# Il-Ġurnal Uffiċjali C 44/2013

| | ISSN 1977-0987
  doi:10.3000/19770987.C_2013.044.mlt |
| --- | --- |
| Il-Ġurnal Uffiċjali
  tal-Unjoni Ewropea | C 44 |
| | |
| Edizzjoni bil-Malti | Informazzjoni u Avviżi | Volum 5615 ta' Frar 2013 |

ISSN 1977-0987

doi:10.3000/19770987.C_2013.044.mlt

Il-Ġurnal Uffiċjali

tal-Unjoni Ewropea

C 44

Edizzjoni bil-Malti

Informazzjoni u Avviżi

Volum 5615 ta' Frar 2013

---

| Avviż Nru | Werrej | Paġna |
| --- | --- | --- |
| | I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet |
| | OPINJONIJIET |
| | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew |
| | L-485 sessjoni plenarja tat-12 u t-13 ta' Diċembru 2012 |
| 2013/C 044/01 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-iżvilupp ta’ strateġija makroreġjonali fil-Mediterran — il-vantaġġi għall-Istati Membri gżejjer (opinjoni esploratorja fuq talba tal-Presidenza Ċiprijotta) | 1 |
| 2013/C 044/02 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Nikkollegaw il-gżejjer ta’ enerġija mal-UE: it-tkabbir, il-kompetittività, is-solidarjetà u l-iżvilupp sostenibbli fi ħdan is-suq uniku Ewropew tal-enerġija (opinjoni esploratorja fuq talba tal-Presidenza Ċiprijotta) | 9 |
| 2013/C 044/03 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Xejriet u konsegwenzi fil-qasam tal-industriji tas-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni fl-Unjoni Ewropea (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 16 |
| 2013/C 044/04 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-prinċipju tas-sħubija fl-implimentazzjoni tal-Fondi tal-Qafas Strateġiku Komuni — elementi għal Kodiċi tal-Kondotta Ewropea dwar is-Sħubija SEC(2012) 106 final (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 23 |
| 2013/C 044/05 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità mill-istituzzjonijiet tal-UE u r-rwol tal-KESE (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 28 |
| 2013/C 044/06 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Is-Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali — għal xogħol aħjar u kwalità ta’ ħajja aħjar (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 36 |
| 2013/C 044/07 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-agrikoltura soċjali: l-agrikoltura għal finijiet terapewtiċi u l-politiki soċjali u dawk relatati mas-saħħa (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 44 |
| 2013/C 044/08 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-kwalità tas-servizzi ferrovjarji fl-UE (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 49 |
| 2013/C 044/09 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-isfidi tad-definizzjoni tal-akkomodazzjoni soċjali bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali (opinjoni fuq inizjattiva proprja) | 53 |
| 2013/C 044/10 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Is-soċjetà ċivili emerġenti fiċ-Ċina: il-kontribut tas-soċjetà ċivili għas-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina u l-impatt tagħha għal żmien twil | 59 |
| 2013/C 044/11 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rio+20: analiżi u perspettivi (opinjoni addizzjonali) | 64 |

Avviż Nru

Werrej

Paġna

I   Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

L-485 sessjoni plenarja tat-12 u t-13 ta' Diċembru 2012

2013/C 044/01

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-iżvilupp ta’ strateġija makroreġjonali fil-Mediterran — il-vantaġġi għall-Istati Membri gżejjer (opinjoni esploratorja fuq talba tal-Presidenza Ċiprijotta)

1

2013/C 044/02

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Nikkollegaw il-gżejjer ta’ enerġija mal-UE: it-tkabbir, il-kompetittività, is-solidarjetà u l-iżvilupp sostenibbli fi ħdan is-suq uniku Ewropew tal-enerġija (opinjoni esploratorja fuq talba tal-Presidenza Ċiprijotta)

9

2013/C 044/03

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Xejriet u konsegwenzi fil-qasam tal-industriji tas-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni fl-Unjoni Ewropea (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

16

2013/C 044/04

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-prinċipju tas-sħubija fl-implimentazzjoni tal-Fondi tal-Qafas Strateġiku Komuni — elementi għal Kodiċi tal-Kondotta Ewropea dwar is-Sħubija SEC(2012) 106 final (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

23

2013/C 044/05

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità mill-istituzzjonijiet tal-UE u r-rwol tal-KESE (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

28

2013/C 044/06

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Is-Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali — għal xogħol aħjar u kwalità ta’ ħajja aħjar (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

36

2013/C 044/07

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-agrikoltura soċjali: l-agrikoltura għal finijiet terapewtiċi u l-politiki soċjali u dawk relatati mas-saħħa (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

44

2013/C 044/08

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-kwalità tas-servizzi ferrovjarji fl-UE (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

49

2013/C 044/09

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-isfidi tad-definizzjoni tal-akkomodazzjoni soċjali bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

53

2013/C 044/10

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Is-soċjetà ċivili emerġenti fiċ-Ċina: il-kontribut tas-soċjetà ċivili għas-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina u l-impatt tagħha għal żmien twil

59

2013/C 044/11

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Rio+20: analiżi u perspettivi (opinjoni addizzjonali)

64

| | III   Atti preparatorji |
| --- | --- |
| | IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW |
| | L-485 sessjoni plenarja tat-12 u t-13 ta' Diċembru 2012 |
| 2013/C 044/12 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tistabbilixxi qafas għall-irkupru u r-riżoluzzjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu u ditti ta’ investiment u li temenda d-Direttivi tal-Kunsill 77/91/KEE u 82/891/KEE, id-Direttivi 2001/24/KE, 2002/47/KE, 2004/25/KE, 2005/56/KE, 2007/36/KE u 2011/35/UE u r-Regolament (UE) Nru 1093/2010COM(2012) 280 final – 2012/0150 (COD) | 68 |
| 2013/C 044/13 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta emendata għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Marittimu u tas-Sajd Ewropew koperti mill-Qafas Strateġiku Komuni u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta' Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1083/2006COM(2012) 496 final – 2011/0276 (COD) | 76 |
| 2013/C 044/14 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: Rapport tal-2011 dwar il-linja politika dwar il-KompetizzjoniCOM(2012) 253 final | 83 |
| 2013/C 044/15 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Strateġija Ewropea għat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ – Pont għat-tkabbir u l-impjiegiCOM(2012) 341 final | 88 |
| 2013/C 044/16 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-medjazzjoni fl-assigurazzjoni (riformulazzjoni)COM(2012) 360 final – 2012/0175 (COD) | 95 |
| 2013/C 044/17 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-provi kliniċi fuq prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem, u li jħassar id-Direttiva 2001/20/KECOM(2012) 369 final – 2012/0192 (COD) | 99 |
| 2013/C 044/18 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati u ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali ta’ drittijiet f’xogħlijiet mużikali għal użi online fis-suq internCOM(2012) 372 final – 2012/0180 (COD) | 104 |
| 2013/C 044/19 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 443/2009 bl-għan li jiġu ddefiniti l-modalitajiet biex tintlaħaq il-mira għall-2020 li jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ CO2 minn karozzi ġodda tal-passiġġieriCOM(2012) 393 final – 2012/0190 (COD) u Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 510/2011 bl-għan li jiġu ddefiniti l-modalitajiet biex tintlaħaq il-mira għall-2020 li jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ CO2 minn vetturi kummerċjali ħfief ġoddaCOM(2012) 394 final – 2012/0191 (COD) | 109 |
| 2013/C 044/20 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: L-Istrateġija tal-UE lejn il-Qerda tat-Traffikar tal-Bnedmin 2012-2016COM(2012) 286 final | 115 |
| 2013/C 044/21 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni – Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam AgrikoluCOM(2012) 79 final | 119 |
| 2013/C 044/22 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1342/2008 tat-18 ta’ Diċembru 2008 li jistabbilixxi pjan għal perjodu fit-tul għall-istokkijiet tal-merluzz u għas-sajd li jisfrutta dawk l-istokkijietCOM(2012) 498 final | 125 |
| 2013/C 044/23 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Pakkett dwar it-testijiet tal-affidabbiltà stradali li fih it-tliet dokumenti li ġejjin: il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-testijiet perjodiċi tal-affidabbiltà stradali għal vetturi bil-mutur u t-trejlers tagħhom u li jħassar id-Direttiva 2009/40/KECOM(2012) 380 final – 2012/0184 (COD),Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 1999/37/KE dwar id-dokumenti ta’ reġistrazzjoni għall-vetturiCOM(2012) 381 final – 2012/0185 (COD) u Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-ispezzjoni teknika waqt it-traġittt tal-affidabilità stradali ta’ vetturi kummerċjali li jiċċirkolaw fl-Unjoni u li jirrevoka d-Direttiva 2000/30/KECOM(2012) 382 final – 2012/0186 (COD) | 128 |
| 2013/C 044/24 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni. L-Enerġija Rinnovabbli: attur ewlieni fis-suq Ewropew tal-enerġijaCOM(2012) 271 final | 133 |
| 2013/C 044/25 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar ir-riskju komprensiv u l-valutazzjonijiet tas-sikurezza (testijiet ta’ reżistenza) tal-impjanti tal-enerġija nukleari fl-Unjoni Ewropea u attivitajiet relatatiCOM(2012) 571 final | 140 |
| 2013/C 044/26 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-IlmaCOM(2012) 216 final | 147 |
| 2013/C 044/27 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill Ewropew, lill-Kunsill, lill-Bank Ċentrali Ewropew, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, lill-Kumitat tar-Reġjuni u lill-Bank Ewropew tal-Investiment. Azzjoni għall-Istabbiltà, għat-Tkabbir u għall-ImpjiegiCOM(2012) 299 final | 153 |
| 2013/C 044/28 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2187/2005 għall-konservazzjoni ta’ riżorsi tas-sajd permezz ta’ miżuri tekniċi fil-Baħar Baltiku, fil-Belts u fis-SoundCOM(2012) 591 final — 2012/0285 (COD) | 157 |
| 2013/C 044/29 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 626 final/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli (ir-Regolament dwar l-OKS Unika)COM(2012) 535 final - 2012/0281 (COD) | 158 |
| 2013/C 044/30 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 625 finali/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi regoli għall-pagamenti diretti lill-bdiewa skont skemi ta’ appoġġ fil-qafas tal-politika agrikola komuniCOM(2012) 552 final — 2011/0280 (COD) | 159 |
| 2013/C 044/31 | Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 627 finali/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR)COM(2012) 553 final — 2012/0282 (COD) | 160 |

III   Atti preparatorji

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

L-485 sessjoni plenarja tat-12 u t-13 ta' Diċembru 2012

2013/C 044/12

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tistabbilixxi qafas għall-irkupru u r-riżoluzzjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu u ditti ta’ investiment u li temenda d-Direttivi tal-Kunsill 77/91/KEE u 82/891/KEE, id-Direttivi 2001/24/KE, 2002/47/KE, 2004/25/KE, 2005/56/KE, 2007/36/KE u 2011/35/UE u r-Regolament (UE) Nru 1093/2010COM(2012) 280 final – 2012/0150 (COD)

COM(2012) 280 final – 2012/0150 (COD)

68

2013/C 044/13

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta emendata għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Marittimu u tas-Sajd Ewropew koperti mill-Qafas Strateġiku Komuni u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta' Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1083/2006COM(2012) 496 final – 2011/0276 (COD)

COM(2012) 496 final – 2011/0276 (COD)

76

2013/C 044/14

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: Rapport tal-2011 dwar il-linja politika dwar il-KompetizzjoniCOM(2012) 253 final

COM(2012) 253 final

83

2013/C 044/15

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Strateġija Ewropea għat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ – Pont għat-tkabbir u l-impjiegiCOM(2012) 341 final

COM(2012) 341 final

88

2013/C 044/16

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-medjazzjoni fl-assigurazzjoni (riformulazzjoni)COM(2012) 360 final – 2012/0175 (COD)

COM(2012) 360 final – 2012/0175 (COD)

95

2013/C 044/17

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-provi kliniċi fuq prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem, u li jħassar id-Direttiva 2001/20/KECOM(2012) 369 final – 2012/0192 (COD)

COM(2012) 369 final – 2012/0192 (COD)

99

2013/C 044/18

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati u ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali ta’ drittijiet f’xogħlijiet mużikali għal użi online fis-suq internCOM(2012) 372 final – 2012/0180 (COD)

COM(2012) 372 final – 2012/0180 (COD)

104

2013/C 044/19

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 443/2009 bl-għan li jiġu ddefiniti l-modalitajiet biex tintlaħaq il-mira għall-2020 li jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ CO2 minn karozzi ġodda tal-passiġġieriCOM(2012) 393 final – 2012/0190 (COD) u Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 510/2011 bl-għan li jiġu ddefiniti l-modalitajiet biex tintlaħaq il-mira għall-2020 li jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ CO2 minn vetturi kummerċjali ħfief ġoddaCOM(2012) 394 final – 2012/0191 (COD)

2

COM(2012) 393 final – 2012/0190 (COD)

2

COM(2012) 394 final – 2012/0191 (COD)

109

2013/C 044/20

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: L-Istrateġija tal-UE lejn il-Qerda tat-Traffikar tal-Bnedmin 2012-2016COM(2012) 286 final

COM(2012) 286 final

115

2013/C 044/21

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni – Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam AgrikoluCOM(2012) 79 final

COM(2012) 79 final

119

2013/C 044/22

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1342/2008 tat-18 ta’ Diċembru 2008 li jistabbilixxi pjan għal perjodu fit-tul għall-istokkijiet tal-merluzz u għas-sajd li jisfrutta dawk l-istokkijietCOM(2012) 498 final

COM(2012) 498 final

125

2013/C 044/23

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Pakkett dwar it-testijiet tal-affidabbiltà stradali li fih it-tliet dokumenti li ġejjin: il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-testijiet perjodiċi tal-affidabbiltà stradali għal vetturi bil-mutur u t-trejlers tagħhom u li jħassar id-Direttiva 2009/40/KECOM(2012) 380 final – 2012/0184 (COD),Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 1999/37/KE dwar id-dokumenti ta’ reġistrazzjoni għall-vetturiCOM(2012) 381 final – 2012/0185 (COD) u Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-ispezzjoni teknika waqt it-traġittt tal-affidabilità stradali ta’ vetturi kummerċjali li jiċċirkolaw fl-Unjoni u li jirrevoka d-Direttiva 2000/30/KECOM(2012) 382 final – 2012/0186 (COD)

COM(2012) 380 final – 2012/0184 (COD),

COM(2012) 381 final – 2012/0185 (COD)

COM(2012) 382 final – 2012/0186 (COD)

128

2013/C 044/24

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni. L-Enerġija Rinnovabbli: attur ewlieni fis-suq Ewropew tal-enerġijaCOM(2012) 271 final

COM(2012) 271 final

133

2013/C 044/25

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar ir-riskju komprensiv u l-valutazzjonijiet tas-sikurezza (testijiet ta’ reżistenza) tal-impjanti tal-enerġija nukleari fl-Unjoni Ewropea u attivitajiet relatatiCOM(2012) 571 final

COM(2012) 571 final

140

2013/C 044/26

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-IlmaCOM(2012) 216 final

COM(2012) 216 final

147

2013/C 044/27

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill Ewropew, lill-Kunsill, lill-Bank Ċentrali Ewropew, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, lill-Kumitat tar-Reġjuni u lill-Bank Ewropew tal-Investiment. Azzjoni għall-Istabbiltà, għat-Tkabbir u għall-ImpjiegiCOM(2012) 299 final

COM(2012) 299 final

153

2013/C 044/28

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2187/2005 għall-konservazzjoni ta’ riżorsi tas-sajd permezz ta’ miżuri tekniċi fil-Baħar Baltiku, fil-Belts u fis-SoundCOM(2012) 591 final — 2012/0285 (COD)

COM(2012) 591 final — 2012/0285 (COD)

157

2013/C 044/29

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 626 final/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli (ir-Regolament dwar l-OKS Unika)COM(2012) 535 final - 2012/0281 (COD)

COM(2012) 535 final - 2012/0281 (COD)

158

2013/C 044/30

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 625 finali/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi regoli għall-pagamenti diretti lill-bdiewa skont skemi ta’ appoġġ fil-qafas tal-politika agrikola komuniCOM(2012) 552 final — 2011/0280 (COD)

COM(2012) 552 final — 2011/0280 (COD)

159

2013/C 044/31

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar L-Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 627 finali/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR)COM(2012) 553 final — 2012/0282 (COD)

COM(2012) 553 final — 2012/0282 (COD)

160

| MT | |
| --- | --- |

MT

---

I Riżoluzzjonijiet, rakkomandazzjonijiet u opinjonijiet

OPINJONIJIET

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

L-485 sessjoni plenarja tat-12 u t-13 ta' Diċembru 2012

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/1 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/1

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-iżvilupp ta’ strateġija makroreġjonali fil-Mediterran — il-vantaġġi għall-Istati Membri gżejjer” (opinjoni esploratorja fuq talba tal-Presidenza Ċiprijotta)

2013/C 44/01

Relatur: is-Sur DIMITRIADIS

Nhar it-22 ta’ Mejju 2012, is-Sur Andreas D. MAVROYIANNIS, Ministru Delegat Ċiprijott għall-Affarijiet Ewropej, ikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew f’isem il-Presidenza Ċiprijotta tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea dwar

L-iżvilupp ta’ strateġija makroreġjonali fil-Mediterran — il-vantaġġi għall-Istati Membri gżejjer.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar il-21 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’147 vot favur, vot wieħed (1) kontra u 5 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet

| 1.1 | Il-KESE jqis li minkejja s-sitwazzjoni estremament fraġli u għalissa indeċiża li qed tiddomina r-reġjun Mediterranju, issa nħolqu l-kundizzjonijiet (1) sabiex jitnieda djalogu f’diversi livelli bejn il-Kummissjoni, l-Istati Membri, il-pajjiżi li jipparteċipaw fis-sħubija Ewro-Mediterranja, l-awtoritajiet lokali u reġjonali u s-soċjetà ċivili biex tinħoloq strateġija makroreġjonali fil-Mediterran, maqsuma f’żewġ partijiet, li tkopri l-ħtiġijiet tar-reġjun billi ssaħħaħ il-kompetittività internazzjonali tiegħu. |
| --- | --- |

1.1

Il-KESE jqis li minkejja s-sitwazzjoni estremament fraġli u għalissa indeċiża li qed tiddomina r-reġjun Mediterranju, issa nħolqu l-kundizzjonijiet (1) sabiex jitnieda djalogu f’diversi livelli bejn il-Kummissjoni, l-Istati Membri, il-pajjiżi li jipparteċipaw fis-sħubija Ewro-Mediterranja, l-awtoritajiet lokali u reġjonali u s-soċjetà ċivili biex tinħoloq strateġija makroreġjonali fil-Mediterran, maqsuma f’żewġ partijiet, li tkopri l-ħtiġijiet tar-reġjun billi ssaħħaħ il-kompetittività internazzjonali tiegħu.

| 1.2 | Il-KESE jirrikonoxxi li r-reġjun Mediterranju huwa żona partikolarment mifruxa, b’karatteristiċi li jvarjaw mil-lat ekonomiku, soċjali, politiku u kulturali, u huwa ffurmat minn pajjiżi li l-istrutturi u l-infrastrutturi tagħhom huma wkoll varji (Stati Membri tal-UE, Stati mhux membri tal-UE bi statut ta’ pajjiżi kandidati, Stati mhux membri tal-UE li jipparteċipaw fis-sħubija Ewro-Mediterranja), u għaldaqstant jipproponi li jiġu stabbiliti żewġ politiki sottoreġjonali, waħda għal-Lvant tal-Mediterran u l-oħra għall-Punent, li jintrabtu flimkien u mal-Istrateġija makroreġjonali għall-Baħar Jonju u dak Adrijatiku permezz tal-kollaborazzjoni. |
| --- | --- |

1.2

Il-KESE jirrikonoxxi li r-reġjun Mediterranju huwa żona partikolarment mifruxa, b’karatteristiċi li jvarjaw mil-lat ekonomiku, soċjali, politiku u kulturali, u huwa ffurmat minn pajjiżi li l-istrutturi u l-infrastrutturi tagħhom huma wkoll varji (Stati Membri tal-UE, Stati mhux membri tal-UE bi statut ta’ pajjiżi kandidati, Stati mhux membri tal-UE li jipparteċipaw fis-sħubija Ewro-Mediterranja), u għaldaqstant jipproponi li jiġu stabbiliti żewġ politiki sottoreġjonali, waħda għal-Lvant tal-Mediterran u l-oħra għall-Punent, li jintrabtu flimkien u mal-Istrateġija makroreġjonali għall-Baħar Jonju u dak Adrijatiku permezz tal-kollaborazzjoni.

| 1.3 | Il-KESE jikkunsidra d-deċiżjonijiet tal-Kunsill u l-opinjoni konverġenti tal-Parlament Ewropew li skontha strateġija makroreġjonali m’għandhiex tirrikjedi la riżorsi finanzjarji supplimentari, la regolamentazzjoni leġislattiva, u lanqas korpi ta’ tmexxija addizzjonali (il-prinċipju tat-tliet negazzjonijiet). Madankollu huwa jqis li hemm bżonn li tiġi ffinanzjata l-għajnuna teknika għall-ġbir tad-data u l-promozzjoni tal-proġetti strutturali li huma meħtieġa. |
| --- | --- |

1.3

Il-KESE jikkunsidra d-deċiżjonijiet tal-Kunsill u l-opinjoni konverġenti tal-Parlament Ewropew li skontha strateġija makroreġjonali m’għandhiex tirrikjedi la riżorsi finanzjarji supplimentari, la regolamentazzjoni leġislattiva, u lanqas korpi ta’ tmexxija addizzjonali (il-prinċipju tat-tliet negazzjonijiet). Madankollu huwa jqis li hemm bżonn li tiġi ffinanzjata l-għajnuna teknika għall-ġbir tad-data u l-promozzjoni tal-proġetti strutturali li huma meħtieġa.

| 1.4 | Il-KESE huwa tal-fehma li l-użu tar-riżorsi kbar li l-UE diġà kkommettiet biex tiffinanzja l-azzjonijiet u l-programmi previsti taħt il-Fondi Strutturali kif ukoll tal-istrumenti finanzjarji tal-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) għandu joffri mezzi sodisfaċenti, li għandhom jintużaw b’mod trasparenti imma wkoll flessibbli kemm jista’ jkun. Huwa jaqbel ukoll mal-ħolqien ta’ bank Ewro-Mediterranju tal-Investiment permezz tal-BEI, kif ukoll ma’ politika miftuħa għall-kontribuzzjonijiet ta’ istituzzjonijiet finanzjarji differenti, bħall-Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW), il-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (BERŻ), il-Bank Dinji, il-Bank Afrikan ta’ Żvilupp u l-Bank Iżlamiku ta’ Żvilupp. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE huwa tal-fehma li l-użu tar-riżorsi kbar li l-UE diġà kkommettiet biex tiffinanzja l-azzjonijiet u l-programmi previsti taħt il-Fondi Strutturali kif ukoll tal-istrumenti finanzjarji tal-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) għandu joffri mezzi sodisfaċenti, li għandhom jintużaw b’mod trasparenti imma wkoll flessibbli kemm jista’ jkun. Huwa jaqbel ukoll mal-ħolqien ta’ bank Ewro-Mediterranju tal-Investiment permezz tal-BEI, kif ukoll ma’ politika miftuħa għall-kontribuzzjonijiet ta’ istituzzjonijiet finanzjarji differenti, bħall-Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW), il-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (BERŻ), il-Bank Dinji, il-Bank Afrikan ta’ Żvilupp u l-Bank Iżlamiku ta’ Żvilupp.

| 1.5 | Il-KESE jqis li huwa importanti li tissaħħaħ il-kooperazzjoni intrareġjonali permezz ta’ rabtiet reċiproċi aktar mill-qrib bejn il-pajjiżi tan-Nofsinhar tal-Mediterran fil-kummerċ, it-turiżmu u l-industrija. |
| --- | --- |

1.5

Il-KESE jqis li huwa importanti li tissaħħaħ il-kooperazzjoni intrareġjonali permezz ta’ rabtiet reċiproċi aktar mill-qrib bejn il-pajjiżi tan-Nofsinhar tal-Mediterran fil-kummerċ, it-turiżmu u l-industrija.

| 1.6 | Il-KESE jqis li hemm bżonn li l-Kunsill jieħu d-deċiżjonijiet politiki meħtieġa biex jissolvew immedjatament il-problemi sospiżi ħalli l-Unjoni għall-Mediterran issir post ta’ ppjanar u ta’ implimentazzjoni tal-politika makroreġjonali l-ġdida. |
| --- | --- |

1.6

Il-KESE jqis li hemm bżonn li l-Kunsill jieħu d-deċiżjonijiet politiki meħtieġa biex jissolvew immedjatament il-problemi sospiżi ħalli l-Unjoni għall-Mediterran issir post ta’ ppjanar u ta’ implimentazzjoni tal-politika makroreġjonali l-ġdida.

| 1.7 | Il-KESE jqis li l-adozzjoni immedjata tal-Istrateġija għall-Adrijatiku u l-Baħar Jonju mill-Kunsill (fil-konklużjonijiet tiegħu tal-24 ta’ Ġunju 2011) ser tiftaħ it-triq għall-implimentazzjoni tal-istrateġija makroreġjonali għall-Mediterran. |
| --- | --- |

1.7

Il-KESE jqis li l-adozzjoni immedjata tal-Istrateġija għall-Adrijatiku u l-Baħar Jonju mill-Kunsill (fil-konklużjonijiet tiegħu tal-24 ta’ Ġunju 2011) ser tiftaħ it-triq għall-implimentazzjoni tal-istrateġija makroreġjonali għall-Mediterran.

| 1.8 | Il-KESE huwa tal-fehma li Ċipru u Malta, flimkien mal-gżejjer kollha tal-Mediterran, ser ikollhom rwol partikolarment importanti x’jaqdu fl-istrateġiji l-ġodda kollha mfassla mill-UE. Fil-fatt dawn il-gżejjer jinsabu f’sitwazzjoni partikolarment diffiċli minħabba fin-nuqqas ta’ possibbiltà ta’ konnessjoni u komunikazzjoni mal-Istati Membri kontinentali tal-UE. |
| --- | --- |

1.8

Il-KESE huwa tal-fehma li Ċipru u Malta, flimkien mal-gżejjer kollha tal-Mediterran, ser ikollhom rwol partikolarment importanti x’jaqdu fl-istrateġiji l-ġodda kollha mfassla mill-UE. Fil-fatt dawn il-gżejjer jinsabu f’sitwazzjoni partikolarment diffiċli minħabba fin-nuqqas ta’ possibbiltà ta’ konnessjoni u komunikazzjoni mal-Istati Membri kontinentali tal-UE.

| 1.9 | Il-KESE jenfasizza li huwa importanti ferm għaż-żona kollha tal-Mediterran f’sens wiesa’ li tiġi mħeġġa l-produzzjoni agrikola. |
| --- | --- |

1.9

Il-KESE jenfasizza li huwa importanti ferm għaż-żona kollha tal-Mediterran f’sens wiesa’ li tiġi mħeġġa l-produzzjoni agrikola.

| 1.10 | Il-KESE jafferma li huwa indispensabbli li jiżviluppaw konnessjonijiet bil-baħar u bl-ajru bejn il-pajjiżi tal-Mediterran u f’ambitu aktar mifrux, mal-bqija tal-UE. |
| --- | --- |

1.10

Il-KESE jafferma li huwa indispensabbli li jiżviluppaw konnessjonijiet bil-baħar u bl-ajru bejn il-pajjiżi tal-Mediterran u f’ambitu aktar mifrux, mal-bqija tal-UE.

| 1.11 | Il-KESE jikkunsidra li b’din l-opinjoni huwa qed iniedi d-dibattitu dwar l-istrateġija makroreġjonali għall-Mediterran il-ġdida u qed jiftaħ in-negozjati dwar l-aktar temi importanti. Huwa jiddikjara li ser ikompli jaħdem dwar din il-kwistjoni tant importanti, permezz ta’ opinjonijiet ġodda li ser jistudjaw fil-fond u fid-dettall il-problemi li dan id-dokument jiddeskrivi. |
| --- | --- |

1.11

Il-KESE jikkunsidra li b’din l-opinjoni huwa qed iniedi d-dibattitu dwar l-istrateġija makroreġjonali għall-Mediterran il-ġdida u qed jiftaħ in-negozjati dwar l-aktar temi importanti. Huwa jiddikjara li ser ikompli jaħdem dwar din il-kwistjoni tant importanti, permezz ta’ opinjonijiet ġodda li ser jistudjaw fil-fond u fid-dettall il-problemi li dan id-dokument jiddeskrivi.

2.   Introduzzjoni

| 2.1 | Fil-kariga tal-Presidenza tal-Kunsill tal-UE, fit-tieni semestru 2012, Ċipru stabbilixxa l-prijorità li titfassal opinjoni bit-titlu “Strateġija makroreġjonali għall-Mediterran”, bl-approċċ speċifiku “Liema vantaġġi għall-pajjiżi gżejjer żgħar?”. |
| --- | --- |

2.1

Fil-kariga tal-Presidenza tal-Kunsill tal-UE, fit-tieni semestru 2012, Ċipru stabbilixxa l-prijorità li titfassal opinjoni bit-titlu “Strateġija makroreġjonali għall-Mediterran”, bl-approċċ speċifiku “Liema vantaġġi għall-pajjiżi gżejjer żgħar?”.

| 2.2 | L-għażla li tafda dan l-istudju lill-KESE jirriżulta mir-rwol li dan kellu fit-tfassil ta’ opinjonijiet konsultattivi li jesprimu u jirrappreżentaw il-fehmiet tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili tal-Istati Membri, filwaqt li jippromovu d-demokrazija parteċipattiva fl-UE. |
| --- | --- |

2.2

L-għażla li tafda dan l-istudju lill-KESE jirriżulta mir-rwol li dan kellu fit-tfassil ta’ opinjonijiet konsultattivi li jesprimu u jirrappreżentaw il-fehmiet tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili tal-Istati Membri, filwaqt li jippromovu d-demokrazija parteċipattiva fl-UE.

| 2.3 | It-tema magħżula tkompli fuq is-suċċess li ġabet magħha d-definizzjoni tal-approċċi makroreġjonali għar-reġjun tal-baħar Baltiku (2), kif ukoll fuq l-istrateġiji makroreġjonali ta’ żvilupp għar-reġjun tad-Danubju, ir-reġjun Adrijatiku u Jonju u dak tal-Atlantiku, peress li l-Mediterran huwa reġjun b’karatteristiċi partikolari u b’eżiġenzi korrispondenti. |
| --- | --- |

2.3

It-tema magħżula tkompli fuq is-suċċess li ġabet magħha d-definizzjoni tal-approċċi makroreġjonali għar-reġjun tal-baħar Baltiku (2), kif ukoll fuq l-istrateġiji makroreġjonali ta’ żvilupp għar-reġjun tad-Danubju, ir-reġjun Adrijatiku u Jonju u dak tal-Atlantiku, peress li l-Mediterran huwa reġjun b’karatteristiċi partikolari u b’eżiġenzi korrispondenti.

| 2.4 | Din l-istrateġija għandha l-għan li toħloq politiki koordinati li jgħinu lill-pajjiżi tar-reġjun isaħħu r-relazzjonijiet ekonomiċi u soċjali ta’ bejniethom, jikkollaboraw fir-risposta li jagħtu lil għadd ta’ problemi komuni li jkollhom, biex b’hekk jagħtu lir-reġjun tagħhom il-possibbiltà li jkun kompetittiv fil-livell internazzjonali, sinjur, sikur u ekoloġikament sostenibbli. Barra minn hekk, strateġija makroreġjonali bħal din tippermetti l-koordinazzjoni tal-politiki, l-għanijiet u l-azzjonijiet kollha tal-istituzzjonijiet Ewropej mal-Istati Membri, ir-reġjuni u l-Kunsilli Ekonomiċi u Soċjali lokali u l-atturi kollha fir-reġjun Mediterranju, b’mod partikolari fl-Istati ġżejjer tal-Mediterran ta’ daqs żgħir u iżolati. |
| --- | --- |

2.4

Din l-istrateġija għandha l-għan li toħloq politiki koordinati li jgħinu lill-pajjiżi tar-reġjun isaħħu r-relazzjonijiet ekonomiċi u soċjali ta’ bejniethom, jikkollaboraw fir-risposta li jagħtu lil għadd ta’ problemi komuni li jkollhom, biex b’hekk jagħtu lir-reġjun tagħhom il-possibbiltà li jkun kompetittiv fil-livell internazzjonali, sinjur, sikur u ekoloġikament sostenibbli. Barra minn hekk, strateġija makroreġjonali bħal din tippermetti l-koordinazzjoni tal-politiki, l-għanijiet u l-azzjonijiet kollha tal-istituzzjonijiet Ewropej mal-Istati Membri, ir-reġjuni u l-Kunsilli Ekonomiċi u Soċjali lokali u l-atturi kollha fir-reġjun Mediterranju, b’mod partikolari fl-Istati ġżejjer tal-Mediterran ta’ daqs żgħir u iżolati.

| 2.5 | Huwa daqstant ieħor skontat li l-istrateġija ser issolvi l-problemi marbutin mal-kriżi ekonomika internazzjonali attwali u ser tħaffef ir-ritmu tat-tkabbir, il-ħolqien tal-opportunitajiet ta’ xogħol u t-tnaqqis tal-qgħad. |
| --- | --- |

2.5

Huwa daqstant ieħor skontat li l-istrateġija ser issolvi l-problemi marbutin mal-kriżi ekonomika internazzjonali attwali u ser tħaffef ir-ritmu tat-tkabbir, il-ħolqien tal-opportunitajiet ta’ xogħol u t-tnaqqis tal-qgħad.

| 2.6 | Għaldaqstant, l-opinjoni tadotta d-definizzjoni ta’ strateġija makroreġjonali li tagħti l-Kummissjoni (3), li tindika li strateġija tissejjaħ “makroreġjonali” meta tkun tikkonċerna reġjun li fih territorji minn pajjiżi jew reġjuni differenti li għandhom elementi komuni – pereżempju, l-istess żona, marittima jew ta’ tip ieħor, jew li għandhom quddiemhom l-istess sfidi, bħal problemi ta’ żvilupp, ta’ tibdil fil-klima, ta’ skambji ekonomiċi u kulturali limitati, eċċ. L-istrateġiji makroreġjonali jiffurmaw approċċi li jużaw l-għodod, il-programmi u l-finanzi li diġà jeżistu biex jimplimentaw l-għanijiet speċifiċi tal-makroreġjuni u jimmiraw li jġibu flimkien finanzi pubbliċi u privati fil-pjanijiet tagħhom, sabiex il-politiki aktar mifruxa jiġu allinjati mal-fondi disponibbli (Ewropej, nazzjonali u reġjonali). Barra minn hekk, huma jippermettu l-konverġenza tar-riżorsi tar-reġjuni u l-Istati Membri differenti fil-qafas tal-implimentazzjoni ta’ “intergovernanza” koordinata, kif ukoll il-ħolqien ta’ sitwazzjoni “ta’ vantaġġ reċiproku” għall-partijiet kollha msieħba. |
| --- | --- |

2.6

Għaldaqstant, l-opinjoni tadotta d-definizzjoni ta’ strateġija makroreġjonali li tagħti l-Kummissjoni (3), li tindika li strateġija tissejjaħ “makroreġjonali” meta tkun tikkonċerna reġjun li fih territorji minn pajjiżi jew reġjuni differenti li għandhom elementi komuni – pereżempju, l-istess żona, marittima jew ta’ tip ieħor, jew li għandhom quddiemhom l-istess sfidi, bħal problemi ta’ żvilupp, ta’ tibdil fil-klima, ta’ skambji ekonomiċi u kulturali limitati, eċċ. L-istrateġiji makroreġjonali jiffurmaw approċċi li jużaw l-għodod, il-programmi u l-finanzi li diġà jeżistu biex jimplimentaw l-għanijiet speċifiċi tal-makroreġjuni u jimmiraw li jġibu flimkien finanzi pubbliċi u privati fil-pjanijiet tagħhom, sabiex il-politiki aktar mifruxa jiġu allinjati mal-fondi disponibbli (Ewropej, nazzjonali u reġjonali). Barra minn hekk, huma jippermettu l-konverġenza tar-riżorsi tar-reġjuni u l-Istati Membri differenti fil-qafas tal-implimentazzjoni ta’ “intergovernanza” koordinata, kif ukoll il-ħolqien ta’ sitwazzjoni “ta’ vantaġġ reċiproku” għall-partijiet kollha msieħba.

| 2.7 | Fid-dawl tal-ambjent politiku u soċjali li qed jinbidel u li huwa partikolarment inċert, li huwa prevalenti fil-pajjiżi tan-Nofsinhar tal-Mediterran wara r-rivoluzzjonijiet, l-UE nediet approċċ ġdid fir-rigward tagħhom bit-titlu “Sħubija għad-demokrazija u l-prosperità komuni”, li jippremja lill-pajjiżi li jagħmlu progress fl-implimentazzjoni tar-riformi meħtieġa u li jilħqu għanijiet preċiżi u li jitkelju (4). |
| --- | --- |

2.7

Fid-dawl tal-ambjent politiku u soċjali li qed jinbidel u li huwa partikolarment inċert, li huwa prevalenti fil-pajjiżi tan-Nofsinhar tal-Mediterran wara r-rivoluzzjonijiet, l-UE nediet approċċ ġdid fir-rigward tagħhom bit-titlu “Sħubija għad-demokrazija u l-prosperità komuni”, li jippremja lill-pajjiżi li jagħmlu progress fl-implimentazzjoni tar-riformi meħtieġa u li jilħqu għanijiet preċiżi u li jitkelju (4).

3.   L-isfidi tar-reġjun Mediterranju

| 3.1 | Għandu jiġi notat li fid-dawl tal-għadd kbir ta’ programmi u inizjattivi li diġà tfasslu kemm għall-Mediterran kollu (ir-relazzjonijiet Ewro-Mediterranji, magħrufa bħala “Il-proċess ta’ Barċellona”) kif ukoll għal reġjuni aktar speċifiċi fil-Mediterran bħar-reġjun Jonju u dak Adrijatiku (il-kooperazzjoni territorjali fil-baċir Mediterran, bis-saħħa tal-makroreġjun Adrijatiku-Jonju), l-istrateġija makroreġjonali l-ġdida trid tgħaqqad il-pajjiżi kollha taż-żona tal-Mediterran jiġifieri l-Istati Membri (il-Portugall, Spanja, Franza, l-Italja, il-Greċja, Ċipru, is-Slovenja, Malta) u l-pajjiżi terzi (il-Kroazja, il-Montenegro, l-Albanija, it-Turkija, il-Libanu, is-Sirja, it-Territorji Palestinjani, il-Ġordan, l-Iżrael, l-Eġittu, il-Libja, l-Alġerija, it-Tuneżija, u l-Marokk). |
| --- | --- |

3.1

Għandu jiġi notat li fid-dawl tal-għadd kbir ta’ programmi u inizjattivi li diġà tfasslu kemm għall-Mediterran kollu (ir-relazzjonijiet Ewro-Mediterranji, magħrufa bħala “Il-proċess ta’ Barċellona”) kif ukoll għal reġjuni aktar speċifiċi fil-Mediterran bħar-reġjun Jonju u dak Adrijatiku (il-kooperazzjoni territorjali fil-baċir Mediterran, bis-saħħa tal-makroreġjun Adrijatiku-Jonju), l-istrateġija makroreġjonali l-ġdida trid tgħaqqad il-pajjiżi kollha taż-żona tal-Mediterran jiġifieri l-Istati Membri (il-Portugall, Spanja, Franza, l-Italja, il-Greċja, Ċipru, is-Slovenja, Malta) u l-pajjiżi terzi (il-Kroazja, il-Montenegro, l-Albanija, it-Turkija, il-Libanu, is-Sirja, it-Territorji Palestinjani, il-Ġordan, l-Iżrael, l-Eġittu, il-Libja, l-Alġerija, it-Tuneżija, u l-Marokk).

| 3.2 | Qabel ma jiġi definit il-qafas tal-għanijiet tal-azzjonijiet u l-politiki, hemm bżonn li jiġi ċċarat liema huma l-isfidi li qed jiffaċċja r-reġjun. |
| --- | --- |

3.2

Qabel ma jiġi definit il-qafas tal-għanijiet tal-azzjonijiet u l-politiki, hemm bżonn li jiġi ċċarat liema huma l-isfidi li qed jiffaċċja r-reġjun.

| 3.2.1 | L-ewwel nett, il-Mediterran, b’mod speċjali l-Lvant tal-Mediterran, għandu importanza storika kbira u jinkludi Stati Membri tal-UE, kif ukoll pajjiżi terzi li jinsabu fi stadji differenti ta’ żvilupp. Ir-reġjun tal-Mediterran huwa kkaratterizzat minn konċentrazzjoni qawwija ta’ flussi kummerċjali u tan-nies peress li din iż-żona minn dejjem kienet abitata min-nies, kien fiha attività ekonomika u ċċirkulaw fiha ammonti kbar ta’ beni, nies u vapuri. Madankollu r-relazzjonijiet ekonomiċi tal-pajjiżi tar-reġjun għadhom limitati ħafna; pereżempju, m’hemmx konnessjonijiet diretti bl-ajru bejn il-pajjiżi tal-Lvant tal-Mediterran. L-impressjoni ta’ xi wħud li l-“kooperazzjoni Ewro-Mediterranja” sfortunatament hija limitata għall-kooperazzjoni bejn il-pajjiżi tan-Nofsinhar tal-Mediterran u l-UE jew il-kooperazzjoni bilaterali ma’ xi Stati Membri mhijiex bla bażi. |
| --- | --- |

3.2.1

L-ewwel nett, il-Mediterran, b’mod speċjali l-Lvant tal-Mediterran, għandu importanza storika kbira u jinkludi Stati Membri tal-UE, kif ukoll pajjiżi terzi li jinsabu fi stadji differenti ta’ żvilupp. Ir-reġjun tal-Mediterran huwa kkaratterizzat minn konċentrazzjoni qawwija ta’ flussi kummerċjali u tan-nies peress li din iż-żona minn dejjem kienet abitata min-nies, kien fiha attività ekonomika u ċċirkulaw fiha ammonti kbar ta’ beni, nies u vapuri. Madankollu r-relazzjonijiet ekonomiċi tal-pajjiżi tar-reġjun għadhom limitati ħafna; pereżempju, m’hemmx konnessjonijiet diretti bl-ajru bejn il-pajjiżi tal-Lvant tal-Mediterran. L-impressjoni ta’ xi wħud li l-“kooperazzjoni Ewro-Mediterranja” sfortunatament hija limitata għall-kooperazzjoni bejn il-pajjiżi tan-Nofsinhar tal-Mediterran u l-UE jew il-kooperazzjoni bilaterali ma’ xi Stati Membri mhijiex bla bażi.

| 3.2.2 | Barra minn hekk, l-iżbilanċ ekonomiku li jiddomina r-reġjun u d-differenzi fil-livell ta’ żvilupp u ta’ ġid, kif ukoll it-tensjonijiet li spiss jaħkmuh, speċjalment f’dawn iż-żminijiet, wasslu biex iċ-ċirkolazzjoni tan-nies ħadet il-forma ta’ migrazzjoni ekonomika permanenti (legali u illegali) (5) b’konsegwenzi ħżiena kemm għall-pajjiżi tal-oriġini kif ukoll għall-pajjiżi ta’ destinazzjoni; iċ-ċaqliq tan-nies li jkunu qed ifittxu asil politiku huwa parti mill-problema kollha li toħloq tħassib partikolari. |
| --- | --- |

3.2.2

Barra minn hekk, l-iżbilanċ ekonomiku li jiddomina r-reġjun u d-differenzi fil-livell ta’ żvilupp u ta’ ġid, kif ukoll it-tensjonijiet li spiss jaħkmuh, speċjalment f’dawn iż-żminijiet, wasslu biex iċ-ċirkolazzjoni tan-nies ħadet il-forma ta’ migrazzjoni ekonomika permanenti (legali u illegali) (5) b’konsegwenzi ħżiena kemm għall-pajjiżi tal-oriġini kif ukoll għall-pajjiżi ta’ destinazzjoni; iċ-ċaqliq tan-nies li jkunu qed ifittxu asil politiku huwa parti mill-problema kollha li toħloq tħassib partikolari.

| 3.2.3 | It-tielet, ir-reġjun tal-Mediterran għadu kkaratterizzat minn instabbiltà politika u kunflitti armati, b’ħafna effetti mhux mixtieqa f’telf ta’ ħajjiet umani, ħsarat materjali u konsegwenzi negattivi fuq l-iskambji ekonomiċi u kummerċjali u fuq l-ambjent. Barra minn hekk, wara li bdew ir-rivoluzzjonijiet Għarab, bdiet tinħass il-ħtieġa biex tiġi mfassla fil-lokalità strateġija ġdida li ssaħħaħ ir-relazzjonijiet ekonomiċi u soċjali bejn il-pajjiżi tar-reġjun b’inizjattiva tal-UE, li ser tiġi strutturata minn djalogu demokratiku mal-Istati kif wkoll mas-soċjetà ċivili (6), u li ser turi li l-UE b’mod fundamentali żżomm mal-popli tan-Nofsinhar tal-Mediterran (7). |
| --- | --- |

3.2.3

It-tielet, ir-reġjun tal-Mediterran għadu kkaratterizzat minn instabbiltà politika u kunflitti armati, b’ħafna effetti mhux mixtieqa f’telf ta’ ħajjiet umani, ħsarat materjali u konsegwenzi negattivi fuq l-iskambji ekonomiċi u kummerċjali u fuq l-ambjent. Barra minn hekk, wara li bdew ir-rivoluzzjonijiet Għarab, bdiet tinħass il-ħtieġa biex tiġi mfassla fil-lokalità strateġija ġdida li ssaħħaħ ir-relazzjonijiet ekonomiċi u soċjali bejn il-pajjiżi tar-reġjun b’inizjattiva tal-UE, li ser tiġi strutturata minn djalogu demokratiku mal-Istati kif wkoll mas-soċjetà ċivili (6), u li ser turi li l-UE b’mod fundamentali żżomm mal-popli tan-Nofsinhar tal-Mediterran (7).

| 3.2.4 | Ir-raba’, ir-reġjun huwa sors ta’ diversi materji primi prezzjużi, l-ewwel fosthom ir-riżervi tal-enerġija tal-Lvant Nofsani aktar mifrux u l-Afrika ta’ Fuq. L-iskoperta reċenti ta’ bjar ġodda tal-gass naturali hija avveniment importanti, li għandu jwassal għal provvista supplimentari ta’ riżorsi enerġetiċi għall-UE li jkunu fuq bażi aktar stabbli. Madankollu huwa indispensabbli li jiġu garantiti kundizzjonijiet ta’ sigurtà u titjib fir-rotot tal-komunikazzjoni, dawk marittimi, bl-ajru u f’forom oħra, bejn il-Mediterran u l-bqija tad-dinja, b’enfasi fuq il-flotta merkantili, li toffri attività ekonomika importanti fir-reġjun. |
| --- | --- |

3.2.4

Ir-raba’, ir-reġjun huwa sors ta’ diversi materji primi prezzjużi, l-ewwel fosthom ir-riżervi tal-enerġija tal-Lvant Nofsani aktar mifrux u l-Afrika ta’ Fuq. L-iskoperta reċenti ta’ bjar ġodda tal-gass naturali hija avveniment importanti, li għandu jwassal għal provvista supplimentari ta’ riżorsi enerġetiċi għall-UE li jkunu fuq bażi aktar stabbli. Madankollu huwa indispensabbli li jiġu garantiti kundizzjonijiet ta’ sigurtà u titjib fir-rotot tal-komunikazzjoni, dawk marittimi, bl-ajru u f’forom oħra, bejn il-Mediterran u l-bqija tad-dinja, b’enfasi fuq il-flotta merkantili, li toffri attività ekonomika importanti fir-reġjun.

| 3.2.5 | Il-ħames, minħabba f’okkupazzjoni twila fir-reġjun, l-agrikoltura tiegħu, l-episodji reċenti ta’ nixfa repetuta, is-sajd żejjed, u d-densità tat-traffiku marittimu wasslu għal tniġġis fir-reġjun li għandu effetti negattivi fuq il-ħajja fil-baħar u fuq il-kosti, bi ħsara għall-attività turistika. L-azjendi agrikoli qed jipproduċu volumi dejjem aktar baxxi ta’ ikel li l-valur tiegħu dejjem qed jonqos (8), ir-riżorsi tal-baħar qed jispiċċaw bil-mod u wieħed jinnota tnaqqis kbir fir-rendiment tal-pixkeriji. |
| --- | --- |

3.2.5

Il-ħames, minħabba f’okkupazzjoni twila fir-reġjun, l-agrikoltura tiegħu, l-episodji reċenti ta’ nixfa repetuta, is-sajd żejjed, u d-densità tat-traffiku marittimu wasslu għal tniġġis fir-reġjun li għandu effetti negattivi fuq il-ħajja fil-baħar u fuq il-kosti, bi ħsara għall-attività turistika. L-azjendi agrikoli qed jipproduċu volumi dejjem aktar baxxi ta’ ikel li l-valur tiegħu dejjem qed jonqos (8), ir-riżorsi tal-baħar qed jispiċċaw bil-mod u wieħed jinnota tnaqqis kbir fir-rendiment tal-pixkeriji.

| 3.2.6 | Is-sitta, karatteristika komuni għall-pajjiżi kollha tal-Mediterran hija l-importanza li kisbet l-industrija tat-turiżmu bħala sors ta’ impjiegi u ta’ tkabbir: hija waħda mir-raġunijiet li għaliha l-promozzjoni tal-kooperazzjoni bejn il-pajjiżi tar-reġjun trid tkun element ewlieni tal-istrateġija għall-iżvilupp, biex jiġu riżolti problemi mifruxa, b’mod speċjali dik tal-istaġuni. |
| --- | --- |

3.2.6

Is-sitta, karatteristika komuni għall-pajjiżi kollha tal-Mediterran hija l-importanza li kisbet l-industrija tat-turiżmu bħala sors ta’ impjiegi u ta’ tkabbir: hija waħda mir-raġunijiet li għaliha l-promozzjoni tal-kooperazzjoni bejn il-pajjiżi tar-reġjun trid tkun element ewlieni tal-istrateġija għall-iżvilupp, biex jiġu riżolti problemi mifruxa, b’mod speċjali dik tal-istaġuni.

| 3.2.7 | Is-seba’, hija l-konstatazzjoni li l-użu tal-mezzi teknoloġiċi tal-komunikazzjoni permezz tal-internet huwa limitat, speċjalment fin-Nofsinhar tal-Mediterran, u li m’hemm l-ebda sforz ta’ riċerka jew ta’ innovazzjoni minkejja li dawn huma elementi indispensabbli f’ekonomija moderna. Il-pajjiżi tal-Mediterran mhumiex konnessi ħlief b’mod limitat ħafna. |
| --- | --- |

3.2.7

Is-seba’, hija l-konstatazzjoni li l-użu tal-mezzi teknoloġiċi tal-komunikazzjoni permezz tal-internet huwa limitat, speċjalment fin-Nofsinhar tal-Mediterran, u li m’hemm l-ebda sforz ta’ riċerka jew ta’ innovazzjoni minkejja li dawn huma elementi indispensabbli f’ekonomija moderna. Il-pajjiżi tal-Mediterran mhumiex konnessi ħlief b’mod limitat ħafna.

| 3.3 | Għandu jiġi notat li r-relazzjonijiet ekonomiċi, politiċi u soċjali bejn il-pajjiżi tat-Tramuntana tal-Afrika jinsabu f’livell verament baxx, tant li ’l hekk imsejħa kooperazzjoni Ewro-Mediterranja mhijiex ħlief kooperazzjoni tal-UE ma’ xi pajjiżi biss. Barra minn hekk, il-politiki u l-programmi li l-UE implimentat fir-reġjun kellhom suċċess limitat, minħabba fin-nuqqas ta’ msieħba lokali effikaċi u l-korruzzjoni (9), kif ukoll minħabba n-nuqqas ta’ komprensjoni adegwata tad-drawwiet, it-tradizzjonijiet u r-rappreżentazzjonijiet soċjali lokali. Il-proċess ta’ Barċellona li ilu fis-seħħ mill-1995, ta riżultati fjakki u l-programm MEDA u l-Unjoni għall-Mediterran ma tawx ir-riżultati mistennija għal promozzjoni adegwata tal-kooperazzjoni bejn l-UE u l-pajjiżi tal-baċir tal-Mediterran. |
| --- | --- |

3.3

Għandu jiġi notat li r-relazzjonijiet ekonomiċi, politiċi u soċjali bejn il-pajjiżi tat-Tramuntana tal-Afrika jinsabu f’livell verament baxx, tant li ’l hekk imsejħa kooperazzjoni Ewro-Mediterranja mhijiex ħlief kooperazzjoni tal-UE ma’ xi pajjiżi biss. Barra minn hekk, il-politiki u l-programmi li l-UE implimentat fir-reġjun kellhom suċċess limitat, minħabba fin-nuqqas ta’ msieħba lokali effikaċi u l-korruzzjoni (9), kif ukoll minħabba n-nuqqas ta’ komprensjoni adegwata tad-drawwiet, it-tradizzjonijiet u r-rappreżentazzjonijiet soċjali lokali. Il-proċess ta’ Barċellona li ilu fis-seħħ mill-1995, ta riżultati fjakki u l-programm MEDA u l-Unjoni għall-Mediterran ma tawx ir-riżultati mistennija għal promozzjoni adegwata tal-kooperazzjoni bejn l-UE u l-pajjiżi tal-baċir tal-Mediterran.

4.   Għanijiet ta’ strateġija makroreġjonali fil-Mediterran

| 4.1 | Fid-dawl tal-isfidi msemmija hawn fuq, qed jiġi propost li l-għanijiet ewlenin tal-istrateġija makroreġjonali jiġu definiti kif ġej: |
| --- | --- |

4.1

Fid-dawl tal-isfidi msemmija hawn fuq, qed jiġi propost li l-għanijiet ewlenin tal-istrateġija makroreġjonali jiġu definiti kif ġej:

| 4.1.1 | jinkiseb żvilupp sostenibbli bit-tisħiħ tal-kompetittività tal-ekonomiji tal-pajjiżi tar-reġjun; sabiex tiġi ffaċċjata l-kriżi ekonomika internazzjonali attwali u jinħolqu possibbiltajiet ta’ impjiegi u ta’ tnaqqis tal-qgħad; |
| --- | --- |

4.1.1

jinkiseb żvilupp sostenibbli bit-tisħiħ tal-kompetittività tal-ekonomiji tal-pajjiżi tar-reġjun; sabiex tiġi ffaċċjata l-kriżi ekonomika internazzjonali attwali u jinħolqu possibbiltajiet ta’ impjiegi u ta’ tnaqqis tal-qgħad;

| 4.1.2 | tisħiħ tar-rabtiet bejn il-pajjiżi tal-Mediterran li jsiru pont ta’ komunikazzjoni bejn l-UE, il-Lvant Nofsani u l-Afrika, biex jissaħħu l-kundizzjonijiet għall-paċi, il-prosperità u l-koeżjoni reġjonali; |
| --- | --- |

4.1.2

tisħiħ tar-rabtiet bejn il-pajjiżi tal-Mediterran li jsiru pont ta’ komunikazzjoni bejn l-UE, il-Lvant Nofsani u l-Afrika, biex jissaħħu l-kundizzjonijiet għall-paċi, il-prosperità u l-koeżjoni reġjonali;

| 4.1.3 | l-identifikazzjoni ta’ politika enerġetika ambizzjuża li taqdi kemm lill-pajjiżi tar-reġjun kif ukoll lill-UE, billi wieħed iżomm f’rasu li din għandha bżonn tiddiversifika l-fornituri tagħha tal-enerġija u tnaqqas d-dipendenza tagħha mir-Russja; |
| --- | --- |

4.1.3

l-identifikazzjoni ta’ politika enerġetika ambizzjuża li taqdi kemm lill-pajjiżi tar-reġjun kif ukoll lill-UE, billi wieħed iżomm f’rasu li din għandha bżonn tiddiversifika l-fornituri tagħha tal-enerġija u tnaqqas d-dipendenza tagħha mir-Russja;

| 4.1.4 | tisħiħ tal-libertà tal-moviment tal-prodotti, is-servizzi, il-kapital u l-persuni bejn il-pajjiżi tal-Mediterran li mhumiex fl-UE; |
| --- | --- |

4.1.4

tisħiħ tal-libertà tal-moviment tal-prodotti, is-servizzi, il-kapital u l-persuni bejn il-pajjiżi tal-Mediterran li mhumiex fl-UE;

| 4.1.5 | titjib tan-netwerk tal-konnessjonijiet biex ikun hemm aċċess mgħaġġel u bla ostakli għall-oġġetti, il-persuni u s-servizzi, b’insistenza partikolari fuq it-trasport b’sigurtà sħiħa tar-riżorsi tal-enerġija; |
| --- | --- |

4.1.5

titjib tan-netwerk tal-konnessjonijiet biex ikun hemm aċċess mgħaġġel u bla ostakli għall-oġġetti, il-persuni u s-servizzi, b’insistenza partikolari fuq it-trasport b’sigurtà sħiħa tar-riżorsi tal-enerġija;

| 4.1.6 | tisħiħ tar-rwol tal-Istati Membri tal-UE li huma gżejjer żgħar fir-reġjun tal-Mediterran, jiġifieri Ċipru u Malta, bit-tnedija ta’ inizjattivi għat-titjib tar-relazzjonijiet mal-imsieħba tal-Mediterran, l-aktar bit-tixrid tal-konnessjonijiet elettroniċi tal-pajjiżi fir-reġjun mal-bqija tad-dinja; |
| --- | --- |

4.1.6

tisħiħ tar-rwol tal-Istati Membri tal-UE li huma gżejjer żgħar fir-reġjun tal-Mediterran, jiġifieri Ċipru u Malta, bit-tnedija ta’ inizjattivi għat-titjib tar-relazzjonijiet mal-imsieħba tal-Mediterran, l-aktar bit-tixrid tal-konnessjonijiet elettroniċi tal-pajjiżi fir-reġjun mal-bqija tad-dinja;

| 4.1.7 | promozzjoni ta’ programmi li għandhom l-għan li joħolqu impjiegi addizzjonali li minnhom jibbenefikaw gruppi li jeħtieġu attenzjoni partikolari (10) (nisa, żgħażagħ, persuni b’diżabbiltà eċċ.). |
| --- | --- |

4.1.7

promozzjoni ta’ programmi li għandhom l-għan li joħolqu impjiegi addizzjonali li minnhom jibbenefikaw gruppi li jeħtieġu attenzjoni partikolari (10) (nisa, żgħażagħ, persuni b’diżabbiltà eċċ.).

| 4.2 | L-istrateġija makroreġjonali għall-Mediterran, maqsuma fi strateġija sottoreġjonali għal-Lvant u oħra għall-Punent tal-Mediterran, għandha timmira li tittrasforma r-reġjun f’żona li tkun ġenwinament innovattiva fil-qasam tal-kummerċ, it-turiżmu, il-kultura, l-ideat, l-innovazzjonijiet, ir-riċerka u l-attivitajiet edukattivi, biex b’hekk isir reġjun ta’ paċi fejn jinkiseb l-iżvilupp ekonomiku u soċjali sostenibbli u l-prosperità. |
| --- | --- |

4.2

L-istrateġija makroreġjonali għall-Mediterran, maqsuma fi strateġija sottoreġjonali għal-Lvant u oħra għall-Punent tal-Mediterran, għandha timmira li tittrasforma r-reġjun f’żona li tkun ġenwinament innovattiva fil-qasam tal-kummerċ, it-turiżmu, il-kultura, l-ideat, l-innovazzjonijiet, ir-riċerka u l-attivitajiet edukattivi, biex b’hekk isir reġjun ta’ paċi fejn jinkiseb l-iżvilupp ekonomiku u soċjali sostenibbli u l-prosperità.

