

niepewnością co do odpowiedzialności pracodawcy za zapewnienie bezpieczeństwa i higieny pracy, warunków pracy i wdrażania układów zbiorowych.

| 4.4. | Najbardziej sprecyzowane warunki wstępne telepracy dotyczą dostępności niezbędnej infrastruktury i niezbędnych technologii. Nie wszyscy mają dostęp do rozszerzonego zasięgu łączności – niektóre grupy kobiet (np. kobiety starsze, pochodzące z grup defaworyzowanych, mające niższy poziom wykształcenia) nie mają równego dostępu do łączności i technologii cyfrowych, co przyczynia się do przepaści cyfrowej (24). Potrzebna jest zatem zdecydowana polityka publiczna umożliwiająca dostęp do sieci i lokalnych wspólnych przestrzeni, które ułatwiają telepracę poza domem. EKES podkreśla, zgodnie z umową ramową partnerów społecznych w sprawie telepracy i odpowiednimi przepisami krajowymi, że należy unikać sytuacji, w których osoby pracujące zdalnie ponosiłyby koszty sprzętu niezbędnego do wykonywania pracy na odległość, a mianowicie sprzętu ICT, mebli ergonomicznych, środków ochrony zdrowia i bezpieczeństwa oraz zwiększonych kosztów związanych z przestrzenią, w której wykonywana jest praca. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Umiejętności i szkolenia cyfrowe to kolejny ważny warunek wstępny umożliwiający telepracę. Pod tym względem sytuacja mężczyzn jest najczęściej lepsza – tylko w sześciu państwach członkowskich kobiety uzyskują wyższe wyniki niż mężczyźni w zakresie umiejętności korzystania z internetu (Finlandia, Słowenia, Litwa, Łotwa, Cypr i Bułgaria) (25). Przepaść między kobietami a mężczyznami w zakresie umiejętności cyfrowych pogłębia się wraz z wiekiem. Różnice te należy również wziąć pod uwagę przy ocenie aspektu płci w telepracy. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Oprócz umiejętności cyfrowych telepraca wymaga umiejętności przyjęcia zmieniających się technik zarządzania i podejścia do pracy, a zatem wiąże się z wyzwaniami zarówno dla pracowników, jak i dla pracodawców, w tym dla MŚP. Zdalne zarządzanie przedsiębiorstwami i personelem wymaga szczególnych umiejętności w zakresie zarządzania, elastyczności oraz odporności i innowacyjnych sposobów organizacji pracy, gdyż telepraca wiąże się z zarządzaniem w oparciu o wyniki, a nie o procesy. Należy zapewnić specjalne szkolenia, aby pomóc kadrze kierowniczej/osobom sprawującym nadzór w skutecznym zarządzaniu telepracownikami. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Dla pracowników większa elastyczność i swoboda w organizacji ich pracy wymagają również silnej odpowiedzialności i zaangażowania, a także umiejętności samodzielnego zarządzania i stosunków opartych na zaufaniu między nimi a ich kierownictwem. Z szeregu badań wynika, że telepraca może być w niektórych sektorach źródłem wzrostu wydajności, co można by lepiej wykorzystać dzięki zapewnieniu specjalnych szkoleń kadrze kierowniczej. Może to zwiększyć wymagania, aby pracownicy projektowali swą własną pracę i osiągali lepsze wyniki. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Pracownicy zaangażowani w telepracę powinni mieć równy dostęp do szkoleń i ustawicznego rozwoju zawodowego oraz takie same możliwości awansu zawodowego i doskonalenia zawodowego. Jest to szczególnie ważne dla kobiet wykonujących telepracę, które mogą mieć mniej czasu i możliwości uczestniczenia w działaniach związanych z rozwojem kariery zawodowej poza harmonogramem pracy. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Telepraca jako taka jest formą pracy dostępną zarówno dla mężczyzn, jak i dla kobiet, pod warunkiem zapewnienia wszystkim niezbędnych urządzeń i umiejętności. Dostępne, wysokiej jakości, przystępne cenowo i zróżnicowane publiczne usługi opiekuńcze mają zatem kluczowe znaczenie dla jak najlepszego spożytkowania telepracy. W niektórych państwach członkowskich zapewnia się pomoc finansową i specjalne zachęty podatkowe, które mają na celu promowanie opieki nad dziećmi, w tym w domu, przez wykwalifikowanych specjalistów, co warto uczynić punktem odniesienia. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Chociaż telepraca może zwiększyć popyt na niektóre usługi, to może jednocześnie pogorszyć sytuację niektórych MŚP, w których dominująca jest przedsiębiorczość kobiet i które znajdują klientów głównie wśród kobiet udających się do pracy lub z niej powracających. Dotyczy to np. małych sklepów z artykułami spożywczymi i innymi towarami, targowisk oraz centrów usługowych. Ograniczenie takiego ryzyka wymagałoby zaniechania stereotypowego wyboru zawodu. To samo dotyczy zmniejszenia różnic w możliwościach telepracy kobiet i mężczyzn spowodowanych segregacją sektorową i różnymi możliwościami telepracy w poszczególnych sektorach. |
| --- | --- |

4.10.

5.   Sposoby uwzględniania aspektu równości płci w głównym nurcie polityki

| 5.1. | Podczas gdy pracodawcy decydują o organizacji pracy, partnerzy społeczni, np. w drodze negocjacji zbiorowych, mogą odegrać istotną rolę w rozwoju telepracy w sposób sprzyjający równouprawnieniu płci, wraz ze wzrostem wydajności i dobrostanu w pracy. Umowa ramowa w sprawie telepracy zawarta przez partnerów społecznych UE w 2002 r. i wdrożona przed 2008 r. przez wszystkie państwa członkowskie (26) określa ogólne ramy prawne dotyczące korzystania z telepracy w taki sposób, aby w zrównoważony sposób zaspokoić potrzeby pracodawców i pracowników. Dialog społeczny jest istotnym środkiem radzenia sobie z kwestiami takimi jak wynagrodzenia, czas pracy, tryby łączności, zdrowie i bezpieczeństwo oraz rozwój umiejętności w kontekście telepracy. EKES wzywa również do rozpowszechniania najlepszych praktyk w zakresie umożliwienia kobietom i mężczyznom równego godzenia pracy z życiem rodzinnym oraz propagowania i finansowania wspólnych działań partnerów społecznych. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Biorąc pod uwagę, że telepraca opiera się na łączności i infrastrukturze technologicznej, EKES podkreśla ogromne znaczenie inwestowania w stosowną infrastrukturę cyfrową, zapewnienie dostępu do stabilnych połączeń cyfrowych oraz odpowiedniego sprzętu i oprogramowania, aby umożliwić skuteczną telepracę wszystkim grupom społecznym i uniknąć problemów we wszelkich innych dziedzinach cyfryzacji gospodarki i społeczeństwa. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES ponownie podkreśla swoje wezwanie do poprawy umiejętności cyfrowych wszystkich obywatelek i obywateli, by umożliwić im reagowanie na rozwój technologii cyfrowych i kształtowanie tego rozwoju wraz z pełnym wykorzystaniem możliwości e-uczenia się. Jest to kwestia kształcenia formalnego, nieformalnego i pozaformalnego oraz jego uznawania. Kształcenie to powinno obejmować edukację podstawową, jak i podnoszenie kwalifikacji i przekwalifikowanie zgodnie z koncepcją nieprzerwanego uczenia się przez całe życie. Należy zwrócić szczególną uwagę na umiejętności kobiet, by umożliwić im pełen udział w rynkach pracy, jak również zarządzanie praktycznymi codziennymi kwestiami cyfrowymi. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES podkreśla potrzebę „europejskiego ładu w zakresie opieki”, ponieważ inwestowanie w sektor opieki zapewniłoby świadczenie wyższej jakości usług dla wszystkich w całym cyklu życia oraz uznanie kobiet i mężczyzn za równych opiekunów i równych żywicieli rodziny. Zachęca także państwa członkowskie do inwestowania w wszelkiego rodzaju infrastrukturę opieki. Krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności w ramach Next Generation EU stanowią okazję do ukierunkowania inwestycji na sektor opieki. EKES wzywa również do rozpowszechniania najlepszych praktyk w zakresie umożliwienia kobietom i mężczyznom równego godzenia pracy z życiem rodzinnym oraz propagowania i finansowania wspólnych działań partnerów społecznych. EKES apeluje do KE i państw członkowskich, by dokonały przeglądu celów barcelońskich (27) z myślą o zapewnieniu dostępności wysokiej jakości, elastycznej, zróżnicowanej i przystępnej cenowo opieki nad dziećmi (28). Podkreśla również wagę przejścia od opieki instytucjonalnej do usług na rzecz dzieci i osób dorosłych szczególnej troski i o szczególnych potrzebach, które to usługi byłyby świadczone na poziomie społeczności i skoncentrowane na jednostce, zgodnie z ogólnoeuropejskimi wytycznymi opublikowanymi przez KE (29). |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES zachęca również państwa członkowskie do wdrożenia dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym w skuteczny sposób i w odpowiednim czasie, by dać rodzinom wybór takich sposobów postępowania, które będą prowadzić do większej równości, przy jednoczesnym uwzględnieniu potrzeb przedsiębiorstw, w szczególności MŚP. Mniejsze przedsiębiorstwa, których działalność opiera się z definicji na pracy małego zespołu, potrzebują, nawet w większym stopniu niż inne, korzystania z ciągłości i stabilności organizacji produkcji. Czerpiąc z dotychczasowych doświadczeń, można rozważyć elastyczne systemy łączenia pracy wymagającej obecności fizycznej z telepracą. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Należy zwrócić szczególną uwagę na warunki słabszych grup kobiet, takich jak kobiety z niepełnosprawnościami, samotnie wychowujące dzieci, kobiety w podeszłym wieku, migrantki i kobiety romskie. Należy również wspierać organizacje kobiet i reprezentujące rodziny, w tym za pomocą ukierunkowanych środków finansowanych przez UE i fundusze krajowe. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | W przypadku przemocy należy wprowadzić pełen zakres usług wsparcia (ponieważ przemoc domowa znacznie wzrosła ze względu na środki izolacji w czasie pandemii (30)), a także egzekwować przestrzeganie przepisów dotyczących przeciwdziałania przemocy. EKES wzywa państwa członkowskie do opracowania i wdrożenia środków zapobiegających wszelkiego rodzaju przemocy wobec kobiet, zarówno fizycznej, jak i w sieci. Konieczne są bardziej zdecydowane działania w celu zwalczania przemocy i molestowania seksualnego w miejscu pracy, w tym w kontekście telepracy. Jeżeli „bezpieczne” miejsce pracy nie jest dostępne (np. z powodu telepracy), ofiary przemocy domowej nie podlegają żadnej kontroli społecznej nie mają dostępu do odpowiednich informacji i pomocy lub mają do nich ograniczony dostęp (31). Należy zachęcać partnerów społecznych do opracowywania polityki zapobiegania przemocy domowej i wspierać ich w tym zadaniu, w tym poprzez specjalne wspólne działania oraz poprzez oferowanie odpowiednich systemów monitorowania i sprawozdawczości, również i w szczególności w przypadku pracy wykonywanej na odległość (32). EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek KE dotyczący decyzji Rady upoważniającej państwa członkowskie do ratyfikowania, w interesie UE, Konwencji MOP (nr 190) z 2019 r. w sprawie eliminacji przemocy i molestowania w miejscu pracy. Zachęca państwa członkowskie do szybkiej ratyfikacji tej konwencji (33) i wzywa UE do zaangażowania państw spoza UE, by uczyniło to samo. EKES odnotowuje, że Rada zwróciła się do państw członkowskich, które jeszcze tego nie uczyniły, o ratyfikację konwencji stambulskiej, i z zadowoleniem przyjmuje wyrażony przez Komisję w planie działania „Europejski filar praw socjalnych” zamiar zaproponowania przepisów mających na celu zwalczanie przemocy ze względu na płeć wobec kobiet, w tym molestowania w miejscu pracy ze względu na płeć. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Choć telepraca nie jest nową formą pracy, wciąż mamy do czynienia z wieloma nieznanymi skutkami takiej formy pracy, które zasługują na dodatkowe badania. Na przykład warto byłoby zbadać skutki telepracy i wymogi dotyczące jej wykonywania w warunkach, w których pandemia nie byłaby dominującą kwestią, z uwzględnieniem długofalowego rozwoju sytuacji w różnych sektorach gospodarki i grupach społecznych. Ponieważ zaprojektowane w uniwersalny sposób innowacje technologiczne i społeczne mają kluczowe znaczenie dla jak najlepszego wykorzystania telepracy, a jednocześnie dla rozwiązania problemów związanych z równością płci, EKES wzywa do uwzględnienia tych zagadnień w polityce badań, rozwoju i innowacji zarówno na poziomie krajowym, jak i na szczeblu UE. Należy zbierać i upowszechniać dobre przykłady utartych sposobów postępowania w UE, by zintensyfikować dążenia do poszukiwania zaawansowanych rozwiązań. |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | Wziąwszy pod uwagę, że inwestycje w zaprojektowaną w uniwersalny sposób infrastrukturę techniczną, społeczną i innowacyjną stanowią centralną część budżetów państwowych, właściwa alokacja środków może odgrywać decydującą rolę w rozwoju telepracy zakładającej równość płci. Aby wspierać ten cel, należy także korzystać z funduszy UE, w tym funduszy strukturalnych i Funduszu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Łączność jest zjawiskiem społecznym. Na poziomie miejsca pracy należy opracować stosowne praktyki, np. wdrażając takie narzędzia, jak porozumienie partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji, biorąc również pod uwagę fakt, że Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA) przygotowuje obecnie kampanię dotyczącą cyfryzacji Zdrowe Miejsca Pracy UE, która rozpocznie się w 2023 r. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | EKES odnosi się również do autonomicznego porozumienia ramowego ws. cyfryzacji (AFAD) (34) i wzywa KE do przeznaczenia specjalnego wsparcia finansowego na ukierunkowane wspólne działania partnerów społecznych, a także na wsparcie dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które przyczyniają się do osiągnięcia równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. W AFAD omówiono szczegółowo sposoby rozwiązywania kwestii łączenia się i pozostawania offline w zdigitalizowanych środowiskach pracy, w tym podstawowe przyczyny nadmiernego pozostawania online i długich godzin pracy. Istnieje prawdopodobnie szeroki wachlarz krajowych przykładów wdrażania AFAD, w tym porozumień na poziomie branży czy przedsiębiorstwa oraz dokumentów zawierających wytyczne. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Co się tyczy krajowego podejścia do łączenia się i pozostawania offline, Francja, Belgia, Włochy i Hiszpania przyjęły przepisy dotyczące prawa do bycia offline, aby wyjaśnić uprawnienia, zwiększyć świadomość potrzeby zmiany czasu pracy lub nawet kształtowania kultury zmian w kierunku zdrowszej organizacji pracy. W Holandii i Portugalii przygotowano projekty ustaw. W Niemczech, Finlandii, Irlandii, Luksemburgu, na Litwie, Malcie, w Szwecji i Słowenii trwa dyskusja, zaś pozostałe 13 państw członkowskich nie rozpoczęło jeszcze debaty w tym zakresie. PE głosował ostatnio nad rezolucją w sprawie prawa do rozłączenia się, w której wzywa Komisję do zaproponowania prawodawstwa umożliwiającego osobom pracującym zdalnie rozłączenie się poza godzinami pracy, a także do ustanowienia minimalnych wymogów dotyczących pracy zdalnej oraz do uściślenia warunków pracy, godzin i czasu odpoczynku (35). Są różne poglądy na temat tego, czy konieczne są rozwiązania ustawowe, czy też wystarczą istniejące przepisy i należałoby przyjąć wyłącznie podejście opierające się na rokowaniach zbiorowych. Niezależnie od różnorodności poglądów istnieje dość szeroki konsensus wśród partnerów społecznych, że tryby łączenia się i pozostawania offline należy określać i uzgadniać w dialogu społecznym na poziomie przedsiębiorstwa (i/lub branży), by zadbać o ich dostosowanie do konkretnych potrzeb sektora, przedsiębiorstwa czy innych organizacji, a także potrzeb pracowników, zwłaszcza w zakresie ich zdrowia i bezpieczeństwa. |
| --- | --- |

5.12.

| 5.13. | Ponadto kreując politykę dotyczącą pracy i zatrudnienia, w tym również wpływającą na telepracę i na kwestie płci, decydenci powinni konsultować się z partnerami społecznymi. EKES podkreśla, że kwestie płci powinny być uwzględniane we wszystkich obszarach polityki. Ponieważ telepraca wiąże się również z życiem codziennym obywateli, a także z polityką ochrony środowiska i klimatyczną, odnośne organizacje społeczeństwa obywatelskiego działające w obszarze równouprawnienia kobiet, rodziny, konsumentów czy ochrony środowiska powinny mieć możliwość wyrażenia swojej opinii w trakcie przygotowywania strategii politycznych. |
| --- | --- |

5.13.

| 5.14. | Aby umożliwić innowacje i inwestycje w nowe metody ze strony sektora prywatnego oraz zachęcać go do nich oraz by stworzyć nowe miejsca pracy w sposób sprzyjający telepracy zakładającej równość kobiet i mężczyzn, UE musi zapewnić korzystne warunki do przedsiębiorczości i działalności biznesowej. Powodzenie w zarządzaniu telepracą wymaga także ścisłej i bezproblemowej współpracy miedzy sektorem publicznym a prywatnym na poziomie rozwiązań praktycznych. Jest to szczególnie istotne np. w obszarze infrastruktury cyfrowej, edukacji i szkoleń, ochrony zdrowia i usług społecznych oraz badań i innowacji. |
| --- | --- |

5.14.

| 5.15. | Ponadto konieczna jest zmiana nastawienia poszczególnych obywateli i rodzin. Ograniczanie stereotypowego myślenia i przełamywanie utartych wzorców wymaga większej świadomości i zaangażowania. Należy również aktywnie krzewić kulturę organizacyjną zapewniającą znajomość problematyki równego statusu płci, taką jak zasada równości wynagrodzeń, widoczności wszystkich pracownic i pracowników itp., a także wspierać kadrę kierowniczą w opracowywaniu i wdrażaniu praktyk przyjaznych dla telepracy. Trzeba to usprawnić np. za pomocą kampanii uświadamiających w kontekście wdrażania dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. EKES zachęca partnerów społecznych i organizacje społeczeństwa obywatelskiego do przyjęcia na siebie pierwszoplanowej roli poprzez wspieranie zarówno niestereotypowych ról rodzinnych, jak i niestereotypowych wyborów dotyczących nauki, zawodu i miejsca pracy. Konieczne jest również uwzględnienie równości płci w głównym nurcie polityki oświatowej, od przedszkola i szkoły podstawowej do kształcenia uniwersyteckiego i zawodowego. |
| --- | --- |

5.15.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Sprawozdanie Eurofound pt. „Living, working and COVID-19” [Praca, życie i COVID-19]. Zgodnie z danymi KE za 2020 r., w porównaniu z 2018 r., kiedy to mniej niż 5 % pracowników pracowało w trybie zdalnym regularnie, a mniej niż 10 % sporadycznie.

1

(2)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_20_357

2

(3)  Porozumienie ramowe europejskich partnerów społecznych w sprawie cyfryzacji z 2020 r. oraz w sprawie telepracy z 2002 r. oraz sprawozdanie KE na temat wdrażania porozumienia ramowego europejskich partnerów społecznych w sprawie telepracy, COM(2008) 412 final – http://erc-online.eu/european-social-dialogue/database-european-social-dialogue-texts/.

3

(4)  Dz.U. C 237 z 6.7.2018, s. 8.

4

(5)  http://erc-online.eu/european-social-dialogue/database-european-social-dialogue-texts/ oraz http://resourcecentre.etuc.org/.

5

(6)  Sprawozdanie Eurofound pt. „Living, working and COVID-19” [Praca, życie i COVID-19].

6

(7)  EPRS, „Gender equality: a review in progress” [Równouprawnienie płci: trwający przegląd] – ONZ ostrzega obecnie, że pandemia COVID-19 może zniweczyć globalne korzyści w zakresie równouprawnienia płci właśnie w momencie, gdy społeczność międzynarodowa miała dać nowy impuls w tej dziedzinie.

7

(8)  EIGE, „Gender Equality Index 2020: Digitalisation and the future of work” [Wskaźnik równouprawnienia płci 2020: cyfryzacja a przyszłość pracy].

8

(9)  EIGE, „Gender Equality Index 2020: Digitalisation and the future of work” [Wskaźnik równouprawnienia płci 2020: cyfryzacja a przyszłość pracy].

9

(10)  Dokumenty Krajowego Związku Wolnych Zawodów (UNAPL), stowarzyszenia pracodawców FEPIME Catalunya i Federacji Stowarzyszeń Kobiet w Biznesie w Regionie Morza Śródziemnego (AFAEMME).

10

(11)  https://data.unwomen.org/features/covid-19-and-gender-what-do-we-know-what-do-we-need-know

11

(12)  Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego, „Osiągnięcie równouprawnienia płci w obliczu pandemii i obecnych wyzwań”: https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2021/659440/EPRS_ATA(2021)659440_PL.pdf; https://eige.europa.eu/topics/health/covid-19-and-gender-equality.

12

(13)  Eurofound, „Living, working and COVID-19” [Życie, praca i COVID-19], 2020.

13

(14)  Ankieta elektroniczna, Grupa ds. Informacji o COVID-19, badanie dotyczące struktury wynagrodzeń. Eurofound, „Teleworkability and the COVID-19 crisis: a new digital divide?” [Możliwość wykonywania telepracy a kryzys związany z COVID-19: nowa przepaść cyfrowa?], 2020.

14

(15)  Ogólnie szacuje się, że około 37 % miejsc pracy w UE nadaje się do telepracy (zob. dane Eurofound).

15

(16)  Eurofound (2021 r.), „COVID-19: Some implications for employment and working life” [COVID-19: niektóre implikacje dla zatrudnienia i życia zawodowego], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg – jeszcze nieopublikowane.

16

(17)  Eurofound, „Living, Working and COVID-19” [Życie, praca i COVID-19], 2020.

17

(18)  EIGE, „Gender Equality Index 2020: Digitalisation and the future of work” [Wskaźnik równouprawnienia płci 2020: cyfryzacja a przyszłość pracy].

18

(19)  https://www.nature.com/articles/d41586-020-01294-9

19

(20)  Dokumenty Krajowego Związku Wolnych Zawodów (UNAPL), stowarzyszenia pracodawców FEPIME Catalunya i Federacji Stowarzyszeń Kobiet w Biznesie w Regionie Morza Śródziemnego (AFAEMME).

20

(21)  https://www.opendemocracy.net/en/5050/covid19-sexual-harassment-work-online/

21

(22)  https://www.europarl.europa.eu/news/pl/press-room/20200406IPR76610/covid-19-stopping-the-rise-in-domestic-violence-during-lockdown

22

(23)  https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/suica/announcements/speech-vice-president-suica-demographic-change-eu-epc_en, https://horizon-magazine.eu/article/teleworking-here-stay-here-s-what-it-means-future-work.html.

23

(24)  https://www.oecd.org/going-digital/bridging-the-digital-gender-divide-key-messages.pdf

24

(25)  EIGE, „Gender Equality Index 2020: Digitalisation and the future of work” [Wskaźnik równouprawnienia płci 2020: cyfryzacja a przyszłość pracy].

25

(26)  http://erc-online.eu/european-social-dialogue/database-european-social-dialogue-texts/

26

(27)  Zgodnie z nową europejską strategią na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025.

27

(28)  Wspólne oświadczenie europejskich partnerów społecznych w sprawie przepisów dotyczących opieki nad dziećmi w UE z dnia 24 listopada 2020 r.

28

(29)  https://deinstitutionalisationdotcom.files.wordpress.com/2017/07/guidelines-final-english.pdf

29

(30)  https://unric.org/en/who-warns-of-surge-of-domestic-violence-as-covid-19-cases-decrease-in-europe/; https://www.europarl.europa.eu/news/pl/press-room/20200406IPR76610/covid-19-stopping-the-rise-in-domestic-violence-during-lockdown

30

(31)  W notatce nr 3 „Domestic violence and its impact on the world of work” [Przemoc domowa i jej wpływ na świat pracy] z marca 2020 r., MOP przedstawia wysokie koszty przemocy domowej dla gospodarek narodowych. https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---gender/documents/briefingnote/wcms_738117.pdf.

31

(32)  Przykład najlepszych praktyk: opracowany przez Fundację Vodafone „Toolkit on domestic violence and abuse at work: Recognise, respond and refer” [Zestaw narzędzi Vodafone dotyczący przemocy domowej i nadużyć w pracy: rozpoznanie, reakcja i raportowanie]. https://www.vodafone.com/content/dam/vodcom/files/vodafone_domestic_violence_toolkit_2020.pdf.

32

(33)  https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2020/PL/COM-2020-24-F1-PL-MAIN-PART-1.PDF

33

(34)  https://www.ceep.eu/wp-content/uploads/2020/06/Final-22-06-20_Agreement-on-Digitalisation-2020.pdf

34

(35)  https://www.europarl.europa.eu/news/pl/press-room/20210114IPR95618/prawo-do-rozlaczenia-sie-powinno-byc-podstawowym-prawem-w-calej-ue, 472 głosów za, 126 przeciw i 83 osoby wstrzymały się od głosu.

35

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 59 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

Punkt 4.3 (trzynaste tiret)

Skreślić tiret:

| | 4.3. | Dlatego też z telepracą wiążą się następujące zagrożenia, dotyczące głównie wyzwań w związku z:

  [...]






  — | niepewnością co do odpowiedzialności pracodawcy za zapewnienie bezpieczeństwa i higieny pracy, warunków pracy i wdrażania układów zbiorowych. |
| --- | --- | --- | --- |

4.3.

[...]

—

niepewnością co do odpowiedzialności pracodawcy za zapewnienie bezpieczeństwa i higieny pracy, warunków pracy i wdrażania układów zbiorowych.

Uzasadnienie

W dorobku wspólnotowym zawarto obszerne i kompleksowe przepisy zapewniające ochronę zdrowia i bezpieczeństwo w miejscu pracy podczas telepracy, w tym jasne prawa i obowiązki. W procesie opracowywania opinii nie znaleziono żadnych dowodów ani nawet aluzji co do niepewności w tej kwestii.

Wynik głosowania

| Za: | 103 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 112 |
| Wstrzymało się: | 25 |

Za:

103

Przeciw:

112

Wstrzymało się:

25

Punkt 1.4

Zmienić:

| | 1.4. | EKES wie, jakie są
  uważa istniejące ramy prawne, a także ramy dodatkowe dotyczące telepracy za istotne dla telepracy
  i wystarczające. Obejmują one dyrektywę w sprawie czasu pracy, dyrektywę w sprawie bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy, dyrektywę w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz autonomiczne umowy ramowe europejskich partnerów społecznych dotyczące telepracy z 2002 r., wdrażane w państwach członkowskich za pomocą różnych instrumentów, i w sprawie cyfryzacji (AFAD) z 2020 r. EKES wzywa do ich szybkiego i skutecznego wdrożenia oraz do nadania im nowego impulsu, w tym poprzez promowanie negocjacji zbiorowych na szczeblu krajowym, których celem jest wywarcie pozytywnego wpływu na równouprawnienie płci.
  Zauważa jednak również, że nie ma skonsolidowanych ram europejskich dotyczących telepracy. Parlament Europejski wskazał, że „należy stworzyć ramy prawne mające na celu uregulowanie warunków pracy zdalnej w całej UE, aby zapewnić godne warunki pracy i zatrudnienia w ramach gospodarki cyfrowej, przyczyniając się w ten sposób do zmniejszenia nierówności i rozwiązania problemu ubóstwa osób pracujących”. W związku z tym EKES zaleca dokonanie oceny obowiązujących przepisów, aby określić ich skuteczność w obliczu szybkiego rozwoju telepracy, świadomości nowych zagrożeń i ostatnich doświadczeń. W szczególności zachęca partnerów społecznych do przeglądu umowy ramowej w sprawie telepracy z 2002 r. i odnowienia jej zapisów. |
| --- | --- | --- |

1.4.

Uzasadnienie

Proponowana poprawka czyni tekst bardziej precyzyjnym i jaśniejszym oraz dostosowuje go do zakresu opinii.

Wynik głosowania

| Za: | 109 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 112 |
| Wstrzymało się: | 18 |

Za:

109

Przeciw:

112

Wstrzymało się:

18

Punkt 1.8

Skreślić punkt:

| | 1.8 | Telepraca niesie ze sobą ryzyko, że pracownik stanie się niewidoczny w środowisku pracy, wypadnie z formalnych i nieformalnych struktur wsparcia, utraci osobiste kontakty z kolegami i dostęp do informacji. Może to prowadzić do pomijania podczas przyznawania awansów i szkoleń oraz do braku istotnych informacji na temat wynagrodzenia i obowiązujących praw pracowniczych. W przypadku kobiet może to grozić pogłębieniem istniejących nierówności w traktowaniu kobiet i mężczyzn, takich jak zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć. Przedłożona dyrektywa w sprawie przejrzystości wynagrodzeń, opublikowana przez Komisję Europejską 4 marca 2021 r., mogłaby być ważnym sposobem rozwiązania problemu braku informacji spowodowanego brakiem widoczności. |
| --- | --- | --- |

1.8

Uzasadnienie

Proponowana poprawka czyni tekst bardziej precyzyjnym i jaśniejszym, ponieważ elementy zawarte w tym punkcie są już zawarte zarówno we wnioskach i zaleceniach, jak i w treści opinii.

Wynik głosowania

| Za: | 113 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 125 |
| Wstrzymało się: | 13 |

Za:

113

Przeciw:

125

Wstrzymało się:

13

Następujące punkty opinii sekcji, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały zmienione wskutek przyjęcia poprawek przez Zgromadzenie (art. 59 ust. 4 regulaminu wewnętrznego):

Punkt 3.4

Zmienić:

| | 3.4. | Jedna trzecia osób pracujących zdalnie to rodzice dzieci poniżej 12 roku życia, a 22 % z tych osób boryka się ze „znacznie większymi problemami niż inne grupy, by skupić się na pracy i wypracować odpowiednią równowagę między życiem zawodowym a prywatnym” (17). Zwłaszcza w przypadku kobiet sprawujących obowiązki opiekuńcze pracę w domu utrudnia szereg czynników, np. brak zacisznego miejsca, w którym mogłyby wykonywać pracę bez zakłóceń, ale także brak czasu na pracę w połączeniu z tendencją do pracowania dłużej, a nawet do bycia podłączonym cały czas i nieprzestrzegania trybu łączenia się i pozostawania offline, co wymaga lepszego egzekwowania obowiązujących przepisów i ściślejszego monitorowania przez inspekcje pracy. Osoby samotnie wychowujące dzieci, z których 85 % w UE to kobiety, są szczególnie narażone na negatywne skutki telepracy, ponieważ pandemia pogorszyła ich i tak już nadszarpniętą równowagę między życiem zawodowym a prywatnym (18). |
| --- | --- | --- |

3.4.

Wynik głosowania

| Za: | 120 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 111 |
| Wstrzymało się: | 15 |

Za:

120

Przeciw:

111

Wstrzymało się:

15

Punkt 4.3 (dwunaste tiret)

Zmienić:

| | 4.3. | Dlatego też z telepracą wiążą się następujące zagrożenia, dotyczące głównie wyzwań w związku z:

  [...]






  — | utrudnieniami w nawiązywaniu kontaktów z przedstawicielami związków zawodowych, |
| --- | --- | --- | --- |

4.3.

[...]

—

utrudnieniami w nawiązywaniu kontaktów z przedstawicielami związków zawodowych,

[...].

Wynik głosowania

| Za: | 124 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 113 |
| Wstrzymało się: | 11 |

Za:

124

Przeciw:

113

Wstrzymało się:

11

---

(17)  Eurofound, „Living, Working and COVID-19” [Życie, praca i COVID-19], 2020.

(18)  EIGE, „Gender Equality Index 2020: Digitalisation and the future of work” [Wskaźnik równouprawnienia płci 2020: cyfryzacja a przyszłość pracy].

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/26 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/26

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Jednolity europejski obszar kolejowy”

[Opinia rozpoznawcza na wniosek prezydencji portugalskiej]

(2021/C 220/03)

| Sprawozdawca: | Stefan BACK |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Stefan BACK

| Wniosek o konsultację | Prezydencja portugalska w Radzie UE, 26.10.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 149/68/10 |

Wniosek o konsultację

Prezydencja portugalska w Radzie UE, 26.10.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

9.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

149/68/10

1.   Wnioski i zalecenia

W odniesieniu do pytań przedstawionych przez prezydencję portugalską

| 1.1. | Zdaniem EKES-u mimo, że przez 30 lat liberalizacji udało się wiele osiągnąć w zakresie otwierania rynków i harmonizacji technicznej, sporo pozostaje jeszcze do zrobienia na poziomie politycznym, regulacyjnym i kulturowym. Działania muszą obejmować zwrócenie większej uwagi na rozwój, dostosowanie i skuteczne wdrażanie przepisów socjalnych. Muszą dążyć do osiągnięcia większego udziału w rynku przewidzianego w strategii Komisji na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności oraz do poprawy zrównoważenia środowiskowego i społecznego. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Konieczne są środki ułatwiające operacje transgraniczne poprzez ograniczenie konieczności przeprowadzania odpraw granicznych oraz wyeliminowanie problemów administracyjnych i opóźnień na przejściach granicznych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Należy skorygować priorytety w zakresie planowania ruchu, planowanie zdolności przepustowej i przekazywanie informacji, aby umożliwić zarówno większą elastyczność, jak i optymalne planowanie zdolności przepustowej zarówno w odniesieniu do infrastruktury kolejowej, jak i przykładowo terminali w celu optymalizacji przepływów multimodalnych. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Potrzebne są inwestycje w infrastrukturę, a także w cyfryzację i modernizację taboru kolejowego, na przykład w cyfryzację za pośrednictwem wdrożenia europejskiego systemu zarządzania ruchem kolejowym (ERTMS) i w sprzęgi automatyczne, w tym inwestycje w sprawiedliwą transformację i rozwój umiejętności, w celu poprawy płynności ruchu, optymalizacji wykorzystania zasobów i zapewnienia zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Z myślą o poprawie kolejowego ruchu towarowego EKES zaleca dodatkowe środki, np. współpracę między przedsiębiorstwami i środkami transportu w celu lepszego osiągnięcia zrównoważenia środowiskowego i społecznego oraz efektywności środowiskowej i społecznej, ponowne uruchomienie europejskiego systemu przesyłek jednowagonowych, powiązanie strategicznej infrastruktury (np. portów) z rozwiązaniami kolejowymi, inwestycje w bocznice przemysłowe, zaangażowanie dużych przedsiębiorstw logistycznych w modalną zmianę kierunku przepływu, zapewnienie wzorowych z punktu widzenia środowiska i społeczeństwa wyników wszystkich rodzajów transportu. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W odniesieniu do długu publicznego EKES zaleca wyjątek od kryteriów z Maastricht dla inwestycji publicznych w infrastrukturę transportową również po kryzysie związanym z COVID-19. Należy zwiększyć wysiłki na rzecz zachęcania do inwestycji w sektorze kolejowym, aby promować transport zrównoważony pod względem społecznym i środowiskowym. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Rozwój infrastruktury, w tym terminowe wdrożenie korytarzy sieci bazowej TEN-T i korytarzy sieci towarowej, ma kluczowe znaczenie i uzasadnione jest priorytetowe traktowanie go w kontekście finansowania i planowania. Ze względu na rozwój sieci kolejowej UE po 2030 r. szczególne znaczenie ma dążenie do rozwoju sieci kolei dużych prędkości łączącej wszystkie stolice i główne miasta UE. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES podkreśla, że wykwalifikowani i zmotywowani pracownicy oraz dobre warunki pracy mają kluczowe znaczenie dla pomyślnego rozwoju transportu kolejowego. Ważne jest zatem wprowadzenie odpowiednich przepisów socjalnych, w tym w odniesieniu do delegowania pracowników kolei. EKES podkreśla w tym kontekście znaczenie dobrze funkcjonującego dialogu społecznego. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Doświadczenia z kryzysu związanego z COVID-19 muszą posłużyć do opracowania bardziej odpornego i skutecznego systemu kolejowego. Planowanie odporności należy wprowadzić w ścisłym porozumieniu z partnerami społecznymi. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Początkowo przewidziany status zarządcy infrastruktury niewątpliwie przyczynił się do zapewnienia, by zdolność przepustowa infrastruktury była udostępniana w sposób niezależny, sprawiedliwy i niedyskryminujący, a także pozwolił zwiększyć zaufanie podmiotów gospodarczych odnośnie do sprawiedliwego traktowania. Jednakże późniejsze zmiany ram regulacyjnych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/34/UE (1) przewidują szerszy wybór modelu organizacyjnego, skupiając się na niezależności zarządcy infrastruktury w zakresie tzw. podstawowych funkcji (przydzielanie tras, nakładanie i pobieranie opłat) oraz na przejrzystości dzięki odrębnej rachunkowości. Obecne przepisy są w pełni odpowiednie, aby zapewnić niezależność i przejrzystość wymagane dla prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES podkreśla, że zintegrowane systemy kolejowe mogą zagwarantować sprawiedliwy przydział tak samo jak systemy niezintegrowane. Zwraca uwagę na fakt, że wiele dużych krajów korzystających z powodzeniem z kolei w Europie opowiedziało się za zintegrowanymi przedsiębiorstwami kolejowymi w celu zapewnienia synergii, lepszej koordynacji, elastyczności i wewnętrznego rynku pracy z myślą o ochronie zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Mechanizm koordynacji między zarządcami infrastruktury a przewoźnikami, a także europejska sieć zarządców infrastruktury kolejowej to podstawowe elementy przyczyniające się do osiągnięcia optymalnej efektywności. |
| --- | --- |

1.12.

Inne wnioski

| 1.13. | Zarządcy infrastruktury muszą w większym stopniu skupić się na wąskich gardłach, obszarach miejskich, połączeniach transgranicznych i ruchu transgranicznym oraz na współpracy. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Możliwość skoordynowanego zarządzania ruchem i zasobami na poziomie korytarza lub UE jest interesująca i wymaga zbadania jako element np. wdrażania kolejowych korytarzy towarowych lub w ramach korytarzy sieci bazowej TEN-T. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES zastanawia się, czy kolej wymaga zmiany kultury i podejścia koncentrującego się w większym stopniu na potrzebach klientów, zarówno w odniesieniu do transportu pasażerskiego, jak i towarowego. Europejski Rok Kolei 2021 powinien być okazją do promowania tej zmiany zachowań i rozwijania sprawniejszej współpracy między operatorami a klientami oraz do optymalnego wykorzystania możliwości oferowanych przez cyfryzację. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES odnotowuje, że pandemia COVID-19 opóźniła lub zablokowała realizację projektów. Obecnie ważne jest nadrobienie straconego czasu. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | Oczywiście należy wziąć pod uwagę obecne potrzeby w zakresie środków politycznych i usprawnienia systemu kolei, tak aby osiągnąć cele związane ze zwiększeniem udziału kolei w transporcie i by kolej mogła w pełni odgrywać swoją rolę w zrównoważonym europejskim systemie transportu multimodalnego. Pomoc państwa i interwencja państwa mają nadal kluczowe znaczenie dla zapewnienia podstawowych usług również po kryzysie związanym z COVID-19. |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | Epidemia COVID-19 ma negatywny wpływ na wszelkiego rodzaju kolejowe przewozy pasażerskie, a zwłaszcza na przewozy na trasach międzynarodowych. Biorąc pod uwagę specyfikę sektora kolejowego, utratę dochodów na kwotę 26 mld EUR w 2020 r., straty w 2021 r. oraz oczekiwane powolne tempo odbudowy, konieczne jest odpowiednie i elastyczne wsparcie finansowe dla przedsiębiorstw kolejowych i zarządców infrastruktury i musi ono być skutecznie wdrażane, aby wspomagać rozwój rynku transportu kolejowego i konkurencyjność sektora względem innych rodzajów transportu. |
| --- | --- |

1.18.

| 1.19. | Zamówienia publiczne na usługi są niezbędne do zapewnienia dostępnych, przystępnych cenowo i inkluzywnych usług pasażerskich dla wszystkich. EKES postrzega bezpośrednie udzielanie zamówień publicznych na usługi jako jeden z najskuteczniejszych i najwydajniejszych środków wspierania kolejowego transportu pasażerskiego. |
| --- | --- |

1.19.

| 1.20. | Europejski Rok Kolei 2021 stanowi doskonałą okazję do podsumowania dotychczasowych postępów i określenia celów na przyszłość. W związku z tym EKES wzywa do przeprowadzenia obiektywnej analizy polityki kolejowej UE i jej osiągnięć zgodnie z zakresem kompetencji określonym w pkt 7.2 oraz z celami polityki transportowej wytyczonymi w art. 90 i 91 TFUE z należytym uwzględnieniem prawa do odpowiedniej usługi publicznej w razie niedoskonałości rynku przewidzianego w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1370/2007 (2), w art. 14 i protokole nr 26 TFUE oraz w art. 36 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.20.

2.   Uwagi ogólne/pytania prezydencji portugalskiej

| 2.1. | Prezydencja wystąpiła z wnioskiem, aby w opinii skoncentrować się na trzech następujących kwestiach: |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Jakie wnioski można wyciągnąć z trzech dziesięcioleci prób liberalizacji sektora kolejowego w krajach UE (i w Zjednoczonym Królestwie)? |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Czy rozdzielenie elementów działalności w systemie kolejowym poprawiło, czy pogorszyło jego funkcjonowanie jako całości? |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Czy rozdzielenie zarządców infrastruktury od przewoźników kolejowych powinno być zgodne z jednym uniwersalnym modelem, czy też należy promować różnorodność modeli? |
| --- | --- |

2.4.

3.   Jednolity europejski obszar kolejowy

| 3.1. | Jednolity europejski obszar kolejowy nakreślono w białej księdze z 1996 r. „Strategia rewitalizacji kolei Wspólnoty”. Został wdrożony za pomocą czterech pakietów ustawodawczych przyjętych w 2001, 2004, 2007 i 2016 r. W 2001 r. udział kolejowego transportu towarowego (transport lądowy) wynosił 17,5 %, w 2006 r. 17,0 %, a w 2018 r. 17,9 %. Udział pasażerskiego transportu kolejowego w strukturze transportu kształtował się następująco: 6,6 % w 2007 r., 6,6 % w 2010 r. i 6,9 % w 2018 r. (wszystkie rodzaje transportu pasażerskiego). Tylko transport lądowy: 6,9 % w 2007 r., 7,0 % w 2011 r. i 7,9 % w 2018 r. (3). Pomimo tych samych ram prawnych zmiany w poszczególnych państwach członkowskich były różne. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W skrócie pakiety przyczyniły się do otwarcia krajowych i międzynarodowych rynków transportu pasażerskiego i towarowego oraz harmonizacji technicznej, w tym harmonizacji wymogów dotyczących infrastruktury i taboru kolejowego oraz wspólnego europejskiego systemu zarządzania ruchem kolejowym (ERTMS), który ma być wykorzystywany głównie w sieci TEN-T. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Ramy te zapewniają niezależność zarządcy infrastruktury w odniesieniu do podstawowych funkcji, takich jak przydzielanie tras oraz przepisy dotyczące odrębnej rachunkowości dla zarządcy infrastruktury. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Ramy legislacyjne obejmują również dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2007/59/WE (4) w sprawie przyznawania uprawnień maszynistom i w sprawie ich predyspozycji medycznych oraz kompetencji językowych w transporcie międzynarodowym czy dyrektywę Rady 2005/47/WE (5) sprawie niektórych aspektów warunków pracy pracowników wykonujących pracę w trasie uczestniczących w świadczeniu interoperacyjnych usług transgranicznych – w obu przypadkach w oparciu o umowy europejskich partnerów społecznych zgodnie z art. 155 TFUE. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Ramy te przewidują również krajowy mechanizm koordynacji między zarządcami infrastruktury a przewoźnikami odnośnie do celów w zakresie utrzymania infrastruktury i zdolności przepustowej, intermodalności i interoperacyjności, dostępu do infrastruktury i jej wykorzystania, a także intramodalności i jakości usług. Europejska sieć zarządców infrastruktury kolejowej zapewnia współpracę i wymianę poglądów. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Przepisy dotyczące transportu pasażerskiego obejmują przepisy dotyczące zamówień publicznych na usługi i udzielania zamówień publicznych, a także możliwość ogłoszenia ogólnych zasad dotyczących cen i poziomu usług. Publiczny transport pasażerski jest regulowany rozporządzeniem (WE) nr 1370/2007 w sprawie obowiązku świadczenia usługi publicznej (zmienionym rozporządzeniem (UE) 2016/2338), które wymaga udzielania zamówień prowadzących do zawarcia umów o świadczenie usług publicznych przez właściwe organy zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu. Obejmują one kompetencje właściwych organów i państw członkowskich w zakresie narzucania kryteriów społecznych, standardów socjalnych i przenoszenia pracowników w przypadku zmiany operatora. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Aktualny stan wdrożenia – problemy pozostałe do rozwiązania po 30 latach

| 4.1. | Prawie 30 lat wysiłków na rzecz otwarcia unijnych międzynarodowych i krajowych rynków kolejowego transportu towarowego i pasażerskiego oraz harmonizacji różnych przepisów technicznych i przepisów z zakresu bezpieczeństwa – a tym samym utworzenia jednolitego europejskiego obszaru kolejowego – nie przyniosło jeszcze oczekiwanych ogólnych rezultatów. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Należy również przypomnieć, że w odniesieniu do międzynarodowych kolejowych tras pasażerskich i zwiększenia przepustowości w tym segmencie rynku strategia UE na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności ma na celu osiągnięcie do 2050 r. w pełni funkcjonalnej multimodalnej transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T) na rzecz zrównoważonego, inteligentnego i szybkiego transportu. Celem jest ustanowienie połączeń między głównymi miastami UE dzięki zrównoważonym usługom kolejowym, które będą w stanie stopniowo – przynajmniej częściowo – zastąpić połączenia lotnicze na kontynencie. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Pomimo pełnego otwarcia rynku, środków mających na celu zapewnienie swobodnego i niedyskryminacyjnego dostępu do infrastruktury, zharmonizowanych przepisów technicznych i uproszczeń administracyjnych kolej nadal wykazuje znaczne niedostatki w zakresie zdolności do zwiększenia swego udziału w transporcie tak pasażerskim, jak i towarowym. Niektóre kwestie zostały poruszone w dokumencie roboczym służb Komisji z 2020 r. dołączonym do komunikatu Komisji w sprawie strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności („dokument roboczy”), wraz z szeregiem sugestii (6). Podobne stanowisko, w odniesieniu do transportu towarowego, przedstawił Trybunał Obrachunkowy w 2016 r. w sprawozdaniu specjalnym „Kolejowy transport towarowy w UE: wciąż nie na właściwym torze”. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | EKES jest zdania, że analiza ograniczona do wdrożenia ram prawnych UE i pomiar stopnia otwarcia rynku nie są wystarczające do pełnej analizy i zrozumienia niedociągnięć jednolitego europejskiego obszaru kolejowego. W związku z tym zwraca się o przeprowadzenie szeroko zakrojonej i kompleksowej analizy czynników powodzenia i problemów, wraz z oceną obecnych ram, w tym ich wpływu na warunki pracy, mając na uwadze wynikający z art. 90 i 91 TFUE obowiązek ustanowienia rynku wewnętrznego ze zharmonizowanymi przepisami dotyczącymi transportu międzynarodowego i określenia warunków kabotażu, a także art. 14 TFUE dotyczący usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, z należytym uwzględnieniem zasad jednolitego rynku i prawa konkurencji przewidzianych odnośnie do transportu kolejowego w rozporządzeniu (WE) nr 1370/2007 oraz roli państw członkowskich, o której mowa w protokole nr 26 TFUE i art. 36 Karty praw podstawowych UE. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Otwarcie rynku okazało się połowicznym sukcesem. Istnieje jednak szereg przykładów udanych działań. Na przykład Austria, Niemcy i Szwecja odnotowały poprawę, jeśli chodzi o udział w przewozach i ilość towarów przetransportowanych koleją, pomimo ogólnej tendencji spadkowej w skali całej UE (7). |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Austriackie państwowe przedsiębiorstwo kolejowe ÖBB z powodzeniem rozwinęło sieć międzynarodowych nocnych połączeń pasażerskich, natomiast jego udział w rynku krajowym w 2018 r. zmniejszył się z 88,4 do 86,5 %. Z łącznych obrotów w 2019 r. w wysokości 2,2 mld EUR związanych z transportem pasażerskim ok. 1,4 mld EUR wydaje się wynikać z obowiązku świadczenia usługi publicznej (8). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Obowiązek świadczenia usługi publicznej jest niezbędny dla zapewnienia dostępnych, przystępnych cenowo i inkluzywnych usług pasażerskich dla wszystkich. Dostęp do rynku jest otwarty dla komercyjnych przewozów pasażerskich, często dalekobieżnych. Nie można jednak oddzielić ruchu dalekobieżnego od ruchu regionalnego. Każdy pociąg dalekobieżny wypełnia zadania regionalne dla pasażerów, zwłaszcza przy postojach na obszarach podmiejskich. Linie regionalne zapewniają konieczną liczbę pasażerów i zasilają główne linie. Odciążają one również infrastrukturę „wielkich linii” i zapewniają dystrybucję na danym obszarze.
  Państwa członkowskie podejmują dalsze inicjatywy mające na celu utworzenie kluczowych połączeń za pośrednictwem nowych usług kolejowych, w tym pociągów nocnych obsługiwanych przez operatorów kolejowych o ugruntowanej pozycji, którzy przewodzą tym zmianom. Takie plany zapowiedziały już na przykład Niemcy (TEE 2.0), Niderlandy i Szwecja. EKES jest zdania, że inicjatywy te świadczą o złożoności systemu kolejowego i że swobodny dostęp do rynku – obowiązujący od 2010 r. w odniesieniu do międzynarodowego transportu pasażerskiego – nie jest właściwym instrumentem pobudzającym rozwój (międzynarodowych) dalekobieżnych przewozów pasażerskich. Konieczne są decyzje polityczne dotyczące priorytetowego traktowania rozwiązań przyjaznych dla środowiska i sprzyjających włączeniu społecznemu, którym towarzyszyć będą niezbędne inwestycje i dobre rządy. |
| --- | --- |

4.7.

Państwa członkowskie podejmują dalsze inicjatywy mające na celu utworzenie kluczowych połączeń za pośrednictwem nowych usług kolejowych, w tym pociągów nocnych obsługiwanych przez operatorów kolejowych o ugruntowanej pozycji, którzy przewodzą tym zmianom. Takie plany zapowiedziały już na przykład Niemcy (TEE 2.0), Niderlandy i Szwecja. EKES jest zdania, że inicjatywy te świadczą o złożoności systemu kolejowego i że swobodny dostęp do rynku – obowiązujący od 2010 r. w odniesieniu do międzynarodowego transportu pasażerskiego – nie jest właściwym instrumentem pobudzającym rozwój (międzynarodowych) dalekobieżnych przewozów pasażerskich. Konieczne są decyzje polityczne dotyczące priorytetowego traktowania rozwiązań przyjaznych dla środowiska i sprzyjających włączeniu społecznemu, którym towarzyszyć będą niezbędne inwestycje i dobre rządy.

| 4.8. | EKES postrzega bezpośrednie udzielanie zamówień publicznych na usługi jako jeden z najskuteczniejszych i najwydajniejszych środków wspierania kolejowego transportu pasażerskiego. Jest to podstawa systemów kolejowych, np. w Austrii i Szwajcarii, które są liderami pod względem udziału w rynku. Ponadto EKES zauważa, że nie istnieje związek między stopniem otwarcia rynku a zadowoleniem klientów ani cenami biletów. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Jednak zgodnie ze wspomnianym dokumentem roboczym Komisji wciąż istnieją pewne problemy związane z otwarciem dostępu do rynku i tworzeniem atrakcyjnych połączeń kolejowych. Wymieniono następujące główne elementy: |
| --- | --- |

4.9.

| 4.9.1. | Dostępność odpowiednich informacji umożliwiających operatorom składanie odpowiednich ofert w procedurach przetargowych, pomimo zmian wprowadzonych w czwartym pakiecie kolejowym z 2016 r. w celu zapewnienia dostępności odpowiednich informacji dla oferentów. |
| --- | --- |

4.9.1.

| 4.9.2. | W przypadku nowych uczestników rynku poważnym problemem pozostaje dostęp do taboru kolejowego. Dostępność taboru kolejowego z certyfikatami ważnymi w całej UE jest stosunkowo niewielka, w przypadku zarówno transportu pasażerskiego, jak i towarowego. |
| --- | --- |

4.9.2.

| 4.9.3. | Odnośnie do dostępności taboru na potrzeby obowiązku świadczenia usługi publicznej w zakresie transportu pasażerskiego, przepisy rozporządzenia (WE) nr 1370/2007 dotyczącego usług publicznych w zakresie kolejowego i drogowego transportu pasażerskiego dają właściwym organom możliwość zastosowania środków mających na celu ułatwienie takiego dostępu, jeżeli zostanie to uznane za konieczne. |
| --- | --- |

4.9.3.

| 4.9.4. | Kwestia biletów przesiadkowych lub łączonych w ruchu kolejowym pozostaje problematyczna, w szczególności w zakresie aktualnych informacji o taryfach, rezerwacjach i ruchu. |
| --- | --- |

4.9.4.

| 4.10. | Pomimo zawartych w czwartym pakiecie kolejowym przepisów umożliwiających operatorom otrzymanie od Europejskiej Agencji Kolejowej jednolitego certyfikatu bezpieczeństwa dla przewozów w całej UE, szereg przepisów pozostaje niezharmonizowanych, co przekłada się na zwiększoną złożoność i koszty przewozów transgranicznych, a w szczególności powoduje opóźnienia na przejściach granicznych. Harmonizacja tych przepisów może zatem być ważnym zadaniem na przyszłość i warunkiem wstępnym dla przyszłych wspólnych rozwiązań w obszarze cyfryzacji i automatyzacji. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES podkreśla, że harmonizacja techniczna i modernizacja infrastruktury mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia sprawnie funkcjonującego jednolitego europejskiego obszaru kolejowego. Inwestycje w modernizację infrastruktury i taboru kolejowego są bardzo kosztowne. W rzeczywistości innowacje w kolejach, takie jak kolej dużych prędkości, zostały opracowane przez operatorów państwowych przy wsparciu publicznym. Istnieją specjalne zasady pomocy państwa dotyczące badań naukowych i innowacji. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES odnotowuje, że Komisja współpracuje z sektorem kolejowym i państwami członkowskimi, najwyraźniej w celu ułatwienia przekraczania granic wzdłuż kolejowych korytarzy towarowych. EKES uważa, że ważne jest, by Komisja sporządziła obszerny wykaz istniejących przeszkód, w tym różnych problemów związanych z postawami, i zaproponowała rozwiązania. W tym kontekście wzywa do zaangażowania partnerów społecznych w prace przygotowawcze Komisji. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Pojawia się szereg konkretnych kwestii dotyczących kolejowych przewozów towarowych. W dokumencie roboczym przedstawiono następujące uwagi i sugestie. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.13.1. | Charakter rynku przewozów towarowych uległ zmianie. Wyższy udział towarów wymaga zarówno elastyczności, jak i wyższego stopnia niezawodności złożonych łańcuchów dostaw o dużej wartości, co – ze względu na brak punktualności, niezawodności, przewidywalności i elastyczności – często stawia kolej w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej. Przykładowo, w pierwszym kwartale 2018 r. w alpejskim korytarzu towarowym ponad 50 % pociągów opóźnionych było o ponad 3 godziny. |
| --- | --- |

4.13.1.

| 4.13.2. | Brakuje informacji o ruchu dotyczących, przykładowo, lokalizacji pociągów i przewidywanego czasu przybycia. Co więcej, zarządzanie przepustowością i ruchem między infrastrukturą kolejową a obiektami takimi jak terminale nie jest na ogół koordynowane. Utrudnia to optymalizację zarządzania zasobami. |
| --- | --- |

4.13.2.

| 4.13.3. | Brak nowoczesnych, zautomatyzowanych systemów sprzęgających w UE, powszechnie stosowanych w innych częściach świata, ogranicza wydajność pojedynczych wagonów. |
| --- | --- |

4.13.3.

| 4.13.4. | Przy planowaniu zdolności przepustowej przewozom towarowym nadaje się niski priorytet, zarówno w wymiarze transgranicznym, jak i krajowym. |
| --- | --- |

4.13.4.

| 4.13.5. | Długoterminowe planowanie przepustowości i rozkładów jazdy stanowi utrudnienie dla modeli biznesowych zorientowanych na rynek i uniemożliwia kolejom reagowanie na krótkoterminowe zamówienia klientów. Pierwszeństwo ruchu krajowego i brak transgranicznej koordynacji planowania powodują dalsze problemy dla transgranicznego transportu towarowego. |
| --- | --- |

4.13.5.

| 4.13.6. | Niska rentowność ogranicza inwestycje, a inwestycje infrastrukturalne nie są odpowiednio skoordynowane na poziomie transgranicznym, czy choćby wzdłuż kluczowych korytarzy. |
| --- | --- |

4.13.6.

| 4.13.7. | Miejmy nadzieję, że przynajmniej część problemów związanych z koordynacją i planowaniem w zakresie transgranicznych przewozów towarowych zostanie uwzględniona w ramach trwającej obecnie oceny rozporządzenia ustanawiającego europejskie kolejowe korytarze towarowe (9). |
| --- | --- |

4.13.7.

| 4.14. | Ogólnie rzecz biorąc, wydaje się, że istnieje potrzeba przemodelowania procesu zarządzania zdolnością przepustową kolei, aby umożliwić przewoźnikom świadczenie usług zgodnie z potrzebami ich klientów, przy zachowaniu odpowiedniej niezawodności, punktualności i elastyczności. Wymaga to między innymi kompleksowego podejścia do zarządzania zdolnością przepustową, w odniesieniu zarówno do pasażerów, jak i towarów, które ułatwiłoby optymalne wykorzystanie zdolności przepustowej. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | W odniesieniu do kolejowego transportu towarowego uwagi podobne do tych poczynionych przez Komisję w dokumencie roboczym przedstawił Trybunał Obrachunkowy w wyżej wspomnianym sprawozdaniu specjalnym dotyczącym kolejowego transportu towarowego.
  W sprawozdaniu specjalnym sformułowano szereg zaleceń dotyczących poprawy funkcjonowania rynku kolejowych przewozów towarowych, w tym lepszego nadzoru w celu zwalczania antykonkurencyjnych praktyk operatorów zasiedziałych i zarządców infrastruktury, lepszego zarządzania ruchem w kolejowych korytarzach towarowych, monitorowania wyników i lepszego ukierunkowania na potrzeby w zakresie infrastruktury. |
| --- | --- |

4.15.

W sprawozdaniu specjalnym sformułowano szereg zaleceń dotyczących poprawy funkcjonowania rynku kolejowych przewozów towarowych, w tym lepszego nadzoru w celu zwalczania antykonkurencyjnych praktyk operatorów zasiedziałych i zarządców infrastruktury, lepszego zarządzania ruchem w kolejowych korytarzach towarowych, monitorowania wyników i lepszego ukierunkowania na potrzeby w zakresie infrastruktury.

| 4.16. | W sprawozdaniu specjalnym Trybunał Obrachunkowy poruszył również kwestię maszynistów, w tym w odniesieniu do systemu językowego zgodnego z dyrektywą 2007/59/WE w sprawie przyznawania uprawnień maszynistom, sugerując, że wymogi językowe określone w załączniku VI pkt 8 należy zastąpić wymogami dotyczącymi znajomości jednego języka używanego do celów międzynarodowego transportu kolejowego. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | W sprawozdaniu specjalnym stwierdzono, że wskazane kwestie strategiczne i regulacyjne są na tyle istotne, że jeżeli nie zostaną podjęte odpowiednie działania zaradcze, dodatkowe środki finansowe nie pomogą w rozwiązaniu problemów. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Należy również zwrócić uwagę na deklarację ministerialną w sprawie kolejowych korytarzy towarowych z dnia 21 września 2020 r., w której podkreślono znaczenie cyfryzacji i terminowego utworzenia korytarzy sieci bazowej TEN-T oraz wdrożenia ERTMS. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Wydaje się, że panuje powszechna zgoda co do znaczenia wykwalifikowanego personelu kolejowego i dobrych warunków pracy. Wymaga to działań zapobiegających dumpingowi socjalnemu w sektorze kolejowym, który rozwija się wraz z trwającym otwarciem rynku, podobnie jak w innych sektorach transportu w UE. Istniejące przepisy – takie jak dyrektywa w sprawie delegowania pracowników – nie zawsze odpowiednio uwzględniają sytuację pracowników kolei, ponieważ nie biorą pod uwagę szczególnych wymogów wysoce mobilnych pracowników, np. w sektorze kolei. Utrudnia to również monitorowanie. W związku z tym EKES jest zdania, że – podobnie jak w przypadku transportu drogowego – konieczne mogą być specjalne przepisy dotyczące pracowników transportu kolejowego. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | W tym kontekście EKES przyjmuje do wiadomości niedociągnięcia dotyczące przepisów socjalnych i prawnych w sektorze kolejowym oraz ich wdrażania i egzekwowania, zgłoszone przez partnerów społecznych w sektorze kolejowym, takie jak wdrożenie klauzul społecznych rozporządzenia w sprawie obowiązku świadczenia usługi publicznej oraz wdrożenie, monitorowanie i egzekwowanie dyrektywy 2005/47/WE w sprawie warunków pracy personelu mobilnego podczas operacji transgranicznych. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | EKES w pełni popiera ogólne zrozumienie znaczenia wykwalifikowanego personelu kolejowego i dobrych warunków pracy i przyjmuje do wiadomości umowę z 2004 r. w sprawie czasu prowadzenia pojazdu i czasu odpoczynku pracowników wykonujących pracę w trasie uczestniczących w świadczeniu interoperacyjnych usług transgranicznych, zawartą między partnerami społecznymi w styczniu 2004 r. w ramach dialogu społecznego i wdrożoną dyrektywą 2005/47/WE. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Komitet przyjmuje do wiadomości, że partnerzy społeczni zgodzili się kontynuować prace w ramach dialogu społecznego w celu poprawy monitorowania wdrażania umowy. Poprzez wspólną deklarację zobowiązali się do promowania operacji transgranicznych, unikania konkurencji opartej wyłącznie na różnicach w warunkach pracy oraz do utrzymania równych warunków działania dla przedsiębiorstw prowadzących działalność transgraniczną (10).
  W odniesieniu do dyrektywy 2005/47/WE partnerzy społeczni podkreślili, że „jednym z ustaleń projektu jest to, że właściwe monitorowanie i egzekwowanie umowy na szczeblu państw członkowskich jest utrudnione przez brak jasności co do właściwych organów krajowych. Nawet w sytuacjach, w których organ jest jasno określony – zazwyczaj jest to krajowy inspektorat pracy – wydaje się, że brakuje mu niezbędnych zasobów, zdolności lub wiedzy na temat umowy i dyrektywy wykonawczej do niej, aby skutecznie wykonywać swoje obowiązki”. EKES stwierdza, że UE musi podjąć odpowiednie działania. |
| --- | --- |

4.22.

W odniesieniu do dyrektywy 2005/47/WE partnerzy społeczni podkreślili, że „jednym z ustaleń projektu jest to, że właściwe monitorowanie i egzekwowanie umowy na szczeblu państw członkowskich jest utrudnione przez brak jasności co do właściwych organów krajowych. Nawet w sytuacjach, w których organ jest jasno określony – zazwyczaj jest to krajowy inspektorat pracy – wydaje się, że brakuje mu niezbędnych zasobów, zdolności lub wiedzy na temat umowy i dyrektywy wykonawczej do niej, aby skutecznie wykonywać swoje obowiązki”. EKES stwierdza, że UE musi podjąć odpowiednie działania.

| 4.23. | Komitet przyjmuje do wiadomości oświadczenie partnerów społecznych dotyczące rozporządzenia (WE) nr 1370/2007 w sprawie obowiązku świadczenia usługi publicznej: „skutki konkurencji nie powinny wpływać na warunki pracy pracowników świadczących usługi z powodu wprowadzenia na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym wymogu wiążących norm społecznych i/lub obowiązkowego przeniesienia pracowników w przypadku zmiany operatora” (11). Nie jest to w wystarczającym stopniu wdrożone i zapewnione w praktyce i wymaga działań UE. EKES zwraca się do Komisji o ścisłe monitorowanie wdrażania tych przepisów i podjęcie koniecznych działań. |
| --- | --- |

4.23.

| 4.24. | Wydaje się, że wśród operatorów panuje powszechna zgoda co do tego, że sektor potrzebuje teraz czasu na przyswojenie przepisów i dostosowanie się do czwartego pakietu kolejowego. |
| --- | --- |

4.24.