5.   Approċċ strateġiku fil-perspettiva tal-makroreġjun tal-Mediterran

| 5.1 | L-analiżi li saret hawn fuq tista’ tgħin biex jiġu identifikati l-elementi prinċipali għal strateġija għar-reġjun, organizzati f’sitt pilastri kompatibbli mal-Istrateġija Ewropea “Ewropa 2020” (11) li huma kif ġej: |
| --- | --- |

5.1

L-analiżi li saret hawn fuq tista’ tgħin biex jiġu identifikati l-elementi prinċipali għal strateġija għar-reġjun, organizzati f’sitt pilastri kompatibbli mal-Istrateġija Ewropea “Ewropa 2020” (11) li huma kif ġej:

| 5.1.1 | L-ewwel pilastru jirrigwarda l-kooperazzjoni u l-iżvilupp ekonomiku b’rabta mal-għanijiet tas-sostenibbiltà, b’miżuri importanti fil-qasam ekonomiku u komponenti bħal:






  — | id-definizzjoni ta’ strateġija stabbli u fit-tul fil-qasam tal-politika agrikola komuni, għal attività agrikola sostenibbli, li sserraħ fuq it-taħriġ, it-tekonoloġija, l-innovazzjoni u r-riċerka; |
| --- | --- | --- |

5.1.1

L-ewwel pilastru jirrigwarda l-kooperazzjoni u l-iżvilupp ekonomiku b’rabta mal-għanijiet tas-sostenibbiltà, b’miżuri importanti fil-qasam ekonomiku u komponenti bħal:

—

id-definizzjoni ta’ strateġija stabbli u fit-tul fil-qasam tal-politika agrikola komuni, għal attività agrikola sostenibbli, li sserraħ fuq it-taħriġ, it-tekonoloġija, l-innovazzjoni u r-riċerka;

| — | l-implimentazzjoni ta’ azzjonijiet għall-iżvilupp tal-akkwakultura; |
| --- | --- |

—

l-implimentazzjoni ta’ azzjonijiet għall-iżvilupp tal-akkwakultura;

| — | l-appoġġ lill-SMEs li jiffurmaw is-sinsla tal-attività ekonomika lokali; |
| --- | --- |

—

l-appoġġ lill-SMEs li jiffurmaw is-sinsla tal-attività ekonomika lokali;

| — | il-liberalizzazzjoni tal-iskambji bejn il-pajjiżi fir-reġjun; |
| --- | --- |

—

il-liberalizzazzjoni tal-iskambji bejn il-pajjiżi fir-reġjun;

| — | il-ġlieda kontra l-korruzzjoni, li teqred l-istrutturi ekonomiċi u soċjali u tnaqqas il-kompetittività; |
| --- | --- |

—

il-ġlieda kontra l-korruzzjoni, li teqred l-istrutturi ekonomiċi u soċjali u tnaqqas il-kompetittività;

| — | il-promozzjoni tal-iżvilupp turistiku u kulturali, li jenfasizza l-kooperazzjoni transnazzjonali, l-isfida li jiġu attirati l-investituri barranin, l-appoġġ għat-turiżmu bil-kruċieri lejn diversi destinazzjonijiet, jew il-promozzjoni tal-patrimonju u tal-kosti permezz tal-għoti ta’ tikketta ta’ kwalità. |
| --- | --- |

—

il-promozzjoni tal-iżvilupp turistiku u kulturali, li jenfasizza l-kooperazzjoni transnazzjonali, l-isfida li jiġu attirati l-investituri barranin, l-appoġġ għat-turiżmu bil-kruċieri lejn diversi destinazzjonijiet, jew il-promozzjoni tal-patrimonju u tal-kosti permezz tal-għoti ta’ tikketta ta’ kwalità.

| 5.1.2 | It-tieni pilastru jitratta l-ħarsien tal-ambjent u l-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, fosthom:






  — | il-ħarsien tar-rikkezza tal-baħar u dik ta’ taħt il-baħar, bis-saħħa tar-riġenerazzjoni tal-istokkijiet tal-ħut u t-tnaqqis tal-problemi tat-tibdil fil-klima li qed iseħħ; |
| --- | --- | --- |

5.1.2

It-tieni pilastru jitratta l-ħarsien tal-ambjent u l-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, fosthom:

—

il-ħarsien tar-rikkezza tal-baħar u dik ta’ taħt il-baħar, bis-saħħa tar-riġenerazzjoni tal-istokkijiet tal-ħut u t-tnaqqis tal-problemi tat-tibdil fil-klima li qed iseħħ;

| — | it-teħid ta’ miżuri supplimentari ta’ ħarsien tal-kosti; |
| --- | --- |

—

it-teħid ta’ miżuri supplimentari ta’ ħarsien tal-kosti;

| — | it-tisħiħ tal-kooperazzjoni bejn il-pajjiżi tar-reġjun fil-qasam tal-ħarsien u t-tqassim ġust tar-riżorsi tal-ilma; |
| --- | --- |

—

it-tisħiħ tal-kooperazzjoni bejn il-pajjiżi tar-reġjun fil-qasam tal-ħarsien u t-tqassim ġust tar-riżorsi tal-ilma;

| — | l-applikazzjoni tal-prinċipji tal-iżvilupp sostenibbli fit-trasport marittimu, bl-użu ta’ teknoloġiji ġodda għaċ-ċirkolazzjoni tal-bastimenti, li jippermetti tnaqqis fl-ispejjeż tat-tħaddim u l-emissjonijiet tas-CO2. |
| --- | --- |

—

l-applikazzjoni tal-prinċipji tal-iżvilupp sostenibbli fit-trasport marittimu, bl-użu ta’ teknoloġiji ġodda għaċ-ċirkolazzjoni tal-bastimenti, li jippermetti tnaqqis fl-ispejjeż tat-tħaddim u l-emissjonijiet tas-CO2.

| 5.1.3 | It-tielet pilastru jirrigwarda t-trasport, fejn l-għan hu li jiġu garantiti l-konnessjonijiet u s-sigurtà tat-trasport tal-oġġetti u tal-persuni bl-ajru u bil-baħar. F’dan ir-rigward, l-għanijiet huma:






  — | it-tisħiħ u t-titjib tat-trasport marittimu kummerċjali b’kollaborazzjoni bejn il-pajjiżi tal-Mediterran, u li jiġu garantiti kundizzjonijiet ta’ sigurtà fuq ir-rotot internazzjonali għat-tbaħħir, dawk kostali u bl-ajru; |
| --- | --- | --- |

5.1.3

It-tielet pilastru jirrigwarda t-trasport, fejn l-għan hu li jiġu garantiti l-konnessjonijiet u s-sigurtà tat-trasport tal-oġġetti u tal-persuni bl-ajru u bil-baħar. F’dan ir-rigward, l-għanijiet huma:

—

it-tisħiħ u t-titjib tat-trasport marittimu kummerċjali b’kollaborazzjoni bejn il-pajjiżi tal-Mediterran, u li jiġu garantiti kundizzjonijiet ta’ sigurtà fuq ir-rotot internazzjonali għat-tbaħħir, dawk kostali u bl-ajru;

| — | li jissaħħaħ in-netwerk tal-konnessjonijiet bl-ajru u bil-baħar bejn il-pajjiżi tar-reġjuni kkonċernati, kif ukoll bejn il-Lvant u l-Punent tal-Mediterran u fl-aħħar il-kumplament tal-UE. |
| --- | --- |

—

li jissaħħaħ in-netwerk tal-konnessjonijiet bl-ajru u bil-baħar bejn il-pajjiżi tar-reġjuni kkonċernati, kif ukoll bejn il-Lvant u l-Punent tal-Mediterran u fl-aħħar il-kumplament tal-UE.

| — | l-iżvilupp ta’ kurituri ġodda marittimi jew li jittejbu dawk li diġà jeżistu b’mod partikolari sabiex l-Istati Membri tal-UE li huma gżejjer żgħar ikollhom garanzija ta’ konnessjonijiet sikuri u kompetittivi. |
| --- | --- |

—

l-iżvilupp ta’ kurituri ġodda marittimi jew li jittejbu dawk li diġà jeżistu b’mod partikolari sabiex l-Istati Membri tal-UE li huma gżejjer żgħar ikollhom garanzija ta’ konnessjonijiet sikuri u kompetittivi.

| 5.1.4 | Ir-raba’ pilastru jirrigwarda l-kooperazzjoni fil-qasam tal-enerġija
   (12)
  għall-idrokarburanti, il-gass naturali, l-enerġija rinnovabbli u t-trasport sikur tagħhom mill-pajjiżi produtturi lejn l-UE u bnadi oħra. L-għan għal żmien twil li tinħoloq “komunità tal-enerġija UE - Nofsinhar tal-Mediterran” huwa proġett ambizzjuż ħafna iżda indispensabbli. Għal dan il-għan, hemm bżonn li tiġi żviluppata politika tal-enerġija f’diversi livelli għall-Mediterran li timmira għal:






  — | l-użu tal-bjar tal-gass naturali li għadhom kemm ġew skopruti, flimkien mal-użu tas-sorsi tal-enerġiji rinnovabbli bħal dik solari u tar-riħ; |
| --- | --- | --- |

5.1.4

Ir-raba’ pilastru jirrigwarda l-kooperazzjoni fil-qasam tal-enerġija
   (12)
  għall-idrokarburanti, il-gass naturali, l-enerġija rinnovabbli u t-trasport sikur tagħhom mill-pajjiżi produtturi lejn l-UE u bnadi oħra. L-għan għal żmien twil li tinħoloq “komunità tal-enerġija UE - Nofsinhar tal-Mediterran” huwa proġett ambizzjuż ħafna iżda indispensabbli. Għal dan il-għan, hemm bżonn li tiġi żviluppata politika tal-enerġija f’diversi livelli għall-Mediterran li timmira għal:

—

l-użu tal-bjar tal-gass naturali li għadhom kemm ġew skopruti, flimkien mal-użu tas-sorsi tal-enerġiji rinnovabbli bħal dik solari u tar-riħ;

| — | l-esplorazzjoni ta’ sorsi ġodda ta’ gass naturali u l-esplojtazzjoni tagħhom; |
| --- | --- |

—

l-esplorazzjoni ta’ sorsi ġodda ta’ gass naturali u l-esplojtazzjoni tagħhom;

| — | l-iżvilupp ta’ sorsi tal-enerġija rinnovabbli b’inizjattivi reġjonali bħal, fost l-oħrajn, il-Pjan Solari għall-Mediterran, Dii – L-enerġija rinnovabbli li tqarreb il-kontinenti, u l-Medgrid; |
| --- | --- |

—

l-iżvilupp ta’ sorsi tal-enerġija rinnovabbli b’inizjattivi reġjonali bħal, fost l-oħrajn, il-Pjan Solari għall-Mediterran, Dii – L-enerġija rinnovabbli li tqarreb il-kontinenti, u l-Medgrid;

| — | id-dħul tal-pajjiżi tan-Nofsinhar tal-Mediterran fis-suq intern tal-enerġija. |
| --- | --- |

—

id-dħul tal-pajjiżi tan-Nofsinhar tal-Mediterran fis-suq intern tal-enerġija.

| 5.1.5 | Il-ħames pilastru jirrigwarda l-innovazzjoni u l-kompetittività. L-istrateġija għandha tuża l-okkażjonijiet maħluqin mill-inizjattivi tal-UE li diġà huma fis-seħħ fl-oqsma tar-riċerka u l-innovazzjoni, bl-għan li tissaħħaħ il-kompetittività, biex b’hekk isir kontribut lejn il-prosperità tal-popolazzjonijiet tal-pajjiżi tar-reġjun tal-Mediterran fis-sens wiesa’, b’azzjonijiet li jikkonsistu f’dan li ġej:






  — | il-promozzjoni ta’ riforma fl-edukazzjoni u l-adattar tas-sistemi edukattivi għall-eżiġenzi attwali ta’ żvilupp, b’politiki għat-taħriġ tal-ħaddiema manwali; |
| --- | --- | --- |

5.1.5

Il-ħames pilastru jirrigwarda l-innovazzjoni u l-kompetittività. L-istrateġija għandha tuża l-okkażjonijiet maħluqin mill-inizjattivi tal-UE li diġà huma fis-seħħ fl-oqsma tar-riċerka u l-innovazzjoni, bl-għan li tissaħħaħ il-kompetittività, biex b’hekk isir kontribut lejn il-prosperità tal-popolazzjonijiet tal-pajjiżi tar-reġjun tal-Mediterran fis-sens wiesa’, b’azzjonijiet li jikkonsistu f’dan li ġej:

—

il-promozzjoni ta’ riforma fl-edukazzjoni u l-adattar tas-sistemi edukattivi għall-eżiġenzi attwali ta’ żvilupp, b’politiki għat-taħriġ tal-ħaddiema manwali;

| — | it-twaqqif ta’ kooperazzjoni aktar mill-qrib bejn l-universitajiet, l-intrapriżi u l-istituti tar-riċerkaturi fil-qasam tar-riċerka u t-teknoloġija; |
| --- | --- |

—

it-twaqqif ta’ kooperazzjoni aktar mill-qrib bejn l-universitajiet, l-intrapriżi u l-istituti tar-riċerkaturi fil-qasam tar-riċerka u t-teknoloġija;

| — | il-promozzjoni ta’ programmi ta’ skambju tal-persunal xjentifiku u tal-istudenti (il-programmi Erasmus, Leonardo Da Vinci, eċċ.); |
| --- | --- |

—

il-promozzjoni ta’ programmi ta’ skambju tal-persunal xjentifiku u tal-istudenti (il-programmi Erasmus, Leonardo Da Vinci, eċċ.);

| — | it-tisħiħ tal-kollaborazzjonijiet li jinbtu bejn il-pajjiżi kkonċernati biex jitjiebu l-konnessjonijiet elettroniċi u l-aċċess għall-internet. |
| --- | --- |

—

it-tisħiħ tal-kollaborazzjonijiet li jinbtu bejn il-pajjiżi kkonċernati biex jitjiebu l-konnessjonijiet elettroniċi u l-aċċess għall-internet.

| 5.1.6 | Is-sitt pilastru jirrigwarda l-immigrazzjoni u l-mobbiltà (13); l-ambitu tiegħu jirrigwarda l-promozzjoni tal-immigrazzjoni legali u organizzata tajjeb, ir-rispett tad-drittijiet internazzjonali fil-qasam tal-asil, it-tnaqqis tal-immigrazzjoni klandestina, il-ġlieda kontra n-netwerks kriminali li jittraffikaw in-nies, u fl-aħħar il-ħarsien tad-drittijiet tal-bniedem fil-qasam tal-kontroll tal-fruntieri:






  — | tisħiħ tal-kooperazzjoni għall-kontroll tal-immigrazzjoni u tal-mobbiltà bejn il-pajjiżi tal-oriġini, dawk ta’ tranżitu u ta’ akkoljenza. Is-soltu dawn tal-aħħar huma l-Istati Membri tal-UE; |
| --- | --- | --- |

5.1.6

Is-sitt pilastru jirrigwarda l-immigrazzjoni u l-mobbiltà (13); l-ambitu tiegħu jirrigwarda l-promozzjoni tal-immigrazzjoni legali u organizzata tajjeb, ir-rispett tad-drittijiet internazzjonali fil-qasam tal-asil, it-tnaqqis tal-immigrazzjoni klandestina, il-ġlieda kontra n-netwerks kriminali li jittraffikaw in-nies, u fl-aħħar il-ħarsien tad-drittijiet tal-bniedem fil-qasam tal-kontroll tal-fruntieri:

—

tisħiħ tal-kooperazzjoni għall-kontroll tal-immigrazzjoni u tal-mobbiltà bejn il-pajjiżi tal-oriġini, dawk ta’ tranżitu u ta’ akkoljenza. Is-soltu dawn tal-aħħar huma l-Istati Membri tal-UE;

| — | titjib fiċ-ċirkolazzjoni, il-libertà tal-passaġġ, u d-definizzjoni ta’ politika globali ġdida tal-asil tal-UE bbażata:






  — | fuq il-prijoritajiet tas-Sistema Ewropea Komuni tal-Asil (SEKA), |
| --- | --- | --- |

—

titjib fiċ-ċirkolazzjoni, il-libertà tal-passaġġ, u d-definizzjoni ta’ politika globali ġdida tal-asil tal-UE bbażata:

—

fuq il-prijoritajiet tas-Sistema Ewropea Komuni tal-Asil (SEKA),

| — | dwar it-titjib tal-kooperazzjoni bejn il-pulizija għall-prevenzjoni u t-trażżin tal-kriminalità transkonfinali. |
| --- | --- |

—

dwar it-titjib tal-kooperazzjoni bejn il-pulizija għall-prevenzjoni u t-trażżin tal-kriminalità transkonfinali.

6.   Kundizzjonijiet essenzjali biex jintlaħqu l-għanijiet tal-Istrateġija makroreġjonali ta’ żvilupp tal-Mediterran

| 6.1 | L-istrateġija makroreġjonali l-ġdida għall-Mediterran, maqsuma f’żewġ sezzjonijiet sottoreġjonali, trid tidħol fl-Istrateġija Ewropa 2020, il-programmi attwali u d-dispożizzjonijiet finanzjarji tal-UE (14) u fost affarijiet oħra tuża l-inizjattivi Ewropej bħall-programm Interact, biex joffru l-assistenza teknika u t-taħriġ (15) meħtiġin. Madankollu ser ikun indispensabbli li jinħolqu strutturi ġodda ta’ amministrazzjoni u ta’ tisħiħ tal-ħidma tal-istituzzjonijiet. L-istrateġija makroreġjonali trid tiżviluppa approċċi ġodda li minnhom jiggwadanjaw il-pajjiżi kkonċernati, billi tipprevedi miżuri prammatiċi u politiki li jistgħu jiġu implimentati b’suċċess. |
| --- | --- |

6.1

L-istrateġija makroreġjonali l-ġdida għall-Mediterran, maqsuma f’żewġ sezzjonijiet sottoreġjonali, trid tidħol fl-Istrateġija Ewropa 2020, il-programmi attwali u d-dispożizzjonijiet finanzjarji tal-UE (14) u fost affarijiet oħra tuża l-inizjattivi Ewropej bħall-programm Interact, biex joffru l-assistenza teknika u t-taħriġ (15) meħtiġin. Madankollu ser ikun indispensabbli li jinħolqu strutturi ġodda ta’ amministrazzjoni u ta’ tisħiħ tal-ħidma tal-istituzzjonijiet. L-istrateġija makroreġjonali trid tiżviluppa approċċi ġodda li minnhom jiggwadanjaw il-pajjiżi kkonċernati, billi tipprevedi miżuri prammatiċi u politiki li jistgħu jiġu implimentati b’suċċess.

| 6.2 | Fit-tfassil tal-istrateġija għall-Mediterran (il-Lvant u l-Punent tal-Mediterran), għandhom jintużaw il-mezzi kollha għad-dispożizzjoni u tiġi allinjata mal-aspetti li jirrigwardaw ir-relazzjonijiet esterni tal-approċċ Mediterranju. Hija ser tkun ibbażata fuq il-koordinazzjoni aktar effikaċi bejn l-azzjonijiet u l-politiki tal-Kummissjoni Ewropea u dawk tal-Istati Membri, ir-reġjuni, l-awtoritajiet lokali u suġġetti oħra kkonċernati. |
| --- | --- |

6.2

Fit-tfassil tal-istrateġija għall-Mediterran (il-Lvant u l-Punent tal-Mediterran), għandhom jintużaw il-mezzi kollha għad-dispożizzjoni u tiġi allinjata mal-aspetti li jirrigwardaw ir-relazzjonijiet esterni tal-approċċ Mediterranju. Hija ser tkun ibbażata fuq il-koordinazzjoni aktar effikaċi bejn l-azzjonijiet u l-politiki tal-Kummissjoni Ewropea u dawk tal-Istati Membri, ir-reġjuni, l-awtoritajiet lokali u suġġetti oħra kkonċernati.

| 6.3 | Filwaqt li rrikonoxxiet ir-rwol partikolarment importanti tal-Mediterran, waqt is-Summit għall-Mediterran tal-2008 l-UE ddeċidiet li ttejjeb immedjatament il-politika ta’ kooperazzjoni tagħha bil-ħolqien ta’ mekkaniżmu permanenti msejjaħ “Unjoni għall-Mediterran (16). Dan il-mekkaniżmu li twaqqaf f’Barċellona u li fuqu nbnew tamiet kbar, kellu jmexxi proġetti konkreti dwar it-tniġġis tal-baħar, is-sigurtà tal-baħar, l-enerġija u l-iżvilupp tar-relazzjonijiet ekonomiċi bejn l-atturi kollha li jipparteċipaw fis-sħubija Ewro-Mediterranja. Sfortunatament, s’issa r-riżultati tal-Unjoni għall-Mediterran kienu diżappuntanti ħafna. |
| --- | --- |

6.3

Filwaqt li rrikonoxxiet ir-rwol partikolarment importanti tal-Mediterran, waqt is-Summit għall-Mediterran tal-2008 l-UE ddeċidiet li ttejjeb immedjatament il-politika ta’ kooperazzjoni tagħha bil-ħolqien ta’ mekkaniżmu permanenti msejjaħ “Unjoni għall-Mediterran (16). Dan il-mekkaniżmu li twaqqaf f’Barċellona u li fuqu nbnew tamiet kbar, kellu jmexxi proġetti konkreti dwar it-tniġġis tal-baħar, is-sigurtà tal-baħar, l-enerġija u l-iżvilupp tar-relazzjonijiet ekonomiċi bejn l-atturi kollha li jipparteċipaw fis-sħubija Ewro-Mediterranja. Sfortunatament, s’issa r-riżultati tal-Unjoni għall-Mediterran kienu diżappuntanti ħafna.

| 6.4 | Il-makroreġjuni m’għandhomx fruntieri definiti b’mod strett. Għaldaqstant, it-temi li ser jintgħażlu għall-promozzjoni jridu jkunu ffukati fuq l-isfidi li jkun hemm qbil dwarhom u fuq l-elementi komuni li jippermettu s-soluzzjonijiet tagħhom u li jkunu jibnu rabtiet ma’ strateġiji makroreġjonali oħra, kif tkun iddefiniet l-UE, bl-implimentazzjoni ta’ firxa limitata ta’ politiki u ta’ azzjonijiet magħżulin mill-pajjiżi li jipparteċipaw. |
| --- | --- |

6.4

Il-makroreġjuni m’għandhomx fruntieri definiti b’mod strett. Għaldaqstant, it-temi li ser jintgħażlu għall-promozzjoni jridu jkunu ffukati fuq l-isfidi li jkun hemm qbil dwarhom u fuq l-elementi komuni li jippermettu s-soluzzjonijiet tagħhom u li jkunu jibnu rabtiet ma’ strateġiji makroreġjonali oħra, kif tkun iddefiniet l-UE, bl-implimentazzjoni ta’ firxa limitata ta’ politiki u ta’ azzjonijiet magħżulin mill-pajjiżi li jipparteċipaw.

7.   Miżuri meħtieġa għall-implimentazzjoni tal-istrateġija l-ġdida

| 7.1 | Fil-qafas definit hawn fuq, l-approċċ tal-istrateġija makroreġjonali għall-Mediterran għandha b’mod aktar partikolari tinkludi l-għanijiet speċifiċi li ġejjin: |
| --- | --- |

7.1

Fil-qafas definit hawn fuq, l-approċċ tal-istrateġija makroreġjonali għall-Mediterran għandha b’mod aktar partikolari tinkludi l-għanijiet speċifiċi li ġejjin:

| 7.1.1 | il-ħolqien ta’ mekkaniżmu adatt ta’ koordinazzjoni u ta’ governanza għall-implimentazzjoni tal-istrateġija makroreġjonali, li tkun adatta għall-koordinazzjoni ta’ għadd kbir ta’ korpi Ewropej u ta’ atturi lokali li jkunu assoċjati magħhom. Għal dan il-għan, qed jiġu proposti l-aspetti li ġejjin:






  — | il-koordinazzjoni tal-attivitajiet kollha tal-istrateġija makroreġjonali għandha tingħata lill-Kummissjoni (Direzzjoni Ġenerali għall-Politika Reġjonali, b’kollaborazzjoni mas-Servizz Ewropew ta’ Azzjoni Esterna), biex tifforma politika uffiċjali tal-UE; |
| --- | --- | --- |

7.1.1

il-ħolqien ta’ mekkaniżmu adatt ta’ koordinazzjoni u ta’ governanza għall-implimentazzjoni tal-istrateġija makroreġjonali, li tkun adatta għall-koordinazzjoni ta’ għadd kbir ta’ korpi Ewropej u ta’ atturi lokali li jkunu assoċjati magħhom. Għal dan il-għan, qed jiġu proposti l-aspetti li ġejjin:

—

il-koordinazzjoni tal-attivitajiet kollha tal-istrateġija makroreġjonali għandha tingħata lill-Kummissjoni (Direzzjoni Ġenerali għall-Politika Reġjonali, b’kollaborazzjoni mas-Servizz Ewropew ta’ Azzjoni Esterna), biex tifforma politika uffiċjali tal-UE;

| — | jiġu previsti żewġ sottostrateġiji għall-Mediterran, waħda għall-Lvant u l-oħra għall-Punent, li jqisu l-partikolaritajiet ġeografiċi, ekonomiċi, soċjali u kulturali tagħhom. Dawn iż-żewġ strateġiji sottoreġjonali kif ukoll l-istrateġija għall-Adrijatiku u l-baħar Jonju, ikopru l-Mediterranju kollu. |
| --- | --- |

—

jiġu previsti żewġ sottostrateġiji għall-Mediterran, waħda għall-Lvant u l-oħra għall-Punent, li jqisu l-partikolaritajiet ġeografiċi, ekonomiċi, soċjali u kulturali tagħhom. Dawn iż-żewġ strateġiji sottoreġjonali kif ukoll l-istrateġija għall-Adrijatiku u l-baħar Jonju, ikopru l-Mediterranju kollu.

| — | Barra minn hekk, qed jiġi propost li bħala mudell ta’ ħidma jintużaw l-istrutturi li ntużaw fl-istrateġija tal-Atlantiku (Direttorat Ġenerali għall-Affarijiet Marittimi u tas-Sajd), jiġifieri:






  1. | Bl-inizjattiva tad-Direttorat Ġenerali għall-Politika Reġjonali, ser jinħolqu żewġ fora għall-Mediterran (tal-Lvant u tal-Punent), li joħolqu deskrizzjoni tas-sitwazzjoni dominanti llum f’kull wieħed minn dawn ir-reġuni u jipproponu pjani ta’ azzjoni. Dawn il-fora ser ikunu magħmulin minn rappreżentanti ta’ korpi istituzzjonali Ewropej (Kummissjoni, Parlament, KESE u KtR), tal-pajjiżi Mediterranji, tal-awtoritajiet lokali u reġjonali u tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- | --- |

—

Barra minn hekk, qed jiġi propost li bħala mudell ta’ ħidma jintużaw l-istrutturi li ntużaw fl-istrateġija tal-Atlantiku (Direttorat Ġenerali għall-Affarijiet Marittimi u tas-Sajd), jiġifieri:

1.

Bl-inizjattiva tad-Direttorat Ġenerali għall-Politika Reġjonali, ser jinħolqu żewġ fora għall-Mediterran (tal-Lvant u tal-Punent), li joħolqu deskrizzjoni tas-sitwazzjoni dominanti llum f’kull wieħed minn dawn ir-reġuni u jipproponu pjani ta’ azzjoni. Dawn il-fora ser ikunu magħmulin minn rappreżentanti ta’ korpi istituzzjonali Ewropej (Kummissjoni, Parlament, KESE u KtR), tal-pajjiżi Mediterranji, tal-awtoritajiet lokali u reġjonali u tas-soċjetà ċivili.

| 2. | Il-fora ser ikunu megħjuna minn żewġ kumitati ta’ tmexxija. |
| --- | --- |

2.

Il-fora ser ikunu megħjuna minn żewġ kumitati ta’ tmexxija.

| 3. | Il-Kummissjoni u l-gvernijiet jivvalutaw il-proposti finali taż-żewġ fora; |
| --- | --- |

3.

Il-Kummissjoni u l-gvernijiet jivvalutaw il-proposti finali taż-żewġ fora;

| 7.1.2 | l-implimentazzjoni tal-politika ta’ viċinat tal-UE. S’issa l-approċċ tal-istrateġiji makroreġjonali kien limitat għat-traspożizzjoni ta’ politiki interni għall-UE. Madankollu biex tirnexxi strateġija bħal din fil-Mediterran, li fiha diversi pajjiżi barra mill-UE, hemm bżonn li jiġu applikati wkoll aspetti ta’ politika esterna, b’enfasi fuq il-politika ta’ viċinat tajjeb tal-UE. |
| --- | --- |

7.1.2

l-implimentazzjoni tal-politika ta’ viċinat tal-UE. S’issa l-approċċ tal-istrateġiji makroreġjonali kien limitat għat-traspożizzjoni ta’ politiki interni għall-UE. Madankollu biex tirnexxi strateġija bħal din fil-Mediterran, li fiha diversi pajjiżi barra mill-UE, hemm bżonn li jiġu applikati wkoll aspetti ta’ politika esterna, b’enfasi fuq il-politika ta’ viċinat tajjeb tal-UE.

| 7.1.3 | Tnedija ta’ politiki ġodda: |
| --- | --- |

7.1.3

Tnedija ta’ politiki ġodda:

| 7.1.3.1 | għall-edukazzjoni u t-taħriġ tal-ħaddiema; |
| --- | --- |

7.1.3.1

għall-edukazzjoni u t-taħriġ tal-ħaddiema;

| 7.1.3.2 | għat-titjib tal-komunikazzjoni permezz tal-internet u bil-mezzi elettroniċi, kif ukoll biex is-servizzi tal-internet jitjiebu b’mod kontinwu fil-gvern elettroniku; |
| --- | --- |

7.1.3.2

għat-titjib tal-komunikazzjoni permezz tal-internet u bil-mezzi elettroniċi, kif ukoll biex is-servizzi tal-internet jitjiebu b’mod kontinwu fil-gvern elettroniku;

| 7.1.3.3 | biex jiġi żviluppat programm konġunt ta’ riċerka u innovazzjoni, immirat lejn l-iżvilupp sostenibbli u t-taħriġ professjonali; |
| --- | --- |

7.1.3.3

biex jiġi żviluppat programm konġunt ta’ riċerka u innovazzjoni, immirat lejn l-iżvilupp sostenibbli u t-taħriġ professjonali;

| 7.1.3.4 | għall-garanzija tal-libertà ta’ tranżitu marittimu u taċ-ċirkolazzjoni tal-merkanzija, tal-persuni u tal-enerġija bl-implimentazzjoni ta’ politika tas-servizzi tat-trasport sikuri u bi prezz li jintlaħaq, u bil-ħolqien ta’ kurituri marittimi ġodda, kif ukoll bit-titjib tat-tbaħħir kummerċjali; |
| --- | --- |

7.1.3.4

għall-garanzija tal-libertà ta’ tranżitu marittimu u taċ-ċirkolazzjoni tal-merkanzija, tal-persuni u tal-enerġija bl-implimentazzjoni ta’ politika tas-servizzi tat-trasport sikuri u bi prezz li jintlaħaq, u bil-ħolqien ta’ kurituri marittimi ġodda, kif ukoll bit-titjib tat-tbaħħir kummerċjali;

| 7.1.3.5 | biex jiġu garantiti konnessjonijiet effikaċi bil-baħar u bl-ajru, bejn ir-reġjuni kollha tal-Mediterran u mal-bqija tad-dinja; |
| --- | --- |

7.1.3.5

biex jiġu garantiti konnessjonijiet effikaċi bil-baħar u bl-ajru, bejn ir-reġjuni kollha tal-Mediterran u mal-bqija tad-dinja;

| 7.1.3.6 | biex jissaħħu r-relazzjonijiet kummerċjali u politiċi, bil-ħolqien ta’ żoni ta’ kummerċ ħieles fuq il-bażi ta’ ftehimiet Ewro-Mediterranji attwali u l-eliminazzjoni tal-ostakli għall-importazzjonijiet bis-saħħa ta’ azzjonijiet ikkoordinati bħall-konverġenza regolamentari; |
| --- | --- |

7.1.3.6

biex jissaħħu r-relazzjonijiet kummerċjali u politiċi, bil-ħolqien ta’ żoni ta’ kummerċ ħieles fuq il-bażi ta’ ftehimiet Ewro-Mediterranji attwali u l-eliminazzjoni tal-ostakli għall-importazzjonijiet bis-saħħa ta’ azzjonijiet ikkoordinati bħall-konverġenza regolamentari;

| 7.1.3.7 | għat-teħid ta’ dispożizzjonijiet fl-oqsma tal-kompetizzjoni, l-akkwist pubbliku, il-ħarsien tal-investimenti u kwistjonijiet ta’ saħħa u ta’ saħħa tal-pjanti. |
| --- | --- |

7.1.3.7

għat-teħid ta’ dispożizzjonijiet fl-oqsma tal-kompetizzjoni, l-akkwist pubbliku, il-ħarsien tal-investimenti u kwistjonijiet ta’ saħħa u ta’ saħħa tal-pjanti.

| 7.1.4 | Il-proġetti ta’ kooperazzjoni transkonfinali u interreġjonali jkunu jistgħu jiġu ffinanzjati mill-fondi attwali (17), jiġifieri il-Fondi Strutturali tal-UE, il-kontributi tal-Istati Membri, dħul minn pajjiżi oħra donaturi (pereżempju n-Norveġja u l-Isvizzera), il-Bank Ewropew tal-Investimenti (BEI) (18), li s’issa ħa sehem permezz tal-intermedju FEMIP (19) (il-Faċilità Ewro-Mediterranja ta’ Investiment u Sħubija), permezz tal-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (BERD), permezz ta’ qbil internazzjonali, u bi krediti baġitarji li jinħarġu mill-Unjoni għall-Mediterran, bil-parteċipazzjoni possibbli tal-awtoritajiet lokali, suġġetti privati u NGOs. |
| --- | --- |

7.1.4

Il-proġetti ta’ kooperazzjoni transkonfinali u interreġjonali jkunu jistgħu jiġu ffinanzjati mill-fondi attwali (17), jiġifieri il-Fondi Strutturali tal-UE, il-kontributi tal-Istati Membri, dħul minn pajjiżi oħra donaturi (pereżempju n-Norveġja u l-Isvizzera), il-Bank Ewropew tal-Investimenti (BEI) (18), li s’issa ħa sehem permezz tal-intermedju FEMIP (19) (il-Faċilità Ewro-Mediterranja ta’ Investiment u Sħubija), permezz tal-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (BERD), permezz ta’ qbil internazzjonali, u bi krediti baġitarji li jinħarġu mill-Unjoni għall-Mediterran, bil-parteċipazzjoni possibbli tal-awtoritajiet lokali, suġġetti privati u NGOs.

| 7.1.5 | L-istrateġija makroreġjonali l-ġdida għandha tintrabat b’mod funzjonali ma’ politiki oħra tal-UE bħall-Istrateġija Ewropa 2020, il-politika ta’ koeżjoni, il-Politika Agrikola Komuni u dik tas-sajd, il-ġodda, il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa u n-netwerk trans-Ewropew tat-trasport, tat-telekomunikazzjonijiet u tal-enerġija, il-Programm Orizzont 2020, l-Aġenda Diġitali, il-programm COSME għall-kompetittività tal-intrapriżi u l-SMEs u, fuq kollox, il-Politika Marittima Integrata kif ukoll is-Sistema Ewropea Komuni tal-Asil (SEKA) (20). |
| --- | --- |

7.1.5

L-istrateġija makroreġjonali l-ġdida għandha tintrabat b’mod funzjonali ma’ politiki oħra tal-UE bħall-Istrateġija Ewropa 2020, il-politika ta’ koeżjoni, il-Politika Agrikola Komuni u dik tas-sajd, il-ġodda, il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa u n-netwerk trans-Ewropew tat-trasport, tat-telekomunikazzjonijiet u tal-enerġija, il-Programm Orizzont 2020, l-Aġenda Diġitali, il-programm COSME għall-kompetittività tal-intrapriżi u l-SMEs u, fuq kollox, il-Politika Marittima Integrata kif ukoll is-Sistema Ewropea Komuni tal-Asil (SEKA) (20).

8.   Ir-rwol tal-gżejjer fl-istrateġija makroreġjonali l-ġdida

| 8.1 | M’hemmx dubju li s’issa, ma ġiet stabbilita l-ebda strateġija globali u permanenti fil-livell tal-UE li tqis il-bżonnijiet speċifiċi tal-Istati l-gżejjer membri tal-UE, Ċipru u Malta, li għandhom problemi fl-oqsma tat-trasport u tal-enerġija. In-nuqqas ta’ aċċess tagħhom huwa ostaklu għall-ħolqien ta’ suq uniku. |
| --- | --- |

8.1

M’hemmx dubju li s’issa, ma ġiet stabbilita l-ebda strateġija globali u permanenti fil-livell tal-UE li tqis il-bżonnijiet speċifiċi tal-Istati l-gżejjer membri tal-UE, Ċipru u Malta, li għandhom problemi fl-oqsma tat-trasport u tal-enerġija. In-nuqqas ta’ aċċess tagħhom huwa ostaklu għall-ħolqien ta’ suq uniku.

| 8.2 | Strateġija makroreġjonali ġdida għall-Mediterran ser tiddefinixxi b’mod preċiż il-konnessjoni għal Ċipru u għal Malta u tippermetti li jinħolqu l-kundizzjonijiet adatti għall-użu tar-riżorsi Ewropej. |
| --- | --- |

8.2

Strateġija makroreġjonali ġdida għall-Mediterran ser tiddefinixxi b’mod preċiż il-konnessjoni għal Ċipru u għal Malta u tippermetti li jinħolqu l-kundizzjonijiet adatti għall-użu tar-riżorsi Ewropej.

| 8.3 | Ċipru (fil-Lvant tal-Mediterran) u Malta (fil-Punent tal-Mediterran) jistgħu jaqdu rwol speċifiku fl-implimentazzjoni u l-ġestjoni tal-istrateġija makroreġjonali l-ġdida bħala sedi ta’ korpi ta’ governanza li jiġu mwaqqfa jew trasferiti fir-reġjun. |
| --- | --- |

8.3

Ċipru (fil-Lvant tal-Mediterran) u Malta (fil-Punent tal-Mediterran) jistgħu jaqdu rwol speċifiku fl-implimentazzjoni u l-ġestjoni tal-istrateġija makroreġjonali l-ġdida bħala sedi ta’ korpi ta’ governanza li jiġu mwaqqfa jew trasferiti fir-reġjun.

9.   Ir-rwol potenzjali tal-KESE fl-istrateġija l-ġdida għar-reġjun tal-Mediterran

| 9.1 | B’kollaborazzjoni mal-Kunsilli Ekonomiċi u Soċjali tal-Istati Membri tal-Mediterran u korpi simili fil-pajjiżi tal-Afrika ta’ fuq (fejn jeżistu), kif ukoll mal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw is-soċjetà ċivili, il-KESE ddeċieda li jorganizza assemblea Ewro-Mediterranja tal-Kunsilli Ekonomiċi u Soċjali, li għandha tiġi msejħa dalwaqt. |
| --- | --- |

9.1

B’kollaborazzjoni mal-Kunsilli Ekonomiċi u Soċjali tal-Istati Membri tal-Mediterran u korpi simili fil-pajjiżi tal-Afrika ta’ fuq (fejn jeżistu), kif ukoll mal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw is-soċjetà ċivili, il-KESE ddeċieda li jorganizza assemblea Ewro-Mediterranja tal-Kunsilli Ekonomiċi u Soċjali, li għandha tiġi msejħa dalwaqt.

| 9.2 | Il-KESE għandu l-esperjenza u l-għarfien meħtieġ biex ikun membru tal-Forum għall-Mediterran, meta jitwaqqaf. |
| --- | --- |

9.2

Il-KESE għandu l-esperjenza u l-għarfien meħtieġ biex ikun membru tal-Forum għall-Mediterran, meta jitwaqqaf.

| 9.3 | Il-KESE beħsiebu jkompli jfassal opinjonijiet speċifiċi biex jistudjaw u janalizzaw l-istrateġija makroreġjonali għall-Mediterran. |
| --- | --- |

9.3

Il-KESE beħsiebu jkompli jfassal opinjonijiet speċifiċi biex jistudjaw u janalizzaw l-istrateġija makroreġjonali għall-Mediterran.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  Rapport tal-Parlament Ewropew dwar “L-evoluzzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali tal-UE: prassi attwali u prospettivi futuri, b’mod partikolari fil-Mediterran” Kumitat għall-Iżvilupp Reġjonali, rapporteur: F. Alfonsi (A7-0219/2012).

1

Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-3 ta’ Lulju 2012 dwar “L-evoluzzjoni tal-istrateġiji makroreġjonali tal-UE: Prassi attwali u prospettivi futuri, b’mod partikolari fil-Mediterran” (2011/2179/INI).

(2)  Opinjoni tal-KESE dwar it-tema “Il-kooperazzjoni makroreġjonali – L-applikazzjoni tal-Istrateġija tal-Baħar Baltiku għal makroreġjuni oħra fl-Ewropa” – ĠU C 318, 23.12.2009, p. 6.

2

Opinjoni tal-KESE dwar it-tema - il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, il-Kunsill, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u l-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-Istrateġija tal-Unjoni Ewropea għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku COM(2009) 248 final - ĠU C 339, 14.12.2010, p. 29.

(3)  Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku – (COM(2009) 248 final, 10.6.2009)

3

(4)  Komunikazzjoni konġunta lill-Kunsill Ewropew, lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni “Sħubija għad-demokrazija u l-prosperità komuni fin-Nofsinhar tal-Mediterran”, COM(2011) 200 final, 8.3.2011.

4

(5)  Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill, lill-Parlament Ewropew, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: Komunikazzjoni dwar il-migrazzjoni - COM(2011) 248 final ĠU C 248, 25.8.2011, p. 135.

5

(6)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-promozzjoni ta’ soċjetajiet ċivili rappreżentattivi fir-reġjun Ewro-Mediterranju”, ĠU C 376, 22.12.2011, p. 32.Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-Reġjun tal-Baħar Baltiku: ir-rwol tas-soċjetà ċivili organizzata fit-titjib tal-kooperazzjoni reġjonali u d-definizzjoni ta’ strateġija reġjonali ĠU C 277, 17.11.2009, p. 42.

6

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Ir-Reġjun tal-Baħar Baltiku: ir-rwol tas-soċjetà ċivili organizzata fit-titjib tal-kooperazzjoni reġjonali u d-definizzjoni ta’ strateġija reġjonali - ĠU C 277, 17.11.2009, p. 42.

(7)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Komunikazzjoni Konġunta lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni - Risposti ġodda għal Viċinat fi trasformazzjoni” COM(2011) 303 final, ĠU C 43, 15.2.2012 p. 89.

7

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ir-rwol tal-Unjoni Ewropea fil-konsolidazzjoni tal-paċi fir-relazzjonijiet esterni: prattiki tajbin u perspettivi” - ĠU C 68, 6.3.2012, p. 21.

(8)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-Agrikoltura fis-Sħubija Ewro-Mediterranja” (inkluża l-importanza tax-xogħol li jagħmlu n-nisa fis-settur agrikolu u r-rwol tal-kooperattivi – ĠU C 347, 18.12.2010, p. 41.

8

(9)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ir-rwol tas-soċjetà ċivili fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni fil-pajjiżi tan-Nofsinhar tal-Mediterran”, ĠU C 351, 15.11.2012, p. 27.

9

(10)  Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-promozzjoni tal-intraprenditorija tan-Nisa fir-reġjun tal-EUROMED”, ĠU C 256, 27.10.2007, p. 144.

10

(11)  http://ec.europa.eu/europe2020/index_mt.htm

11

(12)  Opinjoni tal-KESE dwar “Il-promozzjoni tal-enerġiji rinnovabbli u l-politika Ewropea tal-viċinat: il-każ Ewro-Mediterranju”, ĠU C 376, 22.12.2011, p. 1.

12

Opinjoni tal-KESE dwar id-dimensjoni esterna tal-politika tal-enerġija tal-UE, ĠU C 182, 4.8.2009, p. 8.

(13)  Opinjoni tal-KESE dwar “Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Soċjali u Ekonomiku Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – L-Approċċ Globali għall-Migrazzjoni u l-Mobilità” COM(2011) 743 final, ĠU C 191, 29.6.2012, p. 134.

13

Opinjoni tal-KESE dwar il-proposti li ġejjin: Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi, bħala parti mill-Fond għas-Sigurtà Interna, l-istrument għall-appoġġ finanzjarju għall-fruntieri esterni u l-viża COM(2011) 750 final – 2011/0365 (COD), Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi l-Fond għall-Migrazzjoni u l-Asil COM(2011) 751 final – 2011/0366 (COD), Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond għall-Migrazzjoni u l-Asil u l-Fond għas-Sigurtà Interna u dwar l-istrument għal appoġġ finanzjarju għall-kooperazzjoni tal-pulizija, il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-kriminalità u l-ġestjoni tal-kriżi COM(2011) 752 final – 2011/0367 (COD) u Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi, bħala parti mill-Fond għas-Sigurtà Interna, l-istrument għal appoġġ finanzjarju għall-kooperazzjoni tal-pulizija, il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-kriminalità u l-ġestjoni tar-riskji COM(2011) 753 final – 2011/0368 (COD), ĠU C 299, 4.10.2012, p. 108.

(14)  Ir-Regolament (KE) Nru 1638/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Ottubru 2006 li jistabbilixxi dispożizzjonijiet ġenerali għat-twaqqif ta’ Strument Ewropew ta’ Viċinat u Sħubija, ĠU L 310, 9.11.2006, p. 1

14

(15)

15

| — | www.interact-eu.net/about_us |
| --- | --- |

—

www.interact-eu.net/about_us

| — | www.interact-eu.net/about_us/downloads/2544/INTERACT-factsheet_Mediterranean-lab_group_06.2010.pdf (li jirrigwarda b’mod speċifiku l-antenni għall-Mediterran li jinsabu f’Valensja). |
| --- | --- |

—

www.interact-eu.net/about_us/downloads/2544/INTERACT-factsheet_Mediterranean-lab_group_06.2010.pdf (li jirrigwarda b’mod speċifiku l-antenni għall-Mediterran li jinsabu f’Valensja).

(16)  http://www.eeas.europa.eu/euromed/index_en.htm

16

(17)  Għall-perjodu sal-2013, il-krediti disponibbli huma ta’ madwar EUR 4 biljuni għall-assistenza lill-ġirien tan-Nofsinhar, fil-qafas ta’ mekkaniżmu Ewropew ta’ viċinat u ta’ sħubija.

17

(18)  http://www.eib.europa.eu/projects/regions/med/index.htm?lang=fr&lang.en

18

(19)  http://www.eib.europa.eu/infocentre/publications/all/femip-2011-annual-report.htm?lang=en

19

(20)  Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, liil-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjun – Programm ta’ politika dwar l-asil - Approċċ integrat għall-protezzjoni fl-UE, COM(2008) 360 final.

20

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/9 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/9

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Nikkollegaw ‘il-gżejjer ta’ enerġija’ mal-UE: it-tkabbir, il-kompetittività, is-solidarjetà u l-iżvilupp sostenibbli fi ħdan is-suq uniku Ewropew tal-enerġija” (opinjoni esploratorja fuq talba tal-Presidenza Ċiprijotta)

2013/C 44/02

Relatur: is-Sur COULON

Nhar it-18 ta’ Lulju 2012, il-Presidenza Ċiprijotta tal-Unjoni Ewropea ddeċidiet, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

Nikkollegaw “il-gżejjer ta’ enerġija” tal-UE: it-tkabbir, il-kompetittività, is-solidarjetà u l-iżvilupp sostenibbli fi ħdan is-suq uniku Ewropew tal-enerġija

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura, u s-Soċjetà tal-Informazzjoni, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar is-26 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru (seduta tat-13 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’ 159 vot favur, 5 voti kontra u 13-il astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | L-“insularità tal-enerġija”, fis-sens ġenerali tat-terminu, tippenalizza l-pajjiżi u r-reġjuni kkonċernati fl-Ewropa, kemm fil-livell ekonomiku kif ukoll dak soċjali, billi d-dipendenza fuq il-karburanti fossili importati saret qawwija ħafna. Din l-insularità tiffavorixxi differenzi konsiderevoli fil-prezzijiet, li jwasslu biex jinħolqu disparitajiet fis-solidarjetà u l-iżvilupp omoġenju tat-territorji Ewropej. |
| --- | --- |

1.1

L-“insularità tal-enerġija”, fis-sens ġenerali tat-terminu, tippenalizza l-pajjiżi u r-reġjuni kkonċernati fl-Ewropa, kemm fil-livell ekonomiku kif ukoll dak soċjali, billi d-dipendenza fuq il-karburanti fossili importati saret qawwija ħafna. Din l-insularità tiffavorixxi differenzi konsiderevoli fil-prezzijiet, li jwasslu biex jinħolqu disparitajiet fis-solidarjetà u l-iżvilupp omoġenju tat-territorji Ewropej.

| 1.2 | Il-KESE japprova l-għan li titneħħa l-insularità tal-enerġija, stabbilit mill-Kunsill Ewropew fi Frar 2011. Biex jintlaħaq dan il-għan huwa jappoġġja b’mod partikolari l-inizjattivi biex jissaħħu l-interkonnessjonijiet tal-enerġija, abbażi tal-kurituri ta’ prijorità, bejn il-pajjiżi tal-Unjoni. L-interkonnessjoni tal-gżejjer ta’ enerġija man-netwerks tal-pajjiżi terzi tista’ tkun prijorità meta din l-għażla tkun l-iktar rilevanti biex tiġi żgurata u diversifikata l-provvista tagħhom tal-enerġija. |
| --- | --- |

1.2

Il-KESE japprova l-għan li titneħħa l-insularità tal-enerġija, stabbilit mill-Kunsill Ewropew fi Frar 2011. Biex jintlaħaq dan il-għan huwa jappoġġja b’mod partikolari l-inizjattivi biex jissaħħu l-interkonnessjonijiet tal-enerġija, abbażi tal-kurituri ta’ prijorità, bejn il-pajjiżi tal-Unjoni. L-interkonnessjoni tal-gżejjer ta’ enerġija man-netwerks tal-pajjiżi terzi tista’ tkun prijorità meta din l-għażla tkun l-iktar rilevanti biex tiġi żgurata u diversifikata l-provvista tagħhom tal-enerġija.

| 1.3 | L-Istati Membri kkonċernati mill-insularità tal-enerġija mhux kollha jinsabu fl-istess sitwazzjoni fir-rigward tal-produzzjoni jew il-possibbiltajiet tal-importazzjoni tal-enerġija. Minbarra l-iżvilupp tal-interkonnessjonijiet, għall-gżejjer kollha tal-enerġija u anke għall-Istati Membri l-oħra tal-UE, jeħtieġ li s-soluzzjonijiet li jinħarġu mill-enerġiji lokali jiġu adattati għal kull sitwazzjoni. |
| --- | --- |

1.3

L-Istati Membri kkonċernati mill-insularità tal-enerġija mhux kollha jinsabu fl-istess sitwazzjoni fir-rigward tal-produzzjoni jew il-possibbiltajiet tal-importazzjoni tal-enerġija. Minbarra l-iżvilupp tal-interkonnessjonijiet, għall-gżejjer kollha tal-enerġija u anke għall-Istati Membri l-oħra tal-UE, jeħtieġ li s-soluzzjonijiet li jinħarġu mill-enerġiji lokali jiġu adattati għal kull sitwazzjoni.

| 1.4 | B’mod partikolari, fir-rigward tal-pajjiżi Baltiċi u l-pajjiżi tal-Ewropa ċentrali u tal-Lvant, il-KESE jappella għat-tneħħija tad-disparitajiet fl-interpretazzjoni tal-prinċipji tas-swieq tal-enerġija u l-provvista tal-enerġija bejn ir-Russja u l-UE u li dan jitniżżel fil-ftehimiet internazzjonali, li wieħed minnhom jista’ jkun ftehim ġdid ta’ sħubija u kooperazzjoni, b’enfasi partikolari fuq l-enerġija (ara r-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-12 ta’ Settembru 2012 dwar ir-Rapport Annwali mill-Kunsill lill-Parlament Ewropew dwar il-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni (12562/2011 – 2012/2050(INI)). |
| --- | --- |

1.4

B’mod partikolari, fir-rigward tal-pajjiżi Baltiċi u l-pajjiżi tal-Ewropa ċentrali u tal-Lvant, il-KESE jappella għat-tneħħija tad-disparitajiet fl-interpretazzjoni tal-prinċipji tas-swieq tal-enerġija u l-provvista tal-enerġija bejn ir-Russja u l-UE u li dan jitniżżel fil-ftehimiet internazzjonali, li wieħed minnhom jista’ jkun ftehim ġdid ta’ sħubija u kooperazzjoni, b’enfasi partikolari fuq l-enerġija (ara r-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-12 ta’ Settembru 2012 dwar ir-Rapport Annwali mill-Kunsill lill-Parlament Ewropew dwar il-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni (12562/2011 – 2012/2050(INI)).

| 1.5 | Rigward il-Komunità tal-Enerġija (tal-Lbiċ tal-Ewropa), il-KESE jappella biex isir sforz ta’ konsultazzjoni u integrazzjoni estern, kif ukoll dimensjoni ġdida ta’ dimensjoni tas-soċjetà ċivili organizzata. |
| --- | --- |

1.5

Rigward il-Komunità tal-Enerġija (tal-Lbiċ tal-Ewropa), il-KESE jappella biex isir sforz ta’ konsultazzjoni u integrazzjoni estern, kif ukoll dimensjoni ġdida ta’ dimensjoni tas-soċjetà ċivili organizzata.

| 1.6 | Uħud mill-istati gżejjer tal-Ewropa jinstabu f’sitwazzjoni speċjali. Minħabba l-pożizzjoni ġeostrateġika tagħha, ir-Repubblika ta’ Ċipru tista’ ssir buttun ġenwin tal-enerġija, kemm fir-rigward tal-enerġija rinnovabbli, u anke għall-flussi tal-gass. B’mod ġenerali, fuq il-gżejjer għandha tiġi żviluppata l-produzzjoni endoġena tal-enerġija. Minn dan il-lat, huma jistgħu jikkostitwixxu test-beds privileġġati biex jiġu ddimostrati u vvalidati t-teknoloġiji ġodda tal-enerġija. Il-kriterji ta’ valutazzjoni li jqisu l-partikolaritajiet tagħhom u l-bżonnijiet tagħhom jistgħu jiġu applikati meta jingħataw il-finanzi Komunitarji għall-attivitajiet tal-iżvilupp u dimostrazzjoni. Dan l-isforz kollettiv jista’ jikkontribwixxi biex jiġu korreġuti l-iżvantaġġi tagħhom fir-rigward tal-enerġija billi ma jkollhomx biżżejjed konnessjonijiet mal-bqija tal-Ewropa. |
| --- | --- |

1.6

Uħud mill-istati gżejjer tal-Ewropa jinstabu f’sitwazzjoni speċjali. Minħabba l-pożizzjoni ġeostrateġika tagħha, ir-Repubblika ta’ Ċipru tista’ ssir buttun ġenwin tal-enerġija, kemm fir-rigward tal-enerġija rinnovabbli, u anke għall-flussi tal-gass. B’mod ġenerali, fuq il-gżejjer għandha tiġi żviluppata l-produzzjoni endoġena tal-enerġija. Minn dan il-lat, huma jistgħu jikkostitwixxu test-beds privileġġati biex jiġu ddimostrati u vvalidati t-teknoloġiji ġodda tal-enerġija. Il-kriterji ta’ valutazzjoni li jqisu l-partikolaritajiet tagħhom u l-bżonnijiet tagħhom jistgħu jiġu applikati meta jingħataw il-finanzi Komunitarji għall-attivitajiet tal-iżvilupp u dimostrazzjoni. Dan l-isforz kollettiv jista’ jikkontribwixxi biex jiġu korreġuti l-iżvantaġġi tagħhom fir-rigward tal-enerġija billi ma jkollhomx biżżejjed konnessjonijiet mal-bqija tal-Ewropa.

| 1.7 | Il-KESE jirrakkomanda li simultanjament jitħeġġeġ it-tisħiħ tal-interkonnessjonijiet, l-iżvilupp tal-enerġiji rinnovabbli endoġeni u l-użu ta’ miżuri ta’ effiċjenza fl-użu tal-enerġija u l-ottimizzazzjoni tad-domanda tal-enerġija. Il-kriterji ta’ valutazzjoni applikati għall-programmi tal-UE f’dawn l-oqsma għandhom iqisu l-għan tat-tnaqqis tal-insularità tal-enerġija, b’mod partikolari fl-għażla tal-proġetti ta’ infrastruttura enerġetika ta’ interess komuni. |
| --- | --- |

1.7

Il-KESE jirrakkomanda li simultanjament jitħeġġeġ it-tisħiħ tal-interkonnessjonijiet, l-iżvilupp tal-enerġiji rinnovabbli endoġeni u l-użu ta’ miżuri ta’ effiċjenza fl-użu tal-enerġija u l-ottimizzazzjoni tad-domanda tal-enerġija. Il-kriterji ta’ valutazzjoni applikati għall-programmi tal-UE f’dawn l-oqsma għandhom iqisu l-għan tat-tnaqqis tal-insularità tal-enerġija, b’mod partikolari fl-għażla tal-proġetti ta’ infrastruttura enerġetika ta’ interess komuni.

| 1.8 | F’kull każ, jekk l-UE – flimkien mal-Istati Membri, l-industriji u s-soċjetà ċivili tar-reġjuni kkonċernati – ma timpenjax lilha nnifisha malajr fl-inizjattivi biex l-insularità tal-enerġija tintemm b’mod progressiv, ser ikun konsiderevolment iktar diffiċli biex l-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020 jitwettqu b’mod sħiħ u biex tieħu sehem sħiħ fl-isforzi komuni li diġà qed isiru favur it-tkabbir u l-kompetittività tal-UE. |
| --- | --- |

1.8

F’kull każ, jekk l-UE – flimkien mal-Istati Membri, l-industriji u s-soċjetà ċivili tar-reġjuni kkonċernati – ma timpenjax lilha nnifisha malajr fl-inizjattivi biex l-insularità tal-enerġija tintemm b’mod progressiv, ser ikun konsiderevolment iktar diffiċli biex l-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020 jitwettqu b’mod sħiħ u biex tieħu sehem sħiħ fl-isforzi komuni li diġà qed isiru favur it-tkabbir u l-kompetittività tal-UE.

| 1.9 | Il-KESE jqis li, f’dan il-kuntest, il-faqar tal-enerġija ma jistax jiġi kkunsidrat iktar bħala problema purament nazzjonali, u anke lokali, rilevanti għal-livell tal-politika soċjali. Billi uħud minn dawn il-kawżi importanti ta’ dan il-faqar imorru lil hinn mill-qafas nazzjonali, il-KESE jixtieq li l-politika tal-enerġija tal-UE tindirizza l-iżbilanċi li jikkontribwixxu għal dan il-fenomenu. Il-miżuri politiċi konkreti għalhekk għandhom jiġu evalwati aħjar fid-dawl tal-konsegwenzi mistennija fuq il-fatturi li jistgħu jżidu jew inaqqsu l-faqar tal-enerġija. |
| --- | --- |

1.9

Il-KESE jqis li, f’dan il-kuntest, il-faqar tal-enerġija ma jistax jiġi kkunsidrat iktar bħala problema purament nazzjonali, u anke lokali, rilevanti għal-livell tal-politika soċjali. Billi uħud minn dawn il-kawżi importanti ta’ dan il-faqar imorru lil hinn mill-qafas nazzjonali, il-KESE jixtieq li l-politika tal-enerġija tal-UE tindirizza l-iżbilanċi li jikkontribwixxu għal dan il-fenomenu. Il-miżuri politiċi konkreti għalhekk għandhom jiġu evalwati aħjar fid-dawl tal-konsegwenzi mistennija fuq il-fatturi li jistgħu jżidu jew inaqqsu l-faqar tal-enerġija.

| 1.10 | Il-KESE jqis li l-prezz tal-gżejjer ta’ enerġija jitħallas mill-komunità. Dan il-prezz għandu jiġi valutat u s-soluzzjonijiet biex jitnaqqas għandhom jagħmlu parti minn approċċ komprensiv: il-politika Ewropea tal-enerġija għandha tiġi kompletata u tingħata l-mezzi ta’ azzjoni adegwati skont l-interdipendenza tal-Istati Membri u d-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom. Sabiex jitnaqqas l-impatt sħiħ ta’ dan il-fenomenu, il-KESE jappella biex il-Kummissjoni Ewropea twettaq studju komprensiv dwar “il-prezz tan-non-Ewropa fis-settur tal-enerġija” xprunat minn dawn “il-gżejjer ta’ enerġija”. |
| --- | --- |

1.10

Il-KESE jqis li l-prezz tal-gżejjer ta’ enerġija jitħallas mill-komunità. Dan il-prezz għandu jiġi valutat u s-soluzzjonijiet biex jitnaqqas għandhom jagħmlu parti minn approċċ komprensiv: il-politika Ewropea tal-enerġija għandha tiġi kompletata u tingħata l-mezzi ta’ azzjoni adegwati skont l-interdipendenza tal-Istati Membri u d-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom. Sabiex jitnaqqas l-impatt sħiħ ta’ dan il-fenomenu, il-KESE jappella biex il-Kummissjoni Ewropea twettaq studju komprensiv dwar “il-prezz tan-non-Ewropa fis-settur tal-enerġija” xprunat minn dawn “il-gżejjer ta’ enerġija”.

| 1.11 | Il-KESE jappella għal evalwazzjoni trasparenti, globali u preċiża tal-ispejjeż – inklużi dawk esterni – tal-karburanti fossili kif ukoll dawk tal-enerġiji rinnovabbli, inklużi l-ispejjeż indiretti marbuta mat-tisħiħ tan-netwerk, il-kapaċità ta’ back-up u l-appoġġ neċessarju għat-teknoloġiji ekoloġiċi. Din l-evalwazzjoni hija indispensabbli bħala gwida għall-aħjar għażliet ta’ investiment u l-għażliet politiċi, b’mod partikolari l-perspettiva ta’ żvilupp qawwi tal-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli f’ċerti gżejjer ta’ enerġija fid-dawl li dawn jiġu esportati lejn pajjiżi fl-Unjoni Ewropea jew pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

1.11

Il-KESE jappella għal evalwazzjoni trasparenti, globali u preċiża tal-ispejjeż – inklużi dawk esterni – tal-karburanti fossili kif ukoll dawk tal-enerġiji rinnovabbli, inklużi l-ispejjeż indiretti marbuta mat-tisħiħ tan-netwerk, il-kapaċità ta’ back-up u l-appoġġ neċessarju għat-teknoloġiji ekoloġiċi. Din l-evalwazzjoni hija indispensabbli bħala gwida għall-aħjar għażliet ta’ investiment u l-għażliet politiċi, b’mod partikolari l-perspettiva ta’ żvilupp qawwi tal-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli f’ċerti gżejjer ta’ enerġija fid-dawl li dawn jiġu esportati lejn pajjiżi fl-Unjoni Ewropea jew pajjiżi terzi.