5.   Kryzys związany z pandemią COVID-19 – test odporności

| 5.1. | Kryzys związany z COVID-19 to próba i wyzwanie dla transportu kolejowego, podobnie jak dla wszystkich innych sektorów transportu, a także dla wszystkich pracowników sektora transportu. Niezawodność, bezpieczeństwo i centralna rola kolei w transporcie ludzi i towarów są pozytywnym wynikiem w czasach pandemii COVID-19, również ze względu na wysiłki podejmowane przez personel kolejowy w bardzo trudnych warunkach. Pomoc państwa stanowiła wsparcie dla wielu przedsiębiorstw kolejowych w trudnym okresie spadku popytu. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Według danych zebranych przez Stowarzyszenie Kolei Europejskich i Przedsiębiorstw Infrastrukturalnych (CER) epidemia COVID-19 ma negatywny wpływ na wszelkiego rodzaju kolejowe przewozy pasażerskie, a zwłaszcza na przewozy na trasach międzynarodowych. W 2020 r. odnotowano straty dochodów na kwotę 26 mld EUR i w pierwszych miesiącach 2021 r. przedsiębiorstwa nadal ponoszą straty. Oczekuje się ponadto, że odbudowa będzie przebiegać w powolnym tempie. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Kryzys związany z COVID-19 zwiększył jednak także świadomość potrzeby opracowania środków na rzecz odporności, poprawy spójności i koordynacji sieci oraz nadania wyższego priorytetu rozwojowi infrastruktury transgranicznej (12). Jednak pandemia pokazała również, że miasta odgrywają najważniejszą rolę w rozwiązywaniu problemów związanych z ruchem drogowym Nie powinny więc być pozostawione samym sobie i UE musi zwrócić na nie szczególną uwagę. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | W czasie pandemii operatorzy państwowi byli zobowiązani do kontynuowania przewozów pasażerskich i towarowych przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa działalności. Pomoc i interwencja państwa często ratowały system kolei przed załamaniem się – co było niezbędne w celu zapewnienia podstawowych usług. |
| --- | --- |

5.4.

6.   Kwestie dotyczące rozdzielenia elementów działalności podniesione przez prezydencję

| 6.1. | Na dwa pytania prezydencji dotyczące rozdzielenia elementów działalności wydają się dobrze odpowiadać przepisy rozdziału II sekcje I i II zmienionej dyrektywy 2012/34/UE, które mają na celu zapewnienie niezależności zarządzania przedsiębiorstw kolejowych i zarządców infrastruktury (sekcja I) oraz oddzielenia zarządzania infrastrukturą od transportu i oddzielenia różnych rodzajów transportu (sekcja II). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Przepisy te przewidują szeroki wybór opcji dotyczących formy organizacyjnej, o ile zagwarantowana jest niezależność podmiotu zapewniającego zarządzanie infrastrukturą w odniesieniu do przydzielania tras pociągów i pobierania opłat. Wydaje się, że to samo dotyczy obowiązku prowadzenia odrębnej rachunkowości dla zarządzania infrastrukturą i dla działalności operacyjnej oraz dla działalności pasażerskiej i dla działalności towarowej, a także przejrzystości środków publicznych wypłacanych za realizację misji służby publicznej. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | Gwarancję neutralności w odniesieniu do przydzielania tras pociągów i pobierania opłat, a także przejrzystość przewidzianą w przepisach dotyczących rachunkowości należy postrzegać jako korzystne, ponieważ zapewniają one równe warunki działania i przejrzystość. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | Można również zauważyć, że duże kraje kolejowe takie jak Niemcy, Polska, Włochy i Austria utrzymały zintegrowane przedsiębiorstwo kolejowe, a niezależność zarządcy infrastruktury jest zapewniona w odniesieniu do podstawowych funkcji przydzielania tras oraz nakładania i pobierania opłat. Francja np. ponownie zintegrowała zarządzania infrastrukturą i operacje. Kraje te uważają, że dla systemu kolejowego korzystne jest wykorzystanie synergii oraz zapewnienie ściślejszej współpracy, większej elastyczności itp. Należy to wziąć pod uwagę, podobnie jak korzyści dla personelu kolejowego wynikające z posiadania dużego wewnętrznego rynku pracy, a w szczególności dla tych zawodów ważnych z punktu widzenia bezpieczeństwa, które łączą się z wymogami medycznymi i psychologicznymi. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | Swoboda wyboru formy organizacyjnej musi być jednak postrzegana jako korzystna, w związku z czym na państwa członkowskie nie należy nakładać obowiązku rozdziału. |
| --- | --- |

6.5.

7.   Uwagi końcowe

| 7.1. | Z powyższego wynika, że europejski obszar kolejowy nie jest w żadnym wypadku idealny. Konieczna jest pogłębiona analiza czynników sukcesu, a także wpływu na warunki pracy. W dostępnych analizach oceniono problemy związane z wdrażaniem obowiązującego prawodawstwa, w tym z dostępem do rynku, interoperacyjnością i harmonizacją techniczną, w tym z niepełną harmonizacją przepisów operacyjnych i technicznych. Wskazano jednak również problemy związane z kosztami, brakiem punktualności i brakiem taboru zdolnego do poruszania się w obrębie całej UE oraz ogólne problemy w dostosowaniu się do warunków wolnorynkowych. Wydaje się, że nie przeprowadzono analizy możliwego wpływu otwarcia rynku na warunki pracy. Wiele elementów można i należy ulepszyć, aby system lepiej funkcjonował, stał się bardziej konkurencyjny i zwiększył swój udział w rynku w całej UE, stając się pełnoprawną częścią wydajnego, zrównoważonego pod względem środowiskowym i społecznym multimodalnego systemu transportu i mobilności, który służy użytkownikom i środowisku. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | EKES uważa, że nadszedł czas na ogólne podsumowanie systemu kolejowego UE. W związku z tym zwraca się o przeprowadzenie szeroko zakrojonej i kompleksowej analizy czynników osiągnięcia sukcesu i problemów, wraz z oceną obecnych ram, w tym ich wpływu na warunki pracy. Wnosi o dokonanie bezstronnej oceny, mając na uwadze wynikający z art. 90 i 91 TFUE obowiązek ustanowienia rynku wewnętrznego ze zharmonizowanymi przepisami dotyczącymi transportu międzynarodowego oraz określenia warunków kabotażu z należytym uwzględnieniem przepisów dotyczących usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym przewidzianych w art. 14 TFUE, protokołu nr 26 TFUE oraz art. 36 Karty praw podstawowych UE. Analiza powinna uwzględniać aspekty środowiskowe i cele wyznaczone w Europejskim Zielonym Ładzie, rolę kolei jako usługi świadczonej w interesie ogólnym oraz jako usługi przyczyniającej się do spójności społecznej i gospodarczej, a także konkurencyjność kolei i jej funkcjonowanie w systemie transgranicznego transportu multimodalnego w oparciu o współpracę, efektywne gospodarowanie zasobami, poziom usług oraz zadowolenie klientów/konsumentów, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu na warunki pracy pracowników. Europejski Rok Kolei 2021 stanowi doskonałą okazję do podsumowania dotychczasowych postępów i określenia celów na przyszłość. |
| --- | --- |

7.2.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 343 z 14.12.2012, s. 32.

1

(2)  Dz.U. L 315 z 3.12.2007, s. 1.

2

(3)  Z różnych danych statystycznych UE.

3

(4)  Dz.U. L 315 z 3.12.2007, s. 51.

4

(5)  Dz.U. L 195 z 27.7.2005, s. 15.

5

(6)  SWD(2020) 331 final.

6

(7)  Sprawozdanie specjalne Europejskiego Trybunału Obrachunkowego z 2016 r. „Kolejowy transport towarowy w UE: wciąż nie na właściwym torze”, pkt 23–27.

7

(8)  OBB-Holding, Geschäftsbericht 2019, s. 61 i 65–66.

8

Geschäftsbericht 2019

(9)  Dz.U. L 276 z 20.10.2010, s. 22.

9

(10)  Ocena wdrożenia i stosowania umowy w sprawie niektórych aspektów warunków pracy pracowników wykonujących pracę w trasie uczestniczących w świadczeniu interoperacyjnych usług transgranicznych w sektorze kolejowym; projekt „Rail mobile workers” – wspólne wnioski europejskich partnerów społecznych działających w obszarze kolei CER i ETF.

10

(11)  https://www.etf-europe.org/resource/joint-cer-etf-opinion-protection-of-staff-september-2013

11

(12)  Zob. np. Bundeministerium für Verkehr und digitale Infrastruktur, Folgerungen für die zukünftige Verkehrspolitik nach den Erfahrungen und dem Umgang mit der COVID-19-Pandemie, Wissenschaftlicher Beirat beim Bundesminister für Verkehr und digitale Infrastruktur, nr 2/2020.

12

Folgerungen für die zukünftige Verkehrspolitik nach den Erfahrungen und dem Umgang mit der COVID-19-Pandemie

---

ZAŁĄCZNIK

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty:

Punkt 1.17

Zmienić

| | Oczywiście należy wziąć pod uwagę obecne potrzeby w zakresie środków politycznych i usprawnienia systemu kolei, tak aby osiągnąć cele związane ze zwiększeniem udziału kolei w transporcie i by kolej mogła w pełni odgrywać swoją rolę w konkurencyjnym i zrównoważonym europejskim systemie transportu multimodalnego. Sektor będzie potrzebował pomocy państwa także w okresie odbudowy po zakończeniu pandemii COVID-19, a pomoc
  Pomoc państwa skierowana na finansowanie obowiązku świadczenia usług publicznych będzie miała
  i interwencja państwa mają nadal kluczowe znaczenie dla zapewnienia podstawowych usług również po kryzysie związanym z COVID-19. |
| --- | --- |

Oczywiście należy wziąć pod uwagę obecne potrzeby w zakresie środków politycznych i usprawnienia systemu kolei, tak aby osiągnąć cele związane ze zwiększeniem udziału kolei w transporcie i by kolej mogła w pełni odgrywać swoją rolę w konkurencyjnym i zrównoważonym europejskim systemie transportu multimodalnego. Sektor będzie potrzebował pomocy państwa także w okresie odbudowy po zakończeniu pandemii COVID-19, a pomoc
  Pomoc państwa skierowana na finansowanie obowiązku świadczenia usług publicznych będzie miała
  i interwencja państwa mają nadal kluczowe znaczenie dla zapewnienia podstawowych usług również po kryzysie związanym z COVID-19.

Wynik głosowania

| Za: | 94 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 119 |
| Wstrzymało się: | 7 |

Za:

94

Przeciw:

119

Wstrzymało się:

7

Punkt 1.18

Zmienić

| | Zamówienia publiczne na usługi są niezbędne dla zapewnienia dostępnych, przystępnych cenowo i inkluzywnych usług pasażerskich dla wszystkich. EKES postrzega bezpośrednie udzielanie zamówień publicznych na usługi jako jeden z najskuteczniejszych i najwydajniejszych środków wspierania kolejowego transportu pasażerskiego.
  EKES odnotowuje obecną przewagę bezpośredniego udzielania zamówień publicznych oraz fakt, że ramy regulacyjne zmierzają w kierunku przetargów konkurencyjnych. EKES oczekuje, że Komisja przedstawi analizę skutków tej zmiany ukierunkowania w odniesieniu do przystępności cenowej i poziomów usług, jak przewidziano w zmienionym art. 11 rozporządzenia (WE) nr 1370/2007. |
| --- | --- |

Zamówienia publiczne na usługi są niezbędne dla zapewnienia dostępnych, przystępnych cenowo i inkluzywnych usług pasażerskich dla wszystkich. EKES postrzega bezpośrednie udzielanie zamówień publicznych na usługi jako jeden z najskuteczniejszych i najwydajniejszych środków wspierania kolejowego transportu pasażerskiego.
  EKES odnotowuje obecną przewagę bezpośredniego udzielania zamówień publicznych oraz fakt, że ramy regulacyjne zmierzają w kierunku przetargów konkurencyjnych. EKES oczekuje, że Komisja przedstawi analizę skutków tej zmiany ukierunkowania w odniesieniu do przystępności cenowej i poziomów usług, jak przewidziano w zmienionym art. 11 rozporządzenia (WE) nr 1370/2007.

Wynik głosowania

| Za: | 97 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 114 |
| Wstrzymało się: | 12 |

Za:

97

Przeciw:

114

Wstrzymało się:

12

Punkt 4.6

Zmienić

| | Istnieje ogólna tendencja do korzystania z obowiązku świadczenia usługi publicznej, z wyłącznymi prawami przewozowymi, na liniach deficytowych, zazwyczaj regionalnych, podczas gdy dostęp do rynku jest otwarty na trasach dalekobieżnych. EKES podkreśla ważną rolę obowiązku użyteczności publicznej w zapewnianiu przystępnej cenowo dostępności i zapewnianiu ogólnej spójności systemu kolejowego w transporcie pasażerskim w celu zapewnienia dostępności.
  Obowiązek świadczenia usługi publicznej jest niezbędny dla zapewnienia dostępnych, przystępnych cenowo i inkluzywnych usług pasażerskich dla wszystkich. Dostęp do rynku jest otwarty dla komercyjnych przewozów pasażerskich, często dalekobieżnych. Nie można jednak oddzielić ruchu dalekobieżnego od ruchu regionalnego. Każdy pociąg dalekobieżny wypełnia zadania regionalne dla pasażerów, zwłaszcza przy postojach na obszarach podmiejskich. Linie regionalne zapewniają konieczną liczbę pasażerów i zasilają główne linie. Odciążają one również infrastrukturę „wielkich linii” i zapewniają dystrybucję na danym obszarze.


  Państwa członkowskie podejmują dalsze inicjatywy mające na celu utworzenie kluczowych połączeń za pośrednictwem nowych usług kolejowych, w tym pociągów nocnych obsługiwanych przez operatorów kolejowych o ugruntowanej i wiodącej pozycji, którzy przewodzą tym zmianom. Takie plany zapowiedziały już na przykład Niemcy (TEE 2.0), Niderlandy i Szwecja. Konkurowanie operatorów włoskiej sieci kolei dużych prędkości doprowadziło do poprawy jakości usług, tańszych biletów i większej częstotliwości obsługi, co z kolei przełożyło się na widoczne przesunięcie z transportu lotniczego na kolejowy. Podobne inicjatywy planowane są w Hiszpanii. EKES jest zdania, że inicjatywy te pokazują zarówno możliwości stwarzane przez obecne ramy prawne w zakresie tworzenia atrakcyjnych i przyjaznych dla środowiska alternatywnych rozwiązań transportowych, jak i potrzebę wprowadzenia środków ułatwiających tworzenie połączeń transgranicznych.
  EKES jest zdania, że inicjatywy te świadczą o złożoności systemu kolejowego i że swobodny dostęp do rynku – obowiązujący od 2010 r. w odniesieniu do międzynarodowego transportu pasażerskiego – nie jest właściwym instrumentem pobudzającym rozwój (międzynarodowych) dalekobieżnych przewozów pasażerskich. Konieczne są decyzje polityczne dotyczące priorytetowego traktowania rozwiązań przyjaznych dla środowiska i sprzyjających włączeniu społecznemu, którym towarzyszyć będą niezbędne inwestycje i dobre rządy. |
| --- | --- |

Istnieje ogólna tendencja do korzystania z obowiązku świadczenia usługi publicznej, z wyłącznymi prawami przewozowymi, na liniach deficytowych, zazwyczaj regionalnych, podczas gdy dostęp do rynku jest otwarty na trasach dalekobieżnych. EKES podkreśla ważną rolę obowiązku użyteczności publicznej w zapewnianiu przystępnej cenowo dostępności i zapewnianiu ogólnej spójności systemu kolejowego w transporcie pasażerskim w celu zapewnienia dostępności.
  Obowiązek świadczenia usługi publicznej jest niezbędny dla zapewnienia dostępnych, przystępnych cenowo i inkluzywnych usług pasażerskich dla wszystkich. Dostęp do rynku jest otwarty dla komercyjnych przewozów pasażerskich, często dalekobieżnych. Nie można jednak oddzielić ruchu dalekobieżnego od ruchu regionalnego. Każdy pociąg dalekobieżny wypełnia zadania regionalne dla pasażerów, zwłaszcza przy postojach na obszarach podmiejskich. Linie regionalne zapewniają konieczną liczbę pasażerów i zasilają główne linie. Odciążają one również infrastrukturę „wielkich linii” i zapewniają dystrybucję na danym obszarze.

Państwa członkowskie podejmują dalsze inicjatywy mające na celu utworzenie kluczowych połączeń za pośrednictwem nowych usług kolejowych, w tym pociągów nocnych obsługiwanych przez operatorów kolejowych o ugruntowanej i wiodącej pozycji, którzy przewodzą tym zmianom. Takie plany zapowiedziały już na przykład Niemcy (TEE 2.0), Niderlandy i Szwecja. Konkurowanie operatorów włoskiej sieci kolei dużych prędkości doprowadziło do poprawy jakości usług, tańszych biletów i większej częstotliwości obsługi, co z kolei przełożyło się na widoczne przesunięcie z transportu lotniczego na kolejowy. Podobne inicjatywy planowane są w Hiszpanii. EKES jest zdania, że inicjatywy te pokazują zarówno możliwości stwarzane przez obecne ramy prawne w zakresie tworzenia atrakcyjnych i przyjaznych dla środowiska alternatywnych rozwiązań transportowych, jak i potrzebę wprowadzenia środków ułatwiających tworzenie połączeń transgranicznych.
  EKES jest zdania, że inicjatywy te świadczą o złożoności systemu kolejowego i że swobodny dostęp do rynku – obowiązujący od 2010 r. w odniesieniu do międzynarodowego transportu pasażerskiego – nie jest właściwym instrumentem pobudzającym rozwój (międzynarodowych) dalekobieżnych przewozów pasażerskich. Konieczne są decyzje polityczne dotyczące priorytetowego traktowania rozwiązań przyjaznych dla środowiska i sprzyjających włączeniu społecznemu, którym towarzyszyć będą niezbędne inwestycje i dobre rządy.

Wynik głosowania

| Za: | 104 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 112 |
| Wstrzymało się: | 15 |

Za:

104

Przeciw:

112

Wstrzymało się:

15

Punkt 4.7

Zmienić

| | EKES odnotowuje obecną przewagę bezpośredniego udzielania zamówień publicznych na usługi oraz fakt, że ramy regulacyjne zmierzają w kierunku przetargów konkurencyjnych. Oczekuje, że Komisja przedstawi bezstronną analizę skutków tego przesunięcia punktu ciężkości w odniesieniu do przystępności cenowej i poziomów usług przewidzianych w art. 11 zmienionego rozporządzenia (WE) nr 1370/2007 oraz że będzie ona również zawierać zalecenia w sprawie systemu udzielania zamówień, który zapewni użytkownikom najlepsze wyniki pod względem kosztów i korzyści.
  EKES postrzega bezpośrednie udzielanie zamówień publicznych na usługi jako jeden z najskuteczniejszych i najwydajniejszych środków wspierania kolejowego transportu pasażerskiego. Jest to podstawa systemów kolejowych, np. w Austrii i Szwajcarii, które są liderami pod względem udziału w rynku. Ponadto EKES zauważa, że nie istnieje związek między stopniem otwarcia rynku a zadowoleniem klientów ani cenami biletów. |
| --- | --- |

EKES odnotowuje obecną przewagę bezpośredniego udzielania zamówień publicznych na usługi oraz fakt, że ramy regulacyjne zmierzają w kierunku przetargów konkurencyjnych. Oczekuje, że Komisja przedstawi bezstronną analizę skutków tego przesunięcia punktu ciężkości w odniesieniu do przystępności cenowej i poziomów usług przewidzianych w art. 11 zmienionego rozporządzenia (WE) nr 1370/2007 oraz że będzie ona również zawierać zalecenia w sprawie systemu udzielania zamówień, który zapewni użytkownikom najlepsze wyniki pod względem kosztów i korzyści.
  EKES postrzega bezpośrednie udzielanie zamówień publicznych na usługi jako jeden z najskuteczniejszych i najwydajniejszych środków wspierania kolejowego transportu pasażerskiego. Jest to podstawa systemów kolejowych, np. w Austrii i Szwajcarii, które są liderami pod względem udziału w rynku. Ponadto EKES zauważa, że nie istnieje związek między stopniem otwarcia rynku a zadowoleniem klientów ani cenami biletów.

Wynik głosowania

| Za: | 97 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 114 |
| Wstrzymało się: | 12 |

Za:

97

Przeciw:

114

Wstrzymało się:

12

Punkt 5.3

Zmienić

| | W czasie pandemii operatorzy państwowi byli w stanie kontynuować bezpieczne przewozy pasażerskie i towarowe
  zobowiązani do kontynuowania przewozów pasażerskich i towarowych przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa działalności, stawiając jednocześnie czoła znacznym stratom wynikającym z malejącej liczby towarów i pasażerów. Pomoc i interwencja państwa i działanie Komisji Europejskiej i państw członkowskich mające na celu wsparcie finansowe kolei, a zwłaszcza dalszą kontynuację podstawowych usług, również transgranicznych, umożliwiły dalsze funkcjonowanie niezbędnego transportu pasażerskiego i niezbędnych łańcuchów dostaw
  często ratowały system kolei przed załamaniem się – co było niezbędne w celu zapewnienia podstawowych usług. |
| --- | --- |

W czasie pandemii operatorzy państwowi byli w stanie kontynuować bezpieczne przewozy pasażerskie i towarowe
  zobowiązani do kontynuowania przewozów pasażerskich i towarowych przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa działalności, stawiając jednocześnie czoła znacznym stratom wynikającym z malejącej liczby towarów i pasażerów. Pomoc i interwencja państwa i działanie Komisji Europejskiej i państw członkowskich mające na celu wsparcie finansowe kolei, a zwłaszcza dalszą kontynuację podstawowych usług, również transgranicznych, umożliwiły dalsze funkcjonowanie niezbędnego transportu pasażerskiego i niezbędnych łańcuchów dostaw
  często ratowały system kolei przed załamaniem się – co było niezbędne w celu zapewnienia podstawowych usług.

Wynik głosowania

| Za: | 94 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 119 |
| Wstrzymało się: | 7 |

Za:

94

Przeciw:

119

Wstrzymało się:

7

Punkt 6.5

Zmienić

| | EKES sądzi, że swoboda
  Swoboda wyboru formy organizacyjnej musi być jednak postrzegana jako jest korzystna, w związku z czym na państwa członkowskie nie należy nakładać obowiązku rozdziału. Uważa również, że otwarty dialog między zarządcami infrastruktury a operatorami, który został wprowadzony w ramach czwartego pakietu kolejowego, wnosi wartość dodaną, ponieważ umożliwia wymianę istotnych informacji w celu poprawy funkcjonowania kolei i intermodalności. |
| --- | --- |

EKES sądzi, że swoboda
  Swoboda wyboru formy organizacyjnej musi być jednak postrzegana jako jest korzystna, w związku z czym na państwa członkowskie nie należy nakładać obowiązku rozdziału. Uważa również, że otwarty dialog między zarządcami infrastruktury a operatorami, który został wprowadzony w ramach czwartego pakietu kolejowego, wnosi wartość dodaną, ponieważ umożliwia wymianę istotnych informacji w celu poprawy funkcjonowania kolei i intermodalności.

Wynik głosowania

| Za: | 95 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 118 |
| Wstrzymało się: | 12 |

Za:

95

Przeciw:

118

Wstrzymało się:

12

---

III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

559. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – INTERACTIO, 24.3.2021–25.3.2021

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/38 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/38

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Sprawozdanie na temat stanu unii energetycznej na 2020 r. na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu”

[COM(2020) 950 final]

oraz „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Ogólnounijna ocena krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu: Siła napędowa zielonej transformacji i wsparcie odbudowy gospodarki dzięki zintegrowanemu planowaniu w dziedzinie energii i klimatu”

[COM(2020) 564 final]

(2021/C 220/04)

Sprawozdawca:TBL

| Wnioski o konsultację | Komisja Europejska, 11.11.2020 i 27.11.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 236/4/6 |

Wnioski o konsultację

Komisja Europejska, 11.11.2020 i 27.11.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

9.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

236/4/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest pod wrażeniem skrupulatności i dokładności, z jaką Komisja dokumentuje i ocenia rozwój unii energetycznej. Sposób sporządzania i oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu świadczy o skuteczności zarządzenia unią energetyczną. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES wyraża ulgę w związku z tym, że chociaż niektóre państwa członkowskie wyraźnie pozostają w tyle z realizacją celów, ogólnie rzecz biorąc, cele w zakresie energii i klimatu na 2020 r. zostały osiągnięte. Nie może być to jednak powód do pełnego zadowolenia. Cele przyjęte na kolejne 30 lat, począwszy od dekady rozpoczynającej się w 2020 r., są dużo ambitniejsze. Należy znacznie zwiększyć tempo transformacji. Nie wolno jednak przy tym zignorować społecznej i gospodarczej sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich. W przeciwnym razie osłabiona zostałaby społeczna akceptacja inwestycji i reform mających na celu przyspieszenie transformacji energetycznej. Powodzenie transformacji energetycznej narażają również na szwank politycy, którzy wprawdzie obiecują udział w niej dużej części społeczeństwa, ale w rzeczywistości nie traktują tej obietnicy poważnie ani jej nie realizują! |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Tym bardziej istotne jest to, aby nie skupiać się wyłącznie na globalnych celach (klimatycznych), ale również na celach szczegółowych, które Komisja sama wyznaczyła, przyjmując strategię ramową na rzecz stabilnej unii energetycznej oraz pakiet „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków”. Z tej perspektywy sytuacja wygląda dużo gorzej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | W strategii ramowej Komisja za najważniejszy cel stawia to, aby w centrum unii energetycznej znajdowali się obywatelki i obywatele. W swoim komunikacie na temat stanu unii energetycznej Komisja ani słowem nie wspomina jednak o tym, na ile cel ten został osiągnięty i jakie strategie na rzecz realizacji tego celu należy stosować w przyszłości. Zdaniem EKES-u jest to zupełnie nie do przyjęcia. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Oceniając krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu, przygotowane przez państwa członkowskie, Komisja wyraża pogląd, że zbyt mało uwagi poświęcono w nich kwestii rozwoju energetyki obywatelskiej. Takie podejście jest niepokojące. Rozczarowanie budzi to, że Komisja nie wyciągnęła dalej idących wniosków, lecz poprzestała na skierowaniu bardzo ogólnego apelu do państw członkowskich. Jeżeli nie będziemy poważnie podchodzić do ambitnych celów sformułowanych w pakiecie „Czysta energia dla wszystkich Europejczyków” oraz w strategii ramowej na rzecz unii energetycznej, odbije się to negatywnie nie tylko na unii energetycznej. Zagraża to również wiarygodności polityki europejskiej jako całości. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | W związku z tym EKES uznaje za konieczne, aby w przyszłych sprawozdaniach Komisja dokładniej badała stopień i jakość wdrożenia, przestrzegania i realizacji trzeciego pakietu energetycznego w państwach członkowskich, w szczególności w odniesieniu do tego, w jaki sposób zamierzają one stawiać „obywateli w centrum”. W przeszłości przepisy dotyczące sektora energetycznego były wdrażane z opóźnieniem i często na niekorzyść obywateli. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Krytycznie odniesiono się również do trzech kolejnych celów unii energetycznej: ograniczenia zależności energetycznej poprzez zmniejszenie importu energii, wyeliminowania dotacji do źródeł energii szkodliwych dla klimatu i środowiska oraz zajęcia pozycji lidera w zakresie odnawialnych źródeł energii, efektywności energetycznej i elektromobilności. Jak wynika z komunikatów Komisji, żaden z tych trzech celów nie został zrealizowany. Nie wskazano jednak powodów takiego stanu rzeczy. Daremnie można również szukać wypowiedzi na temat tego, jakie wnioski wyciągnięto z tych niepowodzeń i co z nich wynika dla dalszych działań, np. dla Europejskiego Funduszu Odbudowy. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Zdaniem EKES-u krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu w państwach członkowskich dowodzą braku spójności europejskiej polityki energetycznej. EKES uważa również, że większość krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu jest zbyt nieprecyzyjna, zwłaszcza w odniesieniu do ważnych kwestii związanych z bezpieczeństwem energetycznym i sprawiedliwą transformacją. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES wzywa zatem Komisję do zwrócenia większej uwagi podczas oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu na adekwatność tych strategii pod kątem sprawiedliwej transformacji, a zwłaszcza pod kątem osiągnięcia takich celów jak:






  — | ułatwianie zmian zawodowych, |
| --- | --- | --- |

1.9.

—

ułatwianie zmian zawodowych,

| — | wsparcie dla pracowników, którzy stracili pracę z powodu obniżania emisyjności (utracone miejsce pracy powinno zostać zastąpione co najmniej jednym innym, równorzędnym miejscem pracy), |
| --- | --- |

—

wsparcie dla pracowników, którzy stracili pracę z powodu obniżania emisyjności (utracone miejsce pracy powinno zostać zastąpione co najmniej jednym innym, równorzędnym miejscem pracy),

| — | zwalczanie ubóstwa energetycznego oraz korygowanie degresywnych efektów dystrybucyjnych, |
| --- | --- |

—

zwalczanie ubóstwa energetycznego oraz korygowanie degresywnych efektów dystrybucyjnych,

| — | rozwój regionalnego potencjału gospodarczego wynikającego z odnawialnych źródeł energii oraz nowych form udziału i upodmiotowienia w obszarze produkcji energii elektrycznej. |
| --- | --- |

—

rozwój regionalnego potencjału gospodarczego wynikającego z odnawialnych źródeł energii oraz nowych form udziału i upodmiotowienia w obszarze produkcji energii elektrycznej.

2.   Uwagi ogólne do dokumentów Komisji

| 2.1. | Dnia 25 lutego 2015 r. Komisja przedstawiła komunikat „Strategia ramowa na rzecz stabilnej unii energetycznej opartej na przyszłościowej polityce w dziedzinie klimatu” (1). W strategii określone zostały następujące cele:






  — | bezpieczeństwo energetyczne, m.in. poprzez zmniejszenie zależności od importu energii, |
| --- | --- | --- |

2.1.

—

bezpieczeństwo energetyczne, m.in. poprzez zmniejszenie zależności od importu energii,

| — | w pełni zintegrowany europejski rynek energii, |
| --- | --- |

—

w pełni zintegrowany europejski rynek energii,

| — | zrównoważona, niskoemisyjna i przyjazna dla klimatu gospodarka, |
| --- | --- |

—

zrównoważona, niskoemisyjna i przyjazna dla klimatu gospodarka,

| — | badania naukowe, innowacje i konkurencyjność, aby Europa mogła być światowym liderem w dziedzinie odnawialnych źródeł energii, |
| --- | --- |

—

badania naukowe, innowacje i konkurencyjność, aby Europa mogła być światowym liderem w dziedzinie odnawialnych źródeł energii,

| — | kształcenie europejskich pracowników w zakresie systemu energetycznego przyszłości, |
| --- | --- |

—

kształcenie europejskich pracowników w zakresie systemu energetycznego przyszłości,

| — | zaufanie inwestorów dzięki sygnałom cenowym, które odzwierciedlają długoterminowe potrzeby i cele polityczne. |
| --- | --- |

—

zaufanie inwestorów dzięki sygnałom cenowym, które odzwierciedlają długoterminowe potrzeby i cele polityczne.

| 2.2. | Co najważniejsze jednak, jak wskazała w dokumencie Komisja, ma ona wizję unii energetycznej „stawiającej obywateli w samym centrum, w której obywatelki i obywatele biorą odpowiedzialność za transformację energetyczną, czerpią korzyści z nowych technologii, aby zmniejszyć swoje rachunki, biorą czynny udział w rynku, oraz w której konsumenci podatni na zagrożenia są chronieni”. Ponadto Komisja podała, że priorytetowe znaczenie ma udział zainteresowanych stron w kształtowaniu unii energetycznej oraz że sprawiedliwa społecznie transformacja jest podstawową zasadą zarządzania transformacją energetyczną. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Komisja przedstawiła również pogląd, że unia energetyczna potrzebuje zintegrowanego kierownictwa i monitorowania. Poprzez przyjęcie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 (2) w sprawie zarządzania unią energetyczną UE zyskała odpowiednią do tego celu podstawę prawną. Na podstawie tego rozporządzenia państwa członkowskie są zobowiązane do regularnego przedkładania krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, w których opisują m.in. swój wkład w osiąganie celów unii energetycznej. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej na 2020 r. Komisja opisuje bieżące postępy, przedstawiając je w pięciu częściach o następujących nagłówkach:






  — | Obniżanie emisyjności (w tym zwiększenie wykorzystywania energii ze źródeł odnawialnych). |
| --- | --- | --- |

2.4.

—

Obniżanie emisyjności (w tym zwiększenie wykorzystywania energii ze źródeł odnawialnych).

| — | Efektywność energetyczna przy szczególnym uwzględnieniu zasady „efektywność energetyczna przede wszystkim”. |
| --- | --- |

—

Efektywność energetyczna przy szczególnym uwzględnieniu zasady „efektywność energetyczna przede wszystkim”.

| — | Bezpieczeństwo energetyczne (w tym zmniejszenie importu energii do UE, większa elastyczność i odporność krajowych systemów energetycznych). |
| --- | --- |

—

Bezpieczeństwo energetyczne (w tym zmniejszenie importu energii do UE, większa elastyczność i odporność krajowych systemów energetycznych).

| — | Wewnętrzny rynek energii. |
| --- | --- |

—

Wewnętrzny rynek energii.

| — | Badania naukowe, innowacje i konkurencyjność |
| --- | --- |

—

Badania naukowe, innowacje i konkurencyjność

Ponadto Komisja poruszyła również temat unii energetycznej w szerszej perspektywie Europejskiego Zielonego Ładu.

| 2.5. | W oparciu o powyższe zagadnienia Komisja zaprezentowała rozważania na temat „Dążenia do ekologicznej odbudowy i zrównoważonej gospodarki”. W pierwszej kolejności omówione zostały istniejące strategie na rzecz integracji systemu energetycznego oraz zwiększenia wykorzystywania wodoru w Europie. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Komisja uzasadniła konieczność zwiększenia celu ograniczenia emisji CO2 do co najmniej 55 % w porównaniu z 1990 r. i ogłosiła strategię na rzecz ograniczenia emisji metanu oraz „wizję morskiej energii odnawialnej”. W tym względzie Komisja skrytykowała strategie przedłożone przez państwa członkowskie w ramach krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu jako często niejasne i zbyt mało konkretne. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Ogólnie rzecz biorąc, w ocenie Komisji sytuacja nie jest jeszcze w pełni zadowalająca, chociaż stwierdzono, że cele UE do 2020 r. w zakresie lepszego wykorzystywania energii ze źródeł odnawialnych zostały w dużej mierze osiągnięte. Niemniej niektóre państwa członkowskie muszą poczynić „większe postępy”. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Komisja apeluje o podejmowanie większych wysiłków w zakresie efektywności energetycznej; duże braki dostrzeżono zwłaszcza w zakresie modernizacji budynków. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Po raz pierwszy sprawozdanie zawiera szczegółową analizę dotacji w energetyce (3), z której jednoznacznie wynika, że a) w dalszym ciągu konieczne jest dostarczanie dokładniejszych danych na temat dotacji w energetyce (4) oraz b) „istnieje wyraźna potrzeba zwiększenia starań” na rzecz ograniczenia dotacji dla paliw kopalnych. Istniejące na szczeblu unijnym instrumenty prawne określono jako niewystarczające. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Dalej wskazano również, że „nie są obiecujące” tendencje, zgodnie z którymi w ostatnich latach w UE-27 coraz mniej środków inwestowanych jest w sektor badań naukowych i innowacji, w związku z czym Europa została daleko w tyle za innymi regionami gospodarczymi. Komisja zapowiada podejmowanie starań m.in. w dziedzinie systemów magazynowania energii w bateriach i w dziedzinie wodoru, aby na nowo ożywić badania naukowe i innowacje oraz przeciwdziałać zaobserwowanemu spadkowi inwestycji na poziomie krajowym. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Podano również, że w ostatnich latach odnotowano wzrost kosztów importu energii (do ponad 330 mld EUR rocznie), co stanowi odwrócenie tendencji spadkowej. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Na końcu sprawozdania Komisja wyraziła przekonanie, że w dobie kryzysu związanego z koronawirusem Europa ma niepowtarzalną szansę na inwestycje, które mogą wesprzeć odbudowę unijnej gospodarki, a jednocześnie przyspieszyć transformację ekologiczną i cyfrową. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | W komunikacie na temat ogólnounijnej oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu Komisja wysuwa pozytywny wniosek, że postępy w redukcji emisji gazów cieplarnianych i szersze wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych pozwoliły na znaczne zwiększenie w 2021 r. odpowiednich celów do 2030 r. Z drugiej strony Komisja dostrzega jednak ogromną potrzebę nadrobienia braków w zakresie efektywności energetycznej, inwestycji w badania naukowe i innowacji. Aby usunąć powyższe niedociągnięcia, państwa członkowskie muszą uwzględnić nowe możliwości finansowania w ramach wieloletnich ram finansowych oraz Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. |
| --- | --- |

2.13.

3.   Uwagi ogólne EKES-u

| 3.1. | W pierwszej kolejności należy wyraźnie pochwalić Komisję, gdyż skrupulatność, z jaką zarządza unią energetyczną i z jaką sporządzane są obszerne dokumenty (w tym załączniki) świadczy o wysoce poważnym podejściu do tematu. Podejście takie jest niewątpliwie wskazane, ponieważ dotychczasowe cele w zakresie klimatu, które powinny zostać zaostrzone, są osiągane jedynie w niewielkim stopniu lub wcale. Cel doprowadzenia UE do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. ma znaczenie epokowe i wymaga być może bezprecedensowego strategicznego planowania i koordynowania wielu różnych podejść politycznych. Działania te będą musiały dalece wykraczać poza to, co zostało już postanowione. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W związku z powyższym EKES wyraźnie zgadza się z Komisją, która podkreśla, że państwa członkowskie muszą opracowywać jaśniejsze strategie i jak najszybciej przystępować do ich wdrażania. Należy przy tym odpowiednio uwzględnić skutki społeczne, konsekwencje w zakresie zatrudnienia i umiejętnościami oraz inne skutki dystrybucyjne transformacji energetycznej, a także przedstawić sposoby radzenia sobie z wynikającymi z tego wyzwaniami. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Większość wniosków Komisji jest zrozumiała i można się pod nimi podpisać. W szczególności dotyczy to stwierdzenia, że postępy w realizacji celów redukcji emisji gazów cieplarnianych, zwiększenia efektywności energetycznej i lepszego wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych stanowią punkt wyjścia dla przyjęcia ambitniejszych celów. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES zgadza się również z Komisją, że potrzebny jest nowy impuls. Pożądane byłoby jednak, aby Komisja konkretnie wskazała, na czym te nowe bodźce mają polegać. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Logiczne wydaje się, że Komisja powiązała rozwój unii energetycznej z Europejskim Zielonym Ładem i polityką odbudowy po pandemii – są to aspekty, które nie były jeszcze znane w okresie, w którym opracowywane były ramy strategiczne unii energetycznej i rozporządzenie w sprawie zarządzania unią energetyczną. EKES podkreśla, że unia energetyczna stanowi doskonałą podstawę do podejmowania działań w ramach Zielonego Ładu. Tym bardziej istotne byłoby więc, gdyby w ramach przeprowadzonej kontroli dokładniej omówiono istniejące niedociągnięcia i opracowano strategie przeciwdziałania. W co najmniej trzech przypadkach tak się jednak nie stało, a kwestie te zostaną omówione poniżej. |
| --- | --- |

3.5.

Brak realizacji celu „Obywatele w centrum unii energetycznej”

| 3.6. | Jak wskazano w cytacie przytoczonym w pkt 2.2, tworząc ramy strategiczne unii energetycznej, Komisja uznała znaczenie polityki kształtowanej przez obywateli i zorientowanej na obywateli za najważniejszy (!) cel. W związku z tym również w sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej należałoby poświęcić temu celowi szczególną uwagę, zwłaszcza poprzez podanie konkretnych propozycji, jak ma wyglądać przejrzyste i aktywne uczestnictwo obywateli, partnerów społecznych i zainteresowanych stron w procesach decyzyjnych i angażowanie ich w nie, np. przy tworzeniu krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, oraz na czym ma polegać aktywny udział wymienionych podmiotów w funkcjonowaniu rynku. W sprawozdaniu aspekt uczestnictwa jest jednak całkowicie pominięty, brakuje również rozważań na temat tego, czy zaproponowane na przyszłość działania wyraźnie służą osiągnięciu tego celu. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Ten sam problem dotyczy również m.in. przedłożonej przez Komisję strategii na rzecz integracji systemu energetycznego, w której obywatelki i obywatele zostali przedstawieni jedynie jako konsumenci, a nie jako aktywni uczestnicy rynku. Ciężko sobie także wyobrazić, aby rozważany lub w ogóle możliwy był udział obywateli w takich obszarach opisywanych przez Komisję (5) jak strategia w zakresie wodoru lub zapowiadana „wizja morskiej energii odnawialnej”. W związku z tym na szczególną krytykę zasługuje to, że w komunikacie na temat oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu Komisja pisze, iż zamierza wykorzystać nowy unijny mechanizm finansowania energii ze źródeł odnawialnych zwłaszcza do wsparcia technologii morskich. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Tym samym Komisja ignoruje obowiązujące prawo europejskie, gdyż w motywie 43 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 (6) w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej wskazano, co następuje: „[E]nergetyka obywatelska stała się skutecznym i opłacalnym sposobem zaspokojenia potrzeb i oczekiwań obywateli [...]. [...] Dzięki bezpośredniej interakcji z konsumentami inicjatywy w zakresie energetyki obywatelskiej wykazują potencjał ułatwiania zintegrowanego wprowadzania nowych technologii i wzorców zużycia, w tym inteligentnych sieci dystrybucyjnych i odpowiedzi odbioru. Energetyka obywatelska może również przyczynić się do zwiększenia efektywności energetycznej na poziomie gospodarstw domowych oraz pomóc w zwalczaniu ubóstwa energetycznego przez zmniejszenie zużycia i obniżenie cen dostaw. [...] Inicjatywy tego typu, które zrealizowano z sukcesem, przyniosły danym społecznościom korzyści ekonomiczne, społeczne oraz środowiskowe”. Zdaniem europejskich prawodawców energetyka obywatelska może być więc sposobem na usunięcie szeregu niedociągnięć, o których mowa w dokumentach Komisji. Tym bardziej niezrozumiałe jest, że Komisja pomija ten aspekt we własnych dokumentach. Pomiędzy aspiracjami a rzeczywistością istnieje głęboka przepaść, a EKES wciąż nie dostrzega, na czym ma polegać faktyczna strategia Komisji, by z obywateli uczynić aktywnych partnerów. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Krytyka ta wyrażana jest jednak pod adresem większości państw członkowskich. Zgodnie z art. 20 rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną państwa członkowskie powinny odnieść się w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu do energetyki obywatelskiej. W swojej ocenie Komisja podkreśla, że państwa członkowskie zupełnie nie zrealizowały tego postulatu lub zrobiły to w niewystarczającym stopniu. EKES wzywa Komisję Europejską do zaproponowania bardziej konkretnych wytycznych dotyczących wspierania energetyki obywatelskiej w ramach zbliżającego się przeglądu dyrektywy w sprawie energii ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

3.9.

Brak realizacji celów „Bezpieczeństwo energetyczne/Zmniejszenie importu energii”

| 3.10. | Celem strategicznym unii energetycznej jest zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego, m.in. poprzez zmniejszenie importu energii. Komisja niejako na marginesie stwierdza, że nie dostrzega postępów w tym zakresie – wręcz przeciwnie, zauważa wzrost wydatków na import energii. Coraz większe znaczenie wodoru może wręcz doprowadzić do dalszego wzrostu importu w przyszłości, ponieważ w swojej strategii w zakresie wodoru Komisja świadomie stawia na import! EKES oczekuje od Komisji zajęcia jednoznacznego stanowiska w tej sprawie. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES wzywa również, by przy nieuniknionym imporcie energii stosować się do podstawowej zasady solidarności europejskiej. Odosobnione rozwiązania, takie jak projekt gazociągu Nord Stream 2, mogą zagrażać nie tylko ochronie klimatu, ale również bezpieczeństwu dostaw. Działania takie podważają europejską solidarność, zagrażają zaufaniu obywateli do UE i szkodzą wizerunkowi UE w państwach trzecich. |
| --- | --- |

3.11.

Brak realizacji celu „Innowacje, pozycja światowego lidera”

| 3.12. | Również w zakresie innowacji wyłania się negatywny obraz. Dumny postulat unii energetycznej, aby zająć pozycję światowego lidera, stoi w sprzeczności do przedstawionej w sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej sytuacji, jak wyglądają inwestycje w badania naukowe i innowacje oraz działalność patentowa. W świetle tej niepokojącej konstatacji należy przeprowadzić dokładną i dogłębną analizę błędów, tak aby można było rozróżnić i wnikliwie określić przyczynę niepowodzeń. Na tej podstawie należy opracować konkretne środki zaradcze. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | W świetle powyższych pkt 3.6–3.11 należy jasno stwierdzić, że nie wystarcza posługiwać się wciąż tymi samymi hasłami, jeżeli nie wynikają z nich konkretne działania. W przeciwnym razie polityka europejska może utracić na wiarygodności. W żadnym z przedłożonych dokumentów Komisji: ani w strategii na rzecz integracji systemu energetycznego, ani w strategii w zakresie wodoru nie wskazano konkretnych działań, które służyłyby realizacji powyższych celów. |
| --- | --- |

3.13.

Znaczenie unii energetycznej dla polityki społecznej i regionalnej

| 3.14. | W rozdziałach 2.6 i 3.3 sprawozdania na temat stanu unii energetycznej Komisja przedstawiła również kilka przemyśleń o polityce społecznej. Są one słuszne, a EKES szczególnie popiera pomysł powiązania funduszy na rzecz odbudowy po pandemii koronawirusa z celami polityki klimatycznej i energetycznej. Równie słuszne są przewidziane działania na rzecz sprawiedliwej transformacji (just transition), które stanowią podstawę do skutecznego zachęcania społeczeństw do osiągania celów polityki klimatycznej i energetycznej. To, czy zasada „niepozostawiania nikogo w tyle” będzie mogła zostać faktycznie zrealizowana, będzie zależało konkretnie od operacjonalizacji oraz finansowania poszczególnych instrumentów oraz ich realnego wdrożenia na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | EKES przypomina o swoim stanowisku wyrażonym we wcześniejszych opiniach (7): środki z funduszy spójności społecznej i regionalnej oraz funduszy na rzecz odbudowy muszą być wykorzystywane nie tylko w celu wspierania działań w dziedzinie klimatu i transformacji energetycznej. Polityka klimatyczna i energetyczna powinna (i może) być raczej kształtowana w taki sposób, aby wspierać spójność społeczną i regionalną. Takie koncepcje też już się pojawiają, część z nich została nawet wskazana w komunikacie na temat oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, np. budowa farm słonecznych na terenach dawnych kopalń węgla brunatnego w Portugalii i Grecji lub strategiczne wsparcie prosumentów na Litwie. Przykłady te nie należą jednak do powszechnych czy też „mainstreamowych” praktyk. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Jeśli np. Komisja zgodnie z planem wdroży takie działania jak integracja systemu energetycznego, rozbudowa infrastruktury wodorowej i wsparcie morskiej energii odnawialnej, istnieje niebezpieczeństwo, że transformacja energetyczna pogłębi różnice społeczne i regionalne, ponieważ wówczas szczególnymi względami będą cieszyć się koncepcje scentralizowane ze szkodą dla koncepcji zdecentralizowanych. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | W każdym przypadku równoległa rozbudowa infrastruktury scentralizowanej i zdecentralizowanej jest problematyczna i może rodzić niebezpieczeństwo niewłaściwych inwestycji. Dla przykładu: powszechnie dostępne sieci gazociągów do transportu wodoru są rozwiązaniem konkurencyjnym pod względem powierzchni użytkowej wobec rozbudowy zimnych sieci ciepłowniczych, postulowanej w komunikacie Komisji na temat oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu. Z tego powodu EKES przypominał – w interesie bezpieczeństwa inwestycyjnego – o konieczności wytyczenia odpowiednich kierunków (8). Mają one również znaczenie strategiczne dla powodzenia unii energetycznej, jednak nie zostały uwzględnione w poddanych analizie dokumentach. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Podobnie jak w niemal wszystkich powstałych w ostatnim czasie dokumentach Komisji dotyczących polityki energetycznej, również w sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej nie poruszono kwestii cyfryzacji. Tymczasem cyfryzacja wiąże się z interesującymi koncepcjami, takimi jak inteligentne mikrosieci oraz inteligentne rynki, mikrohandel, wirtualne elektrownie itp. Wszystkie te rozwiązania mogą przyczynić się do większej efektywności i wydajności wewnętrznego rynku energii, również poprzez wzmocnienie roli aktywnych konsumentów. Temat ten został poruszony przez Komisję w strategii ramowej na rzecz unii energetycznej (9), choć w dość okrojonym zakresie. Nie jest zrozumiałe, dlaczego Komisja pominęła ten aspekt w sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej, tym bardziej że należy dokładnie kontrolować technologie cyfrowe pod kątem sensu ich stosowania oraz możliwych problemów etycznych, przede wszystkim związanych z suwerennością danych. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | W każdym razie należy dopilnować, by cyfryzacja była kształtowana z myślą o konsumentach końcowych. Z powodu coraz bardziej powszechnej cyfryzacji obywatele oczekują ulepszonych usług, takich jak: codzienne zmiany dostawców, natychmiastowe zgłaszanie awarii liczników lub podejrzanych wzorców zużycia oraz sprawne procedury podłączeń własnej produkcji do sieci. |
| --- | --- |

3.19.

4.   Uwagi szczegółowe

Co do rozdziału dotyczącego dekarbonizacji w sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej

| 4.1. | Komisja słusznie zauważa, że rozpowszechnienie energii ze źródeł odnawialnych przynosi liczne korzyści. Kwestia, kto będzie beneficjentem tych korzyści, zdecydowanie zależy jednak od tego, czy transformacja energetyczna zostanie ukształtowana w sposób zasadniczo zdecentralizowany czy scentralizowany (10). Tymczasem Komisja pomija ten aspekt w swoim sprawozdaniu. |
| --- | --- |

4.1.

Co do rozdziału dotyczącego bezpieczeństwa energetycznego w sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej

| 4.2. | W pierwszej kolejności Komisja dużą uwagę poświęca zagadnieniu bezpieczeństwa dostaw, a w związku z tym i bezpieczeństwa energetycznego. Ma ono duże znaczenie dla gospodarki ogółem, w niemożliwym do oszacowania zakresie. Oprócz standardowego pytania o zależność od importu, przede wszystkim warto pochylić się również nad kwestią odporności na ataki z zewnątrz, np. w wyniku cyberprzestępczości. Z najnowszych badań (11) na ten temat wynika, że najlepszą strategią na rzecz wysokiej odporności jest wzmocnienie zdecentralizowanych struktur wyspowych. Komisja powinna w większym stopniu uwzględnić wyniki tych badań. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Nie ulega wątpliwości, że w przyszłości ekologiczny wodór przyczyni się do stworzenia europejskiego systemu energetycznego cechującego się bezpieczeństwem dostaw. EKES odsyła do swoich opinii w sprawie strategii w zakresie wodoru (12) i strategii na rzecz integracji systemu energetycznego (13). |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Również w tym przypadku musimy myśleć nie tylko na dużą skalę (w tym o rozwoju infrastruktury importu wodoru). Istnieje szereg innowacyjnych, przyjaznych dla środowiska, a przede wszystkim regionalnych/lokalnych rozwiązań, które można wdrożyć bezpośrednio w terenie (w tym produkcja regionalnego wodoru lub syntetycznych e-paliw). Zwiększy to bezpieczeństwo dostaw, zmniejszy zależność od importu i będzie promować lokalne zatrudnienie w formie zielonych miejsc pracy i wartości dodanej w regionach. Mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa powinny również mieć możliwość uczestnictwa w Zielonym Ładzie i czerpania z niego korzyści, co zwiększy również akceptację dla Zielonego Ładu i transformacji energetycznej. |
| --- | --- |

4.4.

Co do rozdziału dotyczącego wewnętrznego rynku energii w sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej oraz co do sprawozdania z postępu prac nad wewnętrznym rynkiem energii

| 4.5. | Komisja podaje, że pakiet „Czysta energia” stworzył lepszą sytuację sprzyjającą udziałowi konsumentów w rynkach energii i zapewnianiu równych warunków działania dla nowych podmiotów wchodzących na rynek. W rzeczywistości dotyczy to jedynie dyrektywy w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej. Nie jest jeszcze możliwe ustalenie, w jakim stopniu państwa członkowskie skutecznie wdrożyły te przepisy. W związku z tym wniosek wysunięty przez Komisję był przedwczesny. EKES wzywa do pilnego przeprowadzenia gruntownej oceny ważnego celu partycypacji konsumenckiej – także w świetle skutków polityki dystrybucyjnej dla partycypacji gospodarstw o niższych dochodach. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Komisja podkreśla znaczenie sygnałów cen rynkowych, m.in. dla inwestorów. Bez wątpienia jest to istotny aspekt. Konieczne jest jednak przyjęcie zróżnicowanego podejścia. Większość punktów hurtowej sprzedaży energii elektrycznej ustala ceny krótkoterminowo. Kwestią sporną w ekonomice gospodarki energetycznej jest to, czy ceny takie mogą stanowić jakiekolwiek sygnały dla inwestorów na liberalnym rynku. EKES wspominał już o tym w swoich wcześniejszych opiniach (14). W związku z tym używanie przez Komisję w tym kontekście pojęcia „wewnętrzny rynek energii” bez żadnego rozróżnienia mija się z celem. Aby zapewnić skuteczność unii energetycznej, konieczne jest zaprojektowanie rynku na nowo, szczególnie w obszarze energii elektrycznej. Pełny obowiązek bilansowania dotyczący energii ze źródeł odnawialnych sam w sobie nie wystarcza. W związku z tym EKES wzywa Komisję do jak najszybszego przedstawienia jej rozważań na temat zaprojektowania rynku na nowo. Należy przy tym uwzględnić, że wszyscy uczestnicy rynku powinni być traktowani na równych zasadach w odniesieniu do zarówno do rynków, na których nie następuje zbilansowanie, jak i rynków bilansujących. Jest to warunek niezbędny dla skutecznej integracji systemów energetycznych (15). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Jednocześnie należy wziąć pod uwagę, że cele bezpieczeństwa dostaw i neutralności klimatycznej nie mogą zostać osiągnięte przez same sygnały cenowe. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | W sprawozdaniu z postępu prac nad wewnętrznym rynkiem energii Komisja słusznie podkreśla, że umożliwienie konkurencji na poziomie wytwarzania i dostaw musi pozostać priorytetem krajowej i unijnej polityki energetycznej. Komisja nie precyzuje jednak, co to konkretnie oznacza. Stanowisko, że łączenie rynków jest jedynym narzędziem wspierania konkurencji, nie jest prawdziwe i zgodne z prawem europejskim zapisanym w pakiecie „Czysta energia”. Przy stosowaniu określonych w art. 16 rozporządzenia w sprawie rynku energii elektrycznej zasad alokacji zdolności przesyłowych i zarządzania ograniczeniami przesyłowymi należy uwzględniać położenie geograficzne państw członkowskich, które mogłoby usprawiedliwiać przedłużenie terminu przy ustanawianiu zdolności przesyłowych. W każdym razie dla aktywnej konkurencji ważny jest przede wszystkim dostęp do rynku, szczególnie dla małych podmiotów. Bardzo cennym narzędziem w tym zakresie jest m.in. cyfryzacja. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | W sprawozdaniu z postępu prac nad wewnętrznym rynkiem energii Komisja stwierdza również, że elektrownie cieplne ze skojarzoną produkcją ciepła i energii elektrycznej, takie jak elektrownie gazowe, mogą wprawdzie zapewnić znaczną elastyczność systemu, ale jednocześnie niewłaściwie zaprojektowane mechanizmy zdolności wytwórczych mogą poważnie zakłócić funkcjonowanie rynku wewnętrznego. EKES odsyła przy tym do swojego stanowiska wyrażonego w opinii TEN/625. Wzywa Komisję do przeprowadzenia krytycznej oceny stosowanych w państwach członkowskich mechanizmów zdolności wytwórczych, również pod kątem przestrzegania zasad określonych w art. 22 rozporządzenia w sprawie rynku energii elektrycznej, wprowadzających m.in. wartość graniczną 550 g CO2/kWh. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Komisja przypomina w sprawozdaniu z postępu prac nad wewnętrznym rynkiem energii o tym, że operatorzy systemów przesyłowych lub dystrybucyjnych zostali ogólnie wyłączeni z posiadania i eksploatacji systemów magazynowania energii elektrycznej. EKES przyjął tę decyzję co do zasady z zadowoleniem (16), chociaż uważa, że operatorzy systemów przesyłowych powinni mieć możliwość posiadania i eksploatacji systemów magazynowania energii elektrycznej do celów związanych z obsługą systemów przesyłowych. EKES jest również zdania, że musi to iść w parze ze wzmocnieniem smart markets, tak aby operatorzy systemów magazynowania mieli motywację do uwzględniania sygnałów operatorów systemów przesyłowych oraz projektowali swoje magazyny z myślą o obsłudze systemów przesyłowych. Operatorzy systemów przesyłowych potrzebują odpowiednich bodźców do wysyłania takich sygnałów. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Sieci dystrybucyjne odgrywają zasadniczą rolę we wprowadzaniu inteligentnych rynków i ogólnie w udanej transformacji energetycznej. W przyszłości polityka energetyczna Unii musi zatem w większym stopniu koncentrować się na ich modernizacji. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES przychyla się do zdania Komisji, że dyrektywa Rady 2003/96/WE (17) w sprawie opodatkowania energii nie spełnia już swojego podstawowego celu. Dlatego też popiera podejście Komisji i wzywa do ambitnego przekształcenia tej dyrektywy i innych mechanizmów w celu zmniejszenia dotacji do wytwarzania energii z paliw kopalnych oraz w celu internalizacji kosztów zewnętrznych. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES ponownie zwraca uwagę na problem ubóstwa energetycznego i wzywa Komisję do podjęcia konkretnych działań, które wykraczałyby poza abstrakcyjne wytyczne dotyczące definicji i centrum monitorowania. EKES wielokrotnie podkreślał, że szeroki udział obywatelek i obywateli w sektorze energetycznym jest jednym z rozwiązań, które mogą zaradzić tej sytuacji. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | W tym kontekście EKES przypomina swoje stanowisko, że nie wolno dopuścić do powstania społeczeństwa dwuklasowego pod względem energetycznym. Nie może tak być, że tylko dobrze finansowo sytuowane i dobrze wyposażone technicznie gospodarstwa domowe korzystają z transformacji energetycznej, a wszystkie pozostałe muszą ponosić jej koszty. Obywatelki i obywatele dotknięci ubóstwem energetycznym zazwyczaj nie mają najsilniejszej pozycji politycznej. W związku z tym Komisja powinna zwiększyć wysiłki, aby państwa członkowskie aktywnie dążyły do skutecznego rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego: zarówno przewidywana fala renowacji energetycznej w sektorze budowlanym, jak i aktywne zaangażowanie obywateli w produkcję odnawialnej energii elektrycznej mogą przyczynić się do zmniejszenia ubóstwa energetycznego. Należy również zauważyć, że ewentualne rozszerzenie handlu uprawnieniami do emisji na sektory ogrzewania i transportu może mieć wpływ na sprawiedliwy podział. |
| --- | --- |

4.14.

Co do rozdziału dotyczącego badań naukowych, innowacji i konkurencyjności w sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej

| 4.15. | EKES obawia się, że jednym z powodów, dla których UE pozostaje w tyle w takich dziedzinach jak baterie słoneczne i litowo-jonowe, jest zbyt niski popyt. EKES wzywa zatem Komisję do opracowania szerszej strategii: UE potrzebuje aktywnych inicjatyw w zakresie polityki przemysłowej, aby przełamać dominację Chin na rynku. Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie baterii jest przykładem kroku we właściwym kierunku. Ponadto należy wzmocnić zdecentralizowane struktury przyszłego systemu energetycznego. To one napędzają bowiem m.in. popyt na baterie, zapewniają efekt skali i sprawiają, że baterie są dostępne w atrakcyjnych cenach. |
| --- | --- |

4.15.

Co do rozdziału dotyczącego unii energetycznej w kontekście Zielonego Ładu w sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej

| 4.16. | EKES wspiera Komisję w jej wysiłkach na rzecz propagowania ambitnych porozumień w sprawie działań w dziedzinie klimatu na całym świecie. Wymaga to wprowadzenia cła wyrównawczego na granicach w połączeniu z bardziej ambitnym i konkretnym uwzględnianiem działań w dziedzinie klimatu (i innych celów zrównoważonego rozwoju) w międzynarodowych umowach handlowych (18). |
| --- | --- |

4.16.

Co do komunikatu na temat oceny krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu

| 4.17. | EKES nie może zrozumieć, dlaczego Komisja ogranicza swoją krytykę niedostatecznej oceny potencjału energii ze źródeł odnawialnych do energii morskiej. Wzywa Komisję do porzucenia jednostronnego faworyzowania technologii morskich ze szkodą dla fotowoltaiki i lądowej energii wiatrowej oraz do przedstawienia własnych strategii na rzecz lepszego wykorzystywania tych ostatnich technologii. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | EKES z zadowoleniem odnotowuje, że Komisja dostrzega potencjał energii ze źródeł odnawialnych w zakresie tworzenia miejsc pracy. Podkreśla jednak, że pełne wykorzystanie tego potencjału nie nastąpi automatycznie, lecz będzie wymagało aktywnej polityki, zwłaszcza w zakresie jakości miejsc pracy. W tym kontekście zupełnie niezrozumiałe jest, że Komisja poświęca tak mało uwagi fotowoltaice, zwłaszcza że, jak wskazano w komunikacie, jest to sektor o największym zatrudnieniu. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | EKES wzywa Komisję, aby w ramach zbliżającego się przeglądu dyrektywy w sprawie energii ze źródeł odnawialnych opracowała przepisy dotyczące przetargów w taki sposób, by ułatwić udział społeczności i MŚP działających w sektorze energii ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

4.19.

| 4.20. | EKES zgadza się z Komisją, że pilnie potrzebne są inwestycje w niskotemperaturowe systemy ciepłownicze. Należy podjąć w tym celu odpowiednią inicjatywę. |
| --- | --- |

4.20.

| 4.21. | Obniżanie poziomu dwutlenku węgla stanowi ważny instrument przeciwdziałania zmianom klimatu. Należy jednak poważnie potraktować wyrażone w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu państw członkowskich obawy dotyczące nasilających się zjawisk katastroficznych. W związku z tym jednostki emisji w sektorze LULUCF powinny być brane pod uwagę jedynie jako uzupełnienie innych możliwości przeciwdziałania zmianom klimatu. |
| --- | --- |

4.21.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2015) 80 final.

1

(2)  Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 1.

2

(3)  COM(2020) 950 final – Załącznik 2.

3

(4)  Jest to o tyle zaskakujące, że o konieczności zniesienia dotacji do rozwiązań szkodliwych dla środowiska mówi się w UE od ponad 30 lat.

4

(5)  Oraz niemiecką prezydencję Rady.

5

(6)  Dz.U. L 158 z 14.6.2019, s. 125.

6

(7)  Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 30, Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 269.

7

(8)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 85.

8

(9)  COM(2015) 80 final, s. 13.

9

(10)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 85.

10

(11)  Por. B. Hirschl, A. Aretz, M. Bost, M. Tapia i S. Gößling-Reisemann (2018): Vulnerabilität und Resilienz des digitalen Stromsystems. Schlussbericht. Berlin, Brema, analiza dostępna do pobrania: www.strom-resilienz.de.

11

Vulnerabilität und Resilienz des digitalen Stromsystems

(12)  Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 30.

12

(13)  Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 22.

13

(14)  Dz.U. C 82 z 3.3.2016, s. 13.

14

(15)  Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 158.

15

(16)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 91.

16

(17)  Dz.U. L 283 z 31.10.2003, s. 51.

17

(18)  Dz.U. C 81 z 2.3.2018, s. 44.

18

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/47 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/47

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów dotyczący strategii UE na rzecz ograniczenia emisji metanu”

[COM(2020) 663 final]

(2021/C 220/05)

| Sprawozdawca: | Udo HEMMERLING |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Udo HEMMERLING

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 27.11.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 252/5/4 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 27.11.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

9.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

252/5/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) popiera cel i zasadnicze ukierunkowanie strategii UE na rzecz metanu na dalszą znaczną redukcję emisji metanu z myślą o ochronie klimatu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zrozumiałe jest skupienie się na sektorach o wysokich emisjach metanu, a mianowicie rolnictwie, energetyce i gospodarowaniu odpadami. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Strategia na rzecz ograniczenia emisji metanu powinna być powiązana ze strategiami dotyczącymi biogospodarki i gospodarki o obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Komitet zdecydowanie popiera skoncentrowanie się na lepszym rejestrowaniu emisji metanu oraz na międzynarodowych inicjatywach w zakresie łagodzenia zmiany klimatu. Emisje metanu pochodzą często ze zdecentralizowanych źródeł rozproszonych w międzynarodowych łańcuchach produkcji i dostaw.
  EKES proponuje następujące uzupełnienia do strategii UE na rzecz ograniczenia emisji metanu: |
| --- | --- |

1.4.

EKES proponuje następujące uzupełnienia do strategii UE na rzecz ograniczenia emisji metanu:

| 1.5. | Rozproszone zazwyczaj źródła metanu i skomplikowane rejestrowanie emisji metanu często utrudniają monitorowanie emisji. Należy opracować system spójnego i porównywalnego monitorowania emisji metanu dla odpowiednich sektorów, takich jak rolnictwo, energetyka, odpady i przemysł chemiczny.
  Bezpośrednie włączanie rozproszonych emisji metanu do systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych lub ustalanie za nie opłat bezpośrednich jest bardzo trudne i często niemożliwe. Jednak tam, gdzie możliwe jest rejestrowanie punktowych emisji, należy dążyć do tego celu w odniesieniu do wszystkich emitentów. |
| --- | --- |

1.5.