2.   Introduzzjoni: l-insularitajiet multipli b’oriġini ġeografiċi u politiċi

| 2.1 | It-talba tal-Presidenza Ċiprijotta hija eżempju ieħor tal-bżonn li l-politika tal-enerġija tiġi Ewropizzata u li tinħoloq Komunità Ewropea tal-Enerġija, bħalma qed jirrakkomanda l-KESE (1). Fil-fatt hija tassumi koeżjoni territorjali msaħħa u viżjoni omoġenja tal-iżvilupp tat-territorji Ewropej. L-għan ta’ kollegament aħjar bejn “il-gżejjer ta’ enerġija” tal-UE hu għalhekk konsistenti mal-linji gwida prattiċi intiżi biex itejbu l-kooperazzjoni fil-qasam tal-enerġija kif ġie rrakkomandat f’Jannar 2012 fl-Opinjoni dwar l-Involviment tas-Soċjetà Ċivili fit-twaqqif ta’ Komunità Ewropea tal-Enerġija tal-ġejjieni (2). |
| --- | --- |

2.1

It-talba tal-Presidenza Ċiprijotta hija eżempju ieħor tal-bżonn li l-politika tal-enerġija tiġi Ewropizzata u li tinħoloq Komunità Ewropea tal-Enerġija, bħalma qed jirrakkomanda l-KESE (1). Fil-fatt hija tassumi koeżjoni territorjali msaħħa u viżjoni omoġenja tal-iżvilupp tat-territorji Ewropej. L-għan ta’ kollegament aħjar bejn “il-gżejjer ta’ enerġija” tal-UE hu għalhekk konsistenti mal-linji gwida prattiċi intiżi biex itejbu l-kooperazzjoni fil-qasam tal-enerġija kif ġie rrakkomandat f’Jannar 2012 fl-Opinjoni dwar l-Involviment tas-Soċjetà Ċivili fit-twaqqif ta’ Komunità Ewropea tal-Enerġija tal-ġejjieni (2).

| 2.2 | Fil-kuntest tal-konsultazzjoni tal-Presidenza Ċiprijotta u d-diskussjonijiet fil-livell Ewropew (b’mod partikolari l-punt 5 tal-Konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew tal-4 ta’ Frar 2011 EUCO 2/1/11 REV 1), it-terminu “insularità tal-enerġija” jew “ġżira ta’ enerġija” f’din l-Opinjoni jirreferi għal territorju insulari jew kontinentali li għandu ftit li xejn sorsi ta’ enerġija endoġena, b’konnessjoni dgħajfa man-netwerk tat-trasport tal-enerġija u, b’hekk, ħafna drabi dipendenti fuq sors jew provveditur wieħed tal-enerġija esterni. Id-diversità tal-livelli ta’ enerġija fl-Istati Membri turi d-distakki kbar bejniethom. Għalhekk, il-kunċett ta’ “gżira ta’ enerġija” huwa ta’ natura teknika u fl-istess ħin (ġeo)politika (dipendenza fuq provveditur wieħed). |
| --- | --- |

2.2

Fil-kuntest tal-konsultazzjoni tal-Presidenza Ċiprijotta u d-diskussjonijiet fil-livell Ewropew (b’mod partikolari l-punt 5 tal-Konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew tal-4 ta’ Frar 2011 EUCO 2/1/11 REV 1), it-terminu “insularità tal-enerġija” jew “ġżira ta’ enerġija” f’din l-Opinjoni jirreferi għal territorju insulari jew kontinentali li għandu ftit li xejn sorsi ta’ enerġija endoġena, b’konnessjoni dgħajfa man-netwerk tat-trasport tal-enerġija u, b’hekk, ħafna drabi dipendenti fuq sors jew provveditur wieħed tal-enerġija esterni. Id-diversità tal-livelli ta’ enerġija fl-Istati Membri turi d-distakki kbar bejniethom. Għalhekk, il-kunċett ta’ “gżira ta’ enerġija” huwa ta’ natura teknika u fl-istess ħin (ġeo)politika (dipendenza fuq provveditur wieħed).

| 2.3 | Fost l-elementi li għandhom jitqiesu nsibu, b’mod partikolari, in-nuqqas ta’ interkonnessjonijiet, id-dipendenza fuq sors wieħed ta’ enerġija/provveditur, id-distanza mill-postijiet tal-produzzjoni/l-assi tar-rotot ta’ trasport tal-enerġija, l-ispejjeż tal-investiment meta mqabbla mad-daqs tas-suq, id-diffikultà biex tinbidel il-politika tal-enerġija, il-kundizzjonijiet ġeografiċi/klimatiċi. |
| --- | --- |

2.3

Fost l-elementi li għandhom jitqiesu nsibu, b’mod partikolari, in-nuqqas ta’ interkonnessjonijiet, id-dipendenza fuq sors wieħed ta’ enerġija/provveditur, id-distanza mill-postijiet tal-produzzjoni/l-assi tar-rotot ta’ trasport tal-enerġija, l-ispejjeż tal-investiment meta mqabbla mad-daqs tas-suq, id-diffikultà biex tinbidel il-politika tal-enerġija, il-kundizzjonijiet ġeografiċi/klimatiċi.

| 2.4 | Skont id-definizzjoni tal-Eurostat, l-Unjoni Ewropea tħaddan mijiet ta’ gżejjer fiżiċi ta’ daqs u status differenti. Minbarra tliet Stati Membri importanti - Ċipru, ir-Repubblika tal-Irlanda, Malta u r-Renju Unit - hemm iktar minn 286 gżira fl-Ewropa li fuqhom jgħixu iktar minn 10 miljun abitant: fil-Baħar tat-Tramuntana u l-Baħar Baltiku, ir-reġjuni ultraperiferiċi (RUP) ta’ tliet Stati Membri (il-gżejjer Kanarji ta’ Spanja, Madeira u l-Azores għall-Portugall, Réunion, Mayotte, Guyane, Martinique, Guadeloupe u Saint-Martin ta’ Franza). Id-diversi gżejjer assoċjati mal-Istati Membri, inklużi r-reġjuni ultraperiferiċi ma jitqisux b’mod individwali f’din l-Opinjoni. |
| --- | --- |

2.4

Skont id-definizzjoni tal-Eurostat, l-Unjoni Ewropea tħaddan mijiet ta’ gżejjer fiżiċi ta’ daqs u status differenti. Minbarra tliet Stati Membri importanti - Ċipru, ir-Repubblika tal-Irlanda, Malta u r-Renju Unit - hemm iktar minn 286 gżira fl-Ewropa li fuqhom jgħixu iktar minn 10 miljun abitant: fil-Baħar tat-Tramuntana u l-Baħar Baltiku, ir-reġjuni ultraperiferiċi (RUP) ta’ tliet Stati Membri (il-gżejjer Kanarji ta’ Spanja, Madeira u l-Azores għall-Portugall, Réunion, Mayotte, Guyane, Martinique, Guadeloupe u Saint-Martin ta’ Franza). Id-diversi gżejjer assoċjati mal-Istati Membri, inklużi r-reġjuni ultraperiferiċi ma jitqisux b’mod individwali f’din l-Opinjoni.

| 2.5 | Teżisti xorta ta’ “insularità ta’ enerġija” marbuta intrinsikament mal-istorja tas-seklu XX. Il-peniżola Iberika għadha kważi gżira ta’ enerġija peress li s-sistemi ta’ Franco u Salazar ippreferew l-awtosuffiċjenza fil-maġġoranza tal-politiki tan-netwerk: it-trasport, l-iktar dak ferrovjarju, u l-elettriku, bi ftit konnessjonijiet esterni, b’mod partikolari mal-bqija tal-kontinent Ewropew permezz ta’ Franza. Din is-sitwazzjoni ma setgħatx tiġi regolata tul dawn l-aħħar għoxrin sena minħabba oppożizzjoni minn ħafna lokalitajiet għad-diversi proġetti tat-tisħiħ tan-netwerks li jaqsmu l-Pirinej. Din il-problema qed tiġi solvuta; konnessjoni ġdida tal-elettriku bi fluss kontinwu ser tippermetti l-iskambji mal-Mediterran tal-Lbiċ. Iżda minbarra t-tisħiħ tal-interkonnessjoni tal-elettriku bejn Franza u Spanja (li fl-2014 ser tiżdied minn kapaċità ta’ 1 400 MW għal 2 800 MW), mingħajr dubju ser ikun hemm bżonn li fis-snin li ġejjin jiġu previsti linji ta’ skambju ta’ enerġija bejn il-peniżola Iberika u l-bqija tal-kontinent Ewropew. L-għan li sal-2020 jintużaw 4 000 MW ta’ kapaċità ta’ skambju, b’mod partikolari għal interkonnessjoni elettrika ġdida man-naħa tal-Atlantiku, għandu jiġi appoġġjat. Dan il-proġett għandu jagħmel parti mill-proġetti ta’ interess komuni Ewropej li ser tiġi stabbilita fil-qafas tar-regolament dwar l-orjentazzjonijiet għan-netwerk trans-Ewropej tal-infrastruttura. |
| --- | --- |

2.5

Teżisti xorta ta’ “insularità ta’ enerġija” marbuta intrinsikament mal-istorja tas-seklu XX. Il-peniżola Iberika għadha kważi gżira ta’ enerġija peress li s-sistemi ta’ Franco u Salazar ippreferew l-awtosuffiċjenza fil-maġġoranza tal-politiki tan-netwerk: it-trasport, l-iktar dak ferrovjarju, u l-elettriku, bi ftit konnessjonijiet esterni, b’mod partikolari mal-bqija tal-kontinent Ewropew permezz ta’ Franza. Din is-sitwazzjoni ma setgħatx tiġi regolata tul dawn l-aħħar għoxrin sena minħabba oppożizzjoni minn ħafna lokalitajiet għad-diversi proġetti tat-tisħiħ tan-netwerks li jaqsmu l-Pirinej. Din il-problema qed tiġi solvuta; konnessjoni ġdida tal-elettriku bi fluss kontinwu ser tippermetti l-iskambji mal-Mediterran tal-Lbiċ. Iżda minbarra t-tisħiħ tal-interkonnessjoni tal-elettriku bejn Franza u Spanja (li fl-2014 ser tiżdied minn kapaċità ta’ 1 400 MW għal 2 800 MW), mingħajr dubju ser ikun hemm bżonn li fis-snin li ġejjin jiġu previsti linji ta’ skambju ta’ enerġija bejn il-peniżola Iberika u l-bqija tal-kontinent Ewropew. L-għan li sal-2020 jintużaw 4 000 MW ta’ kapaċità ta’ skambju, b’mod partikolari għal interkonnessjoni elettrika ġdida man-naħa tal-Atlantiku, għandu jiġi appoġġjat. Dan il-proġett għandu jagħmel parti mill-proġetti ta’ interess komuni Ewropej li ser tiġi stabbilita fil-qafas tar-regolament dwar l-orjentazzjonijiet għan-netwerk trans-Ewropej tal-infrastruttura.

| 2.6 | L-Istati Baltiċi (il-Litwanja, il-Latvja u l-Estonja), fihom infushom huma wkoll “gżejjer ta’ enerġija” vis-à-vis l-UE, billi r-riżorsi tagħhom huma dipendenti esklużivament fuq is-sħubija preċedenti “esklużiva” mar-Russja, (u b’inqas importanza mal-Bjelorussja). Din hija prijorità mil-lat tal-integrazzjoni tal-enerġija Ewropea; fil-fatt huwa paradoss li t-tliet Stati Baltiċi llum huma parti integrali mill-unjoni politika għalkemm mingħajr ma jibbenefikaw mill-integrazzjoni u s-solidarjetà intra-Ewropea fil-qasam tal-enerġija. Kif jista’ jkun aċċettabbli li jiddependu minn pajjiż terz, li avolja huwa membru tad-WTO, ma jirrispettax l-istandards Ewropej dwar l-aċċess għan-netwerks, ma ffirmax il-Karta tal-Enerġija u ma jħeġġiġx l-interkonnessjonijiet mal-pajjiżi tal-Ewropa ċentrali u tal-Lvant (PECO)? Għalhekk il-KESE jappella għal tnaqqis fid-disparitajiet bejn is-swieq tal-enerġija tar-Russja u tal-Ewropa u għal ftehim ġdid ta’ sħubija u kooperazzjoni, ambizzjuż u globali, li jinkludi kapitolu speċifiku dedikat għall-kooperazzjoni fil-qasam tal-enerġija (ara Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-12 ta’ Settembru 2012 dwar ir-Rapport Annwali mill-Kunsill lill-Parlament Ewropew dwar il-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni (12562/2011 – 2012/2050(INI)). |
| --- | --- |

2.6

L-Istati Baltiċi (il-Litwanja, il-Latvja u l-Estonja), fihom infushom huma wkoll “gżejjer ta’ enerġija” vis-à-vis l-UE, billi r-riżorsi tagħhom huma dipendenti esklużivament fuq is-sħubija preċedenti “esklużiva” mar-Russja, (u b’inqas importanza mal-Bjelorussja). Din hija prijorità mil-lat tal-integrazzjoni tal-enerġija Ewropea; fil-fatt huwa paradoss li t-tliet Stati Baltiċi llum huma parti integrali mill-unjoni politika għalkemm mingħajr ma jibbenefikaw mill-integrazzjoni u s-solidarjetà intra-Ewropea fil-qasam tal-enerġija. Kif jista’ jkun aċċettabbli li jiddependu minn pajjiż terz, li avolja huwa membru tad-WTO, ma jirrispettax l-istandards Ewropej dwar l-aċċess għan-netwerks, ma ffirmax il-Karta tal-Enerġija u ma jħeġġiġx l-interkonnessjonijiet mal-pajjiżi tal-Ewropa ċentrali u tal-Lvant (PECO)? Għalhekk il-KESE jappella għal tnaqqis fid-disparitajiet bejn is-swieq tal-enerġija tar-Russja u tal-Ewropa u għal ftehim ġdid ta’ sħubija u kooperazzjoni, ambizzjuż u globali, li jinkludi kapitolu speċifiku dedikat għall-kooperazzjoni fil-qasam tal-enerġija (ara Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-12 ta’ Settembru 2012 dwar ir-Rapport Annwali mill-Kunsill lill-Parlament Ewropew dwar il-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni (12562/2011 – 2012/2050(INI)).

| 2.7 | Ix-Xlokk tal-Ewropa (ir-reġjun tal-Balkani) huwa reġjun ta’ transitu u l-progress ta’ xi pajjiżi fil-kuntest tal-adeżjoni tagħhom mal-UE (il-Kroazja, iżda anke s-Serbja, il-Montenegro, FYROM, eċċ.) jeħtieġ l-iżviluppi b’rabta mal-Istati Membri tal-UE fil-viċinat (ir-Rumanija, il-Bulgarija, il-Greċja, is-Slovenja, l-Awstrija u dalwaqt il-Kroazja). Il-ħolqien ta’ Komunità tal-Enerġija f’dan ir-reġjun huwa sintomu ta’ sensibilizzazzjoni u din għandha tiġi mħeġġa u sostnuta, b’mod partikolari permezz tal-konsultazzjoni effikaċi u trasparenti tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili tar-reġjun dwar l-istrateġija tal-enerġija. |
| --- | --- |

2.7

Ix-Xlokk tal-Ewropa (ir-reġjun tal-Balkani) huwa reġjun ta’ transitu u l-progress ta’ xi pajjiżi fil-kuntest tal-adeżjoni tagħhom mal-UE (il-Kroazja, iżda anke s-Serbja, il-Montenegro, FYROM, eċċ.) jeħtieġ l-iżviluppi b’rabta mal-Istati Membri tal-UE fil-viċinat (ir-Rumanija, il-Bulgarija, il-Greċja, is-Slovenja, l-Awstrija u dalwaqt il-Kroazja). Il-ħolqien ta’ Komunità tal-Enerġija f’dan ir-reġjun huwa sintomu ta’ sensibilizzazzjoni u din għandha tiġi mħeġġa u sostnuta, b’mod partikolari permezz tal-konsultazzjoni effikaċi u trasparenti tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili tar-reġjun dwar l-istrateġija tal-enerġija.

| 2.8 | B’mod ġenerali, l-Istati Membri tal-UE lkoll jinsabu f’sitwazzjoni ta’ interdipendenza mill-qrib. Għal xi wħud minnhom, għad li mhumiex strettament “gżejjer ta’ enerġija”, il-livell ta’ dipendenza fir-rigward tal-pajjiżi viċini, l-iktar fl-Ewropa ċentrali u tal-Lvant, b’mod partikolari l-Ungerija, huwa wieħed għoli. Il-KESE huwa tal-fehma li għalhekk huwa indispensabbli li tkun żviluppata politika ta’ enerġija komuni b’mod adegwat b’din is-sitwazzjoni. F’dan il-kuntest, jeħtieġ li ssir riflessjoni ġenerali tal-Unjoni favur solidarjetà aħjar bejn l-Istati Membri. Dan l-aspett jissemma wkoll fl-Artikolu 194 tat-TFUE. |
| --- | --- |

2.8

B’mod ġenerali, l-Istati Membri tal-UE lkoll jinsabu f’sitwazzjoni ta’ interdipendenza mill-qrib. Għal xi wħud minnhom, għad li mhumiex strettament “gżejjer ta’ enerġija”, il-livell ta’ dipendenza fir-rigward tal-pajjiżi viċini, l-iktar fl-Ewropa ċentrali u tal-Lvant, b’mod partikolari l-Ungerija, huwa wieħed għoli. Il-KESE huwa tal-fehma li għalhekk huwa indispensabbli li tkun żviluppata politika ta’ enerġija komuni b’mod adegwat b’din is-sitwazzjoni. F’dan il-kuntest, jeħtieġ li ssir riflessjoni ġenerali tal-Unjoni favur solidarjetà aħjar bejn l-Istati Membri. Dan l-aspett jissemma wkoll fl-Artikolu 194 tat-TFUE.

3.   L-insularità tal-enerġija tagħmel ħsara lill-prestazzjoni ekonomika tal-Ewropa u xxekkel id-dimensjoni soċjali

| 3.1 | L-insularità tal-enerġija tkopri r-realtajiet li, għalkemm huma differenti, il-konsegwenzi tagħhom huma kważi identiċi, tkun xi tkun is-sitwazzjoni. Ir-riperkussjonijiet ta’ dawn “l-insularitajiet” kważi kuljum jissarrfu:






  — | f’nuqqas ta’ sigurtà tal-provvista; |
| --- | --- | --- |

3.1

L-insularità tal-enerġija tkopri r-realtajiet li, għalkemm huma differenti, il-konsegwenzi tagħhom huma kważi identiċi, tkun xi tkun is-sitwazzjoni. Ir-riperkussjonijiet ta’ dawn “l-insularitajiet” kważi kuljum jissarrfu:

—

f’nuqqas ta’ sigurtà tal-provvista;

| — | f’varjazzjonijiet fil-prezzijiet li ħafna drabi jkunu ogħla u attivitajiet industrijali u kummerċjali dipendenti; |
| --- | --- |

—

f’varjazzjonijiet fil-prezzijiet li ħafna drabi jkunu ogħla u attivitajiet industrijali u kummerċjali dipendenti;

| — | fi prekarjetà tal-enerġija ogħla għall-popolazzjonijiet f’dawn l-Istati Membri jew reġjuni; |
| --- | --- |

—

fi prekarjetà tal-enerġija ogħla għall-popolazzjonijiet f’dawn l-Istati Membri jew reġjuni;

| — | f’impatt negattiv fuq il-kompetittività ekonomika tagħhom; |
| --- | --- |

—

f’impatt negattiv fuq il-kompetittività ekonomika tagħhom;

| — | fi pressjoni ikbar fuq l-ambjent; |
| --- | --- |

—

fi pressjoni ikbar fuq l-ambjent;

| — | f’nuqqas ta’ stabbiltà fir-relazzjonijiet politiċi u ekonomiċi bejn l-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

—

f’nuqqas ta’ stabbiltà fir-relazzjonijiet politiċi u ekonomiċi bejn l-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi terzi.

| 3.2 | Id-domanda għall-enerġija hija qawwija u qed tiżdied fil-gżejjer ta’ enerġija, bħalma qed tiżdied fit-territorji l-oħra tal-UE. Taħt dawn il-kundizzjonijiet, il-konsegwenzi ta’ provvista potenzjali inqas dgħajfa u li f’kull każ tqum ħafna iktar flus tippenalizza sew il-kompetittività ekonomika tal-gżejjer ta’ enerġija. Ċerti setturi industrijali, u b’hekk l-impjiegi, jistgħu jiġu mhedda, peress li ċerti attivitajiet ma jibqgħux irendu biżżejjed. |
| --- | --- |

3.2

Id-domanda għall-enerġija hija qawwija u qed tiżdied fil-gżejjer ta’ enerġija, bħalma qed tiżdied fit-territorji l-oħra tal-UE. Taħt dawn il-kundizzjonijiet, il-konsegwenzi ta’ provvista potenzjali inqas dgħajfa u li f’kull każ tqum ħafna iktar flus tippenalizza sew il-kompetittività ekonomika tal-gżejjer ta’ enerġija. Ċerti setturi industrijali, u b’hekk l-impjiegi, jistgħu jiġu mhedda, peress li ċerti attivitajiet ma jibqgħux irendu biżżejjed.

| 3.3 | Bl-istess mod, il-kontijiet għoljin tal-enerġija għandhom impatt qawwi fuq il-baġits tal-intrapriżi. Il-faqar tal-enerġija ilu jitqies bħala problema purament nazzjonali, jew saħansitra lokali. Fil-fatt, l-interventi diretti intiżi biex jgħinu lill-individwi żdiedu f’dawn il-livelli. Billi parti minn dawn il-kawżi importanti ta’ dan il-faqar tal-enerġija jaqbżu l-livell tal-qafas nazzjonali, bħala reazzjoni għall-iżbilanċi kbar, il-politika tal-enerġija tal-UE għandha tikkontribwixxi għat-tnaqqis ta’ din is-sitwazzjoni. |
| --- | --- |

3.3

Bl-istess mod, il-kontijiet għoljin tal-enerġija għandhom impatt qawwi fuq il-baġits tal-intrapriżi. Il-faqar tal-enerġija ilu jitqies bħala problema purament nazzjonali, jew saħansitra lokali. Fil-fatt, l-interventi diretti intiżi biex jgħinu lill-individwi żdiedu f’dawn il-livelli. Billi parti minn dawn il-kawżi importanti ta’ dan il-faqar tal-enerġija jaqbżu l-livell tal-qafas nazzjonali, bħala reazzjoni għall-iżbilanċi kbar, il-politika tal-enerġija tal-UE għandha tikkontribwixxi għat-tnaqqis ta’ din is-sitwazzjoni.

| 3.4 | Barra minn hekk, id-dipendenza ħafna drabi qawwija ħafna fir-rigward tal-karburanti fossili, b’mod partikolari ż-żejt, iżommu l-emissjonijiet tas-CO2 f’livell għoli. Minħabba l-istandards ambjentali (id-Direttiva dwar l-emissjonijiet industrijali) u t-tħassib ġenerali relatat mas-saħħa, għandu jsir investiment konsiderevoli biex jitnaqqsu dawn l-emissjonijiet. Dawn l-ispejjeż għandhom jiġu fatturati fil-kontijiet tal-enerġija tal-gżejjer ta’ enerġija. |
| --- | --- |

3.4

Barra minn hekk, id-dipendenza ħafna drabi qawwija ħafna fir-rigward tal-karburanti fossili, b’mod partikolari ż-żejt, iżommu l-emissjonijiet tas-CO2 f’livell għoli. Minħabba l-istandards ambjentali (id-Direttiva dwar l-emissjonijiet industrijali) u t-tħassib ġenerali relatat mas-saħħa, għandu jsir investiment konsiderevoli biex jitnaqqsu dawn l-emissjonijiet. Dawn l-ispejjeż għandhom jiġu fatturati fil-kontijiet tal-enerġija tal-gżejjer ta’ enerġija.

| 3.5 | Il-konsegwenzi tal-insularità tal-enerġija għandhom jiġu evalwati aħjar, kemm f’termini ta’ tkabbir, kompetittività u żvilupp sostenibbli għat-territorji kkonċernati kif ukoll ta’ solidarjetà, koeżjoni u telf ta’ dħul għall-bqija tal-UE fin-nuqqas ta’ suq tal-enerġija kompletat u funzjonali fl-UE kollha kemm hi. Il-KESE jqis li l-prezz tal-gżejjer ta’ enerġija jitħallas mill-komunità. Dan il-prezz għandu jiġi evalwat u s-soluzzjonijiet biex jitnaqqas għandhom jagħmlu parti minn approċċ komprensiv: il-politika Ewropea tal-enerġija għandha tiġi kompletata u għandha tingħata l-mezzi ta’ azzjoni adegwati kemm bil-livell ta’ interdipendenza tal-Istati Membri kif ukoll id-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom. |
| --- | --- |

3.5

Il-konsegwenzi tal-insularità tal-enerġija għandhom jiġu evalwati aħjar, kemm f’termini ta’ tkabbir, kompetittività u żvilupp sostenibbli għat-territorji kkonċernati kif ukoll ta’ solidarjetà, koeżjoni u telf ta’ dħul għall-bqija tal-UE fin-nuqqas ta’ suq tal-enerġija kompletat u funzjonali fl-UE kollha kemm hi. Il-KESE jqis li l-prezz tal-gżejjer ta’ enerġija jitħallas mill-komunità. Dan il-prezz għandu jiġi evalwat u s-soluzzjonijiet biex jitnaqqas għandhom jagħmlu parti minn approċċ komprensiv: il-politika Ewropea tal-enerġija għandha tiġi kompletata u għandha tingħata l-mezzi ta’ azzjoni adegwati kemm bil-livell ta’ interdipendenza tal-Istati Membri kif ukoll id-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom.

| 3.6 | Apparti milli jintwerew il-benefiċċji ta’ integrazzjoni akbar fl-Ewropa, l-għan huwa kemm li jiġi promoss l-iżvilupp industrijali u l-impjieg. Il-kompetittività tal-industrija Ewropea hija sors ta’ ħafna elementi li fuqhom l-awtoritajiet pubbliċi m’għandhomx kontroll jew ftit li xejn. Għalhekk, l-isfida hija li jiġi evitat li l-politika tal-enerġija – li dwarha l-UE tista’ u għandha taġixxi – issir fattur li jxekkel it-tkabbir u l-impjieg. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni Ewropea biex minn issa ’l quddiem ma jdewmux iktar l-applikazzjoni tal-miżuri li diġà nħolqu u intiżi biex inaqqsu l-ispejjeż tal-enerġija u biex iżidu s-sigurtà tal-provvista, pereżempju: koordinazzjoni aħjar tad-deċiżjonijiet nazzjonali fil-qasam tal-enerġija u ppjanar konġunt tal-infrastruttura u n-netwerks, il-ħolqien ta’ gruppi Ewropej għax-xiri tal-karburanti fossili, u jekk hemm bżonn, ta’ mandati tan-negozjati Ewropej mal-imsieħba esterni. |
| --- | --- |

3.6

Apparti milli jintwerew il-benefiċċji ta’ integrazzjoni akbar fl-Ewropa, l-għan huwa kemm li jiġi promoss l-iżvilupp industrijali u l-impjieg. Il-kompetittività tal-industrija Ewropea hija sors ta’ ħafna elementi li fuqhom l-awtoritajiet pubbliċi m’għandhomx kontroll jew ftit li xejn. Għalhekk, l-isfida hija li jiġi evitat li l-politika tal-enerġija – li dwarha l-UE tista’ u għandha taġixxi – issir fattur li jxekkel it-tkabbir u l-impjieg. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni Ewropea biex minn issa ’l quddiem ma jdewmux iktar l-applikazzjoni tal-miżuri li diġà nħolqu u intiżi biex inaqqsu l-ispejjeż tal-enerġija u biex iżidu s-sigurtà tal-provvista, pereżempju: koordinazzjoni aħjar tad-deċiżjonijiet nazzjonali fil-qasam tal-enerġija u ppjanar konġunt tal-infrastruttura u n-netwerks, il-ħolqien ta’ gruppi Ewropej għax-xiri tal-karburanti fossili, u jekk hemm bżonn, ta’ mandati tan-negozjati Ewropej mal-imsieħba esterni.

4.   X’inhuma s-soluzzjonijiet? Niżviluppaw is-sorsi tal-enerġija rinnovabbli u nsaħħu l-infrastrutturi tan-netwerks

| 4.1 | Jidher li hemm żewġ soluzzjonijiet preferuti f’dan l-istadju: l-ewwel nett iktar interkonnessjonijiet bejn il-gżejjer ta’ enerġija u s-suq intern tal-enerġija (infrastruttura u organizzazzjoni tas-suq) biex tiżdied is-solidarjetà fil-prattika u biex l-organizzazzjoni teknika tan-netwerk Ewropew tiġi allinjata mal-għanijiet politiċi u leġislattivi tal-UE u, it-tieni nett, li jiġu promossi s-sorsi ta’ enerġija alternattiva, jiġifieri l-produzzjoni lokali tal-enerġija rinnovabbli. Dan ifisser li għandu jiġi enfasizzat il-potenzjal - jekk jeżisti - u li jiġu proposti miżuri biex jiġi sfruttat bis-sħiħ u b’mod vijabbli. Fl-aħħar mill-aħħar, meta tiġi mħeġġa l-effiċjenza fl-użu tal-enerġija u l-ġestjoni tad-domanda permezz tan-netwerks intelliġenti dan jista’ jwassal biex tiġi ottimizzata d-domanda għall-enerġija. |
| --- | --- |

4.1

Jidher li hemm żewġ soluzzjonijiet preferuti f’dan l-istadju: l-ewwel nett iktar interkonnessjonijiet bejn il-gżejjer ta’ enerġija u s-suq intern tal-enerġija (infrastruttura u organizzazzjoni tas-suq) biex tiżdied is-solidarjetà fil-prattika u biex l-organizzazzjoni teknika tan-netwerk Ewropew tiġi allinjata mal-għanijiet politiċi u leġislattivi tal-UE u, it-tieni nett, li jiġu promossi s-sorsi ta’ enerġija alternattiva, jiġifieri l-produzzjoni lokali tal-enerġija rinnovabbli. Dan ifisser li għandu jiġi enfasizzat il-potenzjal - jekk jeżisti - u li jiġu proposti miżuri biex jiġi sfruttat bis-sħiħ u b’mod vijabbli. Fl-aħħar mill-aħħar, meta tiġi mħeġġa l-effiċjenza fl-użu tal-enerġija u l-ġestjoni tad-domanda permezz tan-netwerks intelliġenti dan jista’ jwassal biex tiġi ottimizzata d-domanda għall-enerġija.

| 4.2 | Il-Kummissjoni Ewropea diġà nediet riforma importanti tal-politika Ewropea tal-appoġġ għall-infrastrutturi tal-enerġija, b’mod partikolari l-interkonnessjonijiet (il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa) li l-KESE appoġġja fl-Opinjonijiet tiegħu (3). Għaldaqstant, tista’ tkun ħaġa utli li mmorru lil hinn mill-ippjanar konġunt tal-infrastruttura, kif irrakkomanda l-KESE fl-Opinjoni dwar Komunità Ewropea tal-Enerġija (4). Fir-rigward tal-elettriku, fl-2002, il-Kunsill Ewropew kien stabbilixxa għall-Istati Membri l-mira li jilħqu kapaċità ta’ interkonnessjonijiet tal-elettriku ekwivalenti għal 10 % tal-kapaċità tagħhom tal-produzzjoni installata. Għadna ’l bogħod minn dan il-persentaġġ f’ċerti fruntieri tal-elettriku Ewropej, li għadhom konġestiti. |
| --- | --- |

4.2

Il-Kummissjoni Ewropea diġà nediet riforma importanti tal-politika Ewropea tal-appoġġ għall-infrastrutturi tal-enerġija, b’mod partikolari l-interkonnessjonijiet (il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa) li l-KESE appoġġja fl-Opinjonijiet tiegħu (3). Għaldaqstant, tista’ tkun ħaġa utli li mmorru lil hinn mill-ippjanar konġunt tal-infrastruttura, kif irrakkomanda l-KESE fl-Opinjoni dwar Komunità Ewropea tal-Enerġija (4). Fir-rigward tal-elettriku, fl-2002, il-Kunsill Ewropew kien stabbilixxa għall-Istati Membri l-mira li jilħqu kapaċità ta’ interkonnessjonijiet tal-elettriku ekwivalenti għal 10 % tal-kapaċità tagħhom tal-produzzjoni installata. Għadna ’l bogħod minn dan il-persentaġġ f’ċerti fruntieri tal-elettriku Ewropej, li għadhom konġestiti.

| 4.3 | Iż-żieda qawwija fl-enerġija rinnovabbli fil-Baħar tat-Tramuntana, tax-xemx u r-riħ fl-Ewropa t’Isfel min-naħa l-oħra teħtieġ strutturi ġodda, iktar intelliġenti, biex jiġu integrati aħjar fin-netwerk ewlieni tal-Ewropa. Dan il-progress fil-grilji intelliġenti (smart grids) jista’ jwassal biex il-konsum jitnaqqas b’9 % sal-2020 u biex l-emissjonijiet tas-CO2 jitnaqqsu minn 9 għal 15 %. L-użu tan-netwerks intelliġenti u l-miżuri għall-ġestjoni tad-domanda jista’ jsir iktar faċli fis-swieq iżgħar u jagħti riżultati aħjar iktar malajr. Meta jiġi abbinat mal-miżuri msaħħa tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija dan jista’ jikkontribwixxi sew biex tiġi ottimizzata d-domanda għall-enerġija. L-investimenti – sostanzjali - meħtieġa għandhom jitqabblu ma’ kontroll totali f’dan il-qasam, tnaqqis fil-volum tal-kontijiet tal-enerġija fil-kuntest taż-żieda fil-prezzijiet u ħtieġa inqas li jsir investiment fil-kapaċità tal-produzzjoni tal-enerġija konvenzjonali (volum imnaqqas fil-marġni tal-operazzjoni) jew rinnovabbli. |
| --- | --- |

4.3

Iż-żieda qawwija fl-enerġija rinnovabbli fil-Baħar tat-Tramuntana, tax-xemx u r-riħ fl-Ewropa t’Isfel min-naħa l-oħra teħtieġ strutturi ġodda, iktar intelliġenti, biex jiġu integrati aħjar fin-netwerk ewlieni tal-Ewropa. Dan il-progress fil-grilji intelliġenti (smart grids) jista’ jwassal biex il-konsum jitnaqqas b’9 % sal-2020 u biex l-emissjonijiet tas-CO2 jitnaqqsu minn 9 għal 15 %. L-użu tan-netwerks intelliġenti u l-miżuri għall-ġestjoni tad-domanda jista’ jsir iktar faċli fis-swieq iżgħar u jagħti riżultati aħjar iktar malajr. Meta jiġi abbinat mal-miżuri msaħħa tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija dan jista’ jikkontribwixxi sew biex tiġi ottimizzata d-domanda għall-enerġija. L-investimenti – sostanzjali - meħtieġa għandhom jitqabblu ma’ kontroll totali f’dan il-qasam, tnaqqis fil-volum tal-kontijiet tal-enerġija fil-kuntest taż-żieda fil-prezzijiet u ħtieġa inqas li jsir investiment fil-kapaċità tal-produzzjoni tal-enerġija konvenzjonali (volum imnaqqas fil-marġni tal-operazzjoni) jew rinnovabbli.

| 4.4 | B’kollox l-ENTSO-E jikkalkula li fl-għaxar snin li ġejjin, fl-Ewropa ser jeħtieġ li jinbnew 52 300 km ta’ linji ġodda b’vultaġġ għoli, b’investiment globali ta’ EUR 104 biljun, li jinvolvu mal-mitt proġett ta’ prijorità, li 80 % minnhom ser ikunu r-riżultat tal-iżvilupp ta’ enerġija rinnovabbli. Il-kunċett ta’ skala fil-gżejjer ta’ enerġija b’potenzjal f’dan il-qasam jagħmel l-integrazzjoni tal-enerġiji rinnovabbli iktar sensittivi jekk ikollhom netwerks żgħar. Il-kapaċità ta’ produzzjoni tal-installazzjonijiet industrijali tal-enerġija rinnovabbli (bil-kontra tal-produzzjoni deċentralizzata) tista’ tirrappreżenta persentaġġ relattivament għoli tal-produzzjoni jew il-konsum li l-effetti tagħha, speċjalment in-natura intermittenti tagħha, li huma iżjed diffiċli li jiġu ġestiti. |
| --- | --- |

4.4

B’kollox l-ENTSO-E jikkalkula li fl-għaxar snin li ġejjin, fl-Ewropa ser jeħtieġ li jinbnew 52 300 km ta’ linji ġodda b’vultaġġ għoli, b’investiment globali ta’ EUR 104 biljun, li jinvolvu mal-mitt proġett ta’ prijorità, li 80 % minnhom ser ikunu r-riżultat tal-iżvilupp ta’ enerġija rinnovabbli. Il-kunċett ta’ skala fil-gżejjer ta’ enerġija b’potenzjal f’dan il-qasam jagħmel l-integrazzjoni tal-enerġiji rinnovabbli iktar sensittivi jekk ikollhom netwerks żgħar. Il-kapaċità ta’ produzzjoni tal-installazzjonijiet industrijali tal-enerġija rinnovabbli (bil-kontra tal-produzzjoni deċentralizzata) tista’ tirrappreżenta persentaġġ relattivament għoli tal-produzzjoni jew il-konsum li l-effetti tagħha, speċjalment in-natura intermittenti tagħha, li huma iżjed diffiċli li jiġu ġestiti.

| 4.5 | It-tisħiħ tal-interkonnessjonijiet għalhekk huwa essenzjali biex tiżdied is-sigurtà tal-provvista iżda anke biex il-produzzjoni u l-konsum tal-enerġija jkunu jistgħu jiġu bilanċjati aħjar fuq netwerk estiż f’kuntest ta’ żvilupp qawwi tal-enerġiji rinnovabbli. Dan jgħodd ukoll għall-kapaċitajiet konvenzjonali li jibdew jintużaw meta l-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli tieqaf jew tonqos ħesrem. |
| --- | --- |

4.5

It-tisħiħ tal-interkonnessjonijiet għalhekk huwa essenzjali biex tiżdied is-sigurtà tal-provvista iżda anke biex il-produzzjoni u l-konsum tal-enerġija jkunu jistgħu jiġu bilanċjati aħjar fuq netwerk estiż f’kuntest ta’ żvilupp qawwi tal-enerġiji rinnovabbli. Dan jgħodd ukoll għall-kapaċitajiet konvenzjonali li jibdew jintużaw meta l-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli tieqaf jew tonqos ħesrem.

| 4.6 | L-iżvilupp tal-enerġiji rinnovabbli jassumi kapaċità ta’ back-up flessibbli, adattat u kapaċi jiffunzjona b’ġenerazzjoni dgħajfa (low baseload). Il-gass naturali likwifikat (LNG) jista’ jservi bħala soluzzjoni waħda għad-dipendenza fuq provveditur uniku tal-gass u għall-prezzijiet għoljin filwaqt li joffru soluzzjoni iktar flessibbli u li tqum inqas flus miż-żejt, li tista’ taħdem flimkien mal-iżvilupp tal-enerġiji rinnovabbli. Madankollu, l-iżvilupp tal-LNG jeħtieġ investiment konsiderevoli fl-infrastruttura tal-portijiet u l-ħżin. |
| --- | --- |

4.6

L-iżvilupp tal-enerġiji rinnovabbli jassumi kapaċità ta’ back-up flessibbli, adattat u kapaċi jiffunzjona b’ġenerazzjoni dgħajfa (low baseload). Il-gass naturali likwifikat (LNG) jista’ jservi bħala soluzzjoni waħda għad-dipendenza fuq provveditur uniku tal-gass u għall-prezzijiet għoljin filwaqt li joffru soluzzjoni iktar flessibbli u li tqum inqas flus miż-żejt, li tista’ taħdem flimkien mal-iżvilupp tal-enerġiji rinnovabbli. Madankollu, l-iżvilupp tal-LNG jeħtieġ investiment konsiderevoli fl-infrastruttura tal-portijiet u l-ħżin.

| 4.7 | Il-KESE jinsab konvint li l-futur tas-sistema tal-enerġija Ewropea jiddependi l-iktar fuq l-aħjar interkonnessjonijiet u l-iżvilupp tal-enerġiji rinnovabbli, a fortiori għall-gżejjer ta’ enerġija, sabiex tittejjeb is-sigurtà tal-provvista. L-użu tal-karburanti fossili ser jibqa’ predominanti iżda ż-żieda fil-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli ser tagħmilha kruċjali li n-netwerks nazzjonali u Ewropej jittejbu b’mod drastiku (Opinjoni tal-KESE dwar Il-Pjan direzzjonali għall-enerġija 2050 u l-hekk imsejħa għażla “mingħajr dispjaċir”) (5). |
| --- | --- |

4.7

Il-KESE jinsab konvint li l-futur tas-sistema tal-enerġija Ewropea jiddependi l-iktar fuq l-aħjar interkonnessjonijiet u l-iżvilupp tal-enerġiji rinnovabbli, a fortiori għall-gżejjer ta’ enerġija, sabiex tittejjeb is-sigurtà tal-provvista. L-użu tal-karburanti fossili ser jibqa’ predominanti iżda ż-żieda fil-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli ser tagħmilha kruċjali li n-netwerks nazzjonali u Ewropej jittejbu b’mod drastiku (Opinjoni tal-KESE dwar Il-Pjan direzzjonali għall-enerġija 2050 u l-hekk imsejħa għażla “mingħajr dispjaċir”) (5).

| 4.8 | Madankollu, din il-ħtieġa mhix se ssir konkreta b’mod effikaċi mingħajr evalwazzjoni trasparenti, globali u preċiża tal-ispejjeż. Hemm bżonn li jkollna għarfien li huwa kemm jista’ jkun oġġettiv fir-rigward tal-ispejjeż – inklużi dawk esterni – tal-karburanti fossili kif ukoll tal-ispejjeż addizzjonali li jkunu nħolqu mis-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli biex jiggwidaw l-għażliet ta’ investiment u l-għażliet ta’ politika. L-istudji dwar l-ispejjeż indiretti huma kontradittorji wisq, ħaġa li tagħmel din il-ħtieġa iktar urġenti. |
| --- | --- |

4.8

Madankollu, din il-ħtieġa mhix se ssir konkreta b’mod effikaċi mingħajr evalwazzjoni trasparenti, globali u preċiża tal-ispejjeż. Hemm bżonn li jkollna għarfien li huwa kemm jista’ jkun oġġettiv fir-rigward tal-ispejjeż – inklużi dawk esterni – tal-karburanti fossili kif ukoll tal-ispejjeż addizzjonali li jkunu nħolqu mis-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli biex jiggwidaw l-għażliet ta’ investiment u l-għażliet ta’ politika. L-istudji dwar l-ispejjeż indiretti huma kontradittorji wisq, ħaġa li tagħmel din il-ħtieġa iktar urġenti.

| 4.9 | Fir-rigward tal-enerġiji rinnovabbli, m’għandux jitqies biss l-ammont ta’ investiment fil-kapaċitajiet ġodda ta’ produzzjoni iżda anke l-ispejjeż marbuta mat-tisħiħ tan-netwerk u dawk marbuta mas-sussidji potenzjali. Dwar dan tal-aħħar, jista’ jkun jeħtieġ li jingħata iktar appoġġ lit-territorji iktar dipendenti mil-lat tal-enerġija u fejn l-enerġiji rinnovabbli s’issa ġew żviluppati inqas. Madankollu, ir-ritmu taż-żieda fil-produzzjoni tal-enerġija ekoloġika għandu jkun kompatibbli ma’ dak tat-tisħiħ tan-netwerk. Għandu tiġi determinata l-kapaċità tal-back- up neċessarja mill-unità tal-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli addizzjonali. Il-back-up jista’ madankollu jiġi importat imma dan jassumi interkonnessjonijiet u kooperazzjoni reġjonali u Ewropea effikaċi. L-arranġamenti għall-appoġġ tal-enerġiji rinnovabbli għandhom iqisu dan l-aspett biex jiġi ottimizzat ir-ritmu tal-iżvilupp tagħhom u l-ispiża tal-appoġġ mill-kontributuri tat-taxxa. |
| --- | --- |

4.9

Fir-rigward tal-enerġiji rinnovabbli, m’għandux jitqies biss l-ammont ta’ investiment fil-kapaċitajiet ġodda ta’ produzzjoni iżda anke l-ispejjeż marbuta mat-tisħiħ tan-netwerk u dawk marbuta mas-sussidji potenzjali. Dwar dan tal-aħħar, jista’ jkun jeħtieġ li jingħata iktar appoġġ lit-territorji iktar dipendenti mil-lat tal-enerġija u fejn l-enerġiji rinnovabbli s’issa ġew żviluppati inqas. Madankollu, ir-ritmu taż-żieda fil-produzzjoni tal-enerġija ekoloġika għandu jkun kompatibbli ma’ dak tat-tisħiħ tan-netwerk. Għandu tiġi determinata l-kapaċità tal-back- up neċessarja mill-unità tal-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli addizzjonali. Il-back-up jista’ madankollu jiġi importat imma dan jassumi interkonnessjonijiet u kooperazzjoni reġjonali u Ewropea effikaċi. L-arranġamenti għall-appoġġ tal-enerġiji rinnovabbli għandhom iqisu dan l-aspett biex jiġi ottimizzat ir-ritmu tal-iżvilupp tagħhom u l-ispiża tal-appoġġ mill-kontributuri tat-taxxa.

| 4.10 | Ladarba dawn l-ispejjeż kollha jkunu ġew evalwati b’mod preċiż għandhom jitqabblu mal-kont tal-enerġija għall-karburanti fossili importati, bl-integrazzjoni tal-ispejjeż kollha, inklużi dawk politiċi u ambjentali. Dan l-eżerċizzju huwa indispensabbli biex jiġu evalwati r-riperkussjonijiet pożittivi jew negattivi tal-kompetittività tat-territorju. Huwa anke f’din il-perspettiva li l-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli tista’ tiġi żviluppata f’xi gżejjer ta’ enerġija peress li tiġi esportata lil pajjiżi oħra tal-Unjoni Ewropea jew lil pajjiżi terzi. |
| --- | --- |

4.10

Ladarba dawn l-ispejjeż kollha jkunu ġew evalwati b’mod preċiż għandhom jitqabblu mal-kont tal-enerġija għall-karburanti fossili importati, bl-integrazzjoni tal-ispejjeż kollha, inklużi dawk politiċi u ambjentali. Dan l-eżerċizzju huwa indispensabbli biex jiġu evalwati r-riperkussjonijiet pożittivi jew negattivi tal-kompetittività tat-territorju. Huwa anke f’din il-perspettiva li l-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli tista’ tiġi żviluppata f’xi gżejjer ta’ enerġija peress li tiġi esportata lil pajjiżi oħra tal-Unjoni Ewropea jew lil pajjiżi terzi.

| 4.11 | Il-KESE jixtieq li t-titjib ta’ din l-infrastruttura tinkludi, bħala prijorità, l-Istati Membri u r-reġjuni affettwati mill-insularità tal-enerġija, billi l-livell ta’ dipendenza ogħla tagħhom għandha tiġi kkunsidrata meta jiġu deċiżi l-kurituri ta’ prijorità. Pereżempju, il-Baltic Energy Market Interconnection Plan (BEMIP) jista’ jwitti t-triq għal koordinazzjoni aħjar tal-politika u tat-taħlita enerġetika fir-reġjun. Dan jgħin biex jinħoloq kollegament bejn in-netwerks tar-riżorsi, l-iktar dawk tal-Litwanja, il-Latvja u l-Estonja. |
| --- | --- |

4.11

Il-KESE jixtieq li t-titjib ta’ din l-infrastruttura tinkludi, bħala prijorità, l-Istati Membri u r-reġjuni affettwati mill-insularità tal-enerġija, billi l-livell ta’ dipendenza ogħla tagħhom għandha tiġi kkunsidrata meta jiġu deċiżi l-kurituri ta’ prijorità. Pereżempju, il-Baltic Energy Market Interconnection Plan (BEMIP) jista’ jwitti t-triq għal koordinazzjoni aħjar tal-politika u tat-taħlita enerġetika fir-reġjun. Dan jgħin biex jinħoloq kollegament bejn in-netwerks tar-riżorsi, l-iktar dawk tal-Litwanja, il-Latvja u l-Estonja.

| 4.12 | Dan l-aħħar sar progress fil-kooperazzjoni bejn il-Litwanja u l-Latvja. F’dan il-qasam insibu inizjattiva ewlenija: il-Litwanja ser tibni terminal ta’ gass likwfikat fi Klaïpeda li ser jikkontribwixxi għar-riżerva tal-istokk f’Incukalns, il-Latvja. Il-Litwanja temmen li din ir-riżerva tista’ sservi bħala “bank reġjonali tal-gass”. F’dan il-kuntest, il-KESE jtenni l-proposta tiegħu li jinġabru r-riżorsi tal-karburanti fossili b’mod partikolari biex jiffurmaw gruppi ta’ xiri tal-gass (6). Il-Litwanja, il-Latvja u l-Estonja qed jiżviluppaw u jimplimentaw proġetti ta’ interkonnessjoni tal-elettriku (LitPol Link NordBalt u Estlink 2) ma’ pajjiżi oħra tal-UE, b’mod partikolari l-Polonja. Fl-istess ħin, it-tliet pajjiżi Baltiċi qed jaħdmu għal integrazzjoni żviluppata għal kollox fis-sistema ta’ enerġija Ewropea li tgħaqqad is-sistemi tal-elettriku man-netwerks tal-elettriku Ewropej għal mod sinkronu (li bħalissa għaddej minn studju ta’ fattibbiltà). Barra minn hekk, l-istati Baltiċi qed jiżviluppaw il-proġett tal-impjant nukleari ta’ Visaginas, li jista’ jgħin jiżgura s-sigurtà tal-enerġija ta’ dawn il-pajjiżi u jkun element importanti fl-integrazzjoni tas-sistema ta’ elettriku Ewropea. |
| --- | --- |

4.12

Dan l-aħħar sar progress fil-kooperazzjoni bejn il-Litwanja u l-Latvja. F’dan il-qasam insibu inizjattiva ewlenija: il-Litwanja ser tibni terminal ta’ gass likwfikat fi Klaïpeda li ser jikkontribwixxi għar-riżerva tal-istokk f’Incukalns, il-Latvja. Il-Litwanja temmen li din ir-riżerva tista’ sservi bħala “bank reġjonali tal-gass”. F’dan il-kuntest, il-KESE jtenni l-proposta tiegħu li jinġabru r-riżorsi tal-karburanti fossili b’mod partikolari biex jiffurmaw gruppi ta’ xiri tal-gass (6). Il-Litwanja, il-Latvja u l-Estonja qed jiżviluppaw u jimplimentaw proġetti ta’ interkonnessjoni tal-elettriku (LitPol Link NordBalt u Estlink 2) ma’ pajjiżi oħra tal-UE, b’mod partikolari l-Polonja. Fl-istess ħin, it-tliet pajjiżi Baltiċi qed jaħdmu għal integrazzjoni żviluppata għal kollox fis-sistema ta’ enerġija Ewropea li tgħaqqad is-sistemi tal-elettriku man-netwerks tal-elettriku Ewropej għal mod sinkronu (li bħalissa għaddej minn studju ta’ fattibbiltà). Barra minn hekk, l-istati Baltiċi qed jiżviluppaw il-proġett tal-impjant nukleari ta’ Visaginas, li jista’ jgħin jiżgura s-sigurtà tal-enerġija ta’ dawn il-pajjiżi u jkun element importanti fl-integrazzjoni tas-sistema ta’ elettriku Ewropea.

| 4.12.1 | Id-dimensjoni ġdida tal-enerġija ta’ Ċipru (saru skoperti ta’ gass sostanzjali fl-ilmijiet territorjali tiegħu) tista’ twassal biex isir attur reġjonali importanti. Żieda konsiderevoli fil-mezzi ta’ produzzjoni fl-enerġija rinnovabbli u involviment qawwi fil-proġetti msemmija hawn fuq jistgħu jwasslu biex isir buttun tal-enerġija, immirat lejn integrazzjoni reġjonali aħjar u biex isir attur fil-politika tal-viċinat fir-rigward tal-enerġija. L-għażla reċenti tal-operaturi għall-esplojtazzjoni futura taż-żoni tal-gass Ċiprijotti għandha twassal kemm għal integrazzjoni aħjar fl-Unjoni kif ukoll għal politika tal-viċinat attiva. |
| --- | --- |

4.12.1

Id-dimensjoni ġdida tal-enerġija ta’ Ċipru (saru skoperti ta’ gass sostanzjali fl-ilmijiet territorjali tiegħu) tista’ twassal biex isir attur reġjonali importanti. Żieda konsiderevoli fil-mezzi ta’ produzzjoni fl-enerġija rinnovabbli u involviment qawwi fil-proġetti msemmija hawn fuq jistgħu jwasslu biex isir buttun tal-enerġija, immirat lejn integrazzjoni reġjonali aħjar u biex isir attur fil-politika tal-viċinat fir-rigward tal-enerġija. L-għażla reċenti tal-operaturi għall-esplojtazzjoni futura taż-żoni tal-gass Ċiprijotti għandha twassal kemm għal integrazzjoni aħjar fl-Unjoni kif ukoll għal politika tal-viċinat attiva.

| 4.13 | B’żieda ma’ dan, id-dipendenza fuq provveditur uniku tista’ titnaqqas bl-implimentazzjoni tat-tielet pakkett tal-enerġija. Il-kwistjoni tal-organizzazzjoni reġjonali tas-swieq hija essenzjali wkoll: il-Litwanja u l-Estonja diġà qed jieħdu sehem fin-Nord Pool Spot, is-suq tal-elettriku tal-Istati Membri Baltiċi u tat-Tramuntana, grupp li l-Latvja qed tipprevedi li tidħol fih is-sena d-dieħla. Apparti minn dan l-eżempju, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri Baltiċi jfittxu soluzzjonijiet komuni għall-ħtiġiet tagħhom, u biex jiżviluppaw id-djalogu dwar l-enerġija fil-livell reġjonali. |
| --- | --- |

4.13

B’żieda ma’ dan, id-dipendenza fuq provveditur uniku tista’ titnaqqas bl-implimentazzjoni tat-tielet pakkett tal-enerġija. Il-kwistjoni tal-organizzazzjoni reġjonali tas-swieq hija essenzjali wkoll: il-Litwanja u l-Estonja diġà qed jieħdu sehem fin-Nord Pool Spot, is-suq tal-elettriku tal-Istati Membri Baltiċi u tat-Tramuntana, grupp li l-Latvja qed tipprevedi li tidħol fih is-sena d-dieħla. Apparti minn dan l-eżempju, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri Baltiċi jfittxu soluzzjonijiet komuni għall-ħtiġiet tagħhom, u biex jiżviluppaw id-djalogu dwar l-enerġija fil-livell reġjonali.

| 4.14 | L-interkonnessjonijiet għandhom jiżdiedu mal-pajjiżi terzi ġirien tal-UE li jistgħu jkunu kemm produtturi jew esportaturi tal-enerġija għall-UE jew jiżguraw it-trażmissjoni lejn l-UE minn postijiet oħra ta’ produzzjoni. Dan jgħodd l-iktar għall-proġetti tal-enerġija fil-Mediterran (il-Pjan Solari tal-Mediterran, Medgrid, id-dimensjoni “enerġija” tal-Unjoni għall-Mediterran, Desertec, eċċ.) billi l-pajjiżi rilevanti (Ċipru u Malta) jew ir-reġjuni (Kreta, Sardinja, Korsika, Sqallija, il-gżejjer eċċ.) jintalbu jieħdu sehem f’dawn il-proġetti. |
| --- | --- |

4.14

L-interkonnessjonijiet għandhom jiżdiedu mal-pajjiżi terzi ġirien tal-UE li jistgħu jkunu kemm produtturi jew esportaturi tal-enerġija għall-UE jew jiżguraw it-trażmissjoni lejn l-UE minn postijiet oħra ta’ produzzjoni. Dan jgħodd l-iktar għall-proġetti tal-enerġija fil-Mediterran (il-Pjan Solari tal-Mediterran, Medgrid, id-dimensjoni “enerġija” tal-Unjoni għall-Mediterran, Desertec, eċċ.) billi l-pajjiżi rilevanti (Ċipru u Malta) jew ir-reġjuni (Kreta, Sardinja, Korsika, Sqallija, il-gżejjer eċċ.) jintalbu jieħdu sehem f’dawn il-proġetti.

| 4.15 | Il-Komunità tal-Enerġija (tal-Lbiċ tal-Ewropa) għandha tinkorpora aspett ta’ konsultazzjoni u integrazzjoni estern u dimensjoni ta’ “azzjoni tas-soċjetà ċivili organizzata”: f’dan il-qasam, il-kumitati konsultattivi konġunti tal-KESE (FYROM, il-Montenegro, il-Kroazja) u l-KES u l-istituzzjonijiet simili f’dawn il-pajjiżi għandhom rwol x’jaqdu. |
| --- | --- |

4.15

Il-Komunità tal-Enerġija (tal-Lbiċ tal-Ewropa) għandha tinkorpora aspett ta’ konsultazzjoni u integrazzjoni estern u dimensjoni ta’ “azzjoni tas-soċjetà ċivili organizzata”: f’dan il-qasam, il-kumitati konsultattivi konġunti tal-KESE (FYROM, il-Montenegro, il-Kroazja) u l-KES u l-istituzzjonijiet simili f’dawn il-pajjiżi għandhom rwol x’jaqdu.

| 4.16 | Barra minn hekk, id-dimostrazzjoni u l-iżvilupp tal-enerġiji rinnovabbli jistgħu jiġu promossi iktar, b’mod speċjali b’rabta mal-Pjan Direzzjonali għall-Enerġija 2050 u l-Komunikazzjoni reċenti dwar l-integrazzjoni tal-enerġija rinnovabbli fis-suq intern (COM(2012) 271 final). |
| --- | --- |

4.16

Barra minn hekk, id-dimostrazzjoni u l-iżvilupp tal-enerġiji rinnovabbli jistgħu jiġu promossi iktar, b’mod speċjali b’rabta mal-Pjan Direzzjonali għall-Enerġija 2050 u l-Komunikazzjoni reċenti dwar l-integrazzjoni tal-enerġija rinnovabbli fis-suq intern (COM(2012) 271 final).

| 4.17 | Hemm bżonn soluzzjonijiet u proposti koordinati fi ħdan l-UE u mal-viċinat tagħha, bil-parteċipazzjoni:






  — | tal-Istati Membri; |
| --- | --- | --- |

4.17

Hemm bżonn soluzzjonijiet u proposti koordinati fi ħdan l-UE u mal-viċinat tagħha, bil-parteċipazzjoni:

—

tal-Istati Membri;

| — | tal-Kummissjoni Ewropea, koordinatur indisputibbli tad-dibattiti u l-proposti għal soluzzjoni; |
| --- | --- |

—

tal-Kummissjoni Ewropea, koordinatur indisputibbli tad-dibattiti u l-proposti għal soluzzjoni;

| — | tal-operaturi tal-enerġija, b’mod speċjali dawk tan-netwerks (tal-elettriku, tal-gass), li mingħajrhom ma jsir xejn (kompetenza teknika, saħħa finanzjarja); |
| --- | --- |

—

tal-operaturi tal-enerġija, b’mod speċjali dawk tan-netwerks (tal-elettriku, tal-gass), li mingħajrhom ma jsir xejn (kompetenza teknika, saħħa finanzjarja);

| — | tal-awtoritajiet territorjali, li għandhom il-poter jieħdu d-deċiżjonijiet flimkien mal-Istati Membri, u qed isiru iktar u iktar maniġers tat-trasport, u l-ewwel nett tan-netwerks tad-distribuzzjoni. Il-Kumitat tar-Reġjuni jista’ jkun intermedjarju preferut; |
| --- | --- |

—

tal-awtoritajiet territorjali, li għandhom il-poter jieħdu d-deċiżjonijiet flimkien mal-Istati Membri, u qed isiru iktar u iktar maniġers tat-trasport, u l-ewwel nett tan-netwerks tad-distribuzzjoni. Il-Kumitat tar-Reġjuni jista’ jkun intermedjarju preferut;

| — | tas-soċjetà ċivili organizzata, u l-organizzazzjonijiet tagħha, li l-KESE jirrifletti: organizzazzjonijiet tal-konsumatur, imsieħba soċjali, organizzazzjonijiet ambjentali jew tal-ġlieda kontra l-faqar, ir-rappreżentanza tal-minoranzi, eċċ. |
| --- | --- |

—

tas-soċjetà ċivili organizzata, u l-organizzazzjonijiet tagħha, li l-KESE jirrifletti: organizzazzjonijiet tal-konsumatur, imsieħba soċjali, organizzazzjonijiet ambjentali jew tal-ġlieda kontra l-faqar, ir-rappreżentanza tal-minoranzi, eċċ.

| 4.18 | L-uniċi soluzzjonijiet vijabbli huma dawk interstatali u interoperabbli. Il-politiki tal-enerġija, sew dawk tal-provvista, tal-ħolqien tan-netwerks u sew dawk tar-riċerka u l-iżvilupp eċċ. ma jistgħux jiġu implimentati minn ftit Stati Membri tal-UE li jista’ jkollhom politika tal-enerġija “awtonoma” għax dan ikollu riperkussjonijiet konsiderevoli għall-Istati Membri l-oħra. Hemm bżonn koordinazzjoni iktar b’saħħitha tat-taħlita enerġetika, pereżempju bejn pajjiżi u reġjuni affettwati mill-insularità tal-enerġija u li l-politika tal-enerġija tagħhom hija limitata sew. B’hekk, dawn l-Istati Membri u reġjuni jistgħu anke juru t-triq ’il quddiem għal kooperazzjoni ikbar fil-livell tal-UE, lil hinn mit-tħassib dwar “is-sovranità tal-enerġija”. |
| --- | --- |

4.18

L-uniċi soluzzjonijiet vijabbli huma dawk interstatali u interoperabbli. Il-politiki tal-enerġija, sew dawk tal-provvista, tal-ħolqien tan-netwerks u sew dawk tar-riċerka u l-iżvilupp eċċ. ma jistgħux jiġu implimentati minn ftit Stati Membri tal-UE li jista’ jkollhom politika tal-enerġija “awtonoma” għax dan ikollu riperkussjonijiet konsiderevoli għall-Istati Membri l-oħra. Hemm bżonn koordinazzjoni iktar b’saħħitha tat-taħlita enerġetika, pereżempju bejn pajjiżi u reġjuni affettwati mill-insularità tal-enerġija u li l-politika tal-enerġija tagħhom hija limitata sew. B’hekk, dawn l-Istati Membri u reġjuni jistgħu anke juru t-triq ’il quddiem għal kooperazzjoni ikbar fil-livell tal-UE, lil hinn mit-tħassib dwar “is-sovranità tal-enerġija”.

| 4.19 | Madankollu, dawn is-soluzzjonijiet – l-infrastruttura, il-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli, il-koordinazzjoni msaħħa tal-politiki tal-enerġija bejn il-pajjiżi u r-reġjuni – għandhom ikunu abbinati ma’ involviment ikbar mis-soċjetà ċivili fir-rigward tal-parteċipazzjoni tagħhom fil-livell tat-taħlita enerġetika, l-organizzazzjoni tas-swieq, il-prezzijiet, il-kompetittività, il-kunsiderazzjonijiet ambjentali jew anke l-aċċettazzjoni soċjali. F’dan ir-rigward, il-KESE jtenni s-suġġeriment li kien għamel tul ħidmietu dwar il-Komunità Ewropea tal-Enerġija li jitwaqqaf forum tas-soċjetà ċivili dwar il-kwistjonijiet tal-enerġija (7). |
| --- | --- |

4.19

Madankollu, dawn is-soluzzjonijiet – l-infrastruttura, il-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli, il-koordinazzjoni msaħħa tal-politiki tal-enerġija bejn il-pajjiżi u r-reġjuni – għandhom ikunu abbinati ma’ involviment ikbar mis-soċjetà ċivili fir-rigward tal-parteċipazzjoni tagħhom fil-livell tat-taħlita enerġetika, l-organizzazzjoni tas-swieq, il-prezzijiet, il-kompetittività, il-kunsiderazzjonijiet ambjentali jew anke l-aċċettazzjoni soċjali. F’dan ir-rigward, il-KESE jtenni s-suġġeriment li kien għamel tul ħidmietu dwar il-Komunità Ewropea tal-Enerġija li jitwaqqaf forum tas-soċjetà ċivili dwar il-kwistjonijiet tal-enerġija (7).