Bezpośrednie włączanie rozproszonych emisji metanu do systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych lub ustalanie za nie opłat bezpośrednich jest bardzo trudne i często niemożliwe. Jednak tam, gdzie możliwe jest rejestrowanie punktowych emisji, należy dążyć do tego celu w odniesieniu do wszystkich emitentów.

| 1.6. | Państwa członkowskie powinny określić w swoich planach dotyczących zmiany klimatu status i potencjał wykorzystania zarówno biogazu pochodzącego z gnojowicy i obornika, bioodpadów, ścieków i składowisk odpadów, jak i gazu kopalnianego, a także określić środki mające na celu zwiększenie ich wykorzystania. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | W rolnictwie nadal istnieje znaczny potencjał w zakresie ograniczenia emisji metanu, w szczególności poprzez fermentację gnojowicy i obornika w wytwórniach biogazu oraz postępy w żywieniu i hodowli zwierząt gospodarskich i stosowanie nawozów niskoemisyjnych. Potencjał ten należy doprecyzować w ramach wdrażania strategii UE na rzecz ograniczenia emisji metanu. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | W gospodarce odpadami selektywna zbiórka i odzysk bioodpadów powinny stopniowo stać się normą w całej Unii. Stwarza to warunki dla dalszego zmniejszania emisji metanu w tym sektorze. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Przegląd strategii Komisji Europejskiej na rzecz ograniczenia emisji metanu

| 2.1. | Metan odpowiada za 10,5 % łącznych emisji gazów cieplarnianych w UE wynoszących 3,76 mld ton ekwiwalentu dwutlenku węgla (2018 r.). Od 1990 r. udało się ograniczyć emisje metanu o prawie 34 %. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Strategia dotyczy głównych antropogenicznych emisji oraz sektorów emitujących najwięcej metanu: rolnictwa (53 % emisji metanu w UE), odpadów (26 % emisji metanu w UE) i energii (19 % emisji metanu) i proponuje środki łagodzące. Naturalne emisje metanu, np. te wydzielane przez dzikie przeżuwacze lub pochodzące z bagien, nie są zatem przedmiotem strategii. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Ograniczenie emisji metanu na całym świecie może znacząco przyczynić się do łagodzenia zmiany klimatu. Zmniejszenie o połowę obecnych emisji metanu mogłoby doprowadzić do 2050 r. do ochłodzenia o 0,18 oC. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | UE generuje 5 % światowych emisji metanu. Jednocześnie poprzez import gazu ziemnego, ropy naftowej i węgla przyczynia się do wydatnego wzrostu emisji metanu w państwach trzecich. W związku z tym Komisja Europejska proponuje podjęcie działań mających na celu ograniczenie tych emisji w ramach międzynarodowych łańcuchów dostaw. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Komisja proponuje znaczną poprawę rejestrowania i sprawozdawczości w zakresie emisji metanu. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W strategii nie nawiązano konkretnie do aktualnej wiedzy naukowej na temat szczególnych skutków metanu jako krótkotrwałego gazu cieplarnianego (zob. pkt 3). |
| --- | --- |

2.6.

3.   Stan wiedzy na temat wpływu metanu na klimat i konsekwencje dla polityki neutralności klimatycznej

| 3.1. | Jedną z podstawowych cech metanu (CH4) jako gazu cieplarnianego jest to, że ma on stosunkowo krótki cykl życia i rozkłada się w atmosferze w ciągu ok. 12 lat na wodę (H2O) i dwutlenek węgla (CO2). Ma to kluczowe konsekwencje dla jego wpływu na klimat i porównania z CO2, który jest wykorzystywany jako punkt odniesienia w bilansach klimatycznych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Dwutlenek węgla jest stabilny w atmosferze i w przeciwieństwie do metanu nie ulega rozkładowi, co klasyfikuje go jako długożyciowy gaz cieplarniany. W rezultacie emisje CO2, np. w wyniku spalania paliw kopalnych (ceteris paribus), nieustannie kumulują się w atmosferze, co zwiększa jego stężenie. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Natomiast emisje krótkożyciowych gazów cieplarnianych, takich jak metan, są równoważone ich naturalnym procesem rozkładu. Krótki okres życia powoduje zatem, że emisje są równoważone pochłanianiem, co prowadzi do stabilnego stężenia w atmosferze, jeżeli emisje pozostają stabilne. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Oprócz krótkiego okresu życia kluczowe znaczenie dla wpływu na klimat ma pochodzenie metanu, ponieważ jego rozkład powoduje emisję CO2. Dwutlenek węgla powstały w wyniku rozkładu biogenicznego metanu (np. z trawienia przeżuwaczy lub uprawy ryżu w warunkach mokrych) został wcześniej usunięty z atmosfery w procesie wzrostu roślin za pomocą fotosyntezy i w związku z tym znajduje się zasadniczo w obiegu, dzięki czemu stężenie dwutlenku węgla w atmosferze nie ulega zmianie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Natomiast rozkład metanu ze źródeł kopalnych (np. z gazu ziemnego, ropy naftowej lub węgla) na CO2 i wodę stanowi dodatkowe źródło dwutlenku węgla dla atmosfery, a tym samym zwiększa jego stężenie. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Te cechy metanu mają szereg konsekwencji dla wpływu na klimat i kształtowania polityki klimatycznej. Dotyczy to w szczególności celu neutralności klimatycznej. Stałe emisje metanu (biogenicznego) jako krótkożyciowego gazu cieplarnianego prowadzą w perspektywie średnioterminowej do niezmiennego stężenia metanu w atmosferze, co wiąże się ze stałym wpływem wymuszania radiacyjnego na system klimatyczny i stałym wpływem na temperaturę. W przypadku zmniejszenia emisji metanu spada jego stężenie w atmosferze, co prowadzi do zmniejszenia wymuszania radiacyjnego i spadku temperatury (efekt chłodzący). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | Z drugiej strony niezmienne emisje dwutlenku węgla prowadzą do wzrostu stężenia CO2 tak długo, jak aktywne jest źródło jego emisji. Nawet po ustąpieniu emisji CO2 gaz ten pozostaje w atmosferze w tym samym stężeniu, co prowadzi do stałego wymuszania radiacyjnego i stałego efektu ocieplenia. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Aby osiągnąć efekt neutralny dla klimatu, potrzebne są zatem różne sposoby podejścia do krótko- i długożyciowych gazów cieplarnianych. Aby obniżyć poziomy temperatur do poziomów sprzed emisji CO2 i zrównoważyć nieustanny wzrost temperatury spowodowany stałym efektem radiacyjnym CO2, należy aktywnie zmniejszyć stężenie dwutlenku węgla w atmosferze za pomocą pochłaniaczy CO2. Ponadto, aby obniżyć poziom temperatury przy utrzymywaniu się emisji CO2 (ponieważ są one nieuniknione), należy stale usuwać z atmosfery taką samą ilość CO2, jaka jest dodawana (zerowe emisje netto). Znajduje to odzwierciedlenie w celu dotyczącym zerowych emisji gazów cieplarnianych netto. Jednakże skutki neutralne dla klimatu w przypadku (biogenicznych) źródeł metanu daje się już osiągnąć przy stabilnych emisjach, natomiast kompensowanie emisji metanu przeliczonych na ekwiwalent dwutlenku węgla poprzez usunięcie gazów cieplarnianych z atmosfery prowadzi do efektu chłodzenia. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Zerowe emisje netto wyrażone w ekwiwalencie CO2 nie są zatem odpowiednim podejściem politycznym w odniesieniu do metanu jako krótkożyciowego gazu cieplarnianego. Na przykład nowozelandzka ustawa dotycząca zerowej emisji dwutlenku węgla (Zero Carbon Act) przewiduje szczególne uwzględnienie emisji metanu. Wpływ krótkożyciowych gazów cieplarnianych na klimat powinien znaleźć odzwierciedlenie w bilansie emisji gazów cieplarnianych za pomocą bardziej odpowiedniego miernika. (Zob. prace Uniwersytetu Oksfordzkiego w tym zakresie: https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ab6d7e). |
| --- | --- |

3.9.

4.   Zmniejszenie emisji metanu – uwagi dodatkowe

| 4.1. | Zmiana zachowań konsumentów może przyczynić się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Dotyczy to również żywienia – w szczególności zalecenia, by ograniczyć spożycie produktów pochodzenia zwierzęcego. W ramach polityki klimatycznej należy jednak pamiętać, że w otwartym społeczeństwie oznacza to dobrowolne zmiany w stylu życia ludzi. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W rolnictwie, oprócz sposobów ograniczenia emisji metanu z hodowli zwierząt, należy również wziąć pod uwagę związek z użytkowaniem gruntów. Dokładniej rzecz ujmując, przeżuwacze stanowią kluczową podstawę wykorzystania i zachowania użytków zielonych. Ich zachowanie jest z kolei bardzo ważne z punktu widzenia ochrony klimatu z uwagi na dwutlenek węgla pochłaniany przez humus glebowy. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Niektóre kraje UE wciąż nie dysponują kompleksowymi środkami w zakresie wychwytywania i wykorzystania do celów energetycznych metanu pochodzącego ze składowisk odpadów, oczyszczalni ścieków lub z zamkniętych kopalń węgla. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Wiele państw członkowskich nie posiada jeszcze szeroko zakrojonych systemów selektywnej zbiórki odpadów i odzysku odpadów biogenicznych. To uniemożliwia jak największe zapobieganie emisjom metanu poprzez kompostowanie lub fermentację (biogazu) w trakcie przetwarzania bioodpadów. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Jeśli chodzi o import paliw kopalnych, takich jak gaz ziemny, ropa naftowa i węgiel, UE nie nakłada jeszcze żadnych szczególnych wymogów dotyczących ochrony przyrody, środowiska i klimatu. Zapowiedziane przygotowanie wymogów dotyczących ograniczenia emisji metanu powinno być częścią szerszej inicjatywy zmniejszania śladu ekologicznego importowanych źródeł energii w ramach Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Rozbudowywany system monitorowania antropogenicznych emisji metanu powinien orientacyjnie określać również naturalne emisje metanu, by stworzyć ogólny obraz sytuacji. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Należy wspierać badania, rozwój i dalsze rozpowszechnianie na rynku technologii ograniczania emisji metanu w kontekście europejskich sieci i przy udziale partnerów gospodarczych i społecznych. |
| --- | --- |

4.7.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/51 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/51

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej infrastruktury energetycznej i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 347/2013”

[COM(2020) 824 final – 2020/0360 (COD)]

(2021/C 220/06)

| Sprawozdawca: | Philippe CHARRY |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Philippe CHARRY

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 18.1.2021
  Rada Unii Europejskiej, 19.1.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 172 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia przez sekcję | 9.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 252/3/5 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 18.1.2021

Rada Unii Europejskiej, 19.1.2021

Podstawa prawna

Art. 172 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia przez sekcję

9.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

252/3/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES opowiada się za dostosowaniem europejskich przepisów dotyczących transeuropejskich sieci energetycznych (TEN-E) do celów Zielonego Ładu na rzecz „dostarczania czystej, przystępnej cenowo i bezpiecznej energii”, które obejmują w szczególności dekarbonizację systemu energetycznego, transformację na rzecz neutralności klimatycznej, rozwój odnawialnych źródeł energii, efektywność energetyczną oraz zapobieganie zagrożeniu ubóstwem energetycznym. W świetle powyższego EKES bierze pod uwagę fakt, że Europa potrzebuje systemu energetycznego, który zapewni bezpieczeństwo dostaw energii dla wszystkich krajów UE, powszechny dostęp do przystępnej cenowo energii oparty na szybkiej elektryfikacji idącej w parze z podwojeniem udziału produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. EKES wnosi o uzupełnienie proponowanych podstaw prawnych rozporządzenia wyraźnym odniesieniem do art. 194 TFUE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES przypomina o potrzebie osiągnięcia wszystkich celów polityki energetycznej wdrażanej na mocy rozporządzenia TEN-E. Ponieważ sieci energetyczne odgrywają istotną rolę w osiągnięcia równowagi, odporności i rozwoju systemu energetycznego, Komitet apeluje, aby w rozporządzeniu wyrażono bardziej zdecydowane stanowisko w ramach dynamiki integracji systemu energetycznego na rzecz promowania wszelkich form energii o obniżonej emisyjności w taki sposób, aby jakakolwiek forma dezintegracji stała się niemożliwa. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zachęca Komisję, Radę i Parlament do promowania zeroemisyjnych źródeł energii w poszanowaniu zasady neutralności technologicznej. Wzywa również do wsparcia wysiłków podejmowanych w ramach projektu międzynarodowego eksperymentalnego reaktora termojądrowego (ITER), aby po roku 2050 zapewnić wszystkim dostęp do czystej i przystępnej cenowo energii. Komitet oczekuje, że realizowane będą projekty mające na celu stworzenie warunków wstępnych dla ery wodoru i syntezy jądrowej. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES apeluje o nadanie priorytetu innowacjom i projektowaniu sieci energetycznych w celu zmniejszenia strat energii związanych z transportem. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES domaga się, by w przypadku morskich farm wiatrowych priorytetowo traktować projekty w zakresie połączeń radialnych oraz dokonać ogólnej oceny oddziaływania tej technologii na środowisko. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES apeluje, aby nie wykluczać projektów dotyczących infrastruktury transportu gazu ziemnego z kryteriów kwalifikowalności określonych w rozporządzeniu jako projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania lub projekty będące przedmiotem wzajemnego zainteresowania. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Komitet pragnie, by we wniosku dotyczącym rozporządzenia użyto sformułowania „odnawialne i/lub o obniżonej emisyjności” zamiast „odnawialnych” w kryteriach kwalifikowalności dla projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania i projektów będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES apeluje o to, by rozporządzenie zawierało wyraźne odniesienie do wspólnotowych celów dotyczących zaopatrzenia wszystkich społeczności w energię po przystępnej cenie oraz zapewnienia wysokiego poziomu jakości i bezpieczeństwa, a także równego traktowania i promowania powszechnego dostępu i praw użytkowników. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W zakresie zarządzania EKES apeluje o ograniczenie do ścisłego minimum stosowania przez Komisję aktów delegowanych oraz o wdrażanie wielostronnego zarządzania w oparciu o przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego: branże zawodowe, związki zawodowe pracowników, stowarzyszenia użytkowników itp. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES sugeruje, że rozporządzenie powinno ustanowić wspólnotową odpowiedzialność w kwestii finansowania projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, łącząc poszczególne metody finansowania bez nadawania im priorytetów. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Aby zapewnić sterowanie ogólną równowagą systemu oraz ciągłością dostaw sieci przesyłowych najwyższego napięcia na szczeblu UE, EKES zwraca się do Komisji o zbadanie możliwości ustanowienia transeuropejskiego operatora energetycznych sieci przesyłowych najwyższego napięcia, który byłby jednocześnie zintegrowany oraz zdecentralizowany. |
| --- | --- |

1.11.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Komisja wnioskuje o przegląd przepisów w zakresie transeuropejskich sieci energetycznych (TEN-E). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 347/2013 (1), przyjętym w 2013 r., ustanowiono zasady dotyczące rozwoju i interoperacyjności transeuropejskich sieci energetycznych. W swoim wniosku Komisja podkreśla, że rozporządzenie przyczyniło się do osiągnięcia celów polityki energetycznej UE, która dąży do wzmacniania połączeń międzysystemowych w całej Unii. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Z oceny dokonanej przez Komisję wynika jednak, że „obecne ramy nie były wystarczająco elastyczne, aby dostosować się do zmieniających się z czasem celów polityki Unii”, stąd wniosek o dokonanie przeglądu przedmiotowego rozporządzenia. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Zmiana dotyczy w szczególności warunków wyboru projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania pod kątem ich finansowania przez UE, w tym zwłaszcza obowiązku spełnienia kryterium trwałości i przestrzegania zasady „nie szkodzić” zgodnie z postanowieniami Zielonego Ładu. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Wniosek zmienia kategorie infrastruktury kwalifikujące się do pomocy finansowej w ramach polityki TEN-E poprzez zniesienie wsparcia dla infrastruktury naftowej i gazowej. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | We wniosku położono szczególny nacisk na morskie sieci elektroenergetyczne i ich integrację z infrastrukturą lądową poprzez utworzenie punktu kompleksowej obsługi. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Wniosek ma na celu lepsze uwzględnienie infrastruktury wodorowej, w tym transportu i niektórych rodzajów elektrolizerów |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | W projekcie rozporządzenia opowiedziano się za rozwojem inteligentnych sieci elektroenergetycznych w celu ułatwienia szybkiej elektryfikacji i zwiększenia produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Nowe przepisy będą zachęcać do inwestycji w inteligentne sieci w celu włączenia czystych gazów (takich jak biogaz i wodór odnawialny) do istniejących sieci. Zwraca się uwagę na kwestię modernizacji sieci elektroenergetycznych oraz systemów składowania i transportu węgla. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Proponowane są nowe przepisy na rzecz lepszego wsparcia dla projektów dotyczących połączeń międzysystemowych z państwami trzecimi – np. z krajami Bałkanów Zachodnich – jako projektów będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania, w których wykazano ich wkład w realizację ogólnych celów Unii w zakresie energii i klimatu pod względem bezpieczeństwa dostaw i dekarbonizacji. |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Wniosek zmienia ramy zarządzania w celu usprawnienia procesu planowania infrastruktury i zapewnienia jej zgodności z celami klimatycznymi i zasadami integracji systemu energetycznego UE. Planuje się w nim zwiększenie uczestnictwa zainteresowanych stron w całym procesie, a także wzmocnienie roli Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) oraz ściślejsze monitorowanie przez Komisję. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Proponowane są również różne środki służące uproszczeniu procedur administracyjnych w celu przyspieszenia realizacji projektów. |
| --- | --- |

2.12.

3.   Uwagi szczegółowe

| 3.1. | Rozpatrywany wniosek wpisuje się w ramy europejskiej polityki energetycznej ustanowionej w Traktatach (2) i w rozporządzeniu w sprawie zarządzania unią energetyczną (3). Wpisuje się także w rozwój sieci transeuropejskich (4) i w obszerny pakiet, który określa nową strategię Unii Europejskiej: „przekształcenie UE w sprawiedliwe i prosperujące społeczeństwo żyjące w nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce” (5). W ten sposób UE dąży do połączenia celów wspólnotowych – funkcjonowania rynku energii, bezpieczeństwa dostaw, efektywności energetycznej, oszczędności energii, rozwoju odnawialnych źródeł energii, walki ze zmianami klimatycznymi, wzajemnych połączeń między sieciami – „nie naruszając prawa państwa członkowskiego do określania warunków wykorzystania jego zasobów energetycznych, wyboru między różnymi źródłami energii i ogólnej struktury jego zaopatrzenia w energię”. EKES wnosi zatem o uzupełnienie proponowanych podstaw prawnych rozporządzenia wyraźnym odniesieniem do art. 194 TFUE. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES opowiada się za dostosowaniem przepisów europejskich do celów Zielonego Ładu dotyczących „dostarczania czystej, przystępnej cenowo i bezpiecznej energii”, ze szczególnym uwzględnieniem dekarbonizacji systemu energetycznego, transformacji w kierunku neutralności klimatycznej, rozwoju odnawialnych źródeł energii, efektywności energetycznej oraz zapobiegania zagrożeniu ubóstwem energetycznym. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES popiera cel, jakim jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. oraz wyższych poziomów redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. W tym względzie bierze pod uwagę fakt, że Europa potrzebuje systemu energetycznego zapewniającego bezpieczeństwo dostaw energii dla wszystkich krajów UE oraz powszechny dostęp do przystępnej cenowo energii, opartego na szybkiej elektryfikacji idącej w parze z podwojeniem udziału produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, zapewniającego jednocześnie dekarbonizację sektora gazowego i szersze wykorzystanie innowacyjnych rozwiązań. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W swoim komunikacie „Impuls dla gospodarki neutralnej dla klimatu: strategia UE dotycząca integracji systemu energetycznego” (6) Komisja podkreśla, że „skoordynowane planowanie i eksploatacja systemu energetycznego jako całości, z uwzględnieniem poszczególnych nośników energii, infrastruktur i sektorów zużycia energii – to droga do efektywnej, przystępnej cenowo i głębokiej dekarbonizacji europejskiej gospodarki”. Ponadto Komisja zarzuca, że „obecny system energetyczny nadal bazuje na kilku równoległych i pionowych energetycznych łańcuchach wartości, które sztywno przypisują konkretne zasoby energetyczne do określonych sektorów zastosowań końcowych”, a „model osobnych struktur nie może prowadzić do powstania gospodarki neutralnej dla klimatu”. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Od lat 50. do lat 70. XX wieku zintegrowane systemy energetyczne (wytwarzanie-przesył-dystrybucja) istniały na poziomie krajowym lub regionalnym, sektorowym lub bardziej ogólnym we wszystkich krajach europejskich. Począwszy od lat 80. XX wieku budowa europejskich rynków wewnętrznych w oparciu o cztery podstawowe swobody przemieszczania się doprowadziła do seryjnej „dezintegracji” i otwarcia na konkurencję w celu promowania jakości i efektywności z korzyścią dla konsumentów. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES popiera strategię integracji, która powinna stanowić nić przewodnią wszystkich wymiarów europejskiej polityki energetycznej. Wynika z niej konieczność stopniowej odbudowy integracji oraz zaprzestania jakichkolwiek nowych inicjatyw dążących do dezintegracji, które prowadziłyby do wzmocnienia osobnych struktur, podczas gdy celem jest zapewnienie skoordynowanego planowania i eksploatacji systemu energetycznego. Komitet wzywa, aby rozporządzenie wpisywało się w dynamikę integracji systemu energetycznego, a wszelkie formy dezintegracji zostały powstrzymane. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES podkreśla potrzebę osiągnięcia wszystkich celów polityki energetycznej wdrażanej na mocy rozporządzenia TEN-E. Sieci energetyczne zapewniają wzajemne powiązania między producentami a użytkownikami. Tworzą w pewnym sensie „rdzeń reaktora” systemu energetycznego. Rozpatrywany wniosek dotyczący rozporządzenia zyskałaby, gdyby w większym stopniu wpisywał się w tę dynamikę integracji, obejmującą rozwój prosumentów i spółdzielni, i wychodził poza nieśmiałe odniesienie do motywu 13 (powołując się na „integrację systemów energetycznych”, w projekcie nie określono w wystarczającym stopniu nowej roli transeuropejskiej infrastruktury energetycznej w strategicznej dynamice skoordynowanego planowania i eksploatacji), aby osiągnąć ich zasadniczy cel, jakim jest równowaga, odporność i rozwój systemu energetycznego. W tym celu konieczne jest dokładne określenie zakresu rozwoju zdolności połączeń międzysystemowych między poszczególnymi państwami członkowskimi, w ramach których należy skupić się bardziej na usuwaniu wąskich gardeł niż na ogólnych średnich (10 % w 2020 r., 15 % w 2030 r.). EKES uważa, że w przedstawionym wniosku wyraźnie zabrakło ambicji i środków. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | EKES zachęca Komisję, Radę i Parlament do promowania zeroemisyjnych źródeł energii w poszanowaniu zasady neutralności technologicznej. Wspiera również wysiłki podejmowane w ramach projektu międzynarodowego eksperymentalnego reaktora termojądrowego (ITER), aby po roku 2050 zapewnić wszystkim dostęp do czystej i przystępnej cenowo energii. Przy projektowaniu sieci energetycznych priorytetem powinna być innowacyjność i efektywność infrastruktury oraz obniżanie wysokich kosztów strat energii związanych z transportem. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES rozumie znaczenie przypisane w projekcie rozporządzenia morskim farmom wiatrowym. Pragnie, aby priorytetowo traktować projekty dotyczące połączeń radialnych. EKES opowiada się za sporządzeniem kompleksowej oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do wszystkich morskich farm wiatrowych, z uwzględnieniem demontażu i recyklingu turbin wiatrowych. Poza tym utworzenie punktu kompleksowej obsługi dla morskich farm wiatrowych prawdopodobnie pociągnie za sobą duże obciążenia administracyjne, nie zapewniając jednocześnie oczywistych korzyści, gdyż liczba projektów wymagających uzyskania zezwolenia z kilku państw członkowskich jest bardzo ograniczona. Ponadto godna pochwały chęć planowania morskich farm wiatrowych wyraża się w niepotrzebnie restrykcyjnym systemie wyznaczania celów mocy, które są sprzeczne z celami zawartymi w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu, a także z zapisaną w Traktacie swobodą wyboru koszyka energetycznego. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES podaje również w wątpliwość dążenie Komisji do całkowitego wykluczenia wsparcia dla infrastruktury gazowej, mimo że jest ona obecnie niezbędna dla bezpieczeństwa dostaw na niektórych terytoriach UE, a gaz ziemny jawi się jako energia przejściowa (7), mniej szkodliwa niż węgiel czy ropa. EKES argumentował już w poprzednich opiniach, że potencjalnie infrastruktura przeznaczona do gazu ziemnego będzie mogła zostać ponownie wykorzystana do gazów odnawialnych i dlatego należy nadal w nią inwestować (8). Z tych powodów Komitet postuluje, aby nie wykluczać gazu ziemnego, dopóki nie zostanie on skutecznie zastąpiony innymi źródłami energii o porównywalnych cenach. Komitet apeluje, aby projekty dotyczące infrastruktury transportu gazu ziemnego były kwalifikowane na podstawie kryteriów określonych w rozporządzeniu jako projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania lub projekty będące przedmiotem wzajemnego zainteresowania. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES zwraca uwagę, że wobec powtarzających się odniesień do „odnawialnego” charakteru w kryteriach wyboru projektów (9) powstaje wątpliwość, czy brane są pod uwagę projekty przesyłu energii o obniżonej emisyjności, które są skądinąd pilnie niezbędne, aby UE mogła osiągnąć zakładane cele klimatyczne. Z tej przyczyny Komitet postuluje, aby w projekcie rozporządzenia był stosowany zwrot „odnawialny i/lub o obniżonej emisyjności”. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES nie zgadza się z wspomnianą w motywie 46 „trzyetapową logiką”, która jest główną zasadą finansowania inwestycji dotyczących projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Logika ta polega na „realizowaniu po pierwsze inwestycji poprzez mechanizmy rynkowe”, w sytuacji, gdy są to projekty dotyczące infrastruktury o zasadniczym znaczeniu z punktu widzenia celów UE, które powinny opierać się na wspólnotowych zasadach solidarności lub proporcjonalnego podziału, łącząc różne sposoby finansowania bez nadawania im priorytetów. Komitet sugeruje, aby w rozporządzeniu ustanowiono wspólnotową odpowiedzialność w zakresie finansowania projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, łącząc różne sposoby finansowania bez nadawania im priorytetów. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Jako przedstawiciel zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego EKES przywiązuje szczególną wagę do praw użytkowników, w szczególności ludności, a także do demokratycznego zarządzania. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Nie chcąc dopuścić do powstania nieegalitarnej unii energetycznej i troszcząc się o poprawę sytuacji ludności borykającej się z ubóstwem energetycznym i niskimi dochodami EKES potwierdza swoje liczne wcześniejsze opinie (10) w kwestii potrzeby zaopatrzenia wszystkich w energię po przystępnej cenie czy też, zgodnie z celami wspólnotowymi dotyczącymi „wysokiego poziomu jakości, bezpieczeństwa i przystępności cenowej, równego traktowania oraz propagowania powszechnego dostępu i praw użytkowników” (11) jako priorytetowego kryterium przy wyborze projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. W związku z tym Komitet apeluje, aby w rozporządzeniu zawarto wyraźne odniesienie do celów wspólnotowych w kwestii zaopatrzenia wszystkich w energię po przystępnej cenie oraz zapewnienia wysokiego poziomu jakości i bezpieczeństwa, jak również przystępności cenowej, równego traktowania i propagowania powszechnego dostępu i praw użytkowników. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | Pod względem zarządzania w rozpatrywanym wniosku przypisano nadmierną wagę roli Komisji – należałoby ograniczyć do ścisłego minimum stosowanie aktów delegowanych, o którym mowa w art. 3 – oraz roli Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER), nie badając jednocześnie sposobów na zmniejszenie istniejących asymetrii w zakresie informacji i umiejętności w celu stworzenia wielostronnego zarządzania, które opierałoby się w większym stopniu na przedstawicielach społeczeństwa obywatelskiego: sektorach zawodowych, związkach pracowniczych, stowarzyszeniach użytkowników itp., w tym na grupach regionalnych. EKES wzywa Komisję do ograniczenia stosowania aktów delegowanych do ścisłego minimum oraz do wdrożenia zarządzania z rzeczywistym udziałem wielu zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | Biorąc pod uwagę specyfikę sieci elektroenergetycznych, EKES sugeruje, aby Komisja przeanalizowała wraz ze wszystkimi zainteresowanymi stronami i poddała szerokim konsultacjom projekt stworzenia operatora transeuropejskiego opartego na wielopoziomowym zarządzaniu, który byłby zarówno zintegrowany, jak i zdecentralizowany:






  — | zintegrowany, aby zapewnić sterowanie ogólną równowagą systemu i ciągłością dostaw sieci przesyłowych najwyższego napięcia na poziomie UE; wypełniający zadania i zobowiązania publiczne lub świadczący usługi w ogólnym interesie europejskim; jednocześnie taki operator publiczny musi opierać się na operatorach krajowych oraz na operatorach niższego stopnia, a zatem być |
| --- | --- | --- |

3.16.

—

zintegrowany, aby zapewnić sterowanie ogólną równowagą systemu i ciągłością dostaw sieci przesyłowych najwyższego napięcia na poziomie UE; wypełniający zadania i zobowiązania publiczne lub świadczący usługi w ogólnym interesie europejskim; jednocześnie taki operator publiczny musi opierać się na operatorach krajowych oraz na operatorach niższego stopnia, a zatem być

| — | zdecentralizowany na poziomie najbardziej odpowiedniej siatki terytorialnej, z uwzględnieniem charakterystycznych cech każdego z państw członkowskich. |
| --- | --- |

—

zdecentralizowany na poziomie najbardziej odpowiedniej siatki terytorialnej, z uwzględnieniem charakterystycznych cech każdego z państw członkowskich.

EKES zwraca się do Komisji o zbadanie możliwości ustanowienia transeuropejskiego operatora energetycznych sieci przesyłowych najwyższego napięcia.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 115 z 25.4.2013, s. 39.

1

(2)  Dz.U. C 326 z 26.10.2012, s. 134.

2

(3)  Dz.U. L 328 z 21.12.2018, s. 1.

3

(4)  Dz.U. C 115 z 9.5.2008, s. 124, Dz.U. C 202 z 7.6.2016, s. 125, Dz.U. C 202 z 7.6.2016, s. 125.

4

(5)  COM(2019) 640 final.

5

(6)  COM(2020) 299 final.

6

(7)  Konkluzje Rady Europejskiej (10–11 grudnia 2020 r.).

7

(8)  COM(2020) 301 final (Dz.U. C 123 z 9.4.2021, s. 30).

8

(9)  Na przykład w art. 4 ust. 3 lub w załączniku IV do COM(2020) 824 final.

9

(10)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 77, Dz.U. C 47 z 11.2.2020, s. 98, Dz.U. C 14 z 15.1.2020, s. 105, Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 96, Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 79, Dz.U. C 282 z 20.8.2019, s. 51, Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 86, raport informacyjny EKES-u w sprawie oceny europejskiej unii energetycznej – społecznego i społecznego wymiaru transformacji energetycznej.

10

(11)  Dz.U. C 115 z 9.5.2008, s. 308.

11

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/56 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/56

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – Wprowadzenie unii celnej na kolejny poziom – plan działania”

[COM(2020) 581 final]

(2021/C 220/07)

| Sprawozdawca: | Anastasis YIAPANIS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Anastasis YIAPANIS

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 11.11.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 2.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 259/0/6 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 11.11.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

2.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

259/0/6

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny z zadowoleniem przyjmuje bardzo konkretny plan działania na najbliższe pięć lat w celu wsparcia krajowych organów celnych. Pod warunkiem przeprowadzania regularnych ocen skutków wdrożenie planu doprowadzi do rzeczywistej modernizacji organów celnych w całej UE. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Chociaż modernizacja rozpoczęła się w 2016 r. wraz z wprowadzeniem unijnego kodeksu celnego (1), najnowsze zmiany, takie jak wzrost przepływów handlowych, rozwój sektora handlu elektronicznego, unikanie podatku VAT i opłat celnych, nielegalny handel i zaniżanie wartości towarów, wymagają natychmiastowej i skoordynowanej reakcji. Wyjście Zjednoczonego Królestwa z unii celnej już teraz powoduje większe obciążenie organów celnych pracą i stwarza dla nich szczególne wyzwania. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Tak ambitny plan wymaga odpowiedniego współfinansowania. EKES nie jest pewien, czy wszystkie państwa członkowskie są gotowe przyjąć proponowany harmonogram i wyłożyć swoją część finansowania. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Należy natychmiast zapewnić ściślejszą współpracę i interoperacyjność między organami celnymi a innymi organami ścigania i administracji. Dzielenie się najlepszymi praktykami mogłoby również przyczynić się do zwiększenia wydajności administracji celnej, a właściwe zarządzanie dużą ilością dostępnych danych pozwoliłoby na wprowadzenie inteligentnego nadzoru nad łańcuchami dostaw i rozwinęłoby zdolności prognozowania. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Organom celnym trzeba zapewnić odpowiednie zasoby do wykonywania wszystkich obowiązków pozafinansowych, przy czym należy wprowadzić minimalne normy dotyczące kontroli i wymaganej liczby pracowników. EKES uważa, że niezwykle ważne jest jak najszybsze przyjęcie aktów wykonawczych do rozporządzenia w sprawie nadzoru rynku (2). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Niezwykle długotrwały proces zatwierdzania kolejnych wieloletnich ram finansowych oraz trudności przywódczyń i przywódców UE-27 w uzgadnianiu bardzo ważnych działań zagrażają zarówno prawidłowej odbudowie gospodarki UE, jak i natychmiastowemu wsparciu, którego potrzebują obywatele i przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zaleca natychmiastowe zbadanie możliwości wprowadzenia technologii blockchain w proponowanym planie działania. Ponadto można by łatwo uwzględnić w nim postęp technologiczny i istniejące innowacyjne rozwiązania z obszaru robotyki i sztucznej inteligencji, uzyskując natychmiastowe, istotne rezultaty. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES sugeruje, aby zwrócić szczególną uwagę na najsłabsze miejsca wprowadzania i wyprowadzania towarów, i zdaje sobie sprawę, że o sile unii celnej decyduje jej najsłabsze ogniwo. Zgodny z przepisami, bardziej skoordynowany i zintegrowany system zarządzania ryzykiem pozwoliłby zmniejszyć luki między organami i wzmocnić najsłabsze ogniwa w łańcuchu. Dlatego z zadowoleniem należy przyjąć nową strategię zarządzania ryzykiem ogłoszoną na drugi kwartał 2021 r. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Należy zapewnić specjalne zasoby finansowe na połączenie ICS2 z innymi systemami elektronicznymi. EKES podkreśla znaczenie właściwego zarządzania tak złożoną siecią. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia wystarczających zasobów ludzkich, a także odpowiedniego przeszkolenia tych pracowników w zakresie wdrażania analizy danych poprzedzającej załadunek i przybycie towaru. Wezwał już do opracowania „wspólnych ram szkolenia na podstawie ram kompetencji dla sektora celnego UE” (3). |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | Utworzenie unijnego centrum informacji podatkowych w ramach służb zwalczania nadużyć podatkowych Eurofisc to znacząca poprawa. EKES oczekuje na ocenę Komisji w tym względzie. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Handel elektroniczny stanowi bardzo ważny sektor dla MŚP. EKES wyraża zaniepokojenie faktem, że w komunikacie nie wspomniano o utworzeniu korzystnych ram dla MŚP za pomocą tego ambitnego planu działania. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES uważa, że platformy gromadzą ważne dane, które organy celne mogłyby wykorzystać, ale wymagałoby to określonych inwestycji w oprogramowanie komputerowe takie jak zautomatyzowane systemy robotowe. Platformy powinny otrzymać środki finansowe na gromadzenie danych, których w przeciwnym wypadku by nie potrzebowały. EKES z zadowoleniem przyjmuje jednak prowadzony obecnie przez Komisję przegląd roli i obowiązków internetowych platform handlowych. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | Należy natychmiast przeprowadzić kompleksową analizę unijnych międzynarodowych systemów współpracy i wzajemnej pomocy administracyjnej w kwestiach celnych. Doprowadziłoby to do lepszego egzekwowania prawa. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję uruchomienia unijnego pojedynczego punktu kontaktowego i wyraża dla niej pełne poparcie. |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES obawia się, że w przypadku braku poparcia dla kontrowersyjnej propozycji dotyczącej projektu utworzenia agencji celnej UE ze strony państw członkowskich zarządzanie tak złożonym i wzajemnie powiązanym systemem byłoby dodatkowym obciążeniem dla służb Komisji. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES wyraża głębokie przekonanie, że zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego pomoże wdrożyć tak ambitny plan działania, a jednocześnie zapewni szerokie rozpowszechnienie korzyści, jakie plan ten przynosi społeczeństwu i przedsiębiorstwom. |
| --- | --- |

1.17.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | Unia celna UE istnieje od 1968 r. i zajmuje się całym handlem towarami w 27 państwach członkowskich. Każdego roku unia celna ułatwia handel towarami o wartości ponad 3,5 bln EUR, a organy celne UE co sekundę obsługują 27 zgłoszonych towarów. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W dniu 28 września 2020 r. zgodnie z wytycznymi politycznymi ogłoszonymi przez przewodniczącą KE Ursulę von der Leyen na początku jej kadencji Komisja Europejska opublikowała ambitny plan działania mający na celu unowocześnienie unii celnej poprzez uczynienie jej do 2025 r. inteligentniejszą, prostszą i efektywniejszą pod względem cyfrowym. Miałoby to pozytywny wpływ zarówno na przychody UE, jak i na bezpieczeństwo obywateli UE. Ponadto przedsiębiorstwa odniosłyby korzyści z prostszych i szybszych obowiązków sprawozdawczych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | EKES podkreślał już, że „skuteczna unia celna stanowi nieodzowny warunek procesu integracji europejskiej, gdyż zapewnia swobodny, skuteczny, bezpieczny i przejrzysty przepływ towarów, a także jak największą ochronę konsumentów i środowiska wraz z lepszymi miejscami pracy oraz skuteczną walką przeciw oszustwom i podrabianiu” (4). |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W związku z tym EKES z zadowoleniem przyjmuje bardzo konkretny plan działania na najbliższe 5 lat, obejmujący 30 zaplanowanych i ujętych w harmonogramie działań w ramach czterech strategicznych kategorii politycznych w celu wsparcia krajowych organów celnych. Te kategorie to: zarządzanie ryzykiem, zarządzanie handlem elektronicznym, promowanie przestrzegania przepisów oraz organy celne działające jednomyślnie. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Obecny system celny wykazuje niedociągnięcia i słabe ogniwa, podczas gdy duża ilość danych wymienianych między organami celnymi we wszystkich państwach członkowskich nie jest skutecznie wykorzystywana. Parlament Europejski i Europejski Trybunał Obrachunkowy wyraziły już swoje zaniepokojenie utratą przychodów z powodu nieskutecznych kontroli celnych przywożonych towarów. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Cła stanowią ważną część budżetu UE, odpowiadając za około 14 % całkowitych przychodów. Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) poinformował, że oszustwa celne są powszechne, i zalecił odzyskanie ponad 2,7 mld EUR w cłach za lata 2017–2019. Wartość podrabianych towarów przywożonych z państw trzecich szacuje się na 121 mld EUR rocznie, podczas gdy naruszenia własności intelektualnej generują sprzedaż na poziomie ponad 83 mld EUR i powodują utratę 15 mld EUR dochodów podatkowych. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Pozytywnym zjawiskiem jest to, że prawie 100 % zgłoszeń celnych jest wysyłanych drogą elektroniczną. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Unia celna wymaga szybkich inwestycji w celu zapewnienia skoordynowanej modernizacji zdolności zarówno pod względem oprogramowania, jak i zasobów ludzkich. Chociaż modernizacja rozpoczęła się w 2016 r. wraz z wprowadzeniem unijnego kodeksu celnego (5), wzrost przepływów handlowych, rozwój sektora handlu elektronicznego, unikanie opłat celnych i podatku VAT, nielegalny handel i zaniżanie wartości towarów wymagają natychmiastowej i skoordynowanej reakcji. Ponadto organy celne są odpowiedzialne za kontrolę towarów w wielu celach niefinansowych. EKES zdaje sobie sprawę z tego, że o sile unii celnej decyduje jej najsłabsze ogniwo, dlatego sugeruje zwrócenie szczególnej uwagi na najsłabsze miejsca wprowadzania i wyprowadzania towarów. Państwa członkowskie powinny w pełni wykorzystać nowy instrument na rzecz sprzętu do kontroli celnej, który został specjalnie zaprojektowany, aby pomóc w zakupie, konserwacji i wymianie najnowocześniejszego sprzętu celnego. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Wyjście Zjednoczonego Królestwa z unii celnej już teraz powoduje większe obciążenie organów celnych pracą i stwarza dla nich szczególne wyzwania. Oczekuje się, że wraz z ponownym wprowadzeniem kontroli celnych liczba zgłoszeń celnych znacznie wzrośnie. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Należy natychmiast zapewnić ściślejszą współpracę i interoperacyjność między organami celnymi a innymi organami ścigania i administracji. EKES ostrzegał już, że „współpraca różnych organów i instytucji w państwach członkowskich – policji, wywiadu, wymiaru sprawiedliwości, organów celnych i podatkowych – jest daleka od ideału” (6). |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Organy celne są bardzo zaangażowane w walkę z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną. Tylko w 2019 r. celnicy skonfiskowali 400 ton narkotyków, 3 699 sztuk broni palnej oraz 3,5 mld wyrobów tytoniowych i papierosów. 11,5 % wszystkich deklaracji środków pieniężnych było nieprawidłowych, co odpowiada kwocie około 331 mln EUR (7). |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Dla sektora, który korzysta z dużej liczby zgłoszeń, informacji o produktach, podatkach itp. niezwykle ważne jest zarządzanie danymi. Opanowanie dużej ilości dostępnych danych stanowiłoby natychmiastową i znaczną poprawę w stosunku do obecnego systemu celnego, a także ułatwiłoby podjęcie lepszych i zdecydowanych działań w odpowiedzi na rosnące wyzwania. Umożliwiłoby również prowadzenie inteligentnego nadzoru nad łańcuchami dostaw i zwiększyłoby zdolności przewidywania. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES wyraża rozczarowanie faktem, że w ostatnim zdaniu komunikatu KE wezwała do poparcia tego planu działania TYLKO Parlament Europejski i Radę, z całkowitym pominięciem EKES-u. Komitet jest głęboko przekonany, że zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego pomoże wdrożyć tak ambitny plan działania, a jednocześnie zapewni szerokie rozpowszechnienie korzyści, jakie plan ten przynosi społeczeństwu i przedsiębiorstwom. |
| --- | --- |

3.6.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES od samego początku docenia ambitny plan działania i konkretne terminy realizacji działań. To wyraźny krok naprzód: pod warunkiem przeprowadzania regularnych ocen skutków wdrożenie planu doprowadzi do rzeczywistej modernizacji organów celnych w całej UE. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Tak ambitny plan wymaga odpowiedniego finansowania. Chociaż niektóre z proponowanych działań wymagają współfinansowania, a UE wyraża chęć udziału w tym przedsięwzięciu, EKES wyraża wątpliwość, czy wszystkie państwa członkowskie są gotowe przyjąć proponowany harmonogram i wyłożyć swoją część finansowania. Tylko dokładnie skoordynowane finansowanie i wdrażanie zapewniłyby powodzenie wniosku. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | UE pokazała jednak, że jej struktury są kruche, a jej reakcje na sytuacje krytyczne – opóźnione i nieskoordynowane, co widać m.in. na przykładzie pandemii COVID-19. Wezwanie prezydenta Francji Emmanuela Macrona do reorganizacji strefy Schengen i jego prośba o ponowne przeanalizowanie kwestii swobodnego przepływu osób w Unii są równie poważne, jak i niepokojące. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Ponadto niezwykle długi proces zatwierdzania kolejnych wieloletnich ram finansowych zagraża prawidłowej odbudowie gospodarki UE i natychmiastowemu wsparciu potrzebnemu zarówno społeczeństwu, jak i przedsiębiorstwom. Wydaje się, że przywódczynie i przywódcy UE-27 mają coraz więcej problemów z uzgadnianiem bardzo ważnych działań, a czas podejmowania decyzji i niezdecydowany charakter rozwiązań świadczą o przestarzałym i nieefektywnym systemie zarządzania UE. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Obecna propozycja, choć już omówiona i przeanalizowana w 2018 r., nie przewiduje żadnego wykorzystania technologii blockchain. EKES uważa, że system celny ma odpowiednią strukturę, aby uwzględnić takie zmiany, i zaleca natychmiastowe zbadanie możliwości wprowadzenia technologii blockchain w proponowanym planie działania. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES zauważa ponadto, że nie przeprowadzono żadnej analizy możliwego wykorzystania robotyki i sztucznej inteligencji do aktualizacji operacji celnych. Podkreśla, że w tak złożonym planie działania można by łatwo uwzględnić postęp technologiczny i istniejące innowacyjne rozwiązania z zakresu robotyki i sztucznej inteligencji, co przyniosłoby natychmiastowe i wyraźne rezultaty. |
| --- | --- |

4.6.

4.7.   Zarządzanie ryzykiem

| 4.7.1. | Od czasu wprowadzenia poprawek dotyczących bezpieczeństwa do unijnego kodeksu celnego w 2005 r. UE prowadzi działania związane z zarządzaniem ryzykiem w oparciu o dwie linie obrony: ocenę z wyprzedzeniem i kontrolę przed wprowadzeniem towarów na obszar celny i po ich wprowadzeniu. EKES uważa, że największe wyzwanie wynika z nieskoordynowanego stosowania procedur w państwach członkowskich i braku wymiany informacji między państwami. Zapewnienie zgodnego z przepisami, bardziej skoordynowanego i zintegrowanego systemu zarządzania ryzykiem pozwoliłoby zmniejszyć luki między organami i wzmocnić najsłabsze ogniwa. W związku z tym nowa strategia zarządzania ryzykiem ogłoszona na drugi kwartał 2021 r. jest bardzo obiecująca. |
| --- | --- |

4.7.1.

| 4.7.2. | Transformacja cyfrowa i rozwój handlu elektronicznego ułatwiają konsumentom dokonywanie zakupów przez internet z każdego miejsca na świecie. Nie wszystkie produkty spełniają jednak wysokie europejskie normy bezpieczeństwa produktów lub ochrony konsumentów. Dla konsumentów jest to często zaskoczeniem. EKES z zadowoleniem przyjmuje cel usprawnienia procesu zarządzania ryzykiem, aby lepiej chronić jednolity rynek, a zwłaszcza obywateli, przed niezgodnymi z przepisami i niebezpiecznymi produktami. |
| --- | --- |

4.7.2.

| 4.7.3. | Propozycja uruchomienia inicjatywy „Wspólne zdolności analityczne” jest zdecydowanie krokiem naprzód. Z zadowoleniem należy również przyjąć udostępnianie danych organom odpowiedzialnym za zwalczanie nadużyć finansowych. EKES wyraża jednak wątpliwość, czy dostępne będzie odpowiednie finansowanie, aby połączyć ICS2 z innymi systemami elektronicznymi. Kolejna pilna kwestia dotyczy zarządzania tak złożoną siecią oraz potrzebnych do tego wyspecjalizowanych i odpowiednio przeszkolonych zasobów ludzkich. |
| --- | --- |

4.7.3.

| 4.7.4. | Ponadto EKES obawia się, że w przypadku braku poparcia dla projektu utworzenia nowej unijnej agencji celnej ze strony państw członkowskich zarządzanie tak złożonym i wzajemnie powiązanym systemem byłoby dodatkowym obciążeniem dla służb KE. |
| --- | --- |

4.7.4.

| 4.7.5. | Komisja zaproponowała wdrożenie analizy danych poprzedzającej załadunek i przybycie dla wszystkich produktów i środków transportu do 2024 r. Nie jest jednak jasne, jakiego rodzaju zasoby ludzkie będą potrzebne w każdym państwie członkowskim ani jaki poziom i czas trwania szkolenia będzie wymagany w przypadku takiego personelu. To samo dotyczy dodatkowego procesu zarządzania ryzykiem, który jest planowany dla procedur „po przybyciu”. EKES wzywał już do opracowania „wspólnych ram szkolenia na podstawie ram kompetencji dla sektora celnego UE, które mają na celu ujednolicenie i podwyższenie standardów działania organów celnych w całej UE” (8). |
| --- | --- |

4.7.5.

4.8.   Zarządzanie handlem elektronicznym

| 4.8.1. | Handel elektroniczny przyniósł ważne korzyści i możliwości zarówno dla społeczeństwa, jak i dla przedsiębiorstw. Stwarza jednak poważne wyzwania pod względem przestrzegania przepisów podatkowych i celnych w odniesieniu do towarów będących przedmiotem handlu, a także pod względem dużej liczby wniosków o odprawę w szerokim zakresie kontroli do celów niefinansowych, w tym bezpieczeństwa, ochrony i własności intelektualnej. EKES uznaje istotną rolę, jaką odgrywają organy celne w zapobieganiu wprowadzaniu na jednolity rynek niezgodnych z przepisami lub niebezpiecznych produktów, i stwierdza, że należy zapewnić tym organom odpowiednie środki umożliwiające wykonywanie również wszystkich obowiązków pozafinansowych. |
| --- | --- |

4.8.1.

| 4.8.2. | Oczekuje się, że wdrożenie pakietu dotyczącego VAT w handlu elektronicznym (9) od 2021 r. przyniesie znaczne przychody do budżetów państw członkowskich i zapewni równe szanse dla otoczenia biznesowego. Utworzenie unijnego centrum informacji podatkowych w ramach służb zwalczania oszustw podatkowych Eurofisc jest postrzegane jako znacząca poprawa w zapewnianiu organom celnym dostępu do informacji. EKES oczekuje na ocenę Komisji Europejskiej w tym względzie. |
| --- | --- |

4.8.2.

| 4.8.3. | EKES uważa, że najlepszym sposobem na uregulowanie handlu elektronicznego i zarządzanie nim jest ściślejsza współpraca z innymi państwami OECD i G-20. Już wcześniej podkreślał, że „politykę podatkową stosowaną w dziedzinie cyfryzacji gospodarki oraz opracowanie instrumentów i rozwiązań operacyjnych trzeba koordynować na szczeblu międzynarodowym” (10). |
| --- | --- |

4.8.3.

| 4.8.4. | Handel elektroniczny stanowi bardzo ważny sektor dla MŚP. Handel transgraniczny jest już jednak rozdrobniony ze względu na różne istniejące bariery i EKES wyraża zaniepokojenie, że w komunikacie nie wspomniano o utworzeniu ram korzystnych dla MŚP za pomocą tego ambitnego planu działania. Według wrześniowego Eurobarometru tylko 4 % MŚP sprzedaje swoje towary konsumentom w innych państwach członkowskich (11). |
| --- | --- |

4.8.4.

| 4.8.5. | Propozycja nałożenia na platformy obowiązków w zakresie sprawozdawczości celnej jest potencjalnym obciążeniem dla przedsiębiorstw prowadzących legalny handel. Platformy te posiadają ważne dane, które organy celne mogłyby wykorzystać, ale wymagałoby to określonych inwestycji w oprogramowanie komputerowe gromadzące i dostarczające takie dane. Należy natychmiast zbadać wykorzystanie zautomatyzowanych systemów robotowych, ponieważ mogą one okazać się nieocenioną pomocą w ułatwianiu wykonywania obowiązku sprawozdawczego. Ponadto EKES uważa, że jeśli przedsiębiorstwa te zostaną poproszone o gromadzenie danych, których normalnie by nie potrzebowały, powinny otrzymać niezbędne finansowanie. Zarządzanie tymi danymi jest niezwykle ważne w zwalczaniu oszustw celnych i oszustw związanych z VAT, zaniżania wartości, fałszowania deklaracji pochodzenia itp. EKES wyraził już „życzenie, by opracowano europejską normę gromadzenia danych i informacji na temat użytkowników, które platformy będą musiały przekazywać [...]” (12). |
| --- | --- |

4.8.5.

| 4.8.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje jednak prowadzony obecnie przez KE przegląd roli i obowiązków internetowych platform handlowych, na których powinna spoczywać większa odpowiedzialność i którym należy zwiększyć zakres obowiązków, jeśli chodzi o sprawdzanie, czy towary sprzedawane na ich platformach są zgodne z przepisami i bezpieczne. |
| --- | --- |

4.8.6.

4.9.   Promowanie przestrzegania przepisów

| 4.9.1. | Obecny system zapewnia korzyści zaufanym przedsiębiorcom za spełnienie przez nich przepisów prawa celnego UE. EKES popiera propozycję monitorowania istniejących umów preferencyjnych z państwami trzecimi; kompleksowa analiza międzynarodowych systemów współpracy UE i wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych doprowadziłaby do lepszego egzekwowania prawa. |
| --- | --- |

4.9.1.

| 4.9.2. | Propozycja uruchomienia unijnego pojedynczego punktu kontaktowego jest projektem korzystnym dla wszystkich i EKES wyraża dla niej pełne poparcie. Sektor prywatny skorzystałby na możliwości uproszczonej sprawozdawczości, a różne organy mogłyby wybierać potrzebne dane. Jest to wyraźny krok naprzód dla wszystkich zaangażowanych stron. Oczekuje się, że przyniesie to przedsiębiorstwom do 690 mln EUR oszczędności w obszarze administracji celnej w ciągu pierwszych siedmiu lat od wdrożenia. |
| --- | --- |

4.9.2.

| 4.9.3. | Nie jest jednak jasne, na jakiej podstawie proponowana analiza unijnego kodeksu celnego mogłaby sugerować, że systemy elektroniczne są przestarzałe, niecałe cztery lata po przyjęciu wniosku. |
| --- | --- |

4.9.3.

| 4.9.4. | Fragmentacja systemu sankcji za brak zgodności z przepisami we wszystkich państwach członkowskich powoduje zakłócenia konkurencji na jednolitym rynku, jednocześnie umożliwiając pojawienie się słabszych ogniw w systemie. Utworzenie solidnych i jednolitych ram wzmocniłoby siłę unii celnej jako całości. Choć w teorii wydaje się to doskonałym rozwiązaniem, EKES zastanawia się, w jaki sposób KE zamierza zintegrować system sankcji, skoro wniosek z 2013 r. dotyczący tego samego tematu został odrzucony. |
| --- | --- |

4.9.4.

| 4.9.5. | Ponadto trudno jest osiągnąć ten sam poziom kontroli, jeśli liczba funkcjonariuszy celnych waha się od 7 do 70 na 100 000 mieszkańców w zależności od państwa członkowskiego (13). EKES zaleca dodanie minimalnych norm dotyczących kontroli i wymaganej liczby pracowników. |
| --- | --- |

4.9.5.

| 4.9.6. | Kryzys związany z COVID-19 ujawnił niedociągnięcia systemu celnego – wykryto kilka przypadków wprowadzenia na terytorium UE niezgodnych z przepisami i niebezpiecznych produktów. EKES uważa, że niezwykle ważne jest jak najszybsze przyjęcie aktów wykonawczych do rozporządzenia w sprawie nadzoru rynku (14). |
| --- | --- |

4.9.6.

| 4.9.7. | Ponadto EKES popiera propozycję zwrócenia szczególnej uwagi na zastosowanie reguł i procedur preferencyjnego pochodzenia do 41 unijnych umów o wolnym handlu. Jeśli chodzi o innych partnerów handlowych, zwłaszcza Chiny, gwałtowny wzrost handlu elektronicznego przyczynił się do powstania dodatkowych wyzwań dla organów celnych. Nie dziwi zatem naturalna troska oraz chęć oceny i stanowienia prawa w razie potrzeby. |
| --- | --- |

4.9.7.

4.10.   Organy celne działające jednomyślnie

| 4.10.1. | Analiza pokazuje, że współpracę transgraniczną można znacznie wzmocnić. EKES zdaje sobie sprawę, że jedynym wyjściem jest zapewnienie większej i lepszej współpracy między organami celnymi różnych państw członkowskich oraz między organami celnymi a innymi organami krajowymi. Dzielenie się najlepszymi praktykami mogłoby również przyczynić się do poprawy wydajności administracji celnej. |
| --- | --- |

4.10.1.

| 4.10.2. | Konieczne są znaczne inwestycje, aby zakupić sprzęt do kontroli celnej niezbędny do wprowadzenia tej współpracy w życie. EKES zauważa, że w pierwotnym wniosku (15) Komisja zgodziła się pokryć tylko 80 % potrzebnych inwestycji. Pozostałe 20 % powinny pokryć państwa członkowskie, lecz biorąc pod uwagę sytuację finansową, w jakiej znalazły się one w wyniku pandemii COVID-19, EKES zakłada, że nie wszystkie 27 państw członkowskich będzie w stanie zainwestować wymagane kwoty w 2021 r. |
| --- | --- |

4.10.2.

| 4.10.3. | Ponadto Komisja odważnie przedstawia kontrowersyjną propozycję przygotowania do 2023 r. oceny skutków utworzenia unijnej agencji celnej. EKES wątpi, by państwa członkowskie się na to zgodziły. |
| --- | --- |

4.10.3.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 269 z 10.10.2013, s. 1.

1

(2)  Dz.U. L 169 z 25.6.2019, s. 1.

2

(3)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku ustanawiającego, w ramach Funduszu Zintegrowanego Zarządzania Granicami, instrument wsparcia finansowego na rzecz sprzętu do kontroli celnej (Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 67).

3

(4)  Dz.U. C 367 z 10.10.2018, s. 39.

4

(5)  Dz.U. L 269 z 10.10.2013, s. 1.

5

(6)  Dz.U. C 246 z 28.7.2017, s. 22.

6

(7)  Drugie dwuletnie sprawozdanie z postępów w zakresie rozwoju unii celnej UE i zarządzania nią.

7

(8)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 67.

8

(9)  Modernising VAT for cross-border e-commerce [Modernizacja przepisów VAT dotyczących transgranicznego handlu elektronicznego]

9

Modernising VAT for cross-border e-commerce

(10)  Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 62.

10

(11)  Badanie Eurobarometr Flash 486.

11

(12)  Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 62.

12

(13)  Badanie przeprowadzone przez Związek Zawodowy Pracowników Sektora Finansów w Europie.

13

(14)  Dz.U. L 169 z 25.6.2019, s. 1.

14

(15)  COM(2018) 321 final.

15

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/62 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/62

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego unijne środowisko jednego okienka w dziedzinie ceł i zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 952/2013”

[COM(2020) 673 final – 2020/306 (COD)]

(2021/C 220/08)

| Sprawozdawca: | Athanasios IOANNIDIS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Athanasios IOANNIDIS

| Wnioski o konsultację | Parlament Europejski, 11.11.2020
  Rada, 13.11.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 3, 114 i 207 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 2.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 268/0/3 |

Wnioski o konsultację

Parlament Europejski, 11.11.2020

Rada, 13.11.2020

Podstawa prawna

Art. 3, 114 i 207 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

2.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

268/0/3

| 1. | Wnioski i zalecenia |
| --- | --- |

1.

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji Europejskiej dotyczący ustanowienia unijnego środowiska jednego okienka w dziedzinie ceł i zmiany rozporządzenia (UE) nr 952/2013. Celem wniosku jest rozwiązanie problemu rozdrobnionej interoperacyjności między organami celnymi a właściwymi organami partnerskimi w zarządzaniu procesami odprawy celnej towarów. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES uważa, że wniosek jest zgodny z wizją i celami strategicznymi Unii, zarówno w odniesieniu do „Planu działania mającego na celu przeniesienie unii celnej na następny poziom – planu działania na rzecz silnej i nowoczesnej unii celnej”, jak i do komunikatu „Rozwój unii celnej UE i zarządzanie nią”. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Zdaniem EKES-u wniosek wspiera plan strategiczny Dyrekcji Generalnej ds. Podatków i Unii Celnej (DG TAXUD) na lata 2016–2020 oraz plan działania UE na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020 określony w komunikacie Komisji z dnia 19 kwietnia 2016 r. (1) i mający na celu zwiększenie wydajności usług publicznych poprzez usunięcie istniejących barier cyfrowych, ograniczenie biurokracji i poprawę jakości interakcji między organami krajowymi. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES zwraca uwagę, że wdrożenie środowiska jednego okienka w dziedzinie ceł sprawi, że handel towarami wkroczy w nową erę cyfrową dzięki uproszczeniu i automatyzacji. Ogólnie rzecz biorąc, wymiana handlowa w UE będzie rosła, Unia stanie się bardziej konkurencyjna, cła zostaną zmodernizowane oraz będzie się to wiązać z wielorakimi skutkami dla zainteresowanych stron – organów celnych państw członkowskich, właściwych organów partnerskich, przedsiębiorców i obywateli. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES uważa, że unijne jedno okienko wraz z krajowymi okienkami nie powinny stanowić jedynie portalu cyfrowego na potrzeby procesów gromadzenia danych i wymiany informacji. Ponieważ systemy i procesy informacyjne ewoluują, w przyszłości – zgodnie z ustaleniami państw członkowskich i Rady – musi istnieć także możliwość przejścia na bardziej złożone, zautomatyzowane procesy obliczeniowe, które będą stosowane w odniesieniu do ilości towarów. Umożliwi to przedsiębiorcom uzyskanie całościowego obrazu transakcji, którą należałoby zatem nazwać „inteligentną”. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES uważa, że włączenie unijnych formalności niedotyczących ceł do unijnego systemu jednego okienka w dziedzinie ceł służącego do wymiany świadectw (EU CSW-CERTEX) będzie wymagało nowej infrastruktury informatycznej w celu stworzenia połączeń między krajowymi środowiskami jednego okienka w dziedzinie ceł a unijnymi systemami pozacelnymi. Należy dokładnie określić dane, które mają być wymieniane. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zaleca, by Komisja zwróciła szczególną uwagę na cyberbezpieczeństwo systemów i okienek poprzez ustanowienie systemów bezpieczeństwa o wysokich standardach, które będą chronić przed atakami mogącymi zagrozić handlowi towarami w UE i mieć katastrofalne skutki gospodarcze. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES zgadza się, że skuteczne wdrożenie programu jednego okienka w dziedzinie ceł i uniknięcie opóźnień będzie wymagało szczególnego zwrócenia uwagi na państwa członkowskie, które nie wzięły udziału w projekcie pilotażowym z 2015 r. pt. „Unijne środowisko jednego okienka w dziedzinie ceł – wspólny dokument weterynaryjny wejścia” (EU CSW-CVED) i które w związku z tym nie opracowały krajowych środowisk jednego okienka w dziedzinie ceł, dostosowanych do unijnego jednego okienka. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Podobny problem dotyczy szeregu państw członkowskich, które opracowały własne inicjatywy w zakresie jednego okienka na szczeblu krajowym, które pozostają odizolowane i charakteryzują się różnymi warunkami uzależnionymi od poziomu istniejącej informatycznej architektury celnej, priorytetów i struktur kosztów. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Z powyższych względów EKES opowiada się za bardziej szczegółowym harmonogramem, zawierającym cele i środki dla państw członkowskich umożliwiające im dostosowanie ich krajowych środowisk jednego okienka w dziedzinie ceł do unijnego jednego okienka. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES dostrzega złożoność systemu i fakt, że do jego wdrożenia potrzebna jest koordynacja działań zarówno w obrębie państw członkowskich, jak i między tymi państwami. EKES proponuje opracowanie bardziej szczegółowego harmonogramu monitorowania i przedstawiania sprawozdań na temat funkcjonowania i opracowywania jednego okienka, wraz z celami i środkami, które państwa członkowskie i podmioty krajowe powinny podjąć w celu wdrożenia systemu. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zaleca, by w obszarze swego działania program przyczyniał się do większego poszanowania praw podstawowych i lepszej ochrony danych. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES uważa, że niezwykle ważne jest przygotowanie i przeszkolenie pracowników, którzy będą zaangażowani w obsługę systemów informatycznych, krajowych środowisk jednego okienka i unijnego jednego okienka w dziedzinie ceł. W związku z tym w obecnym projekcie należy przewidzieć programy szkolenia i podnoszenia kwalifikacji pracowników, które to programy powinny być finansowane ze środków krajowych lub unijnych. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Kontekst/wprowadzenie

| 2.1. | W 2008 r. państwa członkowskie i Komisja zobowiązały się do promowania elektronicznego środowiska celnego w UE poprzez dążenie do ustanowienia ram usług jednego okienka. W deklaracji weneckiej z 2014 r. zaproponowano stopniowy plan działania na rzecz wdrożenia unijnego środowiska jednego okienka w dziedzinie ceł i opracowania jego ram prawnych. Zostało to powtórzone w komunikacie Komisji z 2016 r. „Rozwój unii celnej UE i zarządzanie nią”, w którym ogłoszono plany Komisji dotyczące zbadania wykonalnego rozwiązania w zakresie opracowania i utworzenia unijnego środowiska jednego okienka w dziedzinie ceł. Podejście to zostało poparte w konkluzjach Rady Ecofin z dnia 23 maja 2017 r. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Komisja rozpoczęła w 2015 r. projekt pilotażowy – „Unijne środowisko jednego okienka w dziedzinie ceł – wspólny dokument weterynaryjny wejścia (EU CSW-CVED)”. Projekt był zarządzany wspólnie przez Dyrekcję Generalną ds. Podatków i Unii Celnej (DG TAXUD) oraz Dyrekcję Generalną ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności (DG SANTE) w celu umożliwienia zautomatyzowanej weryfikacji przez organy celne trzech formalności regulacyjnych niedotyczących ceł, przedkładanych wraz ze zgłoszeniem celnym jako dowód zgodności. Początkowo w tym programie pilotażowym uczestniczyło na zasadzie dobrowolności pięć administracji celnych państw członkowskich. W ramach jego następcy, unijnego systemu jednego okienka w dziedzinie ceł służącego do wymiany świadectw (EU CSW-CERTEX), rozszerzono zakres wymogów regulacyjnych i wprowadzono nowe funkcje, takie jak zarządzanie ilością. Liczba uczestniczących państw członkowskich wzrosła z pięciu do dziewięciu, a programem obejmowane są kolejne obszary polityki. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Pandemia COVID-19 sprawiła, że ważniejsze niż kiedykolwiek stało się ustanowienie silniejszych ram unii celnej i dalsze ułatwianie wypełniania formalności celnych i unijnych formalności niedotyczących ceł w celu wsparcia ożywienia gospodarczego. W tym celu zwiększona cyfryzacja formalności celnych i unijnych formalności regulacyjnych niedotyczących ceł mających zastosowanie do handlu międzynarodowego otwiera państwom członkowskim nowe możliwości w zakresie poprawy współpracy cyfrowej. |
| --- | --- |

2.3.