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  ĠU C 68, 6.3.2012, p. 15-20.

1

(2)  Ibid.

2

(3)  ĠU C 143, 22.5.2012, p. 125-129.

3

(4)  Ara n-nota 2 f’qiegħ il-paġna.

4

(5)  ĠU C 229, 31.7.2012, pp. 126-132.

5

(6)  Ara n-nota 2 f’qiegħ il-paġna.

6

(7)  Ara n-nota 2 f’qiegħ il-paġna.

7

---

APPENDIĊI

għall-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

L-emenda li ġejja iċċaħdet waqt id-diskussjoni iżda rċevew aktar minn kwart tal-voti:

Punt 2.5

Ibdel it-test kif ġej:

“Teżisti xorta ta’ ‘insularità ta’ enerġija’ marbuta mad-diffikultajiet fl-iżvilupp tal-interkonnessjonijiet
  intrinsikament mal-istorja tas-seklu XX. Il-peniżola Iberika għadha kważi gżira ta’ enerġija peress li ma setgħetx tikkompleta l-interkonnessjonijiet
  s-sistemi ta’ Franco u Salazar ippreferew l-awtosuffiċjenza fil-maġġoranza tal-politiki tan-netwerk: it-trasport, l-iktar dak ferrovjarju, u l-elettriku, bi ftit konnessjonijiet esterni, b’mod partikolari mal-bqija tal-kontinent Ewropew permezz ta’ Franza. Din is-sitwazzjoni ma setgħatx tiġi regolata tul dawn l-aħħar għoxrin sena minħabba oppożizzjoni minn ħafna lokalitajiet għad-diversi proġetti tat-tisħiħ tan-netwerks li jaqsmu l-Pirinej. Din il-problema qed tiġi solvuta; konnessjoni ġdida tal-elettriku bi fluss kontinwu ser tippermetti l-iskambji mal-Mediterran tal-Lbiċ. Iżda minbarra t-tisħiħ tal-interkonnessjoni tal-elettriku bejn Franza u Spanja (li fl-2014 ser tiżdied minn kapaċità ta’ 1 400 MW għal 2 800 MW), mingħajr dubju ser ikun hemm bżonn li fis-snin li ġejjin jiġu previsti linji ta’ skambju ta’ enerġija bejn il-peniżola Iberika u l-bqija tal-kontinent Ewropew. L-għan li sal-2020 jintużaw 4 000 MW ta’ kapaċità ta’ skambju, b’mod partikolari għal interkonnessjoni elettrika ġdida man-naħa tal-Atlantiku, għandu jiġi appoġġjat. Dan il-proġett għandu jagħmel parti mill-proġetti ta’ interess komuni Ewropej li ser tiġi stabbilita fil-qafas tar-regolament dwar l-orjentazzjonijiet għan-netwerk trans-Ewropej tal-infrastruttura.”

Riżultat tal-votazzjoni:

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur | : | 60 |
| --- | --- | --- |
| Kontra | : | 81 |
| Astensjonijiet | : | 18 |

Favur

:

60

Kontra

:

81

Astensjonijiet

:

18

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/16 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/16

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Xejriet u konsegwenzi fil-qasam tal-industriji tas-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni fl-Unjoni Ewropea” (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

2013/C 44/03

Relatur: is-Sur PEZZINI

Korelatur: is-Sur JARRÉ

Nhar id-19 ta’ Jannar 2012, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

Xejriet u konsegwenzi fil-qasam tal-industriji tas-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni fl-Unjoni Ewropea

Il-Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-8 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-13 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’159 vot favur, 3 voti kontra u 11-il astensjoni.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jemmen li fl-Ewropa s-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni huma pedament importanti tal-mudell soċjali Ewropew. Dawn is-servizzi li jiddependu minn xulxin u li jsaħħu lil xulxin b’mod reċiproku, fl-effikaċja tagħhom jiffurmaw “triangolu tad-deheb” essenzjali għat-tħaddim tajjeb tagħhom u għall-kwalità tas-soċjetà. |
| --- | --- |

1.1

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jemmen li fl-Ewropa s-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni huma pedament importanti tal-mudell soċjali Ewropew. Dawn is-servizzi li jiddependu minn xulxin u li jsaħħu lil xulxin b’mod reċiproku, fl-effikaċja tagħhom jiffurmaw “triangolu tad-deheb” essenzjali għat-tħaddim tajjeb tagħhom u għall-kwalità tas-soċjetà.

| 1.2 | Fil-fehma tal-KESE, dawn is-servizzi l-ewwel nett jaqdu rwol ewlieni kemm fl-integrazzjoni tan-nies fis-soċjetà kif ukoll fiż-żamma tal-koeżjoni soċjali, biex b’hekk jiżguraw parteċipazzjoni demokratika effettiva kif ukoll ġustizzja soċjali. It-tieni, huma importanti ħafna bħala parti mill-isforz biex jintlaħqu l-għanijiet tal-istrateġija Ewropa 2020 fir-rigward tas-sostenibilità, il-ħolqien ta’ impjiegi intelliġenti u l-koeżjoni ekonomika u soċjali msaħħa madwar l-UE. |
| --- | --- |

1.2

Fil-fehma tal-KESE, dawn is-servizzi l-ewwel nett jaqdu rwol ewlieni kemm fl-integrazzjoni tan-nies fis-soċjetà kif ukoll fiż-żamma tal-koeżjoni soċjali, biex b’hekk jiżguraw parteċipazzjoni demokratika effettiva kif ukoll ġustizzja soċjali. It-tieni, huma importanti ħafna bħala parti mill-isforz biex jintlaħqu l-għanijiet tal-istrateġija Ewropa 2020 fir-rigward tas-sostenibilità, il-ħolqien ta’ impjiegi intelliġenti u l-koeżjoni ekonomika u soċjali msaħħa madwar l-UE.

| 1.3 | Il-KESE jemmen li jeħtieġ aktar sensibilizzazzjoni dwar il-fatt li hekk kif il-popolazzjoni qed tixjiħ u d-domanda għall-kura qed tiżdied minħabba n-nuqqas ta’ persuni tal-familja li jistgħu jagħtu kura lill-familjari anzjani tagħhom (minħabba, inter alia, l-parteċipazzjoni dejjem tiżdied tan-nisa fis-suq tax-xogħol), sar essenzjali li jkun hemm ippjanar u programmazzjoni aħjar, fir-rigward tal-esiġenzi u t-taħriġ għall-ħaddiema tal-kura tas-saħħa minn naħa, u l-ambitu tal-prijoritajiet tal-allokazzjonijiet baġitarji min-naħa l-oħra. |
| --- | --- |

1.3

Il-KESE jemmen li jeħtieġ aktar sensibilizzazzjoni dwar il-fatt li hekk kif il-popolazzjoni qed tixjiħ u d-domanda għall-kura qed tiżdied minħabba n-nuqqas ta’ persuni tal-familja li jistgħu jagħtu kura lill-familjari anzjani tagħhom (minħabba, inter alia, l-parteċipazzjoni dejjem tiżdied tan-nisa fis-suq tax-xogħol), sar essenzjali li jkun hemm ippjanar u programmazzjoni aħjar, fir-rigward tal-esiġenzi u t-taħriġ għall-ħaddiema tal-kura tas-saħħa minn naħa, u l-ambitu tal-prijoritajiet tal-allokazzjonijiet baġitarji min-naħa l-oħra.

| 1.4 | Il-KESE huwa konxju tal-kompetenza tal-Istati Membri f’dan il-qasam u d-diskrezzjoni tal-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali fil-forniment ta’ dawn is-servizzi. Madankollu, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-Istati Membri tal-UE għandhom ukoll responsabbiltà kondiviża ewlenija f’dan il-qasam, u jirrimarka li t-Trattat ta’ Lisbona ġab miegħu innovazzjoni importanti hawnhekk, bil-protokoll dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali mehmuż mat-Trattat, u jaħseb li għandu jsir sforz lejn l-armonizzazzjoni bejn l-Istati Membri sabiex jingħelbu l-inugwaljanzi li jeżistu u tiġi ggarantita l-libertà fundamentali sabiex jiġu stabbiliti (waqt li tal-inqas jiġu rispettati l-istandards soċjali regolamentari u konvenzjonali tal-pajjiż ospitanti) u pprovduti servizzi. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE huwa konxju tal-kompetenza tal-Istati Membri f’dan il-qasam u d-diskrezzjoni tal-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali fil-forniment ta’ dawn is-servizzi. Madankollu, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-Istati Membri tal-UE għandhom ukoll responsabbiltà kondiviża ewlenija f’dan il-qasam, u jirrimarka li t-Trattat ta’ Lisbona ġab miegħu innovazzjoni importanti hawnhekk, bil-protokoll dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali mehmuż mat-Trattat, u jaħseb li għandu jsir sforz lejn l-armonizzazzjoni bejn l-Istati Membri sabiex jingħelbu l-inugwaljanzi li jeżistu u tiġi ggarantita l-libertà fundamentali sabiex jiġu stabbiliti (waqt li tal-inqas jiġu rispettati l-istandards soċjali regolamentari u konvenzjonali tal-pajjiż ospitanti) u pprovduti servizzi.

| 1.5 | Fid-dawl tal-importanza tas-settur fir-rigward tal-kontribut tiegħu lejn il-Prodott Domestiku Gross tal-UE, il-prospetti ta’ impjieg sinifikanti li joffri fir-rigward tal-ħolqien tal-impjiegi u ta’ negozju ġdid, kif ukoll il-kapaċità tiegħu biex iwassal għal tweġibiet innovattivi u ta’ kwalità għall-bidliet strutturali u l-ħtiġijiet fis-soċjetà Ewropea, kif ukoll għall-objettivi tat-Trattat ta’ Lisbona f’dan il-qasam, il-KESE jappella lill-Kummissjoni, lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew biex:






  — | iniedu strateġija Ewropea komprensiva dwar is-servizzi soċjali u tas-saħħa innovattivi u “intelliġenti” fl-Ewropa, li tinvolvi l-ottimizzar tar-riżorsi umani, it-taħriġ tul il-ħajja, id-definizzjoni ta’ prinċipji ta’ kwalità, l-introduzzjoni ta’ teknoloġiji adegwati għall-appoġġ tar-riċevituri u l-fornituri tas-servizzi, l-iżvilupp ta’ żona Ewropea ta’ servizzi integrati, u politiki ta’ appoġġ; |
| --- | --- | --- |

1.5

Fid-dawl tal-importanza tas-settur fir-rigward tal-kontribut tiegħu lejn il-Prodott Domestiku Gross tal-UE, il-prospetti ta’ impjieg sinifikanti li joffri fir-rigward tal-ħolqien tal-impjiegi u ta’ negozju ġdid, kif ukoll il-kapaċità tiegħu biex iwassal għal tweġibiet innovattivi u ta’ kwalità għall-bidliet strutturali u l-ħtiġijiet fis-soċjetà Ewropea, kif ukoll għall-objettivi tat-Trattat ta’ Lisbona f’dan il-qasam, il-KESE jappella lill-Kummissjoni, lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew biex:

—

iniedu strateġija Ewropea komprensiva dwar is-servizzi soċjali u tas-saħħa innovattivi u “intelliġenti” fl-Ewropa, li tinvolvi l-ottimizzar tar-riżorsi umani, it-taħriġ tul il-ħajja, id-definizzjoni ta’ prinċipji ta’ kwalità, l-introduzzjoni ta’ teknoloġiji adegwati għall-appoġġ tar-riċevituri u l-fornituri tas-servizzi, l-iżvilupp ta’ żona Ewropea ta’ servizzi integrati, u politiki ta’ appoġġ;

| — | jippromovu aktar effiċjenza fl-użu ta’ riżorsi finanzjarji u umani; ġestjoni effikaċi, immexxija minn negozjar kollettiv; parteċipazzjoni adegwata tas-settur privat u s-settur tal-volontarjat; u valutazzjonijiet kawti tal-effiċjenza u l-kosteffiċjenza tas-servizzi; u |
| --- | --- |

—

jippromovu aktar effiċjenza fl-użu ta’ riżorsi finanzjarji u umani; ġestjoni effikaċi, immexxija minn negozjar kollettiv; parteċipazzjoni adegwata tas-settur privat u s-settur tal-volontarjat; u valutazzjonijiet kawti tal-effiċjenza u l-kosteffiċjenza tas-servizzi; u

| — | jappella b’mod speċifiku lill-Kummissjoni biex tistabbilixxi qafas bażiku komuni dwar is-servizzi personali, b’qafas regolatorju u prinċipji ta’ kwalità, kif ukoll rekwiżiti kurrikulari definiti b’mod ċar, sabiex il-mobilità professjonali effettiva ssir realtà madwar l-UE. |
| --- | --- |

—

jappella b’mod speċifiku lill-Kummissjoni biex tistabbilixxi qafas bażiku komuni dwar is-servizzi personali, b’qafas regolatorju u prinċipji ta’ kwalità, kif ukoll rekwiżiti kurrikulari definiti b’mod ċar, sabiex il-mobilità professjonali effettiva ssir realtà madwar l-UE.

| 1.6 | Fil-livell tal-UE l-KESE jaħseb li proporzjon tad-diversi Fondi Strutturali għandu jiġi allokat b’mod ikkoordinat għall-iżvilupp tal-infrastruttura soċjali u s-servizzi tas-saħħa fejn jeżistu nuqqasijiet, u għal inizjattivi ta’ impjieg lokali fis-settur. B’mod partikolari, għandu jkun hemm linja ta’ finanzjament għaż-żoni rurali. L-istess japplika għall-programmi Orizzont 2020 u Kultura u l-miżuri għat-tagħlim tul il-ħajja li jirrelataw ma’ teknoloġiji ġodda applikati għall-kura tas-saħħa u dik soċjali. Barra minn hekk, għandha titħeġġeġ ir-riċerka dwar l-ottimizzar tar-riżultati ta’ servizzi, kif ukoll id-dokumentazzjoni u l-iskambju ta’ stejjer ta’ suċċess. |
| --- | --- |

1.6

Fil-livell tal-UE l-KESE jaħseb li proporzjon tad-diversi Fondi Strutturali għandu jiġi allokat b’mod ikkoordinat għall-iżvilupp tal-infrastruttura soċjali u s-servizzi tas-saħħa fejn jeżistu nuqqasijiet, u għal inizjattivi ta’ impjieg lokali fis-settur. B’mod partikolari, għandu jkun hemm linja ta’ finanzjament għaż-żoni rurali. L-istess japplika għall-programmi Orizzont 2020 u Kultura u l-miżuri għat-tagħlim tul il-ħajja li jirrelataw ma’ teknoloġiji ġodda applikati għall-kura tas-saħħa u dik soċjali. Barra minn hekk, għandha titħeġġeġ ir-riċerka dwar l-ottimizzar tar-riżultati ta’ servizzi, kif ukoll id-dokumentazzjoni u l-iskambju ta’ stejjer ta’ suċċess.

| 1.7 | Il-KESE huwa tal-fehma li huwa importanti li jinbeda djalogu soċjali kostruttiv u ddettaljat bejn il-livell kollha (lokali, nazzjonali u Ewropew) għas-settur tas-servizzi personali. Dan id-djalogu soċjali għandu jaqdi rwol kruċjali billi:






  — | jikkontribwixxi għall-analiżi tal-isfidi ekonomiċi u soċjali tas-settur, |
| --- | --- | --- |

1.7

Il-KESE huwa tal-fehma li huwa importanti li jinbeda djalogu soċjali kostruttiv u ddettaljat bejn il-livell kollha (lokali, nazzjonali u Ewropew) għas-settur tas-servizzi personali. Dan id-djalogu soċjali għandu jaqdi rwol kruċjali billi:

—

jikkontribwixxi għall-analiżi tal-isfidi ekonomiċi u soċjali tas-settur,

| — | jistudja liema huma t-toroq li għandhom jittieħdu għall-iżvilupp tas-settur, |
| --- | --- |

—

jistudja liema huma t-toroq li għandhom jittieħdu għall-iżvilupp tas-settur,

| — | jipprepara proġetti bil-għan jiġu armonizzati ’l fuq ir-regolamenti li japplikaw fis-settur, |
| --- | --- |

—

jipprepara proġetti bil-għan jiġu armonizzati ’l fuq ir-regolamenti li japplikaw fis-settur,

| — | jiġġieled kontra l-impjieg mhux iddikjarat, |
| --- | --- |

—

jiġġieled kontra l-impjieg mhux iddikjarat,

| — | itejjeb il-professjonalizzazzjoni tas-settur kif ukoll il-possibilitajiet ta’ karriera għall-ħaddiema, |
| --- | --- |

—

itejjeb il-professjonalizzazzjoni tas-settur kif ukoll il-possibilitajiet ta’ karriera għall-ħaddiema,

| — | itejjeb il-kondizzjonijiet tax-xogħol u l-pagi tal-ħaddiema fis-settur, |
| --- | --- |

—

itejjeb il-kondizzjonijiet tax-xogħol u l-pagi tal-ħaddiema fis-settur,

| — | itejjeb l-attrazzjoni u l-immaġni tas-settur, |
| --- | --- |

—

itejjeb l-attrazzjoni u l-immaġni tas-settur,

| — | jissorvelja l-applikazzjoni tal-ftehimiet kollettivi u tar-regoli. |
| --- | --- |

—

jissorvelja l-applikazzjoni tal-ftehimiet kollettivi u tar-regoli.

Il-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri jridu jappoġġjaw b’mod konkret u attiv it-twettiq u l-iżvilupp ta’ djalogu soċjali bħal dan kif ukoll l-organizzazzjoni tal-ħidma relatata. Fl-ewwel stadju, dan l-appoġġ jista’ jieħu l-għamla ta’ studji dwar dawn is-setturi kif ukoll konferenzi fil-livell Ewropew immirati lejn l-imsieħba soċjali tas-settur.

2.   Daħla

| 2.1 | L-għan ta’ din l-Opinjoni huwa li jiġu identifikati bidliet fix-xejriet attwali u żviluppi futuri fl-oqsma tas-servizzi personali soċjali u tas-saħħa, servizzi fl-edukazzjoni u t-taħriġ relatati, u b’mod partikolari l-prospetti għall-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità fis-settur. |
| --- | --- |

2.1

L-għan ta’ din l-Opinjoni huwa li jiġu identifikati bidliet fix-xejriet attwali u żviluppi futuri fl-oqsma tas-servizzi personali soċjali u tas-saħħa, servizzi fl-edukazzjoni u t-taħriġ relatati, u b’mod partikolari l-prospetti għall-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità fis-settur.

| 2.2 | Is-servizzi soċjali u tas-saħħa jikkonċernaw il-ħtiġijiet bażiċi tal-individwu. F’dan is-settur l-industrija topera f’oqsma varji, minn istituzzjonijiet li jipprovdu trattament mediku u psikosoċjali lil dawk li jagħtu servizzi tas-saħħa u tal-kura soċjali, appoġġ għal akkomodazzjoni, barra minn residenzi tal-anzjani, il-kura tas-saħħa mentali u l-kura tat-tfal, tal-anzjani u tal-persuni b’diżabilitajiet. |
| --- | --- |

2.2

Is-servizzi soċjali u tas-saħħa jikkonċernaw il-ħtiġijiet bażiċi tal-individwu. F’dan is-settur l-industrija topera f’oqsma varji, minn istituzzjonijiet li jipprovdu trattament mediku u psikosoċjali lil dawk li jagħtu servizzi tas-saħħa u tal-kura soċjali, appoġġ għal akkomodazzjoni, barra minn residenzi tal-anzjani, il-kura tas-saħħa mentali u l-kura tat-tfal, tal-anzjani u tal-persuni b’diżabilitajiet.

| 2.3 | Barra minn hekk, is-settur huwa karatterizzat minn flussi migratorji sinifikanti minn barra l-UE, kif ukoll tendenza qawwija li jintużaw ħaddiema mis-suq l-iswed, bil-konsegwenzi dannużi kollha li dan iġib miegħu għall-individwu u għas-soċjetà inġenerali. |
| --- | --- |

2.3

Barra minn hekk, is-settur huwa karatterizzat minn flussi migratorji sinifikanti minn barra l-UE, kif ukoll tendenza qawwija li jintużaw ħaddiema mis-suq l-iswed, bil-konsegwenzi dannużi kollha li dan iġib miegħu għall-individwu u għas-soċjetà inġenerali.

| 2.4 | Il-KESE għandu l-intenzjoni juża din l-Opinjoni biex jgħin fl-identifikar tal-valur miżjud li s-settur tas-servizzi personali jista’ joffri lill-istrateġija Ewropa 2020, sabiex jiġu identifikati l-ħtiġijiet f’termini ta’ riżorsi umani kwalifikati u profili ġodda ta’ ħaddiema, bil-għan li jinkisbu prospetti soċjali innovattivi, aktar impjiegi u impjiegi aħjar u aktar benesseri għall-pubbliku, bħala riżultat tal-integrazzjoni msaħħa li tirriżulta minn soċjetà iktar koeżiva. |
| --- | --- |

2.4

Il-KESE għandu l-intenzjoni juża din l-Opinjoni biex jgħin fl-identifikar tal-valur miżjud li s-settur tas-servizzi personali jista’ joffri lill-istrateġija Ewropa 2020, sabiex jiġu identifikati l-ħtiġijiet f’termini ta’ riżorsi umani kwalifikati u profili ġodda ta’ ħaddiema, bil-għan li jinkisbu prospetti soċjali innovattivi, aktar impjiegi u impjiegi aħjar u aktar benesseri għall-pubbliku, bħala riżultat tal-integrazzjoni msaħħa li tirriżulta minn soċjetà iktar koeżiva.

| 2.5 | Fl-Ewropa s-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni huma pedament importanti tal-mudell soċjali Ewropew. Dawn is-servizzi li jiddependu minn xulxin u li jsaħħu lil xulxin b’mod reċiproku, fl-effikaċja tagħhom jiffurmaw “triangolu tad-deheb” essenzjali għat-tħaddim tajjeb tagħhom u għall-kwalità tas-soċjetà. |
| --- | --- |

2.5

Fl-Ewropa s-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni huma pedament importanti tal-mudell soċjali Ewropew. Dawn is-servizzi li jiddependu minn xulxin u li jsaħħu lil xulxin b’mod reċiproku, fl-effikaċja tagħhom jiffurmaw “triangolu tad-deheb” essenzjali għat-tħaddim tajjeb tagħhom u għall-kwalità tas-soċjetà.

| 2.6 | Il-KESE japprova dan il-kunċett tat-“triangolu tad-deheb” ta’ servizzi integrati, immirat lejn l-edukazzjoni ta’ kwalità, kura tas-saħħa effiċjenti u integrazzjoni soċjali sħiħa, u lejn it-tilħiq tal-ogħla livell ta’ effikaċja possibbli f’kull wieħed mit-tliet tipi ta’ servizz f’termini tal-kriterji li ġejjin: disponibilità, aċċess universali, ċentralità tal-persuna, universalità, kontinwità, livell għoli ta’ kwalità b’enfasi ċara fuq ir-riżultati, ir-rispett tad-drittijiet fundamentali, il-parteċipazzjoni u s-sħubija, il-governanza integrata, l-investiment fil-kapital uman u l-infrastruttura soċjali, il-prestazzjoni ta’ livell għoli, u impjiegi kwalifikati u kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin, bi prospetti għal karriera, solidarjetà u koeżjoni soċjali. |
| --- | --- |

2.6

Il-KESE japprova dan il-kunċett tat-“triangolu tad-deheb” ta’ servizzi integrati, immirat lejn l-edukazzjoni ta’ kwalità, kura tas-saħħa effiċjenti u integrazzjoni soċjali sħiħa, u lejn it-tilħiq tal-ogħla livell ta’ effikaċja possibbli f’kull wieħed mit-tliet tipi ta’ servizz f’termini tal-kriterji li ġejjin: disponibilità, aċċess universali, ċentralità tal-persuna, universalità, kontinwità, livell għoli ta’ kwalità b’enfasi ċara fuq ir-riżultati, ir-rispett tad-drittijiet fundamentali, il-parteċipazzjoni u s-sħubija, il-governanza integrata, l-investiment fil-kapital uman u l-infrastruttura soċjali, il-prestazzjoni ta’ livell għoli, u impjiegi kwalifikati u kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin, bi prospetti għal karriera, solidarjetà u koeżjoni soċjali.

| 2.7 | Fil-fehma tal-KESE, preċiżament minħabba dawn il-karatteristiċi, it-“triangolu tad-deheb” tas-servizzi personali professjonalizzati għandu jingħata attenzjoni prijoritarja fl-isforz biex jintlaħqu l-għanijiet tal-istrateġija Ewropa 2020 fir-rigward tas-sostenibilità, l-iżvilupp ekonomiku u l-ħolqien ta’ impjiegi u l-koeżjoni ekonomika u soċjali madwar l-UE. |
| --- | --- |

2.7

Fil-fehma tal-KESE, preċiżament minħabba dawn il-karatteristiċi, it-“triangolu tad-deheb” tas-servizzi personali professjonalizzati għandu jingħata attenzjoni prijoritarja fl-isforz biex jintlaħqu l-għanijiet tal-istrateġija Ewropa 2020 fir-rigward tas-sostenibilità, l-iżvilupp ekonomiku u l-ħolqien ta’ impjiegi u l-koeżjoni ekonomika u soċjali madwar l-UE.

| 2.8 | L-Opinjoni hija msejsa fuq sorsi diversi ta’ informazzjoni, minn studji ġenerali għal każi ta’ negozju reali. Għandu jitqies li x-xejriet demografiċi u t-tixjiħ attiv, u l-konsegwenzi fuq il-kura tas-saħħa u s-sistemi tal-għajnuna soċjali ta’ popolazzjoni li qed tixjieħ huma kwistjonijiet li ġew indirizzati f’opinjonijiet preċedenti tal-KESE (1). Barra minn hekk, il-KESE stess huwa impenjat fit-tfassil ta’ inizzjattivi ta’ pjan direzzjonali dwar problemi assoċjati mat-tixjiħ tas-soċjetà Ewropea, fil-kuntest tal-programm qafas RTDT li jmiss u dwar il-parteċipazzjoni tal-anzjani fis-soċjetà (2). |
| --- | --- |

2.8

L-Opinjoni hija msejsa fuq sorsi diversi ta’ informazzjoni, minn studji ġenerali għal każi ta’ negozju reali. Għandu jitqies li x-xejriet demografiċi u t-tixjiħ attiv, u l-konsegwenzi fuq il-kura tas-saħħa u s-sistemi tal-għajnuna soċjali ta’ popolazzjoni li qed tixjieħ huma kwistjonijiet li ġew indirizzati f’opinjonijiet preċedenti tal-KESE (1). Barra minn hekk, il-KESE stess huwa impenjat fit-tfassil ta’ inizzjattivi ta’ pjan direzzjonali dwar problemi assoċjati mat-tixjiħ tas-soċjetà Ewropea, fil-kuntest tal-programm qafas RTDT li jmiss u dwar il-parteċipazzjoni tal-anzjani fis-soċjetà (2).

| 2.9 | Barra minn hekk, is-servizzi personali edukazzjonali jissemmew f’din l-Opinjoni biss safejn huma rilevanti għall-forniment ta’ servizzi soċjali u ta’ kura tas-saħħa ta’ kwalità u aġġornati. Bosta opinjonijiet dettaljati tal-KESE dwar dan is-suġġett jistgħu jiġu kkonsultati għal aktar informazzjoni dettaljata dwar servizzi tal-edukazzjoni u tat-taħriġ tul il-ħajja (3). |
| --- | --- |

2.9

Barra minn hekk, is-servizzi personali edukazzjonali jissemmew f’din l-Opinjoni biss safejn huma rilevanti għall-forniment ta’ servizzi soċjali u ta’ kura tas-saħħa ta’ kwalità u aġġornati. Bosta opinjonijiet dettaljati tal-KESE dwar dan is-suġġett jistgħu jiġu kkonsultati għal aktar informazzjoni dettaljata dwar servizzi tal-edukazzjoni u tat-taħriġ tul il-ħajja (3).

3.   Il-karatteristiċi u l-prospetti tas-settur

| 3.1 | ’Il fuq minn 21,5 miljun persuna fl-Unjoni Ewropea huma impjegati fis-setturi tal-kura tas-saħħa u dak soċjali, kif ukoll fis-servizzi tal-edukazzjoni relatati, kif jidher fl-istatistika tal-Eurostat għall-UE-27 fl-2009 (4). Madankollu, dawn huma kkonċentrati iktar fl-Istati Membri l-antiki milli fil-ġodda, u hemm predominanza ta’ nisa, li jirrappreżentaw 78 % tal-ħaddiema f’dan is-settur, u taż-żgħar nett, peress li iktar minn 43 % huma iżgħar minn 40 sena. ’Il fuq minn erba’ miljun impjieg ġdid inħolqu mis-settur fis-servizzi soċjali u tas-saħħa personali u residenzjali bejn l-2000 u l-2010. Dan jikkuntrasta ħafna mat-tnaqqis kontinwu fl-impjieg globali madwar l-UE minħabba l-kriżi ekonomika, bi tkabbir sostanzjali fl-impjieg f’dan is-settur tul il-perjodu 2008-2010 li jilħaq madwar 770 000 impjieg ġdid (5). |
| --- | --- |

3.1

’Il fuq minn 21,5 miljun persuna fl-Unjoni Ewropea huma impjegati fis-setturi tal-kura tas-saħħa u dak soċjali, kif ukoll fis-servizzi tal-edukazzjoni relatati, kif jidher fl-istatistika tal-Eurostat għall-UE-27 fl-2009 (4). Madankollu, dawn huma kkonċentrati iktar fl-Istati Membri l-antiki milli fil-ġodda, u hemm predominanza ta’ nisa, li jirrappreżentaw 78 % tal-ħaddiema f’dan is-settur, u taż-żgħar nett, peress li iktar minn 43 % huma iżgħar minn 40 sena. ’Il fuq minn erba’ miljun impjieg ġdid inħolqu mis-settur fis-servizzi soċjali u tas-saħħa personali u residenzjali bejn l-2000 u l-2010. Dan jikkuntrasta ħafna mat-tnaqqis kontinwu fl-impjieg globali madwar l-UE minħabba l-kriżi ekonomika, bi tkabbir sostanzjali fl-impjieg f’dan is-settur tul il-perjodu 2008-2010 li jilħaq madwar 770 000 impjieg ġdid (5).

| 3.2 | Fl-UE l-kura tas-saħħa tirrappreżenta madwar 10 % tal-PDG u timpjega wieħed minn kull għaxar ħaddiema, b’perċentwal ogħla mill-medja ta’ ħaddiema fis-settur tas-servizzi li għandhom edukazzjoni ta’ livell terzjarju (6). L-impjieg fis-settur qed jiżdied hekk kif il-popolazzjoni tixjieħ (7), iktar u iktar nisa qed jidħlu fis-suq tax-xogħol, u d-domanda għall-kura tas-saħħa tikber, u dan qed joħloq ħtieġa dejjem tiżdied għal definizzjonijiet armonizzati u standards ta’ taħriġ fil-livell tal-UE sabiex jiġu żgurati l-mobilità ġeografika u l-profili ta’ impjieg li qed jevolvu għal servizzi effettivi u sostenibbli ta’ kwalità għolja madwar l-Ewropa. |
| --- | --- |

3.2

Fl-UE l-kura tas-saħħa tirrappreżenta madwar 10 % tal-PDG u timpjega wieħed minn kull għaxar ħaddiema, b’perċentwal ogħla mill-medja ta’ ħaddiema fis-settur tas-servizzi li għandhom edukazzjoni ta’ livell terzjarju (6). L-impjieg fis-settur qed jiżdied hekk kif il-popolazzjoni tixjieħ (7), iktar u iktar nisa qed jidħlu fis-suq tax-xogħol, u d-domanda għall-kura tas-saħħa tikber, u dan qed joħloq ħtieġa dejjem tiżdied għal definizzjonijiet armonizzati u standards ta’ taħriġ fil-livell tal-UE sabiex jiġu żgurati l-mobilità ġeografika u l-profili ta’ impjieg li qed jevolvu għal servizzi effettivi u sostenibbli ta’ kwalità għolja madwar l-Ewropa.

| 3.3 | Il-profili ta’ impjieg identifikati jinkludu, fost oħrajn, assistenti tal-kura, infermiera, dawk li jaħdmu maż-żgħażagħ, ħaddiema soċjali u tobba fl-oqsma kollha tal-mediċina: skont studji reċenti (8), minkejja l-livelli baxxi tal-pagi u n-nuqqas ta’ għarfien ta’ xogħolhom, il-ħaddiema fis-settur tal-kura għandhom moral għoli fir-rigward ta' xogħolhom u sens ta’ responsabbiltà. Xi studju juru wkoll li hemm nuqqasijiet gravi fl-ammont ta’ persunal u qed jikbru l-problemi biex jiġu reklutati nies ġodda u biex jinżamm persunal maniġerjali operattiv adegwat u kkwalifikat. |
| --- | --- |

3.3

Il-profili ta’ impjieg identifikati jinkludu, fost oħrajn, assistenti tal-kura, infermiera, dawk li jaħdmu maż-żgħażagħ, ħaddiema soċjali u tobba fl-oqsma kollha tal-mediċina: skont studji reċenti (8), minkejja l-livelli baxxi tal-pagi u n-nuqqas ta’ għarfien ta’ xogħolhom, il-ħaddiema fis-settur tal-kura għandhom moral għoli fir-rigward ta' xogħolhom u sens ta’ responsabbiltà. Xi studju juru wkoll li hemm nuqqasijiet gravi fl-ammont ta’ persunal u qed jikbru l-problemi biex jiġu reklutati nies ġodda u biex jinżamm persunal maniġerjali operattiv adegwat u kkwalifikat.

| 3.4 | Hija meħtieġa strateġija Ewropa fi ħdan l-istrateġija Ewropa 2020 (9), sabiex jiġu żgurati livelli ogħla ta’ innovazzjoni teknika u strutturali, jitnaqqsu l-ispejjeż u jiġu promossi l-impjiegi ta’ kwalità, filwaqt li jitjieb l-aċċess għall-kura tas-saħħa, b’mod speċjali f’żoni żvantaġġati u f’oqsma mediċi speċifiċi li qed jiffaċċjaw nuqqas ta’ persunal fil-livell nazzjonali, billi jiġu stabbiliti netwerks ta’ ċentri mediċi Ewropej ta’ kwalità għolja b’persunal kwalifikat immotivat ħafna li jkun disponibbli għaċ-ċittadini kollha tal-UE. |
| --- | --- |

3.4

Hija meħtieġa strateġija Ewropa fi ħdan l-istrateġija Ewropa 2020 (9), sabiex jiġu żgurati livelli ogħla ta’ innovazzjoni teknika u strutturali, jitnaqqsu l-ispejjeż u jiġu promossi l-impjiegi ta’ kwalità, filwaqt li jitjieb l-aċċess għall-kura tas-saħħa, b’mod speċjali f’żoni żvantaġġati u f’oqsma mediċi speċifiċi li qed jiffaċċjaw nuqqas ta’ persunal fil-livell nazzjonali, billi jiġu stabbiliti netwerks ta’ ċentri mediċi Ewropej ta’ kwalità għolja b’persunal kwalifikat immotivat ħafna li jkun disponibbli għaċ-ċittadini kollha tal-UE.

| 3.5 | Fir-rigward tal-livelli tal-pagi f’dan is-settur, ġeneralment dawn huma iktar baxxi mil-livell medju għal impjiegi simili, u l-ħaddiema nisa – li huma l-maġġoranza kbira u ta’ sikwit huma immigranti – ġeneralment huma mħallsa ftit (10), ma jingħatax kashom, u għandhom kuntratti prekarji anke jekk ikunu kkwalifikati, skont studji reċenti fis-sottosettur li ġejjin (11): kura tas-saħħa, kura tat-tfal, kura tal-anzjani u kura oħra għal min huwa dipendenti. |
| --- | --- |

3.5

Fir-rigward tal-livelli tal-pagi f’dan is-settur, ġeneralment dawn huma iktar baxxi mil-livell medju għal impjiegi simili, u l-ħaddiema nisa – li huma l-maġġoranza kbira u ta’ sikwit huma immigranti – ġeneralment huma mħallsa ftit (10), ma jingħatax kashom, u għandhom kuntratti prekarji anke jekk ikunu kkwalifikati, skont studji reċenti fis-sottosettur li ġejjin (11): kura tas-saħħa, kura tat-tfal, kura tal-anzjani u kura oħra għal min huwa dipendenti.

| 3.6 | Barra minn hekk, is-settur għandu karatteristiċi speċifiċi oħrajn li jiddistingwuh minn settur oħra (12):






  — | l-ammont medju ta’ sigħat ta’ xogħol f’ġimgħa huwa iqsar minn f’setturi oħra tal-ekonomija, filwaqt li x-xifts, ix-xogħol bil-lejl, ix-xogħol part-time u kuntratti temporanji huma iżjed komuni meta mqabbla mal-ekonomija kollha kemm hi; |
| --- | --- | --- |

3.6

Barra minn hekk, is-settur għandu karatteristiċi speċifiċi oħrajn li jiddistingwuh minn settur oħra (12):

—

l-ammont medju ta’ sigħat ta’ xogħol f’ġimgħa huwa iqsar minn f’setturi oħra tal-ekonomija, filwaqt li x-xifts, ix-xogħol bil-lejl, ix-xogħol part-time u kuntratti temporanji huma iżjed komuni meta mqabbla mal-ekonomija kollha kemm hi;

| — | hemm domanda li qed tiżdied għal servizz unifikat li jikkombina l-aspetti u l-ħiliet kollha tal-kura tas-saħħa mal-ispeċifiċitajiet tal-kura soċjali; |
| --- | --- |

—

hemm domanda li qed tiżdied għal servizz unifikat li jikkombina l-aspetti u l-ħiliet kollha tal-kura tas-saħħa mal-ispeċifiċitajiet tal-kura soċjali;

| — | it-taħriġ vokazzjonali u lingwistiku rikorrenti huwa importanti sabiex jiżdied l-użu ta’ kura tal-ewwel linja bl-għajnuna tal-IT, it-telemediċina u t-teledijanjożi; u |
| --- | --- |

—

it-taħriġ vokazzjonali u lingwistiku rikorrenti huwa importanti sabiex jiżdied l-użu ta’ kura tal-ewwel linja bl-għajnuna tal-IT, it-telemediċina u t-teledijanjożi; u

| — | il-ħtieġa għal infrastruttura aqwa u iktar ikkoordinata għat-tliet tipi ta’ servizzi inkwistjoni, aċċessibbli permezz tal-mezzi adegwati kollha (u strutturi ta’ referenza fuq il-post?). |
| --- | --- |

—

il-ħtieġa għal infrastruttura aqwa u iktar ikkoordinata għat-tliet tipi ta’ servizzi inkwistjoni, aċċessibbli permezz tal-mezzi adegwati kollha (u strutturi ta’ referenza fuq il-post?).

| 3.7 | Barra minn hekk, kif ġie nnutat rigward is-servizzi personali, għandu jittieħed kont tal-“karatteristiċi speċifiċi ta’ operaturi żgħar li jipprovdu SGEI, servizzi soċjali u servizzi mingħajr skop ta’ qligħ, li l-aspetti partikulari u l-kontribut tagħhom għall-interess ġenerali jkun aħjar li jiġu adottati” (13), fil-kuntest tad-djalogu soċjali mal-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili inġenerali. |
| --- | --- |

3.7

Barra minn hekk, kif ġie nnutat rigward is-servizzi personali, għandu jittieħed kont tal-“karatteristiċi speċifiċi ta’ operaturi żgħar li jipprovdu SGEI, servizzi soċjali u servizzi mingħajr skop ta’ qligħ, li l-aspetti partikulari u l-kontribut tagħhom għall-interess ġenerali jkun aħjar li jiġu adottati” (13), fil-kuntest tad-djalogu soċjali mal-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili inġenerali.

| 3.8 | Is-sitwazzjoni hija inkwetanti b’mod partikolari fiż-żoni rurali u f’żoni oħra żvantaġġati, fejn in-nuqqas ta’ infrastruttura soċjali, medika u edukazzjonali ta’ sikwit iwassal għal esodu ta’ ħaddiema b’ħiliet speċjalizzati, b’riperkussjonijiet fuq il-ħolqien ta’ negozji u l-post fejn jiġu stabbiliti kif ukoll l-iżvilupp ta’ dawn iż-żoni: għaldaqstant jeħtieġ li jiġi żgurat żvilupp reġjonali iktar bilanċjat u tiġi promossa iktar koeżjoni territorjali, speċjalment fir-rigward tal-kura tas-saħħa personali soċjali u s-servizzi ta’ edukazzjoni għat-tfal u ż-żgħar nett (14). |
| --- | --- |

3.8

Is-sitwazzjoni hija inkwetanti b’mod partikolari fiż-żoni rurali u f’żoni oħra żvantaġġati, fejn in-nuqqas ta’ infrastruttura soċjali, medika u edukazzjonali ta’ sikwit iwassal għal esodu ta’ ħaddiema b’ħiliet speċjalizzati, b’riperkussjonijiet fuq il-ħolqien ta’ negozji u l-post fejn jiġu stabbiliti kif ukoll l-iżvilupp ta’ dawn iż-żoni: għaldaqstant jeħtieġ li jiġi żgurat żvilupp reġjonali iktar bilanċjat u tiġi promossa iktar koeżjoni territorjali, speċjalment fir-rigward tal-kura tas-saħħa personali soċjali u s-servizzi ta’ edukazzjoni għat-tfal u ż-żgħar nett (14).

| 3.9 | Sabiex tiġi promossa aktar l-integrazzjoni tal-ħaddiema migranti, huwa neċessarju li jiġu pprovduti miżuri finanzjarji u organizzattivi ta’ appoġġ li jinkludu korsijiet tal-lingwa, it-titjib tar-reputazzjoni ta’ xogħolhom, ir-riċeviment u l-għoti ta’ akkomodazzjoni u taħriġ vokazzjonali fil-prattika tal-kura, filwaqt li titqies l-integrazzjoni mill-ġdid sussegwenti fil-pajjiżi ta’ oriġini tagħhom, sabiex jiġi evitat brain drain fil-qasam tas-saħħa (15). |
| --- | --- |

3.9

Sabiex tiġi promossa aktar l-integrazzjoni tal-ħaddiema migranti, huwa neċessarju li jiġu pprovduti miżuri finanzjarji u organizzattivi ta’ appoġġ li jinkludu korsijiet tal-lingwa, it-titjib tar-reputazzjoni ta’ xogħolhom, ir-riċeviment u l-għoti ta’ akkomodazzjoni u taħriġ vokazzjonali fil-prattika tal-kura, filwaqt li titqies l-integrazzjoni mill-ġdid sussegwenti fil-pajjiżi ta’ oriġini tagħhom, sabiex jiġi evitat brain drain fil-qasam tas-saħħa (15).

| 3.10 | L-ispejjeż ta’ investiment fis-settur għalhekk huma pjuttost għoljin u ta’ sikwit kontroversjali fir-rigward tas-sostenibbilità peress li bil-kriżi finanzjarja ħareġ fid-dieher li hemm bżonn li jitjieb il-proporzjon ta’ effiċjenza fl-infiq bejn is-servizzi tas-saħħa u dawk soċjali u l-Istati Membri huma taħt pressjoni biex isibu l-bilanċ adatt bejn l-għoti ta’ servizzi tal-kura tas-saħħa għal kulħadd u r-rispett tal-limiti baġitarji. Madankollu, meta wieħed iħares lejn ir-riżultati miksuba, jidher ċar li l-investiment f’dan is-settur tas-servizzi huwa produttiv u jrendi ħafna: il-forza tax-xogħol tgawdi minn saħħa aħjar u hija iktar integrata, għandha iktar ħiliet u hija iktar immotivata u stabbli. |
| --- | --- |

3.10

L-ispejjeż ta’ investiment fis-settur għalhekk huma pjuttost għoljin u ta’ sikwit kontroversjali fir-rigward tas-sostenibbilità peress li bil-kriżi finanzjarja ħareġ fid-dieher li hemm bżonn li jitjieb il-proporzjon ta’ effiċjenza fl-infiq bejn is-servizzi tas-saħħa u dawk soċjali u l-Istati Membri huma taħt pressjoni biex isibu l-bilanċ adatt bejn l-għoti ta’ servizzi tal-kura tas-saħħa għal kulħadd u r-rispett tal-limiti baġitarji. Madankollu, meta wieħed iħares lejn ir-riżultati miksuba, jidher ċar li l-investiment f’dan is-settur tas-servizzi huwa produttiv u jrendi ħafna: il-forza tax-xogħol tgawdi minn saħħa aħjar u hija iktar integrata, għandha iktar ħiliet u hija iktar immotivata u stabbli.

| 3.11 | It-Trattat ta’ Lisbona ġab miegħu innovazzjoni importanti f’dan il-qasam, permezz tal-protokoll dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali (SIĠ) li huwa mehmuż mat-Trattat, “minħabba li jkopri s-SIĠ kollha u jintroduċi għall-ewwel darba fi Trattat il-kunċett ta’ ‘servizzi non-ekonomiċi ta’ interess ġeneral’ meta mqabbla mas-‘servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (SIEĠ)“” (16). M’hemmx dubju li s-servizzi personali għandhom aspett “ekonomiku” kif ukoll wieħed “mhux ekonomiku”. L-aspett ekonomiku ta’ interess ġenerali huwa marbut mal-importanza tagħhom għat-tħaddim bla xkiel tal-industriji kollha, kemm tal-manifattura kif ukoll tas-servizzi, fil-waqt li l-aspett mhux ekonomiku jirriferi għall-importanza tagħhom għall-integrazzjoni tal-individwi kollha u l-koeżjoni tas-soċjetà. |
| --- | --- |

3.11

It-Trattat ta’ Lisbona ġab miegħu innovazzjoni importanti f’dan il-qasam, permezz tal-protokoll dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali (SIĠ) li huwa mehmuż mat-Trattat, “minħabba li jkopri s-SIĠ kollha u jintroduċi għall-ewwel darba fi Trattat il-kunċett ta’ ‘servizzi non-ekonomiċi ta’ interess ġeneral’ meta mqabbla mas-‘servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (SIEĠ)“” (16). M’hemmx dubju li s-servizzi personali għandhom aspett “ekonomiku” kif ukoll wieħed “mhux ekonomiku”. L-aspett ekonomiku ta’ interess ġenerali huwa marbut mal-importanza tagħhom għat-tħaddim bla xkiel tal-industriji kollha, kemm tal-manifattura kif ukoll tas-servizzi, fil-waqt li l-aspett mhux ekonomiku jirriferi għall-importanza tagħhom għall-integrazzjoni tal-individwi kollha u l-koeżjoni tas-soċjetà.

| 3.12 | Fil-fehma tal-KESE, “il-protokoll mhuwiex sempliċiment dikjarazzjoni interpretattiva tat-Trattati u tal-valuri komuni tal-Unjoni dwar is-SIĠ, iżda huwa sett ta’ struzzjonijiet indirizzati lill-Unjoni u lill-Istati Membri. B’mod konsistenti huwa jpoġġi lill-utent u lis-sodisfazzjon tal-bżonnijiet, tal-preferenzi u tad-drittijiet tiegħu fil-qalb tad-dispożizzjonijiet, u jistabbilixxi l-prinċipji komuni għal livell għoli f’termini ta’ kwalità, ta’ sigurtà u ta’ aċċessibbiltà, tat-trattament indaqs u tal-promozzjoni tal-aċċess universali” (17). |
| --- | --- |

3.12

Fil-fehma tal-KESE, “il-protokoll mhuwiex sempliċiment dikjarazzjoni interpretattiva tat-Trattati u tal-valuri komuni tal-Unjoni dwar is-SIĠ, iżda huwa sett ta’ struzzjonijiet indirizzati lill-Unjoni u lill-Istati Membri. B’mod konsistenti huwa jpoġġi lill-utent u lis-sodisfazzjon tal-bżonnijiet, tal-preferenzi u tad-drittijiet tiegħu fil-qalb tad-dispożizzjonijiet, u jistabbilixxi l-prinċipji komuni għal livell għoli f’termini ta’ kwalità, ta’ sigurtà u ta’ aċċessibbiltà, tat-trattament indaqs u tal-promozzjoni tal-aċċess universali” (17).

| 3.13 | Għalhekk huwa neċessarju, fuq kollox, li dan is-settur jingħata dimensjoni Ewropea b’saħħitha permezz ta’ qafas tal-UE armonizzat appoġġjat minn strateġija tal-UE ta’ miżuri strutturali; fl-istess waqt, il-Kumitat jixtieq jerġa’ jenfasizza “ir-rwol essenzjali u d-diskrezzjoni wiesgħa tal-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali li jipprovdu, jikkummissjonaw u jorganizzaw is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali li jkunu qrib kemm jista’ jkun tal-ħtiġijiet tal-utenti” (18). |
| --- | --- |

3.13

Għalhekk huwa neċessarju, fuq kollox, li dan is-settur jingħata dimensjoni Ewropea b’saħħitha permezz ta’ qafas tal-UE armonizzat appoġġjat minn strateġija tal-UE ta’ miżuri strutturali; fl-istess waqt, il-Kumitat jixtieq jerġa’ jenfasizza “ir-rwol essenzjali u d-diskrezzjoni wiesgħa tal-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali li jipprovdu, jikkummissjonaw u jorganizzaw is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali li jkunu qrib kemm jista’ jkun tal-ħtiġijiet tal-utenti” (18).