3.   Streszczenie wniosku Komisji

| 3.1. | Unijny handel międzynarodowy podlega zarówno przepisom prawa celnego, jak i unijnym przepisom innym niż przepisy celne. Organy odpowiedzialne za unijne formalności regulacyjne niedotyczące ceł („właściwe organy partnerskie”) oraz organy celne często pracują w hermetycznych zespołach, tworząc złożone i powodujące obciążenia obowiązki sprawozdawcze dla przedsiębiorców i nieskuteczne procesy odprawy towarów, sprzyjające błędom i oszustwom. Aby rozwiązać problem rozdrobnionej interoperacyjności między organami celnymi a właściwymi organami partnerskimi w zarządzaniu procesami odprawy towarów oraz koordynować działania w tym obszarze, Komisja i państwa członkowskie podjęły na przestrzeni lat szereg zobowiązań do opracowania inicjatyw w zakresie jednego okienka do celów odprawy towarów. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | We wniosku Komisji przewidziano ustanowienie unijnego środowiska jednego okienka w dziedzinie ceł zapewniającego zintegrowany zestaw interoperacyjnych usług elektronicznych na szczeblu unijnym i krajowym za pośrednictwem unijnego systemu jednego okienka w dziedzinie ceł służącego do wymiany świadectw. Ma to na celu wspierać interakcję i wymianę informacji między krajowymi środowiskami jednego okienka w dziedzinie ceł a unijnymi systemami pozacelnymi, o których mowa w załączniku do wniosku. |
| --- | --- |

3.2.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | Wniosek dotyczący rozporządzenia stanowi pierwszy i zasadniczy krok w kierunku poprawy współpracy między organami celnymi za pomocą jednej aplikacji elektronicznej. Jest to kompleksowy wniosek, który zawiera szeroko zakrojoną analizę wyników, działań i środków związanych z funkcjonowaniem unijnego jednego okienka w dziedzinie ceł. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Wdrożenie jednego okienka umożliwi przedsiębiorstwom i przedsiębiorcom przekazywanie danych – zarówno dokumentów załączanych do zgłoszenia, jak i unijnych formalności niedotyczących ceł – drogą elektroniczną do elektronicznego okienka (krajowego okienka) w każdym państwie członkowskim, co ograniczy ryzyko powielania działań oraz pozwoli oszczędzić czas i koszty transakcji. Jedno okienko pozwoli organom celnym i innym organom na gromadzenie danych przekazanych w oparciu o zharmonizowany system procedur odprawy towarów. Jednocześnie UE uzyska ogląd produktów wwożonych i wywożonych przez jej granice, a także możliwość sprawdzania ilości towarów w kontekście kontyngentów i zapobiegania oszustwom. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Jak określono we wniosku Komisji, wdrożenie programu zostanie sfinansowane ze źródeł unijnych i krajowych. Koszty związane z opracowywaniem, integracją i obsługą jednego okienka EU CSW-CERTEX zostaną poniesione przez Unię, natomiast państwa członkowskie pokryją koszty opracowywania, integracji i obsługi ich krajowych środowisk jednego okienka oraz ich połączenia z EU CSW-CERTEX. Biorąc pod uwagę, że pandemia COVID-19 doprowadziła do kryzysu finansowego we wszystkich państwach członkowskich UE, EKES chciałby wiedzieć, w jaki sposób Komisja może zagwarantować, by państwa członkowskie spełniły ten wymóg i zapewniły w budżetach krajowych środki finansowe na realizację programu. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Aby inicjatywa dotycząca jednego okienka mogła zostać zharmonizowana i ustanowiona, wdrożenie programu przez państwa członkowskie musi być obowiązkowe. W istocie sukces jednego okienka w dziedzinie ceł zależy od jednoczesnego przestrzegania, harmonizacji i wdrożenia programu przez wszystkie kraje. EKES zwraca uwagę na ryzyko, że niektóre państwa członkowskie mogą nie wdrożyć jednego okienka w przewidzianym terminie ze względu na ograniczenia budżetowe (wynikające z kryzysu finansowego związanego z COVID-19) i inne priorytety polityczne. Spowoduje to liczne problemy dla polityki celnej i handlowej Unii, nie mówiąc już o państwach członkowskich. EKES zwraca się do Komisji z pytaniem, czy przewidziane są kary w przypadku, gdy któreś z państw członkowskich nie wdroży jednego okienka lub przekroczy ustalone ramy czasowe. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Działania w zakresie jednego okienka muszą iść w parze z modernizacją ceł i organów celnych. Niezwykle przydatne byłoby przeprowadzenie najpierw badania opisującego obecną sytuację na granicach państw członkowskich oraz dokonanie oceny potrzeby inwestycji w modernizację usług, tak aby mogły one być realizowane w ramach jednego okienka. Jednocześnie można by ustalić orientacyjny termin zakończenia prac nad krajową częścią jednego okienka. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W swoim wniosku dotyczącym rozporządzenia Komisja wskazuje, że każde państwo członkowskie powinno wyznaczyć organ, który będzie pełnił funkcję krajowego koordynatora na potrzeby wdrażania i koordynacji działań w zakresie jednego okienka. EKES chciałby wiedzieć, czy wyznaczenie krajowego koordynatora leży w wyłącznej gestii każdego państwa członkowskiego czy też Komisja będzie wydawać zalecenia w tej sprawie. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Jeśli chodzi o zapewnienie ochrony danych, EKES uważa, że uzupełniająca działalność polegająca na ochronie danych gromadzonych wraz ze wszystkimi zgłoszeniami celnymi musi uwzględniać następujące kwestie:






  — | jaki organ publiczny będzie odpowiedzialny za zagwarantowanie poufności i jak zostanie określony stopień tolerancji na każdym szczeblu, |
| --- | --- | --- |

4.7.

—

jaki organ publiczny będzie odpowiedzialny za zagwarantowanie poufności i jak zostanie określony stopień tolerancji na każdym szczeblu,

| — | zabezpieczenia, które zostaną zapewnione przedsiębiorcom w ramach jednego okienka, oraz szczegóły udzielonych gwarancji. |
| --- | --- |

—

zabezpieczenia, które zostaną zapewnione przedsiębiorcom w ramach jednego okienka, oraz szczegóły udzielonych gwarancji.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1. | EKES jest zdania, że omawiany wniosek dotyczący rozporządzenia i punkt, w którym mowa o pomocniczości, można uznać za wkład tego środka, tj. utworzenia jednego okienka, w europejski PKB i zwiększanie konkurencyjności. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Ponadto EKES uważa, że konieczne jest przeprowadzenie oceny skutków dla każdego państwa członkowskiego, w której podkreślone zostaną korzyści płynące z wdrożenia tej polityki, aby przekonać te państwa do szybkiego jej wdrożenia. Jednocześnie EKES zwraca się do Komisji o przedstawienie sprawozdania na temat skutków pilotażowego wprowadzenia jednego okienka w dziedzinie ceł w każdym z państw członkowskich uczestniczących w projekcie pilotażowym. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Mając na uwadze sprawozdanie z oceny skutków, które zostało przeanalizowane we wniosku dotyczącym rozporządzenia, EKES uważa, że pakiet wariantów 1 + 6+8(ii) (2) jest odpowiedni. |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES podkreśla, że Komisja Europejska powinna przyjąć jednolite specyfikacje techniczne dotyczące funkcjonowania krajowego środowiska jednego okienka, jak określono w art. 2 wniosku dotyczącego rozporządzenia. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES zwraca uwagę, że Komisja Europejska powinna przyjąć jednolite specyfikacje techniczne dotyczące funkcjonowania krajowego środowiska jednego okienka, jak określono w art. 8, aby uniknąć problemów związanych ze zgłoszeniami celnymi. EKES uważa, że użyteczne byłoby stworzenie jednego standardu. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES jest zdania, że aby jedno okienko w dziedzinie ceł mogło funkcjonować z powodzeniem, krajowe środowiska muszą działać sprawnie i dysponować odpowiednio przeszkolonym personelem. Biorąc pod uwagę, że liczba funkcjonariuszy celnych (3) na 100 000 mieszkańców waha się od 7 do 70 w zależności od państwa członkowskiego, EKES zaleca dodanie minimalnych standardów dotyczących obsługi systemu i liczby wymaganego personelu. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | EKES zaleca dodanie w art. 1 wniosku dotyczącego rozporządzenia sformułowania „bez uszczerbku dla przepisów ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO) oraz przepisów art. 6 niniejszego rozporządzenia”. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | EKES zauważa, że zarówno pod względem prawnym, jak i merytorycznym w art. 3 można by zająć się kwestią sprzeczności wynikającej z odniesienia do unijnego środowiska jednego okienka w dziedzinie ceł przy jednoczesnym uwzględnieniu unijnych systemów pozacelnych. Można by dodać oddzielny akapit obejmujący tę kwestię (jak również dokonać niezbędnych zmian w odniesieniach). |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | EKES zwraca się o wyjaśnienie, czy program prac Komisji Europejskiej zostanie przyjęty przed wejściem w życie rozporządzenia czy też po jego wejściu w życie. Jeżeli najpierw będzie mieć miejsce wejście w życie rozporządzenia, to jakie będą ramy czasowe przyjęcia planu działania? |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | EKES uważa, że odniesienie do możliwości odwołania uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych, o którym mowa w art. 21 ust. 3 zdanie pierwsze, jest zdecydowanie zbyt niejasne, i zwraca się o doprecyzowanie, czy odwołanie dotyczy jednej czy wszystkich kategorii wymienionych w art. 5 ust. 4, art. 10 ust. 3 i art. 13 ust. 4. Nie jest również jasne, czy dotyczy to jednego aktu należącego do powyższych kategorii czy też o ogólną możliwość przyjmowania aktów należących do jednej z tych kategorii. EKES zwraca uwagę, że proces informowania współprawodawców powinien być przedmiotem konsultacji między tymi współprawodawcami. |
| --- | --- |

5.10.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Plan działania UE na rzecz administracji elektronicznej na lata 2016–2020. Przyspieszenie transformacji cyfrowej w administracji”, COM(2016) 179 final z dnia 19 kwietnia 2016 r.

1

(2)  Wariant 1 nadaje EU CSW-CERTEX obowiązkowy charakter i obejmuje unijne wymogi regulacyjne, w odniesieniu do których odpowiednie informacje celne są dostępne na szczeblu UE dla wszystkich państw członkowskich, zapewniając funkcję automatycznego zarządzania ilością. W wariancie 6 ustanawia się pojedyncze okienka na poziomie krajowym, aby zapewnić przedsiębiorcom zharmonizowane pojedyncze punkty kontaktowe w celu dopełniania formalności celnych i formalności niedotyczących ceł. Wariant 8(ii) opiera się na szerszym stosowaniu istniejącego systemu rejestracji i identyfikacji przedsiębiorców (EORI) jedynie do celów zatwierdzania. COM(2020) 673 final.

2

(3)  https://ufe-online.eu/wp-content/uploads/2020/04/2020-04-04.pdf

3

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/67 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/67

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady »Sprawozdanie dotyczące prognozy strategicznej z 2020 r. Prognoza strategiczna – w kierunku bardziej odpornej Europy«”

[COM(2020) 493 final]

(2021/C 220/09)

| Sprawozdawczyni: | Sandra PARTHIE |
| --- | --- |

Sprawozdawczyni:

Sandra PARTHIE

| Wniosek o konsultację | Pismo Komisji: 11.11.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 2.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 270/0/5 |

Wniosek o konsultację

Pismo Komisji: 11.11.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

2.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

270/0/5

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje planowane włączenie metodyki prognozowania do procesu kształtowania przyszłej polityki UE. Komitet z dużym zadowoleniem przyjmuje decyzję o wyraźnym włączeniu prognozowania do obszarów kompetencji wiceprzewodniczącego Komisji, który odpowiada również za stosunki międzyinstytucjonalne. Oczekuje, że będzie to sprzyjać synergii, a także strukturalnemu zaangażowaniu wszystkich instytucji UE, w tym EKES-u. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje nowe podejście Komisji Europejskiej polegające na prowadzeniu prognozy strategicznej jako corocznego, cyklicznego i ciągłego procesu. Na pierwszy temat działania prognostycznego wybrano odporność UE. W związku z kryzysem wywołanym COVID-19 będzie ona obecnie nadawać kierunek polityce UE. Odporność to zdolność nie tylko do stawienia czoła wyzwaniom i sprostania im, lecz również do przeprowadzenia transformacji w sposób zrównoważony, sprawiedliwy i demokratyczny. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | Cztery wymiary związane z kwestią odporności – „społeczny i ekonomiczny”, „geopolityczny”, „ekologiczny” i „cyfrowy” – są z punktu widzenia Komitetu dobrze dobrane i opracowane. Stanowią one centralne i najważniejsze tematy naszych czasów i w dalszym ciągu będą miały ogromne znaczenie dla kształtowania europejskiej polityki. EKES zdecydowanie popiera wybór tego tematu, ponieważ rzeczywiście jest on najistotniejszy w naszej wspólnej pracy nad stworzeniem odpowiednich warunków ramowych do wyjścia z kryzysu związanego z pandemią oraz do stawienia czoła globalnym wyzwaniom takim jak zmiana klimatu. Komitet przedstawił szczegółową analizę tego zagadnienia w opinii z inicjatywy własnej „W kierunku bardziej odpornej i zrównoważonej gospodarki europejskiej” (1) oraz w rezolucji pt. „Zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności – co zdaje egzamin, a co nie?” (2). |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Prognoza strategiczna charakteryzuje się perspektywą analizy i działania ukierunkowaną na przyszłość. W związku z tym takie działania muszą spełniać trzy podstawowe kryteria, aby móc zapewnić wysokiej jakości wyniki. Po pierwsze analizy muszą zapewniać wyniki stosowne do przyszłej sytuacji będącej przedmiotem badania. Po drugie powinny one opierać się na naukowych metodach i procesach, uwzględniając fakt, że przyszłość nie jest ani obserwowalna, ani empirycznie mierzalna. Po trzecie powinny one być skuteczne w sensie zapewniania pomocnych wskazówek dla praktyki politycznej. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W pierwszym sprawozdaniu Komisji dotyczącym prognozy strategicznej za rok 2020 nadal nie przewidziano pełnego cyklu prognozy; nie zawiera ono także wyjaśnienia sposobu powiązania z Instrumentem na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz z procesem europejskiego semestru. W sprawozdaniu nie wyjaśniono również, które ze wskazanych megatrendów uznaje się za najbardziej prawdopodobne i najistotniejsze dla UE, w związku z czym nie umożliwia ono decydentom ustalenia priorytetów. Kwestia ta wymaga poprawy w przyszłych sprawozdaniach. Prognozowanie pozwoli osiągnąć wyznaczone cele tylko pod warunkiem że będzie otwarte i pluralistyczne, różnorodne i interdyscyplinarne, z udziałem zorganizowanych partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza EKES-u, we wszystkich etapach procesu prognozowania i określania scenariuszy odniesienia oraz z wykorzystaniem zestawu metod i narzędzi w celu ukierunkowania różnych perspektyw na przyszłość. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zatem mimo że aspiracje są mile widziane, Komitet dostrzega pewne obszary wymagające poprawy w zakresie wdrażania prognoz w procesie decyzyjnym:






  — | niejasne są wciąż konkretne warunki pełnego włączenia prognozowania do wieloletniego planowania i Programu lepszego stanowienia prawa, a także do ekosystemu europejskiego odnoszącego się do oceny skutków (3) lub konferencji w sprawie przyszłości Europy, |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

niejasne są wciąż konkretne warunki pełnego włączenia prognozowania do wieloletniego planowania i Programu lepszego stanowienia prawa, a także do ekosystemu europejskiego odnoszącego się do oceny skutków (3) lub konferencji w sprawie przyszłości Europy,

| — | w sprawozdaniu za 2020 r. nie dokonano niezbędnej oceny ilościowej klasyfikacji zidentyfikowanych megatrendów i strategicznych tematów w spektrum prawdopodobieństwa i istotności, co utrudnia ustalenie priorytetów działań, |
| --- | --- |

—

w sprawozdaniu za 2020 r. nie dokonano niezbędnej oceny ilościowej klasyfikacji zidentyfikowanych megatrendów i strategicznych tematów w spektrum prawdopodobieństwa i istotności, co utrudnia ustalenie priorytetów działań,

| — | proces prognozowania powinien zapewniać stały mechanizm monitorowania i kontroli, który pozwoli na przykład na dokonywanie ocen ex post przez społeczeństwo obywatelskie, |
| --- | --- |

—

proces prognozowania powinien zapewniać stały mechanizm monitorowania i kontroli, który pozwoli na przykład na dokonywanie ocen ex post przez społeczeństwo obywatelskie,

| — | w sprawozdaniu zaproponowano już tematy kolejnych sprawozdań prognostycznych, ale nie wyjaśniono, w jaki sposób proces prognozowania został faktycznie wykorzystany do określenia tych tematów, co wydaje się sprzeczne z jego celem. |
| --- | --- |

—

w sprawozdaniu zaproponowano już tematy kolejnych sprawozdań prognostycznych, ale nie wyjaśniono, w jaki sposób proces prognozowania został faktycznie wykorzystany do określenia tych tematów, co wydaje się sprzeczne z jego celem.

| 1.7. | Poziom zobowiązania do korzystania z prognoz w celu wzmocnienia odporności Europy jest raczej ograniczony. W sprawozdaniu Komisji stwierdzono głównie, że „może” ona korzystać z prognoz na szczeblu UE raczej niż że faktycznie „będzie” z nich korzystać. Zamiast określać konkretne sposoby wykorzystania prognoz w politycznym procesie decyzyjnym, narzędzia prognostyczne sprowadza się do wariantów, które mogą, ale nie muszą, być wykorzystywane przez odpowiednie zainteresowane strony oraz w konkretnym przypadku wdrażania. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Jeżeli chodzi o wymiary odporności, czyli temat sprawozdania za 2020 r.,






  — | w wielu przypadkach rzeczywisty aspekt przyszłości nie jest kompleksowo rozwinięty, lecz koncentruje się w zbyt dużym stopniu na opisie bieżącej sytuacji, |
| --- | --- | --- |

1.8.

—

w wielu przypadkach rzeczywisty aspekt przyszłości nie jest kompleksowo rozwinięty, lecz koncentruje się w zbyt dużym stopniu na opisie bieżącej sytuacji,

| — | brakuje w nim przyszłościowej wizji postępów, które należy poczynić, oraz ich ram czasowych, w tym opracowania nowych wskaźników dobrostanu takich jak te wykraczające poza PKB, |
| --- | --- |

—

brakuje w nim przyszłościowej wizji postępów, które należy poczynić, oraz ich ram czasowych, w tym opracowania nowych wskaźników dobrostanu takich jak te wykraczające poza PKB,

| — | nie opisano szczegółowo metody wyeliminowania stwierdzonych słabych punktów i nie uwzględniono ukierunkowanych rozwiązań pozwalających zapobiec pogorszeniu się warunków osób zagrożonych wykluczeniem, takich jak osoby z niepełnosprawnościami i osoby starsze. |
| --- | --- |

—

nie opisano szczegółowo metody wyeliminowania stwierdzonych słabych punktów i nie uwzględniono ukierunkowanych rozwiązań pozwalających zapobiec pogorszeniu się warunków osób zagrożonych wykluczeniem, takich jak osoby z niepełnosprawnościami i osoby starsze.

| 1.9. | Cztery wymiary stanowią podstawę tworzenia planu przyszłych działań w zakresie prognoz. Komitet zaleca zatem, aby czterem wymiarom odporności przypisano cele szczegółowe, które można będzie realizować, a co za tym idzie poddawać w przyszłości regularnej ocenie. Zaproponowano już kolejne tematy planu prognozy, tj.: otwartą strategiczną autonomię, przyszłość miejsc pracy i umiejętności oraz pogłębienie synergii między transformacją cyfrową i ekologiczną. Tematy te wywodzą się z trzech spośród czterech wymiarów odporności. Pozostaje jednak niejasne, w jaki sposób Komisja określiła te tematy oraz w jakiej kolejności i w jakiej formie będą one uwzględnione. Nie jest zatem wystarczająco klarowne, dlaczego to właśnie te tematy wybrano, a nie inne, jak np. wewnętrzna wizja rozwoju UE, wzrost nacjonalizmu, przyszła współpraca między państwami członkowskimi czy kwestie bezpieczeństwa. Również w tym zakresie można osiągnąć większą przejrzystość przy pomocy prognozy strategicznej. |
| --- | --- |

1.9.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Instrument prognozy strategicznej, umożliwiający przewidywanie tendencji i zmian, jest niezbędny w opracowywaniu odpowiedzialnej polityki. Prognoza strategiczna będzie odgrywała kluczową rolę w kształtowaniu polityki UE dostosowanym do przyszłych wyzwań przez zapewnienie, aby inicjatywy krótkoterminowe były wpisane w perspektywę długoterminową. Ma to istotne znaczenie, gdyż obecnie wkraczamy w nową erę, w której prognozowanie zorientowane na działania będzie stymulowało myślenie strategiczne oraz kształtowało polityki i inicjatywy UE, w tym przyszłe programy prac Komisji. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Choć nie wszystko można przewidzieć, a różne zdarzenia nadal będą nas zaskakiwać, pole do działania jest ogromne. Działania mogą obejmować określanie prawdopodobieństwa i przygotowanie osób na stanowiskach decyzyjnych do poszukiwania, zrozumienia i rozpoznawania sygnałów, zwłaszcza dotyczących zdarzeń zakłócających, najwcześniej, jak jest to możliwe. Oznacza to także przygotowanie planów działania, ustanowienie struktur dowodzenia i kanałów komunikacji oraz określenie jasnych obszarów odpowiedzialności i zadań w przypadku zaistnienia danego zdarzenia. Progności często używają metafory „czarnego łabędzia” (zdarzenie zupełnie niespodziewane z kategorii wielkich niewiadomych) oraz „szarego nosorożca” (znane zdarzenie na dużą skalę, które miałoby ogromny wpływ, lecz jest ignorowane). Pandemia COVID-19 była „szarym nosorożcem”, ponieważ pojawiły się sygnały ostrzegawcze wskazujące na rosnące ryzyko wybuchu pandemii na świecie z powodu degradacji środowiska w połączeniu z globalizacją i ściślejszymi połączeniami. Należy zastosować techniki prognozowania i planowania, wprowadzając wyraźne rozróżnienie między tymi dwoma rodzajami wstrząsów, które wywierają ogromny wpływ. W związku z tym w instytucjach badawczych UE należy poprawić międzysektorowe, nielinearne techniki tworzenia scenariuszy oraz rozpoznawanie pojawiających się głównych zagrożeń i wczesnych tendencji. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Odporność to zdolność nie tylko do stawienia czoła wyzwaniom i sprostania im, lecz również do przeprowadzenia transformacji w sposób zrównoważony, sprawiedliwy, pluralistyczny i demokratyczny. Cztery wymiary związane z kwestią odporności – „społeczny i ekonomiczny”, „geopolityczny”, „ekologiczny” i „cyfrowy” – są z punktu widzenia Komitetu dobrze dobrane i opracowane. Komitet podkreśla jednak, że liczne wzajemne oddziaływania tych czterech wymiarów nie mogą być postrzegane jako odrębne, ale w analizach i wynikających z nich działaniach muszą być rzeczywiście rozpatrywane w ujęciu łącznym. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję utworzenia „tabel wskaźników odporności” zawierających odpowiednie wskaźniki umożliwiające monitorowanie bieżącego stanu rzeczy oraz społeczno-ekonomicznego, geopolitycznego, ekologicznego i cyfrowego wymiaru zmian zachodzących w UE i państwach członkowskich. Tabela wskaźników, która jedynie nakreśla bieżący stan rzeczy i opisuje teraźniejszość, sama w sobie nie stanowi prognozy. Staje się prognozą dopiero wtedy, gdy zostaną niej uwzględnione cele na przyszłość. Jesteśmy gotowi wspierać Komisję w tym trudnym i złożonym procesie, np. poprzez wykorzystanie wiedzy specjalistycznej i prac EKES-u. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Tabele wskaźników należy oczywiście w dalszym ciągu rozwijać. Obecnie w tabelach przedstawiona jest teraźniejszość i bieżący stan rzeczy. By stały się one przydatne w procesie prognozowania, należy wprowadzić powiązanie z perspektywą przyszłości. Zastosowanie tabel wskaźników w procesie prognostycznym ma sens dopiero wtedy, gdy obejmują one cele, najlepiej określone w odniesieniu do poszczególnych państw członkowskich. Można je wówczas wykorzystać do oceny postępów pod kątem danego celu i uczynić z nich narzędzie monitorowania. Ponadto EKES zdecydowanie zaleca ustanowienie powiązania między tablicami wskaźników zawierającymi wskaźniki konkurencyjności stosowane w procesie europejskiego semestru oraz w europejskim zarządzaniu gospodarczym a tablicą wyników dotyczącą Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności i krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES w pełni zgadza się z Komisją co do kluczowej roli, jaką przedsiębiorstwa gospodarki społecznej odgrywają w czasie pandemii, oraz co do ich znaczenia w dalszym budowaniu odpornej Europy. W tym kontekście oczekuje na przyszły plan działania na rzecz promowania gospodarki społecznej i wzywa Komisję do przedstawienia ambitnych i śmiałych propozycji. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Choć dążenie do zarządzania opartego na przewidywaniu za pomocą instrumentów prognozowania strategicznego jest słuszne i obejmuje wiele odpowiednich elementów, tj. uczestnictwo, interdyscyplinarność i kształtowanie tego procesu jako ciągłego, to jednak znacznie traci na doskonałości, a nawet okazuje się słabe, jeśli chodzi o sposób, w jaki to sieciowe lub wieloaspektowe podejście będzie realizowane i wdrażane. Obecnie w sprawozdaniu zawarto szereg deklaracji intencji dotyczących włączenia metod prognozowania do procesu decyzyjnego w zakresie polityki. Aby dać zainteresowanym stronom pewność, że spostrzeżenia z procesu prognozowania będą rzeczywiście skutecznie wdrażane i wykorzystywane, EKES uważa, że proces prognozowania powinien zapewnić mechanizm sprawdzania i kontroli, który umożliwiłby m.in. przeprowadzanie ocen ex post przez społeczeństwo obywatelskie. Pomoże to zbudować zaufanie zarówno wobec procesu, jak i zamiarów, a także ograniczyć ryzyko martwych punktów. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Ta potrzeba posiadania mechanizmów kontroli i weryfikacji dotyczy także kontroli jakości, czyli kwestii tego, czy wybrane podejście jest adekwatne w stosunku do ustalonych celów. Taki mechanizm kontroli musi być zrozumiały i musi zapewniać kryteria, na podstawie których można będzie sprawdzać, czy zachowane są normy dotyczące stanu techniki oraz wysokiej jakości. |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Jeżeli chodzi o treść w wybranych tematach, należałoby wyraźnie oddzielić analizę obecnej sytuacji od oczekiwanej lub preferowanej prognozy na przyszłość. W ten sposób zróżnicowane i bardzo złożone kwestie mogłyby stać się bardziej przejrzyste i zrozumiałe. Wiedzę zdobytą na temat przyszłych zmian można by następnie w sposób ukierunkowany włączyć do procesów kształtowania polityki, zwłaszcza w odniesieniu do istniejących niepewności i czynników, które są zawsze nieodłącznym elementem bieżących analiz dotyczących przyszłości. |
| --- | --- |

2.9.

| 2.10. | Zanim proces ten zostanie potencjalnie przełożony na konkretne żądania lub nawet wnioski ustawodawcze, Komitet wzywa do dokonania – za pomocą podejścia jakościowego opartego na wielu kryteriach – wyważonej oceny biorącej pod uwagę odpowiednio oczekiwane korzyści, potencjalne dodatkowe obciążenia i skutki dla przedsiębiorstw, pracowników i zainteresowanych stron, z realistycznym uwzględnieniem poziomów ich zdolności (4). |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje nowe podejście Komisji Europejskiej polegające na rozpoczęciu prowadzenia prognozy strategicznej jako corocznego, cyklicznego i ciągłego procesu. UE nie jest jednak pierwszym zaangażowanym podmiotem w tym obszarze, w związku z czym powinna wyciągnąć wnioski z istniejących przykładów oraz dobrych i złych praktyk. Powinna nie tylko skoncentrować się jednej metodzie, tj. analizie sytuacji, ale też wdrożyć szereg istniejących metod, takich jak „metoda Delphi”, analiza skutków tendencji, prognozowanie normatywne lub rozpoznawcze, prognozowanie jakościowe i ilościowe lub podejście „symbolu zastępczego”, indywidualnie lub w połączeniu. Zdolności w zakresie dużych zbiorów danych i sztucznej inteligencji muszą być również wykorzystywane w znacznie większym stopniu przy rozpoznawaniu wzorców i opracowywaniu scenariuszy. |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Przedstawione obecnie przez Komisję podejście do przeprowadzania prognoz strategicznych jest jednak zbyt odgórne. Nie przyczynia się ono do podnoszenia świadomości zainteresowanych podmiotów i do budowania wśród nich poczucia odpowiedzialności, które są niezbędne. Należy temu zaradzić, na przykład włączając w sposób strukturalny w ten proces partnerów społecznych i inne podmioty zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym w oparciu między innymi o proces europejskiego semestru. Udział odpowiednich zainteresowanych stron, zróżnicowane i przekrojowe dziedziny zastosowania oraz nieprzerwane zaangażowanie w istotne kwestie dotyczące przyszłości to kluczowe kryteria umożliwiające pomyślne ustanowienie skutecznego programu prognoz strategicznych. |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Programy prognostyczne będą skuteczne wyłącznie pod warunkiem że uwzględnią wyraźne powiązania między tematami prognoz a bieżącym programem politycznym, aby osoby wnoszące wkład wiedziały, że jest on wykorzystywany i że ma znaczenie. Na tej podstawie można wypracować wspólną wizję ryzyka i wyzwań; staje się jasne, co należy zrobić, a także można zorganizować niezbędny transfer kompetencji i obowiązków. Znaczenie i wpływ temu procesowi nada wspólne zidentyfikowanie czynników ryzyka przez decydentów w UE, z uwzględnieniem informacji zwrotnych i dostosowań w miarę rozwoju wydarzeń. Wzywamy zatem Komisję do zapewnienia przejrzystości, zrozumiałości i możliwości weryfikowania wyników prognoz. |
| --- | --- |

2.13.

| 2.14. | Obecnie nie wszystkie państwa członkowskie korzystają z prognozowania w procesie opracowywania krajowych polityk. Dlatego też Komisja Europejska musi zadbać o to, by w jak największym stopniu wykorzystać dostępne jej zasoby. W związku z tym EKES może zapewnić istotny wkład oraz informacje na potrzeby procesu prognozowania w oparciu o wiedzę jego członków, którzy reprezentują różnorodne poglądy i opinie wszystkich państw członkowskich. Za pomocą swych opinii jest w stanie wykrywać ryzyka systemowe i ostrzegać przed nimi. Jego członkowie są również dobrze przygotowani do przekazywania informacji na temat działalności prognostycznej swym społecznościom, a także do pomocy w udostępnianiu wyników obywatelkom i obywatelom. W związku z tym może on również wnieść istotny wkład w Program lepszego stanowienia prawa. |
| --- | --- |

2.14.

| 2.15. | Wzywamy Komisję do zastosowania się do jej własnych propozycji i spostrzeżeń oraz umożliwienia zainteresowanym stronom korzystania z podejścia prognostycznego i uczynienia go obowiązkowym elementem formułowania polityki na rzecz odpornej Europy. |
| --- | --- |

2.15.

| 2.16. | W kontekście instytucjonalnym UE europejski system analiz strategicznych i politycznych (ESPAS) stał się punktem odniesienia i ważnym elementem współpracy w dziedzinie prognoz. EKES ma już status obserwatora w ESPAS. Praktykę tę należy kontynuować i uzupełnić o zapewnienie aktywnego udziału przedstawiciela lub przedstawicieli wysokiego szczebla EKES-u w dorocznej konferencji ESPAS. |
| --- | --- |

2.16.

| 2.17. | Aby członkinie i członkowie EKES-u mogli wnosić bardziej znaczący wkład w działania prognostyczne Komisji Europejskiej, apeluje on o przekazywanie im aktualnych informacji na temat procesu prognozowania, jego harmonogramu i szczegółowego planu prac oraz o zaangażowanie ich w ten proces. |
| --- | --- |

2.17.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 23, a także wysłuchanie publiczne EKES-u pt. „W kierunku bardziej odpornej i zrównoważonej gospodarki europejskiej z wizją dokończenia budowy unii gospodarczej i walutowej”, 12 kwietnia 2019 r.

1

(2)  Zob. rezolucja EKES-u „Zaangażowanie zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności – co zdaje egzamin, a co nie?” (Dz.U. C 155 z 30.4.2021, s. 1).

2

(3)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 11.

3

(4)  Dz.U. C 434 z 15.12.2017, s. 11.

4

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/72 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/72

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie unijnej strategii w zakresie płatności detalicznych”

[COM(2020) 592 final]

(2021/C 220/10)

| Sprawozdawca: | Antonio GARCÍA DEL RIEGO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Kęstutis KUPŠYS |

Sprawozdawca:

Antonio GARCÍA DEL RIEGO

Współsprawozdawca:

Kęstutis KUPŠYS

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 11.11.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 2.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 268/2/8 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 11.11.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

2.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

268/2/8

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Płatności są głównym elementem cyfryzacji usług finansowych, a bezproblemowe metody płatności mają kapitalne znaczenie dla przedsiębiorców i akceptantów, jeżeli chodzi o umożliwienie im pomyślnego rozpoczęcia i rozwoju działalności. Pandemia COVID-19 przyspieszyła rozpowszechnianie płatności bezgotówkowych i płatności w handlu elektronicznym oraz zwiększyła potrzebę przyjęcia przez sprzedawców detalicznych wszechkanałowych narzędzi umożliwiających przyjmowanie płatności offline, online i realizowanych za pośrednictwem urządzeń przenośnych. Przyjęcie tych narzędzi wymaga inwestycji w systemy informatyczne i sprzęt, co stanowi dodatkowe obciążenie zwłaszcza dla małych i średnich sprzedawców detalicznych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES podziela pogląd Komisji na temat strategicznego znaczenia płatności i zgadza się z nią, że potrzebne są dalsze prace, aby umożliwić realizację transakcji płatniczych w ramach jednolitego rynku z wykorzystaniem nowych rozwiązań płatniczych opracowanych w Europie i stosowanych na skalę ogólnoeuropejską. EKES popiera opinię, że Komisja powinna pełnić rolę katalizatora politycznego, podczas gdy to sektor prywatny powinien opracować innowacyjne rozwiązania w zakresie płatności cyfrowych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES podkreśla, że gotówka pozostaje preferowanym sposobem płatności konsumentów w transakcjach detalicznych w punktach sprzedaży i między osobami. Ma ona zasadnicze znaczenie dla włączenia społecznego i dla dostępu do podstawowych usług. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES popiera pogląd, że cyfrowe euro powinno być uzupełnieniem istniejącej bazy monetarnej i nie powinno służyć wypieraniu sektora prywatnego, że sektor prywatny powinien odgrywać rolę w dystrybucji rozwiązań związanych z cyfrowym euro oraz że prawa i obowiązki użytkowników muszą być jasno określone. Prywatność transakcji jako ważne prawo użytkownika powinna być brana pod uwagę wraz z innymi cechami, podobnie jak w przypadku gotówki. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES apeluje do Komisji o: |
| --- | --- |

1.5.

| 1.5.1. | Uszeregowanie działań i starań pod względem ważności z uwagi na dużą liczbę kluczowych działań określonych w strategii. |
| --- | --- |

1.5.1.

| 1.5.2. | Zmniejszenie obecnej niepewności co do zrównoważonego modelu biznesowego w zakresie płatności natychmiastowych. |
| --- | --- |

1.5.2.

| 1.5.3. | Uznanie wszelkich działań ustawodawczych w obszarze instrumentów płatniczych za przedwczesne. EKES woli pozwolić uczestnikom rynku na opracowanie odpowiednich produktów dla klientów i rozważyć podjęcie działań ustawodawczych, jeżeli odpowiednie rozwiązania nie zostaną znalezione. |
| --- | --- |

1.5.3.

| 1.5.4. | Zapewnienie pełnego egzekwowania przez państwa członkowskie rozporządzenia w sprawie SEPA, zwłaszcza jeśli chodzi o nieprzestrzeganie przez płatników i odbiorców płatności art. 9 (tzw. dyskryminacja ze względu na IBAN), zgodnie z którym konsumenci w UE powinni móc korzystać z jednego rachunku płatniczego do celów przelewów w euro i dokonywać transgranicznych przelewów bankowych w euro w obrębie SEPA równie łatwo jak w swoim państwie. |
| --- | --- |

1.5.4.

| 1.5.5. | Skoncentrowanie wysiłków na interoperacyjności istniejących i powstających rozwiązań w zakresie identyfikacji elektronicznej; EKES uważa, że sektor prywatny, we współpracy z władzami, powinien mieć większe możliwości tworzenia tego rodzaju rozwiązań, które będą częściowo wykorzystywane do silnego uwierzytelniania klienta do celów transakcji płatniczych. Potrzebna jest powszechnie akceptowana publiczna tożsamość elektroniczna oparta na wyborze konsumenta, jego zgodzie i gwarancji pełnego poszanowania jego prywatności. |
| --- | --- |

1.5.5.

| 1.5.6. | Harmonizację przyjmowania gotówki na szczeblu UE, ponieważ obecnie różni się ono znacznie w poszczególnych państwach. |
| --- | --- |

1.5.6.

| 1.5.7. | Rozszerzenie zakresu wymiany danych między różnymi sektorami za pomocą przepisów obejmujących wszystkich dostawców usług finansowych zgodnie z zasadami ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO) (1), aby zapewnić dalsze korzyści europejskim konsumentom, ponieważ może to wspierać innowacyjny i konkurencyjny sektor finansowy. |
| --- | --- |

1.5.7.

| 1.5.8. | Zaproponowanie przepisów mających na celu zapewnienie prawa dostępu na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach do technologii infrastruktury uznanych za niezbędne do wspierania świadczenia usług płatniczych. |
| --- | --- |

1.5.8.

| 1.6. | EKES uważa, że odpowiedni uczestnicy rynku powinni podlegać odpowiednim przepisom, nadzorowi i kontroli, co zapewni równe warunki działania podmiotom oferującym te same usługi i prowadzącym taką samą działalność. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES rozumie potrzebę zapewnienia otwartego i dostępnego ekosystemu płatności oraz oceny włączenia instytucji płatniczych i instytucji pieniądza elektronicznego w zakres dyrektywy o ostateczności rozrachunku. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje proponowane działania, których celem jest uzyskanie zobowiązania do obniżenia średniego w skali światowej kosztu przekazów pieniężnych do poziomu poniżej 3 % do 2030 r., i zachęca Komisję, by odgrywała aktywną rolę w monitorowaniu odpowiednich działań określonych w planie działania Rady Stabilności Finansowej na rzecz usprawnienia płatności transgranicznych i w zapewnianiu ich wsparcia. |
| --- | --- |

1.8.

2.   Strategia Komisji

| 2.1. | W komunikacie z grudnia 2018 r. Komisja wyraziła swoje poparcie dla wprowadzenia „w UE w pełni zintegrowanego systemu płatności natychmiastowych, aby ograniczyć ryzyko i podatność na zagrożenia w systemach płatności detalicznych oraz zwiększyć autonomię istniejących rozwiązań płatniczych” (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Innowacje cyfrowe radykalnie zmieniają sposób świadczenia usług finansowych. Wraz z cyfryzacją i zmianą preferencji konsumentów można zaobserwować gwałtowny wzrost transakcji bezgotówkowych (3). Pandemia COVID-19 przyczyniła się do przyspieszenia przejścia na płatności cyfrowe i potwierdziła kluczowe znaczenie bezpiecznych, dostępnych i wygodnych (również zbliżeniowych) płatności za transakcje realizowane zdalnie i w sposób bezpośredni. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W ostatnich latach można było zaobserwować znaczne usprawnienia, które można przypisać głównie rozwojowi jednolitego obszaru płatności w euro (SEPA) oraz harmonizacji przepisów w zakresie płatności detalicznych. Unijny rynek płatności nadal jest jednak w dużej mierze rozdrobniony na poszczególne państwa, gdyż większość krajowych rozwiązań płatniczych opartych na kartach lub płatnościach natychmiastowych nie działa w wymiarze transgranicznym. Dynamiczna sytuacja na europejskim rynku płatności pokazuje, że istnieje jednak ryzyko wystąpienia niespójności, co wymaga oparcia unijnej strategii w zakresie płatności detalicznych na jasnych ramach „zarządzania”. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Komisja dąży do uzyskania wysoce konkurencyjnego rynku płatności przynoszącego korzyści wszystkim państwom członkowskim niezależnie od obowiązującej w nich waluty, na którym wszyscy uczestnicy rynku mogą ze sobą konkurować na sprawiedliwych i równych zasadach, aby oferować innowacyjne rozwiązania płatnicze w pełni zgodne z międzynarodowymi zobowiązaniami UE. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Ponieważ płatności są głównym elementem innowacji cyfrowej w dziedzinie finansów, wdrożenie omawianej strategii przyczyni się do spełnienia szerszej wizji Komisji dotyczącej finansów cyfrowych oraz do osiągnięcia jej celów, do których należą: likwidacja fragmentacji rynku, propagowanie napędzanych przez rynek innowacji w dziedzinie finansów oraz stawianie czoła nowym wyzwaniom i zagrożeniom w zakresie finansów cyfrowych, przy jednoczesnym zapewnieniu neutralności technologicznej. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Strategia ta przedstawiana jest zatem wraz ze strategią dla UE w zakresie finansów cyfrowych (4) i dwoma wnioskami ustawodawczymi w sprawie nowych unijnych ram na rzecz wzmocnienia operacyjnej odporności cyfrowej (5) oraz w sprawie kryptoaktywów (6). Stanowi ona również uzupełnienie zaktualizowanej strategii w zakresie płatności detalicznych przedstawionej przez EBC/Eurosystem w listopadzie 2019 r. (7) |
| --- | --- |

2.6.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Cyfrowe usługi finansowe mają coraz większe znaczenie dla europejskich konsumentów i przedsiębiorstw. Pandemia COVID-19 tylko zwiększyła wagę cyfryzacji w społeczeństwach, w tym w obszarze usług finansowych. Płatności są głównym elementem cyfryzacji usług finansowych, a bezproblemowe metody płatności mają kapitalne znaczenie dla przedsiębiorców i akceptantów, jeżeli chodzi o umożliwienie im pomyślnego rozpoczęcia i rozwoju działalności. Pandemia COVID-19 przyspieszyła rozpowszechnianie płatności bezgotówkowych i płatności w handlu elektronicznym oraz zwiększyła potrzebę wdrażania przez sprzedawców detalicznych wszechkanałowych narzędzi umożliwiających przyjmowanie płatności offline, online i realizowanych za pośrednictwem urządzeń przenośnych. Wprowadzanie tych narzędzi wymaga inwestycji w systemy informatyczne i sprzęt informatyczny, co stanowi dodatkowe obciążenie zwłaszcza dla małych i średnich sprzedawców detalicznych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wsparcie Komisji dla modernizacji i uproszczenia urządzeń do przyjmowania płatności, z których korzystają akceptanci w UE, poprzez zapewnienie możliwości w zakresie finansowania i szkoleń. Należy podkreślić kluczową rolę, jaką w gospodarce europejskiej odgrywają MŚP. Jest to sektor o zasadniczym znaczeniu, ponieważ MŚP stanowią około 90 % europejskich przedsiębiorstw i zapewniają ponad 50 % miejsc pracy. Małe i średnie przedsiębiorstwa mogą przyczynić się do silnego ożywienia gospodarczego. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES podziela pogląd Komisji na temat strategicznego znaczenia płatności i zgadza się z nią, że utrzymujący się brak ogólnoeuropejskich rozwiązań w zakresie płatności cyfrowych, z których można korzystać w całej Europie, stwarza ryzyko dalszej fragmentacji rynku, podczas gdy podmioty działające w skali ogólnoświatowej przejmują cały rynek wewnątrzeuropejskich płatności transgranicznych. Dlatego nawet jeśli europejscy konsumenci i przedsiębiorstwa mają już dostęp do skutecznych, konkurencyjnych i innowacyjnych rozwiązań i instrumentów płatniczych, potrzebne są dalsze prace, aby umożliwić realizację transakcji płatniczych w ramach jednolitego rynku z wykorzystaniem nowych rozwiązań płatniczych opracowanych w Europie i stosowanych na skalę ogólnoeuropejską. EKES popiera pogląd, że Komisja powinna pełnić rolę katalizatora politycznego, podczas gdy to sektor prywatny powinien opracować innowacyjne rozwiązania w zakresie płatności cyfrowych. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES jest głęboko przekonany, że rozwiązania w zakresie płatności natychmiastowych mają zasadnicze znaczenie. Wzywa jednak Komisję, by z uwagi na dużą liczbę kluczowych działań określonych w strategii jasno uszeregowała działania i starania pod względem ważności. Realizacja niektórych z kluczowych działań i ogólnych celów strategii w zakresie płatności detalicznych, w szczególności celu dotyczącego rozwiązań płatniczych opracowanych w Europie i stosowanych na skalę ogólnoeuropejską, będzie wymagała znacznych wysiłków ze strony sektora. EKES uważa, że wszelkie dodatkowe wymogi i projekty regulacyjne należy poddać dokładnej ocenie. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES wzywa Komisję, by zwróciła szczególną uwagę na skalę oszustw związanych z płatnościami natychmiastowymi i podjęła w razie potrzeby odpowiednie działania. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES podkreśla pilną potrzebę rozwijania umiejętności cyfrowych oraz alfabetyzmu cyfrowego poprzez kształcenie i szkolenie. Należy tego dokonać częściowo w oparciu o ramy kompetencji cyfrowych i przez zachęcanie państw członkowskich, by ulepszały na wszystkich poziomach edukacji kształcenie przez całe życie w obszarze umiejętności, które będą najbardziej poszukiwane. Celem jest zapewnienie, aby obywatele stali się podmiotami umiejącymi korzystać z danych, mającymi większą świadomość na temat swoich danych, dużych zbiorów danych i zarządzania danymi oraz kontrolę nad nimi, a także aby rozumieli swoje środowisko cyfrowe i związane z nim ryzyko (np. personalizacja). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES pragnie uniknąć sytuacji, w której z powodu braku umiejętności lub narzędzi cyfrowych konsumenci byliby „odłączeni” i narażeni na wykluczenie finansowe, co stanowi wyraźne ryzyko wśród rosnącej liczby osób starszych w Europie. |
| --- | --- |

3.7.

4.   Uwagi szczegółowe

Filar 1: Coraz bardziej cyfrowe rozwiązania w zakresie płatności o zasięgu ogólnoeuropejskim, wykorzystujące w coraz większym stopniu płatności natychmiastowe

| 4.1. | EKES zdecydowanie popiera starania mające na celu wprowadzenie na europejski rynek płatności szeregu rozwiązań płatniczych opracowanych w Europie i stosowanych na skalę ogólnoeuropejską. Powinny one przynieść wartość dodaną konsumentom i przedsiębiorstwom jako użytkownikom końcowym i umożliwić europejskim uczestnikom rynku lepsze konkurowanie z obecnie dominującymi podmiotami rynkowymi oraz z nowo powstającymi i potencjalnie dominującymi podmiotami takimi jak giganci technologiczni, a także wzmocniłyby międzynarodową rolę euro. Biorąc pod uwagę obecną sytuację rynkową i ugruntowaną pozycję podmiotów zasiedziałych na rynku kart płatniczych, opracowanie takich ogólnoeuropejskich rozwiązań płatniczych byłoby ogromnym przedsięwzięciem dla europejskiego sektora płatności. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES popiera pomysł przeanalizowania możliwości wykorzystywania poleceń zapłaty w całej Europie do celów płatności w sklepach. Można by rozszerzyć model elektronicznego polecenia zapłaty (ELV), który jest powszechnie stosowany w Niemczech. Polecenia zapłaty (polecenia zapłaty SEPA) stworzyłyby zatem konkurencję dla dominujących na rynku systemów kart płatniczych. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Aby możliwy był rozwój ogólnoeuropejskich rozwiązań płatniczych opartych na płatnościach natychmiastowych, uczestnicy rynku muszą mieć jasność odnośnie do modelu biznesowego. Bez tego nie można oczekiwać podjęcia decyzji inwestycyjnych. EKES wzywa Komisję do zmniejszenia obecnej niepewności co do zrównoważonego modelu biznesowego w zakresie płatności natychmiastowych. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Jeżeli chodzi o liczbę dostawców usług płatniczych, którzy oferują płatności natychmiastowe denominowane w euro i przystąpili do schematu polecenia przelewu natychmiastowego SEPA (SCT Inst), jest ona już znaczna, zwłaszcza w strefie euro. Nie jest jeszcze jednak wystarczająca, by osiągnąć pełny zasięg płatności natychmiastowych. Rynek dąży do zwiększenia poziomu uczestnictwa dostawców usług płatniczych w tym schemacie oraz do zapewnienia szerszego zasięgu i świadczenia usług poleceń przelewu natychmiastowego denominowanego w euro. EKES popiera środki, których celem jest między innymi rozwiązanie problemów dotyczących uczestnictwa, interoperacyjności i innych kwestii wynikających z powszechnego stosowania SCT Inst, w tym kwestii związanych z ochroną konsumentów. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES zgadza się z Komisją, że rozwiązania dla użytkowników końcowych powinny mieć charakter interoperacyjny i być dostępne, powinny wnosić wartość dodaną i zaspokajać potrzeby szerokiego grona użytkowników oraz posiadać cechy równoważne innym analogicznym instrumentom płatniczym. EKES uważa, że jest za wcześnie, żeby rozważać jakiekolwiek działania ustawodawcze w tym obszarze, i że lepiej pozwolić na opracowanie odpowiednich produktów dla klientów uczestnikom rynku w warunkach obecnej konkurencji rynkowej, a zastanowić się nad podjęciem działań ustawodawczych dopiero wtedy, jeżeli odpowiednie rozwiązania nie zostaną znalezione. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES w pełni zgadza się z Komisją co do potrzeby zapewnienia pełnego egzekwowania przez państwa członkowskie rozporządzenia w sprawie SEPA, zwłaszcza jeśli chodzi o nieprzestrzeganie przez płatników i odbiorców płatności art. 9 (tzw. dyskryminacja ze względu na IBAN). Zgodnie z art. 9 konsumenci w UE powinni móc korzystać z jednego rachunku płatniczego do celów przelewów w euro i dokonywać transgranicznych przelewów bankowych w euro w obrębie SEPA równie łatwo jak w swoim państwie. Obecnie jednak wielu operatorów nadal odmawia realizacji transgranicznych poleceń zapłaty składanych przez klientów z rachunków o numerze IBAN innego państwa, a nawet poleceń przelewu SEPA na rachunek o numerze IBAN innego państwa. Stanowi to poważną barierę dla jednolitego rynku i ogranicza dostęp klientów do usług transgranicznych. Należy wezwać państwa członkowskie, by zajęły bardziej zdecydowane stanowisko w odniesieniu do egzekwowania tego rozporządzenia, które obowiązuje od 2014 r. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Rozwiązania w zakresie identyfikacji elektronicznej (eID) są niezbędnym elementem usług cyfrowych, w tym usług finansowych. Rozporządzenie eIDAS było pierwszym krokiem w kierunku umożliwienia transgranicznego uznawania i wykorzystywania systemów identyfikacji elektronicznej uznanych w poszczególnych państwach. Oczywiste jest jednak, że obecne ramy eIDAS są niewystarczające i nie mogą przynieść pożądanych rezultatów. Potrzebna jest powszechnie akceptowana tożsamość elektroniczna oparta na wyborze konsumenta, jego zgodzie i gwarancji pełnego poszanowania jego prywatności. EKES zachęca Komisję do skoncentrowania wysiłków na interoperacyjności istniejących i powstających rozwiązań w zakresie identyfikacji elektronicznej oraz uważa, że sektor prywatny – we współpracy z władzami, jak ma to miejsce w krajach nordyckich – powinien mieć większe możliwości tworzenia tego rodzaju rozwiązań, które będą częściowo wykorzystywane do silnego uwierzytelniania klienta do celów transakcji płatniczych. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Powszechna akceptacja płatności cyfrowych jest niezbędnym elementem nowoczesnego rynku płatności. EKES popiera środki mające na celu ocenę poziomu przyjmowania cyfrowych środków płatniczych przez akceptantów oraz znalezienie sposobów podniesienia tego poziomu i ułatwienia ich przyjmowania, zwłaszcza przez MŚP i mniejszych akceptantów. Dla ogółu społeczeństwa kluczowe znaczenie ma zachowanie dostępu do gotówki i zapewnienie jej przyjmowania. To samo dotyczy jednak cyfrowych środków płatniczych, ponieważ konsumenci powinni mieć możliwość wyboru. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES podkreśla, że gotówka pozostaje najchętniej wybieranym przez konsumentów instrumentem płatniczym w transakcjach detalicznych w punktach sprzedaży i między osobami, jak wynika z niedawno opublikowanego badania „SPACE” Europejskiego Banku Centralnego (8). Gotówka ogromnie różni się od płatności cyfrowych pod względem cech. Jest ona jedynym instrumentem płatniczym, który chroni prywatność. Jest pieniądzem publicznym, za który dopowiada bank centralny. Gdyby wszystkie urządzenia elektryczne i elektroniczne przestały działać (wskutek „koronawirusa cyfrowego”), pozostałaby jedynym rozwiązaniem, jeżeli chodzi o sposób płatności w gospodarce. Ponadto gotówka ma zasadnicze znaczenie dla włączenia społecznego i dla dostępu do niektórych podstawowych usług. Komisja i EBC powinny bardzo uważnie przyjrzeć się kwestiom dostępu do gotówki i jej przyjmowania i w razie potrzeby podjąć odpowiednie działania. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Jednym ze skutków kryzysu związanego z COVID-19 była (tymczasowa) odmowa przyjmowania gotówki przez wielu sprzedawców detalicznych. Jak zwróciła uwagę Komisja, gotówka jest prawnym środkiem płatniczym gwarantowanym przez Traktaty. Zmiany w korzystaniu z gotówki powinny być kierowane popytem. Przepisy dotyczące przyjmowania gotówki różnią się w poszczególnych krajach. Istnieje potrzeba ich harmonizacji na szczeblu UE. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Biorąc pod uwagę rozwój sytuacji, zrozumiałe jest, że EBC analizuje możliwość emisji cyfrowego euro i że Komisja popiera te starania. Skutki wprowadzenia cyfrowego euro mogą być bezprecedensowe i należy je bardzo uważnie ocenić. EKES popiera zasady, które przedstawił EBC, mianowicie że cyfrowe euro powinno być uzupełnieniem istniejącej bazy monetarnej i nie powinno służyć wypieraniu sektora prywatnego, że sektor prywatny powinien odgrywać rolę w dystrybucji rozwiązań związanych z cyfrowym euro oraz że prawa i obowiązki użytkowników muszą być jasno określone. Prywatność transakcji jako ważne prawo użytkownika powinna być brana pod uwagę wraz z innymi cechami, podobnie jak w przypadku gotówki. Takie samo podejście powinno obowiązywać w przypadku wszelkich inicjatyw w zakresie CBDC (cyfrowej waluty banku centralnego) w państwach członkowskich UE poza strefą euro. |
| --- | --- |

4.11.

Filar 2: Innowacyjne i konkurencyjne rynki płatności detalicznych

| 4.12. | Wdrożenie drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych (9) było poważnym przedsięwzięciem dla sektora usług płatniczych i częściowo nadal trwa. Dyrektywa ta służyła wprowadzeniu dwóch istotnych zmian: silnego uwierzytelniania klienta oraz dostępu dostawców usług będących osobami trzecimi (TPP) do rachunków płatniczych. W niektórych przypadkach, w szczególności w odniesieniu do silnego uwierzytelniania klienta do celów transakcji w handlu elektronicznym, terminem wdrożenia był koniec 2020 r. EKES wzywa Komisję, by przed zaproponowaniem przeglądu drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych szczegółowo przeanalizowała jej skutki. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | EKES popiera działania zmierzające do stworzenia ram w zakresie otwartych finansów dla Europy. Otwarte finanse mogą przynieść dalsze korzyści konsumentom europejskim, ponieważ mogą wspierać innowacyjny i konkurencyjny sektor finansowy. EKES uważa, że nie można budować szerokich ram w zakresie otwartych finansów w oparciu o te same zasady co w przypadku drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych, gdyż dyrektywa ta dotyczy tylko rachunków płatniczych i dostawców usług płatniczych i przewiduje jednostronną wymianę danych przez część rynku. Konieczne jest opracowanie specjalnego tekstu obejmującego wszystkich dostawców usług finansowych zgodnie z zasadami ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO) (10) oraz zbadanie możliwości rozszerzenia zakresu wymiany danych między różnymi sektorami. W komunikacie w sprawie strategii dla UE w zakresie finansów cyfrowych (11) zapowiedziano, że Komisja przedstawi ten wniosek do połowy 2022 r. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | Płatności zbliżeniowe stają się coraz powszechniejsze i mają istotne znaczenie w obecnym kontekście pandemii COVID-19. W większości państw podczas pierwszych etapów pandemii zwiększono maksymalne kwoty płatności zbliżeniowych, w wielu przypadkach do maksymalnego poziomu dozwolonego w drugiej dyrektywie w sprawie usług płatniczych (50 EUR na transakcję i 150 EUR łącznie), w odpowiedzi na żądania w szczególności ze strony środowisk akceptantów. Należy uważnie ocenić wszelkie zmiany tych maksymalnych dozwolonych prawnie kwot w ramach przeglądu drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych, aby zachować równowagę między łatwością użytkowania a względami bezpieczeństwa i odpowiedzialności. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | EKES zgadza się z Komisją, że w ramach przeglądu drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych należy włączyć w zakres przepisów zagrożenia związane z obecnie nieregulowanymi usługami. Dostawcy świadczący takie usługi pomocnicze w stosunku do świadczenia regulowanych usług płatniczych lub usług związanych z pieniądzem elektronicznym pozostają poza regulowanym obszarem, a jednocześnie są ważnymi uczestnikami rynku. EKES sądzi, że w przypadku gdy mają oni istotne znaczenie dla dynamiki rynku i są postrzegani przez klientów jako dostawcy usług płatniczych, powinni również podlegać regulacji i nadzorowi jako dostawcy usług płatniczych. Wszyscy odpowiedni uczestnicy rynku powinni podlegać odpowiednim przepisom, nadzorowi i kontroli, co zapewni równe warunki działania podmiotom oferującym te same usługi i prowadzącym taką samą działalność. |
| --- | --- |

4.15.

Filar 3: Wydajne i interoperacyjne systemy płatności detalicznych oraz inne infrastruktury wspierające

| 4.16. | EKES rozumie potrzebę zapewnienia otwartego i dostępnego ekosystemu płatniczego oraz ocenienia w trakcie przeglądu dyrektywy o ostateczności rozrachunku (12), czy korzystne byłoby rozszerzenie zakresu dyrektywy na instytucje płatnicze i instytucje pieniądza elektronicznego, aby umożliwić im bezpośredni dostęp do systemów płatności i infrastruktury takich jak TARGET2 i system rozrachunku płatności natychmiastowych TARGET Instant Payment Settlement (TIPS). EKES podkreśla potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa i integralności głównych systemów płatności. Kwestia ta będzie jeszcze istotniejsza, jeżeli w trakcie przeglądu drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych jej zakres zostanie rozszerzony na uczestników rynku, którzy obecnie nie są objęci przepisami, takich jak dostawcy usług technicznych. Ponownie uwydatnia to potrzebę zagwarantowania wszystkim stronom dostępu na tych samych warunkach i na zasadzie równych szans. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | EKES w pełni popiera cel Komisji, jakim jest zaproponowanie przepisów służących zapewnieniu prawa dostępu na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach do technologii infrastruktury uznanych za niezbędne do wspierania świadczenia usług płatniczych. Obecnie dostęp do niektórych ważnych technologii wspierających świadczenie usług płatniczych, takich jak moduł komunikacji zbliżeniowej w niektórych urządzeniach przenośnych, jest ograniczony, co skutkuje ograniczeniem konkurencji w obszarze płatności zbliżeniowych takimi urządzeniami, zmuszając banki do płacenia osobie trzeciej za samo umożliwienie konsumentowi korzystania z technologii (takiej jak technologia komunikacji zbliżeniowej) do dokonywania płatności na co dzień. Te opłaty ponoszone przez banki mogą w niektórych przypadkach być następnie przenoszone na konsumenta. Chociaż niektóre państwa członkowskie zajęły się już tą kwestią, należy ją podjąć na szczeblu europejskim, aby umożliwić wszystkim obywatelom Unii czerpanie korzyści ze zwiększonej konkurencji w tym obszarze, zapewnić równe warunki działania dostawcom usług płatniczych oraz rozpowszechnić przyjmowanie płatności zbliżeniowych urządzeniami przenośnymi. Przepisy powinny zapewniać, aby wszyscy uczestnicy mieli takie same prawa i obowiązki i podlegali takim samym wymogom w zakresie zezwoleń i innym wymogom regulacyjnym. |
| --- | --- |

4.17.

Filar 4: Efektywne płatności międzynarodowe, w tym przekazy pieniężne

| 4.18. | EKES zgadza się, że ważne jest usprawnienie płatności transgranicznych na całym świecie, i popiera działania określone przez Komisję, m.in. promowanie przyjęcia globalnych norm międzynarodowych dotyczących płatności, takich jak SWIFT GPI (inicjatywa „Global Payment Initiative” w ramach SWIFT) i ISO 20022, które usprawniają płatności transgraniczne w ramach odpowiedniej sieci bankowej. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | Przekazy pieniężne pozostają najdroższym rodzajem płatności. EKES z zadowoleniem przyjmuje proponowane działania, których celem jest uzyskanie zobowiązania do obniżenia średniego w skali światowej kosztu przekazów pieniężnych do poziomu poniżej 3 % do 2030 r., i zachęca Komisję, by odgrywała aktywną rolę w monitorowaniu odpowiednich działań określonych w planie działania Rady Stabilności Finansowej na rzecz usprawnienia płatności transgranicznych i w zapewnianiu ich wsparcia. Opłaty mogą stanowić nieproporcjonalną szkodę dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Konkurencja i postęp technologiczny przyczyniły się już do poprawy dostępu do szybszych i tańszych transgranicznych przekazów pieniężnych, lecz pozostaje jeszcze wiele do zrobienia. W przypadku dostawców usług w zakresie przekazów pieniężnych do i z państw sąsiadujących z UE lepszy dostęp do infrastruktury płatniczej znajdującej się w UE może stanowić podstawę do obniżenia kosztów. |
| --- | --- |

4.19.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1.

1

(2)  COM(2018) 796 final.

2

(3)  Według EBC w 2018 r. liczba transakcji bezgotówkowych osiągnęła poziom 91 mld w strefie euro i 112 mld w UE, podczas gdy w 2017 r. ich liczba wyniosła ok. 103 mld.

3

(4)  COM/2020/591 final.

4

(5)  COM(2020) 595 final.

5

(6)  COM/2020/593 final.

6

(7)  https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2019/html/ecb.sp191126~5230672c11.en.html

7

(8)  Study on the payment attitudes of consumers in the euro area (SPACE) [Badanie postaw konsumentów w stosunku do płatności w strefie euro], grudzień 2020 r.

8

Study on the payment attitudes of consumers in the euro area (SPACE)

(9)  Dz.U. L 337 z 23.12.2015, s. 35.

9

(10)  Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1.

10

(11)  COM(2020) 591 final.

11

(12)  Dz.U. L 166 z 11.6.1998, s. 45.

12

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/79 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/79

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Nowa europejska przestrzeń badawcza na rzecz badań naukowych i innowacji«”

[COM(2020) 628 final]

(2021/C 220/11)

| Sprawozdawca: | Paul RÜBIG |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Paul RÜBIG

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 11.11.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
| Data przyjęcia przez sekcję | 2.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 254/0/4 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 11.11.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji

Data przyjęcia przez sekcję

2.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

254/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje nową wizję i aktualizację programu europejskiej przestrzeni badawczej (EPB). Nowa EPB nie jest jedynie powielaniem starych rozwiązań, ale w praktyce oznacza nowy ład na rzecz unijnych badań naukowych, technologii i innowacji. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje zarysowane w dokumencie Komisji skupienie się na szybkim wdrażaniu wyników badań naukowych i innowacji w zrównoważonej działalności gospodarczej. Zapewnienie sprawiedliwego procesu transformacji jest jednym z najważniejszych elementów gwarantujących, by badania naukowe i innowacje wspierały gospodarkę i zatrudnienie w UE. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zdecydowanie opowiada się za potrzebą wprowadzenia nowego zarządzania w przestrzeni badawczej w celu usunięcia barier administracyjnych i regulacyjnych dla innowacji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że dokument dotyczący nowej EPB jest zasadniczo zgodny z celami zrównoważonego rozwoju ONZ i przyczynia się do ich osiągnięcia. Jeżeli chodzi o wsparcie transformacji w kierunku bardziej odpornej gospodarki europejskiej, podstawową kwestią w dążeniu do osiągnięcia zrównoważonej gospodarki europejskiej jest zapewnienie inkluzywnej odbudowy gospodarki bez pozostawiania nikogo w tyle (1). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES pragnie zauważyć, że istotną kwestią jest inteligentne połączenie instrumentów w zakresie badań i rozwój na wszystkich szczeblach (na szczeblu regionalnym, krajowym, globalnym i unijnym). Badania, rozwój i innowacje należy wspierać również z wykorzystaniem dużych unijnych funduszy strukturalnych, a także środków bezpośrednich i pośrednich (np. zachęt podatkowych) na rzecz badań i rozwoju. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES sądzi, że z punktu widzenia dobrobytu UE istotną rolę odgrywają następujące kluczowe sektory i technologie:






  — | cyfrowe modele biznesowe, |
| --- | --- | --- |

1.6.