4.   Lejn strateġija Ewropea dwar servizzi tas-saħħa u soċjali innovattivi u “intelliġenti”

| 4.1 | Il-Kumitat iqis li huwa ta’ importanza kbira li titnieda strateġija Ewropea sabiex jiġu antiċipati u ġġestjonati l-bidliet attwali fis-soċjetà Ewropea u l-mudell soċjoekonomiku tagħha li jeħtieġ li jiġu stabbiliti prijoritajiet strateġiċi għall-industriji tas-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni Ewropej, fir-rigward ta’:






  — | riżorsi umani u taħriġ u miżuri ta’ informazzjoni; |
| --- | --- | --- |

4.1

Il-Kumitat iqis li huwa ta’ importanza kbira li titnieda strateġija Ewropea sabiex jiġu antiċipati u ġġestjonati l-bidliet attwali fis-soċjetà Ewropea u l-mudell soċjoekonomiku tagħha li jeħtieġ li jiġu stabbiliti prijoritajiet strateġiċi għall-industriji tas-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni Ewropej, fir-rigward ta’:

—

riżorsi umani u taħriġ u miżuri ta’ informazzjoni;

| — | teknoloġiji adegwati; |
| --- | --- |

—

teknoloġiji adegwati;

| — | żona Ewropea ta’ servizzi integrati; |
| --- | --- |

—

żona Ewropea ta’ servizzi integrati;

| — | kundizzjonijiet aħjar għal mobilità u skambji; |
| --- | --- |

—

kundizzjonijiet aħjar għal mobilità u skambji;

| — | l-aċċettazzjoni ta’ prinċipji ta’ kwalità Ewropej; |
| --- | --- |

—

l-aċċettazzjoni ta’ prinċipji ta’ kwalità Ewropej;

| — | l-għarfien sħiħ tad-diplomi; |
| --- | --- |

—

l-għarfien sħiħ tad-diplomi;

| — | riċerka mmirata lejn l-ottimizzar tar-riżultati tas-servizzi; |
| --- | --- |

—

riċerka mmirata lejn l-ottimizzar tar-riżultati tas-servizzi;

| — | id-dokumentazzjoni u l-iskambju ta’ stejjer ta’ suċċess; u |
| --- | --- |

—

id-dokumentazzjoni u l-iskambju ta’ stejjer ta’ suċċess; u

| — | politiki, strutturi u infrastruttura ta’ appoġġ. |
| --- | --- |

—

politiki, strutturi u infrastruttura ta’ appoġġ.

| 4.2 | Ir-riżorsi umani jikkostitwixxu l-ewwel pilastru fundamentali tal-industrija tas-servizzi personali, kif jintwera mill-fondi allokati taħt l-istrateġija Ewropa 2020 lejn l-objettiv li l-Ewropej jibqgħu attivi, integrati mil-lat soċjali u f’saħħithom għal iżjed żmien, u li għandha tħalli impatt pożittiv fuq il-produttività u l-kompetittività. Dan is-settur huwa elenkat minn tal-ewwel fl-Inizjattiva ta’ swieq pilota għall-Ewropa u huwa parti integrati mill-inizjattiva ewlenija Aġenda għal ħiliet u impjiegi ġodda. |
| --- | --- |

4.2

Ir-riżorsi umani jikkostitwixxu l-ewwel pilastru fundamentali tal-industrija tas-servizzi personali, kif jintwera mill-fondi allokati taħt l-istrateġija Ewropa 2020 lejn l-objettiv li l-Ewropej jibqgħu attivi, integrati mil-lat soċjali u f’saħħithom għal iżjed żmien, u li għandha tħalli impatt pożittiv fuq il-produttività u l-kompetittività. Dan is-settur huwa elenkat minn tal-ewwel fl-Inizjattiva ta’ swieq pilota għall-Ewropa u huwa parti integrati mill-inizjattiva ewlenija Aġenda għal ħiliet u impjiegi ġodda.

| 4.2.1 | Meta wieħed iqis l-importanza tas-servizzi inkwistjoni, l-azzjoni strateġika tal-UE fir-rigward tar-riżorsi umani għandha tkun immirata lejn:






  — | sistemi ta’ informazzjoni dwar il-profili ta’ impjieg meħtieġa u opportunitajiet ta’ xogħol; |
| --- | --- | --- |

4.2.1

Meta wieħed iqis l-importanza tas-servizzi inkwistjoni, l-azzjoni strateġika tal-UE fir-rigward tar-riżorsi umani għandha tkun immirata lejn:

—

sistemi ta’ informazzjoni dwar il-profili ta’ impjieg meħtieġa u opportunitajiet ta’ xogħol;

| — | miżuri sabiex tissaħħaħ u tiġi integrata l-kisba tal-kompetenzi; |
| --- | --- |

—

miżuri sabiex tissaħħaħ u tiġi integrata l-kisba tal-kompetenzi;

| — | għarfien internazzjonali tal-kwalifiki/diplomi sabiex tiġi faċilitata l-mobilità; |
| --- | --- |

—

għarfien internazzjonali tal-kwalifiki/diplomi sabiex tiġi faċilitata l-mobilità;

| — | sistemi effiċjenti għal gwida u komunikazzjoni dwar karriera, li jinkludu b’mod partikolari l-aspett tat-tagħlim tal-lingwi; |
| --- | --- |

—

sistemi effiċjenti għal gwida u komunikazzjoni dwar karriera, li jinkludu b’mod partikolari l-aspett tat-tagħlim tal-lingwi;

| — | taħriġ u litteriżmu elettroniku fil-qasam tal-IT; |
| --- | --- |

—

taħriġ u litteriżmu elettroniku fil-qasam tal-IT;

| — | korsijiet ta’ taħriġ u ta’ aġġornament dwar teknoloġiji ġodda u metodi terapewtiċi ġodda; |
| --- | --- |

—

korsijiet ta’ taħriġ u ta’ aġġornament dwar teknoloġiji ġodda u metodi terapewtiċi ġodda;

| — | mekkaniżmi ta’ stabbilizzazzjoni fis-settur u kundizzjonijiet tax-xogħol u prospetti għal karriera attraenti, kif ukoll bilanċ aħjar bejn is-sessi; |
| --- | --- |

—

mekkaniżmi ta’ stabbilizzazzjoni fis-settur u kundizzjonijiet tax-xogħol u prospetti għal karriera attraenti, kif ukoll bilanċ aħjar bejn is-sessi;

| — | titjib tar-reputazzjoni tal-professjonisti fis-settur tas-servizzi; |
| --- | --- |

—

titjib tar-reputazzjoni tal-professjonisti fis-settur tas-servizzi;

| — | ftehim regolatorju dwar prinċipji ta’ kwalità u l-applikazzjoni tagħhom, u rekwiżiti kurrikulari definiti b’mod tajjeb; |
| --- | --- |

—

ftehim regolatorju dwar prinċipji ta’ kwalità u l-applikazzjoni tagħhom, u rekwiżiti kurrikulari definiti b’mod tajjeb;

| — | l-introduzzjoni ta’ servizzi ta’ appoġġ, bħal sostituti temporanji, taħriġ u pariri sabiex tiġi żgurata l-kwalità tal-ekonomija soċjali u l-kura, u titjieb il-benesseri ta’ dawk li jagħtu l-kura; u |
| --- | --- |

—

l-introduzzjoni ta’ servizzi ta’ appoġġ, bħal sostituti temporanji, taħriġ u pariri sabiex tiġi żgurata l-kwalità tal-ekonomija soċjali u l-kura, u titjieb il-benesseri ta’ dawk li jagħtu l-kura; u

| — | l-użu tar-riżorsi prezzjużi tal-volontarjat, li jistgħu jagħtu kontribut importanti f’termini ta’ kwalità, effikaċja u relazzjonijiet interpersonali imparzjali, indispensabbli għall-benesseri fiżika u psikoloġika tal-persuna li qed tieħu l-kura. |
| --- | --- |

—

l-użu tar-riżorsi prezzjużi tal-volontarjat, li jistgħu jagħtu kontribut importanti f’termini ta’ kwalità, effikaċja u relazzjonijiet interpersonali imparzjali, indispensabbli għall-benesseri fiżika u psikoloġika tal-persuna li qed tieħu l-kura.

Dawn l-azzjonijiet fil-livell tal-UE għandhom jiġu akkumpanjati minn monitoraġġ kontinwu msejjes fuq valutazzjoni xjentifika stretta.

| 4.3 | L-introduzzjoni ta’ teknoloġiji adegwati fis-settur sabiex jiġu appoġġati kemm ir-riċevituri tas-servizzi kif ukoll il-provvedituri, tikkostitwixxi t-tieni pilastru ta’ din l-istrateġija: l-innovazzjoni – kemm dik strutturali, kif ukoll metodoloġika u teknika – fis-servizzi personali tas-saħħa u soċjali tista’ tikkontribwixxi għall-indirizzar tal-isfida tas-sostenibbilità fil-kuntest ta’ bidliet demografiċi kontinwi u t-tilħiq tal-mira ta’ tkabbir inklussiv. |
| --- | --- |

4.3

L-introduzzjoni ta’ teknoloġiji adegwati fis-settur sabiex jiġu appoġġati kemm ir-riċevituri tas-servizzi kif ukoll il-provvedituri, tikkostitwixxi t-tieni pilastru ta’ din l-istrateġija: l-innovazzjoni – kemm dik strutturali, kif ukoll metodoloġika u teknika – fis-servizzi personali tas-saħħa u soċjali tista’ tikkontribwixxi għall-indirizzar tal-isfida tas-sostenibbilità fil-kuntest ta’ bidliet demografiċi kontinwi u t-tilħiq tal-mira ta’ tkabbir inklussiv.

| 4.3.1 | It-teknoloġiji tal-komunikazzjoni u tal-informazzjoni jridu jintużaw sabiex jiġu ffaċilitati l-awtonomija u iktar responsabilizzazzjoni, u kultura tas-saħħa personali, kif ukoll il-koordinazzjoni bejn is-servizzi tas-saħħa u dawk soċjali sabiex jiġu żviluppati servizzi dejjem iktar integrati li jqiegħdu lin-nies fil-qalba tal-katina kontinwa u kkoordinata ta’ servizzi ta’ kwalità. |
| --- | --- |

4.3.1

It-teknoloġiji tal-komunikazzjoni u tal-informazzjoni jridu jintużaw sabiex jiġu ffaċilitati l-awtonomija u iktar responsabilizzazzjoni, u kultura tas-saħħa personali, kif ukoll il-koordinazzjoni bejn is-servizzi tas-saħħa u dawk soċjali sabiex jiġu żviluppati servizzi dejjem iktar integrati li jqiegħdu lin-nies fil-qalba tal-katina kontinwa u kkoordinata ta’ servizzi ta’ kwalità.

| 4.3.2 | Is-saħħa elettronika, il-litteriżmu elettroniku fit-teknoloġija tal-informatika u t-telemediċina jikkostitwixxu pilastru fundamentali tal-isforz lejn l-innovazzjoni fil-kura tas-saħħa u r-rijabilitazzjoni peress li tippermetti lill-pazjenti jieħdu magħhom l-istorja medika tagħhom kull fejn imorru u b’hekk jibbenedikaw minn kura medika mill-iktar speċifika (19). |
| --- | --- |

4.3.2

Is-saħħa elettronika, il-litteriżmu elettroniku fit-teknoloġija tal-informatika u t-telemediċina jikkostitwixxu pilastru fundamentali tal-isforz lejn l-innovazzjoni fil-kura tas-saħħa u r-rijabilitazzjoni peress li tippermetti lill-pazjenti jieħdu magħhom l-istorja medika tagħhom kull fejn imorru u b’hekk jibbenedikaw minn kura medika mill-iktar speċifika (19).

| 4.3.3 | Sabiex ikunu effiċjenti, is-sistemi tas-servizzi personali jeħtieġu pjattaforma teknoloġika avvanzata għall-iskambju tal-prattiki li kellhom l-ikbar suċċess fost l-utenti u l-provvedituri tal-kura tul perjodu ta’ żmien twil (LTC – Long Term Care), jaqsmu l-linji gwida sabiex imexxu l-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet u tal-valutazzjoni tal-kwalità fil-livell lokali u jippreċiżaw l-użu tal-proċessi tal-ippjanar tal-kura sabiex jitjiebu s-sistemi ta’ tqassim tal-ispejjeż tas-servizzi soċjali, tas-saħħa u paramediċi għas-servizzi li jipprovdu (20). |
| --- | --- |

4.3.3

Sabiex ikunu effiċjenti, is-sistemi tas-servizzi personali jeħtieġu pjattaforma teknoloġika avvanzata għall-iskambju tal-prattiki li kellhom l-ikbar suċċess fost l-utenti u l-provvedituri tal-kura tul perjodu ta’ żmien twil (LTC – Long Term Care), jaqsmu l-linji gwida sabiex imexxu l-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet u tal-valutazzjoni tal-kwalità fil-livell lokali u jippreċiżaw l-użu tal-proċessi tal-ippjanar tal-kura sabiex jitjiebu s-sistemi ta’ tqassim tal-ispejjeż tas-servizzi soċjali, tas-saħħa u paramediċi għas-servizzi li jipprovdu (20).

| 4.3.4 | Hija ta’ importanza vitali li l-ħiliet fl-IT jiġu applikati għas-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni, permezz ta’ riċerka u żvilupp nazzjonali u fil-livell Ewropew sabiex jiġu ottimizzati l-profili ta’ impjieg ġodda, imfassla skont il-ħtiġijiet differenti tat-tfal, il-persuni b’diżabilitajiet, l-anzjani u dawk b’mard fiżiku u mentali. |
| --- | --- |

4.3.4

Hija ta’ importanza vitali li l-ħiliet fl-IT jiġu applikati għas-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni, permezz ta’ riċerka u żvilupp nazzjonali u fil-livell Ewropew sabiex jiġu ottimizzati l-profili ta’ impjieg ġodda, imfassla skont il-ħtiġijiet differenti tat-tfal, il-persuni b’diżabilitajiet, l-anzjani u dawk b’mard fiżiku u mentali.

| 4.4 | It-tielet pilastru: għandu jiġi kkunsidrat bir-reqqa l-ħolqien ta’ żona Ewropea ta’ servizzi integrati, bil-għan li jingħelbu l-inugwaljanzi li jeżistu bħalissa u tiġi żgurata b’mod adatt il-libertà fundamentali ta’ stabbiliment (waqt li tal-inqas jiġu rispettati l-istandards soċjali regolamentari u konvenzjonali tal-pajjiż ospitanti) u l-għoti ta’ servizzi (b’mod partikolari f’dan is-settur, peress li huwa ta’ importanza kbira sabiex jiġi żgurat il-moviment ħieles ta’ servizzi) permezz ta’ għarfien reċiproku, kooperazzjoni amministrattivi u, fejn huwa meħtieġ, armonizzazzjoni, sabiex jiġi żgurat il-forniment ta’ sensiela ta’ servizzi responsabbli mmirati lejn l-individwu madwar l-UE. Sabiex jintlaħaq dan il-għan, l-Istati Membri u l-UE jridu jeżerċitaw ir-responsabbilitajiet tagħhom b’mod konġunt. |
| --- | --- |

4.4

It-tielet pilastru: għandu jiġi kkunsidrat bir-reqqa l-ħolqien ta’ żona Ewropea ta’ servizzi integrati, bil-għan li jingħelbu l-inugwaljanzi li jeżistu bħalissa u tiġi żgurata b’mod adatt il-libertà fundamentali ta’ stabbiliment (waqt li tal-inqas jiġu rispettati l-istandards soċjali regolamentari u konvenzjonali tal-pajjiż ospitanti) u l-għoti ta’ servizzi (b’mod partikolari f’dan is-settur, peress li huwa ta’ importanza kbira sabiex jiġi żgurat il-moviment ħieles ta’ servizzi) permezz ta’ għarfien reċiproku, kooperazzjoni amministrattivi u, fejn huwa meħtieġ, armonizzazzjoni, sabiex jiġi żgurat il-forniment ta’ sensiela ta’ servizzi responsabbli mmirati lejn l-individwu madwar l-UE. Sabiex jintlaħaq dan il-għan, l-Istati Membri u l-UE jridu jeżerċitaw ir-responsabbilitajiet tagħhom b’mod konġunt.

| 4.4.1 | L-isfida tat-trasformazzjoni tal-ekonomija Ewropea f’ekonomija innovattiva u moderna msejsa fuq l-implimentazzjoni sħiħa tar-raba’ libertà (il-moviment ħieles ta’ servizzi) kif ukoll l-iżvilupp tal-“ħames libertà”, jiġifieri l-moviment sħiħ u ħieles tal-għarfien, għandha tippermetti lill-Ewropa tisfrutta bis-sħiħ il-potenzjal kreattiv tagħha. F’dan il-kuntest, għandha tiġi monitorjata l-prestazzjoni tal-innovazzjoni fis-servizzi tas-saħħa u soċjali abbażi ta’ sistema ta’ valutazzjoni Ewropea mwaqqfa għal dak il-għan. |
| --- | --- |

4.4.1

L-isfida tat-trasformazzjoni tal-ekonomija Ewropea f’ekonomija innovattiva u moderna msejsa fuq l-implimentazzjoni sħiħa tar-raba’ libertà (il-moviment ħieles ta’ servizzi) kif ukoll l-iżvilupp tal-“ħames libertà”, jiġifieri l-moviment sħiħ u ħieles tal-għarfien, għandha tippermetti lill-Ewropa tisfrutta bis-sħiħ il-potenzjal kreattiv tagħha. F’dan il-kuntest, għandha tiġi monitorjata l-prestazzjoni tal-innovazzjoni fis-servizzi tas-saħħa u soċjali abbażi ta’ sistema ta’ valutazzjoni Ewropea mwaqqfa għal dak il-għan.

| 4.4.2 | Hija meħtieġa żona tas-servizzi Ewropea msejsa fuq is-solidarjetà li tiggarantixxi l-aċċess għal servizzi bażiċi ta’ kwalità għolja fil-qasam tas-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni madwar l-UE kollha, inkluż permezz tal-implimentazzjoni “tal-Qafas ta’ Kwalità Ewropew volontarju fi Stati Membri differenti u f’varjetà ta’ setturi” (21), li jinvolvi ’l-utenti fid-definizzjoni u l-valutazzjoni ta’ kwalità. |
| --- | --- |

4.4.2

Hija meħtieġa żona tas-servizzi Ewropea msejsa fuq is-solidarjetà li tiggarantixxi l-aċċess għal servizzi bażiċi ta’ kwalità għolja fil-qasam tas-servizzi personali soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni madwar l-UE kollha, inkluż permezz tal-implimentazzjoni “tal-Qafas ta’ Kwalità Ewropew volontarju fi Stati Membri differenti u f’varjetà ta’ setturi” (21), li jinvolvi ’l-utenti fid-definizzjoni u l-valutazzjoni ta’ kwalità.

| 4.4.3 | Sistema ta’ servizzi integrati tesiġi – barra minn prinċipji ta’ kwalità armonizzati – l-għarfien reċiproku tal-kwalifiki, il-monitoraġġ tal-kwalità tas-servizz, u t-tnedija ta’ djalogu soċjali f’diversi livelli qrib taċ-ċittadin, li jinvolvi l-partijiet interessati kollha sabiex tissaħħaħ il-kooperazzjoni. |
| --- | --- |

4.4.3

Sistema ta’ servizzi integrati tesiġi – barra minn prinċipji ta’ kwalità armonizzati – l-għarfien reċiproku tal-kwalifiki, il-monitoraġġ tal-kwalità tas-servizz, u t-tnedija ta’ djalogu soċjali f’diversi livelli qrib taċ-ċittadin, li jinvolvi l-partijiet interessati kollha sabiex tissaħħaħ il-kooperazzjoni.

| 4.5 | Il-politiki, l-istrutturi u l-infrastruttura ta’ appoġġ jikkostitwixxu r-raba’ pilastru li fuqu għandha tinbena l-istrateġija Ewropea għall-industrija tas-servizzi personali. |
| --- | --- |

4.5

Il-politiki, l-istrutturi u l-infrastruttura ta’ appoġġ jikkostitwixxu r-raba’ pilastru li fuqu għandha tinbena l-istrateġija Ewropea għall-industrija tas-servizzi personali.

| 4.5.1 | Element ewlieni ta’ dan il-pilastru huwa l-attivazzjoni mmirata – flimkien mal-azzjonijiet previsti mill-istrateġija Ewropa 2020 – ta’ programmi u miżuri strutturali tal-UE, b’attenzjoni partikolari għall-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali u l-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali, kif ukoll il-programmi Kultura u Orizzont tal-UE għall-2014/2020. |
| --- | --- |

4.5.1

Element ewlieni ta’ dan il-pilastru huwa l-attivazzjoni mmirata – flimkien mal-azzjonijiet previsti mill-istrateġija Ewropa 2020 – ta’ programmi u miżuri strutturali tal-UE, b’attenzjoni partikolari għall-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali u l-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali, kif ukoll il-programmi Kultura u Orizzont tal-UE għall-2014/2020.

| 4.5.2 | Meħtieġa wkoll fil-livell tal-UE huma miżuri sabiex jiġi żviluppat qafas tal-UE li jiffaċilita u jħeġġeġ prestazzjoni tajba fir-rigward tal-kwalifiki professjonali u l-kwalità tas-servizz, id-dokumentazzjoni u l-iskambju ta’ stejjer ta’ suċċess, u sistemi standardizzati għall-monitoraġġ tal-kwalità, is-sodisfazzjon tal-klijenti u valur għall-flus fis-settur, fir-rigward tal-professjonalizzazzjoni u l-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-prospetti ta’ karriera tal-provvedituri tas-servizz, l-intrapriżi pubbliċi, privati u tal-ekonomija soċjali li joperaw f’dan is-settur, u fl-aħħar nett, ir-riċevituri tas-servizz u l-familji tagħhom, kif ukoll l-ekonomija soċjali. |
| --- | --- |

4.5.2

Meħtieġa wkoll fil-livell tal-UE huma miżuri sabiex jiġi żviluppat qafas tal-UE li jiffaċilita u jħeġġeġ prestazzjoni tajba fir-rigward tal-kwalifiki professjonali u l-kwalità tas-servizz, id-dokumentazzjoni u l-iskambju ta’ stejjer ta’ suċċess, u sistemi standardizzati għall-monitoraġġ tal-kwalità, is-sodisfazzjon tal-klijenti u valur għall-flus fis-settur, fir-rigward tal-professjonalizzazzjoni u l-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-prospetti ta’ karriera tal-provvedituri tas-servizz, l-intrapriżi pubbliċi, privati u tal-ekonomija soċjali li joperaw f’dan is-settur, u fl-aħħar nett, ir-riċevituri tas-servizz u l-familji tagħhom, kif ukoll l-ekonomija soċjali.

| 4.5.2.1 | F’dan ir-rigward, il-volontarjat jirrappreżenta parti konsistenti li għandha tiġi appoġġjata u mħeġġa, qabel kollox minħabba l-kontribut ta’ kwalità li jagħti fil-livell “uman”, soċjali u emozzjonali: għandha tingħata iżjed partikolari lill-miżuri Ewropej li jappoġġjaw l-iskambju ta’ esperjenzi tal-aħjar prattiki fil-volontarjat f’dak li jirrigwarda s-servizzi personali. |
| --- | --- |

4.5.2.1

F’dan ir-rigward, il-volontarjat jirrappreżenta parti konsistenti li għandha tiġi appoġġjata u mħeġġa, qabel kollox minħabba l-kontribut ta’ kwalità li jagħti fil-livell “uman”, soċjali u emozzjonali: għandha tingħata iżjed partikolari lill-miżuri Ewropej li jappoġġjaw l-iskambju ta’ esperjenzi tal-aħjar prattiki fil-volontarjat f’dak li jirrigwarda s-servizzi personali.

| 4.5.3 | Għandha titqies l-importanza tal-impenn li jittieħed sabiex isir investiment, u b’mod partikolari tal-ħtieġa li tiġi diversifikata l-kopertura finanzjarja (taxxa, forom kontributorji ta’ sigurtà soċjali (protezzjoni), assigurazzjoni, solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet, sħubijiet bejn il-pubbliku u l-privat) filwaqt li jitqies il-fatt li l-ispiża ta’ kura tas-saħħa u appoġġ fit-tul mhijiex sostenibbli għall-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni. |
| --- | --- |

4.5.3

Għandha titqies l-importanza tal-impenn li jittieħed sabiex isir investiment, u b’mod partikolari tal-ħtieġa li tiġi diversifikata l-kopertura finanzjarja (taxxa, forom kontributorji ta’ sigurtà soċjali (protezzjoni), assigurazzjoni, solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet, sħubijiet bejn il-pubbliku u l-privat) filwaqt li jitqies il-fatt li l-ispiża ta’ kura tas-saħħa u appoġġ fit-tul mhijiex sostenibbli għall-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni.

| 4.5.4 | Fil-livell tal-UE l-proporzjon tal-Fondi Strutturali għandu jiġi allokat għall-iżvilupp tal-infrastruttura soċjali u s-servizzi tas-saħħa u tal-kura fejn jeżistu nuqqasijiet, u għal inizjattivi ta’ impjieg lokali fis-settur. B’mod partikolari, għandu jkun hemm linja ta’ finanzjament għaż-żoni rurali u żoni oħra żvantaġġati, billi jintuża l-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-inizjattiva Leader. |
| --- | --- |

4.5.4

Fil-livell tal-UE l-proporzjon tal-Fondi Strutturali għandu jiġi allokat għall-iżvilupp tal-infrastruttura soċjali u s-servizzi tas-saħħa u tal-kura fejn jeżistu nuqqasijiet, u għal inizjattivi ta’ impjieg lokali fis-settur. B’mod partikolari, għandu jkun hemm linja ta’ finanzjament għaż-żoni rurali u żoni oħra żvantaġġati, billi jintuża l-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-inizjattiva Leader.

| 4.5.5 | Ukoll fil-livell tal-UE, iridu jiġu riveduti l-miżuri ta’ appoġġ għall- politiki tal-familja u sabiex jiġi żgurata arranġament iktar flessibbli fil-post tax-xogħol għal dawk li jipprovdu kura fil-familja tagħhom. |
| --- | --- |

4.5.5

Ukoll fil-livell tal-UE, iridu jiġu riveduti l-miżuri ta’ appoġġ għall- politiki tal-familja u sabiex jiġi żgurata arranġament iktar flessibbli fil-post tax-xogħol għal dawk li jipprovdu kura fil-familja tagħhom.

5.   Kummenti tal-aħħar

| 5.1 | Il-KESE huwa konvint li “f’oqsma bħall-kura tas-saħħa, il-kura tat-tfal jew il-kura għall-anzjani, l-assistenza lill-persuni b’diżabbiltà jew l-akkomodazzjoni soċjali, dawn is-servizzi jipprovdu xibka ta’ sigurtà essenzjali għaċ-ċittadini u jgħinu fil-promozzjoni tal-koeżjoni soċjali” (22). |
| --- | --- |

5.1

Il-KESE huwa konvint li “f’oqsma bħall-kura tas-saħħa, il-kura tat-tfal jew il-kura għall-anzjani, l-assistenza lill-persuni b’diżabbiltà jew l-akkomodazzjoni soċjali, dawn is-servizzi jipprovdu xibka ta’ sigurtà essenzjali għaċ-ċittadini u jgħinu fil-promozzjoni tal-koeżjoni soċjali” (22).

| 5.2 | Il-Kumitat jenfasizza li s-servizzi soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni huma kwistjoni ta’ interess ġenerali – kemm dawk ekonomiċi kif ukoll mhux ekonomiċi – u jaqdu rwol importanti fil-kwalità u t-tħaddim tas-soċjetà Ewropea, jikkontribwixxu għall-ħarsien soċjali, l-inklużjoni soċjali u b’mod sinifikanti għall-prestazzjoni u l-kompetittività tal-ekonomija. Fl-istess waqt, id-domanda għal dawn is-servizzi qed tikber, filwaqt li l-kapaċità li jiġu ffinanzjati kulma jmur qiegħda ssir iktar limitata minħabba l-kriżi ekonomika, u fuq perjodu iktar fit-tul, minħabba t-tendenzi demografiċi. |
| --- | --- |

5.2

Il-Kumitat jenfasizza li s-servizzi soċjali, tas-saħħa u tal-edukazzjoni huma kwistjoni ta’ interess ġenerali – kemm dawk ekonomiċi kif ukoll mhux ekonomiċi – u jaqdu rwol importanti fil-kwalità u t-tħaddim tas-soċjetà Ewropea, jikkontribwixxu għall-ħarsien soċjali, l-inklużjoni soċjali u b’mod sinifikanti għall-prestazzjoni u l-kompetittività tal-ekonomija. Fl-istess waqt, id-domanda għal dawn is-servizzi qed tikber, filwaqt li l-kapaċità li jiġu ffinanzjati kulma jmur qiegħda ssir iktar limitata minħabba l-kriżi ekonomika, u fuq perjodu iktar fit-tul, minħabba t-tendenzi demografiċi.

| 5.3 | Il-Kumitat jafferma bil-qawwa l-objettivi fit-Trattat ta’ Lisbona fir-rigward tal-edukazzjoni, il-ħarsien soċjali u s-saħħa, li jirriflettu l-kuxjenza soċjali kollettiva u x-xewqa li n-nies jingħataw livell ta’ għajxien mill-aħjar possibbli, kif inhu kompatibbli mal-potenzjal ekonomiku tal-Istati Membri kollha. |
| --- | --- |

5.3

Il-Kumitat jafferma bil-qawwa l-objettivi fit-Trattat ta’ Lisbona fir-rigward tal-edukazzjoni, il-ħarsien soċjali u s-saħħa, li jirriflettu l-kuxjenza soċjali kollettiva u x-xewqa li n-nies jingħataw livell ta’ għajxien mill-aħjar possibbli, kif inhu kompatibbli mal-potenzjal ekonomiku tal-Istati Membri kollha.

| 5.4 | Għalhekk il-KESE jemmen li fil-klima attwali, aktar żvilupp f’dawn is-setturi jeħtieġu:






  — | it-tnedija ta’ strateġija Ewropea komprensiva dwar servizzi soċjali u tas-saħħa innovattivi u “intelliġenti” u s-servizzi edukazzjonali assoċjati, li tinvolvi l-ottimizzazzjoni tar-riżorsi umani, l-introduzzjoni ta’ teknoloġiji adegwati għall-appoġġ tar-riċevituri u l-provvedituri tas-servizz, l-iżvilupp ta’ żona Ewropea ta’ servizzi integrati, u politiki ta’ appoġġ strutturali u infrastrutturali, appoġġati mid-djalogu soċjali u d-djalogu mas-soċjetà ċivili f’diversi livelli; kif ukoll |
| --- | --- | --- |

5.4

Għalhekk il-KESE jemmen li fil-klima attwali, aktar żvilupp f’dawn is-setturi jeħtieġu:

—

it-tnedija ta’ strateġija Ewropea komprensiva dwar servizzi soċjali u tas-saħħa innovattivi u “intelliġenti” u s-servizzi edukazzjonali assoċjati, li tinvolvi l-ottimizzazzjoni tar-riżorsi umani, l-introduzzjoni ta’ teknoloġiji adegwati għall-appoġġ tar-riċevituri u l-provvedituri tas-servizz, l-iżvilupp ta’ żona Ewropea ta’ servizzi integrati, u politiki ta’ appoġġ strutturali u infrastrutturali, appoġġati mid-djalogu soċjali u d-djalogu mas-soċjetà ċivili f’diversi livelli; kif ukoll

| — | aktar effiċjenza fl-użu tar-riżorsi finanzjarji u umani, kif ukoll tal-infrastruttura li diġà teżisti, l-applikazzjoni tal-prinċipji ta’ kwalità u valutazzjoni tal-prestazzjoni, miżuri sabiex tissaħħaħ u tiġi integrata l-kisba tal-kompetenzi; żieda fil-kompetittività permezz ta’ negozjar kollettiv; aktar parteċipazzjoni tas-settur privat, l-ekonomija soċjali u s-settur tal-volontarjat; forom ġodda ta’ sħubija bejn is-setturi u analiżijiet kawti tal-infiq u valutazzjonijiet konġunti tal-effiċjenza u l-kosteffiċċjenza tas-servizzi. |
| --- | --- |

—

aktar effiċjenza fl-użu tar-riżorsi finanzjarji u umani, kif ukoll tal-infrastruttura li diġà teżisti, l-applikazzjoni tal-prinċipji ta’ kwalità u valutazzjoni tal-prestazzjoni, miżuri sabiex tissaħħaħ u tiġi integrata l-kisba tal-kompetenzi; żieda fil-kompetittività permezz ta’ negozjar kollettiv; aktar parteċipazzjoni tas-settur privat, l-ekonomija soċjali u s-settur tal-volontarjat; forom ġodda ta’ sħubija bejn is-setturi u analiżijiet kawti tal-infiq u valutazzjonijiet konġunti tal-effiċjenza u l-kosteffiċċjenza tas-servizzi.

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  Ara l-Opinjoni tal-KESE dwar “Il-konsegwenzi tat-tixjiħ tal-popolazzjoni fuq is-sistemi soċjali u tas-saħħa”ĠU C 44, 11.2.2011, p. 10,; l-Opinjoni tal-KESE dwar il-“Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill, lill-Parlament Ewropew, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar is-Solidarjetà fis-saħħa: it-tnaqqis tal-inugwaljanzi fis-settur tas-saħħa fl-UE”ĠU C 18, 19.11.2011, p. 74; l-Opinjoni tal-KESE dwar Inqisu l-ħtiġijiet tal-anzjani ĠU C 77, 31.3.2009, p. 115; l-Opinjoni tal-KESE dwar “Trattament ħażin tal-Anzjani”ĠU C 44, 16.2.2008, p. 109.

1

(2)  Ara l-opinjoni tal-KESE dwar “Orizzont 2020: pjani direzzjonali dwar it-tixjiħ”ĠU C 229, 31.7.2012, p. 13; l-opinjoni dwar “L-involviment u l-parteċipazzjoni tal-persuni mdaħħlin fl-età fis-soċjetà”“għandha mhix ippubblikata fil-ĠU”.

2

(3)  Ara l-opinjoni tal-KESE dwar Inqisu l-ħtiġijiet tal-anzjani C 77, 31.3.2009, p. 115; l-opinjoni tal-KESE dwar “Pjan ta' Azzjoni dwar it-Tagħlim lill-Adulti — It-tagħlim dejjem żmienu”ĠU C 204 , 9.8.2008, p. 89; l-opinjoni tal-KESE dwar “il-migrazzjoni u l-mobilità: l-isfidi għas-sistemi ta’ edukazzjoni tal-UE”, ĠU C 218, 11.9.2009, p. 85.; l-opinjoni tal-KESE dwar it-twaqqif ta’ Qafas Ewropew ta’ Referenza ta’ Assigurazzjoni tal-Kwalità għal Edukazzjoni u Taħriġ Vokazzjonali, ĠU C 100, 30.4.2009, p. 136.

3

(4)  Ara Eurostat, Stħarriġ dwar is-Suq tax-Xogħol – DS-073433, 3/2010.

4

Stħarriġ dwar is-Suq tax-Xogħol

(5)  Joint contribution of EPSU((European Federation of Public Service Unions) and ETUC (European Trade Union Confederation) to the EC consultation on the employment potential of personal and household services; Brussell, 18 ta' Lulju 2012.

5

Joint contribution of EPSU((European Federation of Public Service Unions) and ETUC (European Trade Union Confederation) to the EC consultation on the employment potential of personal and household services

(6)  COM(2011) 709.

6

(7)  Ara The European Economy Series 2011/4 – The 2012 Ageing Report – Kummissjoni Ewropea, Direttorat Ġenerali għall-Affarijiet Ekonomiċi u Finanzjarji.

7

The 2012 Ageing Report

(8)  Ara r-Rapport tal-Istudju EPSU dwar il-pagi fis-settur tal-kura b’rabta mal-livelli globali tal-pagi u d-differenza fil-pagi bejn l-irġiel u n-nisa f’pajjiżi differenti fl-Unjoni Ewropea, ta’ J. Pillinger, Frar 2010.

8

(9)  COM(2010) 2020 b’inizjattivi ta’ prijorità bħall-Unjoni għall-Innovazzjoni u l-Aġenda Diġitali tal-Ewropa.

9

(10)  Ara l-opinjonijiet tal-KESE dwar “Niġġieldu kontra l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel”ĠU C 211, 19.8.2008, p. 54; l-opinjoni tal-KESE “Ugwaljanza bejn n-nisa u l-Irġiel” (mhix disponibbli bil-Malti), ĠU C 318, 23.12.2006, p. 173; “Il-Karta tal-KETU dwar il-gender mainstreaming fit-trade unions, Kungress tal-KETU f’Sevilja, 23.5.2007 u l-Manwal għal Gender Mainstreaming tal-Politiki tax-Xogħol, 2007, tal-Kummissjoni Ewropea, 2007.

10

l-Karta tal-KETU dwar il-gender mainstreaming fit-trade unions

Manwal għal Gender Mainstreaming tal-Politiki tax-Xogħol

(11)  Ara r-Rapport tal-Istudju EPSU dwar il-pagi fis-settur tal-kura b’rabta mal-livelli globali tal-pagi u d-differenza fil-pagi bejn l-irġiel u n-nisa f’pajjiżi differenti fl-Unjoni Ewropea, ta’ J. Pillinger, Frar 2010.

11

(12)  Bazi tad-data tal-AMECO – L-Impjieg fl-Ewropa – EU KLEMS Accounts (Capital (K), Labour (L), Energy (E), Material (M) u Service inputs (S)). Analiżi trimestrali tal-Kummissjoni Ewropea.

12

(13)  Rapport dwar il-preparazzjoni tal-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar is-Servizzi fis-Suq Intern 2010.

13

(14)  COM(2011) 66.

14

(15)  Ara l-opinjonijiet tal-KESE dwar “Ir-rwol tal-politika tal-familja fil-proċess tat-tibdil demografiku: skambju tal-aħjar prattiki bejn l-Istati Membri”, ĠU C 218, 23.7.2011, p. 7, l-opinjoni tal-KESE dwar “Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Insostnu t-tkabbir u l-impjiegi — aġenda għall-immodernizzar tas-sistemi ta’ edukazzjoni għolja fl-Ewropa”ĠU C 181, 21.6.2012, p. 143–149.

15

(16)  Ara l-Opinjoni tal-KESE dwar “is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali: kif għandhom jinqasmu l-kompetenzi bejn l-UE u l-Istati Membri?”, ĠU C 128, 18.5.2010, p. 65-68.

16

(17)  Ara n-nota 16 f’qiegħ il-paġna.

17

(18)  Ara n-nota 16 f’qiegħ il-paġna.

18

(19)  Ara l-konferenza dwar is-saħħa elettronika fl-2012, Kopenħagen.

19

(20)  Ara “Help Wanted? Providing and Paying for Long-Term Care”, OECD, 2011.

20

(21)  COM(2011) 900.

21

(22)  COM(2011) 900.

22

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/23 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/23

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-prinċipju tas-sħubija fl-implimentazzjoni tal-Fondi tal-Qafas Strateġiku Komuni — elementi għal Kodiċi tal-Kondotta Ewropea dwar is-Sħubija”

SEC(2012) 106 final (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

2013/C 44/04

Rapporteur: is-Sur PLOSCEANU

Nhar l-24 ta’ Mejju 2012, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, iddeċieda li jfassal opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

Il-prinċipju tas-sħubija fl-implimentazzjoni tal-Fondi tal-Qafas Strateġiku Komuni — elementi għal Kodiċi tal-Kondotta Ewropea dwar is-Sħubija

SWD(2012) 106 final.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar il-21 ta’ Novembru 2012.

Matul l- 485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’158 vot favur u astensjoni waħda (1).

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-KESE jemmen bil-qawwa li sħubija ġenwina li tinvolvi l-imsieħba u l-partijiet interessati kollha tas-soċjetà ċivili organizzata (1) fit-tħejjija, it-twettiq u l-valutazzjoni ex post tal-programmi u l-proġetti tal-UE fil-qasam tal-politika ta’ koeżjoni tikkontribwixxi b’mod dirett għat-tisħiħ tal-kwalità u l-implimentazzjoni effettiva tagħhom. Il-prinċipju tas-sħubija huwa eżempju eċċellenti ta’ kif governanza soda tista’ tiġi applikata f’politiki oħra tal-UE u b’hekk l-Istrateġija Ewropa 2020 tiġi implimentata b’mod effiċjenti. |
| --- | --- |

1.1

Il-KESE jemmen bil-qawwa li sħubija ġenwina li tinvolvi l-imsieħba u l-partijiet interessati kollha tas-soċjetà ċivili organizzata (1) fit-tħejjija, it-twettiq u l-valutazzjoni ex post tal-programmi u l-proġetti tal-UE fil-qasam tal-politika ta’ koeżjoni tikkontribwixxi b’mod dirett għat-tisħiħ tal-kwalità u l-implimentazzjoni effettiva tagħhom. Il-prinċipju tas-sħubija huwa eżempju eċċellenti ta’ kif governanza soda tista’ tiġi applikata f’politiki oħra tal-UE u b’hekk l-Istrateġija Ewropa 2020 tiġi implimentata b’mod effiċjenti.

| 1.2 | Fid-dawl tal-fatt li talab għal Kodiċi tal-Kondotta tajba, il-KESE jappoġġja bil-qawwa l-Kummissjoni u jaqbel ħafna mar-rakkomandazzjonijiet li tipproponi. Il-KESE japprezza l-fatt li l-Parlament Ewropew (PE) u l-Kumitat tar-Reġjuni (KtR) jappoġġjaw il-kodiċi; madankollu, il-KESE jfakkar li s-sħubija għandha ssir fuq kundizzjonijiet ugwali għall-imsieħba pubbliċi u privati kollha. |
| --- | --- |

1.2

Fid-dawl tal-fatt li talab għal Kodiċi tal-Kondotta tajba, il-KESE jappoġġja bil-qawwa l-Kummissjoni u jaqbel ħafna mar-rakkomandazzjonijiet li tipproponi. Il-KESE japprezza l-fatt li l-Parlament Ewropew (PE) u l-Kumitat tar-Reġjuni (KtR) jappoġġjaw il-kodiċi; madankollu, il-KESE jfakkar li s-sħubija għandha ssir fuq kundizzjonijiet ugwali għall-imsieħba pubbliċi u privati kollha.

| 1.3 | Madankollu, il-KESE huwa diżappuntat ferm li, għalissa, il-Kunsill neħħa l-Kodiċi tal-Kondotta proposta mill-proposta tal-Kummissjoni. Il-KESE jitlob azzjoni konġunta mal-KtR biex tiġi difiża l-Kodiċi tal-Kondotta. |
| --- | --- |

1.3

Madankollu, il-KESE huwa diżappuntat ferm li, għalissa, il-Kunsill neħħa l-Kodiċi tal-Kondotta proposta mill-proposta tal-Kummissjoni. Il-KESE jitlob azzjoni konġunta mal-KtR biex tiġi difiża l-Kodiċi tal-Kondotta.

| 1.4 | Il-KESE huwa mħasseb ferm dwar il-preokkupazzjonijiet dejjem jikbru fost is-soċjetà ċivili organizzata rigward l-implimentazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija. Ir-rapporti minn ċerti Stati Membri juru kemm li t-tendenza li l-prinċipju tas-sħubija jiddgħajjef qed tkompli, kif ukoll li hemm tnaqqis fil-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili organizzata. It-tneħħija tal-Kodiċi tal-Kondotta mill-proposti tal-Kummissjoni hija ta’ tħassib serju wkoll. F’dan iż-żmien ta’ kriżi, hemm bżonn ta’ impenn iżjed sod min-naħa tal-imsieħba soċjali u organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE huwa mħasseb ferm dwar il-preokkupazzjonijiet dejjem jikbru fost is-soċjetà ċivili organizzata rigward l-implimentazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija. Ir-rapporti minn ċerti Stati Membri juru kemm li t-tendenza li l-prinċipju tas-sħubija jiddgħajjef qed tkompli, kif ukoll li hemm tnaqqis fil-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili organizzata. It-tneħħija tal-Kodiċi tal-Kondotta mill-proposti tal-Kummissjoni hija ta’ tħassib serju wkoll. F’dan iż-żmien ta’ kriżi, hemm bżonn ta’ impenn iżjed sod min-naħa tal-imsieħba soċjali u organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili.

| 1.5 | Anke jekk huwa biss dokument ta’ ħidma tal-Kummissjoni (SWD), dan it-test tħejja fi żmien propizju, peress li f’għadd ta’ Stati Membri u reġjuni diġà beda l-ipprogrammar tal-fondi strutturali għall-perjodu 2014-2020. Għandu jixtered b’mod attiv min-naħa tal-Kummissjoni sabiex jintuża mill-imsieħba rilevanti. Il-KESE jitlob lill-membri tiegħu jimpenjaw bis-sħiħ l-organizzazzjonijiet tagħhom biex jipparteċipaw fi proġetti u programmi tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE, filwaqt li jkunu appoġġjati mill-Kodiċi tal-Kondotta. |
| --- | --- |

1.5

Anke jekk huwa biss dokument ta’ ħidma tal-Kummissjoni (SWD), dan it-test tħejja fi żmien propizju, peress li f’għadd ta’ Stati Membri u reġjuni diġà beda l-ipprogrammar tal-fondi strutturali għall-perjodu 2014-2020. Għandu jixtered b’mod attiv min-naħa tal-Kummissjoni sabiex jintuża mill-imsieħba rilevanti. Il-KESE jitlob lill-membri tiegħu jimpenjaw bis-sħiħ l-organizzazzjonijiet tagħhom biex jipparteċipaw fi proġetti u programmi tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE, filwaqt li jkunu appoġġjati mill-Kodiċi tal-Kondotta.

| 1.6 | Il-KESE jixtieq jenfasizza bil-qawwa li l-programmi operazzjonali għandhom ikunu orjentati lejn azzjonijiet u miżuri li jirrispettaw il-prinċipju tas-sħubija. It-trattament ugwali u l-pluraliżmu fis-sħubija, sħubijiet immirati għal programmi mmirati u tisħiħ fil-bini tal-kapaċità għandhom ikunu linji gwida importanti |
| --- | --- |

1.6

Il-KESE jixtieq jenfasizza bil-qawwa li l-programmi operazzjonali għandhom ikunu orjentati lejn azzjonijiet u miżuri li jirrispettaw il-prinċipju tas-sħubija. It-trattament ugwali u l-pluraliżmu fis-sħubija, sħubijiet immirati għal programmi mmirati u tisħiħ fil-bini tal-kapaċità għandhom ikunu linji gwida importanti

| 1.7 | Il-KESE huwa tal-fehma li l-Kumitati għall-Monitoraġġ għandu jkollhom strumenti oħra ta’ sħubija għad-dispożizzjoni tagħhom. F’dan il-kuntest, il-KESE jfakkar li l-formulazzjoni proposta permezz tal-emendi tal-Parlament Ewropew għall-Artikolu 5 tal-Kodiċi tal-Kondotta dwar is-Sħubija: “jikkooperaw mal-imsieħba” għandha tiġi sostitwita b’ “jinvolvu lill-imsieħba”. |
| --- | --- |

1.7

Il-KESE huwa tal-fehma li l-Kumitati għall-Monitoraġġ għandu jkollhom strumenti oħra ta’ sħubija għad-dispożizzjoni tagħhom. F’dan il-kuntest, il-KESE jfakkar li l-formulazzjoni proposta permezz tal-emendi tal-Parlament Ewropew għall-Artikolu 5 tal-Kodiċi tal-Kondotta dwar is-Sħubija: “jikkooperaw mal-imsieħba” għandha tiġi sostitwita b’ “jinvolvu lill-imsieħba”.

| 1.8 | Il-KESE jipproponi “kontroll tas-sħubija” ġestit mill-imsieħba nnifisihom. Din ix-xorta ta’ sistema Ewropea għall-monitoraġġ għandha tkun ibbażata fuq checklist sempliċi u evalwazzjonijiet bejn il-pari mill-Kummissjoni flimkien mal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw il-partijiet interessati Ewropej. Il-KESE jixtieq ħafna jipparteċipa b’mod attiv f’dan il-proċess. |
| --- | --- |

1.8

Il-KESE jipproponi “kontroll tas-sħubija” ġestit mill-imsieħba nnifisihom. Din ix-xorta ta’ sistema Ewropea għall-monitoraġġ għandha tkun ibbażata fuq checklist sempliċi u evalwazzjonijiet bejn il-pari mill-Kummissjoni flimkien mal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw il-partijiet interessati Ewropej. Il-KESE jixtieq ħafna jipparteċipa b’mod attiv f’dan il-proċess.

| 1.9 | L-implimentazzjoni kif imiss tal-prinċipju tas-sħubija kif stabbilit fil-Kodiċi tal-Kondotta għandha tkun kundizzjoni qabel ma l-Kummissjoni tiffirma l-Kuntratti tas-Sħubija mal-Istati Membri differenti. F’dan il-kuntest, ir-riżorsi għall-programmi operazzjonali jistgħu jiżdiedu bħala inċentiv biex tiġi ssodisfata din il-kundizzjoni. |
| --- | --- |

1.9

L-implimentazzjoni kif imiss tal-prinċipju tas-sħubija kif stabbilit fil-Kodiċi tal-Kondotta għandha tkun kundizzjoni qabel ma l-Kummissjoni tiffirma l-Kuntratti tas-Sħubija mal-Istati Membri differenti. F’dan il-kuntest, ir-riżorsi għall-programmi operazzjonali jistgħu jiżdiedu bħala inċentiv biex tiġi ssodisfata din il-kundizzjoni.

2.   Il-kuntest – is-sħubija tevolvi

| 2.1 | L-implimentazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija kienet frammentata u saret bil-mod wisq minn mindu tnediet fl-1988. Is-soċjetà ċivili organizzata ġiet inkluża fil-proċess, b’mod partikolari l-imsieħba soċjali. Il-prinċipju tħaddan iżjed fil-pajjiżi fejn is-sħubija hija parti integrali tat-tfassil tal-politika. Il-prinċipju ssaħħaħ meta l-Kummissjoni kellha iżjed responsabbiltà diretta fil-politika ta’ koeżjoni u meta ġew introdotti inizjattivi Komunitarji bħall-EQUAL u l-LEADER. |
| --- | --- |

2.1

L-implimentazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija kienet frammentata u saret bil-mod wisq minn mindu tnediet fl-1988. Is-soċjetà ċivili organizzata ġiet inkluża fil-proċess, b’mod partikolari l-imsieħba soċjali. Il-prinċipju tħaddan iżjed fil-pajjiżi fejn is-sħubija hija parti integrali tat-tfassil tal-politika. Il-prinċipju ssaħħaħ meta l-Kummissjoni kellha iżjed responsabbiltà diretta fil-politika ta’ koeżjoni u meta ġew introdotti inizjattivi Komunitarji bħall-EQUAL u l-LEADER.

| 2.2 | Madankollu, f’ħafna każijiet is-sħubija kienet biss formali. Fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2006-2013, is-sħubija ma kenitx promossa b’mod attiv anke jekk fl-istess żmien il-parteċipazzjoni tal-partijiet interessati kienet is-sisien li fuqhom ġiet implimentata l-Istrateġija ta’ Lisbona. Il-politika ta’ koeżjoni tal-UE ffaċċjat sfidi ġodda meta 10 pajjiżi ġodda ssieħbu mal-UE fl-2004, segwiti mill-Bulgarija u r-Rumanija fl-2007. |
| --- | --- |

2.2

Madankollu, f’ħafna każijiet is-sħubija kienet biss formali. Fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2006-2013, is-sħubija ma kenitx promossa b’mod attiv anke jekk fl-istess żmien il-parteċipazzjoni tal-partijiet interessati kienet is-sisien li fuqhom ġiet implimentata l-Istrateġija ta’ Lisbona. Il-politika ta’ koeżjoni tal-UE ffaċċjat sfidi ġodda meta 10 pajjiżi ġodda ssieħbu mal-UE fl-2004, segwiti mill-Bulgarija u r-Rumanija fl-2007.

| 2.3 | Il-Kummissjoni osservat xi nuqqasijiet u l-imsieħba tas-soċjetà ċivili kkritikaw id-dewmien. Bi tweġiba għat-tibdil fir-relazzjoni bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni fil-ġestjoni tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE, ġie enfasizzat it-tixrid tal-prattika tajba. |
| --- | --- |

2.3

Il-Kummissjoni osservat xi nuqqasijiet u l-imsieħba tas-soċjetà ċivili kkritikaw id-dewmien. Bi tweġiba għat-tibdil fir-relazzjoni bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni fil-ġestjoni tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE, ġie enfasizzat it-tixrid tal-prattika tajba.

| 2.4 | Fl-2009, il-Kummissjoni talbet lill-KESE jħejji opinjoni esploratorja dwar kif tiġi promossa s-sħubija fil-fondi strutturali abbażi ta’ prattika tajba. Din l-Opinjoni kienet ikkompletata minn pubblikazzjoni “Hemm bżonn taż-żewġ naħat” (It takes two to tango – mhux disponibbli bil-Malti), li ppreżentat każijiet ta’ prattika tajba fl-Istati Membri. Il-Kummissjoni laqgħet il-proposta tal-KESE għal kodiċi ta’ prattika tajba. |
| --- | --- |

2.4

Fl-2009, il-Kummissjoni talbet lill-KESE jħejji opinjoni esploratorja dwar kif tiġi promossa s-sħubija fil-fondi strutturali abbażi ta’ prattika tajba. Din l-Opinjoni kienet ikkompletata minn pubblikazzjoni “Hemm bżonn taż-żewġ naħat” (It takes two to tango – mhux disponibbli bil-Malti), li ppreżentat każijiet ta’ prattika tajba fl-Istati Membri. Il-Kummissjoni laqgħet il-proposta tal-KESE għal kodiċi ta’ prattika tajba.

| 2.5 | Is-sitwazzjoni attwali turi li s-sħubija mas-soċjetà ċivili organizzata qed tevolvi fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri. F’ċerti każijiet, il-Polonja tista’ sservi ta’ mudell għall-iżvilupp fil-prattika tajba. L-implimentazzjoni tas-sħubija hija ċertament sfida għall-iżjed membri reċenti bħall-Bulgarija u r-Rumanija, u fil-futur qrib, il-Kroazja. Dan huwa minnu wkoll f’ċerti Stati Membri li ssieħbu fl-2004, kif ukoll f’dawk li ilhom membri snin twal bħall-Portugall u l-Greċja. |
| --- | --- |

2.5

Is-sitwazzjoni attwali turi li s-sħubija mas-soċjetà ċivili organizzata qed tevolvi fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri. F’ċerti każijiet, il-Polonja tista’ sservi ta’ mudell għall-iżvilupp fil-prattika tajba. L-implimentazzjoni tas-sħubija hija ċertament sfida għall-iżjed membri reċenti bħall-Bulgarija u r-Rumanija, u fil-futur qrib, il-Kroazja. Dan huwa minnu wkoll f’ċerti Stati Membri li ssieħbu fl-2004, kif ukoll f’dawk li ilhom membri snin twal bħall-Portugall u l-Greċja.

| 2.6 | Fil-fatt, teżisti preokkupazzjoni dejjem tikber fost is-soċjetà ċivili organizzata rigward l-implimentazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija. L-aspettattivi mhux qed jiġu ssodisfati. Ir-rapporti minn ċerti Stati Membri juru li qed tkompli t-tendenza li l-prinċipju tas-sħubija jiddgħajjef, li titnaqqas il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili organizzata u li l-Kunsill irid ineħħi l-Kodiċi tal-Kondotta. F’xi pajjiżi, l-ipprogrammar għall-perjodu 2014-2020 beda mingħajr ma l-partijiet interessati privati ġew mistiedna b’mod ġenwin. Dan in-nuqqas ta’ rieda politika jrid jittaffa biex tiġi żgurata l-implimentazzjoni kif imiss tal-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea dwar is-Sħubija (ECCP – European Code of Conduct on Partnership). |
| --- | --- |

2.6

Fil-fatt, teżisti preokkupazzjoni dejjem tikber fost is-soċjetà ċivili organizzata rigward l-implimentazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija. L-aspettattivi mhux qed jiġu ssodisfati. Ir-rapporti minn ċerti Stati Membri juru li qed tkompli t-tendenza li l-prinċipju tas-sħubija jiddgħajjef, li titnaqqas il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili organizzata u li l-Kunsill irid ineħħi l-Kodiċi tal-Kondotta. F’xi pajjiżi, l-ipprogrammar għall-perjodu 2014-2020 beda mingħajr ma l-partijiet interessati privati ġew mistiedna b’mod ġenwin. Dan in-nuqqas ta’ rieda politika jrid jittaffa biex tiġi żgurata l-implimentazzjoni kif imiss tal-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea dwar is-Sħubija (ECCP – European Code of Conduct on Partnership).

3.   Test propost mill-Kummissjoni

| 3.1 | Taħt il-proposti tal-Kummissjoni għall-Fondi tal-QSK għall-perjodu 2014-2020, l-Istati Membri ser ikollhom l-obbligu ċar li jorganizzaw sħubija. Dan ser ikun appoġġjat minn ECCP li ser tistipula għanijiet u kriterji għall-implimentazzjoni ta’ sħubija u tiffaċilita l-iskambju tal-informazzjoni, l-esperjenzi, ir-riżultati u l-prattiki tajbin fost l-Istati Membri. L-ECCP għandha tiġi adottata mill-Kummissjoni bħala att iddelegat fi żmien 3 xhur mill-adozzjoni tar-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni (RDK). |
| --- | --- |

3.1

Taħt il-proposti tal-Kummissjoni għall-Fondi tal-QSK għall-perjodu 2014-2020, l-Istati Membri ser ikollhom l-obbligu ċar li jorganizzaw sħubija. Dan ser ikun appoġġjat minn ECCP li ser tistipula għanijiet u kriterji għall-implimentazzjoni ta’ sħubija u tiffaċilita l-iskambju tal-informazzjoni, l-esperjenzi, ir-riżultati u l-prattiki tajbin fost l-Istati Membri. L-ECCP għandha tiġi adottata mill-Kummissjoni bħala att iddelegat fi żmien 3 xhur mill-adozzjoni tar-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni (RDK).

| 3.2 | L-SWD tal-Kummissjoni huwa l-ewwel pass biex il-prinċipju tas-sħubija jkun effettiv. Huwa jelenka 18-il linja gwida dettaljata miġbura f’6 sottotitoli. Dawn huma, rispettivament:






  — | Liema msieħba għandhom jintgħażlu? |
| --- | --- | --- |

3.2

L-SWD tal-Kummissjoni huwa l-ewwel pass biex il-prinċipju tas-sħubija jkun effettiv. Huwa jelenka 18-il linja gwida dettaljata miġbura f’6 sottotitoli. Dawn huma, rispettivament:

—

Liema msieħba għandhom jintgħażlu?

| — | Kif se jiġu involuti l-imsieħba fit-tħejjija tad-dokumenti tal-programmazzjoni? |
| --- | --- |

—

Kif se jiġu involuti l-imsieħba fit-tħejjija tad-dokumenti tal-programmazzjoni?

| — | Kif se jiġu involuti l-imsieħba fil-fażi tal-implimentazzjoni? |
| --- | --- |

—

Kif se jiġu involuti l-imsieħba fil-fażi tal-implimentazzjoni?

| — | Kif se jiġu involuti l-imsieħba fl-evalwazzjoni? |
| --- | --- |

—

Kif se jiġu involuti l-imsieħba fl-evalwazzjoni?

| — | Assistenza lill-imsieħba |
| --- | --- |

—

Assistenza lill-imsieħba

| — | Skambju ta’ prattiki tajba. |
| --- | --- |

—

Skambju ta’ prattiki tajba.

| 3.3 | Ta’ min josserva li l-ECCP proposta ġiet tradotta bil-lingwi kollha tal-UE, liema ħaġa ser tiffaċilita t-tixrid u l-użu tagħha. |
| --- | --- |

3.3

Ta’ min josserva li l-ECCP proposta ġiet tradotta bil-lingwi kollha tal-UE, liema ħaġa ser tiffaċilita t-tixrid u l-użu tagħha.

4.   Ħidma preċedenti tal-KESE dwar is-sħubija

| 4.1 | Il-KESE, fuq talba speċifika tal-Kummissjoni Ewropea, ħadem fuq il-prinċipju tas-sħubija fl-2010 (ECO/258 – relatur: is-Sur Olsson (2)), u kkummenta b’mod approfondit dwar il-proposti tal-KE għas-sħubija fl-Opinjoni tiegħu dwar l-RDK (ECO/314 – relatur: is-Sur VARDAKATSANIS). |
| --- | --- |

4.1

Il-KESE, fuq talba speċifika tal-Kummissjoni Ewropea, ħadem fuq il-prinċipju tas-sħubija fl-2010 (ECO/258 – relatur: is-Sur Olsson (2)), u kkummenta b’mod approfondit dwar il-proposti tal-KE għas-sħubija fl-Opinjoni tiegħu dwar l-RDK (ECO/314 – relatur: is-Sur VARDAKATSANIS).

| 4.2 | Il-KESE ppropona li Kodiċi ta’ Prattika Tajba tkun ibbażata fuq għadd ta’ linji gwida, li kważi kollha kemm huma ġew ikkunsidrati fl-SWD tal-Kummissjoni.






  — | pjan ta’ informazzjoni/konsultazzjoni/parteċipazzjoni biex jiġu involuti l-imsieħba; |
| --- | --- | --- |

4.2

Il-KESE ppropona li Kodiċi ta’ Prattika Tajba tkun ibbażata fuq għadd ta’ linji gwida, li kważi kollha kemm huma ġew ikkunsidrati fl-SWD tal-Kummissjoni.

—

pjan ta’ informazzjoni/konsultazzjoni/parteċipazzjoni biex jiġu involuti l-imsieħba;

| — | l-awtoritajiet għandhom jerfgħu r-responsabbiltà; |
| --- | --- |

—

l-awtoritajiet għandhom jerfgħu r-responsabbiltà;

| — | l-imsieħba jintgħażlu minn fost firxa wiesgħa tas-soċjetà; |
| --- | --- |

—

l-imsieħba jintgħażlu minn fost firxa wiesgħa tas-soċjetà;

| — | assistenza teknika lill-imsieħba; |
| --- | --- |

—

assistenza teknika lill-imsieħba;

| — | is-sħubija bħala kriterju għall-proġetti; |
| --- | --- |

—

is-sħubija bħala kriterju għall-proġetti;

| — | is-semplifikazzjoni tal-proċeduri u l-kontrolli; |
| --- | --- |

—

is-semplifikazzjoni tal-proċeduri u l-kontrolli;

| — | il-ħlasijiet għandhom jitħaffu. |
| --- | --- |

—

il-ħlasijiet għandhom jitħaffu.

| 4.3 | Il-KESE jemmen bil-qawwa li sħubija li tinvolvi lill-imsieħba kollha kif definit fl-Artikolu 5(1) tal-RDK fit-tħejjija, l-implimentazzjoni u l-valutazzjoni ex post tal-proġetti li jsiru fil-qafas tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE tikkontribwixxi direttament għas-suċċess tagħha. Jilqa’ b’sodisfazzjon il-progress li sar fl-Artikolu 5 tal-proposti tal-Kummissjoni Ewropea li jagħmlu mis-sħubija element obbligatorju; ifakkar li l-parteċipazzjoni għandha tkun reali fil-fażijiet kollha tal-implimentazzjoni tal-fondi, inklużi l-imsieħba bid-dritt li jivvutaw fil-kumitati għall-monitoraġġ. |
| --- | --- |

4.3

Il-KESE jemmen bil-qawwa li sħubija li tinvolvi lill-imsieħba kollha kif definit fl-Artikolu 5(1) tal-RDK fit-tħejjija, l-implimentazzjoni u l-valutazzjoni ex post tal-proġetti li jsiru fil-qafas tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE tikkontribwixxi direttament għas-suċċess tagħha. Jilqa’ b’sodisfazzjon il-progress li sar fl-Artikolu 5 tal-proposti tal-Kummissjoni Ewropea li jagħmlu mis-sħubija element obbligatorju; ifakkar li l-parteċipazzjoni għandha tkun reali fil-fażijiet kollha tal-implimentazzjoni tal-fondi, inklużi l-imsieħba bid-dritt li jivvutaw fil-kumitati għall-monitoraġġ.

| 4.4 | Il-KESE jitlob azzjoni konġunta mal-KtR biex tiġi difiża l-ECCP u jitlob lill-KE u lill-PE biex ma jaċċettawx it-tneħħija tagħha mill-Kunsill, u dan stqarru bil-qawwa fil-laqgħa ministerjali informali f’Nikosija fis-6 ta’ Novembru 2012. |
| --- | --- |

4.4

Il-KESE jitlob azzjoni konġunta mal-KtR biex tiġi difiża l-ECCP u jitlob lill-KE u lill-PE biex ma jaċċettawx it-tneħħija tagħha mill-Kunsill, u dan stqarru bil-qawwa fil-laqgħa ministerjali informali f’Nikosija fis-6 ta’ Novembru 2012.

5.   L-ewwel reazzjonijiet ta’ istituzzjonijiet oħra tal-UE

Kunsill

| 5.1 | Il-Kunsill irrifjuta l-proposta tal-Kummissjoni għal kodiċi tal-kondotta li, indubbjament, fil-prattika ser iddgħajjef l-implimentazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija. |
| --- | --- |

5.1

Il-Kunsill irrifjuta l-proposta tal-Kummissjoni għal kodiċi tal-kondotta li, indubbjament, fil-prattika ser iddgħajjef l-implimentazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija.

Parlament Ewropew

| 5.2 | Il-Parlament Ewropew ippropona emenda komprensiva dwar il-Kodiċi tal-Kondotta fl-Artikolu 4 tad-DKR abbażi ta’ disa’ speċifikazzjonijiet: Il-KESE jappoġġja dan l-approċċ. L-emenda tidher hawn taħt (3). Madankollu, il-KESE jinsab imħasseb dwar il-fatt li l-PE jiddistingwi bejn l-imsieħba privati u pubbliċi, u li dan jista’ jwitti t-triq għal trattament inugwali tal-imsieħba. |
| --- | --- |

5.2

Il-Parlament Ewropew ippropona emenda komprensiva dwar il-Kodiċi tal-Kondotta fl-Artikolu 4 tad-DKR abbażi ta’ disa’ speċifikazzjonijiet: Il-KESE jappoġġja dan l-approċċ. L-emenda tidher hawn taħt (3). Madankollu, il-KESE jinsab imħasseb dwar il-fatt li l-PE jiddistingwi bejn l-imsieħba privati u pubbliċi, u li dan jista’ jwitti t-triq għal trattament inugwali tal-imsieħba.

Kumitat tar-Reġjuni

| 5.3 | Il-KtR jappoġġja l-ECCP u jitlob lill-korpi territorjali kkonċernati jorganizzaw sħubijiet. Fost affarijiet oħra, jenfasizza li għandha tingħata attenzjoni partikolari lill-kundizzjonijiet speċifiċi fl-Istati Membri, l-importanza tas-sussidjarjetà u l-proporzjonalità u l-proċedura tal-għażla tal-imsieħba li jappoġġjaw il-pluraliżmu bil-għan li jiġu inklużi wkoll il-gruppi marġinalizzati. Il-KtR jqajjem il-kwistjoni tad-drittijiet u r-responsabbiltajiet tal-imsieħba, u b’hekk jiddistingwi wkoll bejn l-imsieħba privati u pubbliċi. |
| --- | --- |

5.3

Il-KtR jappoġġja l-ECCP u jitlob lill-korpi territorjali kkonċernati jorganizzaw sħubijiet. Fost affarijiet oħra, jenfasizza li għandha tingħata attenzjoni partikolari lill-kundizzjonijiet speċifiċi fl-Istati Membri, l-importanza tas-sussidjarjetà u l-proporzjonalità u l-proċedura tal-għażla tal-imsieħba li jappoġġjaw il-pluraliżmu bil-għan li jiġu inklużi wkoll il-gruppi marġinalizzati. Il-KtR jqajjem il-kwistjoni tad-drittijiet u r-responsabbiltajiet tal-imsieħba, u b’hekk jiddistingwi wkoll bejn l-imsieħba privati u pubbliċi.

6.   Reazzjonijiet mis-soċjetà ċivili organizzata

| 6.1 | Is-soċjetà ċivili organizzata Ewropea hija tal-fehma li n-nuqqas ta’ sħubija kien wieħed mir-raġunijiet ewlenin għala f’għadd ta’ Stati Membri l-impatt tal-fondi strutturali fil-perjodu 2007-2013 kien inqas mis-soltu. |
| --- | --- |

6.1

Is-soċjetà ċivili organizzata Ewropea hija tal-fehma li n-nuqqas ta’ sħubija kien wieħed mir-raġunijiet ewlenin għala f’għadd ta’ Stati Membri l-impatt tal-fondi strutturali fil-perjodu 2007-2013 kien inqas mis-soltu.

| 6.2 | Għandu jingħad b’mod iżjed ċar li, flimkien mal-awtoritajiet pubbliċi, is-soċjetà ċivili organizzata tirrappreżenta l-interess ġenerali. |
| --- | --- |

6.2

Għandu jingħad b’mod iżjed ċar li, flimkien mal-awtoritajiet pubbliċi, is-soċjetà ċivili organizzata tirrappreżenta l-interess ġenerali.

| 6.3 | Is-soċjetà ċivili organizzata ta’ spiss tiġi eskluża minn sħubija reali u ġenwina minħabba ostakli marbuta mar-regoli dwar il-kofinanzjament, il-piżijiet amministrattivi, l-għanijiet inadegwati tal-programmi operazzjonali fil-livell nazzjonali u n-nuqqas ta’ parteċipazzjoni fil-monitoraġġ tal-fondi. |
| --- | --- |

6.3

Is-soċjetà ċivili organizzata ta’ spiss tiġi eskluża minn sħubija reali u ġenwina minħabba ostakli marbuta mar-regoli dwar il-kofinanzjament, il-piżijiet amministrattivi, l-għanijiet inadegwati tal-programmi operazzjonali fil-livell nazzjonali u n-nuqqas ta’ parteċipazzjoni fil-monitoraġġ tal-fondi.

| 6.4 | Is-soċjetà ċivili organizzata tirrikonoxxi l-isforzi li ħadet il-Kummissjoni Ewropea biex tissemplifika l-proċeduri, iżda hija tal-fehma li għad mhumiex biżżejjed biex il-fondi jiġu assorbiti fiż-żmien propizju u b’mod faċli mis-settur privat inġenerali. Għad fadal wisq kumplessità u piżijiet amministrattivi, u jeħtieġ li l-burokrazija titnaqqas. Għandhom jiġu kkunsidrati l-aspetti li ġejjin:






  — | l-istandardizzazzjoni tad-dokumenti (fil-ħin – aċċess faċli – jinftiehmu malajr), |
| --- | --- | --- |

6.4

Is-soċjetà ċivili organizzata tirrikonoxxi l-isforzi li ħadet il-Kummissjoni Ewropea biex tissemplifika l-proċeduri, iżda hija tal-fehma li għad mhumiex biżżejjed biex il-fondi jiġu assorbiti fiż-żmien propizju u b’mod faċli mis-settur privat inġenerali. Għad fadal wisq kumplessità u piżijiet amministrattivi, u jeħtieġ li l-burokrazija titnaqqas. Għandhom jiġu kkunsidrati l-aspetti li ġejjin:

—

l-istandardizzazzjoni tad-dokumenti (fil-ħin – aċċess faċli – jinftiehmu malajr),

| — | għandhom jiġu evitati bidliet waqt l-implimentazzjoni, |
| --- | --- |

—

għandhom jiġu evitati bidliet waqt l-implimentazzjoni,

| — | rati ta’ kofinanzjament flessibbli, |
| --- | --- |

—

rati ta’ kofinanzjament flessibbli,

| — | it-tnaqqis tal-perjodi għall-ħlasijiet li jsiru tard. |
| --- | --- |

—

it-tnaqqis tal-perjodi għall-ħlasijiet li jsiru tard.

| 6.5 | Is-soċjetà ċivili organizzata tenfasizza l-importanza tat-tisħiħ tal-kapaċità għall-imsieħba u titlob għall-inklużjoni ta’ definizzjoni tat-tisħiħ tal-kapaċità. Id-definizzjoni tat-tisħiħ tal-kapaċità għandha tinftiehem bħala t-tisħiħ tal-parteċipazzjoni tal-imsieħba soċjali fit-tħejjija, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-FS fl-istadji kollha. |
| --- | --- |

6.5

Is-soċjetà ċivili organizzata tenfasizza l-importanza tat-tisħiħ tal-kapaċità għall-imsieħba u titlob għall-inklużjoni ta’ definizzjoni tat-tisħiħ tal-kapaċità. Id-definizzjoni tat-tisħiħ tal-kapaċità għandha tinftiehem bħala t-tisħiħ tal-parteċipazzjoni tal-imsieħba soċjali fit-tħejjija, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-FS fl-istadji kollha.

| 6.6 | Il-KESE jenfasizza l-bżonn li tinħoloq sħubija wiesgħa li għandha tirrappreżenta firxa wiesgħa ta’ interessi differenti. Għandhom jiġu stabbiliti modi ċari għall-iffissar tar-responsabbiltajiet u l-funzjonijiet ta’ dawn l-imsieħba. |
| --- | --- |

6.6

Il-KESE jenfasizza l-bżonn li tinħoloq sħubija wiesgħa li għandha tirrappreżenta firxa wiesgħa ta’ interessi differenti. Għandhom jiġu stabbiliti modi ċari għall-iffissar tar-responsabbiltajiet u l-funzjonijiet ta’ dawn l-imsieħba.

7.   Kummenti ġenerali

| 7.1 | Il-proċess li permezz tiegħu jiġi stabbilit prinċipju tas-sħubija b’mod effettiv huwa wieħed kontinwu. Il-proposta tal-Kummissjoni tirrappreżenta l-ewwel pass lejn il-formalizzazzjoni u l-kodifikazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija fil-livell tal-UE. Il-KESE jinnota bi pjaċir li kemm il-PE kif ukoll il-KtR jappoġġjaw prinċipju effettiv tas-sħubija. Fil-fatt, il-prinċipju tas-sħubija huwa eżempju eċċellenti ta’ kif governanza soda tista’ tiġi applikata f’politiki oħra tal-UE, u b’hekk l-Istrateġija Ewropa 2020 tiġi implimentata b’mod effiċjenti. |
| --- | --- |

7.1

Il-proċess li permezz tiegħu jiġi stabbilit prinċipju tas-sħubija b’mod effettiv huwa wieħed kontinwu. Il-proposta tal-Kummissjoni tirrappreżenta l-ewwel pass lejn il-formalizzazzjoni u l-kodifikazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija fil-livell tal-UE. Il-KESE jinnota bi pjaċir li kemm il-PE kif ukoll il-KtR jappoġġjaw prinċipju effettiv tas-sħubija. Fil-fatt, il-prinċipju tas-sħubija huwa eżempju eċċellenti ta’ kif governanza soda tista’ tiġi applikata f’politiki oħra tal-UE, u b’hekk l-Istrateġija Ewropa 2020 tiġi implimentata b’mod effiċjenti.

| 7.2 | Il-KESE jinsab imħasseb b’mod serju dwar il-fatt li l-Kunsill jixtieq jillimita l-prinċipju tas-sħubija billi jerġa’ lura għar-regoli attwali li huma iżjed restrittivi għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2006-2013; jitlob lill-Kummissjoni u lill-PE jgħinu biex dan l-iżvilupp ma jseħħx. |
| --- | --- |

7.2

Il-KESE jinsab imħasseb b’mod serju dwar il-fatt li l-Kunsill jixtieq jillimita l-prinċipju tas-sħubija billi jerġa’ lura għar-regoli attwali li huma iżjed restrittivi għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2006-2013; jitlob lill-Kummissjoni u lill-PE jgħinu biex dan l-iżvilupp ma jseħħx.

8.   Kummenti speċifiċi

| 8.1 | Peress li l-programmazzjoni tal-fondi strutturali għall-perjodu 2014-2020 diġà beda f’għadd ta’ Stati Membri, huwa importanti li kemm l-amministrazzjonijiet pubbliċi kif ukoll is-soċjetà ċivili organizzata jagħmlu użu mill-SWD tal-Kummissjoni. Il-KESE japprezza l-fatt li l-Kodiċi tal-Kondotta ġiet tradotta bil-lingwi kollha tal-UE. Il-Kummissjoni Ewropea għandha xxerred b’mod attiv il-proposti tagħha fl-Istati Membri, bil-kooperazzjoni kemm tal-amministrazzjoni pubblika kif ukoll tas-soċjetà ċivili organizzata. |
| --- | --- |

8.1

Peress li l-programmazzjoni tal-fondi strutturali għall-perjodu 2014-2020 diġà beda f’għadd ta’ Stati Membri, huwa importanti li kemm l-amministrazzjonijiet pubbliċi kif ukoll is-soċjetà ċivili organizzata jagħmlu użu mill-SWD tal-Kummissjoni. Il-KESE japprezza l-fatt li l-Kodiċi tal-Kondotta ġiet tradotta bil-lingwi kollha tal-UE. Il-Kummissjoni Ewropea għandha xxerred b’mod attiv il-proposti tagħha fl-Istati Membri, bil-kooperazzjoni kemm tal-amministrazzjoni pubblika kif ukoll tas-soċjetà ċivili organizzata.

| 8.2 | Il-KESE huwa tal-fehma li l-monitoraġġ ma ġiex żviluppat biżżejjed fil-proposti tal-Kummissjoni. Għandha tinħoloq sistema Ewropea għall-monitoraġġ ibbażata fuq checklist sempliċi u evalwazzjonijiet bejn il-pari, flimkien mal-organizzazzjonijiet tal-partijiet interessati Ewropej. Il-KESE huwa pjuttost ħerqan li jipparteċipa f’dan il-proċess. |
| --- | --- |

8.2

Il-KESE huwa tal-fehma li l-monitoraġġ ma ġiex żviluppat biżżejjed fil-proposti tal-Kummissjoni. Għandha tinħoloq sistema Ewropea għall-monitoraġġ ibbażata fuq checklist sempliċi u evalwazzjonijiet bejn il-pari, flimkien mal-organizzazzjonijiet tal-partijiet interessati Ewropej. Il-KESE huwa pjuttost ħerqan li jipparteċipa f’dan il-proċess.

| 8.3 | Iċ-checklist għandha tissejjes fuq speċifikazzjonijiet minimi, b’mod partikolari dwar l-għażla, il-parteċipazzjoni fl-istadji differenti u t-tisħiħ tal-kapaċità tal-imsieħba. Għandu jiġi vvalutat ukoll kif jissolvew il-kunflitti ta’ interess. L-ispeċifikazzjonijiet jistgħu jiġu appoġġjati minn analiżi SWOT (Strengths, Weaknesses/Limitations, Opportunities and Threats – analiżi li tiffoka fuq il-punti tajbin, il-punti dgħajfin, l-opportunitajiet u t-theddid) biex titwitta t-triq għat-titjib. |
| --- | --- |

8.3

Iċ-checklist għandha tissejjes fuq speċifikazzjonijiet minimi, b’mod partikolari dwar l-għażla, il-parteċipazzjoni fl-istadji differenti u t-tisħiħ tal-kapaċità tal-imsieħba. Għandu jiġi vvalutat ukoll kif jissolvew il-kunflitti ta’ interess. L-ispeċifikazzjonijiet jistgħu jiġu appoġġjati minn analiżi SWOT (Strengths, Weaknesses/Limitations, Opportunities and Threats – analiżi li tiffoka fuq il-punti tajbin, il-punti dgħajfin, l-opportunitajiet u t-theddid) biex titwitta t-triq għat-titjib.

| 8.4 | Bħala parti minn din is-sistema, il-partijiet interessati privati/l-imsieħba għandhom jagħmlu “kontroll tas-sħubija” abbazi taċ-checklist proposta hawn fuq. Il-KESE jipproponi skema sempliċi għall-valutazzjoni bi tliet livelli: mhux biżżejjed/biżżejjed/eċċellenti. Dan it-tip ta’ kontroll isaħħaħ il-parteċipazzjoni tal-imsieħba fil-valutazzjoni kif issuġġerit fl-SWD. |
| --- | --- |

8.4

Bħala parti minn din is-sistema, il-partijiet interessati privati/l-imsieħba għandhom jagħmlu “kontroll tas-sħubija” abbazi taċ-checklist proposta hawn fuq. Il-KESE jipproponi skema sempliċi għall-valutazzjoni bi tliet livelli: mhux biżżejjed/biżżejjed/eċċellenti. Dan it-tip ta’ kontroll isaħħaħ il-parteċipazzjoni tal-imsieħba fil-valutazzjoni kif issuġġerit fl-SWD.

| 8.5 | Il-KESE jfakkar li l-formulazzjoni proposta fl-RDK mill-PE fl-Artikolu 5 “jikkooperaw mal-imsieħba” għandha tiġi sostitwita b’ “jinvolvu lill-imsieħba”. |
| --- | --- |

8.5

Il-KESE jfakkar li l-formulazzjoni proposta fl-RDK mill-PE fl-Artikolu 5 “jikkooperaw mal-imsieħba” għandha tiġi sostitwita b’ “jinvolvu lill-imsieħba”.

| 8.6 | Il-KESE jtenni l-proposta preċedenti tiegħu li r-reġjuni li jixtiequ jaqsmu l-esperjenza tagħhom u jxerrdu l-prattika tajba jwaqqfu netwerk ta’ “reġjuni ta’ eċċellenza fis-sħubija”. |
| --- | --- |

8.6

Il-KESE jtenni l-proposta preċedenti tiegħu li r-reġjuni li jixtiequ jaqsmu l-esperjenza tagħhom u jxerrdu l-prattika tajba jwaqqfu netwerk ta’ “reġjuni ta’ eċċellenza fis-sħubija”.

| 8.7 | Il-prattiki tajbin imressqin fil-brochure tal-KESE “It-takes two to tango” kienu apprezzati b’mod wiesa’; jista’ jkun utli ħafna li dawn l-eżempji jiġu ttestjati f’pajjiżi oħra (anke jekk is-sħubija trid tiġi adattata għaċ-ċirkustanzi nazzjonali). Il-KESE jipproponi li dan il-brochure jiġi aġġornat b’ħarġa riveduta, li tinkludi l-lezzjonijiet li tgħallimna mill-prattiki ħżiena. |
| --- | --- |

8.7

Il-prattiki tajbin imressqin fil-brochure tal-KESE “It-takes two to tango” kienu apprezzati b’mod wiesa’; jista’ jkun utli ħafna li dawn l-eżempji jiġu ttestjati f’pajjiżi oħra (anke jekk is-sħubija trid tiġi adattata għaċ-ċirkustanzi nazzjonali). Il-KESE jipproponi li dan il-brochure jiġi aġġornat b’ħarġa riveduta, li tinkludi l-lezzjonijiet li tgħallimna mill-prattiki ħżiena.

| 8.8 | Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġu involuti l-imsieħba mill-iżjed stadju bikri fi djalogu fi ħdan qafas ta’ programm ta’ ħidma (informazzjoni/konsultazzjoni/pjan ta’ parteċipazzjoni) u pjan direzzjonali preċiż kif issuġġerit mill-KESE u appoġġjat mill-Kummissjoni. Il-proċess għandu jiġi definit ukoll fil-kuntratt tas-sħubija. L-implimentazzjoni kif imiss tal-prinċipju tas-sħubija kif stabbilit fil-Kodiċi tal-Kondotta għandha tkun kundizzjoni qabel ma l-Kummissjoni tiffirma l-kuntratti tas-sħubija mal-Istati Membri differenti. Il-KESE jissuġġerixxi li r-riżorsi tal-programmi operazzjonali jintużaw għall-benefiċċju tat-tisħiħ tal-kapaċità fi ħdan l-imsieħba bħala inċentiv biex tiġi ssodisfata din il-kundizzjoni. |
| --- | --- |

8.8

Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġu involuti l-imsieħba mill-iżjed stadju bikri fi djalogu fi ħdan qafas ta’ programm ta’ ħidma (informazzjoni/konsultazzjoni/pjan ta’ parteċipazzjoni) u pjan direzzjonali preċiż kif issuġġerit mill-KESE u appoġġjat mill-Kummissjoni. Il-proċess għandu jiġi definit ukoll fil-kuntratt tas-sħubija. L-implimentazzjoni kif imiss tal-prinċipju tas-sħubija kif stabbilit fil-Kodiċi tal-Kondotta għandha tkun kundizzjoni qabel ma l-Kummissjoni tiffirma l-kuntratti tas-sħubija mal-Istati Membri differenti. Il-KESE jissuġġerixxi li r-riżorsi tal-programmi operazzjonali jintużaw għall-benefiċċju tat-tisħiħ tal-kapaċità fi ħdan l-imsieħba bħala inċentiv biex tiġi ssodisfata din il-kundizzjoni.

| 8.9 | L-għażla tal-imsieħba għandha tkun fi ħdan il-qafas ta’ “pluraliżmu fis-sħubija”. Flimkien mal-imsieħba ekonomiċi u soċjali u l-korpi rilevanti tas-soċjetà ċivili, għandhom jiġu inklużi atturi oħra bħas-setturi emerġenti u marġinalizzati tas-soċjetà, li għandu jkollhom aċċess għas-sħubija u rwol x’jaqdu fi ħdanha. Għal dawn is-setturi, huwa utli ħafna l-mudell tal-pjattaformi ta’ koordinazzjoni. Barra minn hekk, l-iżgħar mikro intrapriżi (bil-potenzjal sostanzjali tagħhom għall-impjieg) u l-ekonomija soċjali (bħala segwitu tal-Inizjattiva dwar l-Intrapriżi Soċjali) għandhom jiġu involuti bħala msieħba ekonomiċi fis-sħubija. |
| --- | --- |

8.9

L-għażla tal-imsieħba għandha tkun fi ħdan il-qafas ta’ “pluraliżmu fis-sħubija”. Flimkien mal-imsieħba ekonomiċi u soċjali u l-korpi rilevanti tas-soċjetà ċivili, għandhom jiġu inklużi atturi oħra bħas-setturi emerġenti u marġinalizzati tas-soċjetà, li għandu jkollhom aċċess għas-sħubija u rwol x’jaqdu fi ħdanha. Għal dawn is-setturi, huwa utli ħafna l-mudell tal-pjattaformi ta’ koordinazzjoni. Barra minn hekk, l-iżgħar mikro intrapriżi (bil-potenzjal sostanzjali tagħhom għall-impjieg) u l-ekonomija soċjali (bħala segwitu tal-Inizjattiva dwar l-Intrapriżi Soċjali) għandhom jiġu involuti bħala msieħba ekonomiċi fis-sħubija.

| 8.10 | Il-konċentrazzjoni tematika proposta fil-programmi, kif ukoll l-immirar ta’ programmi oħra – minn perspettiva ġeografika, skont il-gruppi jew is-setturi, eċċ. – ser tiffaċilita sħubija ffukata u iżjed effettiva. |
| --- | --- |

8.10

Il-konċentrazzjoni tematika proposta fil-programmi, kif ukoll l-immirar ta’ programmi oħra – minn perspettiva ġeografika, skont il-gruppi jew is-setturi, eċċ. – ser tiffaċilita sħubija ffukata u iżjed effettiva.

| 8.11 | Ta’ spiss, il-ħidma fil-Kumitati għall-Monitoraġġ hija formali ħafna u ma tissodisfax id-domanda għal sħubija ġenwina. Għandha tkun issupplementata minn korpi konsultattivi, gruppi ta’ ħidma u strumenti oħra ta’ sħubija għat-tisħiħ tal-proċess tas-sħubija. |
| --- | --- |

8.11

Ta’ spiss, il-ħidma fil-Kumitati għall-Monitoraġġ hija formali ħafna u ma tissodisfax id-domanda għal sħubija ġenwina. Għandha tkun issupplementata minn korpi konsultattivi, gruppi ta’ ħidma u strumenti oħra ta’ sħubija għat-tisħiħ tal-proċess tas-sħubija.

| 8.12 | It-tisħiħ tal-kapaċità huwa meħtieġ għall-imsieħba fl-Istati Membri kollha biex jikkontribwixxu b’mod sostanzjali għall-proċess. Għal dan għandhom jintużaw mhux biss l-assistenza teknika, iżda wkoll il-fondi proprji tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

8.12

It-tisħiħ tal-kapaċità huwa meħtieġ għall-imsieħba fl-Istati Membri kollha biex jikkontribwixxu b’mod sostanzjali għall-proċess. Għal dan għandhom jintużaw mhux biss l-assistenza teknika, iżda wkoll il-fondi proprji tal-Istati Membri.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  Il-KESE jiddefinixxi s-soċjetà ċivili organizzata bħala dik il-parti tas-soċjetà ċivili li tesprimi ruħha f’organizzazzjonijiet li huma stess huma s-sisien tas-soċjetà. Fi kliem ieħor, is-soċjetà ċivili organizzata tħaddan l-organizzazzjonijiet privati u mhux statali kollha u l-membri tagħhom huma involuti b’mod attiv fit-tiswir tal-kwistjonijiet pubbliċi abbażi tal-interessi tagħhom u tal-għarfien speċifiku, il-kapaċitajiet u l-ambitu ta’ azzjoni tagħhom. Din id-definizzjoni tkopri firxa wiesgħa ta’ organizzazzjonijiet: federazzjonijiet ta’ min iħaddem, trejdjunjins, assoċjazzjonijiet imwaqqfin għall-promozzjoni ta’ ċerti kwistjonijiet ta’ interess ġenerali kif ukoll l-hekk imsejħa organizzazzjonijiet mhux governattivi (NGOs).

1

(2)  Opinjoni tal-KESE dwar “Kif jistgħu jitħeġġu sħubijiet effikaċi fil-ġestjoni tal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni, fuq il-bażi ta’ prattiki tajbin miċ-ċiklu 2007-2013”, ĠU C 44, 11.2.2011, p. 1

2

(3)

3

| 3a. | Il-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea għandha tinkorpora dawn l-ispeċifikazzjonijiet, fost oħrajn:






  a) | rekwiżiti u prinċipji minimi biex tiġi żgurata għażla trasparenti tal-imsieħba u ċarezza dwar ir-rwol tagħhom fil-proċess tal-politika u r-responsabbiltajiet tagħhom; |
| --- | --- | --- |

3a.

Il-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea għandha tinkorpora dawn l-ispeċifikazzjonijiet, fost oħrajn:

a)

rekwiżiti u prinċipji minimi biex tiġi żgurata għażla trasparenti tal-imsieħba u ċarezza dwar ir-rwol tagħhom fil-proċess tal-politika u r-responsabbiltajiet tagħhom;

| b) | rekwiżiti minimi, rakkomandazzjonijiet u indikazzjonijiet dwar kif jiġu identifikati msieħba rilevanti, li jinkludu awtoritajiet ta’ livelli territorjali differenti, imsieħba ekonomiċi u soċjali, is-soċjetà ċivili, komunitajiet reliġjużi, organizzazzjonijiet xjentifiċi u teknoloġiċi u korpi responsabbli għall-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, l-inklużjoni soċjali u n-nondiskriminazzjoni jew li huma attivi fl-oqsma tal-kultura, l-edukazzjoni u l-politika taż-żgħażagħ. |
| --- | --- |

b)

rekwiżiti minimi, rakkomandazzjonijiet u indikazzjonijiet dwar kif jiġu identifikati msieħba rilevanti, li jinkludu awtoritajiet ta’ livelli territorjali differenti, imsieħba ekonomiċi u soċjali, is-soċjetà ċivili, komunitajiet reliġjużi, organizzazzjonijiet xjentifiċi u teknoloġiċi u korpi responsabbli għall-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, l-inklużjoni soċjali u n-nondiskriminazzjoni jew li huma attivi fl-oqsma tal-kultura, l-edukazzjoni u l-politika taż-żgħażagħ.

| c) | il-proċedura tal-kooperazzjoni fost l-awtoritajiet kompetenti fil-livell nazzjonali, reġjonali u lokali; |
| --- | --- |

c)

il-proċedura tal-kooperazzjoni fost l-awtoritajiet kompetenti fil-livell nazzjonali, reġjonali u lokali;

| d) | gwida dwar kif tiġi adattata s-sħubija għall-programmi, inklużi l-karatteristiċi partikolari tal-programmi li kopru ħafna fondi, pjani ta’ azzjoni konġunti u investimenti territorjali integrati; |
| --- | --- |

d)

gwida dwar kif tiġi adattata s-sħubija għall-programmi, inklużi l-karatteristiċi partikolari tal-programmi li kopru ħafna fondi, pjani ta’ azzjoni konġunti u investimenti territorjali integrati;

| e) | rekwiżiti minimi biex tiġi żgurata l-parteċipazzjoni sinifikanti tal-imsieħba fit-tħejjija tal-kuntratt ta’ sħubija u l-programmi; |
| --- | --- |

e)

rekwiżiti minimi biex tiġi żgurata l-parteċipazzjoni sinifikanti tal-imsieħba fit-tħejjija tal-kuntratt ta’ sħubija u l-programmi;

| f) | rekwiżiti minimi, li jgħlu parti mill-proċeduri stabbiliti biex tiġi żgurata l-organizzazzjoni effettiva tas-sħubijiet; |
| --- | --- |

f)

rekwiżiti minimi, li jgħlu parti mill-proċeduri stabbiliti biex tiġi żgurata l-organizzazzjoni effettiva tas-sħubijiet;

| g) | gwida dwar il-parteċipazzjoni tal-imsieħba fil-kumitati ta’ monitoraġġ, l-għażla, il-monitoraġġ u kl-valutazzjoni tal-proġetti; |
| --- | --- |

g)

gwida dwar il-parteċipazzjoni tal-imsieħba fil-kumitati ta’ monitoraġġ, l-għażla, il-monitoraġġ u kl-valutazzjoni tal-proġetti;

| h) | rekwiżiti minimi dwar l-għoti ta’ gwida lill-imsieħba u dwar l-iffaċilitar tal-bini ta’ kapaċità fost l-imsieħba; |
| --- | --- |

h)

rekwiżiti minimi dwar l-għoti ta’ gwida lill-imsieħba u dwar l-iffaċilitar tal-bini ta’ kapaċità fost l-imsieħba;

| i) | id-deskrizzjoni tal-qafas għall-iskambju ta’ prattiki tajba fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

i)

id-deskrizzjoni tal-qafas għall-iskambju ta’ prattiki tajba fl-Istati Membri.

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/28 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/28

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità mill-istituzzjonijiet tal-UE u r-rwol tal-KESE” (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

2013/C 44/05

Relatur: is-Sur VARDAKASTANIS

Nhar is-26 ta’ April 2012, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

L-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità mill-istituzzjonijiet tal-UE u r-rwol tal-KESE.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-23 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’144 vot favur, l-ebda vot kontra u 2 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kunsill biex jerġa’ jiftaħ in-negozjati dwar il-konklużjoni tal-Protokoll Fakultattiv tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità (UN CRPD – United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities) sabiex jiżgura li l-Ewropej b’diżabilità jgawdu bis-sħiħ mill-UN CRPD. |
| --- | --- |

1.1

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kunsill biex jerġa’ jiftaħ in-negozjati dwar il-konklużjoni tal-Protokoll Fakultattiv tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità (UN CRPD – United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities) sabiex jiżgura li l-Ewropej b’diżabilità jgawdu bis-sħiħ mill-UN CRPD.

| 1.2 | Il-KESE jistieden lill-presidenti tal-Kunsill Ewropew, tal-Kummissjoni Ewropea u tal-Parlament Ewropew biex jorganizzaw it-tieni Stat tal-Unjoni dwar id-Diżabilità f’Diċembru 2013, kopresedut mill-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità, sabiex tiġi eżaminata l-implimentazzjoni tal-UN CRPD. |
| --- | --- |

1.2

Il-KESE jistieden lill-presidenti tal-Kunsill Ewropew, tal-Kummissjoni Ewropea u tal-Parlament Ewropew biex jorganizzaw it-tieni Stat tal-Unjoni dwar id-Diżabilità f’Diċembru 2013, kopresedut mill-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità, sabiex tiġi eżaminata l-implimentazzjoni tal-UN CRPD.

| 1.3 | Il-KESE jenfasizza l-fatt li l-UN CRPD tinkludi obbligi li jirrikjedu bidliet leġislattivi u tal-politiki fil-livell tal-UE u tal-Istati Membri, u li s-sitwazzjoni finanzjarja ma tistax tintuża bħala skuża biex l-azzjoni fuq id-drittijiet tal-persuni b’diżabilità titħalla għal aktar tard. |
| --- | --- |

1.3

Il-KESE jenfasizza l-fatt li l-UN CRPD tinkludi obbligi li jirrikjedu bidliet leġislattivi u tal-politiki fil-livell tal-UE u tal-Istati Membri, u li s-sitwazzjoni finanzjarja ma tistax tintuża bħala skuża biex l-azzjoni fuq id-drittijiet tal-persuni b’diżabilità titħalla għal aktar tard.

| 1.4 | Il-KESE jappella lill-Kummissjoni twettaq analiżi fil-fond u parteċipattiva tal-implimentazzjoni tal-Istrateġija dwar id-Diżabilità bħala parti integrali mill-istrateġija globali futura tal-UE, li għandha tinkludi r-reviżjoni tal-leġislazzjoni, tal-politiki u tal-programmi eżistenti kif ukoll l-iżvilupp ta’ proposti ġodda. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE jappella lill-Kummissjoni twettaq analiżi fil-fond u parteċipattiva tal-implimentazzjoni tal-Istrateġija dwar id-Diżabilità bħala parti integrali mill-istrateġija globali futura tal-UE, li għandha tinkludi r-reviżjoni tal-leġislazzjoni, tal-politiki u tal-programmi eżistenti kif ukoll l-iżvilupp ta’ proposti ġodda.

| 1.5 | Għaldaqstant, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea biex permezz tas-Segretarjat Ġenerali tagħha, tiżviluppa għodda għall-valutazzjoni tal-impatt fuq il-UN CRPD. |
| --- | --- |

1.5

Għaldaqstant, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea biex permezz tas-Segretarjat Ġenerali tagħha, tiżviluppa għodda għall-valutazzjoni tal-impatt fuq il-UN CRPD.

| 1.6 | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-Kunsill stabbilixxa qafas indipendenti li jippromovi, jipproteġi u jimmonitorja l-implimentazzjoni tal-UN CRPD, u jappella li jiġi adottat baġit speċifiku li bih min jipparteċipa fil-qafas ikun jista’ jwettaq il-kompiti tiegħu b’mod għalkollox indipendenti mill-punt ta’ kuntatt. |
| --- | --- |

1.6

Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-Kunsill stabbilixxa qafas indipendenti li jippromovi, jipproteġi u jimmonitorja l-implimentazzjoni tal-UN CRPD, u jappella li jiġi adottat baġit speċifiku li bih min jipparteċipa fil-qafas ikun jista’ jwettaq il-kompiti tiegħu b’mod għalkollox indipendenti mill-punt ta’ kuntatt.

| 1.7 | Il-KESE jittama li jiġi kkonsultat mill-Kummissjoni Ewropea dwar proposta leġislattiva ambizzjuża għal Att Ewropew dwar l-Aċċessibilità bl-usa’ kamp ta’ applikazzjoni possibbli, liema proposta tkun tinkludi l-obbligu li l-manifatturi u l-fornituri tas-servizzi pubbliċi u privati jipprovdu aċċessibilità sħiħa lill-persuni b’diżabilità, kif ukoll definizzjoni ċara u estensiva ta’ x’inhi l-aċċessibilità. |
| --- | --- |

1.7

Il-KESE jittama li jiġi kkonsultat mill-Kummissjoni Ewropea dwar proposta leġislattiva ambizzjuża għal Att Ewropew dwar l-Aċċessibilità bl-usa’ kamp ta’ applikazzjoni possibbli, liema proposta tkun tinkludi l-obbligu li l-manifatturi u l-fornituri tas-servizzi pubbliċi u privati jipprovdu aċċessibilità sħiħa lill-persuni b’diżabilità, kif ukoll definizzjoni ċara u estensiva ta’ x’inhi l-aċċessibilità.

| 1.8 | Il-KESE jilqa’ li l-Aġenda Diġitali tinkludi l-leġislazzjoni dwar l-aċċessibilità tal-websajts pubbliċi u ta’ websajts li jipprovdu servizzi bażiċi lill-pubbliku, u jittama li fl-2012 tiġi ppreżentata leġislazzjoni soda f’dan ir-rigward. |
| --- | --- |

1.8

Il-KESE jilqa’ li l-Aġenda Diġitali tinkludi l-leġislazzjoni dwar l-aċċessibilità tal-websajts pubbliċi u ta’ websajts li jipprovdu servizzi bażiċi lill-pubbliku, u jittama li fl-2012 tiġi ppreżentata leġislazzjoni soda f’dan ir-rigward.

| 1.9 | Il-KESE jistieden lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew biex isaħħu jew iżommu d-dispożizzjonijiet favur il-persuni b’diżabilità fir-regolamenti dwar il-Fondi Strutturali, dwar il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (1) u dwar it-TEN-T, kif ukoll fil-programm Orizzont 2020 (2), fil-programm Drittijiet u Ċittadinanza, u fil-programmi fil-qasam tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp u l-għajnuna umanitarja billi jinkludu miżuri li jiżguraw il-parteċipazzjoni tal-persuni b’diżabilità permezz tal-finanzjament u t-tisħiħ tal-kapaċitajiet. |
| --- | --- |

1.9

Il-KESE jistieden lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew biex isaħħu jew iżommu d-dispożizzjonijiet favur il-persuni b’diżabilità fir-regolamenti dwar il-Fondi Strutturali, dwar il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (1) u dwar it-TEN-T, kif ukoll fil-programm Orizzont 2020 (2), fil-programm Drittijiet u Ċittadinanza, u fil-programmi fil-qasam tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp u l-għajnuna umanitarja billi jinkludu miżuri li jiżguraw il-parteċipazzjoni tal-persuni b’diżabilità permezz tal-finanzjament u t-tisħiħ tal-kapaċitajiet.

| 1.10 | Il-KESE jappella lis-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna, lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Kunsill biex jiżguraw li l-UN CRPD tiġi integrata fir-relazzjonijiet barranin u l-kooperazzjoni internazzjonali kif ukoll fil-ftehimiet kummerċjali internazzjonali billi jiġi żgurat, fost affarijiet oħra, li l-pożizzjonijiet tal-UE u l-Istati Membri fuq id-drittijiet tal-persuni b’diżabilità jiġu kkoordinati fi ħdan il-korpi differenti tan-Nazzjonijiet Uniti. |
| --- | --- |

1.10

Il-KESE jappella lis-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna, lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Kunsill biex jiżguraw li l-UN CRPD tiġi integrata fir-relazzjonijiet barranin u l-kooperazzjoni internazzjonali kif ukoll fil-ftehimiet kummerċjali internazzjonali billi jiġi żgurat, fost affarijiet oħra, li l-pożizzjonijiet tal-UE u l-Istati Membri fuq id-drittijiet tal-persuni b’diżabilità jiġu kkoordinati fi ħdan il-korpi differenti tan-Nazzjonijiet Uniti.

| 1.11 | Il-KESE jappella lill-istituzzjonijiet Ewropej jieħdu azzjonijiet adatti biex jimplimentaw il-UN CRPD internament billi jirrevedu l-prattiki tagħhom f’termini ta’ impjieg, kundizzjonijiet tax-xogħol, reklutaġġ, taħriġ, aċċessibilità tal-bini, ambjent tax-xogħol u għodod tal-komunikazzjoni, kif ukoll ir-rekwiżiti tal-aġenziji ffinanzjati mill-UE. |
| --- | --- |

1.11

Il-KESE jappella lill-istituzzjonijiet Ewropej jieħdu azzjonijiet adatti biex jimplimentaw il-UN CRPD internament billi jirrevedu l-prattiki tagħhom f’termini ta’ impjieg, kundizzjonijiet tax-xogħol, reklutaġġ, taħriġ, aċċessibilità tal-bini, ambjent tax-xogħol u għodod tal-komunikazzjoni, kif ukoll ir-rekwiżiti tal-aġenziji ffinanzjati mill-UE.

| 1.12 | Il-KESE jieħu nota tal-impenn li s-Sur Barroso ħa f’Diċembru 2011 li jiddiskuti l-implimentazzjoni tal-UN CRPD f’laqgħa tal-Kulleġġ tal-Kummissarji u d-diretturi ġenerali, u jappella biex din il-kwistjoni tkun fuq l-aġenda kull sena. |
| --- | --- |

1.12

Il-KESE jieħu nota tal-impenn li s-Sur Barroso ħa f’Diċembru 2011 li jiddiskuti l-implimentazzjoni tal-UN CRPD f’laqgħa tal-Kulleġġ tal-Kummissarji u d-diretturi ġenerali, u jappella biex din il-kwistjoni tkun fuq l-aġenda kull sena.

| 1.13 | Il-KESE jilqa’ l-organizzazzjoni ta’ forum ta’ ħidma li jlaqqa’ flimkien lill-punti ta’ kuntatt tal-gvernijiet, il-mekkaniżmi ta’ koordinazzjoni, il-mekkaniżmi indipendenti tal-UE u tal-Istati Membri inkarigati mill-implimentazzjoni tal-UN CRPD kif ukoll lis-soċjetà ċivili. Hu jesprimi l-interess tiegħu li jipparteċipa fil-laqgħat li jmiss. |
| --- | --- |

1.13

Il-KESE jilqa’ l-organizzazzjoni ta’ forum ta’ ħidma li jlaqqa’ flimkien lill-punti ta’ kuntatt tal-gvernijiet, il-mekkaniżmi ta’ koordinazzjoni, il-mekkaniżmi indipendenti tal-UE u tal-Istati Membri inkarigati mill-implimentazzjoni tal-UN CRPD kif ukoll lis-soċjetà ċivili. Hu jesprimi l-interess tiegħu li jipparteċipa fil-laqgħat li jmiss.

| 1.14 | Il-KESE jixtieq jikkontribwixxi, permezz ta’ opinjoni, għar-rapport li l-UE għandha tressaq quddiem il-Kumitat tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità fl-2013. |
| --- | --- |

1.14

Il-KESE jixtieq jikkontribwixxi, permezz ta’ opinjoni, għar-rapport li l-UE għandha tressaq quddiem il-Kumitat tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità fl-2013.

| 1.15 | Il-KESE jemmen li għandu jieħu azzjoni adatta biex jimplimenta l-UN CRPD internament u jirrispetta l-obbligi tagħha billi jinkoraġġixxi l-impjieg ta’ persuni b’diżabilità fil-KESE; jiżgura proċess ta’ reklutaġġ mingħajr diskriminazzjoni; itejjeb l-aċċessibilità tal-bini, tal-websajts, tal-għodod tal-ICT u tad-dokumenti; jipprovdi akkomodazzjoni raġonevoli għall-impjegati, il-membri u l-esperti; jorganizza taħriġ għall-persunal tiegħu, inkluż permezz tal-produzzjoni ta’ ktejjeb dwar il-UN CRPD; u billi jintegra l-kwistjoni tad-diżabilità fl-attivitajiet tiegħu. |
| --- | --- |

1.15

Il-KESE jemmen li għandu jieħu azzjoni adatta biex jimplimenta l-UN CRPD internament u jirrispetta l-obbligi tagħha billi jinkoraġġixxi l-impjieg ta’ persuni b’diżabilità fil-KESE; jiżgura proċess ta’ reklutaġġ mingħajr diskriminazzjoni; itejjeb l-aċċessibilità tal-bini, tal-websajts, tal-għodod tal-ICT u tad-dokumenti; jipprovdi akkomodazzjoni raġonevoli għall-impjegati, il-membri u l-esperti; jorganizza taħriġ għall-persunal tiegħu, inkluż permezz tal-produzzjoni ta’ ktejjeb dwar il-UN CRPD; u billi jintegra l-kwistjoni tad-diżabilità fl-attivitajiet tiegħu.

| 1.16 | Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li l-istituzzjonijiet tal-UE jimplimentaw u jimmonitorjaw b’mod sistematiku l-UN CRPD, u għalhekk jintrabat li joħloq kumitat ta’ tmexxija dwar l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-UN CRPD. Il-kumitat ta’ tmexxija għandu jappella biex l-istituzzjonijiet tal-UE jressqu rapport dwar il-ħidma tagħhom u jiġbor ir-reazzjonijiet tal-persuni b’diżabilità permezz tal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentawhom kif ukoll tas-soċjetà ċivili, bil-għan li jipprovdi opinjoni indipendenti dwar il-progress fl-implimentazzjoni tal-UN CRPD. |
| --- | --- |

1.16

Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li l-istituzzjonijiet tal-UE jimplimentaw u jimmonitorjaw b’mod sistematiku l-UN CRPD, u għalhekk jintrabat li joħloq kumitat ta’ tmexxija dwar l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-UN CRPD. Il-kumitat ta’ tmexxija għandu jappella biex l-istituzzjonijiet tal-UE jressqu rapport dwar il-ħidma tagħhom u jiġbor ir-reazzjonijiet tal-persuni b’diżabilità permezz tal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentawhom kif ukoll tas-soċjetà ċivili, bil-għan li jipprovdi opinjoni indipendenti dwar il-progress fl-implimentazzjoni tal-UN CRPD.

| 1.17 | Il-KESE jipproponi li jorganizza laqgħa dwar l-implimentazzjoni tal-UN CRPD, bil-parteċipazzjoni tal-kunsilli ekonomiċi u soċjali nazzjonali, tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u tal-istituzzjonijiet nazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem. |
| --- | --- |

1.17

Il-KESE jipproponi li jorganizza laqgħa dwar l-implimentazzjoni tal-UN CRPD, bil-parteċipazzjoni tal-kunsilli ekonomiċi u soċjali nazzjonali, tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u tal-istituzzjonijiet nazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem.

| 1.18 | Il-KESE jappella lill-imsieħba soċjali biex jintegraw l-implimentazzjoni tal-UN CRPD fin-negozjar kollettiv abbażi ta’ linji gwida li jintlaħaq qbil fuqhom. |
| --- | --- |

1.18

Il-KESE jappella lill-imsieħba soċjali biex jintegraw l-implimentazzjoni tal-UN CRPD fin-negozjar kollettiv abbażi ta’ linji gwida li jintlaħaq qbil fuqhom.

2.   Introduzzjoni

| 2.1 | Il-persuni b’diżabilità jinkludu lil dawk li għandhom indeboliment fiżiku, mentali, intellettwali jew fis-sensi fit-tul li, fl-interazzjoni ma’ diversi ostakli, jista’ jxekkel il-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tagħhom fis-soċjetà fuq l-istess livell ta’ ħaddieħor. |
| --- | --- |

2.1

Il-persuni b’diżabilità jinkludu lil dawk li għandhom indeboliment fiżiku, mentali, intellettwali jew fis-sensi fit-tul li, fl-interazzjoni ma’ diversi ostakli, jista’ jxekkel il-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tagħhom fis-soċjetà fuq l-istess livell ta’ ħaddieħor.

| 2.2 | Fl-Ewropa hawn madwar 80 miljun persuna b’diżabilità, u skont iċ-ċifri tal-Eurostat huma għandhom darbtejn sa tliet darbiet iżjed ċans minn persuni mingħajr diżabilità li jkunu qiegħda; 20 % biss tal-persuni b’diżabilità severa għandhom impjieg, imqabbla ma’ 68 % tal-persuni mingħajr diżabilità. Il-persuni b’diżabilità għandhom aktar minn 50 % inqas ċans mill-persuni mingħajr diżabilità li jilħqu l-edukazzjoni terzjarja. Fl-Ewropa 38 % biss tal-persuni b’diżabilità li għandhom bejn 16 u 34 sena jaqilgħu d-dħul tagħhom, imqabbla ma’ 64 % tal-persuni mingħajr diżabilità. |
| --- | --- |

2.2

Fl-Ewropa hawn madwar 80 miljun persuna b’diżabilità, u skont iċ-ċifri tal-Eurostat huma għandhom darbtejn sa tliet darbiet iżjed ċans minn persuni mingħajr diżabilità li jkunu qiegħda; 20 % biss tal-persuni b’diżabilità severa għandhom impjieg, imqabbla ma’ 68 % tal-persuni mingħajr diżabilità. Il-persuni b’diżabilità għandhom aktar minn 50 % inqas ċans mill-persuni mingħajr diżabilità li jilħqu l-edukazzjoni terzjarja. Fl-Ewropa 38 % biss tal-persuni b’diżabilità li għandhom bejn 16 u 34 sena jaqilgħu d-dħul tagħhom, imqabbla ma’ 64 % tal-persuni mingħajr diżabilità.

| 2.3 | Il-KESE jfakkar fl-Opinjoni tiegħu dwar il-“Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Strateġija Ewropea tad-Diżabilità 2010-2020: Impenn mill-Ġdid għal Ewropa Mingħajr Ostakoli” (3) u fl-Opinjoni tiegħu dwar “Iż-żgħażagħ b’diżabilità: xogħol, inklużjoni u parteċipazzjoni fis-soċjetà” (4). |
| --- | --- |

2.3

Il-KESE jfakkar fl-Opinjoni tiegħu dwar il-“Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Strateġija Ewropea tad-Diżabilità 2010-2020: Impenn mill-Ġdid għal Ewropa Mingħajr Ostakoli” (3) u fl-Opinjoni tiegħu dwar “Iż-żgħażagħ b’diżabilità: xogħol, inklużjoni u parteċipazzjoni fis-soċjetà” (4).

| 2.4 | Il-KESE jirrikonoxxi li l-UN CRPD u l-Protokoll Fakultattiv tagħha ġew adottati fit-13 ta’ Diċembru 2006 fis-sede tan-Nazzjonijiet Uniti fi New York, infetħu għall-iffirmar fit-30 ta’ Marzu 2007 u daħlu fis-seħħ fit-3 ta’ Mejju 2008. |
| --- | --- |

2.4

Il-KESE jirrikonoxxi li l-UN CRPD u l-Protokoll Fakultattiv tagħha ġew adottati fit-13 ta’ Diċembru 2006 fis-sede tan-Nazzjonijiet Uniti fi New York, infetħu għall-iffirmar fit-30 ta’ Marzu 2007 u daħlu fis-seħħ fit-3 ta’ Mejju 2008.

| 2.5 | Il-KESE jenfasizza li l-UN CRPD ingħatat appoġġ internazzjonali kbir u diġà għandha 154 firmatarju u 126 ratifika. Il-Protokoll Fakultattiv s’issa għandu 90 firmatarju u 76 ratifika. Is-27 Stat Membru tal-UE lkoll iffirmaw il-UN CRPD u 24 minnhom diġà rratifikawha. |
| --- | --- |

2.5

Il-KESE jenfasizza li l-UN CRPD ingħatat appoġġ internazzjonali kbir u diġà għandha 154 firmatarju u 126 ratifika. Il-Protokoll Fakultattiv s’issa għandu 90 firmatarju u 76 ratifika. Is-27 Stat Membru tal-UE lkoll iffirmaw il-UN CRPD u 24 minnhom diġà rratifikawha.

| 2.6 | Il-KESE jenfasizza li l-UN CRPD hija strument integrali tad-drittijiet tal-bniedem li jkopri d-drittijiet ċivili, politiċi, ekonomiċi, soċjali u kulturali. Hu jtenni li kull persuna b’diżabilità għandha tkun tista’ tibbenefika b’mod sħiħ mid-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali. |
| --- | --- |

2.6

Il-KESE jenfasizza li l-UN CRPD hija strument integrali tad-drittijiet tal-bniedem li jkopri d-drittijiet ċivili, politiċi, ekonomiċi, soċjali u kulturali. Hu jtenni li kull persuna b’diżabilità għandha tkun tista’ tibbenefika b’mod sħiħ mid-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali.

| 2.7 | Il-KESE jenfasizza li l-UN CRPD tkopri l-persuni kollha b’diżabilità u tirrikonoxxi b’mod espliċitu li d-diskriminazzjoni multipla abbażi tad-diżabilità u fatturi oħra bħall-etniċità, is-sess jew l-istatus ekonomiku hija problema sinifikanti li tista’ tiġi indirizzata biss permezz ta’ approċċ multidixxiplinari li jqis il-kawżi differenti ta’ din il-forma kumplessa ta’ diskriminizzazzjoni. |
| --- | --- |

2.7

Il-KESE jenfasizza li l-UN CRPD tkopri l-persuni kollha b’diżabilità u tirrikonoxxi b’mod espliċitu li d-diskriminazzjoni multipla abbażi tad-diżabilità u fatturi oħra bħall-etniċità, is-sess jew l-istatus ekonomiku hija problema sinifikanti li tista’ tiġi indirizzata biss permezz ta’ approċċ multidixxiplinari li jqis il-kawżi differenti ta’ din il-forma kumplessa ta’ diskriminizzazzjoni.

| 2.8 | Il-KESE jenfasizza li l-UN CRPD tinkludi dispożizzjonijiet dwar, fost oħrajn, l-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni, l-aċċessibilità, il-libertà ta’ moviment u n-nazzjonalità, l-aċċess għall-ġustizzja, il-ħelsien mill-vjolenza, l-għajxien indipendenti u l-ħajja fil-komunità, id-dritt għall-ħajja tal-familja, il-mobilità personali, l-edukazzjoni, l-impjieg, is-saħħa, il-protezzjoni soċjali, il-kooperazzjoni internazzjonali, il-protezzjoni ċivili, kif ukoll il-parteċipazzjoni tal-persuni b’diżabilità fil-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet permezz tal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentawhom, u l-integrazzjoni tan-nisa u t-tfal b’diżabilità. |
| --- | --- |

2.8

Il-KESE jenfasizza li l-UN CRPD tinkludi dispożizzjonijiet dwar, fost oħrajn, l-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni, l-aċċessibilità, il-libertà ta’ moviment u n-nazzjonalità, l-aċċess għall-ġustizzja, il-ħelsien mill-vjolenza, l-għajxien indipendenti u l-ħajja fil-komunità, id-dritt għall-ħajja tal-familja, il-mobilità personali, l-edukazzjoni, l-impjieg, is-saħħa, il-protezzjoni soċjali, il-kooperazzjoni internazzjonali, il-protezzjoni ċivili, kif ukoll il-parteċipazzjoni tal-persuni b’diżabilità fil-proċessi tat-teħid ta’ deċiżjonijiet permezz tal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentawhom, u l-integrazzjoni tan-nisa u t-tfal b’diżabilità.

| 2.9 | Il-KESE jenfasizza li l-UN CRPD tintroduċi bidla fil-perspettiva fejn il-persuni b’diżabilità ma jitqisux bħala “oġġetti” ta’ karità u trattament mediku, iżda bħala “suġġetti” bid-drittijiet tagħhom, li huma kapaċi jitolbu dawn id-drittijiet u jieħdu d-deċiżjonijiet dwar ħajjithom abbażi ta’ kunsens ħieles u infurmat. Li l-persuni b’diżabilità jerġgħu jingħataw vuċi, li jittejbu l-għażliet u li jiżdiedu l-opportunitajiet fil-ħajja huma fost it-temi ewlenin tal-UN CRPD. |
| --- | --- |

2.9

Il-KESE jenfasizza li l-UN CRPD tintroduċi bidla fil-perspettiva fejn il-persuni b’diżabilità ma jitqisux bħala “oġġetti” ta’ karità u trattament mediku, iżda bħala “suġġetti” bid-drittijiet tagħhom, li huma kapaċi jitolbu dawn id-drittijiet u jieħdu d-deċiżjonijiet dwar ħajjithom abbażi ta’ kunsens ħieles u infurmat. Li l-persuni b’diżabilità jerġgħu jingħataw vuċi, li jittejbu l-għażliet u li jiżdiedu l-opportunitajiet fil-ħajja huma fost it-temi ewlenin tal-UN CRPD.

| 2.10 | Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-Konvenzjoni tiċċara u tikkwalifika kif il-kategoriji kollha tad-drittijiet tal-bniedem japplikaw għall-persuni b’diżabilità irrispettivament minn kemm ikollhom bżonn appoġġ, u tidentifika l-oqsma fejn jeħtieġ li ssir bidla biex il-persuni b’diżabilità jeżerċitaw b’mod effettiv id-drittijiet tagħhom u biex dawn id-drittijiet jiġu protetti. |
| --- | --- |

2.10

Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-Konvenzjoni tiċċara u tikkwalifika kif il-kategoriji kollha tad-drittijiet tal-bniedem japplikaw għall-persuni b’diżabilità irrispettivament minn kemm ikollhom bżonn appoġġ, u tidentifika l-oqsma fejn jeħtieġ li ssir bidla biex il-persuni b’diżabilità jeżerċitaw b’mod effettiv id-drittijiet tagħhom u biex dawn id-drittijiet jiġu protetti.

| 2.11 | Il-KESE jirrikonoxxi li l-UN CRPD hija l-ewwel trattat internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem li jista’ jiġi ratifikat mill-organizzazzjonijiet ta’ integrazzjoni reġjonali, bħall-UE, u jiġbed l-attenzjoni għad-deċiżjoni tal-Kunsill tas-26 ta’ Novembru 2009 li biha l-Komunità Ewropea kkonkludiet il-UN CRPD (5) u li taħtar lill-Kummissjoni bħala l-punt ta’ kuntatt għall-kwistjonijiet relatati mal-implimentazzjoni tal-UN CRPD. |
| --- | --- |

2.11

Il-KESE jirrikonoxxi li l-UN CRPD hija l-ewwel trattat internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem li jista’ jiġi ratifikat mill-organizzazzjonijiet ta’ integrazzjoni reġjonali, bħall-UE, u jiġbed l-attenzjoni għad-deċiżjoni tal-Kunsill tas-26 ta’ Novembru 2009 li biha l-Komunità Ewropea kkonkludiet il-UN CRPD (5) u li taħtar lill-Kummissjoni bħala l-punt ta’ kuntatt għall-kwistjonijiet relatati mal-implimentazzjoni tal-UN CRPD.

| 2.12 | Il-KESE jenfasizza li d-deċiżjoni tinkludi lista ta’ oqsma li jaqgħu fil-kompetenza esklużiva jew kondiviża tal-Unjoni; din il-lista tista’ tevolvi u aktarx ser tikber maż-żmien. L-oqsma ta’ kompetenza esklużiva jinkludu l-kompatibilità tal-għajnuna mill-Istat mas-suq komuni u t-tariffa doganali komuni. L-oqsma ta’ kompetenza kondiviża jinkludu l-azzjonijiet kontra d-diskriminazzjoni fuq il-bażi tad-diżabilità, il-moviment liberu tal-merkanzija, tal-persuni, tas-servizzi u tal-kapital, l-agrikoltura, it-trasport bil-ferrovija, bit-triq, bil-baħar u bl-ajru, it-tassazzjoni, is-suq intern, il-paga ugwali għall-ħaddiema maskili u femminili għal xogħol ta’ valur ugwali, il-politika dwar in-netwerks trans-Ewropej u l-istatistika. |
| --- | --- |

2.12

Il-KESE jenfasizza li d-deċiżjoni tinkludi lista ta’ oqsma li jaqgħu fil-kompetenza esklużiva jew kondiviża tal-Unjoni; din il-lista tista’ tevolvi u aktarx ser tikber maż-żmien. L-oqsma ta’ kompetenza esklużiva jinkludu l-kompatibilità tal-għajnuna mill-Istat mas-suq komuni u t-tariffa doganali komuni. L-oqsma ta’ kompetenza kondiviża jinkludu l-azzjonijiet kontra d-diskriminazzjoni fuq il-bażi tad-diżabilità, il-moviment liberu tal-merkanzija, tal-persuni, tas-servizzi u tal-kapital, l-agrikoltura, it-trasport bil-ferrovija, bit-triq, bil-baħar u bl-ajru, it-tassazzjoni, is-suq intern, il-paga ugwali għall-ħaddiema maskili u femminili għal xogħol ta’ valur ugwali, il-politika dwar in-netwerks trans-Ewropej u l-istatistika.

| 2.13 | Il-KESE jinnota li l-Kodiċi ta’ Kondotta (6) li jistabbilixxi l-arranġamenti bejn il-Kunsill, l-Istati Membri u l-Kummissjoni dwar diversi aspetti tal-implimentazzjoni tal-UN CRPD u dwar ir-rappreżentanza fil-korpi stabbiliti mill-UN CRPD, il-proċeduri għat-tħejjija tar-rapport li l-UE għandha tressaq quddiem il-Kumitat tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità u l-proċedura għall-istabbiliment ta’ qafas ta’ monitoraġġ għal mekkaniżmu indipendenti wieħed jew aktar bl-involviment tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

2.13

Il-KESE jinnota li l-Kodiċi ta’ Kondotta (6) li jistabbilixxi l-arranġamenti bejn il-Kunsill, l-Istati Membri u l-Kummissjoni dwar diversi aspetti tal-implimentazzjoni tal-UN CRPD u dwar ir-rappreżentanza fil-korpi stabbiliti mill-UN CRPD, il-proċeduri għat-tħejjija tar-rapport li l-UE għandha tressaq quddiem il-Kumitat tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità u l-proċedura għall-istabbiliment ta’ qafas ta’ monitoraġġ għal mekkaniżmu indipendenti wieħed jew aktar bl-involviment tas-soċjetà ċivili.