—

cyfrowe modele biznesowe,

| — | technologie wykorzystywane w produkcji towarów i żywności, |
| --- | --- |

—

technologie wykorzystywane w produkcji towarów i żywności,

| — | badania kliniczne, przemysł farmaceutyczny i biotechnologiczny, |
| --- | --- |

—

badania kliniczne, przemysł farmaceutyczny i biotechnologiczny,

| — | technologie kosmiczne, |
| --- | --- |

—

technologie kosmiczne,

| — | czysta woda i warunki sanitarne. |
| --- | --- |

—

czysta woda i warunki sanitarne.

| 1.7. | EKES wskazuje również na bardzo istotne znaczenie badań w zakresie nauk społecznych i humanistycznych dla kompleksowej aktualizacji programu EPB. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES pragnie podkreślić, że pod względem patentów nauka UE pozostaje w tyle. Azja zwiększyła swój udział w zgłoszeniach patentowych na świecie. W 2019 r. z Azji pochodziło 65 % zgłoszeń patentowych na świecie. Udział patentów europejskich spadł i obecnie wynosi zaledwie 11,3 % składanych na świecie zgłoszeń patentowych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Z wielu badań wynika, że UE pozostaje w tyle za Stanami Zjednoczonymi i Azją pod względem kultury przedsiębiorczości. Temat kultury przedsiębiorczości należy podejmować w edukacji, także w ramach kształcenia wyższego. Dlatego zagadnienie kultury przedsiębiorczości należy brać pod uwagę w całym procesie, począwszy od innowacji na etapie badań podstawowych i badań stosowanych aż po wprowadzenie na rynek nowej technologii. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Uznaje się, że Europejska Rada ds. Innowacji (EIC) i Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT), wraz z jego wspólnotami wiedzy i innowacji, są wartościowymi partnerami i zapewniają cenne narzędzia w tym procesie „przyspieszania wdrażania wyników badań naukowych i innowacji” oraz w zmianie kierunku unijnych badań naukowych i innowacji na tworzenie innowacji przełomowych, które zaspokajają konkretne potrzeby obywateli i przedsiębiorstw, w szczególności potrzeby związane z głównymi wyzwaniami społecznymi. „Akcelerator” EIC oferuje znaczne fundusze unijne dla innowacyjnych europejskich przedsiębiorstw typu start-up o wysokim potencjale wzrostu, natomiast EIT z definicji dąży do doskonałości badawczej w zakresie innowacji opartych na impulsie technologicznym w swoich wspólnotach wiedzy i innowacji. Zatem zarówno EIC, jak i EIT są ważnymi partnerami w zakresie przyspieszenia wdrażania wyników badań naukowych i innowacji. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES podkreśla potrzebę uwzględniania zasad rzetelności naukowej i etyki, aby zapobiec stratom w zakresie zdrowia ludzkiego i pieniędzy oraz porażkom naukowym. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Europa pozostaje w tyle za Stanami Zjednoczonymi i Azją zwłaszcza w zakresie szybkości przekładania wyników badań i rozwoju na innowacyjne produkty i usługi. W związku z tym EKES zachęca Komisję, by w swojej polityce w zakresie badań naukowych, technologii i innowacji dążyła do osiągnięcia zarówno „doskonałości”, jak i „szybkości”. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES sugeruje, by Komisja Europejska w swojej nowej strategii w zakresie badań i innowacji dążyła do tworzenia zrównoważonych portfeli:






  — | badań i rozwoju/rozwoju i innowacji na potrzeby zaawansowanej technologicznie produkcji przemysłowej oraz sektora usług, |
| --- | --- | --- |

1.13.

—

badań i rozwoju/rozwoju i innowacji na potrzeby zaawansowanej technologicznie produkcji przemysłowej oraz sektora usług,

| — | innowacji opartych na popycie rynkowym (innowacje stymulowane popytem), a także innowacji opartych na impulsie technologicznym. |
| --- | --- |

—

innowacji opartych na popycie rynkowym (innowacje stymulowane popytem), a także innowacji opartych na impulsie technologicznym.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że nowa wizja i aktualizacja programu EPB stanowią kluczowe elementy odnośnego dokumentu. Dokument jest dowodem na to, że nowa EPB nie jest jedynie powielaniem starych rozwiązań, ale w praktyce oznacza nowy ład na rzecz unijnych badań naukowych, technologii i innowacji. Kluczowym aspektem nowego ładu jest cel dotyczący znacznego zwiększenia wpływu innowacji na gospodarkę i społeczeństwo. UE-27 jest zdecydowana, by dzięki nowemu ładowi zatrzymać proces utraty pozycji na rzecz Chin i Korei Południowej w zakresie badań podstawowych, a także badań stosowanych, zgłoszeń patentowych oraz produktów i usług zaawansowanych technologicznie. Celem nowego ładu jest jeszcze lepsze kształcenie i szkolenie obywateli europejskich w zakresie wszelkiego rodzaju badań i rozwoju, innowacji i przedsiębiorczości, a tym samym pełne uwolnienie potencjału innowacyjnego społeczeństwa europejskiego. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES z zadowoleniem przyjmuje podejście Komisji Europejskiej nastawione na zwiększenie wpływu innowacji na gospodarkę i społeczeństwo. EKES podkreśla, że zorganizowane społeczeństwo obywatelskie jest katalizatorem innowacji społecznych. Dziś szczególnie potrzebny jest udział społeczeństwa obywatelskiego, a prawdziwe innowacje społeczne mają miejsce tylko wtedy, gdy to zorganizowane społeczeństwo jest zaangażowane (2). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Na przestrzeni ostatnich 20 lat nastąpiła ogromna poprawa wyników w zakresie badań naukowych, technologii i innowacji osiąganych w Azji, szczególnie przez Chiny i Koreę. Chiny nie tylko zwiększyły udział wydatków na badania i rozwój z 0,55 % (1995 r.) do 2,2 % (2018 r.), ale również osiągnęły wyższy wynik niż UE, jeżeli chodzi o całkowity budżet przeznaczony na badania i rozwój, który w 2017 r. w Chinach wyniósł 496 mld USD, a w UE – 430 mld USD. Według tablicy wyników UE dotyczącej inwestycji w badania i rozwój w przemyśle za 2020 r. wzrost w zakresie badań i rozwoju w 2019 r. w porównaniu z rokiem 2018 wyniósł 5,6 % w przypadku przedsiębiorstw unijnych, 10,8 % w przypadku przedsiębiorstw amerykańskich oraz 21,0 % w przypadku przedsiębiorstw chińskich. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Z raportów OECD dotyczących wyników w zakresie nauki, technologii i przemysłu [OECD Science, Technology and Industry Scoreboard] wynika między innymi, że UE pozostaje w tyle w szczególności pod względem działalności gospodarczej w zakresie usług cyfrowych oraz tak zwanych innowacji przełomowych opartych na impulsie technologicznym. EKES opowiada się za europejską ścieżką cyfryzacji, która wykorzystuje możliwości gospodarki przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony wartości społecznych i praw podstawowych. Podejście skoncentrowane na człowieku we wszystkich inicjatywach Komisji jest bardzo pożądane w kontekście opracowywania europejskiego podejścia do postępu (3). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Propagowanie rozwoju innowacji przełomowych (4) przy jednoczesnym dbaniu o proces sprawiedliwej transformacji będzie stanowiło jedno z głównych wyzwań w najbliższej przyszłości. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | EKES zdecydowanie popiera skoncentrowanie się na jednej istotnej kwestii, jaką jest dwojaka transformacja, tj. transformacja cyfrowa i Zielony Ład. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki na rzecz szybkiego wdrażania wyników badań naukowych i innowacji w zrównoważonej działalności gospodarczej. Zapewnienie sprawiedliwego procesu transformacji, tj. transformacji w kierunku bardziej ekologicznej/przyjaznej dla klimatu Europy, sprawiedliwej cyfrowej przyszłości, z poszanowaniem praw i stanowisk pracowników, jak zarysowano to w dokumencie Komisji, jest jednym z najważniejszych elementów gwarantujących, by badania naukowe i innowacje wspierały gospodarkę i zatrudnienie w UE. |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | EKES z zadowoleniem przyjmuje to, że dokument dotyczący nowej EPB jest zasadniczo zgodny z celami zrównoważonego rozwoju i przyczynia się do ich osiągnięcia. Jeżeli chodzi o wsparcie transformacji w kierunku bardziej odpornej gospodarki europejskiej, podstawową kwestią w dążeniu do osiągnięcia zrównoważonej gospodarki europejskiej jest zapewnienie inkluzywnej naprawy gospodarki bez pozostawiania nikogo w tyle (5). |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | EKES pragnie zauważyć, że istotne jest inteligentne połączenie instrumentów w zakresie badań i rozwój na wszystkich szczeblach (na szczeblu regionalnym, krajowym i unijnym). Badania, rozwój i innowacje należy wspierać również z wykorzystaniem dużych unijnych funduszy strukturalnych, a także środków bezpośrednich i pośrednich (np. zachęt podatkowych) na rzecz badań i rozwoju. |
| --- | --- |

2.9.

3.   Europejska przestrzeń badawcza w nowym kontekście

| 3.1. | Jak wskazano w uwagach ogólnych, EKES zdecydowanie uważa, że powielanie rozwiązań z przeszłości w ramach unijnej strategii na rzecz badań naukowych, technologii i innowacji sprawi, iż pozycja UE w warunkach światowej konkurencji w obszarze badań naukowych, technologii i innowacji będzie coraz słabsza, szczególnie w porównaniu z Chinami, Koreą i Stanami Zjednoczonymi. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES podkreśla potrzebę uwzględnienia zasad rzetelności naukowej i etyki, aby zapobiec stratom w zakresie zdrowia ludzkiego i pieniędzy oraz porażkom naukowym. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES wzywa Komisję Europejską do opracowania programu badań naukowych, technologii i innowacji w ramach nowego ładu dla UE. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Do kluczowych elementów tego przyspieszenia wdrażania wyników badań naukowych i innowacji należą najnowocześniejsze, skutecznie zarządzane infrastruktury w zakresie badań naukowych i innowacji. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | EKES uważa, że można by wprowadzić profesjonalizację bieżącego zarządzania tymi infrastrukturami. Wykorzystanie niektórych z tych kosztownych infrastruktur jest stosunkowo niskie: w przypadku części z nich wykorzystanie wynosi mniej niż 25 % godzin roboczych w skali roku. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywy Komisji Europejskiej z zakresu otwartej nauki (europejska chmura dla otwartej nauki). |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zgadza się, że technologie, o których mowa w dokumencie, są bardzo ważnymi, strategicznymi technologiami o kluczowym znaczeniu dla UE i proponuje dodanie następujących kluczowych technologii i sektorów:






  — | cyfrowe modele biznesowe, |
| --- | --- | --- |

3.7.

—

cyfrowe modele biznesowe,

| — | technologie wykorzystywane w produkcji towarów i żywności, |
| --- | --- |

—

technologie wykorzystywane w produkcji towarów i żywności,

| — | badania kliniczne, przemysł farmaceutyczny i biotechnologiczny, |
| --- | --- |

—

badania kliniczne, przemysł farmaceutyczny i biotechnologiczny,

| — | technologie kosmiczne, |
| --- | --- |

—

technologie kosmiczne,

| — | czysta woda i warunki sanitarne. |
| --- | --- |

—

czysta woda i warunki sanitarne.

| 3.8. | Cyfrowe modele biznesowe to obecnie najszybciej rozwijające się przedsiębiorstwa na świecie, a tendencja ta utrzyma się w nadchodzących latach. Wystarczy spojrzeć na handel elektroniczny (np. Amazon), Przemysł 4.0, e-bankowość, sektor e-gier, cyfrowe sieci społecznościowe (np. Facebook), bezpieczeństwo elektroniczne itp. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES wskazuje również na bardzo istotne znaczenie badań w zakresie nauk społecznych i humanistycznych dla kompleksowej aktualizacji programu EPB. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES zauważa, że pod względem patentów nauka UE pozostaje w tyle. Azja zwiększyła swój udział w zgłoszeniach patentowych na świecie. W 2019 r. z Azji pochodziło 65 % zgłoszeń patentowych na świecie. Tymczasem udział patentów europejskich spadł i obecnie wynosi 11,3 % składanych na świecie zgłoszeń patentowych. |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | Inne istotne zagadnienia w zakresie badań naukowych i innowacji to m.in. produkcja towarów (w przypadku której pozycja UE była i nadal jest mocna), technologie informatyczne, oprogramowanie komputerowe i sztuczna inteligencja oraz technologie średnio zaawansowane. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Większość miejsc pracy w UE nadal znajduje się w sektorach średnio zaawansowanych technologii (w przypadku których pozycja UE również jest mocna). Zaawansowane technologie są oczywiście istotne, ale średnio zaawansowane technologie również wykazują znaczny potencjał wzrostu i tworzenia miejsc pracy. |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Kryzys związany z koronawirusem stanowi poważne wyzwanie dla ludzkości i należy podjąć wszelkie możliwe działania w celu opracowania szczepionek i metod leczenia COVID-19. Kryzys zwrócił uwagę na szereg kwestii, którymi należy się zająć, aby zapobiec podobnym pandemiom w przyszłości, dotyczących zwłaszcza naszych stosunków ze światem przyrody i zwierzętami. Europejskie badania naukowe i innowacje muszą odgrywać ważną rolę we wskazywaniu, badaniu i rozwiązywaniu tych problemów. Z drugiej strony kryzys nie powinien być jedynym drogowskazem dla długoterminowej strategii UE w zakresie badań naukowych i innowacji. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Z wielu badań wynika, że UE pozostaje w tyle za Stanami Zjednoczonymi i Azją pod względem kultury przedsiębiorczości. Temat kultury przedsiębiorczości należy podejmować w edukacji, także w ramach kształcenia wyższego. Dlatego zagadnienie kultury przedsiębiorczości należy brać pod uwagę w całym procesie, począwszy od innowacji na etapie badań podstawowych i badań stosowanych aż po wprowadzenie na rynek nowej technologii. Kultura przedsiębiorczości musi stanowić kompetencję kluczową we wszystkich unijnych obszarach badań naukowych, technologii i innowacji, a zatem także w zakresie nowej EPB. |
| --- | --- |

3.14.

4.   Wizja: silniejsza europejska przestrzeń badawcza na przyszłość

| 4.1. | Wiele akapitów komunikatu poświęcono nowym wspólnym planom działania w zakresie technologii, nowej strategii przemysłowej i kluczowym technologiom przyszłości dla Komisji. EKES ponownie pragnie zaznaczyć, że wszystkie te zagadnienia należy rozważać w ścisłym związku z celami zrównoważonego rozwoju. Innymi słowy, badania i rozwój należy pobudzić przede wszystkim w ramach nowej EPB i wspólnych planów działania w zakresie technologii, jeżeli można wnieść wkład w osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju w dowolnym z 17 obszarów, których cele te dotyczą. EKES jest przekonany, że konstruktywny dialog społeczny i obywatelski na wszystkich szczeblach przyczyni się do skutecznej realizacji strategii. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES docenia zacieśnienie współpracy w UE w zakresie badań naukowych, technologii i innowacji. Żadne z państw członkowskich UE nie jest na tyle duże, aby móc samodzielnie konkurować z dużymi narodami prowadzącymi badania naukowe, takimi jak USA czy Chiny. Poszczególne państwa członkowskie nie generują korzyści skali, które stanowią bardzo istotny czynnik, szczególnie w kontekście dużych przełomowych innowacji. Europejskie osiągnięcia w dziedzinie nauki i technologii są znaczące, a działania badawczo-rozwojowe stanowią integralną część europejskiej gospodarki. Europa jest ojczyzną wybitnych naukowców z różnych dyscyplin naukowych, w szczególności fizyki, matematyki, chemii i inżynierii. Badania naukowe w Europie są wspierane przez przemysł, europejskie uniwersytety i różne instytucje naukowe. Wyniki europejskich badań naukowych niezmiennie są jednymi z najlepszych na świecie. Współpraca stanowi kluczowy element skutecznej innowacyjności na potrzeby tworzenia nowych produktów i usług, natomiast konkurencja jest główną siłą napędową innowacji w światowej gospodarce. W związku z tym EKES zaleca zrównoważoną kombinację współpracy i konkurencji między państwami członkowskimi w ramach unijnego nowego ładu na rzecz badań naukowych, technologii i innowacji. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Uznaje się, że Europejska Rada ds. Innowacji i Europejski Instytut Innowacji i Technologii, wraz z jego wspólnotami wiedzy i innowacji, są wartościowymi partnerami i zapewniają cenne narzędzia w tym procesie „przyspieszania wdrażania wyników badań naukowych i innowacji” oraz w zmianie kierunku unijnych badań naukowych i innowacji na tworzenie innowacji przełomowych, które zaspokajają konkretne potrzeby obywateli i przedsiębiorstw, w szczególności potrzeby związane z głównymi wyzwaniami społecznymi. |
| --- | --- |

4.3.

5.   Wdrażanie wyników badań naukowych i innowacji w gospodarce

| 5.1. | W komunikacie stwierdza się, że „UE odstaje od swoich głównych światowych konkurentów, jeżeli chodzi o intensywność działań przedsiębiorstw w zakresie badań i rozwoju, w szczególności w sektorach zaawansowanych technologicznie, oraz zwiększanie skali działalności innowacyjnych MŚP, co ma negatywne skutki dla produktywności i konkurencyjności. [...] Odblokowanie inwestycji w innowacje w sektorze prywatnym, usług, jak również w sektorze publicznym ma zasadnicze znaczenie dla odwrócenia tej tendencji, a także wzmocnienia przemysłowej i technologicznej suwerenności Europy. UE musi w pełni wykorzystać swoje doskonałe wyniki w zakresie badań naukowych i innowacji na potrzeby wsparcia ekologicznej i cyfrowej transformacji unijnej gospodarki”. EKES podziela to stanowisko, ale pragnie podkreślić, że transformacja cyfrowa wymaga w szczególności odpowiedzialnego podejścia do badań naukowych, technologii i innowacji. Ponownie wyraża pełne poparcie dla strategii UE na rzecz poszukiwania godnej zaufania i ukierunkowanej na człowieka sztucznej inteligencji i ponawia apel o podejście do sztucznej inteligencji oparte na zasadzie ludzkiej kontroli, o co apelował już w swej pierwszej opinii w sprawie sztucznej inteligencji z 2017 r. (6). |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Europa pozostaje w tyle za Stanami Zjednoczonymi i Azją zwłaszcza w zakresie szybkości przekładania wyników badań i rozwoju na innowacyjne produkty i usługi. W związku z tym EKES zachęca Komisję, by w swojej polityce w zakresie badań naukowych, technologii i innowacji dążyła do osiągnięcia jednocześnie zarówno „doskonałości”, jak i „szybkości”. |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | EKES dostrzega, że w komunikacie uznaje się konieczność zwrócenia uwagi na przekładanie wyników badań naukowych i innowacji na funkcjonalne produkty oraz łańcuch innowacji. Większość działań i środków zaproponowanych w tym dokumencie nadal jednak koncentruje się na stronie nakładowej łańcucha innowacji (wyższe wykształcenie, kariera naukowa wśród utalentowanych osób, zwiększenie nakładów pieniężnych przeznaczonych na badania publiczne i badania podstawowe itp.). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES zachęca Komisję do dążenia do osiągnięcia równowagi między skoncentrowaniem na nakładach a nastawieniem na wyniki w ramach łańcucha innowacji. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | EKES zachęca Komisję do dalszego wspierania innowacji opartych na popycie rynkowym, na przykład poprzez:






  — | promowanie koncepcji wiodących użytkowników, |
| --- | --- | --- |

5.5.

—

promowanie koncepcji wiodących użytkowników,

| — | inwestowanie w systematyczne badania w zakresie innowacji społecznych na potrzeby wczesnego zrozumienia i akceptacji produktów i usług przez społeczeństwo. |
| --- | --- |

—

inwestowanie w systematyczne badania w zakresie innowacji społecznych na potrzeby wczesnego zrozumienia i akceptacji produktów i usług przez społeczeństwo.

6.   Sektory usługowe

| 6.1. | Procesy produkcji przemysłowej można w dużym zakresie zautomatyzować, dzięki czemu możliwe jest wytwarzanie bardzo dużych partii przy niskich kosztach pracy i konkurencyjnych w skali światowej kosztach produkcji, nawet biorąc pod uwagę wysokie stawki godzinowe w Europie. W przypadku sektorów usługowych sytuacja jest bardziej skomplikowana. O ile modele biznesowe usług cyfrowych można w dużej mierze zautomatyzować, to już usług dla osób fizycznych, np. cięcia włosów, masaży itp. – nie. Ze wszystkich wymienionych powodów zaleca się, aby w ramach nowej strategii na rzecz badań naukowych i innowacji UE dążyła do wypracowania zrównoważonej kombinacji zaawansowanych technologicznie sektorów produkcji przemysłowej i sektorów usługowych. |
| --- | --- |

6.1.

7.   Wzmocnienie europejskich ram kariery naukowej

| 7.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje środki zaproponowane w komunikacie w celu zwiększenia technologicznej i naukowej doskonałości i mobilności młodych naukowców, ale zachęca Komisję również do wprowadzania dalszych środków na rzecz zwiększenia przedsiębiorczości wśród młodych naukowców i innowatorów. Obejmuje to między innymi lepsze perspektywy rozwoju kariery dla naukowców, a także wyższe wynagrodzenie, szczególnie dla naukowców rozpoczynających karierę. Ponadto korzystne wydaje się tworzenie powiązań między uczelniami a podmiotami gospodarczymi, żeby zapewnić, że innowacje będą przekładały się na produkty przeznaczone do obrotu. EKES proponuje ustanowienie jednego rejestru unijnych naukowców i innowatorów zawierającego podstawowe dane na temat profesjonalnych badań, aby umożliwić lepsze powiązanie unijnych naukowców i innowatorów. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | Kluczowe kompetencje i kluczowe kultury innowacyjne, nowe technologie uczenia się i nauczania, zindywidualizowane szkolenia. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.2.1. | EKES jeszcze raz pragnie podkreślić, że bardzo istotne czynniki umożliwiające osiągnięcie dobrobytu w UE nie ograniczają się wyłącznie do kluczowych technologii strategicznych, ale obejmują również kluczowe kompetencje pracowników i przyjmowanie kultury innowacji przez wszystkie unijne przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

7.2.1.

| 7.2.2. | Dla nowego programu EPB, nowego programu w zakresie badań naukowych i innowacji oraz nowego Paktu na rzecz badań naukowych i innowacji w Europie szczególnie ważny jest następujący element – propagowanie kultury innowacji i kultury przedsiębiorczości w unijnych przedsiębiorstwach wśród kadry kierowniczej oraz wśród wszystkich pracowników, na przykład poprzez organizowanie dla nich kursów szkoleniowych itp. |
| --- | --- |

7.2.2.

8.   Zaangażowanie obywateli

| 8.1. | EKES zgadza się z zawartym w komunikacie stwierdzeniem, że „[g]łównym elementem nowej EPB mającym na celu osiągnięcie większego wpływu społecznego i większego zaufania do nauki będzie zaangażowanie obywateli, społeczności lokalnych i społeczeństwa obywatelskiego”. EKES wyjaśnia, że popiera podejście Komisji Europejskiej oparte na idei, zgodnie z którą „organizacje badawcze i przemysł powinny angażować obywateli w wybory dotyczące technologii”. |
| --- | --- |

8.1.

| 8.2. | Partnerzy społeczni i organizacje społeczeństwa obywatelskiego, takie jak organizacje konsumenckie, organizacje pozarządowe itp., powinni być angażowani jako aktywni partnerzy w europejskie procesy i projekty w dziedzinie badań naukowych i innowacji, w szczególności gdy badania mają wpływ na ludzi lub sprawy, którymi się zajmują. Zaangażowanie tych partnerów na wczesnym etapie będzie sprzyjać zaangażowaniu, zrozumieniu, odpowiedzialności i akceptacji innowacji oraz wspierać procesy sprawiedliwej transformacji, które są niezbędne, zwłaszcza w przypadku przełomowych innowacji. Pomoże również naukowcom zrozumieć wpływ ich innowacji na ogół społeczeństwa i pomoże im w zajęciu się potencjalnymi negatywnymi skutkami na wczesnym etapie procesu. Z tego powodu EKES wzywał również do przyjęcia podejścia multidyscyplinarnego w tych obszarach badawczych, których oddziaływanie też dotyczy wielu dziedzin. Jednym z takich obszarów jest sztuczna inteligencja. EKES wzywał do zaangażowania w badania naukowe i innowacje dotyczące sztucznej inteligencji przedstawicieli nauk humanistycznych, prawa, ekonomii, etyki, psychologii itp., a dodatkowo osób zajmujących się samymi aspektami technicznymi (7). |
| --- | --- |

8.2.

| 8.3. | Gospodarka UE jest w dużej mierze uzależniona od wywozu towarów i usług. |
| --- | --- |

8.3.

| 8.4. | Wybory dotyczące technologii powinny zatem opierać się na preferencjach obywateli Unii w zakresie towarów i usług, ale także na preferencjach pozostałej części światowej populacji liczącej 7,8 mld ludzi. EKES wzywa Komisję, by w szczególności promowała badania naukowe i innowacje pomagające osiągać cele zrównoważonego rozwoju ONZ. |
| --- | --- |

8.4.

| 8.5. | Jak zauważono w uwagach ogólnych, należy lepiej informować polityków, media i społeczeństwo o znaczeniu badań naukowych, technologii i innowacji. |
| --- | --- |

8.5.

| 8.6. | Dlatego w kontekście komunikatu Komisji i nowej unijnej strategii na rzecz badań naukowych, technologii i innowacji trzeba podkreślić również opracowanie inteligentnych sposobów i strategii informowania o znaczeniu badań naukowych, technologii i innowacji, a także o ich wynikach. |
| --- | --- |

8.6.

9.   Zarządzanie nową EPB

| 9.1. | EKES przyznaje, że przejrzysty system monitorowania (tablica wyników EPB) będzie miał zasadnicze znaczenie, jeżeli chodzi o monitorowanie wyników UE w warunkach światowej konkurencji w zakresie badań naukowych, technologii i innowacji. EKES zdecydowanie opowiada się za potrzebą wprowadzenia nowego zarządzania w przestrzeni badawczej w celu usunięcia barier administracyjnych i regulacyjnych dla innowacji. |
| --- | --- |

9.1.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Propozycje EKES-u dotyczące odbudowy i naprawy gospodarczej po kryzysie związanym z COVID-19: „UE musi kierować się zasadą wspólnoty dzielącej ten sam los” (Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 1), pkt 5.3.1.

1

(2)  Propozycje EKES-u dotyczące odbudowy i naprawy gospodarczej po kryzysie związanym z COVID-19: „UE musi kierować się zasadą wspólnoty dzielącej ten sam los” (Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 1), pkt 6.8.

2

(3)  Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 101.

3

(4)  Clayton M. Christensen, The Innovator's Dilemma – When New Technologies Cause Great Firms to Fail, 2016.

4

The Innovator's Dilemma – When New Technologies Cause Great Firms to Fail

(5)  Propozycje EKES-u dotyczące odbudowy i naprawy gospodarczej po kryzysie związanym z COVID-19: „UE musi kierować się zasadą wspólnoty dzielącej ten sam los” (Dz.U. C 311 z 18.9.2020, s. 1), pkt 5.3.1.

5

(6)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 1.

6

(7)  Dz.U. C 288 z 31.8.2017, s. 1.

7

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/86 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/86

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przedłużenia czasu trwania ochrony w ramach wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin w odniesieniu do gatunków szparagów oraz grup gatunków bulw kwiatowych, owoców krzewów jagodowych i krzewów ozdobnych”

[COM(2020) 36 final – 2021/0019 (COD)]

(2021/C 220/12)

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 11.2.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 118 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 262/0/14 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 11.2.2021

Podstawa prawna

Art. 118 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

262/0/14

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 559. Sesji plenarnej w dniach 24 i 25 marca 2021 r. (posiedzenie z 24 marca) Komitet 262 głosami (14 osób wstrzymało się od głosu) postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/87 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/87

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę (UE) 2017/2397 w odniesieniu do środków przejściowych dotyczących uznawania świadectw wydanych przez państwa trzecie”

[COM(2021) 71 final – 2021/0039 (COD)]

(2021/C 220/13)

| Wnioski o konsultację | Rada Unii Europejskiej, 26.2.2021
  Parlament Europejski, 8.3.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 91 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 262/0/14 |

Wnioski o konsultację

Rada Unii Europejskiej, 26.2.2021

Parlament Europejski, 8.3.2021

Podstawa prawna

Art. 91 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

262/0/14

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 559. sesji plenarnej w dniach 24 i 25 marca 2021 r. (posiedzenie z 24 marca) Komitet 262 głosami za – 14 osób wstrzymało się od głosu – postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/88 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/88

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Usprawnienie procesu akcesyjnego – wiarygodna perspektywa członkostwa w UE dla państw regionu Bałkanów Zachodnich«”

[COM(2020) 57 final]

„Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich«”

[COM(2020) 641 final]

„Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Komunikat z 2020 r. w sprawie polityki rozszerzenia UE«”

[COM(2020) 660 final]

(2021/C 220/14)

| Sprawozdawca: | Andrej ZORKO |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Ionuţ SIBIAN |

Sprawozdawca:

Andrej ZORKO

Współsprawozdawca:

Ionuţ SIBIAN

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 11.11.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Stosunków Zewnętrznych |
| Data przyjęcia przez sekcję | 3.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 243/1/10 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 11.11.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Stosunków Zewnętrznych

Data przyjęcia przez sekcję

3.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

243/1/10

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje komunikaty Komisji przyjęte w 2020 r. w sprawie rozszerzenia Unii Europejskiej (UE) o Bałkany Zachodnie (1) oraz zgadza się, że integracja partnerów z Bałkanów Zachodnich z UE stanowi geostrategiczną inwestycję w pokój, stabilizację, bezpieczeństwo i wzrost gospodarczy całego kontynentu. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES zgadza się z wnioskami ze szczytu w Zagrzebiu (2), na którym przywódcy UE potwierdzili, że UE jest zdecydowana pogłębiać współpracę w regionie, oraz z zadowoleniem przyjęli zobowiązanie partnerów z Bałkanów Zachodnich do przeprowadzenia niezbędnych reform w sposób gruntowny i zdecydowany. Bałkany Zachodnie są integralną częścią Europy, a dla Unii Europejskiej stanowią priorytet o geostrategicznym znaczeniu. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wyraża przekonanie, że w związku z rozwiązywaniem wspólnych wyzwań i problemów, nie tylko politycznych, ale także gospodarczych i społecznych, partnerzy społeczni i inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego (3) powinni odgrywać większą rolę w procesie rozszerzenia i być w niego bardziej aktywnie zaangażowani. Komisja powinna jaśniej zdefiniować pojęcie „kluczowych zainteresowanych stron”. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie jest przecież pomostem między polityką a ludźmi, pomagającym monitorować, czy podstawowe zasady, takie jak wolność słowa, państwo prawa, niezależność mediów, równe traktowanie i walka z korupcją, są rzeczywiście wdrażane. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES z zadowoleniem odnotowuje zmienioną metodykę rozszerzenia przyjętą przez Komisję w 2020 r. (4) Ponieważ celem zmiany było uczynienie procesu wiarygodniejszym, bardziej przewidywalnym i politycznym, Komisja powinna wdrożyć go w odniesieniu do Albanii i Macedonii Północnej, gdy tylko Rada UE przyjmie ramy negocjacyjne, oraz powinna niezwłocznie wyjaśnić, w jaki sposób zostanie on dostosowany do Czarnogóry i Serbii, które już wyraziły chęć jego przyjęcia. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że rozdziały negocjacyjne zostaną pogrupowane według klastrów tematycznych i że negocjacje poszczególnych klastrów będą otwierane w całości. Idea stosowania zestawu rygorystycznych warunków w konkretny sposób ułatwi krajom kandydującym do UE poczynienie postępów na drodze reform. EKES wyraża szczególne zadowolenie, że podkreślono znaczenie klastrów obejmujących kwestie zasadnicze i że postępy w tej dziedzinie będą wyznaczać ogólne tempo negocjacji. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycje Komisji w sprawie wzmocnienia procesu akcesyjnego oraz zgodę Rady na rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z Albanią i Macedonią Północną (5), lecz ubolewa, że proces ten został ponownie zablokowany, i wzywa UE do działania w sposób odpowiadający roli wiarygodnego partnera oraz do jak najszybszego usunięcia przeszkód, które uniemożliwiają rozpoczęcie negocjacji. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES docenia fakt, że Komisja przywiązuje dużą wagę do budowania zaufania wszystkich zainteresowanych stron i do zapewnienia, aby proces akcesyjny odzyskał wiarygodność po obu stronach i aby można było w pełni wykorzystać jego potencjał, i aby w związku z tym był oparty na wzajemnym zaufaniu i jasnych, wspólnych zobowiązaniach. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Biorąc pod uwagę trudności, jakie napotkały państwa członkowskie w osiągnięciu jednomyślności w sprawie rozszerzenia, EKES jest zdania, że Rada powinna ponownie rozważyć możliwość wprowadzenia głosowania większością kwalifikowaną, przynajmniej na wszystkich etapach pośrednich procesu akcesyjnego (6). Zapewniłoby to państwom członkowskim silną rolę polityczną, co jest celem nowej metodyki, a jednocześnie uniemożliwiłoby im utrudnianie procesu w trakcie jego trwania, gdyż właśnie to podważa obecnie zaufanie do rozszerzenia i transformacyjnego potencjału tej polityki. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES wyraża przekonanie, że w celu odbudowania zaufania do rozszerzenia oraz w celu ulepszenia sposobów docierania UE do naturalnych sojuszników w regionie UE powinna umożliwić przywódcom politycznym i obywatelom Bałkanów Zachodnich udział w roli doradców w działaniach i dyskusjach prowadzonych w ramach konferencji w sprawie przyszłości Europy. W ten sposób UE oparłaby się na precedensie, jakim była konwencja europejska z początku XXI w. (7) |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES wyraża głębokie przekonanie, że UE powinna także inwestować w rozwój struktur horyzontalnych społeczeństwa obywatelskiego, zapewniając partnerom społecznym i innym organizacjom społeczeństwa obywatelskiego z Bałkanów Zachodnich wiedzę fachową, wsparcie techniczne oraz możliwości tworzenia sieci kontaktów na szczeblu regionalnym i międzynarodowym, między innymi w celu zapewnienia ich bardziej aktywnej roli w procesie rozszerzenia. Aby kontrolować przejrzystość i odpowiedzialność elit politycznych Bałkanów Zachodnich, UE powinna zlecać organizacjom społeczeństwa obywatelskiego w regionie regularne sporządzanie raportów alternatywnych na temat stanu demokracji. (8) |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES podkreśla, że budowanie krajowego potencjału organizacji społeczeństwa obywatelskiego, ułatwianie współpracy regionalnej, a także wymiana wiedzy fachowej powinny nadal stanowić jeden z priorytetów UE i krajowych funduszy. Ponadto wzajemne uznanie i współpraca między partnerami społecznymi i innymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego mają zasadnicze znaczenie dla wyrównania poziomu w kontekście wyzwań wynikających z programu reform w regionie i postępów w procesie rozszerzenia UE. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES zauważa, że aby pomóc partnerom z Bałkanów Zachodnich w złagodzeniu skutków pandemii i przywróceniu konwergencji gospodarczej i społecznej z UE, UE powinna zapewnić znaczące wsparcie, które obejmowałoby znacznie więcej niż tylko dostęp do programów unijnych. Stopniowe udostępnianie partnerom z Bałkanów Zachodnich europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (na przykład w celu wspierania projektów infrastrukturalnych), rozszerzenie wykorzystania unijnych mechanizmów stabilności finansowej, umożliwienie temu regionowi udziału we wspólnej polityce rolnej lub umożliwienie migracji cyrkulacyjnej to pomysły, które należy poważnie rozważyć (9). |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES z zadowoleniem przyjmuje Europejski Zielony Ład (10), który obejmuje konkretne cele dla Bałkanów Zachodnich, a także wytyczne dotyczące realizacji Zielonego programu działań dla Bałkanów Zachodnich dołączone do Planu gospodarczo-inwestycyjnego dla Bałkanów Zachodnich (11). Wzywa partnerów z regionu do współpracy z UE w celu przyjęcia polityki ekologicznej do 2030 r. i osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES oczekuje, że kolejne sprawozdania krajowe będą miały przejrzystą strukturę, jeżeli chodzi o monitorowanie sposobu traktowania społeczeństwa obywatelskiego przez rządy krajów Bałkanów Zachodnich. Kontrola ta powinna stanowić podstawę reakcji w postaci działań politycznych, w których przypadku regres pociągałby za sobą konsekwencje, a postęp przyniósłby konkretne korzyści. W rezultacie wzmocni to wiarygodność i transformacyjny potencjał polityki rozszerzenia wobec Bałkanów Zachodnich. |
| --- | --- |

1.14.

| 1.15. | EKES ponownie zwraca się do instytucji UE i rządów krajów Bałkanów Zachodnich o zapewnienie wzmocnienia ogólnych zdolności partnerów społecznych, przy jednoczesnym zachowaniu ich niezależności. Funkcjonujący dialog społeczny powinien być ważnym elementem negocjacji akcesyjnych UE. EKES podkreśla, że należy przeprowadzać bardziej systematyczne i terminowe konsultacje z partnerami społecznymi w sprawie wszystkich odnośnych wniosków ustawodawczych i na wszystkich etapach opracowywania dokumentów strategicznych (12). |
| --- | --- |

1.15.

| 1.16. | EKES wzywa do zorganizowania konferencji lub forów wysokiego szczebla z udziałem społeczeństwa obywatelskiego tuż przed regularnymi szczytami UE–Bałkany Zachodnie lub jako wydarzeń im towarzyszących, tak aby społeczeństwo obywatelskie mogło wyrazić opinię na tematy poruszane na szczytach (13). Takie konsultacje są konieczne do zapewnienia obiektywnego, oddolnego monitorowania postępów w procesie negocjacyjnym. EKES mógłby odegrać pewną rolę w tych wydarzeniach. |
| --- | --- |

1.16.

| 1.17. | EKES powtarza zalecenia zawarte we wkładzie Sekcji Stosunków Zewnętrznych EKES-u w szczyt UE–Bałkany Zachodnie w dniu 6 maja 2020 r. (14), a także w niedawnych opiniach EKES-u w sprawie wkładu społeczeństwa obywatelskiego w Zielony program działań dla Bałkanów Zachodnich i ich zrównoważonego rozwoju w ramach procesu przystąpienia do UE, przyjętych w dniu 18 września 2020 r. (15) (16). |
| --- | --- |

1.17.

| 1.18. | EKES wzywa obecną prezydencję portugalską w Radzie Unii Europejskiej, a w szczególności zbliżającą się prezydencję słoweńską, do utrzymania polityki rozszerzenia wobec Bałkanów Zachodnich wśród priorytetów programu UE na 2021 r. |
| --- | --- |

1.18.

2.   Sprawy związane z rozszerzeniem UE o Bałkany Zachodnie

| 2.1. | Wiarygodna perspektywa przystąpienia jest główną zachętą i siłą napędową transformacji w regionie – który, jak na ironię, jest już geograficzną enklawą w UE, otoczoną przez państwa członkowskie – a tym samym zwiększa nasze wspólne bezpieczeństwo i dobrobyt. Jest to kluczowe narzędzie promowania demokracji, praworządności i poszanowania praw podstawowych, które to zasady są również głównymi motorami integracji gospodarczej i fundamentem pojednania i stabilności w regionie. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Utrzymanie i wzmocnienie tej polityki jest zatem konieczne dla zapewnienia UE niezbędnej wiarygodności, sukcesu oraz wpływów w regionie i poza nim, zwłaszcza w czasach wzmożonej konkurencji geopolitycznej. Przesunięcie rozszerzenia na niższe pozycje na liście priorytetów UE lub spowolnienie tego procesu mogłoby ułatwić innym podmiotom, które często nie podzielają demokratycznych ambicji UE – zwłaszcza Rosji i Chinom – ingerowanie w sprawy Bałkanów i przypochlebianie się krajom takim jak Serbia, Czarnogóra oraz Bośnia i Hercegowina, co miało już miejsce w trakcie obecnej pandemia. Takie obce mocarstwa mogą udaremnić starania UE zmierzające do zagwarantowania bezpieczeństwa kontynentu. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Współczesne wyzwania, takie jak globalizacja, starzenie się społeczeństw, migracja, zmiana klimatu, nierówności społeczne, terroryzm, radykalizacja, przestępczość zorganizowana, cyberataki i COVID-19 dowodzą, że UE i region Bałkanów Zachodnich mają nie tylko podobne interesy, ale w coraz większym stopniu również te same problemy. Pod względem strategicznym, politycznym i gospodarczym UE i Bałkany Zachodnie są w podobnej sytuacji. Ta współzależność wymaga wspólnego działania, jeśli UE i Bałkany Zachodnie mają z powodzeniem poruszać się w obecnym złożonym i nieprzewidywalnym świecie (17). |
| --- | --- |

2.3.

3.   Wpływ UE opiera się na jej wiarygodności

| 3.1. | Badanie Ipsos przeprowadzone w 2020 r. (18) pokazuje, że opinia publiczna w regionie w przeważającej większości opowiada się za członkostwem w UE (średnio 82,5 %). Prawdopodobnie mieszkańcy krajów Bałkanów Zachodnich nadal popierają integrację z UE, ponieważ widzą w niej szansę na bardzo potrzebną zmianę w jakości rządzenia i wynikach gospodarczych swoich krajów. Ludzie pozytywnie oceniają rolę UE w krajowych reformach politycznych (39,7 %) i gospodarczych (40,3 %). Ponadto jest możliwe, że obywatele Bałkanów Zachodnich kojarzą UE ze swobodą podejmowania pracy i swobodą podróżowania, ale także z pokojem i bezpieczeństwem. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | EKES wyraża zadowolenie w związku z bezprecedensową solidarnością, jaką UE okazała wobec Bałkanów Zachodnich w czasie pandemii COVID-19, w tym poprzez zapewnienie dostępu do instrumentów i platform UE zarezerwowanych zazwyczaj wyłącznie dla państw członkowskich (takich jak Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia, Europejska Agencja Leków (EMA), umowa dotycząca wspólnego udzielania zamówień), a także w związku z umożliwieniem krajom Bałkanów Zachodnich uczestnictwa w tych instrumentach i platformach. Wyraża nadzieję, że takie włączenie do polityk i instrumentów UE będzie kontynuowane również w okresie po pandemii. Z drugiej strony EKES jest zaniepokojony tym, że opóźnienia w zakresie zdolności UE do dostarczania krajom Bałkanów Zachodnich pilnie potrzebnych szczepionek przeciwko COVID-19 mogą negatywnie wpłynąć na wizerunek UE w opinii publicznej tego regionu. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Jednak według wcześniej wspomnianego badania Ipsos z 2020 r. 52,1 % respondentów z całego regionu jest niezadowolonych z postępów swojego kraju na drodze do przystąpienia do UE, a szczególnie z powolnego tempa tego procesu. Coraz większa liczba obywateli Bałkanów Zachodnich uważa, że ich kraje nigdy nie przystąpią do UE i obawia się, że „UE ich nie chce”. Ponad 44,9 % respondentów w Bośni i Hercegowinie, 42 % w Serbii, 40,5 % w Macedonii Północnej i 36,8 % w Albanii spodziewa się, że ich kraj zostanie państwem członkowskim dopiero po 2040 r., a może nigdy (19). Może to oznaczać, że obecny wysoki poziom znacznego poparcia dla UE w regionie będzie prawdopodobnie trwał tak długo, jak długo perspektywa przystąpienia będzie wiarygodna. Czas, w którym UE mogła traktować proeuropejskie nastroje partnerów z Bałkanów Zachodnich za rzecz oczywistą, dobiega końca. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES zwraca uwagę, że liczne stanowiska przyjęte przez partie polityczne Parlamentu Europejskiego, rządy państw członkowskich UE oraz instytucje Unii nie zawsze są ze sobą zgodne, co może prowadzić do niespójnych i mylących komunikatów dla regionu. EKES wyraża przekonanie, że istnieje potrzeba większej spójności wewnętrznej pomiędzy poszczególnymi podmiotami zaangażowanymi w kształtowanie polityki rozszerzenia w państwach członkowskich, tak aby mogły one przyjąć jedno zgodne stanowisko. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Instytucje Unii, takie jak Komisja i Parlament Europejski (PE), powinny lepiej się komunikować i ściślej współpracować z państwami członkowskimi w procesie oceny postępów i opracowywania strategii wspierania partnerów z Bałkanów Zachodnich oraz reagowania na ich potrzeby. Komisja powinna rozwijać bliższe kontakty dwustronne z państwami członkowskimi, na przykład organizując spotkania z ministerstwami spraw zagranicznych i parlamentami narodowymi w celu omówienia kwestii rozszerzenia, a także powinna lepiej koordynować swoje działania z innymi podmiotami na szczeblu UE i na szczeblu regionalnym (takimi jak Europejska Służba Działań Zewnętrznych, Rada, PE, EKES, Komitet Regionów i Rada Współpracy Regionalnej) oraz ze społeczeństwem obywatelskim. Ponadto PE powinien zachęcać do ściślejszej współpracy z parlamentami narodowymi w obrębie UE i pomiędzy nimi w celu wspierania ich europeizacji (20). |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | EKES zgadza się z wnioskiem Komisji (21), że należy w większym stopniu skupić się na politycznym charakterze procesu oraz zapewnić lepsze wytyczne i współpracę na wysokim szczeblu ze strony państw członkowskich UE. EKES podkreśla również, że takie wzmocnione wytyczne polityczne i współpraca muszą być konstruktywne i korzystne oraz że bardzo ważna jest skuteczna pomoc. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES wyraża przekonanie, że wsparcie i zaangażowanie UE w proces rozszerzenia na Bałkanach Zachodnich muszą być silne i widoczne. Przede wszystkim należy zapewnić, aby wyniki wdrażanych reform były właściwie przedstawiane i aby wpływ tych reform oznaczał wzrost jakości życia ludzi. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Komisja powinna zintensyfikować i zdywersyfikować swoje działania komunikacyjne na temat rozszerzenia w praktyce w państwach członkowskich UE i w regionie za pośrednictwem swoich lokalnych biur i delegatur, ale również w ramach inicjatyw angażujących lokalne zainteresowane strony i partnerów społecznych. Rzetelne informowanie o ogromnym wsparciu ze strony UE dla partnerów z Bałkanów Zachodnich, jak również o kosztach i korzyściach integracji europejskiej w bardziej ogólnym ujęciu, zależy również od istnienia w regionie wolnych i wiarygodnych mediów. Z tego powodu Komisja powinna kłaść nacisk na poszanowanie wolności mediów przez partnerów z Bałkanów Zachodnich oraz inwestować w rozwój i zrównoważoność tego sektora. |
| --- | --- |

3.8.

4.   Konsolidacja demokracji w regionie nie podlega negocjacji

| 4.1. | Badanie Ipsos z 2020 r. wykazało, że główną przyczyną niezadowolenia ludzi są politycy i instytucje krajowe. Respondenci z całego regionu mają wątpliwości, czy ich przywódcy są rzeczywiście zaangażowani w realizację europejskiego programu na rzecz integracji oraz potępiają skorumpowane i dysfunkcyjne instytucje państwowe (22). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Wydaje się, że ani przyjęcie konstytucji demokratycznych, ani rygorystyczna demokratyczna warunkowość UE nie zdołały przezwyciężyć nieformalnych struktur władzy, zawłaszczania państwa i rozdawania stanowisk publicznych na Bałkanach Zachodnich, a wręcz przeciwnie – umocniły je (23). Słabe instytucje demokratyczne i wzrost znaczenia autokratycznych rządzących na Bałkanach Zachodnich może obniżyć standardy praworządności, niezależność sądów i wolność mediów w tych krajach. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | UE nie powinna pobłażać politykom w regionie, którzy wyraźnie uchylają się od zobowiązań na rzecz demokracji. Siła głosu wskazującego na „zawłaszczanie państwa” w strategii Komisji dotyczącej regionu z 2018 r. (24) lub krytycznej oceny poszczególnych krajów w sprawozdaniach rocznych znacznie zmaleje, jeżeli urzędnicy UE lub politycy państw członkowskich podróżujący na Bałkany Zachodnie nie używają tej samej retoryki (25). Bez dorobku demokratycznego, który mógłby wpłynąć na monopole władzy, organizację partii i konkurencję czy nieformalne praktyki, jest mało prawdopodobne, by politycy z Bałkanów Zachodnich zwracali uwagę na europejskie wymogi demokratyczne, skoro ich lekceważenie jest właśnie tym, co podtrzymuje ich władzę. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Działania instytucji Unii na rzecz poprawy jakości demokracji na Bałkanach Zachodnich w ramach procesu akcesyjnego zostałyby znacznie wzmocnione, gdyby reformy demokratyczne w obecnych państwach członkowskich były omawiane i podejmowane wspólnie z krajami kandydującymi do UE. Wiele lat stosowania rygorystycznej warunkowości demokratycznej wobec krajów kandydujących z Bałkanów Zachodnich zaowocowało bogatą wiedzą i praktycznym doświadczeniem w zakresie tego, co pomaga, a co nie w nakłanianiu do przeprowadzenia krajowych reform sprawowania rządów. Partnerzy z Bałkanów Zachodnich mogliby więc wnieść wkład w dyskusje UE na temat ochrony praworządności, wolności mediów i społeczeństwa obywatelskiego, na przykład w kontekście konferencji w sprawie przyszłości Europy (26). |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | UE powinna również dostrzec, że coraz częstsza w Radzie praktyka wstrzymywania obiecanych korzyści mimo poczynienia w regionie wymiernych postępów demotywuje polityków z regionu do wdrażania europejskiego programu reform i może zniechęcić najbardziej nastawionych na reformy i dążących do konsensusu przywódców politycznych na Bałkanach Zachodnich. |
| --- | --- |

4.5.

5.   Niestabilna sytuacja społeczno-gospodarcza

| 5.1. | EKES z zadowoleniem odnotowuje przyjęcie planu gospodarczo-inwestycyjnego (27), którego celem jest pobudzenie długoterminowego ożywienia, stymulowanie wzrostu gospodarczego i wsparcie reform wymaganych do poczynienia postępów na drodze do przystąpienia do UE, w tym zbliżenia Bałkanów Zachodnich do jednolitego rynku UE. Służy on uwolnieniu niewykorzystanego potencjału gospodarczego regionu oraz znaczących możliwości zwiększenia wewnątrzregionalnej współpracy gospodarczej i wymiany handlowej. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | EKES wyraża przekonanie, że wszystkie te działania podjęte przez Komisję mają bardzo pozytywne znaczenie i powinny nadać polityce znaczący impuls; w rzeczywistości jednakże sytuacja jest nadal trudna (ostatni komunikat Komisji w sprawie polityki rozszerzenia UE oraz jej roczne sprawozdania krajowe dobrze odzwierciedlają utrzymujące się wyzwania (28)). |
| --- | --- |

5.2.

| 5.3. | Pandemia COVID-19 z pewnością spowodowała poważne wstrząsy w zakresie podaży i popytu na towary i usługi, spadek produkcji, rosnące bezrobocie i coraz większe niepokoje społeczne. Jednak problemy gospodarcze tego regionu poprzedzają kryzys związany z COVID-19. Od czasu kryzysu finansowego, gospodarczego i społecznego w 2008 r. proces konwergencji gospodarczej i społecznej z UE pod względem PKB na mieszkańca przebiega bardzo powoli lub nie ma go w ogóle. Obywatele Bałkanów Zachodnich niezdolni do przyspieszenia rozwoju gospodarczego poprzez skorygowanie problemów strukturalnych, takich jak brak inwestycji publicznych i prywatnych czy szybko starzejące się społeczeństwo, bezradnie spoglądają w przyszłość nieubłaganego niedostatku. Pandemia pogłębiła jedynie problemy społeczno-gospodarcze, co wiąże się z ryzykiem powstania faktycznej enklawy zacofania w środku Europy (29). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | EKES podkreśla, że zacieśniona współpraca gospodarcza i handel wewnątrzregionalny powinny przyczyniać się do tworzenia godnych, bezpiecznych i wysokiej jakości miejsc pracy oraz do zmniejszania różnic społecznych i nie mogą opierać się na nieuczciwej konkurencji i dumpingu socjalnym. W tym kontekście UE powinna zapewnić większe wsparcie finansowe i techniczne dla regionalnego obszaru gospodarczego i programu dotyczącego sieci połączeń Bałkanów Zachodnich, aby zachęcić do liberalizacji handlu i integracji w regionie (30), jak również aby zapobiec uzależnieniu tego regionu od podmiotów poza UE. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Bałkany Zachodnie mają znaczny niewykorzystany potencjał gospodarczy i duże możliwości zwiększenia wewnątrzregionalnej współpracy gospodarczej i wymiany handlowej. Mimo że w minionych latach nastąpiło pewne przyspieszenie wzrostu gospodarczego, utworzono liczne miejsca pracy i wzrosły dochody, państwa te nadal pozostają w tyle pod względem reformy swoich struktur gospodarczych i poprawy konkurencyjności. W dalszym ciągu zmagają się one z wysoką stopą bezrobocia, zwłaszcza wśród młodzieży, poważnym niedopasowaniem umiejętności, utrzymującym się dużym udziałem gospodarki nieformalnej, drenażem mózgów, niewielkim współczynnikiem aktywności zawodowej kobiet i niskim poziomem innowacji (31). EKES sugeruje rozważenie możliwości stosowania zasad Europejskiego filaru praw socjalnych przy ocenie spełnienia warunków członkostwa w UE (32). |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | EKES uważa, że bardzo ważna jest poprawa jakości i adekwatności systemów kształcenia i szkolenia w regionie oraz że niezbędne jest wzmocnienie powiązań między pracodawcami a instytucjami edukacyjnymi. |
| --- | --- |

5.6.

| 5.7. | Klimat inwestycyjny pozostał w dużej mierze niezmieniony. Charakteryzuje się niedostateczną praworządnością, brakiem odpowiedniego egzekwowania zasad pomocy państwa, zakorzenioną szarą strefą gospodarki, utrudnionym dostępem przedsiębiorstw do finansowania oraz niskim poziomem integracji regionalnej i łączności. Państwo wciąż ingeruje w gospodarkę Istnieje silna potrzeba modernizacji infrastruktury, należy uruchamiać inwestycje za pośrednictwem pojedynczych projektów i kierować się priorytetami uzgodnionymi z UE. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | EKES przypomina, że kraje Bałkanów Zachodnich są bardzo wrażliwe na skutki zmiany klimatu, które powodują szkody dla zdrowia publicznego i gospodarki, i potrzebują pilnych działań, by poprawić jakość życia obywateli, zwłaszcza dzieci i młodzieży, poprzez sprawiedliwe przejście na bardziej ekologiczny model, mając na uwadze zasadę „nikt nie powinien pozostać w tyle”. (33) Na Bałkanach Zachodnich występuje wiele niepokojących tendencji w zakresie zmiany klimatu, takich jak duża zależność od stałych paliw kopalnych. Istnieje również wiele możliwości, takich jak potencjał w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, a także bogactwo pod względem różnorodności biologicznej. Znaczenie i konieczność włączenia Bałkanów Zachodnich do Zielonego Ładu wynikają nie tylko z tego, że zmiana klimatu nie zna granic państwowych czy fizycznych, ale także z tego, że jest ona ważna dla dobrobytu i zdrowia ludzi oraz zapewnia obywatelom Bałkanów Zachodnich wymierne korzyści ze strony UE (34). |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | UE powinna określić i inwestować w kluczowe sektory, które napędzają gospodarki partnerów z Bałkanów Zachodnich, w tym małe i średnie przedsiębiorstwa i sektor rolno-spożywczy. UE powinna również zapewnić, aby standardy wymagane od regionu nie hamowały rozwoju tych sektorów środkami, które są obecnie zbyt restrykcyjne dla Bałkanów Zachodnich. Zamiast tego należy dostosować poprzeczkę do postępu, jaki dokonał się w tych krajach, aby umożliwić wzrost gospodarczy. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | EKES z zadowoleniem przyjmuje pakiet pomocy finansowej o wartości 3,3 mld EUR uruchomiony przez UE na rzecz obywateli i przedsiębiorstw na Bałkanach Zachodnich. Należy jednak zapewnić, aby środki te zostały właściwie ukierunkowane, oraz aby obywatele mogli czerpać korzyści z inwestycji zgodnie z ich uzasadnieniem. EKES uważa, że w ramach wychodzenia z kryzysu związanego z COVID-19 powinno się wspierać spójność społeczną i gospodarczą regionu, a także politykę ekologiczną oraz że transformacja ekologiczna musi być integralną częścią kompleksowego i perspektywicznego planu na rzecz ożywienia gospodarczego na Bałkanach Zachodnich. |
| --- | --- |

5.10.

| 5.11. | EKES jest zdania, że aktywny udział partnerów społecznych, w tym poprzez zachęcanie do rokowań zbiorowych, oraz innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego w planowaniu i wdrażaniu reform gospodarczych, społecznych i innych może w znacznym stopniu przyczynić się do zwiększenia konwergencji gospodarczej i społecznej, zwłaszcza po ustaniu pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji w sprawie zwiększenia przejrzystości w zakresie wykorzystania funduszy i wdrażania reform, ale nie jest jasne, czy Komisja zalicza społeczeństwo obywatelskie do „kluczowych zainteresowanych stron”. Społeczeństwo obywatelskie było bowiem ledwie wzmiankowane w komunikatach Komisji z 2020 r. w sprawie Bałkanów Zachodnich. |
| --- | --- |

5.12.

6.   Współpraca regionalna

| 6.1. | EKES uważa, że współpraca regionalna jest kluczowym czynnikiem podnoszenia poziomu życia na Bałkanach Zachodnich. |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | Zarówno szczyt Bałkanów Zachodnich w Poznaniu w 2019 r., jak i szczyt UE–Bałkany Zachodnie w Zagrzebiu w maju 2020 r. były dla przywódców regionu okazją do uzgodnienia, że należy kontynuować ambitną transformację ekologiczną i cyfrową oraz dalej rozwijać łączność we wszystkich jej wymiarach: transportowym, energetycznym, cyfrowym i międzyludzkim. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | EKES zgadza się, że Zielony program działań, plan gospodarczo-inwestycyjny, działania na rzecz restrukturyzacji gospodarczej, inwestycje w turystykę i energię oraz transformacja cyfrowa mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju i stabilności regionu. Zwraca jednak uwagę, że konieczne jest zapewnienie wysokiej jakości i godnych miejsc pracy, aby pracownicy mogli wykonywać pracę w bezpiecznych warunkach, mieli zapewnione bezpieczeństwo gospodarcze i społeczne oraz aby obywatele mogli czerpać z tej pracy korzyści. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | EKES uważa, że należy zwrócić szczególną uwagę na konkurencyjność, wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu, poziom życia, zrównoważony rozwój, łączność i transformację cyfrową na Bałkanach Zachodnich. Potencjał przedsiębiorczości oraz innowacje mają kluczowe znaczenie dla ożywienia regionu i lokalnych gospodarek. W związku z tym EKES zaleca zwiększone wykorzystanie unijnych funduszy przedakcesyjnych do wspierania przedsiębiorstw typu start-up, ułatwiania szkoleń w zakresie przedsiębiorczości i wzmacniania inteligentnych strategii gospodarczych w regionie, a także do inwestowania w niezbędną infrastrukturę. |
| --- | --- |

6.4.

| 6.5. | W dziedzinie polityki ochrony środowiska UE koncentruje się na stopniowym wycofywaniu kopalnych źródeł energii i zastępowaniu ich odnawialnymi źródłami energii. Z kolei partnerzy z Bałkanów Zachodnich, zwłaszcza Serbia, przyjmują chińskie pożyczki na budowę nowych elektrociepłowni, które wykorzystują tani, nieefektywny węgiel, bez przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko (35). W rezultacie Belgrad, Skopje i Sarajewo nieustannie konkurują o pozycję najbardziej zanieczyszczonego miasta na świecie podczas mroźnych miesięcy zimowych, kiedy zużycie energii wzrasta (36). Można śmiało założyć, że jeśli region ma zostać zaangażowany w unijne działania, w tym w proces konferencji w sprawie przyszłości Europy, na rzecz kształtowania ekologicznej transformacji, takie projekty będą nie do pomyślenia (37). |
| --- | --- |

6.5.

| 6.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że na szczycie Bałkanów Zachodnich w Poznaniu przyjęto deklarację w sprawie uznawania kwalifikacji uzyskanych w ramach kształcenia na poziomie wyższym, w której przedstawiono model automatycznego uznawania kwalifikacji uzyskanych w ramach kształcenia na poziomie wyższym i okresów nauki za granicą. Uważa jednak, że należy zwiększyć starania na rzecz dalszego wzajemnego uznawania kwalifikacji zawodowych, aby stworzyć bardziej zintegrowany rynek pracy i zaoferować osobom młodym z regionu niezbędne możliwości. |
| --- | --- |

6.6.

| 6.7. | EKES podkreśla znaczenie wspierania ściślejszej współpracy i partnerstwa transgranicznego między państwami członkowskimi UE a partnerami z Bałkanów Zachodnich, nie tylko na szczeblu rządów, ale także na szczeblu regionalnym i lokalnym oraz na szczeblu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego (38). |
| --- | --- |

6.7.

7.   Społeczeństwo obywatelskie odgrywa kluczową rolę w procesie akcesyjnym i legislacyjnym

| 7.1. | EKES wzywa do uznania w większym stopniu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w kontekście zmienionej metodyki. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że finansowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego nie zostanie zmniejszone w przypadku braku postępów w danym kraju. Niestety z przykrością zauważa, że w komunikacie w niewystarczającym stopniu uwzględniono społeczeństwo obywatelskie (39), zwłaszcza w kontekście specyficznej sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej na Bałkanach Zachodnich, gdzie należy wzmocnić rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego w reformach demokratycznych. |
| --- | --- |

7.1.

| 7.2. | EKES szczególnie popiera system klastrów w nowej metodyce oraz podkreśla zasadnicze znaczenie roli organizacji społeczeństwa obywatelskiego we wszystkich klastrach, ze szczególnym naciskiem na klastry dotyczące kwestii zasadniczych, Zielonego programu działań dla Bałkanów Zachodnich i zrównoważonej łączności. |
| --- | --- |

7.2.

| 7.3. | Społeczeństwo obywatelskie jest nadal oceniane oddzielnie w ramach kryteriów politycznych jako jeden z czterech filarów demokracji, jednak – podobnie jak w poprzednich sprawozdaniach – szczegółowość oceny różni się w poszczególnych krajach i brak jest spójnego i systematycznego odniesienia do wytycznych dotyczących wsparcia UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego w krajach objętych procesem rozszerzenia (2014–2020) (40), nawet jeśli stanowią one szczegółowe narzędzie monitorowania. Przy braku spójności strategicznej, jasnych ram monitorowania i zobowiązania politycznego do dalszego wspierania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w krajach objętych procesem rozszerzenia, UE nie jest w stanie zapewnić wsparcia politycznego, którego tak bardzo potrzebują organizacje społeczeństwa obywatelskiego, nie wspominając już o przejrzystych wytycznych dla rządów krajowych (41). |
| --- | --- |

7.3.

| 7.4. | EKES jest zdania, że nie można określić faktycznej wartości merytorycznej podejścia opartego na osiągnięciach ani uznać go za kompletne bez udziału organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ich obiektywnego monitorowania konkretnych kontekstów politycznych, których doświadcza każdy z partnerów w regionie. |
| --- | --- |

7.4.

| 7.5. | EKES popiera propozycję Komisji, by mechanizmy wdrażania funduszy UE zapewniały jasne podstawy obrony przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego i reagowania na bezpośrednie zagrożenia dla niej. Kluczowe znaczenie dla osiągnięcia tego celu miałyby inwestycje w edukację obywatelską, bardziej sprzyjające warunki, infrastrukturę społeczeństwa obywatelskiego i wspólne działanie. Skuteczną odpowiedzią na coraz bardziej ograniczoną przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego może być zastosowanie nowo wprowadzonej zasady skuteczności w celu wsparcia działań społeczeństwa obywatelskiego. Zamiast wycofywać przydzielone środki z krajów, w których odnotowuje się zastój w rozwoju demokracji, można by je przeznaczyć na wsparcie społeczeństwa obywatelskiego w celu przeciwdziałania regresowi demokracji w tym samym kraju (42). |
| --- | --- |

7.5.

| 7.6. | Instytucje Unii mogą korzystać z zasobów lokalnego społeczeństwa obywatelskiego oraz z pomocy delegatur Unii w regionie, aby zmobilizować obywateli Bałkanów Zachodnich oraz umożliwić im przyłączenie się do platform, na których obywatele Unii będą wymieniać się informacjami podczas konferencji w sprawie przyszłości Europy. Umożliwienie młodzieży lub zwykłym obywatelom Bałkanów Zachodnich uczestnictwa w ogólnounijnych wydarzeniach dla obywateli organizowanych w ramach konferencji w sprawie przyszłości Europy byłoby znaczącą inwestycją w kapitał społeczny regionu i przyczyniłoby się do zwiększenia świadomości mieszkańców Bałkanów Zachodnich na temat spraw UE i ich znaczenia dla ich krajów. Przyczyniłoby się to również do nawiązania kontaktów międzyludzkich między UE a regionem oraz zwiększyło zdolność lepiej poinformowanych obywateli do kontrolowania swoich elit politycznych w kwestiach związanych z procesem integracji z UE (43). |
| --- | --- |

7.6.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2020) 57 final (5 lutego 2020 r.) Usprawnienie procesu akcesyjnego – wiarygodna perspektywa członkostwa w UE dla państw regionu Bałkanów Zachodnich; COM(2020) 641 final (6.10.2020) Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich; COM(2020) 660 final {SWD(2020) 350 final} – {SWD(2020) 351 final} – {SWD(2020) 352 final} – {SWD(2020) 353 final} – {SWD(2020) 354 final} – {SWD(2020) 355 final} – {SWD(2020) 356 final} (6.10.2020) Komunikat z 2020 r. w sprawie polityki rozszerzenia UE.

1

Usprawnienie procesu akcesyjnego – wiarygodna perspektywa członkostwa w UE dla państw regionu Bałkanów Zachodnich

Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich

(2)  Deklaracja z Zagrzebia, 6 maja 2020 r.

2

(3)  Zgodnie z utrwaloną terminologią EKES-u zastosowane w niniejszej opinii pojęcie „społeczeństwa obywatelskiego” i „organizacji społeczeństwa obywatelskiego” obejmuje partnerów społecznych (np. pracodawców i związki zawodowe) oraz wszelkie inne podmioty niepaństwowe (zob. opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Spójność gospodarcza i społeczna a integracja europejska Bałkanów Zachodnich – wyzwania i priorytety” ( Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 15.)

3

(4)  COM(2020) 57 final (5 lutego 2020 r.).

4

(5)  Konkluzje Rady w sprawie rozszerzenia oraz procesu stabilizacji i stowarzyszenia – Republika Macedonii Północnej i Republika Albanii, 25 marca 2020 r.

5

(6)  Cvijic, S., Kirchner, M.J., Kirova, I., Nechev, Z. (2019), „From enlargement to the unification of Europe: Why the European Union needs a Directorate General Europe for future Members and Association Countries” [„Od rozszerzenia do zjednoczenia Europy: dlaczego Unia Europejska potrzebuje Dyrekcji Generalnej ds. Przyszłych Państw Członkowskich i Krajów Stowarzyszonych”], Fundacja Społeczeństwa Otwartego.

6

„From enlargement to the unification of Europe: Why the European Union needs a Directorate General Europe for future Members and Association Countries” [„Od rozszerzenia do zjednoczenia Europy: dlaczego Unia Europejska potrzebuje Dyrekcji Generalnej ds. Przyszłych Państw Członkowskich i Krajów Stowarzyszonych”]

(7)  Stratulat, C. i Lazarevic, M. (2020), The Conference on the Future of Europe: Is the EU still serious about the Balkans? [„Konferencja w sprawie przyszłości Europy: czy UE nadal poważnie traktuje Bałkany?”], dokument konsultacyjny Centrum Polityki Europejskiej, Bruksela, Centrum Polityki Europejskiej.

7

The Conference on the Future of Europe: Is the EU still serious about the Balkans? [„Konferencja w sprawie przyszłości Europy: czy UE nadal poważnie traktuje Bałkany?”]

(8)  Stratulat, C. i in. (2019), op.cit., s. 113.

8

op.cit.

(9)  Stratulat C. i Lazarević, M. (2019), op.cit.

9

op.cit

(10)  COM(2019) 640 final (11 grudnia 2019 r.) Europejski Zielony Ład.

10

Europejski Zielony Ład

(11)  SWD(2020) 223 final {COM(2020) 641 final} (6 października 2020 r.) Wytyczne dotyczące realizacji Zielonego programu działań dla Bałkanów Zachodnich dołączone do planu gospodarczo-inwestycyjnego dla Bałkanów Zachodnich.

11

Wytyczne dotyczące realizacji Zielonego programu działań dla Bałkanów Zachodnich dołączone do planu gospodarczo-inwestycyjnego dla Bałkanów Zachodnich

(12)  Deklaracja końcowa 7. Forum Społeczeństwa Obywatelskiego Bałkanów Zachodnich – 16 –17 kwietnia 2019 r., Tirana, Albania.

12

(13)  Wnioski z konferencji wysokiego szczebla w sprawie spójności gospodarczej i społecznej na Bałkanach Zachodnich – 15 maja 2018 r., Sofia, Bułgaria.

13

(14)  Wkład EKES-u w szczyt UE–Bałkany Zachodnie, który odbył się w dniu 6 maja 2020 r. (opublikowany w dniu 28 kwietnia 2020 r.).

14

(15)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 114.

15

(16)  Zob. również opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Spójność gospodarcza i społeczna a integracja europejska Bałkanów Zachodnich – wyzwania i priorytety (Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 15). i opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III) (Dz.U. C 110 z 22.3.2019, s. 156).

16

Spójność gospodarcza i społeczna a integracja europejska Bałkanów Zachodnich – wyzwania i priorytety

Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III)

(17)  Stratulat, C. i in. (2019), op.cit.

17

op.cit.

(18)  Badanie zlecone przez Europejski Fundusz na rzecz Bałkanów w październiku 2020 r. jako źródło informacji dla grupy doradczej ds. polityki dotyczącej Bałkanów w Europie, które zostało przeprowadzone w formie wywiadów telefonicznych i online we wszystkich sześciu krajach regionu w oparciu o próbę reprezentatywną kraju składającą się z co najmniej 1 000 respondentów w wieku powyżej 18 lat.

18

(19)  Stratulat, C., Kmezić, M., Tzifakis, N., Bonomi, M., Nechev, Z. (2020), „Between a rock and a hard place: Public opinion on integration in the Western Balkans” [„Między młotem a kowadłem: opinia publiczna na temat integracji na Bałkanach Zachodnich”], grupa doradcza ds. polityki dotyczącej Bałkanów w Europie.

19

„Between a rock and a hard place: Public opinion on integration in the Western Balkans” [„Między młotem a kowadłem: opinia publiczna na temat integracji na Bałkanach Zachodnich”]

(20)  Balfour, R. i Stratulat, C. (2015) (red.), „EU member states and enlargement towards the Balkans” [„Państwa członkowskie UE i rozszerzenie na Bałkany”], dokument tematyczny Centrum Polityki Europejskiej nr 79, Bruksela, Centrum Polityki Europejskiej, s. 234.

20

„EU member states and enlargement towards the Balkans” [„Państwa członkowskie UE i rozszerzenie na Bałkany”], dokument tematyczny Centrum Polityki Europejskiej

(21)  COM(2018) 65 final (6 lutego 2018 r.) Wiarygodna perspektywa rozszerzenia dla Bałkanów Zachodnich oraz zwiększone zaangażowanie UE w tym regionie.

21

Wiarygodna perspektywa rozszerzenia dla Bałkanów Zachodnich oraz zwiększone zaangażowanie UE w tym regionie

(22)  Stratulat, C. i in. (2020), op.cit., s. 5.

22

i in.

op.cit

(23)  Richter, S. i Wunsch, N. (2020), „Money, power, glory: the linkages between EU conditionality and state capture in the Western Balkans” [„Pieniądze, władza, chwała: powiązania między warunkowością UE a zawłaszczaniem państwa na Bałkanach Zachodnich”], Journal of European Public Policy 27(1), s. 41–62.

23

„Money, power, glory: the linkages between EU conditionality and state capture in the Western Balkans” [„Pieniądze, władza, chwała: powiązania między warunkowością UE a zawłaszczaniem państwa na Bałkanach Zachodnich”]

(24)  COM(2018) 65 final (6 lutego 2018 r.).

24

(25)  Stratulat, C. i in. (2020), op.cit., s. 7.

25

op.cit

(26)  Stratulat C. i Lazarević, M. (2019), op.cit.

26

op.cit

(27)  COM(2020) 641 final (6 października 2020 r.) Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich.

27

Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich

(28)  COM(2020) 660 final {SWD(2020) 350 final} – {SWD(2020) 351 final} – {SWD(2020) 352 final} – {SWD(2020) 353 final} – {SWD(2020) 354 final} – {SWD(2020) 355 final} – {SWD(2020) 356 final} (6.10.2020) Komunikat z 2020 r. w sprawie polityki rozszerzenia UE.

28

(29)  Bonomi, M. i Reljić, D. (2017), „The EU and the Western Balkans: so near and yet so far” [„UE i Bałkany Zachodnie: tak blisko, a jednak tak daleko”], komentarz Niemieckiego Instytutu Spraw Międzynarodowych i Bezpieczeństwa (SWP), Niemiecki Instytut Spraw Międzynarodowych i Bezpieczeństwa.

29

„The EU and the Western Balkans: so near and yet so far” [„UE i Bałkany Zachodnie: tak blisko, a jednak tak daleko”]

(30)  Stratulat, C. i in. (2019), op.cit., s. 113. i opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wkład społeczeństwa obywatelskiego w Zielony program działań dla Bałkanów Zachodnich i w ich zrównoważony rozwój w ramach procesu przystąpienia do UE” (opinia z inicjatywy własnej) (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 114).

30

op.cit

„Wkład społeczeństwa obywatelskiego w Zielony program działań dla Bałkanów Zachodnich i w ich zrównoważony rozwój w ramach procesu przystąpienia do UE”

(31)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Spójność gospodarcza i społeczna a integracja europejska Bałkanów Zachodnich – wyzwania i priorytety” (Dz.U. C 262 z 25.7.2018, s. 15).

31

„Spójność gospodarcza i społeczna a integracja europejska Bałkanów Zachodnich – wyzwania i priorytety”

(32)  Tamże.

32

(33)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 114.

33

(34)  Tamże.

34

(35)  Matkovic Puljic, V., Jones, D., Moore, C., Myllyvirta, L., Gierens, R., Kalaba, I., Ciuta, I., Gallop, P. i Risteska, S. (2019), „Chronic coal pollution EU action on the Western Balkans will improve health and economies across Europe” [„Przewlekłe zanieczyszczenie węglem – działania UE na Bałkanach Zachodnich poprawią stan zdrowia i gospodarkę w całej Europie”], Bruksela, Sojusz na rzecz Zdrowia i Środowiska, s. 18.

35

„Chronic coal pollution EU action on the Western Balkans will improve health and economies across Europe” [„Przewlekłe zanieczyszczenie węglem – działania UE na Bałkanach Zachodnich poprawią stan zdrowia i gospodarkę w całej Europie”]

(36)  Zob. np. „European Western Balkans, Sarajevo and Belgrade among the most polluted world capitals” [„Europejskie Bałkany Zachodnie, Sarajewo i Belgrad wśród najbardziej zanieczyszczonych stolic świata”], 13 stycznia 2020 r.; Bateman, J., „The young people fighting the worst smog in Europe” [„Młodzież walczy z najgorszym smogiem w Europie”], BBC, 2 lipca 2020 r.

36

Sarajevo and Belgrade among the most polluted world capitals” [„Europejskie Bałkany Zachodnie, Sarajewo i Belgrad wśród najbardziej zanieczyszczonych stolic świata”]

„The young people fighting the worst smog in Europe” [„Młodzież walczy z najgorszym smogiem w Europie”]

(37)  Stratulat C. i Lazarević, M. (2019), op.cit.

37

op.cit

(38)  Niektóre dobre przykłady takiej współpracy można zauważyć m.in. w strategii UE na rzecz regionu Morza Adriatyckiego i Morza Jońskiego (EUSAIR), strategii UE na rzecz regionu Dunaju (EUSDR), CIVINET Slo-Cro —SEE, Bałkańskiej Sieci Rozwoju Obszarów Wiejskich (BRDN), 6. forum inwestycyjnym dla Bałkanów Zachodnich (WB6 CIF) oraz w Radzie Regionalnej Związku Zawodowego Solidarnost.

38

(39)  COM(2020) 57 final (5 lutego 2020 r.) „Usprawnienie procesu akcesyjnego – wiarygodna perspektywa członkostwa w UE dla państw regionu Bałkanów Zachodnich”.

39

„Usprawnienie procesu akcesyjnego – wiarygodna perspektywa członkostwa w UE dla państw regionu Bałkanów Zachodnich”

(40)  Wytyczne dotyczące wsparcia UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego w krajach objętych procesem rozszerzenia (2014–2020).

40

Wytyczne dotyczące wsparcia UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego w krajach objętych procesem rozszerzenia (2014–2020)

(41)  Bałkańska Sieć Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (BCSDN), „Background Analysis of the Enlargement Package 2020: Should Civil Society Be Satisfied with Just Being Acknowledged” [„Analiza podstaw pakietu »rozszerzenie« na 2020 r.: czy społeczeństwo obywatelskie powinno zadowalać się samym uznaniem?”], październik 2020 r.

41

„Background Analysis of the Enlargement Package 2020: Should Civil Society Be Satisfied with Just Being Acknowledged” [„Analiza podstaw pakietu »rozszerzenie« na 2020 r.: czy społeczeństwo obywatelskie powinno zadowalać się samym uznaniem?”]

(42)  Bałkańska Sieć Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (BCSDN) „Feedback on the Consultation of CSOs in the Preparation of IPA III” [„Informacja zwrotna na temat konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w ramach przygotowania IPA III”], 22 kwietnia 2020 r.

42

„Feedback on the Consultation of CSOs in the Preparation of IPA III” [„Informacja zwrotna na temat konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w ramach przygotowania IPA III”]

(43)  Stratulat C. i Lazarević, M. (2020), op.cit., s. 7.

43

op.cit

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/98 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/98

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Banku Centralnego »Rozwiązanie problemu kredytów zagrożonych zaistniałego w następstwie pandemii COVID-19«”

[COM(2020) 822 final]

(2021/C 220/15)

| Sprawozdawca: | Kęstutis KUPŠYS |
| --- | --- |

Sprawozdawca:

Kęstutis KUPŠYS

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 24.2.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej |
| Data przyjęcia przez sekcję | 10.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 246/2/11 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 24.2.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej

Data przyjęcia przez sekcję

10.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

246/2/11

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje przedstawienie nowego planu działania Komisji (komunikatu) w sprawie kredytów zagrożonych, lecz ubolewa, że zasadniczo brakuje w nim nowych propozycji na miarę czasów pandemii COVID-19, przez co Europa musi stawić czoła nadzwyczajnym czasom, stosując przepisy opracowane na zwykłe czasy. EKES zaleca, by przede wszystkim zająć się podstawowymi przyczynami istnienia kredytów zagrożonych, aby uniknąć ich namnażania się w przyszłości, a także proponuje staranny przegląd i tymczasowe dostosowania definicji niewykonania zobowiązania z myślą o zapewnieniu „miękkiego lądowania” dla europejskich gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. EKES zauważa, że warunkach obecnego kryzysu związanego z COVID-19 istnieje potrzeba, by polityka pieniężna i fiskalna oraz regulacje dotyczące sektora finansowego były spójne z czasami, w których żyjemy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Zwalczanie przyczyn leżących u podstaw kredytów zagrożonych ma pierwszorzędne znaczenie. EKES podkreśla, że najskuteczniejszymi sposobami zapobiegania narastaniu wysokich wolumenów kredytów zagrożonych w gospodarstwach domowych i MŚP są: zapewnienie stałego dążenia do poprawy konkurencyjności, koncentracja na ciągłości działania i odbudowie gospodarczej; budowanie solidnych systemów zabezpieczenia społecznego, walka z ubóstwem, nadmiernym zadłużeniem i bezrobociem, zagwarantowanie odpowiednich wynagrodzeń oraz wdrażanie antycyklicznych środków polityki gospodarczej w czasach kryzysu. Dzięki tym działaniom możemy utrzymać i wzmocnić stabilność rynku finansowego i odporność gospodarczą, a jednocześnie zwalczać ubóstwo i ogromne nierówności. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES twierdzi, że z uwagi na całkowicie odmienne okoliczności przed i po marcu 2020 r., należy w zupełnie inny sposób traktować kredyty zagrożone powstałe przed pandemią COVID-19 i te powstałe w następstwie pandemii COVID-19 (wywołane pandemią COVID-19). W związku z tym EKES sugeruje staranny, ukierunkowany i ściśle tymczasowy przegląd wytycznych EUNB dotyczących definicji niewykonania zobowiązania. EKES zaleca również, by wytyczne EUNB dotyczące moratoriów na spłaty kredytów obowiązywały tak długo, jak będzie to konieczne. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES wzywa do kierowania środków pomocowych do instytucji kredytowych jednocześnie z zapewnianiem rządowych środków pomocy dla kredytobiorców, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji wskutek pandemii. Do środków, które należy zastosować w takiej sytuacji, należą odroczenia płatności z terminami zapadalności od roku do trzech lat, obniżki stóp procentowych, restrukturyzacja zadłużenia na rzecz mniej kosztownych form kredytu oraz moratoria na spłaty kredytów, gdy to możliwe. EKES popiera ten wewnętrzny proces odzyskiwania wierzytelności. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES zauważa, że przecenia się potrzebę ogólnounijnego, transgranicznego rynku kredytów zagrożonych. Dlatego też Komitet jest zaniepokojony planami zapewnienia paszportu operacyjnego w skali całej UE firmom windykacyjnym, które nie podlegają odpowiedniemu nadzorowi zarówno w państwie pochodzenia, jak i w państwie przyjmującym. Takie posunięcie byłoby uzasadnione tylko wówczas, gdyby istniał równoważący zestaw środków służących ochronie kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji – standard ochrony konsumentów dla firm windykacyjnych dla całej UE. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Inny filar planu działania odnosi się do wniosku dotyczącego przyspieszonej egzekucja z zabezpieczenia na drodze pozasądowej, która jest ściśle ograniczona do kredytów dla przedsiębiorstw i ma zastosowanie tylko wtedy, gdy strony zawarły wcześniej dobrowolne porozumienie przy podpisywaniu umowy kredytowej. EKES zauważa, że przyspieszona egzekucja z zabezpieczenia na drodze pozasądowej może stanowić zrównoważone rozwiązanie dla dłużników, ale domaga się, by egzekucja na drodze pozasądowej nie stała się domyślną opcją w umowie kredytowej. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES zdecydowanie nalega, by nie łączyć kwestii kredytów zagrożonych, która jest odzwierciedleniem powszechnego zjawiska w gospodarce, z kwestiami związanymi z zachowaniem stabilności finansowej. Aby utrzymać uczciwość i integralność operacyjną sektora bankowego, te dwie kwestie powinny być rozpatrywane oddzielnie. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES apeluje, by możliwość sprzedaży kredytów zagrożonych spółkom zarządzania aktywami (nazywanym potocznie „bankami likwidującymi złe aktywa”) pozostała wyjątkiem i by preferować dwustronne umowy dotyczące restrukturyzacji zadłużenia między instytucją kredytową a kredytobiorcą, w którym to przypadku rozwiązanie powinno być ukierunkowane na kontynuację działalności i odbudowę gospodarczą. EKES podkreśla, że wszelkie przypadki stosowania zapobiegawczego dokapitalizowania, jeśli jest ono finansowane ze środków publicznych, mogą spowodować przekierowanie środków publicznych z innych, bardziej użytecznych społecznie i gospodarczo celów. EKES podkreśla również potrzebę stosowania wszelkich środków zapobiegawczych w sposób wysoce odpowiedzialny, tak aby uniknąć pokus nadużycia i ratowania banków kosztem społeczeństwa dzięki wykorzystaniu środków publicznych. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | W świetle obecnej sytuacji, w której potencjalnie rentowne przedsiębiorstwa mogą mieć trudności z płatnościami pomimo tego, że przed pandemią COVID-19 miały zdolność kredytową, EKES sugeruje dokonanie starannego przeglądu wytycznych Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (EUNB) dotyczących definiowania niewykonania zobowiązania, co mogłoby dać dłużnikom znajdującym się w trudnej sytuacji wywołanej przez pandemię COVID-19 szansę na odbudowę, zanim ich kredyty zostaną uznane za zagrożone. EKES podkreśla jednak, że wszelkie tego rodzaju zmiany muszą mieć charakter ściśle tymczasowy, nie powinny kolidować ze szczegółowym i dokładnym wskazaniem i raportowaniem ryzyka kredytowego przez banki i powinny być dokonywane zgodnie z podstawową potrzebą zapewnienia stabilności i wypłacalności sektora bankowego. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES ogólnie zaleca zdecydowane utrzymanie wymogów kapitałowych, w tym rozporządzenia w sprawie mechanizmu ochronnego dla kredytów zagrożonych. Zapewni to bankom pełną zdolność do przetrwania strat i zmniejszy prawdopodobieństwo przyszłych interwencji publicznych (takich jak zapobiegawcze dokapitalizowanie) i ratowania banków kosztem podatnika. Należy jednak rozważyć i zastosować tymczasową elastyczność do definicji niewykonania zobowiązania i do zapewnienia ostrożnościowego mechanizmu ochronnego dla kredytów zagrożonych, aby złagodzić skutki kryzysu związanego z COVID-19. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Kontekst opinii

| 2.1. | Plan działania Komisji Europejskiej w sprawie kredytów zagrożonych, ogłoszony w grudniu 2020 r. (1), ma na celu zapobieżenie przyszłemu narastaniu wolumenu kredytów zagrożonych w całej Unii Europejskiej w wyniku kryzysu związanego z COVID-19. Kredyt staje się zagrożony, gdy jego spłata jest mało prawdopodobna lub gdy kredytobiorca spóźnia się ze spłatą o 90 dni. W związku z pandemią Europejski Bank Centralny szacuje, że w przypadku niekorzystnego scenariusza ze znacznie słabszym i zbyt wolno następującym ożywieniem suma kredytów zagrożonych w bankach strefy euro może osiągnąć „do 1,4 bln euro” (2). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | W lipcu 2017 r. ogłoszono plan działania na rzecz rozwiązania problemu kredytów zagrożonych w Europie (3), który w ciągu kilku kolejnych lat pomógł rozwiązać problem narastania wolumenu kredytów zagrożonych w bankach i odwrócić jego skutki. Następnie wydano komunikat w sprawie dokończenia budowy unii bankowej (4). |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | W marcu 2018 r. Komisja Europejska przedstawiła wniosek ustawodawczy (5), który miał przyspieszyć rozwój rynku wtórnego kredytów zagrożonych w UE. Projekt dyrektywy powinien pomóc bankom w sprawnej sprzedaży ich portfeli kredytów zagrożonych inwestorom zewnętrznym w dowolnym miejscu w UE. We wniosku wprowadza się również pozasądową procedurę egzekucji zwaną „przyspieszoną egzekucją z zabezpieczenia na drodze pozasądowej”. Projekt dyrektywy nadal jest przedmiotem prac, chociaż te dwie kwestie zostały potraktowane oddzielnie w odrębnych aktach ustawodawczych. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Wraz z wybuchem pandemii COVID-19 Komisja zareagowała szybko, przyjmując środki mające pomóc sektorowi bankowemu uporać się z oczekiwanym i nadchodzącym narastaniem kredytów zagrożonych. Pakiet bankowy z kwietnia 2020 r. zapewnił już znaczne krótkoterminowe wsparcie (6) dla sektora bankowego, w tym przepisy dotyczące sposobu, w jaki banki oceniają ryzyko, że kredytobiorca nie będzie w stanie spłacić kredytu, czy wymogi ostrożnościowe dotyczące klasyfikacji kredytów zagrożonych oraz podejścia księgowego do opóźnień w spłacie. Banki korzystały również ze znaczących środków wsparcia płynności (Pandemicznego Programu Zakupów Awaryjnych (PEPP) Europejskiego Banku Centralnego (7) oraz złagodzenia warunków dla warunkowych długoterminowych operacji refinansujących (TLTRO III) w marcu 2020 r.). Nadszedł czas, aby zastanowić się nad poziomem wypłacalności przedsiębiorstw europejskich. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Towarzyszący pakiet na rzecz odbudowy rynków kapitałowych przyniósł sektorowi bankowemu dalsze wsparcie, poprzez usunięcie przeszkód regulacyjnych dla sekurytyzacji (8) kredytów zagrożonych. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | W ostatnich miesiącach europejski sektor bankowy korzystał z ulg regulacyjnych i środków wsparcia płynności, których celem było zabezpieczenie stabilności finansowej i gospodarczej oraz wsparcie europejskich gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. W związku z tym sektor bankowy nadal udzielał kredytów swoim klientom i nie doszło do zapaści kredytowej. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Państwa członkowskie podjęły również zdecydowane działania, wprowadzając programy wsparcia mające na celu złagodzenie trudności z płynnością dotykających gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa. Programy te zazwyczaj obejmują publiczne systemy gwarancji lub odroczenia płatności („moratoria”). Środki te pomagają kredytobiorcom mającym tymczasowe problemy z płynnością finansową i zapobiegają bezpośredniemu gwałtownemu wzrostowi kredytów zagrożonych. Komisja przyjęła również tymczasowe ramy, aby umożliwić państwom członkowskim wykorzystanie pełnej elastyczności przewidzianej w przepisach dotyczących pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w czasie pandemii COVID-19. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | EKES zauważa, że obecny plan działania Komisji (komunikat) stanowi kontynuację i powtórzenie tych samych środków, które zawarto już w planie z 2017 r. Zasadniczo brakuje w nim nowych propozycji na miarę czasów pandemii COVID-19, przez co Europa musi stawić czoła nadzwyczajnym czasom, stosując przepisy opracowane na zwykłe czasy. EKES twierdzi, że z uwagi na całkowicie odmienne okoliczności przed i po marcu 2020 r., należy w zupełnie inny sposób traktować kredyty zagrożone powstałe przed pandemią COVID-19 i te powstałe w następstwie pandemii COVID-19 (wywołane pandemią COVID-19). W związku z tym EKES zaleca staranny, ukierunkowany i ściśle tymczasowy przegląd definicji EUNB dotyczącej niewykonania zobowiązania, aby uniknąć automatycznego klasyfikowania dłużników jako dłużników, którzy nie wykonali zobowiązań, oraz złagodzić procykliczne skutki obecnego rozporządzenia i zapewnić „miękkie lądowanie” europejskim gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Pandemia doprowadziła do zmniejszenia popytu i konsumpcji, co wywołało obawy MŚP dotyczące możliwości znalezienia klientów. Chociaż dostęp do finansowania nie jest obecnie zgłaszany przez MŚP (w ankietach EBC (9)) jako najpilniejszy problem, przy rozwiązywaniu problemu kredytów zagrożonych należy wziąć pod uwagę wszystkie kwestie, z którymi borykają się MŚP. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | EKES konsekwentnie opowiada się (10) za ograniczeniem kredytów zagrożonych w sposób społecznie zrównoważony, przy jednoczesnym zachowaniu stabilności finansowej (11). W czasach kryzysu związanego z COVID-19 jest to obecnie ważniejsze niż kiedykolwiek. W przeciwieństwie do tego, co wydarzyło się dziesięć lat temu podczas kryzysu finansowego lat 2008–2009, obecny oczekiwany wzrost kredytów zagrożonych nie jest wadą sektora finansowego ani żadnej innej szczególnej kategorii podmiotów w systemie gospodarczym, ale nie jest także winą gospodarki realnej, ani rządów, ani obywateli europejskich. Niezwykle ważna jest interwencja unijnych organów regulacyjnych i rządów państw członkowskich przy użyciu odpowiednich narzędzi. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | Chociaż EKES przyznaje, że istnieją pewne korzyści wynikające z rozwoju rynków wtórnych dla kredytów zagrożonych, Komitet opowiada się za dwustronnymi umowami umożliwiającymi znalezienie rozwiązania pomiędzy instytucjami kredytowymi a kredytobiorcami zdolnymi do spłaty. Mimo że wolumeny kredytów zagrożonych w bilansach banków można zmniejszyć poprzez sprzedaż na rzecz nabywców kredytów, nie oznacza to, że sprzedaż takich kredytów jest optymalna z punktu widzenia kredytobiorcy lub ogółu społeczeństwa. Sprzedaż kredytów zagrożonych powinna być rozwiązaniem stosowanym w ostateczności. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Zwalczanie przyczyn leżących u podstaw kredytów zagrożonych ma pierwszorzędne znaczenie. EKES podkreśla, że najskuteczniejszymi sposobami zapobiegania narastaniu wysokich wolumenów kredytów zagrożonych w gospodarstwach domowych i MŚP są: zapewnienie solidnych systemów zabezpieczenia społecznego, walka z ubóstwem, nadmiernym zadłużeniem i bezrobociem, zagwarantowanie odpowiednich wynagrodzeń oraz wdrażanie antycyklicznych środków polityki gospodarczej w czasach kryzysu, z jednoczesnym zwiększaniem produktywności i konkurencyjności gospodarki europejskiej i skupianiem się na ciągłości działania i odbudowie gospodarczej z jasnymi i aktualizowanymi ramami regulacyjnymi, które zapewniają widoczność inwestycjom długoterminowym. Dzięki tym działaniom możemy zachować i wzmocnić stabilność rynku finansowego i odporność gospodarczą, a jednocześnie zwalczać ubóstwo i nierówności. W związku z tym EKES zaleca, by wytyczne EUNB w sprawie moratoriów kredytowych obowiązywały tak długo, jak będzie to konieczne, i proponuje dokonanie starannego, ukierunkowanego i ściśle tymczasowego przeglądu definicji niewykonania zobowiązania. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Zdaniem EKES-u plan działania odzwierciedla podstawową logikę, zgodnie z którą banki pełnią obecnie rolę zasadniczej infrastruktury w europejskiej gospodarce opartej na przepływach pieniężnych, a dobra kondycja i stabilność sektora bankowego jest niezbędnym warunkiem ożywienia gospodarczego. Jak stwierdza Komisja w komunikacie dotyczącym tej kwestii (12)„głównym priorytetem Komisji jest zapewnienie, by europejscy obywatele i przedsiębiorstwa nadal otrzymywali wsparcie ze strony swoich banków”. W tym kontekście EKES zwraca uwagę na decydującą rolę EBC w ochronie stabilności banków i podaży kredytów oraz zauważa, że gospodarkę europejską wspierają środki mające na celu zagwarantowanie, że kredyty będą udzielane w odpowiedzi na wypłacalny popyt na nie. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES zauważa, że po części brakuje wiarygodnych danych na temat kredytów zagrożonych utratą płynności i że nadal istnieje duża niepewność co do przyszłości szczepień przeciwko COVID-19, mutacji wirusa SARS-CoV-2 (wariantów COVID-19), środków izolacji oraz ożywienia gospodarczego. EKES podkreśla znaczenie jakości danych dla właściwej oceny skali problemu i identyfikacji rentownych przedsiębiorstw. W związku z tym EKES wzywa do ostrożności i do podjęcia działań, które mogłyby szybko postawić gospodarkę europejską na nogi, takich jak środki wsparcia małych przedsiębiorstw oraz zagwarantowanie odpowiednich wynagrodzeń i solidnych systemów zabezpieczenia społecznego. EKES zauważa, że depozyty sektora bankowego znacznie wzrosły (13), co oznacza, że istnieje duży potencjał popytu konsumenckiego w miesiącach następujących po zniesieniu środków izolacji. |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Nie wiadomo jeszcze, w jaki sposób przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe, które „w wyniku pandemii znalazły się pod znaczną presją finansową (14)” mogą uzyskać pomoc ze strony banków („otrzymać wsparcie ze strony swoich banków (15)”), jeżeli podjęte zostaną działania w związku ze wzrostem liczby kredytów zagrożonych. Ani proponowane zmiany, ani złagodzenie przepisów nie są obecnie uzależnione od tego, czy banki będą udzielać kredytów wypłacalnym MŚP lub gospodarstwom domowym. EKES ubolewa, że poza sektorem bankowym plan działania Komisji przewiduje niewiele nowych środków mających na celu pomoc podmiotom gospodarczym znajdującym się w trudnej sytuacji. W obliczu zewnętrznego wstrząsu gospodarczego, który jeszcze bardziej uzależnił wielu pracowników i wiele przedsiębiorstw od kredytów, środki wsparcia i zmniejszania ryzyka przeznaczone dla banków powinny być skierowane na udzielanie w większym stopniu kredytów wypłacalnym MŚP i gospodarstwom domowym. Jednocześnie organy powinny ustanowić odpowiednie zabezpieczenia, aby zapobiec nieodpowiedzialnemu udzielaniu kredytów, a następnie nadmiernemu zadłużeniu. |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | EKES zaleca uznanie całego społeczeństwa obywatelskiego za zainteresowaną stronę w dziedzinie regulacji rynków finansowych. W szczególności jeśli chodzi o rozwiązanie problemu kredytów zagrożonych w następstwie pandemii, kredyty zagrożone pociągają za sobą szereg skutków, wpływając m.in. na interesy pracowników jako dłużników, pracowników przedsiębiorstw zadłużonych, pracowników sektora finansowego czy podatników (co ma znaczenie zwłaszcza w wypadku funduszy publicznych wykorzystywanych do rozwiązania problemu kredytów zagrożonych). |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | EKES zauważa, że przecenia się potrzebę ogólnounijnego, transgranicznego rynku kredytów zagrożonych, mimo że sektor bankowy stale zmierza w kierunku unii bankowej w skali całej UE. Jest wysoce wątpliwe, czy transgraniczna działalność nabywców kredytów przynosi wymierne korzyści gospodarcze całemu systemowi gospodarczemu, a nie tylko bankom, nabywcom kredytów i podmiotom obsługującym kredyty (choć prawdą jest, że te ostatnie mogą zdecydowanie wykorzystać korzyści skali). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | W tym kontekście EKES podkreśla również, że rozłożenie ryzyka może nie doprowadzić do jego zmniejszenia. Wręcz przeciwnie, kryzys na rynkach finansowych w latach 2008–2009 nauczył nas, że może to powodować nieprzejrzystą akumulację ryzyka w gospodarce. EKES apeluje, by celem wszystkich środków dotyczących zachęt dla sektora finansowego było zniechęcenie uczestników rynku do podejmowania nadmiernego ryzyka. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | Jednocześnie EKES podkreśla, że to europejskie przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe, pracownicy i społeczeństwo obywatelskie potrzebują środków i pełnego wsparcia, by przetrwać kryzys. UE powinna więc przedstawić takie środki wsparcia. Takie wsparcie powinno być dostępne przez okres do trzech lat (zgodnie z pakietem stymulacyjnym „Next Generation EU”), aby wesprzeć przedsiębiorstwa i kredytobiorców, którzy przed pandemią byli uznawani za pozostających w dobrej kondycji i mających zdolność kredytową. Rosnąca niepewność społeczno-gospodarcza dotyka praktycznie całą populację Europy. Przedsiębiorstwa doświadczają zakłóceń w łańcuchach dostaw, wymuszonych zamknięć zakładów i ograniczonego popytu, podczas gdy gospodarstwa domowe borykają się z problemem bezrobocia i spadkiem dochodów. EKES uważa, że obywatele i przedsiębiorstwa europejskie potrzebowaliby zupełnie innego rodzaju środków i oczywiście nie chodzi tu o szybkie egzekwowanie ram prawnych w zakresie kredytów zagrożonych, jak proponuje Komisja. |
| --- | --- |

3.12.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | Komisja jest przekonana, że porozumienie w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie usług kredytowych i nabywców kredytów, czyli w istocie stworzenie wspólnego rynku wtórnego dla kredytów zagrożonych, jest najwyższym priorytetem. Dlatego też EKES jest zaniepokojony planami zapewnienia paszportu operacyjnego w skali całej UE firmom windykacyjnym, które nie podlegają odpowiedniemu nadzorowi zarówno w państwie pochodzenia, jak i w państwie przyjmującym. Takie posunięcie byłoby uzasadnione tylko wówczas, gdyby istniał równoważący zestaw środków służących ochronie kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji – standard ochrony konsumentów dla firm windykacyjnych dla całej UE. EKES jest również zaniepokojony faktem, że wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie podmiotów obsługujących kredyty i nabywców kredytów (16) uniemożliwiłby państwom członkowskim wprowadzanie jakichkolwiek innych lub dalszych wymogów dotyczących podmiotów obsługujących kredyty i nabywców kredytów, nawet jeśli wymogi te zostałyby uznane za służące ochronie dłużników. Jeżeli zapewniony zostanie nadzór „kraju macierzystego” i „kraju przyjmującego”, przestrzega się zasad ochrony konsumentów, za pośrednictwem EUNB zapewnia się wytyczne dotyczące najlepszych praktyk i przewiduje się jednolite podejście do takich działań to większość poruszonych tu kwestii zostanie rozwiązana. Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, aby zapewnić funkcjonowanie ogólnounijnego paszportu operacyjnego i uniknąć powyższych zagrożeń, należy udoskonalić przepisy dotyczące ochrony kredytobiorców. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES zauważa, że niektórzy nabywcy kredytów i firmy windykacyjne cieszą się złą reputacją – dlatego też niektórzy nabywcy kredytów nazywani są „funduszami sępimi” – i podkreśla, że zapewnienie ogólnounijnego paszportu firmom windykacyjnym bez odpowiedniego nadzoru zarówno ze strony ich krajów macierzystych, jak i krajów przyjmujących oraz bez wdrożenia we właściwym czasie i skutecznie w całej UE odpowiednich wytycznych dotyczących najlepszych praktyk może prowadzić do niewłaściwego prowadzenia działalności gospodarczej przez takich nabywców kredytów lub podmioty obsługujące kredyty ze szkodą dla kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji. EKES podkreśla również potrzebę zadbania o to, by wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie podmiotów obsługujących kredyty i nabywców nie uniemożliwiał państwom wprowadzania dodatkowych wymogów prawnych dla podmiotów obsługujących kredyty i nabywców, gwarantując w ten sposób, że zasada nadmiernie rygorystycznego wdrażania jest w tym przypadku należycie przestrzegana. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Ponadto wiadomo, że niektórych nabywców kredytów dotyczą również kwestie unikania opodatkowania. Na przykład w Irlandii niektóre z nich są zarejestrowane jako organizacje charytatywne i nie płacą niemalże żadnych podatków. EKES wzywa Komisję Europejską do wzmożenia wysiłków na rzecz rozwiązania problemu unikania opodatkowania. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Inny filar planu działania – przyspieszona egzekucja z zabezpieczenia na drodze pozasądowej – jest ściśle ograniczony do kredytów dla przedsiębiorstw i ma zastosowanie tylko wtedy, gdy strony zawarły wcześniej dobrowolne porozumienie przy podpisywaniu umowy kredytowej. EKES przyznaje, że gospodarstwa domowe (konsumenci prywatni) są wyłączone z tej procedury i odnotowuje potrzebę osiągnięcia równowagi między kosztami przyspieszonej egzekucji z zabezpieczenia na drodze pozasądowej, dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1023 (17) i postępowaniami upadłościowymi. Zauważa, że przyspieszona egzekucja z zabezpieczenia na drodze pozasądowej może być wyważonym rozwiązaniem dla dłużników, ale domaga się, by nie stała się ona domyślną opcją w umowie kredytowej. Należy zagwarantować, że przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji nie zostaną pozbawione wsparcia i nie stracą dostępu do standardowego systemu sądowego, w którym obowiązują mechanizmy kontroli i równowagi, wypracowane na podstawie wieloletniej tradycji. Zdaniem EKES-u systematyczne problemy związane z opóźnieniami w egzekucji z zabezpieczenia powinny być rozwiązywane w poszczególnych krajach poprzez przeprowadzenie dobrze przygotowanych reform oraz ukierunkowane interwencje państw członkowskich w przypadku utrzymywania się wąskich gardeł. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | EKES zgadza się ze stwierdzeniem Komisji, że „[...] banki powinny być w jak największym stopniu zachęcane do stosowania proaktywnego podejścia do wczesnego i konstruktywnego dialogu ze swoimi dłużnikami”, gdyż to pozwoli uniknąć skrzywdzenia wypłacalnych firm i zapewnić ciągłość prowadzenia działalności gospodarczej. Komitet wzywa jednak Komisję do przedstawienia konkretnych środków służących osiągnięciu tego kluczowego celu. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę na rzecz dalszej konwergencji różnych ram postępowania upadłościowego w UE i zauważa, że taka konwergencja jest korzystna nie tylko dla sektora bankowego, ale ogólnie dla całego krajobrazu przedsiębiorczości w Europie. Konwergencja, o której mowa, nie powinna być koniecznie powiązana z kwestią kredytów zagrożonych. Należy jednak zauważyć, że środek ten nie pomoże w perspektywie krótkoterminowej i nie zapewni znacznej pomocy w następstwie kryzysu związanego z COVID-19. Pewność co do zasad dotyczących praw wierzycieli i dłużników oraz większa harmonizacja procedur usuwania zabezpieczeń w państwach członkowskich zmniejszy ryzyko i będzie dodatkowym bodźcem dla inwestycji transgranicznych i handlu wewnętrznego. EKES podkreśla, że reformując ramy prawne dotyczące niewypłacalności, należy poświęcić należytą uwagę kredytobiorcom. |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | EKES zwraca uwagę, że wtórny rynek kredytów zagrożonych w żaden sposób nie pomaga w rozwoju przedsiębiorstw, nie przyczynia się do trwałości miejsc pracy ani nie pozwala na ponowne otwarcie zamkniętych przedsiębiorstw. Dla ponownego rozpoczęcia działalności przez przedsiębiorstwa zasadnicze znaczenie mają ukierunkowane środki finansowane przez państwo. EKES sądzi, że udzielanie pożyczek gospodarce, która cierpi z powodu bezprecedensowego spadku produkcji spowodowanego środkami izolacji wprowadzonymi w następstwie pandemii COVID-19, jest niezbędne, niemniej nie może stać się zbyt rozpowszechnione, gdyż mogłoby się okazać niezrównoważone. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Jednakże wniosek, który forsuje Komisja – paneuropejski rynek wtórny oraz, w mniejszym stopniu, przyspieszona egzekucja z zabezpieczenia na drodze pozasądowej – budzi obawy, że jednolity rynek wtórny dla kredytów zagrożonych w Europie otworzy pole do nadużyć i sprawi, że klienci banków będą narażeni na działanie funduszy sępich, z których większość nie pochodzi z UE. EKES zaleca większą przejrzystość i odpowiednie przepisy, aby zapewnić ochronę konsumentów przed nadużyciami ze strony podmiotów obsługujących kredyty, nabywców kredytów lub funduszy sępich. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | EKES opowiada się za tym, by inwestorzy kredytowi i firmy windykacyjne nie otrzymały paszportu operacyjnego dla całej UE, jeśli dokonają zakupu konsumenckich (prywatnych) kredytów zagrożonych. Można by zbadać, czy nie należałoby również wyłączyć wierzytelności mikroprzedsiębiorstw. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Nacisk na standaryzację danych dotyczących kredytów zagrożonych w całej UE jest pożądany, ale nie jest wystarczający w kontekście tego zadania i w zasadzie nie jest zbyt istotny. EKES zauważa również, że instytucje UE i podatnicy nie powinni ponosić kosztów tworzenia skutecznych rynków i poprawy standaryzacji kredytów zagrożonych w celu ułatwienia obrotu nimi; koszty te powinni ponosić sami uczestnicy rynku jako główni beneficjenci obrotu kredytami zagrożonymi. Wymagana jest przejrzystość danych, by zapewnić zgodność zarówno zewnętrznej, jak i wewnętrznej (w ramach grup banków) sprzedaży kredytów zagrożonych z wszystkimi międzynarodowymi standardami sprawozdawczości finansowej (MSSF) oraz ich prawidłowe przeprowadzenie. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | Krajowe spółki zarządzania aktywami (AMC), szeroko reklamowane w dokumencie Komisji i które są również określane jako „banki likwidujące złe aktywa”, mogą i najprawdopodobniej będą potrzebować środków publicznych. W związku z tym EKES wzywa każde państwo członkowskie do przeprowadzenia dogłębnej analizy wykorzystania środków publicznych na tworzenie takich centrów zarządzania aktywami, w zależności od sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich, przy jednoczesnym poszanowaniu zasad pomocy państwa. |
| --- | --- |

4.11.

| 4.12. | EKES zdecydowanie nalega, by nie łączyć kwestii kredytów zagrożonych, która jest odzwierciedleniem powszechnego zjawiska w gospodarce, z kwestiami związanymi z zachowaniem stabilności finansowej. Aby zachować integralność etyczną i operacyjną sektora bankowego, te dwie kwestie powinny być rozpatrywane oddzielnie. EKES uważa, że nawet jeśli problemy konkretnych instytucji finansowych mogą wynikać z nadmiaru kredytów zagrożonych w ich bilansie, nie należy uzasadniać ratowania niewypłacalnych banków za pomocą środków publicznych, z wykorzystaniem modelu AMC, pod pozorem „zmniejszania” złych kredytów zagrożonych, i sądzi, że kwestię zarządzania kryzysami bankowymi należy traktować całościowo. EKES apeluje, by sprzedaż kredytów zagrożonych spółkom zarządzania aktywami pozostała wyjątkiem i by preferować restrukturyzację takich kredytów w bilansach banków. |
| --- | --- |

4.12.

| 4.13. | Ponadto Komisja powinna nieustannie zapobiegać wykorzystywaniu publicznych pieniędzy do ratowania prywatnych interesów bankowych. Ratowanie banku nie powinno być postrzegane jako wartość sama w sobie; nie jest to ostateczny cel polityki gospodarczej. Na dłuższą metę powtarzające się akcje ratowania banków, w które zaangażowane są ogromne środki publiczne, mogłyby powodować pokusę nadużycia i zakłócać system zachęt charakterystyczny dla sektora bankowego. Dlatego też EKES ostrzega przed wszelką polityką, która prowadzi do „prywatyzacji zysków i uspołecznienia strat”. Zamiast tego należy zachęcać banki do wewnętrznego rozwiązywania problemów związanych z utratą wartości kredytów zagrożonych i do lepszego zarządzania portfelem kredytowym; jakikolwiek rodzaj ukrytego lub jawnego wsparcia rządowego nie pomoże w rozwiązaniu problemów mających swoje źródło w bilansie. EKES przyjmuje do wiadomości istnienie jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, finansowanego ze składek instytucji kredytowych. Dostosowanie wielkości jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji do odpowiedniej zdolności uniemożliwiłoby wykorzystanie środków publicznych na ratowanie prywatnych interesów bankowych, a tym samym rozwianie obaw dotyczących prywatyzacji zysków i uspołecznienia strat. |
| --- | --- |

4.13.

| 4.14. | EKES zdecydowanie wzywa do podjęcia wysiłków na rzecz dokończenia budowy unii bankowej, która mogłaby się poszczycić prężnym, odpowiednio dokapitalizowanym i – co najważniejsze – samowystarczalnym sektorem bankowym. Należy znaleźć równowagę między podziałem ryzyka a jego ograniczaniem. Należy zapobiegać znaczącym skutkom dla budżetów publicznych i podatników w przypadku kryzysu, czy to na szczeblu krajowym, czy unijnym. Dlatego też należy wdrożyć solidne minimalne wymogi w zakresie funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowanych (MREL) oraz skuteczne środki przeciwdziałania praniu pieniędzy. Ponadto należy zwrócić większą uwagę na regulację sektora równoległego systemu bankowego. Należy zadbać o to, by ryzyko nie było przenoszone z dobrze uregulowanych podmiotów na mniej uregulowanych uczestników rynku finansowego. Ponadto należy zwrócić uwagę na regulację wszelkiej działalności finansowej, która nie jest prowadzona przez podmiot objęty regulacją, zgodnie z zasadą „takie same rodzaje ryzyka, ta sama działalność, ta sama regulacja i taki sam nadzór”. |
| --- | --- |

4.14.

| 4.15. | Z punktu widzenia ochrony konsumentów celem spółek zarządzających aktywami jest wyraźnie maksymalizacja zysków i wydajności poprzez sprzedaż kredytów inwestorom będącym osobami trzecimi lub realizację zabezpieczenia, co nie wydaje się zgodne z zapewnieniem właściwej ochrony kredytobiorców będących gospodarstwami domowymi oraz zapewnieniem realnych planów spłaty i minimalnego poziomu życia. EKES zaleca, by spółki zarządzające aktywami uwzględniały w swoich strategiach cele zorientowane na kwestie społeczne. |
| --- | --- |

4.15.

| 4.16. | EKES wyraża obawę, że wszelkie przypadki stosowania zapobiegawczego dokapitalizowania mogą spowodować przekierowanie środków publicznych z bardziej użytecznych społecznie i gospodarczo celów. W związku z tym stosowanie zapobiegawczego dokapitalizowania powinno pozostać absolutnie wyjątkowe w kontekście pandemii COVID-19. EKES podkreśla potrzebę stosowania wszelkich środków zapobiegawczych w sposób wysoce odpowiedzialny, tak aby uniknąć pokus nadużycia i ratowania banków kosztem społeczeństwa dzięki wykorzystaniu środków publicznych. Warto wspomnieć, że stabilność finansowa również jest dobrem publicznym, w związku z czym finansowe organy regulacyjne i organy nadzoru powinny zapewnić wprowadzenie rygorystycznych zasad ostrożnościowych, aby uniknąć zagrożenia dla dobra publicznego, jakim jest stabilność finansowa. |
| --- | --- |

4.16.

| 4.17. | EKES odnotowuje zawarte w komunikacie stwierdzenie, że Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) może zapewnić wsparcie dla „reform mających na celu usprawnienie ram prawnych dotyczących niewypłacalności, sądownictwa i administracji stanowiących podstawę skutecznej restrukturyzacji kredytów zagrożonych”. Środki z RRF, jak twierdzi Rada Europejska, powinny być wykorzystywane, by „wspierać wzrost i zatrudnienie oraz odporność społeczno-gospodarczą” (18). Potrzebne są dalsze wyjaśnienia co do intencji Komisji w zakresie powiązania RRF z kredytami zagrożonymi, a także aby zagwarantować, że RRF nie zostanie odsunięty od swojego pierwotnego celu, jakim jest wspieranie zielonej i cyfrowej transformacji. |
| --- | --- |

4.17.

| 4.18. | Pomimo celów RRF uzgodnionych przez współustawodawców, ani jeden środek w planie działania Komisji nie jest skierowany do europejskich przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji – małych i dużych, korporacji i przedsiębiorstw rodzinnych. Ponadto, EKES zauważa, że w omawianym komunikacie Komisja nie przedstawia żadnych narzędzi, które pozwoliłyby zająć się tym, w jaki sposób konsumenci z trudem płacący rachunki i wiążący koniec z końcem mogą przetrwać skutki pandemii i uniknąć wpadnięcia w pułapkę ubóstwa. EKES zwraca też uwagę, że potrzebne są specjalne plany działania dotyczące aspektów takich jak małe i duże przedsiębiorstwa i przedsiębiorstwa rodzinne odczuwające skutki pandemii. |
| --- | --- |

4.18.

| 4.19. | EKES zaleca dokonanie przeglądu następujących rozporządzeń szczegółowych: |
| --- | --- |

4.19.

| 4.19.1. | W świetle obecnej sytuacji, w której potencjalnie rentowne przedsiębiorstwa mogą mieć trudności z płatnościami, pomimo tego że przed pandemią COVID-19 miały zdolność kredytową, EKES sugeruje, że dokonanie starannego przeglądu wytycznych EUNB dotyczących definicji niewykonania zobowiązania (np. liczba dni po dacie wymagalności, po przekroczeniu której kredyt jest uznawany za zagrożony; próg wartości bieżącej netto, przy którym zrestrukturyzowany dług uznaje się za „z prawdopodobieństwem zagrożenia spłaty” itp.) może dać takim przedsiębiorstwom szansę na odbudowę przed uznaniem ich za zagrożone. EKES podkreśla jednak, że wszelkie tego rodzaju zmiany muszą mieć charakter ściśle tymczasowy i być powiązane wyłącznie z pandemią COVID-19 oraz nie powinny kolidować ze szczegółowym i dokładnym wskazaniem i raportowaniem ryzyka kredytowego przez banki, a organy regulacyjne i organy nadzoru powinny wyważyć wszelkie tymczasowe zmiany z podstawową potrzebą zapewnienia stabilności i wypłacalności sektora bankowego. |
| --- | --- |

4.19.1.

| 4.19.2. | EKES zaleca, by wytyczne EUNB dotyczące moratoriów na spłaty kredytów obowiązywały tak długo, jak będzie to konieczne. |
| --- | --- |

4.19.2.

| 4.19.3. | Z uwagi na fakt, że kredyty zagrożone są zagrożone bez względu na przyczyny trudności z płatnościami, a także mając na uwadze, że niezwykle trudno jest ustalić, którzy z kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji odzyskają płynność, gdy tylko pandemia znajdzie się pod kontrolą, EKES zaleca ścisłe utrzymanie wymogów kapitałowych, w tym rozporządzenia w sprawie mechanizmu ochronnego dla kredytów zagrożonych, którego harmonogram tworzenia rezerw przewiduje już bardzo stopniowe zwiększanie kapitału. Pozwoli to bankom na poradzenie sobie ze stratami, niezależnie od tego, czy są one związane z pandemią, czy też z innymi czynnikami, a także będzie kluczowym czynnikiem zmniejszania prawdopodobieństwa interwencji publicznych i ratowania banków kosztem podatnika. Należy jednak rozważyć i zastosować tymczasową elastyczność do definicji niewykonania zobowiązania i do zapewnienia ostrożnościowego mechanizmu ochronnego dla kredytów zagrożonych, aby złagodzić skutki kryzysu związanego z COVID-19. Ponadto mogłoby to pomóc uniknąć gwałtownej wyprzedaży kredytów zagrożonych przez banki. W tym kontekście EKES odnotowuje wstrzymanie postępowań w sądach cywilnych i inne opóźnienia w postępowaniach cywilnych w całej Europie oraz proponuje ich uwzględnienie. |
| --- | --- |

4.19.3.

| 4.19.4. | EKES przewiduje możliwość przyznania większej elastyczności bankom, które są w stanie udowodnić silne powiązanie z gospodarką realną (znaczącą część ich aktywów związanych z przedsiębiorstwami niefinansowymi i gospodarstwami domowymi). Z drugiej strony należy dołożyć wszelkich starań w odniesieniu do globalnych instytucji finansowych o znaczeniu systemowym, które są silnie powiązane z innymi uczestnikami rynku finansowego. |
| --- | --- |

4.19.4.

| 4.20. | EKES opowiada się za tym, by Komisja zaproponowała niezawodne metody w celu zapewnienia rygorystycznych przepisów chroniących kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji przed niesprawiedliwym traktowaniem: |
| --- | --- |

4.20.

| 4.20.1. | EKES wzywa do kierowania środków pomocowych do instytucji kredytowych jednocześnie z zapewnianiem środków pomocy dla kredytobiorców, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji wskutek pandemii. Do środków, które należy zastosować w takiej sytuacji, należą odroczenia płatności z terminami zapadalności od roku do trzech lat, obniżki stóp procentowych, restrukturyzacja zadłużenia na rzecz mniej kosztownych form kredytu oraz moratoria na spłaty kredytów, gdy to możliwe. |
| --- | --- |

4.20.1.

| 4.20.2. | Jeśli chodzi o wewnętrzną sprzedaż kredytów zagrożonych, w niektórych przypadkach spółki celowe (SPV) mogą czerpać zyski z długów klienta w procesie windykacji, ale klient w dalszym ciągu pozostaje w zadłużeniu. EKES zaleca, by Komisja Europejska rozważyła dalsze regulacje w celu zapewnienia ochrony praw kredytobiorców i nieobciążania ich dodatkowo po dokonaniu takiej transakcji. |
| --- | --- |

4.20.2.

| 4.21. | EKES podtrzymuje pogląd, że należy zapewnić kompleksowe środki służące utrzymaniu sprawiedliwego i bezpiecznego klimatu dla przedsiębiorczości, ze szczególnym naciskiem na zapewnienie zaspokojenia potrzeb osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Konkurencyjność europejskich przedsiębiorstw opiera się przede wszystkim na silnym rynku wewnętrznym, ciągłych innowacjach oraz przewidywalnym i społecznie odpowiedzialnym zestawie zasad opartych na zaufaniu między podmiotami gospodarczymi. EKES przestrzega przed wszelkimi działaniami legislacyjnymi, w których traktowano by kredyty zagrożone jak każdy inny towar. Zauważa, że taki krok nie przyczyniłby się do poprawy klimatu zaufania, lecz wręcz przeciwnie, spowodowałby większe szkody. Konieczne jest zapewnienie odpowiedniej równowagi między prawami kredytobiorców i wierzycieli. |
| --- | --- |

4.21.

| 4.22. | Pandemia COVID-19 to tylko jeden z wielu zewnętrznych wstrząsów. W przyszłości pojawi się ich o wiele więcej. Środki polityczne mające na celu ograniczenie rozległych szkód spowodowanych takimi potężnymi wstrząsami powinny opierać się na zasadach, które są uniwersalne i wytrzymują próbę czasu. Unia Europejska dąży do utrzymania zorientowania na społeczną gospodarkę rynkową i ponawia swoją obietnicę, że nikogo nie pozostawi w tyle, przy jednoczesnym zwiększeniu konkurencyjności gospodarki europejskiej. EKES zdecydowanie wzywa Komisję do należytego uwzględnienia tych podstawowych zasad w planach działania i inicjatywach ustawodawczych. |
| --- | --- |

4.22.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  COM(2020) 822 final.

1

(2)  Andrea Enria, przewodniczący Rady ds. Nadzoru EBC, przemówienie z dnia 1 października 2020 r. Na koniec 2016 r. wolumen kredytów zagrożonych wyniósł 1 bln euro, co odpowiada 5,1 % całkowitej liczby kredytów bankowych. Na podstawie danych z 2019 r. portfel kredytów zagrożonych o wartości 1,4 bln EUR stanowiłby ok. 12 % PKB strefy euro.

2

(3)  Plan działania na rzecz rozwiązania problemu kredytów zagrożonych w Europie, Rada ECOFIN, lipiec 2017 r.,https://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2017/07/11/conclusions-non-performing-loans/.

3

Plan działania na rzecz rozwiązania problemu kredytów zagrożonych w Europie

(4)  COM(2017) 592 final

4

(5)  Dyrektywa w sprawie podmiotów obsługujących kredyty, nabywców kredytów oraz egzekucji z zabezpieczenia, COM(2018) 135 final – 2018/063 (COD).

5

(6)  COM(2020) 169 final.

6

(7)  https://www.ecb.europa.eu/mopo/implement/pepp/html/index.en.html

7

(8)  COM(2020) 822 final i COM(2020) 283 final.

8

(9)  https://www.ecb.europa.eu/stats/ecb_surveys/safe/html/ecb.safe202011~e3858add29.pl.html

9

(10)  Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 32.

10

(11)  Oczekuje się, że instytucje finansowe będą „kontynuować ustalanie i raportowanie pogorszenia jakości aktywów i akumulacji kredytów zagrożonych zgodnie z obowiązującymi przepisami, tak aby zachować jasny i dokładny obraz ryzyka w sektorze bankowym”, co zostało wyrażone w piśmie EBC z dnia 4 grudnia 2020 r. Ponadto EBC ostrzega, że „z perspektywy ostrożności należyte zasady i procedury ustalania i tworzenia rezerw mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia odpowiedniego zarządzania ryzykiem kredytowym i pokrycia ryzyka kredytowego, w tym terminowego ustalenia dłużników znajdujących się w trudnej sytuacji i zarządzania nimi”.

11

(12)  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_20_2375 Valdis Dombrovskis, wiceprzewodniczący wykonawczy ds. gospodarki służącej ludziom wyraził nadzieję, że strategia „przyczyni się do [...] ożywienia gospodarczego w Europie, pozwalając odciążyć bilanse banków dzięki usunięciu z nich tych kredytów [zagrożonych] i pomagając bankom w utrzymaniu akcji kredytowej”.

12

(13)  Łączna wartość depozytów przedsiębiorstw niefinansowych w strefie euro wzrosła z 2,73 bln EUR (marzec 2020 r.) do 3,12 bln EUR (październik 2020 r.) pomimo pandemii. Ta sama wartość w przypadku gospodarstw domowych wzrosła odpowiednio z 7,85 bln EUR do 8,21 bln EUR (https://sdw.ecb.europa.eu).

13

(14)  Komisarz do spraw stabilności finansowej, usług finansowych i unii rynków kapitałowych – Mairead McGuinness, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_20_2375.

14

(15)  Tamże.

15

(16)  Zob. art. 5, 11, art. 11 ust. 5 i art. 15 ust. 2 wniosku dotyczącego dyrektywy.

16

(17)  Dz.U. L 172 z 26.6.2019, s. 18.

17

(18)  https://www.consilium.europa.eu/pl/infographics/20201006-recovery-resilience-rrf/. Ponadto środki z RRF mogą być wydawane „zgodnie z zaleceniami dla poszczególnych krajów w ramach europejskiego semestru”, co najmniej 37 % zasobów powinno przyczyniać się do działań w dziedzinie klimatu i zrównoważenia środowiskowego, a co najmniej 20 % do transformacji cyfrowej w UE.