3.   Il-Konvenzjoni tal-UN CRPD: l-implikazzjonijiet tal-ewwel adeżjoni tal-UE ma’ trattat dwar id-drittijiet tal-bniedem

| 3.1 | Il-KESE jilqa’ l-fatt li għall-ewwel darba fl-istorja tagħha l-Unjoni Ewropea ssieħbet f’konvenzjoni internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem billi kkonkludiet il-UN CRPD fit-23 ta’ Diċembru 2010, u jirrikonoxxi r-rwol ta’ tmexxija li qdew l-UE u l-Istati Membri tagħha kif ukoll il-moviment Ewropew dwar id-diżabilità bis-saħħa tal-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità fit-tfassil tal-UN CRPD. Huwa jemmen li l-UE għandha responsabbiltà speċjali biex iżżid l-isforzi ta’ implimentazzjoni u monitoraġġ u biex tkun xempju għal partijiet oħra tad-dinja. |
| --- | --- |

3.1

Il-KESE jilqa’ l-fatt li għall-ewwel darba fl-istorja tagħha l-Unjoni Ewropea ssieħbet f’konvenzjoni internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem billi kkonkludiet il-UN CRPD fit-23 ta’ Diċembru 2010, u jirrikonoxxi r-rwol ta’ tmexxija li qdew l-UE u l-Istati Membri tagħha kif ukoll il-moviment Ewropew dwar id-diżabilità bis-saħħa tal-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità fit-tfassil tal-UN CRPD. Huwa jemmen li l-UE għandha responsabbiltà speċjali biex iżżid l-isforzi ta’ implimentazzjoni u monitoraġġ u biex tkun xempju għal partijiet oħra tad-dinja.

| 3.2 | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kunsill biex jerġa’ jiftaħ in-negozjati dwar il-konklużjoni tal-Protokoll Fakultattiv tal-UN CRPD, li jippermetti lill-individwi jew lill-gruppi li jressqu ilment quddiem il-Kumitat tal-UN CRPD wara li jkunu ġew eżawriti r-rimedji kollha fl-UE, kif propost mill-Kummissjoni Ewropea fl-2008, biex b’hekk jiġu evitati n-nuqqasijet u jiġu eliminati n-nuqqasijiet eżistenti fil-protezzjoni tal-persuni b’diżabilità meta jinkisru d-drittijiet fl-oqsma ta’ kompetenza tal-UE. |
| --- | --- |

3.2

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kunsill biex jerġa’ jiftaħ in-negozjati dwar il-konklużjoni tal-Protokoll Fakultattiv tal-UN CRPD, li jippermetti lill-individwi jew lill-gruppi li jressqu ilment quddiem il-Kumitat tal-UN CRPD wara li jkunu ġew eżawriti r-rimedji kollha fl-UE, kif propost mill-Kummissjoni Ewropea fl-2008, biex b’hekk jiġu evitati n-nuqqasijet u jiġu eliminati n-nuqqasijiet eżistenti fil-protezzjoni tal-persuni b’diżabilità meta jinkisru d-drittijiet fl-oqsma ta’ kompetenza tal-UE.

| 3.3 | Il-KESE jappella lill-Kummissjoni biex tikkunsidra r-ratifika ta’ trattati oħra dwar id-drittijiet tal-bniedem, bħall-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tat-Tfal u l-Konvenzjoni dwar l-Eliminazzjoni ta’ Kull Forma ta’ Diskriminazzjoni kontra n-Nisa, inklużi l-protokolli fakultattivi tagħhom. Huwa jappella lill-UE biex tipparteċipa fid-diskussjonijiet li qed isiru bħalissa fi ħdan il-grupp ta’ ħidma miftuħ tan-Nazzjonijiet Uniti, li qed jikkunsidra t-tfassil ta’ trattat tematiku ġdid tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-drittijiet tal-bniedem li jiffoka fuq id-drittijiet tal-persuni anzjani, u biex tiżgura li l-ħidma tagħha tkun konsistenti għalkollox mal-UN CRPD. |
| --- | --- |

3.3

Il-KESE jappella lill-Kummissjoni biex tikkunsidra r-ratifika ta’ trattati oħra dwar id-drittijiet tal-bniedem, bħall-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tat-Tfal u l-Konvenzjoni dwar l-Eliminazzjoni ta’ Kull Forma ta’ Diskriminazzjoni kontra n-Nisa, inklużi l-protokolli fakultattivi tagħhom. Huwa jappella lill-UE biex tipparteċipa fid-diskussjonijiet li qed isiru bħalissa fi ħdan il-grupp ta’ ħidma miftuħ tan-Nazzjonijiet Uniti, li qed jikkunsidra t-tfassil ta’ trattat tematiku ġdid tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-drittijiet tal-bniedem li jiffoka fuq id-drittijiet tal-persuni anzjani, u biex tiżgura li l-ħidma tagħha tkun konsistenti għalkollox mal-UN CRPD.

| 3.4 | Il-KESE jirrikonoxxi li, bħala parti msieħba fil-UN CRPD, l-Unjoni Ewropea għandha tikkonforma mal-obbligi kollha stabbiliti fil-UN CRPD sa fejn jippermettulha l-kompetenzi tagħha. Dan jinkludi li kull tant żmien tressaq rapport quddiem il-Kumitat tal-UN CRPD. |
| --- | --- |

3.4

Il-KESE jirrikonoxxi li, bħala parti msieħba fil-UN CRPD, l-Unjoni Ewropea għandha tikkonforma mal-obbligi kollha stabbiliti fil-UN CRPD sa fejn jippermettulha l-kompetenzi tagħha. Dan jinkludi li kull tant żmien tressaq rapport quddiem il-Kumitat tal-UN CRPD.

| 3.5 | Il-KESE jenfasizza li l-Artikoli 10 u 19 tat-TFUE u l-Artikolu 21 u 26 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea jipprovdu referenza ċara għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-persuni b’diżabilità (7). |
| --- | --- |

3.5

Il-KESE jenfasizza li l-Artikoli 10 u 19 tat-TFUE u l-Artikolu 21 u 26 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea jipprovdu referenza ċara għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-persuni b’diżabilità (7).

| 3.6 | Il-KESE jappella lill-istituzzjonijiet Ewropej biex joħorġu leġislazzjonijiet, politiki u programmi li jimplimentaw b’mod sħiħ il-UN CRPD dwar kwistjonijiet li jagħmlu parti mill-kompetenzi esklużivi u kondiviżi tal-Unjoni, u biex jirrevedu l-leġislazzjoni u l-politiki eżistenti bil-għan li jiżguraw il-protezzjoni sħiħa tal-persuni kollha b’diżabilità fl-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

3.6

Il-KESE jappella lill-istituzzjonijiet Ewropej biex joħorġu leġislazzjonijiet, politiki u programmi li jimplimentaw b’mod sħiħ il-UN CRPD dwar kwistjonijiet li jagħmlu parti mill-kompetenzi esklużivi u kondiviżi tal-Unjoni, u biex jirrevedu l-leġislazzjoni u l-politiki eżistenti bil-għan li jiżguraw il-protezzjoni sħiħa tal-persuni kollha b’diżabilità fl-Unjoni Ewropea.

| 3.7 | Il-KESE jistieden lill-presidenti tal-Kunsill Ewropew, tal-Kummissjoni Ewropea u tal-Parlament Ewropew biex jorganizzaw, bil-kooperazzjoni tal-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità, it-tieni Stat tal-Unjoni dwar id-Diżabilità f’Diċembru 2013 li jiffoka fuq l-implimentazzjoni tal-UN CRPD (8). |
| --- | --- |

3.7

Il-KESE jistieden lill-presidenti tal-Kunsill Ewropew, tal-Kummissjoni Ewropea u tal-Parlament Ewropew biex jorganizzaw, bil-kooperazzjoni tal-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità, it-tieni Stat tal-Unjoni dwar id-Diżabilità f’Diċembru 2013 li jiffoka fuq l-implimentazzjoni tal-UN CRPD (8).

| 3.8 | Il-KESE jilqa’ li l-Parlament Ewropew, flimkien mal-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità, ser jorganizza Parlament Ewropew tal-persuni b’diżabilità f’Diċembru 2012 bħala parti mill-kontribut tal-Parlament Ewropew għar-rapport li l-UE għandha tressaq quddiem il-Kumitat tal-UN CRPD. |
| --- | --- |

3.8

Il-KESE jilqa’ li l-Parlament Ewropew, flimkien mal-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità, ser jorganizza Parlament Ewropew tal-persuni b’diżabilità f’Diċembru 2012 bħala parti mill-kontribut tal-Parlament Ewropew għar-rapport li l-UE għandha tressaq quddiem il-Kumitat tal-UN CRPD.

| 3.9 | Il-KESE jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet Ewropej jieħdu l-azzjonijiet adatti biex jimplimentaw il-UN CRPD internament. Dan jinkludi li:






  — | jinkoraġġixxu l-impjieg ta’ persuni b’diżabilità fl-istituzzjonijiet tal-UE u jiżviluppaw politiki għal bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja tal-familja; |
| --- | --- | --- |

3.9

Il-KESE jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet Ewropej jieħdu l-azzjonijiet adatti biex jimplimentaw il-UN CRPD internament. Dan jinkludi li:

—

jinkoraġġixxu l-impjieg ta’ persuni b’diżabilità fl-istituzzjonijiet tal-UE u jiżviluppaw politiki għal bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja tal-familja;

| — | jirrevedu r-regolamenti, proċeduri u metodi ta’ ħidma interni bil-għan li jiżguraw opportunitajiet indaqs għall-impjegati b’diżabilità; |
| --- | --- |

—

jirrevedu r-regolamenti, proċeduri u metodi ta’ ħidma interni bil-għan li jiżguraw opportunitajiet indaqs għall-impjegati b’diżabilità;

| — | jiżguraw li fil-proċess ta’ reklutaġġ il-persuni b’diżabilità jkollhom l-opportunità, permezz ta’ akkomodazzjoni raġonevoli, li jikkompetu ma’ kandidati mingħajr diżabilità fuq bażi ugwali; |
| --- | --- |

—

jiżguraw li fil-proċess ta’ reklutaġġ il-persuni b’diżabilità jkollhom l-opportunità, permezz ta’ akkomodazzjoni raġonevoli, li jikkompetu ma’ kandidati mingħajr diżabilità fuq bażi ugwali;

| — | jiżguraw akkomodazzjoni raġonevoli għall-impjegati kollha b’diżabilità fejn ikun hemm bżonn fil-ħidma ta’ kuljum tagħhom, inklużi l-assistenza personali, l-interpretazzjoni bil-lingwa tas-sinjali, it-trasport adatt, eċċ.; |
| --- | --- |

—

jiżguraw akkomodazzjoni raġonevoli għall-impjegati kollha b’diżabilità fejn ikun hemm bżonn fil-ħidma ta’ kuljum tagħhom, inklużi l-assistenza personali, l-interpretazzjoni bil-lingwa tas-sinjali, it-trasport adatt, eċċ.;

| — | jiggarantixxu l-aċċess għat-taħriġ vokazzjonali u kontinwu; |
| --- | --- |

—

jiggarantixxu l-aċċess għat-taħriġ vokazzjonali u kontinwu;

| — | itejbu l-aċċessibilità tal-bini, tal-websajts, tal-għodod tal-ICT u tad-dokumenti; |
| --- | --- |

—

itejbu l-aċċessibilità tal-bini, tal-websajts, tal-għodod tal-ICT u tad-dokumenti;

| — | jiżguraw li l-aġenziji kollha tal-UE u l-korpi kollha ffinanzjati mill-UE, inklużi l-iskejjel Ewropej, jikkonformaw mal-UN CRPD; |
| --- | --- |

—

jiżguraw li l-aġenziji kollha tal-UE u l-korpi kollha ffinanzjati mill-UE, inklużi l-iskejjel Ewropej, jikkonformaw mal-UN CRPD;

| — | jiżguraw li l-organizzazzjonijiet tal-persuni b’diżabilità jieħdu sehem fl-iżvilupp tal-leġislazzjoni u l-politiki, anke permezz ta’ finanzjament adegwat. |
| --- | --- |

—

jiżguraw li l-organizzazzjonijiet tal-persuni b’diżabilità jieħdu sehem fl-iżvilupp tal-leġislazzjoni u l-politiki, anke permezz ta’ finanzjament adegwat.

4.   L-implimentazzjoni tal-UN CRPD mill-UE u l-Istati Membri

| 4.1 | Il-KESE laqa’ l-Istrateġija Ewropea tad-Diżabilità 2010-2020 fir-riżoluzzjoni tiegħu tal-21 ta’ Settembru 2011 bħala għodda politika prinċipali għall-implimentazzjoni tal-UN CRPD fl-Unjoni Ewropea, filwaqt li appella lill-Kummissjoni Ewropea biex tiżgura li l-leġislazzjoni sekondarja eżistenti u futura tirrispetta l-UN CRPD u tipprevedi l-parteċipazzjoni u l-involviment tal-persuni b’diżabilità (9). |
| --- | --- |

4.1

Il-KESE laqa’ l-Istrateġija Ewropea tad-Diżabilità 2010-2020 fir-riżoluzzjoni tiegħu tal-21 ta’ Settembru 2011 bħala għodda politika prinċipali għall-implimentazzjoni tal-UN CRPD fl-Unjoni Ewropea, filwaqt li appella lill-Kummissjoni Ewropea biex tiżgura li l-leġislazzjoni sekondarja eżistenti u futura tirrispetta l-UN CRPD u tipprevedi l-parteċipazzjoni u l-involviment tal-persuni b’diżabilità (9).

| 4.2 | Il-KESE jitlob li ssir analiżi fil-fond u parteċipattiva tal-implimentazzjoni tal-Istrateġija tad-Diżabilità, li tinkludi l-istabbiliment ta’ miri u għanijiet ġodda. |
| --- | --- |

4.2

Il-KESE jitlob li ssir analiżi fil-fond u parteċipattiva tal-implimentazzjoni tal-Istrateġija tad-Diżabilità, li tinkludi l-istabbiliment ta’ miri u għanijiet ġodda.

| 4.3 | Il-KESE jappella lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew biex jintegraw l-implimentazzjoni tal-UN CRPD fil-qafas finanzjarju pluriennali tal-UE billi jiżguraw li l-ebda ċenteżmu ta’ euro ma jintefaq fuq proġetti jew infrastrutturi li ma jkunux aċċessibbli. |
| --- | --- |

4.3

Il-KESE jappella lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew biex jintegraw l-implimentazzjoni tal-UN CRPD fil-qafas finanzjarju pluriennali tal-UE billi jiżguraw li l-ebda ċenteżmu ta’ euro ma jintefaq fuq proġetti jew infrastrutturi li ma jkunux aċċessibbli.

| 4.4 | Il-KESE jistieden lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew biex:






  — | isaħħu jew iżommu d-dispożizzjonijiet maħsubin biex jimplimentaw il-UN CRPD fir-regolamenti dwar il-Fondi Strutturali, b’mod partikolari fir-rigward tal-kundizzjonalitajiet ex-ante
   (10), il-prinċipji tas-sħubija u l-prinċipji orizzontali; |
| --- | --- | --- |

4.4

Il-KESE jistieden lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew biex:

—

isaħħu jew iżommu d-dispożizzjonijiet maħsubin biex jimplimentaw il-UN CRPD fir-regolamenti dwar il-Fondi Strutturali, b’mod partikolari fir-rigward tal-kundizzjonalitajiet ex-ante
   (10), il-prinċipji tas-sħubija u l-prinċipji orizzontali;

| — | jinkludu dispożizzjonijiet dwar l-aċċessibilità fir-regolamenti dwar it-TEN-T u l-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (11); |
| --- | --- |

—

jinkludu dispożizzjonijiet dwar l-aċċessibilità fir-regolamenti dwar it-TEN-T u l-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (11);

| — | jiżguraw li l-programm Orizzont 2020 (12) jiggarantixxi li r-riċerka ffinanzjata mill-UE tinkludi lill-persuni b’diżabilità permezz tal-promozzjoni l-parteċipazzjoni tal-utenti u l-aċċessibilità tal-prodotti tar-riċerka, kif ukoll tiġġenera ideat ġodda u innovattivi dwar kif tiġi implimentata l-UN CRPD fil-liġi u l-politika tal-UE, inkluż l-impjieg; |
| --- | --- |

—

jiżguraw li l-programm Orizzont 2020 (12) jiggarantixxi li r-riċerka ffinanzjata mill-UE tinkludi lill-persuni b’diżabilità permezz tal-promozzjoni l-parteċipazzjoni tal-utenti u l-aċċessibilità tal-prodotti tar-riċerka, kif ukoll tiġġenera ideat ġodda u innovattivi dwar kif tiġi implimentata l-UN CRPD fil-liġi u l-politika tal-UE, inkluż l-impjieg;

| — | jinkludu dispożizzjonijiet relatati mad-diżabilità fil-programmi ta’ għajnuna umanitarja u għall-iżvilupp. |
| --- | --- |

—

jinkludu dispożizzjonijiet relatati mad-diżabilità fil-programmi ta’ għajnuna umanitarja u għall-iżvilupp.

| 4.5 | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea toħloq mekkaniżmu li jippremja l-eċċellenza fil-konformità mal-UN CRPD fi proġetti ffinanzjati mill-UE fir-rigward tal-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet aċċessibbli u l-inklużjoni tal-persuni b’diżabilità. |
| --- | --- |

4.5

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea toħloq mekkaniżmu li jippremja l-eċċellenza fil-konformità mal-UN CRPD fi proġetti ffinanzjati mill-UE fir-rigward tal-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet aċċessibbli u l-inklużjoni tal-persuni b’diżabilità.

| 4.6 | Il-KESE jfakkar fid-dispożizzjonijiet dwar id-diżabilità inklużi fl-Istrateġija Ewropa 2020, b’mod partikolari rigward it-tielet pilastru dwar l-inklużjoni soċjali, kif ukoll fl-Aġenda Diġitali. Huwa jappella biex l-implimentazzjoni tal-UN CRPD tiġi integrata fl-inizjattivi ewlenin kollha. |
| --- | --- |

4.6

Il-KESE jfakkar fid-dispożizzjonijiet dwar id-diżabilità inklużi fl-Istrateġija Ewropa 2020, b’mod partikolari rigward it-tielet pilastru dwar l-inklużjoni soċjali, kif ukoll fl-Aġenda Diġitali. Huwa jappella biex l-implimentazzjoni tal-UN CRPD tiġi integrata fl-inizjattivi ewlenin kollha.

| 4.7 | Il-KESE huwa mħasseb dwar l-impatt negattiv li l-miżuri ta’ awsterità meħudin f’ħafna Stati Membri tal-UE qed ikollhom fuq il-persuni b’diżabilità u l-familji tagħhom; dan iwassal għal aktar esklużjoni soċjali, diskriminazzjoni, inugwaljanza u qgħad. Hu jenfasizza li l-kriżi ma tistax tintuża biex tiġi posposta l-implimentazzjoni tal-UN CRPD. |
| --- | --- |

4.7

Il-KESE huwa mħasseb dwar l-impatt negattiv li l-miżuri ta’ awsterità meħudin f’ħafna Stati Membri tal-UE qed ikollhom fuq il-persuni b’diżabilità u l-familji tagħhom; dan iwassal għal aktar esklużjoni soċjali, diskriminazzjoni, inugwaljanza u qgħad. Hu jenfasizza li l-kriżi ma tistax tintuża biex tiġi posposta l-implimentazzjoni tal-UN CRPD.

| 4.8 | Il-KESE jappella lill-Kunsill Ewropew biex jadotta strateġija reali għat-tkabbir li tipprevedi miżuri favur il-gruppi żvantaġġati bħall-persuni b’diżabilità, fosthom miżuri li jistimolaw l-opportunitajiet ta’ impjieg u li jsaħħu s-servizzi li jippromovu l-għajxien indipendenti u l-parteċipazzjoni fis-soċjetà, filwaqt li titqies is-sitwazzjoni ta’ persuni li jsiru diżabbli fi xjuħithom, kif ukoll l-iżvilupp ta’ infrastruttura aċċessibbli. |
| --- | --- |

4.8

Il-KESE jappella lill-Kunsill Ewropew biex jadotta strateġija reali għat-tkabbir li tipprevedi miżuri favur il-gruppi żvantaġġati bħall-persuni b’diżabilità, fosthom miżuri li jistimolaw l-opportunitajiet ta’ impjieg u li jsaħħu s-servizzi li jippromovu l-għajxien indipendenti u l-parteċipazzjoni fis-soċjetà, filwaqt li titqies is-sitwazzjoni ta’ persuni li jsiru diżabbli fi xjuħithom, kif ukoll l-iżvilupp ta’ infrastruttura aċċessibbli.

| 4.9 | Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jieħdu miżuri biex jiżguraw li l-persuni b’diżabilità jkollhom aċċess għas-suq tax-xogħol permezz ta’ inċentivi fiskali għall-kumpaniji, miżuri favur l-intraprenditorija, il-possibbiltà li jibdew jew jitilqu impjieg, u l-aċċess ugwali għall-protezzjoni soċjali u d-drittijiet tal-ħaddiema. |
| --- | --- |

4.9

Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jieħdu miżuri biex jiżguraw li l-persuni b’diżabilità jkollhom aċċess għas-suq tax-xogħol permezz ta’ inċentivi fiskali għall-kumpaniji, miżuri favur l-intraprenditorija, il-possibbiltà li jibdew jew jitilqu impjieg, u l-aċċess ugwali għall-protezzjoni soċjali u d-drittijiet tal-ħaddiema.

| 4.10 | Il-KESE jittama li l-Kummissjoni Ewropea tikkonsultah dwar il-proposta tagħha għal Att Ewropew dwar l-Aċċessibilità ambizzjuż, bl-usa’ kamp ta’ applikazzjoni possibbli u li jinkludi l-obbligu li l-manifatturi u l-fornituri tas-servizzi pubbliċi u privati jipprovdu aċċessibilità sħiħa lill-persuni b’diżabilità kif ukoll definizzjoni ċara u estensiva ta’ x’inhi l-aċċessibilità li tkopri sew l-ambjenti virtwali u sew dawk mibnija, u li jippermetti l-interoperabilità u l-kompatibilità mat-teknoloġiji tal-assistenza u jkun marbut mal-istandards Ewropej. |
| --- | --- |

4.10

Il-KESE jittama li l-Kummissjoni Ewropea tikkonsultah dwar il-proposta tagħha għal Att Ewropew dwar l-Aċċessibilità ambizzjuż, bl-usa’ kamp ta’ applikazzjoni possibbli u li jinkludi l-obbligu li l-manifatturi u l-fornituri tas-servizzi pubbliċi u privati jipprovdu aċċessibilità sħiħa lill-persuni b’diżabilità kif ukoll definizzjoni ċara u estensiva ta’ x’inhi l-aċċessibilità li tkopri sew l-ambjenti virtwali u sew dawk mibnija, u li jippermetti l-interoperabilità u l-kompatibilità mat-teknoloġiji tal-assistenza u jkun marbut mal-istandards Ewropej.

| 4.11 | Il-KESE jitlob lill-Kunsill biex ikompli jaħdem fuq il-proposta għal direttiva dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali bejn il-persuni irrispettivament mis-sess, ir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabilità, l-età jew l-orjentazzjoni sesswali, u biex jallinja din il-proposta mal-UN CRPD billi jinkludi definizzjoni ta’ diżabilità u diskriminazzjoni b’assoċjazzjoni, jipprojbixxi d-diskriminazzjoni fl-aċċess għas-servizzi finanzjarji u tal-assigurazzjoni, jindirizza l-kwistjoni tal-aċċess għall-edukazzjoni, u jissepara b’mod ċar il-kunċett ta’ akkomodazzjoni raġonevoli biex jiġi żgurat aċċess individwali mill-kunċett ta’ aċċessibilità li tinvolvi d-dmir ta’ antiċipazzjoni u d-dmir li jiġi kkunsidrat grupp ta’ nies. |
| --- | --- |

4.11

Il-KESE jitlob lill-Kunsill biex ikompli jaħdem fuq il-proposta għal direttiva dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali bejn il-persuni irrispettivament mis-sess, ir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabilità, l-età jew l-orjentazzjoni sesswali, u biex jallinja din il-proposta mal-UN CRPD billi jinkludi definizzjoni ta’ diżabilità u diskriminazzjoni b’assoċjazzjoni, jipprojbixxi d-diskriminazzjoni fl-aċċess għas-servizzi finanzjarji u tal-assigurazzjoni, jindirizza l-kwistjoni tal-aċċess għall-edukazzjoni, u jissepara b’mod ċar il-kunċett ta’ akkomodazzjoni raġonevoli biex jiġi żgurat aċċess individwali mill-kunċett ta’ aċċessibilità li tinvolvi d-dmir ta’ antiċipazzjoni u d-dmir li jiġi kkunsidrat grupp ta’ nies.

| 4.12 | Il-KESE jenfasizza li l-bżonnijiet tal-persuni b’diżabilità għandhom jiġu integrati fil-programmi, l-istrateġiji u l-politiki kollha fil-livell tal-UE li huma mmirati lejn in-nisa, it-tfal, il-gruppi diskriminati bħall-minoranzi etniċi u reliġjużi, il-gays u l-lesbjani, u l-anzjani. |
| --- | --- |

4.12

Il-KESE jenfasizza li l-bżonnijiet tal-persuni b’diżabilità għandhom jiġu integrati fil-programmi, l-istrateġiji u l-politiki kollha fil-livell tal-UE li huma mmirati lejn in-nisa, it-tfal, il-gruppi diskriminati bħall-minoranzi etniċi u reliġjużi, il-gays u l-lesbjani, u l-anzjani.

| 4.13 | Il-KESE jenfasizza l-bżonn li jkun hemm l-ogħla qbil possibbli mal-politiki u l-liġijiet interni tal-UE billi l-UN CRPD tiġi integrata fir-relazzjonijiet barranin tagħha u fl-għajnuna umanitarja u għall-iżvilupp permezz, pereżempju, tal-iżvilupp ta’ linji gwida ad hoc. |
| --- | --- |

4.13

Il-KESE jenfasizza l-bżonn li jkun hemm l-ogħla qbil possibbli mal-politiki u l-liġijiet interni tal-UE billi l-UN CRPD tiġi integrata fir-relazzjonijiet barranin tagħha u fl-għajnuna umanitarja u għall-iżvilupp permezz, pereżempju, tal-iżvilupp ta’ linji gwida ad hoc.

| 4.14 | B’mod partikolari, il-KESE jħeġġeġ lill-UE biex tikkoordina l-pożizzjoni tagħha ma’ dik tal-Istati Membri fid-diskussjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti li jkollhom impatt fuq id-drittijiet tal-persuni b’diżabilità billi, pereżempju, tiżgura li l-pożizzjoni tal-UE dwar il-qafas ta’ wara l-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju jinkorpora d-drittijiet tal-bniedem tal-persuni b’diżabilità u li l-persuni b’diżabilità jissemmew fl-analiżi komprensiva tal-politika ta’ kull erba’ snin. |
| --- | --- |

4.14

B’mod partikolari, il-KESE jħeġġeġ lill-UE biex tikkoordina l-pożizzjoni tagħha ma’ dik tal-Istati Membri fid-diskussjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti li jkollhom impatt fuq id-drittijiet tal-persuni b’diżabilità billi, pereżempju, tiżgura li l-pożizzjoni tal-UE dwar il-qafas ta’ wara l-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju jinkorpora d-drittijiet tal-bniedem tal-persuni b’diżabilità u li l-persuni b’diżabilità jissemmew fl-analiżi komprensiva tal-politika ta’ kull erba’ snin.

| 4.15 | Il-KESE jappella lill-UE biex twassal l-impenn tagħha għall-UN CRPD f’forums multilaterali kontinwi oħra, bħan-negozjati li qed isiru bħalissa fl-Organizzazzjoni Dinjija tal-Proprjetà Intellettwali dwar ir-riforma u l-liberalizzazzjoni tal-liġi dwar id-dritt tal-awtur. |
| --- | --- |

4.15

Il-KESE jappella lill-UE biex twassal l-impenn tagħha għall-UN CRPD f’forums multilaterali kontinwi oħra, bħan-negozjati li qed isiru bħalissa fl-Organizzazzjoni Dinjija tal-Proprjetà Intellettwali dwar ir-riforma u l-liberalizzazzjoni tal-liġi dwar id-dritt tal-awtur.

| 4.16 | Il-KESE jfaħħar il-ħidma li saret s’issa fir-rigward tad-djalogu ta’ skambju politiku fil-kuntest tal-Aġenda Transatlantika Ġdida bejn l-Istati Uniti u l-UE dwar ir-riforma tad-diżabilità. Fid-dawl tar-ratifika imminenti fl-Istati Uniti, jappella li jissaħħaħ aktar id-djalogu transatlantiku dwar il-politika tad-diżabilità bil-għan li jkompli jingħata kontribut fl-avvanz tal-proċess ta’ riforma globali. |
| --- | --- |

4.16

Il-KESE jfaħħar il-ħidma li saret s’issa fir-rigward tad-djalogu ta’ skambju politiku fil-kuntest tal-Aġenda Transatlantika Ġdida bejn l-Istati Uniti u l-UE dwar ir-riforma tad-diżabilità. Fid-dawl tar-ratifika imminenti fl-Istati Uniti, jappella li jissaħħaħ aktar id-djalogu transatlantiku dwar il-politika tad-diżabilità bil-għan li jkompli jingħata kontribut fl-avvanz tal-proċess ta’ riforma globali.

| 4.17 | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea biex tiżgura li f’kull direttorat ġenerali, is-servizzi rilevanti jiġu inkarigati jintegraw l-implimentazzjoni tal-UN CRPD fil-ħidma preparatorja għall-politiki u l-leġislazzjoni. |
| --- | --- |

4.17

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea biex tiżgura li f’kull direttorat ġenerali, is-servizzi rilevanti jiġu inkarigati jintegraw l-implimentazzjoni tal-UN CRPD fil-ħidma preparatorja għall-politiki u l-leġislazzjoni.

| 4.18 | Il-KESE jappella lis-segretarjat ġenerali tal-Kummissjoni biex jiżviluppa għodda għall-valutazzjoni tal-impatt li kull proposta leġislattiva jkollha fuq id-drittijiet tal-persuni b’diżabilità, u biex fit-taħriġ tal-persunal ġdid u fit-taħriġ mill-ġdid jinkludi komponent dwar id-drittijiet stabbiliti fil-UN CRPD. |
| --- | --- |

4.18

Il-KESE jappella lis-segretarjat ġenerali tal-Kummissjoni biex jiżviluppa għodda għall-valutazzjoni tal-impatt li kull proposta leġislattiva jkollha fuq id-drittijiet tal-persuni b’diżabilità, u biex fit-taħriġ tal-persunal ġdid u fit-taħriġ mill-ġdid jinkludi komponent dwar id-drittijiet stabbiliti fil-UN CRPD.

| 4.19 | Il-KESE jenfasizza li, skont il-paragrafu (o) tal-Preambolu u l-Artikolu 4(3) tal-UN CRPD, il-persuni b’diżabilità għandhom jiġu involuti fil-proċessi kollha tat-tfassil ta’ politika u tat-teħid ta’ deċiżjonijiet, fil-politiki u fil-programmi kollha relatati mal-persuni b’diżabilità. Il-KESE jappella lill-istituzzjonijiet tal-UE u lill-gvernijiet nazzjonali biex jistabbilixxu proċessi adatti. |
| --- | --- |

4.19

Il-KESE jenfasizza li, skont il-paragrafu (o) tal-Preambolu u l-Artikolu 4(3) tal-UN CRPD, il-persuni b’diżabilità għandhom jiġu involuti fil-proċessi kollha tat-tfassil ta’ politika u tat-teħid ta’ deċiżjonijiet, fil-politiki u fil-programmi kollha relatati mal-persuni b’diżabilità. Il-KESE jappella lill-istituzzjonijiet tal-UE u lill-gvernijiet nazzjonali biex jistabbilixxu proċessi adatti.

5.   Il-monitoraġġ tal-UN CRPD fl-UE

| 5.1 | Il-KESE jinnota li l-Artikolu 33(2) tal-UN CRPD jobbliga lill-Istati Msieħba jaħtru jew iwaqqfu fi ħdanhom qafas li jinkludi mekkaniżmu indipendenti wieħed jew aktar biex “jippromovu, jipproteġu u jimmoniterjaw” l-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni. |
| --- | --- |

5.1

Il-KESE jinnota li l-Artikolu 33(2) tal-UN CRPD jobbliga lill-Istati Msieħba jaħtru jew iwaqqfu fi ħdanhom qafas li jinkludi mekkaniżmu indipendenti wieħed jew aktar biex “jippromovu, jipproteġu u jimmoniterjaw” l-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni.

| 5.2 | Il-KESE jappella lill-Kunsill biex jaħtar b’mod formali dan it-tip ta’ qafas permezz ta’ deċiżjoni. |
| --- | --- |

5.2

Il-KESE jappella lill-Kunsill biex jaħtar b’mod formali dan it-tip ta’ qafas permezz ta’ deċiżjoni.

| 5.3 | Il-KESE jinnota li meta jinħatar jew jitwaqqaf dan it-tip ta’ mekkaniżmu, il-Partijiet Imsieħba għandhom iqisu l-prinċipju ta’ Pariġi rigward l-istatus u l-operat tal-istituzzjonijiet nazzjonali li jipproteġu u jippromovu d-drittijiet tal-bniedem. |
| --- | --- |

5.3

Il-KESE jinnota li meta jinħatar jew jitwaqqaf dan it-tip ta’ mekkaniżmu, il-Partijiet Imsieħba għandhom iqisu l-prinċipju ta’ Pariġi rigward l-istatus u l-operat tal-istituzzjonijiet nazzjonali li jipproteġu u jippromovu d-drittijiet tal-bniedem.

| 5.4 | Il-KESE jappella, b’mod partikolari, biex il-qafas ikun indipendenti mill-punt ta’ kuntatt u mill-mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni fi ħdan l-UE, u biex jiġi definit mandat ċar għal kull min jipparteċipa fil-qafas kif ukoll baġit speċifiku li jippermettilhom iwettqu l-kompiti tagħhom. |
| --- | --- |

5.4

Il-KESE jappella, b’mod partikolari, biex il-qafas ikun indipendenti mill-punt ta’ kuntatt u mill-mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni fi ħdan l-UE, u biex jiġi definit mandat ċar għal kull min jipparteċipa fil-qafas kif ukoll baġit speċifiku li jippermettilhom iwettqu l-kompiti tagħhom.

| 5.5 | Il-KESE jenfasizza l-bżonn li jiġu stabbiliti regoli ċari għall-konsultazzjoni strutturata ta’ min jipparteċipa fil-qafas skont ir-rwoli rispettivi tagħhom, b’mod partikolari fir-rigward tal-preparazzjoni tal-leġislazzjoni. |
| --- | --- |

5.5

Il-KESE jenfasizza l-bżonn li jiġu stabbiliti regoli ċari għall-konsultazzjoni strutturata ta’ min jipparteċipa fil-qafas skont ir-rwoli rispettivi tagħhom, b’mod partikolari fir-rigward tal-preparazzjoni tal-leġislazzjoni.

| 5.6 | Il-KESE jirrikonoxxi li skont l-Artikolu 33(3) tal-UN CRPD, is-soċjetà ċivili u b’mod partikolari l-persuni b’diżabilità u l-organizzazzjonijiet li jirrappreżentawhom għandhom jiġu involuti u jipparteċipaw b’mod sħiħ fil-proċess ta’ monitoraġġ, inkluż fil-punt ta’ kuntatt u fil-mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni maħturin mill-Kunsill għall-implimentazzjoni tal-UN CRPD. |
| --- | --- |

5.6

Il-KESE jirrikonoxxi li skont l-Artikolu 33(3) tal-UN CRPD, is-soċjetà ċivili u b’mod partikolari l-persuni b’diżabilità u l-organizzazzjonijiet li jirrappreżentawhom għandhom jiġu involuti u jipparteċipaw b’mod sħiħ fil-proċess ta’ monitoraġġ, inkluż fil-punt ta’ kuntatt u fil-mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni maħturin mill-Kunsill għall-implimentazzjoni tal-UN CRPD.

| 5.7 | Il-KESE jemmen li l-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità, bħala l-organizzazzjoni Ewropea komprensiva li tirrappreżenta t-80 miljun ċittadin b’diżabilità fl-Ewropa, għandu jiġu involut fil-monitoraġġ f’livell Ewropew tal-UN CRPD kif ukoll fil-proċessi kollha ta’ tfassil ta’ politiki u ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet relatati ma’ ħajjet il-persuni b’diżabilità. |
| --- | --- |

5.7

Il-KESE jemmen li l-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità, bħala l-organizzazzjoni Ewropea komprensiva li tirrappreżenta t-80 miljun ċittadin b’diżabilità fl-Ewropa, għandu jiġu involut fil-monitoraġġ f’livell Ewropew tal-UN CRPD kif ukoll fil-proċessi kollha ta’ tfassil ta’ politiki u ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet relatati ma’ ħajjet il-persuni b’diżabilità.

| 5.8 | Il-KESE jemmen bil-qawwa li s-sħubija hija għodda għall-iżvilupp sostenibbli, ekonomiku u soċjali u għandha tkun ibbażata fuq perspettiva fit-tul ta’ parteċipazzjoni reali tas-soċjetà ċivili filwaqt li tinkludi t-tisħiħ kontinwu tal-kapaċitajiet tal-imsieħba kollha kif ukoll il-forniment tal-mezzi adegwati għall-parteċipazzjoni (13). |
| --- | --- |

5.8

Il-KESE jemmen bil-qawwa li s-sħubija hija għodda għall-iżvilupp sostenibbli, ekonomiku u soċjali u għandha tkun ibbażata fuq perspettiva fit-tul ta’ parteċipazzjoni reali tas-soċjetà ċivili filwaqt li tinkludi t-tisħiħ kontinwu tal-kapaċitajiet tal-imsieħba kollha kif ukoll il-forniment tal-mezzi adegwati għall-parteċipazzjoni (13).

| 5.9 | Il-KESE jħeġġeġ lill-UE biex fil-programm futur tagħha dwar id-Drittijiet u Ċittadinanza tinkludi fondi ddedikati għall-implimentazzjoni tal-UN CRPD, inkluż il-bini tal-kapaċitajiet, u fondi suffiċjenti għall-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw lill-persuni b’diżabilità. |
| --- | --- |

5.9

Il-KESE jħeġġeġ lill-UE biex fil-programm futur tagħha dwar id-Drittijiet u Ċittadinanza tinkludi fondi ddedikati għall-implimentazzjoni tal-UN CRPD, inkluż il-bini tal-kapaċitajiet, u fondi suffiċjenti għall-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw lill-persuni b’diżabilità.

| 5.10 | Il-KESE jirrikonoxxi l-importanza li jitwaqqaf qafas fil-livell tal-UE konformi mal-UN CRPD, sabiex dan iservi ta’ eżempju għall-pajjiżi li jinsabu barra mill-UE, b’mod speċjali dawk li jagħmlu parti mill-organizzazzjonijiet reġjonali. |
| --- | --- |

5.10

Il-KESE jirrikonoxxi l-importanza li jitwaqqaf qafas fil-livell tal-UE konformi mal-UN CRPD, sabiex dan iservi ta’ eżempju għall-pajjiżi li jinsabu barra mill-UE, b’mod speċjali dawk li jagħmlu parti mill-organizzazzjonijiet reġjonali.

| 5.11 | Il-KESE jenfasizza li l-UE għandha tressaq l-ewwel rapport perjodiku tagħha quddiem il-Kumitat tal-UN CRPD kmieni fl-2013 u hu jittama li l-Kummissjoni Ewropea tikkonsultah fit-tħejjija ta’ dan ir-rapport, flimkien ma’ firxa wiesgħa ta’ partijiet interessati, fosthom is-soċjetà ċivili u b’mod partikolari l-moviment dwar id-diżabilità. |
| --- | --- |

5.11

Il-KESE jenfasizza li l-UE għandha tressaq l-ewwel rapport perjodiku tagħha quddiem il-Kumitat tal-UN CRPD kmieni fl-2013 u hu jittama li l-Kummissjoni Ewropea tikkonsultah fit-tħejjija ta’ dan ir-rapport, flimkien ma’ firxa wiesgħa ta’ partijiet interessati, fosthom is-soċjetà ċivili u b’mod partikolari l-moviment dwar id-diżabilità.

| 5.12 | Il-KESE jilqa’ l-azzjonijiet kollha proposti mill-Kummissjoni Ewropea u l-Eurostat biex itejbu u jżidu l-ġbir tad-data u l-istatistika dettaljata u l-indikaturi dwar id-diżabilità, bil-għan li jiġu żviluppati politiki aktar effettivi u monitoraġġ aħjar tal-implimentazzjoni tagħhom. Il-KESE qed jistenna bil-ħerqa l-pubblikazzjoni tad-data mill-komponent ad hoc dwar id-diżabilità inkluż fl-Istħarriġ dwar il-Forza tax-Xogħol 2011, u jinkoraġġixxi lill-Kummissjoni, lill-Eurostat, lill-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali u lill-Istati Membri biex jinkludu mistoqsijiet dwar id-diżabilità f’kull stħarriġ ewlieni u biex jiżviluppaw sondaġġi u indikaturi speċifiċi li jkejlu l-interazzjoni bejn il-persuni b’diżabilità u l-ostakli li jiffaċċjaw fil-ħajja ta’ kuljum tagħhom kif ukoll l-impatt tal-istrumenti ta’ politika maħsuba biex jeliminaw tali ostakli. |
| --- | --- |

5.12

Il-KESE jilqa’ l-azzjonijiet kollha proposti mill-Kummissjoni Ewropea u l-Eurostat biex itejbu u jżidu l-ġbir tad-data u l-istatistika dettaljata u l-indikaturi dwar id-diżabilità, bil-għan li jiġu żviluppati politiki aktar effettivi u monitoraġġ aħjar tal-implimentazzjoni tagħhom. Il-KESE qed jistenna bil-ħerqa l-pubblikazzjoni tad-data mill-komponent ad hoc dwar id-diżabilità inkluż fl-Istħarriġ dwar il-Forza tax-Xogħol 2011, u jinkoraġġixxi lill-Kummissjoni, lill-Eurostat, lill-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali u lill-Istati Membri biex jinkludu mistoqsijiet dwar id-diżabilità f’kull stħarriġ ewlieni u biex jiżviluppaw sondaġġi u indikaturi speċifiċi li jkejlu l-interazzjoni bejn il-persuni b’diżabilità u l-ostakli li jiffaċċjaw fil-ħajja ta’ kuljum tagħhom kif ukoll l-impatt tal-istrumenti ta’ politika maħsuba biex jeliminaw tali ostakli.

| 5.13 | Il-KESE jħeġġeġ lill-UE u lill-Istati Membri jiżviluppaw kampanji ta’ sensibilizzazzjoni dwar id-drittijiet u l-obbligi stabbiliti fil-UN CRPD li jkunu mmirati lejn l-awtoritajiet pubbliċi fil-livelli kollha, il-kumpaniji privati, il-mezzi tax-xandir, l-universitajiet u ċ-ċentri ta’ riċerka, l-iskejjel, u s-servizz soċjali u tas-saħħa. |
| --- | --- |

5.13

Il-KESE jħeġġeġ lill-UE u lill-Istati Membri jiżviluppaw kampanji ta’ sensibilizzazzjoni dwar id-drittijiet u l-obbligi stabbiliti fil-UN CRPD li jkunu mmirati lejn l-awtoritajiet pubbliċi fil-livelli kollha, il-kumpaniji privati, il-mezzi tax-xandir, l-universitajiet u ċ-ċentri ta’ riċerka, l-iskejjel, u s-servizz soċjali u tas-saħħa.

| 5.14 | Il-KESE jappella lill-Istati Membri biex jiżguraw l-implimentazzjoni tal-UN CRPD fil-livelli differenti tat-teħid ta’ deċiżjonijiet billi jintegraw id-dispożizzjonijiet tagħha fil-leġislazzjoni, il-politiki u d-deċiżjonijiet amministrattivi u billi jiżviluppaw pjani ta’ azzjoni dwar id-diżabilità li jkunu konformi mal-UN CRPD. |
| --- | --- |

5.14

Il-KESE jappella lill-Istati Membri biex jiżguraw l-implimentazzjoni tal-UN CRPD fil-livelli differenti tat-teħid ta’ deċiżjonijiet billi jintegraw id-dispożizzjonijiet tagħha fil-leġislazzjoni, il-politiki u d-deċiżjonijiet amministrattivi u billi jiżviluppaw pjani ta’ azzjoni dwar id-diżabilità li jkunu konformi mal-UN CRPD.

| 5.15 | Il-KESE jinkoraġġixxi s-sħubijiet bejn it-trejdjunjins, l-organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem, l-organizzazzjonijiet tal-ekonomija soċjali u l-organizzazzjonijiet tal-persuni b’diżabilità, sabiex jippromovu l-aċċess tal-persuni b’diżabilità għall-impjieg b’konformità mal-UN CRPD. |
| --- | --- |

5.15

Il-KESE jinkoraġġixxi s-sħubijiet bejn it-trejdjunjins, l-organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem, l-organizzazzjonijiet tal-ekonomija soċjali u l-organizzazzjonijiet tal-persuni b’diżabilità, sabiex jippromovu l-aċċess tal-persuni b’diżabilità għall-impjieg b’konformità mal-UN CRPD.

6.   Il-KESE u l-UN CRPD – implimentazzjoni interna

| 6.1 | Il-KESE jemmen li għandu jieħu azzjoni adatta biex jimplimenta l-UN CRPD internament u jirrispetta l-obbligi tiegħu. Dan jinkludi b’mod partikolari li:






  — | jinkoraġġixxi l-impjieg ta’ persuni b’diżabilità fil-KESE, anke billi jiżviluppa programm ta’ apprentistati u jinkoraġġixxi l-applikazzjonijiet ta’ esperti nazzjonali sekondati b’diżabilità; |
| --- | --- | --- |

6.1

Il-KESE jemmen li għandu jieħu azzjoni adatta biex jimplimenta l-UN CRPD internament u jirrispetta l-obbligi tiegħu. Dan jinkludi b’mod partikolari li:

—

jinkoraġġixxi l-impjieg ta’ persuni b’diżabilità fil-KESE, anke billi jiżviluppa programm ta’ apprentistati u jinkoraġġixxi l-applikazzjonijiet ta’ esperti nazzjonali sekondati b’diżabilità;

| — | jiżgura proċess ta’ reklutaġġ mingħajr diskriminazzjoni għall-kandidati b’diżabilità; |
| --- | --- |

—

jiżgura proċess ta’ reklutaġġ mingħajr diskriminazzjoni għall-kandidati b’diżabilità;

| — | jipprovdi aċċess lill-persuni b’diżabilità għas-servizzi ta’ impjieg u għat-taħriġ vokazzjonali u kontinwu; |
| --- | --- |

—

jipprovdi aċċess lill-persuni b’diżabilità għas-servizzi ta’ impjieg u għat-taħriġ vokazzjonali u kontinwu;

| — | itejjeb l-aċċessibilità tal-bini, tal-websajts, tal-għodod tal-ICT u tad-dokumenti; |
| --- | --- |

—

itejjeb l-aċċessibilità tal-bini, tal-websajts, tal-għodod tal-ICT u tad-dokumenti;

| — | jipprovdi akkomodazzjoni raġonevoli li tinkludi assistenza personali għall-impjegati, il-membri u l-esperti; |
| --- | --- |

—

jipprovdi akkomodazzjoni raġonevoli li tinkludi assistenza personali għall-impjegati, il-membri u l-esperti;

| — | jorganizza taħriġ għall-persunal tiegħu biex dan isir konxju tad-diżabilità u tal-UN CRPD, u jħejji ktejjeb u vidjo dwar l-integrazzjoni tal-implimentazzjoni tal-UN CRPD; |
| --- | --- |

—

jorganizza taħriġ għall-persunal tiegħu biex dan isir konxju tad-diżabilità u tal-UN CRPD, u jħejji ktejjeb u vidjo dwar l-integrazzjoni tal-implimentazzjoni tal-UN CRPD;

| — | jipparteċipa fil-grupp ta’ ħidma interistituzzjonali dwar l-implimentazzjoni tal-UN CRPD; |
| --- | --- |

—

jipparteċipa fil-grupp ta’ ħidma interistituzzjonali dwar l-implimentazzjoni tal-UN CRPD;

| — | jintegra d-diżabilità fl-attivitajiet tiegħu. |
| --- | --- |

—

jintegra d-diżabilità fl-attivitajiet tiegħu.

| 6.2 | Il-KESE jenfasizza li d-drittijiet tal-persuni b’diżabilità għandhom ikunu punt trasversali li jiġi indirizzat fl-opinjonijiet kollha tiegħu li għandhom impatt fuq ħajjet il-persuni b’diżabilità. |
| --- | --- |

6.2

Il-KESE jenfasizza li d-drittijiet tal-persuni b’diżabilità għandhom ikunu punt trasversali li jiġi indirizzat fl-opinjonijiet kollha tiegħu li għandhom impatt fuq ħajjet il-persuni b’diżabilità.

| 6.3 | Il-KESE jenfasizza li d-drittijiet stabbiliti fil-UN CRPD għandhom jiġu integrati fil-ħidma tas-sezzjonijiet kollha tiegħu, peress li huma jikkonċernaw kull qasam ta’ attività soċjali, kulturali u ekonomika. |
| --- | --- |

6.3

Il-KESE jenfasizza li d-drittijiet stabbiliti fil-UN CRPD għandhom jiġu integrati fil-ħidma tas-sezzjonijiet kollha tiegħu, peress li huma jikkonċernaw kull qasam ta’ attività soċjali, kulturali u ekonomika.

| 6.4 | Għal dan il-għan, il-KESE jenfasizza li hemm bżonn jinħoloq kumitat ta’ tmexxija dwar l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-UN CRPD, liema kumitat għandu jappella biex l-istituzzjonijiet differenti tal-UE jressqu rapport dwar il-ħidma tagħhom u jitolbu lis-soċjetà ċivili, b’mod partikolari l-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità bħala l-organizzazzjoni li tirrappreżenta l-persuni b’diżabilità, biex tesprimi l-fehmiet tagħha bħala kontribut fit-tħejjija u l-preżentazzjoni tar-rapport tal-UE lill-Kumitat tal-UN CRPD. Bis-saħħa tal-involviment ta’ dawn is-sezzjonijiet differenti, il-kumitat ta’ tmexxija jkun jista’ jipprovdi opinjoni indipendenti dwar il-progress fl-implimentazzjoni tal-UN CRPD. |
| --- | --- |

6.4

Għal dan il-għan, il-KESE jenfasizza li hemm bżonn jinħoloq kumitat ta’ tmexxija dwar l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-UN CRPD, liema kumitat għandu jappella biex l-istituzzjonijiet differenti tal-UE jressqu rapport dwar il-ħidma tagħhom u jitolbu lis-soċjetà ċivili, b’mod partikolari l-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità bħala l-organizzazzjoni li tirrappreżenta l-persuni b’diżabilità, biex tesprimi l-fehmiet tagħha bħala kontribut fit-tħejjija u l-preżentazzjoni tar-rapport tal-UE lill-Kumitat tal-UN CRPD. Bis-saħħa tal-involviment ta’ dawn is-sezzjonijiet differenti, il-kumitat ta’ tmexxija jkun jista’ jipprovdi opinjoni indipendenti dwar il-progress fl-implimentazzjoni tal-UN CRPD.

| 6.5 | Il-KESE jfakkar fir-rwol li jaqdi biex isaħħaħ il-leġittimità demokratika tal-UE billi jenfasizza d-demokrazija parteċipattiva, kif ukoll ir-rwol tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

6.5

Il-KESE jfakkar fir-rwol li jaqdi biex isaħħaħ il-leġittimità demokratika tal-UE billi jenfasizza d-demokrazija parteċipattiva, kif ukoll ir-rwol tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili.

| 6.6 | Il-KESE jappella biex jinħoloq korp li jistimola u jikkoordina d-djalogu bejn l-istituzzjonijiet u l-korpi tal-UE u s-soċjetà ċivili dwar l-implimentazzjoni tal-UN CRPD fil-livell tal-UE. |
| --- | --- |

6.6

Il-KESE jappella biex jinħoloq korp li jistimola u jikkoordina d-djalogu bejn l-istituzzjonijiet u l-korpi tal-UE u s-soċjetà ċivili dwar l-implimentazzjoni tal-UN CRPD fil-livell tal-UE.

| 6.7 | Il-KESE jirrakkomanda li jagħti l-kontribut tiegħu, permezz ta’ opinjoni, għar-rapport li l-UE għandha tressaq quddiem il-Kumitat tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità. |
| --- | --- |

6.7

Il-KESE jirrakkomanda li jagħti l-kontribut tiegħu, permezz ta’ opinjoni, għar-rapport li l-UE għandha tressaq quddiem il-Kumitat tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2011) 665 final.

1

(2)  http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm

2

(3)  ĠU C 376, 22.12.2011, p. 81-86: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52011AE1382:MT:NOT

3

(4)  ĠU C 181, 21.6.2012, p. 2-6: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52012AE0826:MT:NOT

4

(5)  2010/48/KE.

5

(6)  16243/10 tad-29 ta’ Novembru 2010.

6

(7)  SEC(2011) 567 final (mhux disponibbli bil-Malti).

7

(8)  L-Istat tal-Unjoni dwar id-Diżabilità ssejjaħ mill-President tal-Kummissjoni Ewropea, is-Sur Barroso, fis-6 ta’ Diċembru 2011, u laqqa’ flimkien lis-Sur Van Rompuy, President tal-Kunsill Ewropew, lis-Sur Buzek, President tal-Parlament Ewropew, u lis-Sur Vardakastanis, President tal-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità.

8

Istat tal-Unjoni dwar id-Diżabilità

(9)  ĠU C 376, 22.12.2011, p. 81-86: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52011AE1382:MT:NOT

9

(10)  Il-kundizzjonalitajiet ex-ante mal-UN CRPD, l-aċċessibilità u l-għajxien indipendenti kienu diġà inklużi fil-proposta tal-Kummissjoni Ewropea.

10

ex-ante

(11)  COM(2011) 665 final.

11

(12)  http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm

12

(13)  ĠU C 44, 11.2.2011, p. 1–9.

13

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/36 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/36

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Is-Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali — għal xogħol aħjar u kwalità ta’ ħajja aħjar” (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

2013/C 44/06

Relatur: is-Sur SCHLÜTER

Nhar it-12 ta’ Lulju 2012, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

Is-Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali — għal xogħol aħjar u kwalità ta’ ħajja aħjar.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-23 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-13 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’74 vot favur, vot wieħed (1) kontra u 2 astensjonijiet.