18

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/106 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/106

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej”

[COM(2020) 682 final – 2020/310 (COD)]

(2021/C 220/16)

| Sprawozdawczynie: | Milena ANGEŁOWA i Cinzia DEL RIO |
| --- | --- |

Sprawozdawczynie:

Milena ANGEŁOWA i Cinzia DEL RIO

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 11.11.2020
  Rada, 10.11.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 153 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Sekcja odpowiedzialna | Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa |
| Data przyjęcia przez sekcję | 11.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 25.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 155/100/20 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 11.11.2020

Rada, 10.11.2020

Podstawa prawna

Art. 153 ust. 2 i art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Sekcja odpowiedzialna

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa

Data przyjęcia przez sekcję

11.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

25.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

155/100/20

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zdecydowanie popiera zaakcentowany cel, jakim jest przewodzenie Europy w drodze od niestabilności do nowego ożywienia poprzez tworzenie szans i dobrobytu za pomocą krzewienia innowacji, zrównoważonego wzrostu i uczciwej konkurencji (1), tak aby stymulować pozytywną konwergencję społeczno-gospodarczą. EKES zgadza się z ogólnymi celami dotyczącymi ustalenia adekwatnych wynagrodzeń minimalnych i wzmocnienia systemów negocjacji zbiorowych w całej UE, zapewnienia rentowności pracy, zwalczania ubóstwa oraz wzmocnienia roli partnerów społecznych i dialogu społecznego, zgodnie z krajowymi systemami w zakresie stosunków pracy. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES odnotowuje, że proponowana dyrektywa przyczyni się do osiągnięcia celów Unii, jakimi są wspieranie dobrobytu jej narodów, rozwój społecznej gospodarki rynkowej o wysokiej konkurencyjności (art. 3 TUE) oraz promowanie poprawy warunków życia i pracy (art. 151 TFUE). Dyrektywa dotyczy także praw zapisanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, takich jak prawo pracowników do należytych i sprawiedliwych warunków pracy (art. 31), i jest zgodna z zasadą 6 Europejskiego filaru praw socjalnych. Komisja Europejska zaznacza, że dyrektywa nie zawiera żadnych środków mających bezpośredni wpływ na poziom wynagrodzenia, w związku z czym przepisy ustanowione w art. 153 ust. 5 TFUE są w pełni przestrzegane. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES zgadza się z ogólnymi celami wniosku i oczekuje, że zostanie on starannie opracowany, tak by respektował krajowe tradycje, przepisy i praktyki oraz pozostawiał swobodę dostosowania zobowiązań do kontekstu krajowego. Wśród członków EKES-u występują rozbieżne opinie w kwestii niektórych aspektów podstawy prawnej wniosku. Pomimo tych różnic EKES wyraża w niniejszej opinii swoje poglądy na temat niektórych kwestii zawartych we wniosku Komisji. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Rola państwa w tworzeniu „warunków podstawowych” – zarówno politycznych, jak i prawnych – poprzez wspieranie i poszanowanie roli, jaką odgrywają dialog społeczny i rokowania zbiorowe dla związków zawodowych i organizacji pracodawców –została uznana przez szereg instytucji międzynarodowych, a także przywołana w kilku opiniach EKES-u. Partnerzy społeczni powinni być autonomiczni, a organizacje pracodawców i związki zawodowe powinny być chronione przed jakimikolwiek formami ograniczania ich prawa do organizowania się, występowania w roli przedstawiciela lub podejmowania działań zbiorowych. Jednocześnie EKES ponownie podkreśla znaczenie wspólnych działań i programów budowania zdolności na szczeblu europejskim i krajowym, które byłyby zarządzane bezpośrednio przez europejskich i krajowych partnerów społecznych. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | EKES opowiada się za zwiększeniem zasięgu negocjacji zbiorowych, zgodnie z przepisami i praktykami krajowymi w pełnym poszanowaniu i zgodności z podziałem kompetencji i autonomii partnerów społecznych. EKES popiera cel na poziomie 70 % i jest przekonany, że krajowe plany działania (art. 4) mogą odegrać kluczową rolę w osiągnięciu pozytywnej konwergencji płac i w ustanawianiu najwłaściwszych środków i mechanizmów ustalania na szczeblu krajowym wynagrodzeń i objęcia nimi większej liczby pracowników, także w celu zniwelowania dysproporcji płacowych ze względu na płeć i wiek oraz zmniejszenia nierówności i dyskryminacji, ze szczególnym uwzględnieniem młodych pracownic i pracowników. EKES zaleca, by wszelkie krajowe plany działania były opracowywane przez partnerów społecznych i uzgadniane w procesie trójstronnym. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Komitet jest zdania, że w krajach, w których istnieje samoregulujący się system negocjacji zbiorowych, który zapewnia sprawiedliwe i adekwatne poziomy wynagrodzeń, wraz z innymi uzgodnionymi warunkami pracy, należy unikać jakiejkolwiek interwencji państwa w celu ochrony/zachowania prawidłowo funkcjonującego systemu stosunków pracy, który sam w sobie jest w stanie zagwarantować osiągnięcie celów określonych w proponowanej dyrektywie. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uważa, że reprezentatywność partnerów społecznych jest istotnym czynnikiem, ponieważ gwarantuje ich demokratyczny mandat. Istnieją różne kryteria, które można uznać za dobre praktyki i które należy rozważyć przy opracowywaniu planów działania zgodnie z przepisami i praktykami krajowymi. Istnieje szereg złożonych czynników/kryteriów, które można uwzględnić przy ocenie reprezentatywności partnerów społecznych na szczeblu krajowym, mając na uwadze, że różnią się one w poszczególnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | EKES wyraża poparcie dla dobrze rozwiniętych systemów ustalania wynagrodzeń i dobrze funkcjonujących systemów ochrony socjalnej, które zapewniają siatkę bezpieczeństwa dla osób potrzebujących, a także dla innych działań mających na celu zapobieganie ubóstwu pracujących. EKES odnotowuje, że proponowana dyrektywa ustanawia jedynie ogólną zasadę adekwatności wynagrodzeń – na podstawie niewiążących wartości odniesienia szacowanych dla mediany wynagrodzeń albo średnich wynagrodzeń brutto lub netto – i nie zawiera żadnych konkretnych środków ani przepisów dotyczących sposobu ustalania wynagrodzeń na szczeblu krajowym, ponieważ pozostaje to w wyłącznej kompetencji państw członkowskich. EKES popiera ustanowienie wiążących wskaźników jako wskazówek dla państw członkowskich i partnerów społecznych przy ocenie adekwatności ustawowych wynagrodzeń minimalnych oraz przy określaniu i wprowadzaniu odpowiednich środków w krajowych planach działania. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES zauważa, że art. 9 dyrektywy zawiera przepisy dotyczące pracowników zatrudnionych w zamówieniach publicznych i podwykonawstwie, nakłaniając państwa członkowskie do stosowania wynagrodzeń minimalnych we wszystkich projektach związanych z zamówieniami publicznymi. EKES ponownie wnosi o to, by zamówienia publiczne odbywały się z pełnym poszanowaniem układów zbiorowych oraz by zawieszano umowy handlowe w przypadku nieprzestrzegania podstawowych i aktualnych konwencji MOP. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES zaleca, aby sprawozdania przedkładane przez państwa członkowskie analizowano i oceniano przy odpowiednim udziale partnerów społecznych w Komitecie ds. Zatrudnienia (EMCO). W tym celu można by powołać specjalną podgrupę składającą się z przedstawicieli rządów krajowych, krajowych i europejskich związków zawodowych oraz organizacji pracodawców oraz ekspertów wyznaczonych przez KE. |
| --- | --- |

1.10.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | EKES zgadza się z ogólnymi celami dotyczącymi ustalenia adekwatnych wynagrodzeń minimalnych i wzmocnienia systemów negocjacji zbiorowych w całej Unii Europejskiej (UE), zapewnienia rentowności pracy, zwalczania ubóstwa oraz wzmocnienia roli partnerów społecznych i dialogu społecznego, zgodnie z krajowymi systemami w zakresie stosunków pracy. Właściwie dostosowany poziom wynagrodzenia minimalnego przyczynia się do stymulowania popytu wewnętrznego i wzrostu gospodarczego oraz do rozwoju wysoce konkurencyjnej społecznej gospodarki rynkowej. Istnieje szereg instrumentów zarządzania, które wykorzystują Unia Europejska (UE) i państwa członkowskie, aby wspólnie osiągnąć te cele. Należy do nich między innymi europejski semestr. Pełny, ustrukturyzowany i skuteczny udział partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w całym procesie europejskiego semestru na szczeblu europejskim i krajowym ma kluczowe znaczenie dla wdrażania polityki gospodarczej i społecznej. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES odnotowuje, że proponowana dyrektywa przyczyni się do osiągnięcia celów Unii, jakimi są wspieranie dobrobytu jej narodów, rozwój społecznej gospodarki rynkowej o wysokiej konkurencyjności (art. 3 TUE) oraz promowanie poprawy warunków życia i pracy (art. 151 TFUE). Dyrektywa dotyczy także praw zapisanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, takich jak prawo pracowników do należytych i sprawiedliwych warunków pracy (art. 31), i jest zgodna z zasadą 6 Europejskiego filaru praw socjalnych. Komisja Europejska zaznacza, że dyrektywa nie zawiera żadnych środków mających bezpośredni wpływ na poziom wynagrodzenia, w związku z czym przepisy ustanowione w art. 153 ust. 5 TFUE są w pełni przestrzegane. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Członkowie EKES-u mają różne obawy i opinie w sprawie niektórych aspektów podstawy prawnej wniosku (2). Jednak pomimo tych różnic EKES wyraża w niniejszej opinii swoje poglądy na temat niektórych kwestii zawartych we wniosku Komisji. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES wyraża zaniepokojenie, że odsetek osób, które pracują, ale nadal borykają się z ubóstwem, wzrósł z 8,3 % całkowitej siły roboczej UE w 2007 r. do 9,4 % w 2018 r. i trend ten wyraźnie dominuje wśród osób młodych (28,1 % pracujących w wieku 16–24 lat jest zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym), kobiet, osób ze środowisk migracyjnych, osób z niepełnosprawnością i osób pozostających na marginesie rynku pracy. Grupy te wykonują bardziej niepewne i nietypowe prace, za które otrzymują niskie wynagrodzenie, i są w mniejszym stopniu objęte ochroną socjalną, co będzie miało wpływ na stabilność systemów opieki społecznej w perspektywie średnio- i długoterminowej. Należy podjąć ukierunkowane działania i reformy, aby zapewnić grupom zmarginalizowanym wystarczającą ochronę przed ubóstwem (3). |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | EKES zaleca podjęcie działań zapobiegających ryzyku nieprzestrzegania przepisów, w tym niepożądanemu wzrostowi liczby pracowników nierejestrowanych, prowadzącym do nieuczciwej konkurencji oraz zaleca, by kwestie te uważnie monitorować i rozwiązywać na etapie wdrażania wniosku. |
| --- | --- |

2.5.

3.   Uwagi szczegółowe do wniosku

3.1.   Możliwości promowania negocjacji zbiorowych w sprawie ustalania wynagrodzeń i sprzyjające temu warunki

| 3.1.1. | Proponowana dyrektywa ma na celu zapewnienie pracownikom w UE ochrony w postaci adekwatnych wynagrodzeń minimalnych pozwalających na godne życie bez względu na miejsce pracy oraz promowanie negocjacji zbiorowych w zakresie ustalania wynagrodzeń i ogólnych warunków pracy we wszystkich państwach członkowskich (4). EKES oczekuje, że wniosek dotyczący dyrektywy zostanie starannie opracowany, tak aby respektował ugruntowane tradycje krajowe w tej dziedzinie i pozostawiał swobodę dostosowania zobowiązań do kontekstu krajowego. |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | Europejscy partnerzy społeczni kilkakrotnie wzywali instytucje, aby wspierały lub tworzyły, w miarę możliwości, korzystne i sprzyjające warunki dla dialogu społecznego i negocjacji zbiorowych, które będą skuteczne i pozwolą reagować na rzeczywiste wyzwania. W oświadczeniu czterostronnym (5) pt. „Nowy początek dialogu społecznego” oraz w konkluzjach Rady z dnia 16 czerwca 2016 r. wezwano państwa członkowskie do „wspierania lepszego funkcjonowania i skuteczności dialogu społecznego na szczeblu krajowym, prowadzącego do negocjacji zbiorowych i tworzącego odpowiednią przestrzeń dla negocjacji prowadzonych przez partnerów społecznych”. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Szereg instytucji międzynarodowych uznaje rolę państwa w tworzeniu „warunków podstawowych” – zarówno politycznych, jak i prawnych. „EKES stwierdza, że skuteczny dialog społeczny musi obejmować: reprezentatywnych i uprawnionych partnerów społecznych, którzy dysponują wiedzą, zdolnościami technicznymi i terminowym dostępem do stosownych informacji, by móc uczestniczyć w dialogu; wolę polityczną i zaangażowanie w uczestnictwo w dialogu społecznym; przestrzeganie praw podstawowych w zakresie autonomii partnerów społecznych, wolności zrzeszania się i rokowań zbiorowych, które wciąż stanowią podstawę stosunków pracy, a także wspomagające ramy prawne i instytucjonalne w celu wspierania procesów dialogu społecznego w ramach sprawnie funkcjonujących instytucji” (6). Badania pokazują, że w krajach, w których powszechnie uznaje się rolę negocjacji zbiorowych, a państwo w pełni je wspiera i szanuje, stopy bezrobocia są niższe, zwiększa się wydajność pracy, a także promowana jest konwergencja płac (7). Ważne jest również, aby wyniki procesów dialogu społecznego przynosiły wymierne korzyści zarówno pracownikom, jak i przedsiębiorstwom. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Wspólne działania i programy budowania zdolności na poziomie europejskim i krajowym zarządzane bezpośrednio przez europejskich i krajowych partnerów społecznych są skutecznym instrumentem wzmacniania zdolności związków zawodowych i organizacji pracodawców w dziedzinie dialogu społecznego i negocjacji zbiorowych, tam gdzie jest to potrzebne (8). EKES zaleca, by krajowe programy i działania w zakresie budowania zdolności były odpowiednio wspierane i by ich wyniki były oceniane z myślą o jak najskuteczniejszym osiągnięciu zakładanych celów. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | EKES zaleca bardziej precyzyjne sformułowanie niektórych przepisów i pojęć zawartych we wniosku (9), aby nie pozostawić miejsca na niepewność i konieczność wykładni TSUE. Przedmiot i zakres art. 1 i 2 mają zastosowanie do wszystkich państw członkowskich, w tym krajów, w których istnieje samoregulujący się system negocjacji zbiorowych. |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | EKES zaleca, by wszelkie krajowe plany działania, które mają umożliwić promowanie zasięgu negocjacji zbiorowych, były opracowywane przez partnerów społecznych i uzgadniane w procesie trójstronnym. Powinny być także opracowywane w pełnej zgodności z powszechnie uznanymi zasadami wolności zrzeszania się i dobrowolnego charakteru negocjacji zbiorowych, zapisanymi w konwencjach MOP. EKES docenia wyważone podejście przedstawione w art. 1 i 3 konwencji MOP nr 131 dotyczącej ustalania płac minimalnych (10). Komitet zaleca, by przepisy zawarte we wniosku dotyczącym dyrektywy były zgodne z zasadami konwencji MOP nr 87, 98 i 154 w celu zagwarantowania autonomii partnerów społecznych, ich możliwości w zakresie rekrutacji członków oraz zachęt i praw do negocjowania i zawierania układów zbiorowych. |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | EKES opowiada się za zwiększeniem zasięgu negocjacji zbiorowych, zgodnie z przepisami i praktykami krajowymi w pełnym poszanowaniu i zgodności z podziałem kompetencji i autonomii partnerów społecznych. W tym względzie EKES popiera wspieranie budowania zdolności partnerów społecznych i ich wspólne działania zmierzające do angażowania się w negocjacje zbiorowe w sprawie ustalania wynagrodzeń i zachęcające do konstruktywnych, merytorycznych i świadomych negocjacji w sprawie wynagrodzeń (11). W art. 4 określono wymogi dotyczące ingerencji rządu w przygotowanie ram i planów działania, a EKES nalega, by odbywało się to w ramach podejścia trójstronnego z poszanowaniem autonomii partnerów społecznych i we współpracy z nimi. W niektórych państwach członkowskich o zasięgu układów zbiorowych decydują partnerzy społeczni, w innych zaś – prawo lub powszechna praktyka obejmują mechanizmy rozszerzania zasięgu układów zbiorowych. Różnice te będą respektowane.
  EKES popiera cel na poziomie 70 % i jest przekonany, że krajowe plany działania, uzgodnione i opracowane z partnerami społecznymi, mogą odegrać kluczową rolę w osiągnięciu pozytywnej konwergencji płac i w ustanawianiu sprawiedliwych mechanizmów ustalania wynagrodzeń na szczeblu krajowym, także w celu zniwelowania dysproporcji płacowych ze względu na płeć i wiek. Pozwolą one również uwzględnić praktyki krajowe i w miarę możliwości usprawnić systemy. Takie plany działania należy odpowiednio wdrażać, oceniać, poddawać przeglądowi i dostosowywać w celu stopniowego zwiększania zasięgu negocjacji zbiorowych w perspektywie średnioterminowej. W niektórych krajach funkcjonują mechanizmy rozszerzania zasięgu układów zbiorowych, służące jego zwiększaniu. Zastosowanie mechanizmów rozszerzenia to jednak tylko jeden ze sposobów promowania negocjacji zbiorowych i zwiększania ich zasięgu, oprócz na przykład wspólnych działań i budowania zdolności, środków przeciwdziałania prześladowaniu związków zawodowych, ochrony praw związków zawodowych i organizacji pracodawców do negocjacji zbiorowych, ustanawiania uzgodnionych kryteriów reprezentatywności i przeciwdziałania wszelkim formom dyskryminacji. Te elementy i ukierunkowane wnioski powinny zostać uwzględnione w krajowych planach działania, wraz z innymi inicjatywami. |
| --- | --- |

3.1.7.

EKES popiera cel na poziomie 70 % i jest przekonany, że krajowe plany działania, uzgodnione i opracowane z partnerami społecznymi, mogą odegrać kluczową rolę w osiągnięciu pozytywnej konwergencji płac i w ustanawianiu sprawiedliwych mechanizmów ustalania wynagrodzeń na szczeblu krajowym, także w celu zniwelowania dysproporcji płacowych ze względu na płeć i wiek. Pozwolą one również uwzględnić praktyki krajowe i w miarę możliwości usprawnić systemy. Takie plany działania należy odpowiednio wdrażać, oceniać, poddawać przeglądowi i dostosowywać w celu stopniowego zwiększania zasięgu negocjacji zbiorowych w perspektywie średnioterminowej. W niektórych krajach funkcjonują mechanizmy rozszerzania zasięgu układów zbiorowych, służące jego zwiększaniu. Zastosowanie mechanizmów rozszerzenia to jednak tylko jeden ze sposobów promowania negocjacji zbiorowych i zwiększania ich zasięgu, oprócz na przykład wspólnych działań i budowania zdolności, środków przeciwdziałania prześladowaniu związków zawodowych, ochrony praw związków zawodowych i organizacji pracodawców do negocjacji zbiorowych, ustanawiania uzgodnionych kryteriów reprezentatywności i przeciwdziałania wszelkim formom dyskryminacji. Te elementy i ukierunkowane wnioski powinny zostać uwzględnione w krajowych planach działania, wraz z innymi inicjatywami.

| 3.1.8. | Jednak w krajach, w których istnieje samoregulujący się system negocjacji zbiorowych, który zapewnia sprawiedliwe i adekwatne poziomy płac, wraz z innymi uzgodnionymi warunkami pracy, należy unikać jakiejkolwiek interwencji państwa w celu ochrony/zachowania prawidłowo funkcjonującego systemu stosunków pracy, który sam w sobie jest w stanie zagwarantować osiągnięcie celów określonych w proponowanej dyrektywie. W tych krajach, w przypadku gdy zasięg negocjacji zbiorowych spadnie poniżej określonego progu, krajowe plany działania muszą w pierwszej kolejności pochodzić od partnerów społecznych i być przez nich uzgodnione. |
| --- | --- |

3.1.8.

| 3.2. | We wniosku wprowadzono rozróżnienie między państwami członkowskimi, w których ustala się ustawowe wynagrodzenie minimalne, a tymi, w których wynagrodzenie ustalane jest na podstawie układów zbiorowych. Taki podział, nawet jeśli jest powszechnie stosowany przez OECD, Eurofound i inne instytucje do celów akademickich i badawczych, może z wielu powodów budzić wątpliwości, jeśli wykorzystuje się go w celu ustalenia wysokości wynagrodzeń. Jednym z tych powodów jest fakt, że w niektórych państwach członkowskich, w których interwencja rządu ogranicza się do oficjalnego uznania porozumień wynegocjowanych przez partnerów społecznych, wynagrodzenie minimalne nie jest ustawowe, ale ma charakter umowny. |
| --- | --- |

3.2.

3.3.   Negocjacje zbiorowe – definicje i zasięg

| 3.3.1. | EKES podkreśla, że negocjacje zbiorowe są najskuteczniejszym narzędziem ustalania adekwatnych i właściwie dostosowanych wynagrodzeń, w tym płac minimalnych, które stanowią zasadniczy element społecznej gospodarki rynkowej. Artykuł 3 wniosku zawiera pewne definicje, które mają zastosowanie do celów dyrektywy. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | EKES uważa, że reprezentatywność partnerów społecznych jest istotnym czynnikiem, ponieważ gwarantuje ich demokratyczny mandat. Istnieją różne kryteria, które można uznać za dobre praktyki na szczeblu krajowym, zgodnie z przepisami i praktykami krajowymi. Istnieje szereg złożonych czynników/kryteriów, które można uwzględnić przy ocenie reprezentatywności partnerów społecznych na szczeblu krajowym, mając na uwadze, że różnią się one w poszczególnych państwach członkowskich. Są to: liczba członków i znaczenie obecności na danym terytorium na szczeblu krajowym; zdolność do mobilizowania swoich członków i podejmowania działań; liczba układów zbiorowych podpisanych na różnych szczeblach (sektor/przedsiębiorstwo itp.); liczba wybranych przedstawicieli związków zawodowych lub pracodawców; przynależność do europejskich partnerów społecznych (uznanych przez KE); uznanie przez rząd i obecność w krajowych/sektorowych strukturach lub organach dwustronnego/trójstronnego dialogu społecznego itp. EKES wzywa do zastąpienia terminu „organizacje pracowników” terminem „związki zawodowe”, ponieważ pierwszy termin może prowadzić do błędnych interpretacji i umożliwiać negocjacje z innymi formami nieuznanych grup interesów reprezentujących pracowników, a nawet z żółtymi związkami zawodowymi. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | EKES wielokrotnie podkreślał, że dialog społeczny jest nieodłącznym elementem europejskiego modelu społecznego. Partnerzy społeczni powinni być autonomiczni, a organizacje pracodawców i pracowników powinny być chronione przed wszelkimi formami ograniczania ich prawa do organizowania się, występowania w roli przedstawiciela lub podejmowania działań zbiorowych. Jest to równie ważne dla pracodawców, jak i dla związków zawodowych. |
| --- | --- |

3.3.3.

| 3.3.4. | W art. 7 dyrektywy zawarto przepisy dotyczące zaangażowania partnerów społecznych i konsultacji z nimi w zakresie ustalania i aktualizowania ustawowych wynagrodzeń minimalnych. Na przestrzeni ostatnich kilku lat, w kontekście europejskiego semestru, wydano szereg zaleceń dla poszczególnych krajów, w których wezwano je do zapewnienia odpowiedniego zaangażowania partnerów społecznych w ten proces. W semestrze 2020–2021 dwanaście państw członkowskich otrzymało takie zalecenia, w których wskazano na potrzebę zwiększenia zaangażowania partnerów społecznych w procesy decyzyjne i zwiększenia ich odpowiedzialności za podejmowane decyzje (12). |
| --- | --- |

3.3.4.

4.   Adekwatność

| 4.1. | Dane wskazują, że w wyniku kryzysów gospodarczych i obecnej pandemii w ostatnich latach nastąpiła ogólna stagnacja wynagrodzeń, a w niektórych krajach nawet ich pogorszenie. EKES podkreśla, że negocjacje zbiorowe odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu ochrony adekwatnego minimalnego wynagrodzenia. W krajach o dużym zasięgu negocjacji zbiorowych zazwyczaj odsetek pracowników otrzymujących niskie wynagrodzenie jest niższy, minimalne wynagrodzenia są wyższe w stosunku do mediany wynagrodzeń, nierówności w wynagrodzeniach są mniejsze, a wynagrodzenia – wyższe niż w pozostałych państwach (13). |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | EKES wyraża poparcie dla dobrze rozwiniętych systemów ustalania wynagrodzeń i dobrze funkcjonujących systemów ochrony socjalnej, które zapewniają siatkę bezpieczeństwa dla osób potrzebujących, a także dla innych działań mających na celu zapobieganie ubóstwu pracujących. EKES zauważa, że proponowana dyrektywa ustanawia jedynie ogólną zasadę adekwatności wynagrodzeń – na podstawie niewiążących wartości odniesienia szacowanych dla mediany wynagrodzeń albo średnich wynagrodzeń brutto lub netto – i nie zawiera żadnych konkretnych środków ani przepisów dotyczących sposobu ustalania wynagrodzeń na szczeblu krajowym, ponieważ pozostaje to w wyłącznej kompetencji państw członkowskich. EKES popiera ustanowienie wiążących wskaźników jako wskazówek dla państw członkowskich i partnerów społecznych przy ocenie adekwatności ustawowych wynagrodzeń minimalnych oraz przy określaniu i wprowadzaniu odpowiednich środków w krajowych planach działania. Wynagrodzenia są w rzeczywistości ustalane na mocy przepisów krajowych, które przewidują ustawowe wynagrodzenie minimalne, jeśli takie istnieje, lub w drodze negocjacji zbiorowych. Równocześnie wyprowadzanie większej liczby osób z poziomu ubóstwa zmniejszy wydatki publiczne na programy ochrony socjalnej. Progi ubóstwa i wskaźniki wykluczenia społecznego są wykorzystywane na poziomie UE do analiz i wspólnego gromadzenia danych, ale na poziomie UE nie istnieje obecnie żaden uzgodniony wskaźnik mierzący w wartościach bezwzględnych sprawiedliwość i adekwatność wynagrodzeń minimalnych, co we wniosku pozostawia się państwom członkowskim do uwzględnienia w planach krajowych. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Partnerzy społeczni, ustalając wynagrodzenia w drodze negocjacji zbiorowych zgodnie z prawem krajowym i praktyką krajową, powinni brać pod uwagę istotne elementy, takie jak konkurencyjność, wydajność, rozwój gospodarczy w poszczególnych sektorach, zarządzanie umiejętnościami, nowe procesy produkcyjne wynikające z zastosowania nowych technologii, cyfryzacja oraz zróżnicowana i bardziej elastyczna organizacja pracy w niektórych sektorach produkcyjnych. Podkreślając potrzebę pozytywnej konwergencji, EKES zwraca uwagę, że wyższe wynagrodzenia oznaczają także wzrost konsumpcji, a tym samym popytu wewnętrznego o pozytywnych skutkach gospodarczych, a wzrost wynagrodzeń prowadzi również do wyższych dochodów dla systemów zabezpieczenia społecznego i systemów podatkowych. Efekty te należy dokładnie przeanalizować. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Proponowana dyrektywa zmierza natomiast do ustalenia orientacyjnego progu na szczeblu UE stanowiącego punkt odniesienia dla ustawowych wynagrodzeń minimalnych w krajach, w których one istnieją. Zważywszy na to, że wynagrodzenie jest zapłatą za wykonaną pracę, można również wziąć pod uwagę inne czynniki, takie jak granica ubóstwa, minimalny godny poziom życia, koszty utrzymania w każdym kraju. Są to podstawowe czynniki decydujące o ustalaniu wysokości ustawowych i negocjowanych zbiorowo wynagrodzeń minimalnych w krajach UE. Należy dokonać wyraźnego rozróżnienia między ustalaniem wynagrodzeń minimalnych a wzrostem wynagrodzeń. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Przedstawione kryteria dotyczące adekwatności wynagrodzeń minimalnych są, z wyjątkiem siły nabywczej, kryteriami dotyczącymi dystrybucji wynagrodzeń i ich zmian. Odnoszą się one bardziej ogólnie do kwestii nierówności, nie zaś ochrony pracowników znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. „Płaca minimalna powinna być sprawiedliwa w stosunku do struktury wynagrodzeń w poszczególnych państwach, a jej poziom powinien być również odpowiedni w ujęciu realnym, aby umożliwiać godny poziom życia zapewniając jednocześnie ochronę tym przedsiębiorstwom, które oferują wysokiej jakości miejsca pracy” (14). |
| --- | --- |

4.5.

5.   Zamówienia publiczne

| 5.1. | Art. 9 dyrektywy zawiera przepisy dotyczące pracowników zatrudnionych w zamówieniach publicznych i podwykonawstwie, nakłaniając państwa członkowskie do stosowania wynagrodzeń minimalnych we wszystkich projektach związanych z zamówieniami publicznymi. Zgodnie z dyrektywami Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/23/UE (15), 2014/24/UE (16) i 2014/25/UE (17) przepis ten zobowiązuje wszystkich wykonawców do przestrzegania mającego zastosowanie poziomu wynagrodzeń minimalnych, niezależnie od tego, czy są one ustawowe, czy uzgodnione w układach zbiorowych. Jest on również zgodny z niektórymi orzeczeniami TSUE, w szczególności z wyrokiem „Regiopost” z 2015 r. (sprawa C-115/14) (18). Zgodnie z art. 70 dyrektywy 2014/24/UE i art. 3 dyrektywy o pracownikach delegowanych (19) państwa członkowskie mogą odrzucić oferty przetargowe na zamówienia publiczne złożone przez wykonawców, którzy nie zobowiązują się do wypłacania pracownikom wynagrodzeń minimalnych określonych w przepisach lokalnych lub układach zbiorowych. EKES wzywał już, by zamówienia publiczne odbywały się z pełnym poszanowaniem układów zbiorowych oraz by zawieszano umowy handlowe w przypadku nieprzestrzegania podstawowych i aktualnych konwencji MOP. Komitet zaapelował również o wprowadzenie sankcji, w tym wykluczenie z zamówień publicznych i finansowania publicznego, dla przedsiębiorstw, które nie przestrzegają zobowiązań w zakresie należytej staranności w ramach proponowanego obowiązkowego instrumentu należytej staranności (20). |
| --- | --- |

5.1.

6.   Monitorowanie i gromadzenie danych

| 6.1. | Powstało już wiele baz danych i analiz dotyczących wynagrodzeń minimalnych i procesów negocjacji zbiorowych. Udostępnienie wiarygodnych i aktualnych danych instytucjom i partnerom społecznym umożliwi lepsze oszacowanie i zrozumienie rzeczywistych tendencji w zakresie podejmowania decyzji w tym obszarze. Z tego względu EKES apeluje do KE, aby nadal wspierała państwa członkowskie – we współpracy z partnerami społecznymi – w dalszym usprawnianiu gromadzenia danych i monitorowaniu zmian ustawowych wynagrodzeń minimalnych (21). |
| --- | --- |

6.1.

| 6.2. | O ile w niektórych państwach członkowskich układy zbiorowe są dostępne i publikowane, a w niektórych przypadkach publiczne strony internetowe umożliwiają bezpłatne zapoznanie się z nimi, o tyle w innych państwach członkowskich układy zbiorowe i adekwatność poziomu wynagrodzeń są własnością samych tylko partnerów społecznych, którzy je badają i decydują o ich publicznym udostępnieniu – nie leży to w kompetencji władz. EKES popiera wprawdzie łagodny rozwój dostępności danych (które mogą być wrażliwe z perspektywy poszanowania autonomii partnerów społecznych oraz negocjacji i układów zbiorowych, ochrony danych, uczciwej konkurencji i innych dziedzin), ale wyraża zaniepokojenie możliwym wzrostem obciążeń administracyjnych, zwłaszcza w przypadku MŚP i nienastawionych na zysk przedsiębiorstw gospodarki społecznej, i wzywa do zachowania równowagi między wartością dodaną wynikającą z obowiązku dostarczania bardzo szczegółowych informacji rocznych a potrzebą jak największego ograniczenia takich obciążeń, gdy przepis ten zostanie wdrożony na szczeblu krajowym, zwłaszcza jeśli chodzi o konieczność dostarczania informacji na temat pracowników objętych wynagrodzeniem minimalnym oraz tych, którzy nie są nim objęci, zdezagregowanych według płci, grupy wiekowej, niepełnosprawności, wielkości przedsiębiorstwa i sektora. Należy też doprecyzować wymóg podawania dystrybucji wynagrodzeń minimalnych w decylach w krajach stosujących podejście konwencjonalne. |
| --- | --- |

6.2.

| 6.3. | EKES zaleca, aby sprawozdania przedkładane przez państwa członkowskie analizowano i oceniano przy odpowiednim udziale partnerów społecznych w Komitecie ds. Zatrudnienia (EMCO). W tym celu można powołać specjalną podgrupę składającą się z przedstawicieli rządów krajowych, krajowych i europejskich związków zawodowych oraz organizacji pracodawców i ekspertów wyznaczonych przez KE. |
| --- | --- |

6.3.

| 6.4. | EKES odnotowuje wprowadzenie w dyrektywie jednoznacznych klauzul o zakazie regresji i wzywa Parlament do dalszego wzmocnienia niektórych kluczowych kwestii w tej dziedzinie i zwrócenia szczególnej uwagi na następujące zagadnienia:






  — | żadna możliwa przyszła interpretacja omawianej dyrektywy nie powinna być wykorzystywana do podważania dobrze funkcjonujących systemów płac minimalnych lub układów zbiorowych, |
| --- | --- | --- |

6.4.

—

żadna możliwa przyszła interpretacja omawianej dyrektywy nie powinna być wykorzystywana do podważania dobrze funkcjonujących systemów płac minimalnych lub układów zbiorowych,

| — | żaden zapis dyrektywy nie powinien być stosowany ze szkodą dla wolności zrzeszania się lub autonomii partnerów społecznych, |
| --- | --- |

—

żaden zapis dyrektywy nie powinien być stosowany ze szkodą dla wolności zrzeszania się lub autonomii partnerów społecznych,

| — | nie należy wprowadzać żadnych ustawowych płac minimalnych tam, gdzie one nie istnieją, chyba że za zgodą partnerów społecznych, |
| --- | --- |

—

nie należy wprowadzać żadnych ustawowych płac minimalnych tam, gdzie one nie istnieją, chyba że za zgodą partnerów społecznych,

| — | mechanizmy ustalania wynagrodzeń są prerogatywą krajową i żadne decyzje podejmowane przez instytucje Unii Europejskiej nie powinny bezpośrednio ingerować w mechanizmy ustalania wynagrodzeń na poziomie krajowym i na poziomie przedsiębiorstw, gdyż pozostaje to w kompetencji partnerów społecznych. |
| --- | --- |

—

mechanizmy ustalania wynagrodzeń są prerogatywą krajową i żadne decyzje podejmowane przez instytucje Unii Europejskiej nie powinny bezpośrednio ingerować w mechanizmy ustalania wynagrodzeń na poziomie krajowym i na poziomie przedsiębiorstw, gdyż pozostaje to w kompetencji partnerów społecznych.

Ponadto EKES zwraca się do Parlamentu Europejskiego o dalsze uwypuklanie tego, że żaden zapis dyrektywy nie powinien być interpretowany jako ograniczający lub naruszający prawa i zasady uznane – we właściwych im obszarach zastosowania – przez prawo Unii lub prawo międzynarodowe oraz umowy międzynarodowe, których Unia lub państwa członkowskie są stronami, w tym przez Europejską kartę społeczną oraz odpowiednie konwencje i zalecenia Międzynarodowej Organizacji Pracy.

W przepisie tym przewidziano również, że państwa członkowskie i partnerzy społeczni mogą wprowadzać przepisy ustawodawcze/regulacyjne/administracyjne lub stosować układy zbiorowe, które są korzystniejsze dla pracowników. EKES podkreśla również potrzebę zapewnienia zgodności z obowiązującymi układami zbiorowymi i skutecznego ich egzekwowania, co jest niezbędne do zapewnienia dostępu do ochrony wynagrodzenia minimalnego i uniknięcia przez przedsiębiorstwa nieuczciwej konkurencji.

Bruksela, dnia 25 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Orędzie o stanie Unii wygłoszone przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen na posiedzeniu plenarnym Parlamentu Europejskiego.

1

(2)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159.

2

(3)  Pytania i odpowiedzi: Adekwatne wynagrodzenia minimalne.

3

(4)  Artykuł 4 COM(2020) 682 final, s. 26.

4

(5)  Oświadczenie czterostronne.

5

(6)  Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 14. Zobacz OECD Job Strategy (Strategia zatrudnienia OECD); badanie Eurofound „Capacity building: towards effective social dialogue” („Budowanie zdolności: w kierunku skutecznego dialogu społecznego”), 2019; rezolucje MOP z 2013 i 2018 r. w sprawie powracającej debaty na temat dialogu społecznego.

6

(7)  The role of collective bargaining systems for labour market performance.

7

(8)  Europejscy partnerzy społeczni stwierdzili ostatnio wspólnie, że należy podjąć dalsze prace w dziedzinie budowania zdolności. We wspólnym programie na lata 2019–2021 oświadczyli, że: „Działania na rzecz budowania zdolności pozostają priorytetem dla europejskich partnerów społecznych. Przyznają oni, że aby europejski dialog społeczny mógł przynosić pozytywne rezultaty, należy dołożyć starań, by go rozwijać i wspierać na wszystkich jego szczeblach”. Zob. również Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 14, pkt 3.23 i 3.24.

8

(9)  W szczególności w odniesieniu do poszanowania kompetencji partnerów społecznych.

9

(10)  Ratyfikowana przez dziesięć państw członkowskich, w których obowiązuje system ustawowego wynagrodzenia minimalnego.

10

(11)  OECD „Job strategy 2018” („Strategia zatrudnienia na rok 2018”), s. 143 w części „Achieving higher convergence” („Osiągnięcie większej konwergencji”).

11

(12)  Zob. Dz.U. C 10 z 11.1.2021, s. 14 pkt 6.13 oraz przegląd zaleceń dla poszczególnych krajów na lata 2020-2021 w dziedzinie społecznej.

12

(13)  AMECO Online.

13

(14)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, pkt 1.5.

14

(15)  Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 1.

15

(16)  Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 65.

16

(17)  Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 243.

17

(18)  Sprawa C-115/14.

18

(19)  Odniesienie do konwencji MOP nr 94 oraz Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 197 i Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 136.

19

(20)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 197, pkt 6.4 i Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 136, pkt 4.10.

20

(21)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, pkt 6.4.1.

21

---

ZAŁĄCZNIK

Następująca kontropinia, która uzyskała poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, została odrzucona w trakcie debaty (art. 43 ust. 2 regulaminu wewnętrznego):

1.   Wnioski

| 1.1. | W swojej niedawnej opinii SOC/632 „Godziwe płace minimalne w całej Europie” EKES uznał, że sytuacja prawna dotycząca inicjatywy UE w sprawie płac minimalnych jest bardzo złożona. Unia Europejska może przyjmować instrumenty prawne w sprawie warunków pracy na podstawie art. 151 i art. 153 ust. 1 lit. b) TFUE. Traktat stanowi, że postanowienia art. 153 nie mają zastosowania do kwestii wynagrodzeń. Z kolei w obowiązującym orzecznictwie UE oraz w obowiązujących dyrektywach kwestię wynagrodzeń potraktowano jako jeden z kluczowych warunków pracy. Opinie w tej sprawie są wyraźnie rozbieżne i EKES przyznaje, że Komisja będzie musiała przyjąć wyważone i ostrożne podejście (1), podczas gdy coraz więcej głosów wzywa ją do zastosowania zalecenia Rady zamiast dyrektywy (2). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES stwierdził także (3), że ważne jest, aby wszystkie działania UE opierały się na dokładnej analizie oraz zrozumieniu sytuacji i specyfiki problemów w państwach członkowskich, a także w pełni uwzględniały rolę i autonomię partnerów społecznych oraz różne modele stosunków pracy. W ramach każdej inicjatywy UE należy też chronić te modele w państwach członkowskich, w których partnerzy społeczni nie widzą konieczności ustalania ustawowych płac minimalnych. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES przedstawia poniżej powody, dla których wniosek Komisji (4) w sprawie adekwatnych płac minimalnych w Unii Europejskiej nie jest zgodny z wyważonym i ostrożnym podejściem i dlaczego nie można go postrzegać jako opartego na dokładnej analizie i pełnym poszanowaniu autonomii partnerów społecznych i różnych modeli stosunków pracy, o co wnosił EKES. |
| --- | --- |

1.3.

2.   Uwagi ogólne

| 2.1. | Wynagrodzenie, w tym płaca minimalna, stanowi ważny aspekt modelu społecznej gospodarki rynkowej Unii Europejskiej. Zapewnienie godziwych płac minimalnych we wszystkich państwach członkowskich pozwoliłoby osiągnąć szereg celów UE, takich jak: pozytywna konwergencja płac, poprawa spójności społecznej i gospodarczej, wyeliminowanie różnic w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn, ogólna poprawa warunków życia i pracy oraz zapewnienie równych szans na jednolitym rynku. Płace stanowią wynagrodzenie za wykonaną pracę i są jednym z czynników, które gwarantują obopólne korzyści przedsiębiorstwom i pracownikom. Są one powiązane z sytuacją gospodarczą w danym kraju, regionie lub sektorze. Zmiany mogą wywrzeć wpływ na zatrudnienie, konkurencyjność i popyt makroekonomiczny (5). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | EKES przypomina o tym, co wynika z jego wcześniejszych prac (6) dotyczących kwestii płac minimalnych: Niektórzy członkowie i członkinie EKES-u wyrażają poparcie dla stanowiska, że wszyscy pracownicy w UE powinni uzyskać ochronę w postaci godziwej płacy minimalnej, która umożliwi im godny poziom życia bez względu na miejsce pracy. Inni uważają, że wprowadzanie płac minimalnych należy do kompetencji szczebla krajowego, zgodnie ze specyfiką systemów krajowych. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Komitet wyraził już wcześniej (7) przekonanie, że konieczne są dalsze wysiłki na rzecz konwergencji wynagrodzeń oraz ustalenia płac minimalnych w państwach członkowskich, a jednocześnie zaznaczył, że kompetencje i autonomia krajowych partnerów społecznych w odniesieniu do procesów kształtowania płac muszą być w pełni respektowane zgodnie z praktykami krajowymi (8). Wysiłki te powinny również mieć na celu wzmocnienie rokowań zbiorowych, co przyczyniłoby się również do bardziej sprawiedliwego wynagrodzenia w ogóle. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | EKES podkreśla, że poziom płacy minimalnej jest kluczowym narzędziem polityki gospodarczej, które musi pozostać przedmiotem decyzji na szczeblu państw członkowskich, aby można było w elastyczny sposób uwzględnić ich zmieniającą się sytuację polityczną, gospodarczą i społeczną. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Jak stwierdziła Komisja w swoim uzasadnieniu dotyczącym proponowanych środków, państwa członkowskie o dużym zasięgu rokowań zbiorowych osiągają lepsze wyniki niż inne pod względem wyższych płac i mniejszej liczby nisko opłacanych pracowników. EKES uważa, że powodzenie takich modeli rokowań zbiorowych można wytłumaczyć faktem, że państwo nie uczestniczy ani w ustalaniu kryteriów układów zbiorowych, ani w ich egzekwowaniu oraz że partnerzy społeczni mają pełną odpowiedzialność i autonomię w obu przypadkach. |
| --- | --- |

2.5.

Pandemia COVID-19

| 2.6. | Już w opinii SOC/632 EKES stwierdził, że pandemia COVID-19 poważnie dotknęła Europę. Unia Europejska i jej państwa członkowskie stoją w obliczu recesji gospodarczej o historycznym zasięgu, której skutki będą dramatyczne dla obywateli i przedsiębiorstw (9). Od tego czasu sytuacja nie poprawiła się, a raczej pogorszyła. Inwestycje przedsiębiorstw są nadal niskie. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Nie dostrzegamy jeszcze pełnego wpływu kryzysu związanego z COVID-19 na zatrudnienie, ale oczywiste jest, że obecny kryzys prawdopodobnie doprowadzi do znacznego wzrostu bezrobocia w nadchodzącym roku. Kryzys związany z pandemią COVID-19 pogorszył sytuację finansową wielu MŚP, co sprawia, że są one bardziej narażone na zwiększone koszty. Sytuacja jest zbliżona w całej Europie. |
| --- | --- |

2.7.

Wpływ na zatrudnienie

| 2.8. | EKES stwierdził już (10), że innym źródłem obaw jest to, iż europejska polityka w zakresie ustawowej płacy minimalnej może mieć potencjalnie negatywny wpływ na zatrudnienie (11), zwłaszcza w przypadku osób młodych i pracowników o niskich umiejętnościach, a także może pogłębić problem nieprzestrzegania przepisów, co może również skłaniać wielu pracowników o niskich zarobkach do pracy w szarej strefie (12). Praca nierejestrowana rodzi nieuczciwą konkurencję, pogarsza funkcjonowanie systemów socjalnych i podatkowych oraz skutkuje łamaniem praw pracowników – w tym prawa do godnych warunków pracy i wynagrodzenia minimalnego. EKES ubolewa, że Komisja Europejska nie dokonała pełnej oceny wpływu swojego wniosku na zatrudnienie i gospodarkę jako całość. Dyrektywa w sprawie płac minimalnych jest obecnie szczególnie szkodliwa, ponieważ nasze gospodarki i społeczeństwa stoją w obliczu bezprecedensowego wyzwania, jakim jest pandemia COVID-19. |
| --- | --- |

2.8.

3.   Uwagi do obecnego wniosku Komisji

3.1.   
  Podstawa prawna

| 3.1.1. | Zgodnie z wnioskiem Komisji (13) podstawą proponowanej dyrektywy jest art. 153 ust. 1 lit. b) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.2. | EKES zauważa, że art. 153 ust. 5 TFUE wyraźnie wyklucza „wynagrodze[nia,] [...] praw[o] zrzeszania się, [...] praw[o] strajku, [...] praw[o] lokautu” z zakresu kompetencji ustawodawczych UE w dziedzinie polityki społecznej. Tak więc kwestie te należą w całości do kompetencji krajowych. |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | W EKES-ie istnieją rozbieżne opinie na temat zasadności jakiejkolwiek inicjatywy prawnej UE, która wynikałaby z art. 153, zwłaszcza dyrektywy (14). EKES stwierdził już (15), że do najważniejszych z jego obaw z nich należy zaliczyć fakt, iż UE nie ma kompetencji do podejmowania działań w zakresie „płac”, w tym poziomu płac, oraz że takie działania mogą naruszać autonomię partnerów społecznych i podważać systemy rokowań zbiorowych, zwłaszcza w państwach członkowskich, w których płace minimalne są ustalane w drodze układów zbiorowych. Ponadto występują, także w samym Komitecie, rozbieżne opinie na temat wartości dodanej działań podejmowanych przez UE. Większość podmiotów reprezentowanych przez EKES uważa, że takie działania mogą przynieść wartość dodaną, jednak są i takie podmioty, które się z tym nie zgadzają. W każdym przypadku i biorąc pod uwagę, że ustalanie płac minimalnych należy do kompetencji krajowych, UE powinna wykonywać swoje uprawnienia ustawodawcze z ostrożnością we wszelkich inicjatywach ustawodawczych, tak aby zapewnić pełną zgodność z zasadą pomocniczości. |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Ponadto, jeśli chodzi o podstawę prawną, inne przepisy wniosku odnoszą się do praw zbiorowych, takich jak promowanie układów zbiorowych na różne sposoby (art. 4). EKES zauważa, że TFUE zawiera specjalną podstawę prawną w art. 153 ust. 1 lit. f), która obejmuje reprezentację i obronę zbiorową interesów pracowników i pracodawców, w tym współdecydowanie, z zastrzeżeniem ust. 5. UE jest uprawniona do stanowienia prawa w oparciu o tę podstawę jedynie w drodze jednomyślnej decyzji. EKES jest zdania, że ten artykuł należało wykorzystać w odniesieniu do przepisów dotyczących promowania rokowań zbiorowych. |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | W oparciu o powyższe obawy, dodatkowo wzmocnione faktem, że w wielu przypadkach język użyty w tytule wniosku, w tytule niektórych artykułów oraz w ich tekście i w preambule odbiega od faktycznego zakresu wniosku, Komisja powinna rozważyć opublikowanie zalecenia zamiast dyrektywy. Zapewniłoby to państwom członkowskim bardzo potrzebną elastyczność w osiąganiu celów wniosku przy jednoczesnym poszanowaniu ich systemów kształtowania płac i autonomii partnerów społecznych. |
| --- | --- |

3.1.5.

3.2.   
  Przedmiot i zakres stosowania

| 3.2.1. | Artykuł 1 stanowi, że pracownicy powinni mieć „dostęp do ochrony minimalnego wynagrodzenia” na mocy prawa lub układu zbiorowego. Zgodnie z art. 2 dyrektywa miałaby zastosowanie do pracowników, którzy mają umowę o pracę lub pozostają w stosunku pracy określonym przez prawo, układ zbiorowy lub praktykę. |
| --- | --- |

3.2.1.

| 3.2.2. | Żadne państwo członkowskie ani żaden pracownik nie są wyłączeni z zakresu stosowania dyrektywy. W krajach, które opierają się wyłącznie na negocjacjach zbiorowych – w których nie wszyscy pracownicy są objęci płacą minimalną i w związku z tym nie mają zagwarantowanego dostępu do jej ochrony – oznacza to znaczną i niedopuszczalną niepewność prawną. EKES obawia się, że dyrektywa mogłaby być interpretowana, również w odniesieniu do państw, które opierają się wyłącznie na rokowaniach zbiorowych, jako zapewniająca wszystkim pracownikom prawa do ochrony płacy minimalnej. W praktyce, pomimo zapewnień zawartych w art. 1 ust. 3, mogłoby to bezpośrednio kolidować z systemem minimalnego wynagrodzenia w państwach członkowskich i skłonić te kraje do powszechnego stosowania układów zbiorowych. Osłabiłoby to ich modele rynku pracy, a w dłuższej perspektywie zmusiłoby je do ich zmiany. |
| --- | --- |

3.2.2.

| 3.2.3. | EKES zaleca bardziej precyzyjne sformułowanie niektórych przepisów i pojęć zawartych we wniosku (16), tak aby nie pozostawić miejsca na niepewność i na konieczność wykładni TSUE. Przedmiot i zakres art. 1 i art. 2 mają zastosowanie do wszystkich państw członkowskich, w tym krajów, w których istnieje samoregulujący się system negocjacji zbiorowych. Jak stwierdzono powyżej, w krajach, które opierają się wyłącznie na negocjacjach zbiorowych, pozostawia to miejsce na niepewność prawa. Ponadto konieczne jest wprowadzenie pewnych dostosowań w niektórych szczególnych przypadkach, które powinny być wyłączone z zakresu wniosku – np. marynarzy – w których przypadku ustalanie wynagrodzenia jest uregulowane w konwencjach międzynarodowych (17). |
| --- | --- |

3.2.3.

3.3.   
  Definicje

| 3.3.1. | W art. 3 wniosku nie dokonuje się rozróżnienia między ustawowymi płacami minimalnymi a minimalnymi płacami, czy raczej minimalnymi poziomami płac, przewidzianymi w układach zbiorowych. |
| --- | --- |

3.3.1.

| 3.3.2. | Choć EKES rozumie, że w systemach ustawowej płacy minimalnej potrzebne są kryteria dotyczące adekwatności, ustalane na szczeblu krajowym z udziałem partnerów społecznych, podaje w wątpliwość identyczne traktowanie tych dwóch rodzajów płac minimalnych we wniosku dotyczącym dyrektywy. W przypadku systemów opartych wyłącznie na negocjacjach zbiorowych regulowanie adekwatności płac minimalnych narusza autonomię partnerów społecznych. |
| --- | --- |

3.3.2.

| 3.3.3. | EKES przypomina, że płace minimalne w modelach opartych na układzie zbiorowym są określane w negocjacjach między pracodawcami a pracownikami, które obejmują również wynagrodzenia i warunki pracy w ujęciu bardziej ogólnym. Oznacza to na przykład, że w takich sytuacjach „adekwatność” jest z natury równoważona z innymi interesami i innymi częściami układu zbiorowego, podczas gdy ustawowe płace minimalne mają charakter zewnętrzny. |
| --- | --- |

3.3.3.

3.4.   
  Promowanie negocjacji zbiorowych w sprawie ustalania wynagrodzeń

| 3.4.1. | W art. 4 zobowiązuje się państwa członkowskie do przedsięwzięcia środków w celu wzmocnienia zdolności partnerów społecznych do podejmowania rokowań zbiorowych w sprawie ustalania wynagrodzeń na poziomie sektorowym lub międzysektorowym. Proponuje się próg 70 % w odniesieniu do zasięgu rokowań zbiorowych. |
| --- | --- |

3.4.1.

| 3.4.2. | EKES podkreślał w swojej wcześniejszej opinii (18), że dobrze funkcjonujące systemy rokowań zbiorowych, zwłaszcza sektorowe, odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu sprawiedliwych i odpowiednich płac w całej strukturze wynagrodzeń, w tym ustawowych płac minimalnych, jeśli zostały wprowadzone. |
| --- | --- |

3.4.2.

| 3.4.3. | EKES podkreśla, że należy zadbać o to, by każde państwo członkowskie miało swobodę decyzji – zgodnie z warunkami krajowymi i z odpowiednim systemem stosunków pracy – o tym, po pierwsze, jaki jest odpowiedni cel w zakresie zasięgu, a po drugie, jakie środki należy podjąć na szczeblu krajowym, w przypadku gdy poziom ten spadnie poniżej celu wyznaczonego na szczeblu krajowym. |
| --- | --- |

3.4.3.

| 3.4.4. | EKES obawia się również, że proponowany wiążący cel (70 % zasięgu) osłabiłby partnerów społecznych w perspektywie długoterminowej, ponieważ w niektórych krajach jednym ze sposobów osiągnięcia tego celu byłoby wprowadzenie systemu automatycznego rozszerzania układów zbiorowych na wszystkie przedsiębiorstwa i pracowników, co zmniejszyłoby rolę partnerów społecznych i osłabiłoby negocjacje zbiorowe. |
| --- | --- |

3.4.4.

3.5.   
  Adekwatność

| 3.5.1. | Art. 5 ust. 2 odnosi się do krajowych kryteriów stosowanych przez państwa członkowskie przy ustalaniu ustawowych płac minimalnych. Kryteria te obejmują na przykład siłę nabywczą, stopę wzrostu płac brutto oraz dynamikę zmian wydajności pracy. W motywie 21 stwierdza się, że wskaźniki takie jak „60 % mediany wynagrodzeń brutto i 50 % średniego wynagrodzenia brutto mogą pomóc w ocenie adekwatności wynagrodzenia minimalnego w stosunku do poziomu wynagrodzeń brutto”. Odnoszą się one jednak bardziej ogólnie do kwestii nierówności, nie zaś do ochrony pracowników znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. |
| --- | --- |

3.5.1.

| 3.5.2. | EKES obawia się, że – wbrew zapewnieniom ze strony Komisji zawartych w uzasadnieniu – wniosek ma mieć wpływ na poziom płacy minimalnej, a w konsekwencji na poziom wynagrodzenia. Ponadto w uzasadnieniu wyjaśniono, że dyrektywa powinna umożliwić godne życie, ograniczyć ubóstwo pracujących i stworzyć bardziej wyrównane warunki działania. EKES uważa, że przepisy te odnoszą się do poziomu płac minimalnych, co pogłębia obawy co do zasadności podstawy prawnej i wyboru instrumentu prawnego. |
| --- | --- |

3.5.2.

| 3.6. | EKES zauważa, że wniosek wykracza poza przepisy art. 18 ust. 2 dyrektywy 2014/24/UE w sprawie zamówień publicznych. Przewidują one, że państwa członkowskie podejmują środki służące zapewnieniu, aby wykonawcy przestrzegali mających zastosowanie obowiązków w dziedzinie prawa pracy, ustanowionych między innymi w układach zbiorowych. W proponowanym art. 9 wniosku nie zawarto jednak określenia „mających zastosowanie”. W związku z tym art. 9 można interpretować w taki sposób, że wynagrodzenia określone w układach zbiorowych powinny zawsze obowiązywać w zamówieniach publicznych. Pojawia się w związku z tym pytanie, czy intencją Komisji jest wyjście poza dyrektywę 2014/24/UE poprzez wprowadzenie za każdym razem wymogu wynagrodzenia zgodnego z układem zbiorowym we wszystkich zamówieniach publicznych. |
| --- | --- |

3.6.

3.7.   
  Monitorowanie i gromadzenie danych

| 3.7.1. | Art. 10 zobowiązuje państwa członkowskie do zgłaszania, między innymi, danych dotyczących zasięgu negocjacji zbiorowych i poziomu płac minimalnych. Państwa członkowskie muszą również zadbać o to, by układy zbiorowe były przejrzyste i publicznie dostępne zarówno w odniesieniu do wynagrodzeń, jak i innych przepisów. Płace minimalne będą następnie oceniane przez Komisję i Komitet ds. Zatrudnienia Rady (EMCO). |
| --- | --- |

3.7.1.

| 3.7.2. | W modelach rynku pracy opartych wyłącznie na negocjacjach zbiorowych adekwatność wynagrodzeń nie jest badana przez państwo ani agencję rządową. Umowy te są wyłączną własnością samych partnerów społecznych i są wyłącznie przez nich interpretowane. Nie do przyjęcia byłoby poddanie przeglądowi poziomu wynagrodzeń w układach zbiorowych. Wątpliwe jest również, w odniesieniu do autonomii partnerów społecznych, zobowiązanie ich w sposób ogólny do udostępniania i zapewnienia przejrzystości porozumień, tym bardziej że porozumienia te mogą być wyłącznie interpretowane i poddawane przeglądowi przez partnerów społecznych. EKES przypomina też, że układy zbiorowe nie zawsze zawierają minimalne poziomy płac lub pułapów płacowych. Ponadto obowiązki sprawozdawcze są bardzo pracochłonne, a w niektórych przypadkach wymogi dotyczące danych nie są wykonalne. |
| --- | --- |

3.7.2.

Wyniki głosowania:

| Za: | 106 |
| --- | --- |
| Przeciw: | 147 |
| Wstrzymało się: | 17 |

Za:

106

Przeciw:

147

Wstrzymało się:

17

---

(1)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, „Godziwe płace minimalne w całej Europie”, https://www.eesc.europa.eu/pl/our-work/opinions-information-reports/opinions/decent-minimum-wages-across-europe, pkt 6.1.2.

(2)  Dziewięć państw członkowskich wysłało pisma do prezydencji niemieckiej i portugalskiej w Radzie Unii Europejskiej, sygnalizując potrzebę przeprowadzenia analizy prawnej, i wskazało zalecenie Rady jako lepszy instrument prawny. W pismach stwierdzono też, że wdrożenie Europejskiego filaru praw socjalnych powinno odbywać się z poszanowaniem limitów wytyczonych przez Traktaty UE.

(3)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, pkt 1.11.

(4)  Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie adekwatnych płac minimalnych w Unii Europejskiej {SEC(2020) 362 final} – {SWD(2020) 245 final} – {SWD(2020) 246 final}.

(5)  Dz.U. C 429 z 11.12 2020, s. 159, „Godziwe płace minimalne w całej Europie”, https://www.eesc.europa.eu/pl/our-work/opinions-information-reports/opinions/decent-minimum-wages-across-europe, pkt 1.4.

(6)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, pkt 1.2.

(7)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, pkt 1.3 i Dz.U. C 125 z 21.4.2017, s. 10.

(8)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, pkt 1.3.

(9)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, pkt 1.1.

(10)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, pkt 3.4.8.

(11)  Na podstawie wykresu A12.9, s. 197 oceny skutków KE.

(12)  Eurofound, Upward convergence in employment and socioeconomic factors [Pozytywna konwergencja w zatrudnieniu oraz czynniki społeczno-ekonomiczne], 2019.

(13)  Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie adekwatnych płac minimalnych w Unii Europejskiej {SEC(2020) 362 final} – {SWD(2020) 245 final} – {SWD(2020) 246 final}.

(14)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, pkt 1.8.

(15)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, pkt 1.9.

(16)  W szczególności w odniesieniu do poszanowania kompetencji partnerów społecznych.

(17)  Konwencja MOP-u o pracy na morzu z 2006 r.

(18)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 159, pkt 3.3.10.

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/118 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/118

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Odporność w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeństwa i bardziej zrównoważonego rozwoju”

[COM(2020) 474 final]

(2021/C 220/17)

| Sprawozdawca: | Dumitru FORNEA |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Michal PINTÉR |

Sprawozdawca:

Dumitru FORNEA

Współsprawozdawca:

Michal PINTÉR

| Wniosek o konsultację | Komisja Europejska, 23.9.2020 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 28.10.2020 |
| Sekcja odpowiedzialna | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 25.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 258/0/3 |

Wniosek o konsultację

Komisja Europejska, 23.9.2020

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

28.10.2020

Sekcja odpowiedzialna

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

Data przyjęcia przez sekcję

5.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

25.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

258/0/3

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | Komunikat Komisji Europejskiej jest krokiem naprzód, gdyż zawiera jasny plan obejmujący inicjatywy i działania, które należy podjąć na szczeblu UE. W związku z tym EKES zaleca, by Parlament Europejski i Rada poparły to podejście w celu zwiększenia odporności UE w zakresie surowców krytycznych. |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | EKES wyraża przekonanie, że środki zaproponowane przez KE mogą przyczynić się do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw surowców krytycznych, a tym samym do utrzymania i rozwoju bazy przemysłowo-technologicznej w UE. Mają również potencjał, by wspierać istotne zdolności w zakresie badań i rozwoju, które umożliwiają nam realizację ambitnych celów Europejskiego Zielonego Ładu, gwarantując jednocześnie tworzenie nowych, stałych i godnych miejsc pracy oraz sprawiedliwą transformację w społecznościach dotkniętych skutkami przemian w przemyśle. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES w pełni popiera transformację ekologiczną sektora energetycznego oraz uważa, że wydobycie surowców niezbędnych do wdrażania technologii ekologicznych stanowi zasadniczy krok. Materiały takie jak metale i minerały są podstawowymi elementami umożliwiającymi tworzenie solidnej infrastruktury służącej dostarczaniu wodoru lub zielonej energii. Produkcja zielonej energii oraz jej nośników pozwoli na obniżenie emisyjności przemysłu wydobywczego i przetwórczego, tworząc w ten sposób sytuację korzystną dla wszystkich stron. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | Poszukiwania to działalność obarczona wysokim ryzykiem, która powoduje znaczny wzrost kosztów inwestycji. Ograniczenie ryzyka poprzez gwarancje kredytowe i systemy amortyzacji może stanowić istotne wsparcie w zakresie inwestycji. Inne zachęty podatkowe obejmują ulgi podatkowe i pomoc państwa. Mechanizmy te stosowane są na szeroką skalę w górnictwie i przetwórstwie na całym świecie, ale nie w UE. Wyjątek w Europie stanowi jednak Finlandia, która ustanowiła system wsparcia krajowego w postaci funduszy ryzyka. Należy zainicjować podobne inicjatywy na szczeblu europejskim. |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | Mając na uwadze jako scenariusz odniesienia obecne najlepsze praktyki, techniki i technologie, EKES proponuje, aby UE opracowała usprawnioną procedurę udzielania zezwoleń na prowadzenie działalności górniczej. Przykład innej infrastruktury krytycznej, takiej jak sieci odnawialnych źródeł energii oraz inne elementy infrastruktury krytycznej, utorował drogę do zwiększenia zaufania do usprawnionych procedur. Stosowanie usprawnionej procedury nie przesądza o wyniku procesów decyzyjnych, lecz ma na celu poprawę terminowości, przewidywalności i przejrzystości przeglądu środowiskowego oraz procedur udzielania zezwoleń na projekty infrastrukturalne realizowane przy użyciu tej metody. |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Zdaniem EKES-u ogromną rolę odgrywają odpowiednie instrumenty finansowe, które ułatwiają transformację ekologiczną sektora wydobywczego i przetwórczego rudy. Jednocześnie zasadnicze znaczenie mają inwestycje (np. w ramach programu „Horyzont 2020”) w recykling surowców krytycznych i strategicznych. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | EKES uznał już znaczenie obiegu zamkniętego dla gospodarki UE. Zamknięcie obiegu materiałów w Europie ma zasadnicze znaczenie dla gospodarki o obiegu zamkniętym. W związku z tym należy poddać dokładnej ocenie wywóz odpadów zawierających cenne materiały, których przetwarzanie w UE mogłoby pomóc w ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych w UE, oraz powinien on mieć miejsce tylko wtedy, gdy jest to użyteczne w kontekście zrównoważonego rozwoju. Dlatego też EKES popiera szybki i skuteczny przegląd stosowanych instrumentów takich jak rozporządzenie w sprawie przemieszczania odpadów. |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | Komitet postrzega propozycję określenia możliwości pozyskiwania wtórnych surowców krytycznych z zapasów i odpadów UE jako klucz do zwiększenia odporności UE w zakresie surowców. Dlatego też wzywa Komisję do priorytetowego potraktowania tej analizy i przeprowadzenia jej do końca 2021 r. zamiast obecnie planowanego terminu w 2022 r. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | EKES uważa, że należy usunąć przeszkody w prawodawstwie i przepisach dotyczące wykorzystywania i przemieszczania surowców wtórnych na szczeblu krajowym. Kwestie związane ze środowiskiem, zdrowiem i bezpieczeństwem dotyczące handlu niebezpiecznymi przepływami takich materiałów należy jednak uważnie monitorować i wdrażać. Niezbędne jest osiągnięcie równowagi między rygorystycznymi i przyspieszonymi procedurami, tak aby nie utrudniać przemieszczania, recyklingu i ponownego używania surowców wtórnych na szczeblu krajowym. Istnieje wiele przykładów ograniczania możliwości recyklingu przez formalności (1). |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | EKES podkreśla wagę włączenia nowych wymiarów do metodologii stosowanej podczas regularnej oceny wykazu minerałów krytycznych. Należy określić odpowiednie kryteria umożliwiające weryfikację, czy globalne łańcuchy dostaw tego rodzaju surowców są zgodne z zasadami etycznymi w celu oceny wymiaru etycznego. Zasady te powinny uwzględniać PDPC (2), wytyczne Ruggiego (3), w tym podstawowe prawa pracownicze MOP, deklarację dotyczącą podstawowych zasad i praw w pracy, która obejmuje podstawowe normy pracy, i deklarację MNE (4), a także cele zrównoważonego rozwoju ONZ (5). Ponadto należy uwzględnić sytuację handlową i sytuację na rynku globalnym w zakresie surowców, przyczyniając się do poprawy oceny warunków transakcji związanych z każdym surowcem. Rzeczywiste podejście metodyki do przeprowadzenia oceny barier handlowych jest bardzo szacunkowym wskaźnikiem. Należy w większym stopniu uwzględnić obecność barier handlowych i oligopoli. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES podkreśla potrzebę koordynacji między krajowymi systemami kształcenia, szkolenia, przekwalifikowania i certyfikacji z myślą o zarezerwowaniu i przydzieleniu wystarczającej zdolności na szkolenie specjalistów w dziedzinach, które przyczyniają się do zwiększenia odporności w zakresie surowców krytycznych i strategicznych. UE musi usprawnić szkolenie specjalistów ze względu na przyspieszony przebieg rewolucji cyfrowej oraz zapewnić możliwości zawodowe tym, którzy dbają o bezpieczeństwo dostaw i przetwarzania minerałów niezbędnych dla funkcjonowania zaawansowanych gospodarek. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | Odnośnie do polityki mającej na celu zwiększenie odporności w zakresie surowców krytycznych i strategicznych EKES zwraca uwagę na znaczenie technologicznych i przemysłowych zdolności UE do zastąpienia tych minerałów w przypadku ich utrzymującego się niedoboru. Konieczne jest zwiększenie roli właściwych instytucji europejskich w planowaniu znaczących i stałych inwestycji w programy badawczo-rozwojowe, aby odkryć nowe materiały i procesy zapewniające uzasadnione zastępowanie surowców. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | EKES domaga się, by Komisja Europejska w sposób przekonujący i z szacunkiem uwzględniła potrzeby i aspiracje krajów rozwijających się dostarczających surowce, stymulując i wspierając przedsiębiorstwa, które wyraźnie respektują w swojej działalności interesy gospodarcze, społeczne i ekologiczne tych krajów i ich mieszkańców. Komisja powinna opracować formułę równych warunków partnerstwa promującą zaufanie, trwałość, bezpieczeństwo, wiarygodność i wzajemne poszanowanie we wspólnym interesie partnerów handlowych. |
| --- | --- |

1.13.

| 1.14. | EKES podkreśla znaczenie rozszerzenia definicji i paradygmatu dotyczących surowców krytycznych. Tradycyjnie przez surowce krytyczne rozumie się materiały pochodzące głównie z sektora górniczego. Jest to zbyt wąski zakres i ogranicza rozwój zielonej energii. Obecnie materiały drewnopochodne mogą być efektywnie wykorzystywane w znacznie większym stopniu niż w przeszłości. Jest to dziedzina, w której następuje bardzo szybki postęp, poczynając od wyrobów włókienniczych po nowe, lżejsze i bardziej przyjazne dla środowiska technologie wytwarzania akumulatorów. W biogospodarce tkwią wyjątkowe możliwości zwiększenia odporności gospodarki UE i stabilności geopolitycznej naszego kontynentu. Wykorzystanie materiałów odnawialnych przyczyniłoby się jednocześnie do złagodzenia zmiany klimatu, ponieważ umożliwia utrzymanie w ziemi wywołujących emisje paliw kopalnych, tworząc odporność ekologiczną w sektorach paliw kopalnych. |
| --- | --- |

1.14.

2.   Kontekst

| 2.1. | Choć sektor surowców zapewnia ok. 350 tys. miejsc pracy w UE, to ponad 30 mln osób jest zatrudnionych w sektorach przemysłu przetwórczego niższego szczebla, które są zależne od stabilnego i nieograniczonego dostępu do surowców mineralnych. W 2018 r. uzależnienie UE od przywozu metali wynosiło od 75 % do 100 % w zależności od metalu, przy czym ponad 50 % zapotrzebowania UE na energię pokrywa przywóz netto. Ceny surowców ulegają częstym zmianom, a zasoby mają największy udział w kosztach produkcji przemysłu (6). Niemniej jednak gałęzie przemysłu w UE zależne od surowców wytworzyły 206 mld EUR wartości dodanej (7). |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Bank Światowy przewiduje, że wzrost popytu na metale i minerały będzie proporcjonalny zgodnie z ambitnymi celami klimatycznymi. Według prognoz Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) światowe zużycie materiałów wzrośnie dwukrotnie do 2060 r. Oczekuje się, że zużycie metali wzrośnie o 150 %, z obecnych 8 mld ton do 20 mld ton do 2060 r. OECD przewiduje również, że ze względu na większe zużycie materiałów oraz procesy ich wydobycia i przetwarzania prawdopodobnie zwiększy się presja na zasoby planety, co może uniemożliwić poprawę dobrostanu. Może to powodować problemy środowiskowe i społeczne, zanieczyszczenie, utratę różnorodności biologicznej i gruntów itp. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | UE odpowiada za mniej niż 5 % światowej produkcji surowców mineralnych. Same Chiny dostarczają 66 % gotowych baterii litowo-jonowych. Unia dostarcza ich mniej niż 1 %. UE odpowiada za mniej niż 1 % światowej produkcji ogniw paliwowych i 1 % surowców potrzebnych do produkcji energii wiatrowej (8). Chiny mają niemal monopolistyczną pozycję, jeśli chodzi o komponenty do systemów fotowoltaicznych. UE dostarcza 1 % ogniw fotowoltaicznych na bazie krzemu. 44 materiały są istotne dla robotyki; UE wytwarza jedynie 2 % z nich, a Chiny 52 %. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Pomyślna transformacja gospodarki UE oraz osiągnięcie unijnych celów klimatycznych do 2030 i 2050 r. zależą od zabezpieczenia zrównoważonych dostaw surowców krytycznych i strategicznych. Minerały, metale i materiały zaawansowane mają kluczowe znaczenie dla sektora czystej energii, technologii ekologicznych i mobilności. Bez nich wdrożenie i osiąganie postępów w zakresie czystych i cyfrowych technologii będą opóźnione, podobnie jak realizacja celów Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. UE musi podjąć działania w celu ograniczenia zależności od przywozu, dywersyfikacji łańcuchów dostaw i dokonania inwestycji w zakłady recyklingu. W przypadku niepowodzenia zagrożone będą europejskie miejsca pracy i sektory. |
| --- | --- |

2.4.

3.   Działania Komisji w zakresie surowców

| 3.1. | W dniu 3 września 2020 r. KE w komunikacie pt. „Odporność w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeństwa i bardziej zrównoważonego rozwoju” przedstawiła dziesięć działań wspierających bezpieczne i zrównoważone dostawy surowców. Podkreślono w nim wagę osiągnięcia otwartej strategicznej autonomii w UE za pomocą: dywersyfikacji dostawców spoza UE; zmniejszenia ogromnej zależności dzięki obiegowi zamkniętemu, oszczędnemu gospodarowaniu zasobami oraz wewnętrznemu wydobywaniu i przetwarzaniu; zwiększenia zdolności w zakresie dostaw krajowych; stworzenia odpornych łańcuchów dostaw na potrzeby ekosystemów przemysłowych UE; wzmocnienia zrównoważonego i odpowiedzialnego zaopatrzenia; ustanowienia sojuszu na rzecz surowców i programów w dziedzinie badań i rozwoju; zwiększenia możliwości finansowania; rozwoju umiejętności wydobywania surowców; zwiększenia zdolności prowadzenia poszukiwań; oceny wpływu na środowisko; promowania handlu międzynarodowego oraz partnerstw międzynarodowych. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | W dniu 11 marca 2020 r. w komunikacie KE pt. „Nowy plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym na rzecz czystszej i bardziej konkurencyjnej Europy” podkreślono znaczenie stworzenia rynku surowców wtórnych oraz uwzględnienia etycznego pozyskiwania surowców i bezpieczeństwa dostaw. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | W dniu 10 marca 2020 r. KE opublikowała komunikat pt. „Nowa strategia przemysłowa dla Europy”, w którym podkreśliła znaczenie wszystkich przemysłowych łańcuchów wartości w UE. Zabezpieczenie dostaw czystej i przystępnej cenowo energii i surowców jest kluczowym krokiem w kierunku zmniejszenia śladu węglowego w przemyśle, co przyspieszy transformację. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | W dniu 11 grudnia 2019 r. KE przedstawiła komunikat w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu, który jest nową strategią wzrostu UE na rzecz przekształcenia obecnej gospodarki w zasobooszczędną, konkurencyjną i neutralną dla klimatu. W komunikacie podkreślono znaczenie strategicznego bezpieczeństwa dostępu do zasobów na potrzeby wdrożenia Zielonego Ładu. Transformacja będzie wymagała zrównoważonych dostaw wszystkich surowców niezbędnych z punktu widzenia czystych i cyfrowych technologii. |
| --- | --- |

3.4.

4.   Uwagi ogólne

| 4.1. | EKES z zadowoleniem przyjmuje i popiera wysiłki i działania Komisji Europejskiej na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa dostaw surowców. Potwierdzeniem zainteresowania i zaangażowania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego UE w dalszy rozwój europejskiego partnerstwa w dziedzinie surowców są opinie przyjęte w ciągu ostatnich 15 lat przez Komitet Konsultacyjny EKES-u ds. Przemian w Przemyśle oraz wspólne prace w tej dziedzinie prowadzone wraz z Komisją. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | W tym kontekście, by podążać drogą prowadzącą do większego bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju przewidzianą w komunikacie Komisji Europejskiej w sprawie surowców krytycznych, konieczne jest opracowanie bardziej konkretnych propozycji i działań. Ponadto Komitet wzywa Komisję do rozważenia odpowiednich działań odnośnie do wszystkich surowców istotnych dla przemysłu i gospodarki UE, aby uniknąć dalszej zależności. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Zapoczątkowana przez Komisję Europejską w 2008 r. Inicjatywa na rzecz surowców utorowała drogę zorganizowanym i skoordynowanym działaniom na szczeblu odpowiednich instytucji europejskich w celu podniesienia świadomości obywateli europejskich na temat potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa dostaw surowców krytycznych i strategicznych dla przemysłu europejskiego, a także konkretnym działaniom w tym zakresie na szczeblu UE i państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | Pomyślnymi inicjatywami Komisji oraz istotnymi narzędziami Unii Europejskiej w jej trwałym dążeniu do wypracowania rozwiązań technologicznych, legislacyjnych i administracyjnych potrzebnych do przyjęcia spójnego planu działania UE w sprawie surowców były: europejska platforma technologiczna dotycząca zrównoważonego wykorzystania surowców mineralnych (oficjalnie uznana w 2008 r.), europejskie partnerstwo innowacji w dziedzinie surowców (2012), Europejski Instytut Innowacji i Technologii – Surowce (2015), europejski sojusz na rzecz baterii (2017), europejski sojusz na rzecz surowców (wrzesień 2020 r.) bądź coroczne działania w ramach obchodów Europejskiego Tygodnia Surowców. Inicjatywy te można było jednak rozwinąć i EKES wnosi, by Komisja przeprowadziła rygorystyczne oceny pracy, wyników i skuteczności wspomnianych platform sojuszy oraz przekazywała mu regularnie (co rok) wyniki. Jako przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego musimy otrzymywać informacje, czy takie podejście rzeczywiście przynosi wymierne rezultaty w celu poczynienia postępów i osiągnięcia celu odporności w zakresie surowców. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | Komunikat KE ma przede wszystkim perspektywę europejską, co jest całkowicie zrozumiałe, ponieważ głównym zagadnieniem jest zaopatrzenie gospodarki europejskiej w surowce. EKES uważa jednak, że KE powinna uwzględnić potrzeby i interesy obywatelek i obywateli oraz gospodarek krajów, z których surowce mają być wywożone do Europy, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że często mówi o „europejskich wartościach”, „globalnej odpowiedzialności” i globalnych „celach zrównoważonego rozwoju”. Należy również mieć na uwadze, że państwa spoza UE należące do Europejskiego Obszaru Gospodarczego mają bogate zasoby mineralne i że należy im umożliwić udział w strategiach w zakresie surowców i partnerstwach strategicznych oraz dostęp do instrumentów finansowych na rzecz ekologicznej transformacji sektora górniczego. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | Cel, którym jest zwiększenie odporności UE w zakresie surowców krytycznych i strategicznych, jest nierozerwalnie związany z wysiłkami UE na rzecz utrzymania silnej bazy przemysłowej i technologicznej, nadążającej za rewolucją cyfrową i globalnymi wyzwaniami dotyczącymi zmiany klimatu i ochrony środowiska. Niezwykle ważne jest, aby UE odniosła sukces w tym procesie. EKES zwracał już uwagę, że „panele słoneczne, farmy wiatrowe i baterie mają kluczowe znaczenie dla naszego nowego modelu przemysłowego. Wymagają one jednak również surowców znajdujących się pod kontrolą naszych bezpośrednich konkurentów na arenie międzynarodowej. Polityka przemysłowa musi iść w parze ze zdecydowaną polityką handlową i zagraniczną, które z kolei muszą zapewniać dostęp do tych zasobów” (9). |
| --- | --- |

4.6.

| 4.7. | Polityka dotycząca surowców – wraz z innymi strategiami politycznymi – musi w sposób pozytywny przyczyniać się do zapewniania dostaw dla europejskiego przemysłu, do zaspokajania popytu na unijne produkty i usługi, do poszanowania środowiska i ograniczenia wpływu działalności człowieka na klimat, a także do tworzenia godnych miejsc pracy. Korzyści te – gospodarcze, środowiskowe i społeczne – powinny być równomiernie rozłożone w całej UE. Ważne jest, aby skupić się nie tylko na surowcach zaklasyfikowanych jako krytyczne zgodnie z metodologią zaproponowaną przez Komisję Europejską. Należy uznać, że surowce, które stanowią zasadniczą część wielu łańcuchów wartości dostaw i których wydobycie jest również źródłem surowców krytycznych, mają strategiczne znaczenie. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Stałe i przewidywalne zapotrzebowanie UE na surowce krytyczne i strategiczne jest podstawowym warunkiem zacieśnienia wewnętrznych i światowych stosunków handlowych oraz wzmocnienia łańcuchów dostaw. Ponieważ popyt na surowce stale rośnie, UE powinna również nadal zwiększać swoje zdolności do pozyskiwania surowców na szczeblu krajowym i międzynarodowym. Niezawodność i przewidywalność łańcuchów dostaw jest kluczem do utrzymania produkcji przemysłowej i powiązanej infrastruktury w państwach członkowskich, a także koniecznym warunkiem zwiększenia odporności UE w zakresie surowców krytycznych. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Zapotrzebowanie na surowce krytyczne i strategiczne jest jednym ze wskaźników pozwalających ocenić i określić rodzaj mocy produkcyjnych przemysłu UE i potrzeby w zakresie kształcenia, szkolenia, przekwalifikowania, uczenia się przez całe życie i certyfikacji, które powinniśmy utrzymać w UE w celu sprostania globalnej konkurencji, oraz uniknąć nie tylko uzależnienia od niektórych surowców, ale również podporządkowania w dziedzinie innowacji, badań i rozwoju technologicznego. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | Zdolność technologiczna i przemysłowa do zastępowania surowców krytycznych uznawana jest za niezbędną do zwiększenia odporności, lecz nie można jej wypracować w krótkim czasie bez znacznych i stałych inwestycji w badania naukowe i rozwój w celu odkrycia nowych materiałów. W porównaniu z dynamicznym rozwojem sytuacji w Chinach można stwierdzić, że odporność UE w zakresie surowców krytycznych można wzmocnić, realizując ambitne projekty mające na celu wzajemne połączenie i modernizację transeuropejskiej infrastruktury transportowej, energetycznej i ICT. Wszystko to można osiągnąć w kontekście Europejskiego Zielonego Ładu, tym samym utrzymując wystarczająco wysoki popyt na takie surowce w UE, który stabilizuje globalne łańcuchy dostaw i prowadzi do napływu nowych inwestycji nie tylko w branżach przetwarzających te surowce, ale również w programy badawczo-rozwojowe w zakresie zastępowania surowców krytycznych. |
| --- | --- |

4.10.

5.   Uwagi szczegółowe

| 5.1. | Komunikat KE jest krokiem naprzód, gdyż zawiera jasny plan obejmujący inicjatywy i działania, które należy podjąć na szczeblu europejskim. W związku z tym EKES zaleca, by Parlament Europejski i Rada poparły to podejście w celu zwiększenia odporności UE w zakresie surowców krytycznych. |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Chociaż inwestycje w zakresie zrównoważonego wydobycia przyczyniają się do tworzenia podaży, miejsc pracy i postępu gospodarczego, muszą również zapewniać poprawę sytuacji społeczno-gospodarczej i środowiskowej w oparciu o społeczną odpowiedzialność przedsiębiorstw. Kluczową kwestią jest osiągnięcie równowagi między promowaniem zrównoważonego wydobycia w Europie a uzyskaniem aprobaty społeczeństwa. Zasadnicze znaczenie ma podnoszenie świadomości obywatelek i obywateli. |
| --- | --- |

5.2.

Europejski Zielony Ład, cele klimatyczne na 2030 i 2050 r. oraz popyt na surowce

| 5.3. | Zielona gospodarka o obiegu zamkniętym wiąże się z obietnicą zmniejszenia naszej zależności od przywozu materiałów i energii, ograniczenia negatywnego wpływu UE na zdrowie i środowisko, opracowania przyszłych modeli gospodarczych oraz stworzenia większej liczby lokalnych miejsc pracy. Przyczyni się również do poprawy samowystarczalności i wyeliminowania problemów związanych z odpornością, które zostały uwidocznione w wyniku pandemii COVID-19 w odniesieniu do globalnych łańcuchów dostaw. EKES wzywał już do opracowania jasnej strategii, aby UE mogła „stać się światowym liderem w dziedzinie gospodarki o obiegu zamkniętym i czystych technologii. Będzie działać na rzecz dekarbonizacji sektorów energochłonnych” (10). |
| --- | --- |

5.3.

| 5.4. | W komunikacie Komisji Europejskiej nie wspomniano o kwestii górnictwa głębokomorskiego ani jej nie omówiono (11); nie starano się w nim również zmienić postrzegania branż wydobywczych jako nieprzyjaznych środowisku. Istnieją przypadki, w których są one przyjazne środowisku dzięki zrównoważonym praktykom górniczym. |
| --- | --- |

5.4.

| 5.5. | Komisja sugeruje, że odpady wydobywcze są bogate w surowce krytyczne i mogą przyczynić się do stworzenia nowych rodzajów działalności gospodarczej. Poziom wymaganych inwestycji, a także poziom aprobaty społecznej dla takich działań pozostaje jednak niejasny. Możliwości gospodarcze wynikające z wykorzystania surowców krytycznych z odpadów wydobywczych są związane nie tylko z terenami kopalń węgla, ale także z miejscami wydobywania innych rud, takich jak żelazo, cynk czy nikiel. |
| --- | --- |

5.5.

| 5.6. | Zwiększenie możliwości w zakresie recyklingu, wydobywania i przetwarzania metali ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju ekologicznych i czystych technologii niezbędnych w kontekście transformacji energetycznej oraz, w szerszym zakresie, również ekologicznej transformacji przemysłu. Odzyskiwanie materiałów strategicznych i krytycznych ma kluczowe znaczenie, w związku z czym należy wdrożyć innowacyjne technologie sortowania i przetwarzania odpadów. Należy odpowiednio promować i wspierać finansowo oba sposoby pozyskiwania w obrębie UE – wydobycie i ponowne użycie. |
| --- | --- |

5.6.

Unijny wykaz surowców krytycznych – metodyka przeprowadzania oceny

| 5.7. | W oparciu o nowe osiągnięcia technologiczne należy przeprowadzać co dwa lata przegląd wykazu surowców krytycznych w UE. Komisja Europejska wspomina o monitorowaniu działań przedstawionych w przedmiotowym wniosku. Na poszczególnych etapach konieczne są oceny skutków z możliwością wprowadzania zmian/regulacji. |
| --- | --- |

5.7.

| 5.8. | Komisja w swoim komunikacie podkreśliła, że poddawany okresowej ocenie wykaz surowców krytycznych jest również istotny dla propagowania zrównoważonego i odpowiedzialnego zaopatrywania. Dlatego też metodologię stosowaną do okresowej oceny tego wykazu trzeba ponownie przeanalizować pod kątem zgodności z PDPC (12), wytycznymi Ruggiego (13), w tym podstawowymi prawami pracowniczymi MOP, deklaracją dotyczącą podstawowych zasad i praw w pracy, która obejmuje podstawowe normy pracy, i deklaracją MNE (14), a także z celami zrównoważonego rozwoju ONZ (15). |
| --- | --- |

5.8.

| 5.9. | W metodologii przeprowadzania okresowej oceny wykazu surowców krytycznych należy skutecznie uwzględnić ryzyko naruszenia praw człowieka (w tym naruszeń praw człowieka związanych z działalnością gospodarczą w globalnych łańcuchach wartości (16)) lub zniszczenia środowiska w krajach będących potencjalnymi producentami. Należy zatem wskazać odpowiednie kryteria i włączyć je do metodyki przeprowadzania oceny. Ma to zasadnicze znaczenie, biorąc pod uwagę, że komisarz UE do spraw wymiaru sprawiedliwości pracuje nad dyrektywą w sprawie obowiązku zachowania należytej staranności, która ma zostać przedstawiona w pierwszej połowie 2021 r. |
| --- | --- |

5.9.

| 5.10. | Surowce krytyczne są ogólnie rozumiane jako materiały pochodzące z sektora górniczego, jednak pojęcie to ma o wiele szerszy zakres. Dla przykładu: materiały drewnopochodne mogą być skutecznie wykorzystywane w znacznie liczniejszych zastosowaniach, niż to miało miejsce w przeszłości. Jest to dziedzina, która rozwija się bardzo dynamicznie, poczynając od wyrobów włókienniczych po nowe, lżejsze i bardziej przyjazne dla środowiska technologie wytwarzania akumulatorów. Ponadto wyjątkowe możliwości zwiększenia odporności gospodarki UE i stabilności geopolitycznej naszego kontynentu tkwią w biogospodarce. Wykorzystanie materiałów odnawialnych przyczyniłoby się jednocześnie do złagodzenia zmiany klimatu i umożliwiło utrzymanie w ziemi emisjogennych paliw kopalnych, zapewniając tym samym odporność ekologiczną w sektorach paliw kopalnych. |
| --- | --- |

5.10.

Określenie możliwości pozyskiwania surowców w UE

| 5.11. | Propozycja określenia możliwości pozyskiwania wtórnych surowców krytycznych z zapasów i odpadów UE jest kluczem do poprawy odporności UE w zakresie surowców. W związku z tym Komisja musi potraktować tę analizę priorytetowo i przeprowadzić ją do końca 2021 r. zamiast obecnie planowanego terminu 2022 r., tak aby dostępne dane były dobrze znane zainteresowanym stronom oraz społeczeństwu. |
| --- | --- |

5.11.

| 5.12. | Wziąwszy pod uwagę obecny brak przeglądu i informacji na temat dostępności surowców wtórnych w UE, jako pierwszoplanową kwestię należy traktować monitorowanie materiałów strategicznych i krytycznych, zarówno sektorowych, jak i międzysektorowych, między innymi z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych i dużych zbiorów danych. |
| --- | --- |

5.12.

Górnictwo, umiejętności związane z tym sektorem oraz przyzwolenie społeczne na prowadzenie działalności

| 5.13. | Działalność związana z wydobywaniem surowców ma zasadnicze znaczenie w kontekście ograniczania ryzyka związanego z dostawami, np. dostarczania materiałów na potrzeby wdrażania technologii niskoemisyjnych i rolnictwa oraz zwiększania odporności łańcuchów wartości w sektorze produkcji. Europejski sektor minerałów może zapewnić dostępność podstawowych materiałów niezbędnych na potrzeby obecnych i przyszłych technologii w celu stworzenia neutralnej dla klimatu, ukierunkowanej na usługi i dobrobyt oraz zasobooszczędnej gospodarki o obiegu zamkniętym, jednocześnie pozyskując surowce w sposób zrównoważony i odpowiedzialny. |
| --- | --- |

5.13.

| 5.14. | Ponadto w porównaniu z państwami niebędącymi członkami UE działalność w sektorze górniczym w Europie jest prowadzona zgodnie z najwyższymi normami środowiskowymi i standardami społecznymi. W kontekście przemysłu europejskiego podjęto zobowiązanie do wnoszenia istotnego wkładu na rzecz łagodzenia zmiany klimatu: nie tylko stale bada się metody obniżania emisyjności w celu skutecznego i efektywnego zaspokajania stale rosnącego popytu na zasoby, ale także umożliwia się innym rodzajom działalności gospodarczej zwiększenie ich efektywności ekologicznej. |
| --- | --- |

5.14.

| 5.15. | Faktem jest, że istnieje bardzo niewiele przykładów wywozu surowców z krajów rozwijających się, który sprzyjałby zrównoważonemu rozwojowi gospodarczemu i społecznemu korzystnemu dla szerokich grup ludności. Często mamy raczej do czynienia z wyzyskiem społecznym i zanieczyszczeniem środowiska. Zazwyczaj jedynie garstka podmiotów odnosi z tego korzyści i znajduje się po stronie wygranych. |
| --- | --- |

5.15.

| 5.16. | Surowce muszą nie tylko służyć zagwarantowaniu dobrobytu gospodarczego w Europie, lecz także stanowić podstawę zrównoważonego – tzn. zgodnego z wymogami społecznymi i środowiskowymi – rozwoju gospodarczego w krajach pochodzenia. W związku z tym UE powinna przyjąć proaktywną rolę i stanowczo wspierać wszelkie możliwe wysiłki przedsiębiorstw, które odchodzą od dotychczasowej polityki jednostronnego zabezpieczania jak najtańszych surowców na rzecz nowego podejścia opartego na partnerstwie strategicznym. Takie partnerstwo strategiczne musi w sprawiedliwy sposób uwzględniać potrzeby i interesy gospodarcze, społeczne i ekologiczne zarówno krajów będących dostawcami, jak i odbiorcami surowców, a także wspierać i promować rozwój społeczno-gospodarczy w krajach pochodzenia, o którego kierunku one same by decydowały. Dzięki stworzeniu równych warunków partnerstwa można osiągnąć wysoki poziom zaufania, trwałości, bezpieczeństwa i niezawodności w stosunkach handlowych we wspólnym interesie i w oparciu o wzajemny szacunek. |
| --- | --- |

5.16.

| 5.17. | Należy zawsze zestawiać lokalne problemy związane z ochroną środowiska z korzyściami, jakie podobne projekty mogą przynieść dla wyeliminowania europejskich i światowych problemów związanych z emisją CO2, takich jak na przykład zapotrzebowanie na większą ilość miedzi. Takie równoważenie powinno stanowić element ustalania priorytetów w zakresie projektów górniczych w Europie. Wspomniane ustalanie priorytetów powinno również uwzględniać regionalne kwestie gospodarcze. |
| --- | --- |

5.17.

| 5.18. | Sam dostęp do surowców nie wystarczy, jeśli w UE nie będzie zakładów przetwórczych wykorzystujących zaawansowane technologie. Komisarz Thierry Breton stwierdził, że „w odniesieniu do surowców krytycznych celem jest uruchomienie europejskiego potencjału w zakresie górnictwa i rafinacji przed początkiem następnego dziesięciolecia”. Nie jest to wystarczająco ambitne. W związku z tym EKES zaleca, by UE promowała pilne inwestycje oraz wspólne uregulowane zachęty dla inwestorów. Aby przyspieszyć strategiczną autonomię Europy w odniesieniu do surowców krytycznych, należy rozważyć utworzenie europejskiego partnerstwa (Horyzont Europa) lub IPCEI. Taki projekt powinien obejmować cały łańcuch dostaw surowców krytycznych: ocenę krajowych źródeł minerałów, górnictwo, wytapianie, przetwarzanie, recykling, ponowne wykorzystanie. Jeżeli chodzi o baterie, kluczowe znaczenie dla osiągnięcia dwojakiej transformacji ekologicznej i cyfrowej będzie miało ustanowienie w pełni zintegrowanego krajowego łańcucha wartości ziem rzadkich. |
| --- | --- |

5.18.

| 5.19. | W Europie realizowane są cztery kluczowe projekty przemysłowe w zakresie zrównoważonego wydobycia i przetwarzania o łącznej wartości prawie 2 mld EUR. Oczekuje się, że do 2025 r. pokryją one 80 % naszego zapotrzebowania na lit w sektorze baterii. Projekty te mogłyby stać się inspiracją do uwzględnienia innych surowców o kluczowym znaczeniu w kontekście europejskich łańcuchów wartości w większej liczbie strategicznych sektorów. |
| --- | --- |

5.19.

| 5.20. | W przemyśle korzysta się już z automatyzacji, transformacji cyfrowej, technologii blockchain i sztucznej inteligencji, jednak należy zbadać możliwości wykorzystania programu Copernicus, aby zidentyfikować nowe miejsca występowania surowców i monitorować ślad środowiskowy. Ponadto EKES zalecił już „opracowanie regulacyjnego planu działania UE dotyczącego wyzwań związanych z transformacją cyfrową sektora surowców, który to plan obejmowałby takie zagadnienia jak cyberbezpieczeństwo, sztuczna inteligencja, automatyzacja, wielopoziomowe sprawowanie rządów oraz górnictwo morskie i kosmiczne” (17). |
| --- | --- |

5.20.

| 5.21. | Należy opracować nowe metody wydobywania, odzyskiwania i produkcji. Powinny one spełniać najwyższe normy środowiskowe i standardy społeczne. Wykorzystywanie zasobów ze składowisk i odpadów przeróbczych w UE stanowi potencjalne źródło surowców krytycznych i strategicznych. Tymczasem specjaliści ds. ochrony środowiska nalegają na włączenie społeczności lokalnych w proces decyzyjny dotyczący przyszłych terenów kopalń. |
| --- | --- |

5.21.

| 5.22. | Umiejętności w zakresie wydobywania można wykorzystywać przy eksploatacji metali i minerałów, prawdopodobnie nawet w tych samych regionach. Mechanizm sprawiedliwej transformacji zapewni wsparcie regionów górniczych i regionów o wysokiej emisji dwutlenku węgla poprzez finansowanie zrównoważonej infrastruktury dostępne w ramach programu Invest EU. Potrzebne są jednak czas i zachęty dla inwestorów, a także przepisy dotyczące usprawnionych procedur udzielania zezwoleń (rozwiązaniem mogłoby być rozporządzenie UE). Kluczowymi wymogami dla wszystkich przyszłych projektów UE są standardy społeczne, środowiskowe oraz normy w zakresie zrównoważonego rozwoju. |
| --- | --- |

5.22.

| 5.23. | Jednym z podstawowych warunków skutecznej polityki w zakresie materiałów miejscowego pochodzenia dotyczącej tworzenia większej liczby, bardziej ekologicznych i lepiej płatnych miejsc pracy w krajach bogatych w minerały jest dostępność wymaganych umiejętności i zdolności umożliwiających zaspokojenie zapotrzebowania przemysłu w całym cyklu życia kopalni. Kluczowe znaczenie ma również rozwijanie nowych umiejętności i dostosowywanie tych już istniejących, aby szybko reagować na zmiany technologiczne. W ostatnich badaniach potwierdzono prawdopodobny wpływ nowych technologii na charakter pracy oraz podkreślono, w jaki sposób w sektorze górniczym wymagane będą nowe umiejętności nie tylko w odniesieniu do nowych zawodów, ale również do tych już istniejących, ponieważ obecne stanowiska operacyjne będą najprawdopodobniej musiały zostać przystosowane do automatyzacji. Zwolnieniom należy zapobiegać za pomocą dialogu społecznego, przekwalifikowując pracowników i zapewniając im dostęp do nowych stanowisk i miejsc pracy tworzonych przez nowe technologie i procesy recyklingu. |
| --- | --- |

5.23.

| 5.24. | Niezwykle istotne znaczenie mają kształcenie, szkolenie, przekwalifikowanie i certyfikacja, a także to, by odbywały się one za pośrednictwem dialogu społecznego z myślą o przyszłości przemysłu. Nabywanie niezbędnych umiejętności wymaga czasu i środków finansowych. Przedmioty z zakresu specjalistycznych dziedzin takich jak geologia, metalurgia czy górnictwo mogłyby być objęte programami nauczania nawet na studiach pierwszego stopnia. |
| --- | --- |

5.24.

Inwestycje

| 5.25. | Poszukiwania to działalność obarczona wysokim ryzykiem, która powoduje znaczny wzrost kosztów inwestycji. Ograniczenie ryzyka poprzez gwarancje kredytowe i systemy amortyzacji może stanowić istotne wsparcie w zakresie inwestycji. Inne zachęty podatkowe obejmują ulgi podatkowe i pomoc państwa. Mechanizmy te stosowane są na szeroką skalę w górnictwie i przetwórstwie na całym świecie, ale nie w UE. |
| --- | --- |

5.25.

| 5.26. | Należy opracować i zaprojektować skuteczny system zachęt finansowych w celu wsparcia transformacji ekologicznych branż związanych z gospodarowaniem odpadami. Ponadto należy nakładać kary za trwonienie cennych zasobów pozyskiwanych z odpadów. |
| --- | --- |

5.26.

| 5.27. | Zwiększenie zdolności UE do skutecznego zajęcia się problemem stosowanych przez naszych partnerów międzynarodowych taryfowych i pozataryfowych barier handlowych, między innymi w dziedzinie dumpingu i zamówień publicznych, ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia równych warunków działania w dziedzinie handlu surowcami. |
| --- | --- |

5.27.

| 5.28. | Europa potrzebuje znacznych inwestycji w badania i rozwój, aby utrzymać pozycję lidera w globalnych łańcuchach wartości. Dotrzymanie kroku innym potęgom gospodarczym jest istotne i wymaga ścisłej koordynacji instrumentów w ramach różnych kierunków polityki, w tym nowej strategii przemysłowej i polityki handlowej UE. Wdrażanie rozporządzenia w sprawie monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych odgrywa coraz ważniejszą rolę w kontekście ochrony strategicznych łańcuchów wartości UE. |
| --- | --- |

5.28.

| 5.29. | UE musi zwracać szczególną uwagę na monitorowanie globalnych rynków surowcowych oraz rozwoju strategicznych łańcuchów dostaw. Wszystkie państwa członkowskie i zainteresowane strony muszą przekazywać wiarygodne i kompletne informacje za pośrednictwem standaryzowanych formatów sprawozdawczych. |
| --- | --- |

5.29.

| 5.30. | Inwestycje związane z transformacją ekologiczną realizowane przez unijne przedsiębiorstwa w sektorze wydobywczym, przetwórczym i recyklingu muszą wspierać działania w dziedzinie przemysłu w celu zaangażowania się w transformację i osiąganie postępów w realizacji celów neutralności klimatycznej (18). Sektor powinien mieć łatwy dostęp do zrównoważonego finansowania, ale tylko wtedy, gdy jego planowane inwestycje, plany z zakresu badań i rozwoju oraz projekty transformacji przemysłowej wyraźnie wykazują poszanowanie zasad dotyczących celów klimatycznych, pełnego i produktywnego zatrudnienia, zrównoważonego wzrostu gospodarczego i godnej pracy dla wszystkich. EKES wspomniał już we wcześniejszej opinii, że „zrównoważony wzrost powinien odnosić się do wymiaru środowiskowego, gospodarczego, społecznego i związanego z ładem korporacyjnym w ramach zrównoważonego, globalnego i kompleksowego podejścia spójnego ze wszystkimi celami zrównoważonego rozwoju i porozumieniem klimatycznym z Paryża. Należy ustanowić minimalne warunki przekrojowe, których nie można zastąpić” (19). |
| --- | --- |

5.30.

| 5.31. | Ponadto należy wspierać projekty górnicze wykazujące te same zobowiązania i zachęcać do nich w ramach IPCEI (ważny projekt stanowiący przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania) i PCI (projekt będący przedmiotem wspólnego zainteresowania). Ocena wkładu takich inwestycji i projektów powinna się również koncentrować na identyfikacji wszelkich działań w zakresie pseudoekologicznego marketingu lub wprowadzających w błąd informacji. |
| --- | --- |

5.31.

Handel i wymiar międzynarodowy

| 5.32. | Chiny zapewniają obecnie 98 % dostaw metali ziem rzadkich do UE. Stoimy u progu epoki wielkiej konkurencji geopolitycznej, w związku z czym rozwinięcie skutecznej dyplomacji gospodarczej na szczeblu UE jest kluczem do zapewnienia dostępu do zróżnicowanych dostawców, przy jednoczesnym inwestowaniu w możliwości ponownego użycia i recyklingu. EKES nalega więc na tworzenie strategicznych partnerstw z państwami o podobnych poglądach w ramach wielostronnej współpracy, aby uniknąć sytuacji, w której zakłócenia w dostawach (czasami o podłożu politycznym) spowodują zastoje w zaawansowanych przemysłowych łańcuchach wartości w UE. |
| --- | --- |

5.32.

| 5.33. | Wzmacnianie roli euro jako waluty międzynarodowej i referencyjnej ma zasadnicze znaczenie dla zapobiegania zmienności cen oraz ograniczenia zależności unijnych zainteresowanych stron od dolara amerykańskiego. Komisja Europejska powinna szukać sposobów, aby zachęcać do handlu surowcami krytycznymi w euro, korzystając z dostępnych instrumentów dyplomacji gospodarczej i polityki handlowej. W tym względzie Komitet przyjmuje z zadowoleniem komunikat Komisji Europejskiej „Europejski system gospodarczy i finansowy: wspieranie otwartości, wytrzymałości i odporności” (20). |
| --- | --- |

5.33.

| 5.34. | Wywóz surowców wtórnych musi być dozwolony tylko wówczas, gdy uzasadniają go względy zrównoważonego rozwoju. UE powinna jednak dążyć do zmiany reguł gry i zezwalać na wywóz odpadów zawierających cenne materiały wyłącznie w przypadkach, w których takie działanie jest użyteczne z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju. Konkretnie oznacza to, że wywóz tego rodzaju odpadów powinien mieć miejsce tylko wtedy, gdy w miejscu przeznaczenia normy środowiskowe i standardy społeczne oraz środki łagodzące skutki klimatyczne są równoważne z normami UE. |
| --- | --- |

5.34.

| 5.35. | Należy zacieśnić współpracę międzynarodową w ramach OECD, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Światowej Organizacji Handlu i G-20, mając na uwadze zrównoważony rozwój przemysłu w przyszłości oraz zainteresowanie UE zapewnieniem dostępu do surowców krytycznych. Zapewnienie równych warunków działania w stosunku do innych części świata ma zasadnicze znaczenie dla europejskich zainteresowanych stron. UE musi wykorzystać wszystkie dostępne instrumenty, w tym umowy handlowe i partnerstwa strategiczne, aby stworzyć warunki ułatwiające prowadzenie unijnych spółek joint venture w państwach trzecich bogatych w zasoby, zwłaszcza w Afryce i Ameryce Południowej, mając jednocześnie na uwadze odpowiedzialne pozyskiwanie surowców i najlepsze praktyki biznesowe. Niezbędne jest również włączenie krajów Bałkanów Zachodnich do łańcucha dostaw UE. |
| --- | --- |

5.35.

Bruksela, dnia 25 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Na przykład poszczególne państwa członkowskie stosują różne metody klasyfikacji na potrzeby oceny kwestii, czy dane właściwości odpadów są niebezpieczne, czy też nie. Powoduje to niepotrzebną biurokrację – zbyt wiele dokumentów, długotrwałe procesy, rozbieżności między działaniami organów – oraz niepotrzebne obciążenia wynikające z gwarancji finansowej związanej z przemieszczaniem odpadów, która zależy od klasyfikacji odpadów.

1

(2)  Powszechna deklaracja praw człowieka.

2

(3)  Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka.

3

(4)  Trójstronna deklaracja zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej.

4

(5)  Cele zrównoważonego rozwoju ONZ.

5

(6)  Unijna tablica wyników dotyczących surowców z 2018 r.

6

(7)  Euromines.

7

(8)  UNEP IRP.

8

(9)  Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 108.

9

(10)  Dz.U. C 364 z 28.10.2020, s. 108.

10

(11)  Zadaniem Międzynarodowej Organizacji Dna Morskiego jest umożliwienie prowadzenia w praktyce i zgodnie z prawem działalności w zakresie górnictwa głębokomorskiego.

11

(12)  Zob. przypis 2.

12

(13)  https://www.ohchr.org/Documents/Publications/GuidingPrinciplesBusinessHR_EN.pdf

13

(14)  Zob. przypis 4.

14

(15)  Zob. przypis 5.

15

(16)  Globalne łańcuchy wartości.

16

(17)  Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 37.

17

(18)  Sprawozdanie McKinseya, 3 grudnia 2020 r., „How the European Union could achieve net-zero emissions at net-zero cost” (W jaki sposób Unia Europejska mogłaby osiągnąć zerowe emisje netto przy zerowym koszcie netto): „osiągnięcie zerowych emisji netto wymagałoby inwestycji rzędu 28 bln EUR w czyste technologie i techniki w ciągu najbliższych 30 lat”. „W tym z 5,4 bln EUR zainwestowano by około 1,5 bln EUR w sektorze budowlanym (29 %), 1,8 bln EUR na energię (33 %), 410 mld EUR na przemysł (8 %), 76 mld EUR na rolnictwo (około 1 %) i 32 mld EUR na transport (poniżej 1 %). Około 1,5 bln EUR (28 %) sfinansowałoby infrastrukturę w celu poprawy przesyłania i dystrybucji energii we wszystkich sektorach”.

18

(19)  Dz.U. C 62 z 15.2.2019, s. 73, „Plan działania na rzecz zrównoważonego finansowania”.

19

(20)  COM(2021) 32 final, 19 stycznia 2021 r., komunikat do Parlamentu Europejskiego, Banku Centralnego i Komitetu Ekonomiczno-Społecznego: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52021DC0032.

20

---

| 9.6.2021 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 220/128 |
| --- | --- | --- | --- |

9.6.2021

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 220/128

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wymogi w zakresie zrównoważoności baterii w UE”

[COM(2020) 798 final – 2020/353 (COD)]

(2021/C 220/18)

| Sprawozdawca: | Bruno CHOIX |
| --- | --- |
| Współsprawozdawca: | Franck UHLIG |

Sprawozdawca:

Bruno CHOIX

Współsprawozdawca:

Franck UHLIG

| Wniosek o konsultację | Parlament Europejski, 18.1.2021 |
| --- | --- |
| Podstawa prawna | Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
| Decyzja Zgromadzenia Plenarnego | 1.12.2020 |
| Organ odpowiedzialny | Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI) |
| Data przyjęcia przez sekcję | 5.3.2021 |
| Data przyjęcia na sesji plenarnej | 24.3.2021 |
| Sesja plenarna nr | 559 |
| Wynik głosowania
  (za/przeciw/wstrzymało się) | 256/0/4 |

Wniosek o konsultację

Parlament Europejski, 18.1.2021

Podstawa prawna

Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Decyzja Zgromadzenia Plenarnego

1.12.2020

Organ odpowiedzialny

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI)

Data przyjęcia przez sekcję

5.3.2021

Data przyjęcia na sesji plenarnej

24.3.2021

Sesja plenarna nr

559

Wynik głosowania

(za/przeciw/wstrzymało się)

256/0/4

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1. | EKES popiera środki ustanowione w rozporządzeniu [COM(2020) 798 final – 2020/0353 (COD)] zaproponowanym przez Komisję Europejską (KE). |
| --- | --- |

1.1.

| 1.2. | Komitet uważa, że uniknięcie rozdrobnienia rynku wewnętrznego wynikającego z potencjalnie rozbieżnych sposobów podejścia państw członkowskich stanowi kluczową kwestię, którą powinny zająć się wszystkie zainteresowane strony. |
| --- | --- |

1.2.

| 1.3. | EKES wzywa do określenia bardziej precyzyjnych i operacyjnych mechanizmów i instrumentów zarządzania na potrzeby wdrożenia nowego rozporządzenia przy udziale wszystkich zainteresowanych stron. |
| --- | --- |

1.3.

| 1.4. | EKES proponuje sprostać wyzwaniom poprzez dalsze wzmocnienie roli i zasobów Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA). |
| --- | --- |

1.4.

| 1.5. | W odniesieniu do zagadnień dotyczących zdrowia, bezpieczeństwa i warunków pracy w produkcji, a także recyklingu baterii i ich wykorzystania do innych celów, EKES proponuje zwiększenie roli Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (OSHA). |
| --- | --- |

1.5.

| 1.6. | Jeśli chodzi o obowiązek należytej staranności w ramach monitorowania łańcucha dostaw baterii, Komitet domaga się pełnej przejrzystości wdrażanego systemu nadzoru. |
| --- | --- |

1.6.

| 1.7. | Recykling, regeneracja i ponowne użycie umożliwiają zabezpieczenie łańcucha wartości na wyższym szczeblu. Niezbędne jest wspieranie prac badawczo-rozwojowych nad ekoprojektem. EKES proponuje, aby nadać tym pracom status ważnego projektu stanowiącego przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI). |
| --- | --- |

1.7.

| 1.8. | W odniesieniu do związanych z miejscami pracy i umiejętnościami potrzeb mających na celu promowanie rozwoju europejskiego sektora przemysłowego zrównoważonych baterii Komitet proponuje rozszerzenie i wzmocnienie roli Europejskiego Centrum Rozwoju Szkolenia Zawodowego (CEDEFOP) oraz roli właściwych europejskich komitetów sektorowego dialogu społecznego w procesie sprawiedliwej transformacji zgodnej z Europejskim Zielonym Ładem. |
| --- | --- |

1.8.

| 1.9. | Jeśli chodzi o inicjatywę Komisji „Pakt na rzecz umiejętności” oraz projekty europejskie ALBATTS, DRIVES i COSME, EKES uważa, że priorytetowe znaczenie ma przede wszystkim określenie i wdrożenie projektów szkoleniowych w zakresie ekoprojektu i recyklingu baterii oraz przeznaczenie na nie stosownych środków finansowych, aby zapewnić im powodzenie. Musi się to odbywać przy aktywnym udziale partnerów społecznych i z uwzględnieniem wszelkich instrumentów krajowych lub bezpośrednio zainteresowanych obszarów zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.9.

| 1.10. | Zgodnie ze zobowiązaniami podjętymi przez UE w zakresie neutralności węglowej EKES proponuje, aby szybko wprowadzić maksymalne progi dotyczące śladu węglowego związanego z produkcją baterii i logistyką dostaw materiałów oraz by zwiększyć przydział środków przez Komisję na szybkie opracowanie i wdrożenie narzędzi oceny i monitorowania śladu węglowego sektora baterii. |
| --- | --- |

1.10.

| 1.11. | EKES dostrzega konieczność ustanowienia odpowiedzialności producenta, która byłaby powiązana z zachętami w zakresie ekoprojektu. W tym kontekście nasuwa się konieczność rozróżnienia między końcem żywotności baterii a końcem żywotności wykorzystujących je urządzeń. |
| --- | --- |

1.11.

| 1.12. | EKES proponuje wprowadzenie pojęcia końca użytkowania w uzupełnieniu do pojęcia końca żywotności w celu wspierania ponownego użycia, regeneracji lub drugiego cyklu życia i recyklingu baterii. |
| --- | --- |

1.12.

| 1.13. | Przepisy dotyczące etykietowania zawarte we wniosku dotyczącym rozporządzenia powinny obejmować obowiązek lepszego informowania ludzi o potencjalnych zagrożeniach stwarzanych przez substancje niebezpieczne inne niż kadm, ołów i rtęć oraz o innych zagrożeniach dla bezpieczeństwa, aby umożliwić świadomy wybór i lepsze wykorzystanie baterii. |
| --- | --- |

1.13.

2.   Wprowadzenie

| 2.1. | W dniu 10 grudnia 2020 r. Komisja Europejska przedstawiła wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady [COM(2020) 798 final – 2020/0353 (COD)] w sprawie baterii i zużytych baterii uchylającego dyrektywę 2006/66/WE z dnia 6 września 2006 r. w sprawie baterii i akumulatorów oraz zużytych baterii i akumulatorów i zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów. |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Celem proponowanego rozporządzenia jest opracowanie unijnych ram obejmujących cały cykl życia baterii, zawierających zharmonizowane i ambitniejsze przepisy dotyczące baterii, części, zużytych baterii oraz materiałów pochodzących z recyklingu. |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Podstawowe cele rozporządzenia zakładają wzmocnienie zrównoważonego charakteru baterii w całym cyklu życia poprzez zapewnienie minimalnych wymogów w zakresie zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do baterii wprowadzanych na rynek wewnętrzny UE, zwiększenie odporności łańcucha dostaw baterii w UE poprzez zamknięcie obiegu materiałów oraz zmniejszenie wpływu na środowisko i społeczeństwo na wszystkich etapach cyklu życia baterii. |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | W rozporządzeniu położono szczególny nacisk na wspieranie produkcji i wprowadzania na rynek UE wydajnych baterii wysokiej jakości, rozwój i wykorzystanie potencjału UE w zakresie surowców do produkcji baterii, zarówno pierwotnych, jak i wtórnych, przy zapewnieniu ich wydajnej i zrównoważonej produkcji, oraz na zagwarantowanie funkcjonowania rynków surowców wtórnych i związanych z nimi procesów przemysłowych. |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | W drodze tego rozporządzenia Komisja pragnie promować innowacje oraz rozwój i wdrażanie technologicznej wiedzy fachowej UE. |
| --- | --- |

2.5.

| 2.6. | Powinno to pozwolić, zgodnie z logiką gospodarki o obiegu zamkniętym, na zmniejszenie uzależnienia UE od importu surowców i metali ziem rzadkich o strategicznym znaczeniu oraz na wdrożenie odpowiedniego zbierania i recyklingu wszystkich zużytych baterii. |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | W celu zmniejszenia wpływu na środowisko i społeczeństwo rozporządzenie musi przyczyniać się do odpowiedzialnego zaopatrzenia, promować efektywne wykorzystanie surowców i materiałów pochodzących z recyklingu, redukować emisje gazów cieplarnianych przez cały cykl życia baterii, zmniejszać zagrożenia dla zdrowia ludzkiego i jakości środowiska oraz przyczyniać się do poprawy warunków życia ludności. |
| --- | --- |

2.7.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1. | Technologia baterii stanie się w najbliższym dziesięcioleciu jednym z głównych katalizatorów zielonej transformacji energetycznej w Europie. Wykorzystanie baterii powinno przyczynić się do osiągnięcia celów porozumienia klimatycznego z Paryża dzięki umożliwieniu w odpowiednich przypadkach elektryfikacji transportu oraz stosowania energii odnawialnej jako niezawodnych źródeł energii. |
| --- | --- |

3.1.

| 3.2. | Zdaniem wiceprzewodniczącego Komisji Marosa Šefčoviča, biorąc pod uwagę postępy poczynione w ramach europejskiego sojuszu na rzecz baterii (EBA) uruchomionego przez Komisję w 2017 r., UE byłaby w stanie zaspokoić do 80 % swoich potrzeb w perspektywie pięciu lat. |
| --- | --- |

3.2.

| 3.3. | Strategiczna autonomia zostanie zbudowana wspólnie z EBA dla zapewnienia instrumentów prawnych z myślą o połączeniu między państwami członkowskimi przemysłu motoryzacyjnego, sektora surowców i branży chemicznej w celu zaprojektowania i wdrożenia stuprocentowo europejskich łańcuchów wartości w oparciu o pierwsze europejskie jednostki produkujące baterie, które powinny wystartować w 2021 lub 2022 roku. |
| --- | --- |

3.3.

| 3.4. | EKES popiera środki ustanowione w rozporządzeniu zaproponowanym przez Komisję, ponieważ są one w stanie sprostać wielu wyzwaniom wynikającym ze wzrostu światowej produkcji i światowego zużycia baterii. |
| --- | --- |

3.4.

| 3.5. | Jednak zgodnie ze strategiczną autonomią UE EKES ostrzega, że należy je wzmocnić i szybko wdrożyć, aby uniknąć nie tylko pogłębienia zależności technologicznej, przemysłowej i energetycznej użytkowników baterii w UE od producentów azjatyckich czy amerykańskich, ale także zapobiec przenoszeniu europejskich fabryk samochodów do krajów trzecich w regionach położonych w pobliżu zakładów produkujących baterie, co pociągnie za sobą negatywne skutki gospodarcze, społeczne i środowiskowe, jak już wskazano w poprzedniej opinii EKES-u (1). Ponadto interesy europejskich przedsiębiorstw muszą być również chronione poprzez pełne wykorzystanie wszystkich stosownych instrumentów UE. W tym kontekście EKES pragnie również wyrazić zaniepokojenie sposobem, w jaki Komisja zamierza weryfikować i egzekwować wymogi dotyczące śladu węglowego, poziomów zawartości materiałów pochodzących z recyklingu i należytej staranności w łańcuchu dostaw. W związku z tym nalega na gruntowną ocenę przestrzegania przepisów w odniesieniu do importowanych produktów, aby uniknąć nieuczciwej konkurencji spoza Europy. |
| --- | --- |

3.5.

| 3.6. | Panele słoneczne, farmy wiatrowe i baterie mają kluczowe znaczenie dla naszego nowego modelu przemysłowego (2). Opierają się one na surowcach i materiałach, a także na know-how i wartości dodanej pochodzących głównie z krajów spoza UE. Obecnie w Europie powstaje tylko ok. 1 % wszystkich baterii litowych produkowanych na świecie (3). EKES zaleca opracowanie na szczeblu europejskim dodatkowego podejścia V2G „pojazd-sieć” z myślą o skutecznym i bezpiecznym wdrożeniu istniejących i przyszłych planów sieci elektroenergetycznych. Powinno mieć to miejsce równolegle z rozwojem europejskiego sektora baterii stacjonarnych. |
| --- | --- |

3.6.

| 3.7. | EKES wspiera propozycje na rzecz bardziej zrównoważonego charakteru transportu, a także strategiczny plan działania na rzecz baterii, którego celem jest zmniejszenie europejskiej luki energetycznej i stworzenie łańcucha wartości baterii. Dekarbonizacja transportu i przejście na czystą energię należą do kluczowych aspektów trzeciego pakietu mobilności, Europejskiego Zielonego Ładu oraz strategii zrównoważonej i inteligentnej mobilności. Inicjatywa ta jest częścią szerszego planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym (4). |
| --- | --- |

3.7.

| 3.8. | Europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym może odegrać rolę w komunikacji poświęconej tym zagadnieniom (5). |
| --- | --- |

3.8.

| 3.9. | Istnieje również potrzeba stworzenia odpowiedniego systemu informowania użytkowników końcowych o jakości baterii dostępnych na rynku oraz lepszego zrozumienia przez konsumentów ich roli w zbieraniu odpadów związanych z bateriami. |
| --- | --- |

3.9.

| 3.10. | Najlepszym sposobem zapewnienia czystości produkowanych baterii jest przestrzeganie europejskich norm i przepisów w zakresie ochrony środowiska, np. w duchu podejścia opartego na gospodarce o obiegu zamkniętym, począwszy od zakładu wydobywczego aż do końca cyklu życia baterii. Dla osiągnięcia tego celu niezbędne są inwestycje przemysłowe na szeroką skalę, przy czym rolą Komisji jest ustanawianie odpowiednich warunków brzegowych, takich jak normy techniczne (6). |
| --- | --- |

3.10.

| 3.11. | EKES popiera zawarty we wniosku dotyczącym rozporządzenia apel o uwzględnienie wyzwań związanych z krytycznymi surowcami stosowanymi w produkcji baterii, jak określono w komunikacie Komisji Europejskiej z 3 września 2020 r.„Odporność w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeństwa i bardziej zrównoważonego rozwoju”. Podstawowymi surowcami krytycznymi stosowanymi w bateriach są lit, kobalt, grafit naturalny, antymon, przy czym podczas określania stopnia krytyczności bierze się pod uwagę dwa główne parametry: znaczenie gospodarcze i ryzyko związane z dostawami. |
| --- | --- |

3.11.

| 3.12. | EKES opowiedział się już za przyjęciem prawnie wiążących wymogów koniecznych do pobudzenia rynku surowców wtórnych, zwłaszcza w odniesieniu do opakowań, pojazdów, materiałów budowlanych i baterii (7). |
| --- | --- |

3.12.

| 3.13. | Z uwagi na brak ciągłości produkcja energii ze źródeł odnawialnych i jej rozwój stanowią prawdziwe wyzwanie z punktu widzenia magazynowania. Magazynowanie ma strategiczne znaczenie dla Unii Europejskiej z punktu widzenia zagwarantowania stałego bezpieczeństwa dostaw w Unii oraz właściwego funkcjonowanie rynku energii pod kątem zarówno aspektów technicznych, jak i kosztów. EKES przypomina, że magazynowanie energii może nie tylko przynosić korzyści, lecz także wiązać się ze znacznymi kosztami finansowymi oraz kosztami w zakresie środowiska i zdrowia. Dlatego też apeluje o systematyczne przeprowadzanie ocen oddziaływania w celu zbadania nie tylko konkurencyjności technologii, ale także ich wpływu na środowisko i zdrowie. Komitet sądzi, że ważna jest również ocena wpływu tych technologii na aktywność gospodarczą i tworzenie miejsc pracy. Opowiada się za potrzebą lepszej harmonizacji przepisów między państwami członkowskimi w zakresie magazynowania energii. Wzywa również do nawiązania w całej Europie dialogu publicznego na temat spraw energetycznych (europejskiego dialogu na temat energii), tak aby obywatelki i obywatele oraz całe społeczeństwo obywatelskie poczuli się zaangażowani w transformację energetyczną i mogli wywierać wpływ na przyszłe decyzje dotyczące technologii magazynowania energii (8). Jakość etykietowania baterii powinna przyczynić się do realizacji tego celu. |
| --- | --- |

3.13.

| 3.14. | Wyzwanie gospodarcze jest poważne: Komisja szacuje, że w porównaniu z poziomem z 2018 r. światowy popyt na baterie wzrośnie 14-krotnie do 2030 r., przy czym 17 % tego popytu przypadnie na UE. Przewiduje się, że do 2040 r. liczba baterii litowych wzrośnie 700-krotnie w porównaniu z 2020 r. |
| --- | --- |

3.14.

| 3.15. | W celu oceny wpływu nowych przepisów na zatrudnienie i zapotrzebowanie na umiejętności rozporządzenie oparto na dwóch referencyjnych badaniach opublikowanych przez CEPS (9) i RREUSE (10) oraz na pracach przeprowadzonych przez EBA. |
| --- | --- |

3.15.

| 3.16. | W badaniu CEPS oszacowano, że rozwój działalności w zakresie zbierania i recyklingu baterii będzie mieć wpływ na tworzenie bezpośrednich i pośrednich miejsc pracy: ok. 850 miejsc pracy przy wskaźniku recyklingu wynoszącym 55 % oraz 5 500 miejsc pracy przy wskaźniku wynoszącym 75 %. |
| --- | --- |

3.16.

| 3.17. | Natomiast według badania przeprowadzonego przez organizację RREUSE działalność w zakresie naprawy i ponownego użycia baterii tworzy od 5 do 10 razy więcej pełnoetatowych miejsc pracy niż działalność związana ze zbieraniem i recyklingiem, co stawia pod znakiem zapytania polityczne znaczenie środków wspierających sektor zbiórki i recyklingu w stosunku do sektora naprawy i ponownego użycia baterii. |
| --- | --- |

3.17.

| 3.18. | Braki w zakresie umiejętności dotyczą głównie działalności związanej z ekoprojektowaniem baterii w celu optymalizacji ich trwałości i możliwie najlepszego ich wykorzystania. |
| --- | --- |

3.18.

| 3.19. | Aby poprawić inwestycje w zdolności produkcyjne zrównoważonych baterii w świetle zagrożeń społecznych i środowiskowych, konieczne jest dostosowanie projektów dotyczących baterii do unijnej taksonomii zrównoważonej działalności (11), uwzględniając przy tym program InvestEU. |
| --- | --- |

3.19.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1. | EKES apeluje o określenie bardziej precyzyjnych i operacyjnych mechanizmów i instrumentów zarządzania i wdrażania, które pozwolą na rzeczywiste i skuteczne stosowanie wszystkich środków ustanowionych w nowym rozporządzeniu. |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Aby stawić czoła tym wyzwaniom, EKES proponuje dokonać przeglądu roli Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA) z siedzibą w Helsinkach, odpowiedzialnej za wdrażanie rozporządzenia REACH (z 2005 r., zmienionego w 2018 r.) w sprawie substancji chemicznych, włączając do zakresu jej zadań rejestrowanie, ocenę, monitorowanie i kontrolę nowych standardów i zasad określonych w nowym rozporządzeniu w sprawie zrównoważoności baterii. |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Rozwój sektora zrównoważonych baterii musi doprowadzić do znalezienia odpowiedzi na problem zgodności z normami UE dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy w odniesieniu do ochrony pracowników mających kontakt z bateriami i surowcami wtórnymi wchodzącymi w skład baterii przemysłowych lub pojazdów. Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (OSHA) z siedzibą w Bilbao sporządziła ekspertyzy na ten temat, które należy uwzględnić w rozporządzeniu, tak by mogło ono zapewnić stosowne regulacje. EKES proponuje więc także, aby wzmocnić rolę Agencji OSHA. |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | W kwestii wdrożenia obowiązku należytej staranności w zakresie monitorowania łańcucha dostaw baterii oraz w zakresie niezależnego systemu audytu, nadzorowania i kontroli pod egidą Komisji Europejskiej, zgodnie z zasadami określonymi w przewodniku OECD w tej kwestii (12), EKES domaga się pełnej przejrzystości wdrażania systemu nadzoru. |
| --- | --- |

4.4.

| 4.5. | W odniesieniu do związanych z miejscami pracy i umiejętnościami potrzeb ukierunkowanych na wdrożenie środków zawartych w rozporządzeniu mających na celu promowanie rozwoju europejskiego sektora przemysłowego zrównoważonych baterii EKES proponuje rozszerzenie i wzmocnienie roli CEDEFOP w tej dziedzinie oraz roli właściwych europejskich komitetów sektorowego dialogu społecznego (energetyka, metalurgia, przemysł chemiczny, przemysł wydobywczy itp.) w procesie sprawiedliwej transformacji zgodnej z Europejskim Zielonym Ładem. Przed placówkami kształcenia zawodowego w państwach członkowskich stoi zadanie wdrażania podobnych projektów szkoleniowych w programach nauczania, aby zapewnić dostępność pracowników przeszkolonych w zakresie zrównoważonego europejskiego przemysłu baterii. |
| --- | --- |

4.5.

| 4.6. | W ramach inicjatywy Komisji „Pakt na rzecz umiejętności” uruchomiono projekty ALBATTS (sojusz na rzecz kwalifikacji i szkoleń w zakresie technologii baterii), DRIVES (rozwój i badania nad innowacyjnymi umiejętnościami zawodowymi) oraz COSME (wieloletni program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw). Za szczególnie priorytetowe EKES uznaje określenie i wdrożenie projektów szkoleniowych w zakresie nowych umiejętności dotyczących ekoprojektu, ale także diagnostyki baterii pod kątem ich naprawy, regeneracji i recyklingu. Musi się to odbywać przy aktywnym udziale partnerów społecznych i z uwzględnieniem wszelkich instrumentów krajowych lub bezpośrednio zainteresowanych obszarów zatrudnienia.
  Badania i innowacje są konieczne dla poprawy trwałości, jakości i bezpieczeństwa produktów i procesów oraz obniżenia kosztów. Należy niezwłoczne nadać priorytet pracom badawczo-rozwojowym nad bateriami w oparciu o kompleksowe podejście ukierunkowane na cały łańcuch wartości baterii oraz znaczące i zapewniające ciągłość w czasie inwestycje obejmujące zarówno krótko-, jak i długoterminowe priorytety badawcze. |
| --- | --- |

4.6.

Badania i innowacje są konieczne dla poprawy trwałości, jakości i bezpieczeństwa produktów i procesów oraz obniżenia kosztów. Należy niezwłoczne nadać priorytet pracom badawczo-rozwojowym nad bateriami w oparciu o kompleksowe podejście ukierunkowane na cały łańcuch wartości baterii oraz znaczące i zapewniające ciągłość w czasie inwestycje obejmujące zarówno krótko-, jak i długoterminowe priorytety badawcze.

| 4.7. | W dziedzinie magazynowania energii baterie i wodór będą pełnić funkcje uzupełniające. Należy dążyć do maksymalizacji synergii między tymi dwoma rozwiązaniami technologicznymi. |
| --- | --- |

4.7.

| 4.8. | Oczekuje się, że nowe technologie cyfrowe pomogą przyspieszyć rozwój sektora baterii: od przyspieszonego odkrywania materiałów po optymalizację międzybranżowego wykorzystania systemów baterii do obsługi sieci energetycznej. |
| --- | --- |

4.8.

| 4.9. | Recykling, regeneracja i ponowne użycie umożliwiają zabezpieczenie łańcucha wartości na wyższym szczeblu. Niezbędne jest wspieranie prac badawczo-rozwojowych nad ekoprojektem. EKES proponuje, aby nadać tym pracom status ważnego projektu stanowiącego przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI). Celem jest rozwój fachowej wiedzy w kierunku optymalizacji odzysku baterii w postaci, o ile to możliwe, regeneracji, drugiego cyklu życia lub lepszego odzysku komponentów, a także wdrożenie zoptymalizowanych procesów pod względem ochrony środowiska, zapewniających bezpieczeństwo pracowników i prowadzących do modelu ekonomicznego, który będzie się przyczyniać do trwałości tej działalności na terytorium Europy. Wiąże się to w szczególności z pomyślnym wdrażaniem konkurencyjnych procesów przemysłowych, które umożliwiają produkcję materiałów o jakości baterii poprzez recykling, przy bardziej znaczącym wsparciu dla przedsiębiorstw, które działają w sposób zintegrowany i w obiegu zamkniętym. |
| --- | --- |

4.9.

| 4.10. | EKES proponuje, zgodnie z zobowiązaniami podjętymi przez UE w zakresie neutralności węglowej do 2050 r. (z pośrednim celem ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o 55 % do 2030 r.), aby szybko wprowadzić maksymalne progi (termin planowany na lipiec 2027 r. jest zbyt odległy w świetle celów określonych przez Radę Europejską 11 grudnia 2020 r.) w zakresie śladu węglowego związanego z produkcją baterii oraz logistyki dostaw materiałów. Sugeruje także, by zwiększyć środki przeznaczone przez Komisję w celu szybkiego opracowania i wdrożenia narzędzi oceny i monitorowania śladu węglowego sektora baterii. Należy priorytetowo potraktować dostęp do strategicznych materiałów przeznaczonych dla baterii i pochodzących z zakładów górnictwa (miejskiego lub naturalnego) zlokalizowanych na rynku, na którym baterie są produkowane i poddawane recyklingowi. Środki te pomogą uprościć i zminimalizować przepływy logistyczne. W kwestii produkcji baterii, która stanowi zasadniczy etap pod względem ich śladu węglowego, rozporządzenie powinno promować procesy energooszczędne i sprzyjać wykorzystaniu zeroemisyjnych źródeł energii elektrycznej. |
| --- | --- |

4.10.

| 4.11. | EKES uważa, żekonieczne jest ustanowienie odpowiedzialności producenta, która byłaby powiązana z zachętami w zakresie ekoprojektu, a w szczególności z zachętami w zakresie projektowania baterii, które może ułatwić modernizację, regenerację i ponowne użycie baterii. Ta konieczność związana jest z drugim cyklem życia baterii, który należy wspierać. W tym kontekście pojawia się potrzeba rozróżnienia między końcem żywotności baterii a końcem żywotności urządzeń, aby nie uznawać automatycznie, że baterie są zużyte z chwilą zakończenia żywotności urządzenia, które je wykorzystuje. W momencie przypuszczalnego końca żywotności baterii lub wykorzystującego je urządzenia na producencie będzie spoczywać obowiązek wykazania, że baterię należy uznać za zużytą. Będzie musiał to udowodnić na podstawie oceny lub testów przeprowadzonych na baterii, wykazując w dokumencie niemożność techniczną – z uwzględnieniem istniejących w danym momencie technologii oraz sektorów, które mogłyby stanowić rynek zbytu – ponownego użycia baterii w drodze modernizacji lub regeneracji zgodnej z warunkami na tych rynkach. Jednocześnie należałoby wprowadzić pojęcie końca użytkowania w uzupełnieniu do pojęcia końca żywotności w celu wspierania ponownego użycia, regeneracji lub drugiego cyklu życia i recyklingu baterii. Wymaga to uwzględnienia w rozporządzeniu tych nowych podmiotów i obszarów działalności. |
| --- | --- |

4.11.

Bruksela, dnia 24 marca 2021 r.

Christa SCHWENG

Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

---

(1)  Dz.U. C 353 z 18.10.2019, s. 102.

1

(2)  Dz.U. C 364 z 28.10 2020, s. 108.

2

(3)  Dz.U. C 282 z 20.8.2019, s. 51.

3

(4)  Dz.U. C 62 z 15.2 2019, s. 254.

4

(5)  https://circulareconomy.europa.eu/platform/en

5

(6)  Dz.U. C 262 z 25.7 2018, s. 75.

6

(7)  Dz.U. C 364 z 28.10 2020, s. 94.

7

(8)  Dz.U. C 383 z 17.11 2015, s. 19.

8

(9)  CEPS: Drabik, E., Rizos, V., Prospects for electric vehicle batteries in a circular economy, 2018.

9

Prospects for electric vehicle batteries in a circular economy

(10)  RREUSE: Briefing on job creation potential in the re-use sector, 2015.

10

Briefing on job creation potential in the re-use sector

(11)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z dnia 18 czerwca 2020 r.

11

(12)  OECD, OECD Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct [Wytyczne OECD dotyczące należytej staranności w celu odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej], 2018.

12

OECD Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct

---