1.   Sinteżi u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Is-saħħa mentali hija element fundamentali tal-kwalità tal-ħajja u tal-benesseri taċ-ċittadini kollha tal-UE. L-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) tiddefinixxi s-saħħa mentali bħala “l-istat tal-benesseri li fih l-individwu juża l-kapaċitajiet tiegħu, jegħleb il-piżijiet normali tal-ħajja, ikun jista’ jaħdem b’mod produttiv u jkun kapaċi jagħti kontribut lill-komunità tiegħu” (1). Id-data ekonomika bħall-PDG ma tirriflettix dan b’mod adegwat. Il-kriżi attwali ħolqot ċertu ansjetà eżistenzjali u kriżi ta’ identità fost bosta miljuni ta’ individwi, żiedet il-qgħad u influwenzat ir-riskju ta’ suwiċidju. Għaldaqstant, il-garanzija ta’ stabbiltà mentali u psikoloġika hija aktar importanti minn kwistjonijiet finanzjarji astratti għall-kuntentizza ta’ ħafna u ħafna individwi. Fil-livell individwali, is-saħħa mentali hija l-prerekwiżit biex l-individwi jkunu jistgħu jiksbu l-potenzjal intellettwali u emozzjonali tagħhom. Fil-livell komunitarju, is-saħħa mentali hija riżorsa għall-koeżjoni soċjali, għat-titjib tal-benesseri soċjali kif ukoll għall-prosperità ekonomika. |
| --- | --- |

1.1

Is-saħħa mentali hija element fundamentali tal-kwalità tal-ħajja u tal-benesseri taċ-ċittadini kollha tal-UE. L-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) tiddefinixxi s-saħħa mentali bħala “l-istat tal-benesseri li fih l-individwu juża l-kapaċitajiet tiegħu, jegħleb il-piżijiet normali tal-ħajja, ikun jista’ jaħdem b’mod produttiv u jkun kapaċi jagħti kontribut lill-komunità tiegħu” (1). Id-data ekonomika bħall-PDG ma tirriflettix dan b’mod adegwat. Il-kriżi attwali ħolqot ċertu ansjetà eżistenzjali u kriżi ta’ identità fost bosta miljuni ta’ individwi, żiedet il-qgħad u influwenzat ir-riskju ta’ suwiċidju. Għaldaqstant, il-garanzija ta’ stabbiltà mentali u psikoloġika hija aktar importanti minn kwistjonijiet finanzjarji astratti għall-kuntentizza ta’ ħafna u ħafna individwi. Fil-livell individwali, is-saħħa mentali hija l-prerekwiżit biex l-individwi jkunu jistgħu jiksbu l-potenzjal intellettwali u emozzjonali tagħhom. Fil-livell komunitarju, is-saħħa mentali hija riżorsa għall-koeżjoni soċjali, għat-titjib tal-benesseri soċjali kif ukoll għall-prosperità ekonomika.

| 1.2 | L-għan tal-inizjattiva huwa li ssaħħaħ is-saħħa mentali u li tissensibilizza lill-pubbliku fl-iktar sens wiesa’. Apparti l-mard jew id-diżabilità mentali, kroniki u akuti, jeżistu wkoll disturbi restrittivi li mhumiex klassifikati bħala mard u li jista’ jkollhom ukoll kawżi u effetti fiżiċi. Is-suġġett tas-saħħa mentali jinkludi ħafna lati differenti u varjati li huma influwenzati minn aspetti mediċi u soċjopolitiċi, iżda wkoll minn aspetti tal-ħajja bħal pereżempju d-dinja tax-xogħol, iż-żogħżija, l-anzjanità u l-faqar. |
| --- | --- |

1.2

L-għan tal-inizjattiva huwa li ssaħħaħ is-saħħa mentali u li tissensibilizza lill-pubbliku fl-iktar sens wiesa’. Apparti l-mard jew id-diżabilità mentali, kroniki u akuti, jeżistu wkoll disturbi restrittivi li mhumiex klassifikati bħala mard u li jista’ jkollhom ukoll kawżi u effetti fiżiċi. Is-suġġett tas-saħħa mentali jinkludi ħafna lati differenti u varjati li huma influwenzati minn aspetti mediċi u soċjopolitiċi, iżda wkoll minn aspetti tal-ħajja bħal pereżempju d-dinja tax-xogħol, iż-żogħżija, l-anzjanità u l-faqar.

| 1.3 | Il-problemi tas-saħħa jista’ jkollhom diversi kawżi u konsegwenzi bħal pereżempju trawma, esperjenzi stressanti fit-tfulija, l-użu tad-droga, l-istress, il-qgħad, il-problema ta’ persuni mingħajr dar, l-esklużjoni – u jistgħu jkunu marbuta ma’ kundizzjonijiet ġenetiċi. Bl-istess mod, is-soluzzjonijiet u l-oqsma ta’ politika rilevanti huma varjati ħafna. Dawn il-kawżi sikwit ikunu jistgħu jiġu influwenzati u għalhekk għandhom jiġu kkunsidrati b’mod adatt fil-qafas ta’ politika u ekonomija inklużivi. L-ekonomija soċjali, is-soċjetà ċivili kif ukoll approċċi ġodda ta’ intrapriżi soċjali jistgħu jaqdu rwol ċentrali f’dan ir-rigward. Il-prevenzjoni, l-identifikazzjoni bikrija u t-trattament tal-mard mentali għandhom ikunu multidimensjonali (b’approċċi psikoterapewtiċi, mediċi u soċjoekonomiċi). Il-problemi u l-mard mentali qed jiġu kkunsidrati aktar fit-taħriġ ġenerali tal-professjonisti fil-qasam tas-saħħa, tal-edukaturi, tal-għalliema u l-persuni f’pożizzjonijiet maniġerjali. Il-promozzjoni tas-saħħa fil-post tax-xogħol u dan bl-appoġġ pubbliku kif ukoll kultura intraprenditorjali moderna jistgħu jgħinu lil individwi bi problemi tas-saħħa u jillimitaw il-ħolqien ta’ problemi relatati max-xogħol. |
| --- | --- |

1.3

Il-problemi tas-saħħa jista’ jkollhom diversi kawżi u konsegwenzi bħal pereżempju trawma, esperjenzi stressanti fit-tfulija, l-użu tad-droga, l-istress, il-qgħad, il-problema ta’ persuni mingħajr dar, l-esklużjoni – u jistgħu jkunu marbuta ma’ kundizzjonijiet ġenetiċi. Bl-istess mod, is-soluzzjonijiet u l-oqsma ta’ politika rilevanti huma varjati ħafna. Dawn il-kawżi sikwit ikunu jistgħu jiġu influwenzati u għalhekk għandhom jiġu kkunsidrati b’mod adatt fil-qafas ta’ politika u ekonomija inklużivi. L-ekonomija soċjali, is-soċjetà ċivili kif ukoll approċċi ġodda ta’ intrapriżi soċjali jistgħu jaqdu rwol ċentrali f’dan ir-rigward. Il-prevenzjoni, l-identifikazzjoni bikrija u t-trattament tal-mard mentali għandhom ikunu multidimensjonali (b’approċċi psikoterapewtiċi, mediċi u soċjoekonomiċi). Il-problemi u l-mard mentali qed jiġu kkunsidrati aktar fit-taħriġ ġenerali tal-professjonisti fil-qasam tas-saħħa, tal-edukaturi, tal-għalliema u l-persuni f’pożizzjonijiet maniġerjali. Il-promozzjoni tas-saħħa fil-post tax-xogħol u dan bl-appoġġ pubbliku kif ukoll kultura intraprenditorjali moderna jistgħu jgħinu lil individwi bi problemi tas-saħħa u jillimitaw il-ħolqien ta’ problemi relatati max-xogħol.

| 1.4 | It-tisħiħ tan-netwerks ċivili, volontarji, familjari u professjonali u l-parteċipazzjoni ta’ dawk ikkonċernati u l-assoċjazzjonijiet tagħhom jaqdu rwol ċentrali. Il-prevenzjoni u s-sensibilizzazzjoni huma kompiti tas-soċjetà b’mod ġenerali. Permezz ta’ servizz ta’ għajnuna għall-outpatients fil-komunità u ta’ residenzi ta’ għajxien megħjun kura(assisted living residences) sikwit jiġu evitati r-restrizzjonijiet tal-libertà u t-terapiji istituzzjonalizzati. Ir-rakkomandazzjonijiet u l-prattiki tajba Ewropej huma ta’ importanza partikolari f’dan ir-rigward u, fost affarijiet oħra, għandhom ikopru tnaqqis adegwat tal-psikjatrija istituzzjonalizzata u l-użu tal-mediċini bil-għan li jikkontribwixxu għall-ħolqien ta’ għajnuna soċjali u forom alternattivi ta’ appoġġ. Ir-riżorsi miksuba għax-xjenza u r-riċerka jistgħu wkoll jiġu mmirati aktar lejn iż-żamma tas-saħħa mentali. Hemm ukoll il-possibbiltà ta’ ristrutturar u ta’ prijoritajiet ġodda għal Stati Membri finanzjarjament aktar dgħajfa. |
| --- | --- |

1.4

It-tisħiħ tan-netwerks ċivili, volontarji, familjari u professjonali u l-parteċipazzjoni ta’ dawk ikkonċernati u l-assoċjazzjonijiet tagħhom jaqdu rwol ċentrali. Il-prevenzjoni u s-sensibilizzazzjoni huma kompiti tas-soċjetà b’mod ġenerali. Permezz ta’ servizz ta’ għajnuna għall-outpatients fil-komunità u ta’ residenzi ta’ għajxien megħjun kura(assisted living residences) sikwit jiġu evitati r-restrizzjonijiet tal-libertà u t-terapiji istituzzjonalizzati. Ir-rakkomandazzjonijiet u l-prattiki tajba Ewropej huma ta’ importanza partikolari f’dan ir-rigward u, fost affarijiet oħra, għandhom ikopru tnaqqis adegwat tal-psikjatrija istituzzjonalizzata u l-użu tal-mediċini bil-għan li jikkontribwixxu għall-ħolqien ta’ għajnuna soċjali u forom alternattivi ta’ appoġġ. Ir-riżorsi miksuba għax-xjenza u r-riċerka jistgħu wkoll jiġu mmirati aktar lejn iż-żamma tas-saħħa mentali. Hemm ukoll il-possibbiltà ta’ ristrutturar u ta’ prijoritajiet ġodda għal Stati Membri finanzjarjament aktar dgħajfa.

| 1.5 | Is-sensibilizzazzjoni tal-pubbliku ġenerali fir-rigward ta’ din il-kwistjoni, inkluż fin-nursery schools u l-iskejjel, fl-intrapriżi, fost it-tobba u l-istituzzjonijiet tal-kura, għandha tiġi promossa madwar l-UE kollha. Il-kampanji kontra l-istigmatizzazzjoni u l-użu ta’ diskors nondiskriminatorju fil-mezzi tax-xandir jistgħu jnaqqsu d-diskriminizzazzjoni li jesperjenzaw il-persuni b’mard mentali. Is-sitwazzjoni tas-saħħa mentali għandha wkoll konsegwenzi ekonomiċi sinifikanti, għalkemm dawn huma sekondarji meta mqabbla mal-problemi personali aktar serji tas-saħħa mentali (2). Għandhom jitqajmu aktar mistoqsijiet dwar liema interessi u strutturi soċjali, politiċi u ekonomiċi jaggravaw din il-problema u kif l-inklużjoni attiva tista’ tiġi promossa permezz ta’ żvilupp effettiv ta’ sistemi tal-kura tas-saħħa mmirati lejn l-individwi u tal-appoġġ tal-familji bħala l-ewwel post ta’ tagħlim fil-ħajja tal-individwi. L-avvanzi ċari fil-mediċina, l-għajnuna professjonali u volontarja kif ukoll il-mudell ta’ negozju dwar is-saħħa preventiva għandhom jiġu kkunsidrati u promossi aktar. |
| --- | --- |

1.5

Is-sensibilizzazzjoni tal-pubbliku ġenerali fir-rigward ta’ din il-kwistjoni, inkluż fin-nursery schools u l-iskejjel, fl-intrapriżi, fost it-tobba u l-istituzzjonijiet tal-kura, għandha tiġi promossa madwar l-UE kollha. Il-kampanji kontra l-istigmatizzazzjoni u l-użu ta’ diskors nondiskriminatorju fil-mezzi tax-xandir jistgħu jnaqqsu d-diskriminizzazzjoni li jesperjenzaw il-persuni b’mard mentali. Is-sitwazzjoni tas-saħħa mentali għandha wkoll konsegwenzi ekonomiċi sinifikanti, għalkemm dawn huma sekondarji meta mqabbla mal-problemi personali aktar serji tas-saħħa mentali (2). Għandhom jitqajmu aktar mistoqsijiet dwar liema interessi u strutturi soċjali, politiċi u ekonomiċi jaggravaw din il-problema u kif l-inklużjoni attiva tista’ tiġi promossa permezz ta’ żvilupp effettiv ta’ sistemi tal-kura tas-saħħa mmirati lejn l-individwi u tal-appoġġ tal-familji bħala l-ewwel post ta’ tagħlim fil-ħajja tal-individwi. L-avvanzi ċari fil-mediċina, l-għajnuna professjonali u volontarja kif ukoll il-mudell ta’ negozju dwar is-saħħa preventiva għandhom jiġu kkunsidrati u promossi aktar.

2.   Sfond

| 2.1 | L-aktar tipi ta’ mard mifrux fl-Ewropa huma l-ansjetà, id-dipressjoni u l-mard relatat ma’ tipi differenti ta’ dipendenzi. Skont studji li saru fl-2010, 38 % taċ-ċittadini Ewropej jbatu minn mard mentali (3). Fl-2005 din iċ-ċifra diġà kienet ta’ 27 % (4). Kull sena, 58 000 persuna tagħmel suwiċidju; u sal-2020 huwa mistenni li d-dipressjoni tkun it-tieni l-aktar marda komuni fil-pajjiżi industrijalizzati (5). Bejn l-2006 u l-2009, il-ħin tax-xogħol mitluf minħabba mard mentali żdied b’38 % fost l-impjegati u b’44 % fost il-persuni qiegħda, ilkoll assigurati minn fond ewlieni tal-assigurazzjoni tas-saħħa fil-Ġermanja (6). F’dan il-perjodu kien hemm żieda ta’ 33 % fir-riċetti għal “mediċina għat-trattament tas-sistema nervuża”, li jinkludu pereżempju l-antidipressanti (7). Anke fir-Renju Unit, 44 % ta’ min iħaddem irrappurtaw żieda fil-problemi tas-saħħa mentali u 40 % minnhom irreġistraw żieda fl-assenzi mix-xogħol minħabba raġunijiet ta’ stress (8). |
| --- | --- |

2.1

L-aktar tipi ta’ mard mifrux fl-Ewropa huma l-ansjetà, id-dipressjoni u l-mard relatat ma’ tipi differenti ta’ dipendenzi. Skont studji li saru fl-2010, 38 % taċ-ċittadini Ewropej jbatu minn mard mentali (3). Fl-2005 din iċ-ċifra diġà kienet ta’ 27 % (4). Kull sena, 58 000 persuna tagħmel suwiċidju; u sal-2020 huwa mistenni li d-dipressjoni tkun it-tieni l-aktar marda komuni fil-pajjiżi industrijalizzati (5). Bejn l-2006 u l-2009, il-ħin tax-xogħol mitluf minħabba mard mentali żdied b’38 % fost l-impjegati u b’44 % fost il-persuni qiegħda, ilkoll assigurati minn fond ewlieni tal-assigurazzjoni tas-saħħa fil-Ġermanja (6). F’dan il-perjodu kien hemm żieda ta’ 33 % fir-riċetti għal “mediċina għat-trattament tas-sistema nervuża”, li jinkludu pereżempju l-antidipressanti (7). Anke fir-Renju Unit, 44 % ta’ min iħaddem irrappurtaw żieda fil-problemi tas-saħħa mentali u 40 % minnhom irreġistraw żieda fl-assenzi mix-xogħol minħabba raġunijiet ta’ stress (8).

| 2.2 | Is-saħħa mentali u l-benesseri mentali s’issa qatt ma kienu l-enfasi ta’ Sena Ewropea. Madankollu, il-preġudizzji dwar il-problemi ta’ saħħa mentali u d-diżabilitajiet psikosoċjali u l-istigmatizzazzjoni pereżempju fis-soċjetà jew fil-post tax-xogħol illum il-ġurnata għadhom iseħħu ta’ kuljum. L-Istrateġija Ewropa 2020 titlob li, fil-kuntest ta’ tkabbir inklużiv u sostenibbli, tissaħħaħ l-inklużjoni soċjali ta’ dan il-grupp ta’ individwi u li jiġu stabbiliti programmi rilevanti tas-saħħa fil-livell tal-UE. Barra minn hekk, il-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità, li ġiet konkluża mill-UE bħala l-ewwel strument internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem, tipprovdi sett ta’ drittijiet ċari għal persuni b’diżabilitajiet psikosoċjali. Id-drittijiet imniżżla f’din il-Konvenzjoni jridu jiġu rispettati u implimentati fil-qafas tal-politiki u l-attivitajiet rilevanti kollha tal-UE. Għalhekk, id-dedikazzjoni ta’ Sena Ewropea lis-Saħħa Mentali u lill-Benesseri Mentali tkun il-mezz li bih dawn ir-rekwiżiti jingħataw attenzjoni mistħoqqa. |
| --- | --- |

2.2

Is-saħħa mentali u l-benesseri mentali s’issa qatt ma kienu l-enfasi ta’ Sena Ewropea. Madankollu, il-preġudizzji dwar il-problemi ta’ saħħa mentali u d-diżabilitajiet psikosoċjali u l-istigmatizzazzjoni pereżempju fis-soċjetà jew fil-post tax-xogħol illum il-ġurnata għadhom iseħħu ta’ kuljum. L-Istrateġija Ewropa 2020 titlob li, fil-kuntest ta’ tkabbir inklużiv u sostenibbli, tissaħħaħ l-inklużjoni soċjali ta’ dan il-grupp ta’ individwi u li jiġu stabbiliti programmi rilevanti tas-saħħa fil-livell tal-UE. Barra minn hekk, il-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità, li ġiet konkluża mill-UE bħala l-ewwel strument internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem, tipprovdi sett ta’ drittijiet ċari għal persuni b’diżabilitajiet psikosoċjali. Id-drittijiet imniżżla f’din il-Konvenzjoni jridu jiġu rispettati u implimentati fil-qafas tal-politiki u l-attivitajiet rilevanti kollha tal-UE. Għalhekk, id-dedikazzjoni ta’ Sena Ewropea lis-Saħħa Mentali u lill-Benesseri Mentali tkun il-mezz li bih dawn ir-rekwiżiti jingħataw attenzjoni mistħoqqa.

| 2.3 | Min-nofs id-disgħinijiet ’il hawn, is-saħħa mentali kienet is-suġġett ta’ bosta proġetti speċifiċi fil-qasam tal-politika tas-saħħa Ewropea
   (9) u ngħatat pożizzjoni ċentrali fi ħdanha. Fl-2005, il-Kummissjoni nediet konsultazzjoni bbażata fuq il-Green Paper dwar is-saħħa mentali (10). |
| --- | --- |

2.3

Min-nofs id-disgħinijiet ’il hawn, is-saħħa mentali kienet is-suġġett ta’ bosta proġetti speċifiċi fil-qasam tal-politika tas-saħħa Ewropea
   (9) u ngħatat pożizzjoni ċentrali fi ħdanha. Fl-2005, il-Kummissjoni nediet konsultazzjoni bbażata fuq il-Green Paper dwar is-saħħa mentali (10).

| 2.4 | Il-KESE jafferma l-pożizzjoni li ħa fl-Opinjoni tiegħu
   (11) dwar il-Green Paper u jenfasizza l-importanza, għas-soċjetà u l-individwu, tas-saħħa mentali bħala parti fundamentali tal-kunċett tas-saħħa. Għall-Unjoni Ewropea, li hija kkunsidrata bħala soċjetà ta’ valuri, is-saħħa mentali hija sors importanti ta’ koeżjoni soċjali u tal-parteċipazzjoni. Dan huwa rrakkomdat ukoll mill-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità, li permezz tad-dispożizzjonijiet dwar id-drittijiet tal-bniedem trid tiżgura l-parteċipazzjoni tal-persuni b’diżabilità u li dawn jiġu kkunsidrati b’mod olistiku. |
| --- | --- |

2.4

Il-KESE jafferma l-pożizzjoni li ħa fl-Opinjoni tiegħu
   (11) dwar il-Green Paper u jenfasizza l-importanza, għas-soċjetà u l-individwu, tas-saħħa mentali bħala parti fundamentali tal-kunċett tas-saħħa. Għall-Unjoni Ewropea, li hija kkunsidrata bħala soċjetà ta’ valuri, is-saħħa mentali hija sors importanti ta’ koeżjoni soċjali u tal-parteċipazzjoni. Dan huwa rrakkomdat ukoll mill-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità, li permezz tad-dispożizzjonijiet dwar id-drittijiet tal-bniedem trid tiżgura l-parteċipazzjoni tal-persuni b’diżabilità u li dawn jiġu kkunsidrati b’mod olistiku.

| 2.5 | B’rabta ma’ dan is-suġġett, il-Kummissjoni tindirizza wkoll kwistjonijiet relatati mal-ekonomija, il-politika tal-impjiegi u l-politika tas-saħħa publika. L-iżgurar ta’ livell għoli ta’ ħarsien tas-saħħa huwa wieħed mill-kompiti trasversali tal-UE, skont l-Artikolu 168 tat-TFUE. Permezz ta’ Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali, l-UE tkun tista’ twettaq il-kompitu speċifikat fl-Artikolu 6 tat-TFUE li “tieħu azzjonijiet sabiex tappoġġa, tikkoordina jew tissupplimenta l-azzjoni tal-Istati Membri [għall-]protezzjoni u t-titjib tas-saħħa tal-bniedem” fil-livell Ewropew. |
| --- | --- |

2.5

B’rabta ma’ dan is-suġġett, il-Kummissjoni tindirizza wkoll kwistjonijiet relatati mal-ekonomija, il-politika tal-impjiegi u l-politika tas-saħħa publika. L-iżgurar ta’ livell għoli ta’ ħarsien tas-saħħa huwa wieħed mill-kompiti trasversali tal-UE, skont l-Artikolu 168 tat-TFUE. Permezz ta’ Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali, l-UE tkun tista’ twettaq il-kompitu speċifikat fl-Artikolu 6 tat-TFUE li “tieħu azzjonijiet sabiex tappoġġa, tikkoordina jew tissupplimenta l-azzjoni tal-Istati Membri [għall-]protezzjoni u t-titjib tas-saħħa tal-bniedem” fil-livell Ewropew.

| 2.6 | L-istrateġija tal-UE għas-saħħa mentali promoviet, fost affarijiet oħra, il-Patt Ewropew għas-Saħħa u l-Benesseri Mentali tal-2008 (12). Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Ġunju 2011 jirreferu wkoll għal dan il-Patt Ewropew (13). |
| --- | --- |

2.6

L-istrateġija tal-UE għas-saħħa mentali promoviet, fost affarijiet oħra, il-Patt Ewropew għas-Saħħa u l-Benesseri Mentali tal-2008 (12). Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Ġunju 2011 jirreferu wkoll għal dan il-Patt Ewropew (13).

| 2.7 | Il-konferenzi organizzati b’rabta ma’ dan fi ħdan l-istrateġija tal-UE ma kienux biżżejjed biex jissensibilizzaw lill-pubbliku b’mod ġenerali u biex iqiegħdu l-kwistjoni tas-saħħa mentali fuq fomm iċ-ċittadini tal-UE. Dan jista’ jinkiseb permezz ta’ Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali. B’hekk l-awtoritajiet pubbliċi fil-livelli kollha jkunu jistgħu jindirizzaw il-kwistjoni, l-istess bħalma jkunu jistgħu jagħmlu l-atturi tas-soċjetà ċivili fir-rwoli multipli tagħhom bħala esperti, promoturi u intrapriżi soċjali. Is-Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali għandha tissawwar l-ewwel u qabel kollox b’koerenza mal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità. L-individwi b’marda jew diżabilità mentali għandhom jiġu rikonoxxuti b’mod ugwali mil-liġi u għandhom ikunu jistgħu jgawdu bis-sħiħ il-libertajiet legali u l-libertà ta’ azzjoni tagħhom f’kull qasam tal-ħajja (ara Artikolu 12 tal-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità). |
| --- | --- |

2.7

Il-konferenzi organizzati b’rabta ma’ dan fi ħdan l-istrateġija tal-UE ma kienux biżżejjed biex jissensibilizzaw lill-pubbliku b’mod ġenerali u biex iqiegħdu l-kwistjoni tas-saħħa mentali fuq fomm iċ-ċittadini tal-UE. Dan jista’ jinkiseb permezz ta’ Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali. B’hekk l-awtoritajiet pubbliċi fil-livelli kollha jkunu jistgħu jindirizzaw il-kwistjoni, l-istess bħalma jkunu jistgħu jagħmlu l-atturi tas-soċjetà ċivili fir-rwoli multipli tagħhom bħala esperti, promoturi u intrapriżi soċjali. Is-Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali għandha tissawwar l-ewwel u qabel kollox b’koerenza mal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità. L-individwi b’marda jew diżabilità mentali għandhom jiġu rikonoxxuti b’mod ugwali mil-liġi u għandhom ikunu jistgħu jgawdu bis-sħiħ il-libertajiet legali u l-libertà ta’ azzjoni tagħhom f’kull qasam tal-ħajja (ara Artikolu 12 tal-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità).

| 2.8 | Ħafna persuni b’mard mentali sikwit ma jirċevux il-forom meħtieġa, mil-lat speċjalista u etiku, ta’ trattament, riabilitazzjoni u għajnuna biex jipparteċipaw fis-soċjetà minkejja l-fatt li l-mediċina u s-servizzi soċjali għamlu avvanzi kbar f’dan il-qasam. Is-saħħa mentali sikwit ma tingħata l-ebda prijorità fil-politika tas-saħħa. Minflok il-bini ta’ strutturi ta’ għajnuna addizzjonali sikwit ikun hemm tnaqqis jew żieda fil-prezz tas-servizzi neċessarji u l-possibbiltajiet ta’ trattament, b’mod partikolari fi żminijiet ta’ sitwazzjonijiet finanzjarji diffiċli u ta’ kriżi. Għall-kuntrarju, fi żminijiet ta’ kriżi ekonomika jkun jinħtieġ investiment fl-edukazzjoni u l-parteċipazzjoni fl-ekonomija soċjali. Speċjalment fi żminijiet ta’ kriżi, l-Istat m’għandux jabbanduna s-settur tal-assistenza soċjali.
  Il-listi ta’ stennija u d-distanzi twal b’mod partikolari huma kontraproduttivi speċjalment fil-każijiet ta’ problemi akuti. Jeħtieġ li jiġu minimizzati kemm jista’ jkun l-għajnuna fl-istituzzjonijiet u r-restrizzjonijiet tal-libertajiet sabiex jiġu provduti servizzi ta’ outpatients fil-komunità, postijiet ta’ kuntatt u ta’ għoti ta’ pariri, kliniki u faċilitaijiet ta’ trattament mediku. L-awtonomija ta’ dawk ikkonċernati għandha tissaħħaħ permezz ta’ benefiċċji u kunċetti legali li ma jissostitwixxux id-deċiżjonijiet proprji tagħhom iżda li jappoġġjawhom fit-teħid tad-deċiżjonijiet tagħhom, inkluż dwar il-bżonnijiet ta’ għajnuna u ta’ terapija, bil-għan li fl-aħħar ma tiġix ristretta l-kapaċità legali. Il-klassifikazzjoni f’kategoriji ta’ mard, l-inklużjoni unilaterali fil-mekkaniżmi tal-psikjatrija, l-amministrazzjoni ta’ mediċini psikotropiċi u l-użu tal-forza għandhom ikunu soġġetti għal reviżjoni kritika u applikazzjoni sistematika tal-istandards tal-istat tad-dritt u tad-drittijiet tal-bniedem. Il-parteċipazzjoni fis-soċjetà, ix-xogħol bi skop u struttura tal-ġurnata għandhom jagħmlu parti mill-kunċett ta’ kull tip ta’ faċilità u residenza. L-impatti tal-mediċini psikotropiċi fuq il-kapaċità parteċipattiva u l-morbożità għandhom jiġu kkunsidrati b’mod sensittiv. L-aċċessibbiltà tal-għajnuna m’għandhiex tiġi limitata minħabba l-frammentazzjoni tal-istrutturi tal-għajnuna u proċeduri burokratiċi li jirrikjedu ħafna ħin. L-interventi fil-każ ta’ kriżijiet u l-prevenzjoni tas-suwiċidju jirrikjedu servizzi kompetenti, speċjalizzati u li huma aċċessibbli faċilment. Fl-Ewropa kollha għandhom jiġu introdotti numri ta’ emerġenza nazzjonali u faċilitajiet speċjalisti u adatti ta’ intervent oħra. |
| --- | --- |

2.8

Ħafna persuni b’mard mentali sikwit ma jirċevux il-forom meħtieġa, mil-lat speċjalista u etiku, ta’ trattament, riabilitazzjoni u għajnuna biex jipparteċipaw fis-soċjetà minkejja l-fatt li l-mediċina u s-servizzi soċjali għamlu avvanzi kbar f’dan il-qasam. Is-saħħa mentali sikwit ma tingħata l-ebda prijorità fil-politika tas-saħħa. Minflok il-bini ta’ strutturi ta’ għajnuna addizzjonali sikwit ikun hemm tnaqqis jew żieda fil-prezz tas-servizzi neċessarji u l-possibbiltajiet ta’ trattament, b’mod partikolari fi żminijiet ta’ sitwazzjonijiet finanzjarji diffiċli u ta’ kriżi. Għall-kuntrarju, fi żminijiet ta’ kriżi ekonomika jkun jinħtieġ investiment fl-edukazzjoni u l-parteċipazzjoni fl-ekonomija soċjali. Speċjalment fi żminijiet ta’ kriżi, l-Istat m’għandux jabbanduna s-settur tal-assistenza soċjali.

Il-listi ta’ stennija u d-distanzi twal b’mod partikolari huma kontraproduttivi speċjalment fil-każijiet ta’ problemi akuti. Jeħtieġ li jiġu minimizzati kemm jista’ jkun l-għajnuna fl-istituzzjonijiet u r-restrizzjonijiet tal-libertajiet sabiex jiġu provduti servizzi ta’ outpatients fil-komunità, postijiet ta’ kuntatt u ta’ għoti ta’ pariri, kliniki u faċilitaijiet ta’ trattament mediku. L-awtonomija ta’ dawk ikkonċernati għandha tissaħħaħ permezz ta’ benefiċċji u kunċetti legali li ma jissostitwixxux id-deċiżjonijiet proprji tagħhom iżda li jappoġġjawhom fit-teħid tad-deċiżjonijiet tagħhom, inkluż dwar il-bżonnijiet ta’ għajnuna u ta’ terapija, bil-għan li fl-aħħar ma tiġix ristretta l-kapaċità legali. Il-klassifikazzjoni f’kategoriji ta’ mard, l-inklużjoni unilaterali fil-mekkaniżmi tal-psikjatrija, l-amministrazzjoni ta’ mediċini psikotropiċi u l-użu tal-forza għandhom ikunu soġġetti għal reviżjoni kritika u applikazzjoni sistematika tal-istandards tal-istat tad-dritt u tad-drittijiet tal-bniedem. Il-parteċipazzjoni fis-soċjetà, ix-xogħol bi skop u struttura tal-ġurnata għandhom jagħmlu parti mill-kunċett ta’ kull tip ta’ faċilità u residenza. L-impatti tal-mediċini psikotropiċi fuq il-kapaċità parteċipattiva u l-morbożità għandhom jiġu kkunsidrati b’mod sensittiv. L-aċċessibbiltà tal-għajnuna m’għandhiex tiġi limitata minħabba l-frammentazzjoni tal-istrutturi tal-għajnuna u proċeduri burokratiċi li jirrikjedu ħafna ħin. L-interventi fil-każ ta’ kriżijiet u l-prevenzjoni tas-suwiċidju jirrikjedu servizzi kompetenti, speċjalizzati u li huma aċċessibbli faċilment. Fl-Ewropa kollha għandhom jiġu introdotti numri ta’ emerġenza nazzjonali u faċilitajiet speċjalisti u adatti ta’ intervent oħra.

| 2.9 | Fl-istess ħin għandha dejjem tiġi kkunsidrata n-natura ta’ tisħiħ reċiproku taċ-ċirkostanzi soċjoekonomiċi, il-qgħad u l-piżijiet b’riżultat tal-mard. Barra minn hekk, jeżistu individwi b’mard mentali li għandhom bżonn riżorsi u appoġġ biex jgħixu ħajja tajba. Dan ifisser li l-promozzjoni tal-opportunitajiet ta’ parteċipazzjoni u t-tisħiħ tal-istatus legali ta’ persuni b’marda mentali kronika u b’diżabilità mentali għandhom jiġu inklużi fit-temi ta’ Sena Ewropea. |
| --- | --- |

2.9

Fl-istess ħin għandha dejjem tiġi kkunsidrata n-natura ta’ tisħiħ reċiproku taċ-ċirkostanzi soċjoekonomiċi, il-qgħad u l-piżijiet b’riżultat tal-mard. Barra minn hekk, jeżistu individwi b’mard mentali li għandhom bżonn riżorsi u appoġġ biex jgħixu ħajja tajba. Dan ifisser li l-promozzjoni tal-opportunitajiet ta’ parteċipazzjoni u t-tisħiħ tal-istatus legali ta’ persuni b’marda mentali kronika u b’diżabilità mentali għandhom jiġu inklużi fit-temi ta’ Sena Ewropea.

| 2.10 | L-għajnuna għall-individwi b’diżabilità mentali għandha tikkunsidra l-bżonnijiet u l-influwenzi filosofiċi, reliġjużi, pastorali u spiritwali. |
| --- | --- |

2.10

L-għajnuna għall-individwi b’diżabilità mentali għandha tikkunsidra l-bżonnijiet u l-influwenzi filosofiċi, reliġjużi, pastorali u spiritwali.

| 2.11 | Il-fatturi soċjali jaqdu rwol importanti għaż-żamma ta’ saħħa mentali tajba. Xogħol tajjeb, li jagħti kontribut siewi u li jsawwar l-identità jaqdi rwol ċentrali f’dan ir-rigward. Madankollu, sa ċertu punt, il-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol ta’ kuljum m’għadhomx determinati minn tradizzjonijiet kulturali affidabbli, jew deċiżjonijiet lokali u demokratiċi, iżda minn pożizzjonijiet u strutturi ekonomiċi ċentralizzati. Il-politika ekonomika u strutturali għalhekk għandha tikkunsidra s-saħħa mentali tal-individwi u l-għanijiet ta’ żoni residenzjali u kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti u inklużivi. |
| --- | --- |

2.11

Il-fatturi soċjali jaqdu rwol importanti għaż-żamma ta’ saħħa mentali tajba. Xogħol tajjeb, li jagħti kontribut siewi u li jsawwar l-identità jaqdi rwol ċentrali f’dan ir-rigward. Madankollu, sa ċertu punt, il-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol ta’ kuljum m’għadhomx determinati minn tradizzjonijiet kulturali affidabbli, jew deċiżjonijiet lokali u demokratiċi, iżda minn pożizzjonijiet u strutturi ekonomiċi ċentralizzati. Il-politika ekonomika u strutturali għalhekk għandha tikkunsidra s-saħħa mentali tal-individwi u l-għanijiet ta’ żoni residenzjali u kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti u inklużivi.

| 2.12 | Fis-soċjetà moderna tal-lum, in-nies jaraw opportunitajiet ġodda li joffru ħafna għażliet u li huma bbażati fuq il-mezzi tax-xandir u l-konsum, iżda jaraw ukoll fatturi ġodda ta’ stress. Għaldaqstant, pereżempju s-sistemi edukattivi ħafna drabi ma jkunux fil-qagħda li jlaħħqu mal-bżonn urġenti ta’ edukazzjoni ta’ kwalità, etika, konoxxittiva u soċjali. Madankollu, din l-edukazzjoni tista’ tippromovi l-indipendenza u l-bilanċ psikoloġiku meħtieġa. Ir-relazzjonijiet soċjali qed ikomplu jiddgħajfu u dan qed iwassal għal telf ta’ riżorsi esterni bħall-ħbieb, il-familja u l-kollegi. It-tibdil frekwenti tax-xogħol u tal-post ta’ residenza, il-qgħad kif ukoll id-dgħufija dejjem akbar tar-relazzjonijiet personali ma jikkontribwixxux għall-iżvilupp tan-netwerk soċjali fl-ambjent tal-madwar. Għalhekk hija aktar u aktar importanti l-parteċipazzjoni obbligaotrja tal-persuni kkonċernati u l-assoċjazzjonijiet tagħhom fit-tfassil tal-istrutturi ta’ għajnuna u ta’ netwerks. |
| --- | --- |

2.12

Fis-soċjetà moderna tal-lum, in-nies jaraw opportunitajiet ġodda li joffru ħafna għażliet u li huma bbażati fuq il-mezzi tax-xandir u l-konsum, iżda jaraw ukoll fatturi ġodda ta’ stress. Għaldaqstant, pereżempju s-sistemi edukattivi ħafna drabi ma jkunux fil-qagħda li jlaħħqu mal-bżonn urġenti ta’ edukazzjoni ta’ kwalità, etika, konoxxittiva u soċjali. Madankollu, din l-edukazzjoni tista’ tippromovi l-indipendenza u l-bilanċ psikoloġiku meħtieġa. Ir-relazzjonijiet soċjali qed ikomplu jiddgħajfu u dan qed iwassal għal telf ta’ riżorsi esterni bħall-ħbieb, il-familja u l-kollegi. It-tibdil frekwenti tax-xogħol u tal-post ta’ residenza, il-qgħad kif ukoll id-dgħufija dejjem akbar tar-relazzjonijiet personali ma jikkontribwixxux għall-iżvilupp tan-netwerk soċjali fl-ambjent tal-madwar. Għalhekk hija aktar u aktar importanti l-parteċipazzjoni obbligaotrja tal-persuni kkonċernati u l-assoċjazzjonijiet tagħhom fit-tfassil tal-istrutturi ta’ għajnuna u ta’ netwerks.

| 2.13 | Meta jitħarbat il-bilanċ bejn ir-responsabbiltà personali u s-sigurtà soċjali jiżdied ir-riskju ta’ mard mentali. Dan jikkonċerna pereżempju l-inizjattivi għad-dħul fis-suq tax-xogħol li minħabba nuqqas ta’ impjiegi jew opportunitajiet strutturali għall-bidu ta’ negozji, ma jistgħux ikunu effikaċi. Ħafna drabi teżisti rabta bejn in-nuqqas ta’ akkomodazzjoni u l-mard mentali, għalhekk l-għajnuna għandha tiffoka fuq iż-żewġ problemi. Il-ġenituri f’sitwazzjonijiet prekarji ta’ impjieg u t-tfal tagħhom huma esposti għal ħafna piżijiet bħal nuqqas ta’ ċertezza, faqar, rekwiżiti ta’ edukazzjoni, limiti ta’ ħin u stress familjali. L-għajnuna għandha tikkorrispondi b’mod varjat għal dan u għandha tinkludi wkoll pereżempju offerti ta’ għajnuna ffinanzjata pubblikament għall-edukazzjoni u d-divertiment tal-familji. Livell għoli ta’ dejn pubbliku u diffikultajiet ekonomiċi kif ukoll it-tnaqqis tas-sigurtà soċjali u rati għolja ta’ qgħad iżidu b’mod ċar ir-riskju ta’ dipressjoni, ansjetà u disturbi ossessivi-kompulsivi. Fi ħdax-il Stat Membru, ir-rata ta’ suwiċidji fl-ewwel nofs tal-2011 żdiedet b’iżjed minn 10 %. Investiment adatt fis-sigurtà soċjali u s-servizzi soċjali jista’ jtaffi din is-sitwazzjoni b’mod konsiderevoli (14). |
| --- | --- |

2.13

Meta jitħarbat il-bilanċ bejn ir-responsabbiltà personali u s-sigurtà soċjali jiżdied ir-riskju ta’ mard mentali. Dan jikkonċerna pereżempju l-inizjattivi għad-dħul fis-suq tax-xogħol li minħabba nuqqas ta’ impjiegi jew opportunitajiet strutturali għall-bidu ta’ negozji, ma jistgħux ikunu effikaċi. Ħafna drabi teżisti rabta bejn in-nuqqas ta’ akkomodazzjoni u l-mard mentali, għalhekk l-għajnuna għandha tiffoka fuq iż-żewġ problemi. Il-ġenituri f’sitwazzjonijiet prekarji ta’ impjieg u t-tfal tagħhom huma esposti għal ħafna piżijiet bħal nuqqas ta’ ċertezza, faqar, rekwiżiti ta’ edukazzjoni, limiti ta’ ħin u stress familjali. L-għajnuna għandha tikkorrispondi b’mod varjat għal dan u għandha tinkludi wkoll pereżempju offerti ta’ għajnuna ffinanzjata pubblikament għall-edukazzjoni u d-divertiment tal-familji. Livell għoli ta’ dejn pubbliku u diffikultajiet ekonomiċi kif ukoll it-tnaqqis tas-sigurtà soċjali u rati għolja ta’ qgħad iżidu b’mod ċar ir-riskju ta’ dipressjoni, ansjetà u disturbi ossessivi-kompulsivi. Fi ħdax-il Stat Membru, ir-rata ta’ suwiċidji fl-ewwel nofs tal-2011 żdiedet b’iżjed minn 10 %. Investiment adatt fis-sigurtà soċjali u s-servizzi soċjali jista’ jtaffi din is-sitwazzjoni b’mod konsiderevoli (14).

3.   Is-saħħa mentali f’oqsma partikolari tal-ħajja

3.1   Id-dinja tax-xogħol

| 3.1.1 | L-interruzzjonijiet tax-xogħol, ir-ristrutturar frekwenti, il-ħtieġa li l-individwi jkunu dejjem disponibbli, livell għoli ta’ pressjoni ta’ ħin, ammont eċċessiv ta’ xogħol u talbiet dejjem akbar għall-flessibbiltà u l-mobbiltà lkoll għandhom konsegwenzi fuq is-saħħa mentali (15). Skont l-istatistika dwar id-diżabilità fil-Pajjiżi l-Baxxi, fl-2010, il-problemi tas-saħħa mentali kienu r-raġuni ewlenija għal assenzi fit-tul mix-xogħol minħabba mard (madwar 55 ġurnata). Fir-Renju Unit, skont stimi tal-HSE (16) ntilfu madwar 9,8 miljun ġurnata xogħol minħabba stress relatat max-xogħol (2009-2010) u li fil-medja kull persuna li tbati minn stress relatat max-xogħol kienet assenti mix-xogħol għal 22,6 ġurnata. Fl-2010-2011 intilfu 10,8 miljun ġurnata xogħol (17). Meta ma jkunx hemm rabta bejn il-familja, il-kura tal-qraba, u l-bilanċ bejn il-ħinijiet għal attivitajiet kulturali, sportivi u emottivi u l-ħajja professjonali jkun hemm periklu addizzjonali. Xi pajjiżi introduċew it-teħid ta’ leave għall-kura tal-qraba u d-dritt li wieħed jitlob leave ta’ assenza. Sikwit, l-intrapriżi jkollhom jiffaċċjaw problemi li ma jseħħux fil-kuntest tax-xogħol. Għandhom jiġu pubblikament promossi aktar mudelli intraprenditorjali eżemplari għall-kura tas-saħħa preventiva, l-inklużjoni, soluzzjonijiet adatti ta’ part-time, l-għajnuna fil-post tax-xogħol u taħriġ kontinwu għall-maniġers u l-ħaddiema. Il-kulturi intraprenditorjali innovattivi jistgħu jsaħħu wkoll il-kwalità tax-xogħol u tal-prodotti. Ġestjoni proattiva tar-riskju tal-istress, ibbażata fuq ir-riċerka, l-eliminazzjoni u t-tnaqqis tal-fattur tal-istress, għandha tagħmel parti minn strateġija ta’ prevenzjoni konsistenti, bl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat, tad-Direttiva Qafas 89/391/KEE dwar l-implimentazzjoni tal-miżuri għall-promozzjoni tat-titjib tas-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol, u l-ftehim qafas dwar l-istress fuq ix-xogħol miftiehem bejn l-imsieħba soċjali Ewropej fl-2004.
  L-inċertezza dwar l-impjieg u l-għajxien u l-forzi strutturali b’saħħithom fis-suq tax-xogħol jirrappreżentaw riskji addizzjonali. Għandu jkun hemm limiti ċari fuq il-kompetizzjoni bejn l-impjegati f’termini ta’ prestazzjoni fuq il-post tax-xogħol u l-kompetizzjoni għat-tnaqqis tal-kundizzjonijiet tax-xogħol. It-tort sikwit jingħata lit-telliefa fis-suq tax-xogħol anke jekk ma jkunux responsabbli. It-talbiet ta’ min iħaddem biex l-impjegati jkunu disposti għall-flessibbiltà meħtieġa u raġonevoli jmorru kontra t-talbiet għal flessibbiltà b’tali mod li l-impjegati jkunu jistgħu jieħdu ħsieb il-familja, jieħdu ħsieb lill-individwi u jegħlbu l-problemi individwali tagħhom (attenzjoni minn naħa ta’ min iħaddem u approċċ iffokat fuq il-persuni). Barra minn hekk, l-individwi b’mard mentali jinsabu f’riskju akbar li jitilfu l-impjieg tagħhom jew li ma jkunux jistgħu jibqgħu jaħdmu minħabba l-marda tagħhom. Il-preġudizzji soċjali jaqdu rwol importanti f’dan ir-rigward, u dan iwassal għal telf ta’ impjegati, ta’ riżorsi ġenerali u ta’ valur miżjud. |
| --- | --- |

3.1.1

L-interruzzjonijiet tax-xogħol, ir-ristrutturar frekwenti, il-ħtieġa li l-individwi jkunu dejjem disponibbli, livell għoli ta’ pressjoni ta’ ħin, ammont eċċessiv ta’ xogħol u talbiet dejjem akbar għall-flessibbiltà u l-mobbiltà lkoll għandhom konsegwenzi fuq is-saħħa mentali (15). Skont l-istatistika dwar id-diżabilità fil-Pajjiżi l-Baxxi, fl-2010, il-problemi tas-saħħa mentali kienu r-raġuni ewlenija għal assenzi fit-tul mix-xogħol minħabba mard (madwar 55 ġurnata). Fir-Renju Unit, skont stimi tal-HSE (16) ntilfu madwar 9,8 miljun ġurnata xogħol minħabba stress relatat max-xogħol (2009-2010) u li fil-medja kull persuna li tbati minn stress relatat max-xogħol kienet assenti mix-xogħol għal 22,6 ġurnata. Fl-2010-2011 intilfu 10,8 miljun ġurnata xogħol (17). Meta ma jkunx hemm rabta bejn il-familja, il-kura tal-qraba, u l-bilanċ bejn il-ħinijiet għal attivitajiet kulturali, sportivi u emottivi u l-ħajja professjonali jkun hemm periklu addizzjonali. Xi pajjiżi introduċew it-teħid ta’ leave għall-kura tal-qraba u d-dritt li wieħed jitlob leave ta’ assenza. Sikwit, l-intrapriżi jkollhom jiffaċċjaw problemi li ma jseħħux fil-kuntest tax-xogħol. Għandhom jiġu pubblikament promossi aktar mudelli intraprenditorjali eżemplari għall-kura tas-saħħa preventiva, l-inklużjoni, soluzzjonijiet adatti ta’ part-time, l-għajnuna fil-post tax-xogħol u taħriġ kontinwu għall-maniġers u l-ħaddiema. Il-kulturi intraprenditorjali innovattivi jistgħu jsaħħu wkoll il-kwalità tax-xogħol u tal-prodotti. Ġestjoni proattiva tar-riskju tal-istress, ibbażata fuq ir-riċerka, l-eliminazzjoni u t-tnaqqis tal-fattur tal-istress, għandha tagħmel parti minn strateġija ta’ prevenzjoni konsistenti, bl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat, tad-Direttiva Qafas 89/391/KEE dwar l-implimentazzjoni tal-miżuri għall-promozzjoni tat-titjib tas-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol, u l-ftehim qafas dwar l-istress fuq ix-xogħol miftiehem bejn l-imsieħba soċjali Ewropej fl-2004.

L-inċertezza dwar l-impjieg u l-għajxien u l-forzi strutturali b’saħħithom fis-suq tax-xogħol jirrappreżentaw riskji addizzjonali. Għandu jkun hemm limiti ċari fuq il-kompetizzjoni bejn l-impjegati f’termini ta’ prestazzjoni fuq il-post tax-xogħol u l-kompetizzjoni għat-tnaqqis tal-kundizzjonijiet tax-xogħol. It-tort sikwit jingħata lit-telliefa fis-suq tax-xogħol anke jekk ma jkunux responsabbli. It-talbiet ta’ min iħaddem biex l-impjegati jkunu disposti għall-flessibbiltà meħtieġa u raġonevoli jmorru kontra t-talbiet għal flessibbiltà b’tali mod li l-impjegati jkunu jistgħu jieħdu ħsieb il-familja, jieħdu ħsieb lill-individwi u jegħlbu l-problemi individwali tagħhom (attenzjoni minn naħa ta’ min iħaddem u approċċ iffokat fuq il-persuni). Barra minn hekk, l-individwi b’mard mentali jinsabu f’riskju akbar li jitilfu l-impjieg tagħhom jew li ma jkunux jistgħu jibqgħu jaħdmu minħabba l-marda tagħhom. Il-preġudizzji soċjali jaqdu rwol importanti f’dan ir-rigward, u dan iwassal għal telf ta’ impjegati, ta’ riżorsi ġenerali u ta’ valur miżjud.

| 3.1.1.1 | Pereżempju, f’xi pajjiżi r-regoli attwali dwar il-kwoti għall-persuni b’diżabilità mhuma suffiċjenti xejn bħala strumenti. Pjuttost tinħtieġ politika kuraġġuża għall-integrazzjoni tal-impjieg biex tgħin lil għadd kbir ta’ persuni li fil-preżent huma esklużi u biex tgħin lis-soċjetà. |
| --- | --- |

3.1.1.1

Pereżempju, f’xi pajjiżi r-regoli attwali dwar il-kwoti għall-persuni b’diżabilità mhuma suffiċjenti xejn bħala strumenti. Pjuttost tinħtieġ politika kuraġġuża għall-integrazzjoni tal-impjieg biex tgħin lil għadd kbir ta’ persuni li fil-preżent huma esklużi u biex tgħin lis-soċjetà.

| 3.1.2 | Il-korpi ta’ konċiljazzjoni u ta’ konsulenza pubbliċi u bbażati fuq il-parità jistgħu jipprovdu approċċ iktar miftuħ għal din il-kwistjoni. Għandu jkun hemm korpi operatorji jew esterni li jirrappreżentaw l-interessi ta’ persuni b’diżabilità jew mard mentali fil-post tax-xogħol. Barra minn hekk, ir-riskji għandhom jiġu limitati permezz ta’ protezzjoni adegwata kontra t-tkeċċija, sikurezza okkupazzjonali legali, skema ta’ appoġġ kontra l-qgħad, sistema ta’ ġestjoni tas-saħħa okkupazzjonali appoġġjata pubblikament, pjani għar-ritorn fil-post tax-xogħol u politika attiva dwar is-suq tax-xogħol u l-familja. Għall-benefiċċju ta’ min iħaddem u b’mod partikolari l-SMEs, għandha tiġi żgurata l-kompetittività, tiġi evitata l-burokrazija u l-istrutturi ta’ appoġġ pubbliċi għandhom ikunu affidabbli. Is-servizzi u l-assoċjazzjonijiet pubbliċi fil-qasam tal-benesseri u forzi oħra tas-soċjetà ċivili jistgħu jaqdu rwol importanti biex jipprovdu appoġġ politiku u prattiku lil dawk ikkonċernati, lill-intrapriżi u lis-servizzi ta’ impjieg (18). |
| --- | --- |

3.1.2

Il-korpi ta’ konċiljazzjoni u ta’ konsulenza pubbliċi u bbażati fuq il-parità jistgħu jipprovdu approċċ iktar miftuħ għal din il-kwistjoni. Għandu jkun hemm korpi operatorji jew esterni li jirrappreżentaw l-interessi ta’ persuni b’diżabilità jew mard mentali fil-post tax-xogħol. Barra minn hekk, ir-riskji għandhom jiġu limitati permezz ta’ protezzjoni adegwata kontra t-tkeċċija, sikurezza okkupazzjonali legali, skema ta’ appoġġ kontra l-qgħad, sistema ta’ ġestjoni tas-saħħa okkupazzjonali appoġġjata pubblikament, pjani għar-ritorn fil-post tax-xogħol u politika attiva dwar is-suq tax-xogħol u l-familja. Għall-benefiċċju ta’ min iħaddem u b’mod partikolari l-SMEs, għandha tiġi żgurata l-kompetittività, tiġi evitata l-burokrazija u l-istrutturi ta’ appoġġ pubbliċi għandhom ikunu affidabbli. Is-servizzi u l-assoċjazzjonijiet pubbliċi fil-qasam tal-benesseri u forzi oħra tas-soċjetà ċivili jistgħu jaqdu rwol importanti biex jipprovdu appoġġ politiku u prattiku lil dawk ikkonċernati, lill-intrapriżi u lis-servizzi ta’ impjieg (18).

3.2   It-tfal u ż-żgħażagħ

| 3.2.1 | Ftit li xejn hemm statistika preċiża dwar il-problemi tas-saħħa mentali fost it-tfal u ż-żgħażagħ. Dan għaliex, fost affarijiet oħra, sikwit ikun diffiċli li ssir distinzjoni bejn persuni li huma morda u persuni li għandhom problema ta’ mġiba, u persuni li għandhom bżonn pariri, edukazzjoni jew trattament. Dan ifisser li, b’mod ġenerali, huwa kważi impossibbli li ssir distinzjoni bejn dawn il-bżonnijiet: it-tranżizzjonijiet huma vagi. Pereżempju, skont il-Psychotherapeutenkammer tal-Ġermanja (assoċjazzjoni ta’ psikoterapisti) il-prevalenza annwali hija ta’ madwar 9,7 % (persuni b’mard mentali) u 21,9 % (persuni bi problemi psikoloġiċi ta’ mġiba) (19). Fir-rigward tad-dipressjoni, ir-riskju li persuna timrad għall-ewwel darba qed jiżdied filwaqt li l-età li fiha persuna timrad għall-ewwel darba qed tonqos. L-esperti qed jaraw għadd dejjem ikbar ta’ każijiet ta’ ansjetà u problemi ta’ imġiba u żieda definittiva fl-użu ta’ mediċini psikotropiċi fost it-tfal u ż-żgħżagħ. |
| --- | --- |

3.2.1

Ftit li xejn hemm statistika preċiża dwar il-problemi tas-saħħa mentali fost it-tfal u ż-żgħażagħ. Dan għaliex, fost affarijiet oħra, sikwit ikun diffiċli li ssir distinzjoni bejn persuni li huma morda u persuni li għandhom problema ta’ mġiba, u persuni li għandhom bżonn pariri, edukazzjoni jew trattament. Dan ifisser li, b’mod ġenerali, huwa kważi impossibbli li ssir distinzjoni bejn dawn il-bżonnijiet: it-tranżizzjonijiet huma vagi. Pereżempju, skont il-Psychotherapeutenkammer tal-Ġermanja (assoċjazzjoni ta’ psikoterapisti) il-prevalenza annwali hija ta’ madwar 9,7 % (persuni b’mard mentali) u 21,9 % (persuni bi problemi psikoloġiċi ta’ mġiba) (19). Fir-rigward tad-dipressjoni, ir-riskju li persuna timrad għall-ewwel darba qed jiżdied filwaqt li l-età li fiha persuna timrad għall-ewwel darba qed tonqos. L-esperti qed jaraw għadd dejjem ikbar ta’ każijiet ta’ ansjetà u problemi ta’ imġiba u żieda definittiva fl-użu ta’ mediċini psikotropiċi fost it-tfal u ż-żgħżagħ.

| 3.2.2 | Fl-istess ħin, in-nursery schools u l-iskejjel irreġistraw żieda fin-numru ta’ tfal u żgħażagħ li qed jitilqu mill-iskola qabel iż-żmien (14,4 % madwar l-UE kollha), li għandhom problemi ta’ imġiba jew ta’ konċentrazzjoni u li wrew imġiba vjolenti. Sikwit ikun hemm taħlita ta’ problemi akkumpanjati, fost affarijiet oħra, minn problemi mentali, nuqqas ta’ setgħa li persuna tirreżisti l-prodotti għall-konsumatur (20) u l-mezzi tax-xandir, dipendenza eċċessiva mill-kompjuter jew vizzji oħra kif ukoll defiċits ġenerali fl-iżvilupp. Iż-żieda fil-konsum ta’ antidipressanti, methylphenidate u medikamenti simili fost it-tfal u ż-żgħażagħ hija allarmanti. Hemm bżonn urġenti li tinġabar statistika minn madwar l-Ewropa kollha u jiġu żviluppati alternattivi. |
| --- | --- |

3.2.2

Fl-istess ħin, in-nursery schools u l-iskejjel irreġistraw żieda fin-numru ta’ tfal u żgħażagħ li qed jitilqu mill-iskola qabel iż-żmien (14,4 % madwar l-UE kollha), li għandhom problemi ta’ imġiba jew ta’ konċentrazzjoni u li wrew imġiba vjolenti. Sikwit ikun hemm taħlita ta’ problemi akkumpanjati, fost affarijiet oħra, minn problemi mentali, nuqqas ta’ setgħa li persuna tirreżisti l-prodotti għall-konsumatur (20) u l-mezzi tax-xandir, dipendenza eċċessiva mill-kompjuter jew vizzji oħra kif ukoll defiċits ġenerali fl-iżvilupp. Iż-żieda fil-konsum ta’ antidipressanti, methylphenidate u medikamenti simili fost it-tfal u ż-żgħażagħ hija allarmanti. Hemm bżonn urġenti li tinġabar statistika minn madwar l-Ewropa kollha u jiġu żviluppati alternattivi.

| 3.2.3 | Iż-żieda fl-inċertezza esperjenzata mit-tfal u ż-żgħażagħ kif ukoll mill-ġenituri tagħhom hija problema li l-psikjatri tat-tfal u taż-żgħżagħ għadhom ma jistgħux isolvu, tal-anqas mhux waħedhom. L-għajnuna bikrija fit-tfulija u l-appoġġ għall-familji biex jaqdu r-rwol ċentrali tagħhom huma importanti daqs il-provvediment ta’ kompetenzi professjonali fiċ-ċentri tal-kura tat-tfal, tal-pedjatri u l-iskejjel. Għaldaqstant mhuwiex utli li kull problema tal-imġiba tiġi definita bħala problema jew marda ta’ saħħa mentali u li l-problemi individwali kumplessi u soċjali jiġu klassifikati unilateralment bħala problemi tal-professjoni medika (21). L-individwalizzazzjoni, tipi differenti ta’ aċċess għall-edukazzjoni, il-qgħad, il-faqar, l-esklużjoni soċjali, il-mistħija personali u ġenituri eżiġenti wisq, kif ukoll is-sistemi ta’ edukazzjoni bbażati fuq pika dejjem ikbar sa mill-iċken età, ħaġa li tillimita l-possibbiltajiet għal dawk li ma jistgħux ilaħħqu ma’ dawk li jiġu minn tal-ewwel f’din il-kompetizzjoni, jistgħu jkunu fatturi li għandhom jitqiesu minn approċċ preventiv. Hawnhekk tinħtieġ responsabbiltà kondiviża bejn il-partijiet soċjali kollha: ambjent dinamiku għall-għajxien, approċċi adatti għall-edukazzjoni taż-żgħażagħ, skejjel u ċentri għall-kura tat-tfal mgħammra sew, provvista standard u mhux kummerċjali ta’ attivitajiet li jitwettqu fil-ħin liberu, gruppi ta’ żgħażagħ, assoċjazzjonijiet u avvenimenti kulturali u netwerk komprensiv ta’ kura professjonali u interdixxiplinari, bħall-għoti ta’ pariri edukattivi u offerta ta’ taħriġ nonformali. L-abbuż tad-drogi għandu jiġi indirizzat b’mod konsistenti permezz tal-identifikazzjoni bikrija, il-prevenzjoni, l-għoti ta’ pariri, it-terapija kif ukoll billi jiġu kkontrollati l-kanali tal-provvista. L-investiment f’dan il-qasam jevita ammmont kbir ta’ ħsara personali u soċjali. L-inklużjoni fl-edukazzjoni, ix-xogħol, u forom oħra ta’ impjieg utli għandhom jiġu garantiti legalment għall-adoloxxenti u ż-żgħażagħ. F’dawn l-oqsma kollha s-servizzi mingħajr skop ta’ qligħ u l-assoċjazzjonijiet tal-benesseri soċjali u tas-soċjetà ċivili jaqdu rwol politiku u prattiku partikolari. |
| --- | --- |

3.2.3

Iż-żieda fl-inċertezza esperjenzata mit-tfal u ż-żgħażagħ kif ukoll mill-ġenituri tagħhom hija problema li l-psikjatri tat-tfal u taż-żgħżagħ għadhom ma jistgħux isolvu, tal-anqas mhux waħedhom. L-għajnuna bikrija fit-tfulija u l-appoġġ għall-familji biex jaqdu r-rwol ċentrali tagħhom huma importanti daqs il-provvediment ta’ kompetenzi professjonali fiċ-ċentri tal-kura tat-tfal, tal-pedjatri u l-iskejjel. Għaldaqstant mhuwiex utli li kull problema tal-imġiba tiġi definita bħala problema jew marda ta’ saħħa mentali u li l-problemi individwali kumplessi u soċjali jiġu klassifikati unilateralment bħala problemi tal-professjoni medika (21). L-individwalizzazzjoni, tipi differenti ta’ aċċess għall-edukazzjoni, il-qgħad, il-faqar, l-esklużjoni soċjali, il-mistħija personali u ġenituri eżiġenti wisq, kif ukoll is-sistemi ta’ edukazzjoni bbażati fuq pika dejjem ikbar sa mill-iċken età, ħaġa li tillimita l-possibbiltajiet għal dawk li ma jistgħux ilaħħqu ma’ dawk li jiġu minn tal-ewwel f’din il-kompetizzjoni, jistgħu jkunu fatturi li għandhom jitqiesu minn approċċ preventiv. Hawnhekk tinħtieġ responsabbiltà kondiviża bejn il-partijiet soċjali kollha: ambjent dinamiku għall-għajxien, approċċi adatti għall-edukazzjoni taż-żgħażagħ, skejjel u ċentri għall-kura tat-tfal mgħammra sew, provvista standard u mhux kummerċjali ta’ attivitajiet li jitwettqu fil-ħin liberu, gruppi ta’ żgħażagħ, assoċjazzjonijiet u avvenimenti kulturali u netwerk komprensiv ta’ kura professjonali u interdixxiplinari, bħall-għoti ta’ pariri edukattivi u offerta ta’ taħriġ nonformali. L-abbuż tad-drogi għandu jiġi indirizzat b’mod konsistenti permezz tal-identifikazzjoni bikrija, il-prevenzjoni, l-għoti ta’ pariri, it-terapija kif ukoll billi jiġu kkontrollati l-kanali tal-provvista. L-investiment f’dan il-qasam jevita ammmont kbir ta’ ħsara personali u soċjali. L-inklużjoni fl-edukazzjoni, ix-xogħol, u forom oħra ta’ impjieg utli għandhom jiġu garantiti legalment għall-adoloxxenti u ż-żgħażagħ. F’dawn l-oqsma kollha s-servizzi mingħajr skop ta’ qligħ u l-assoċjazzjonijiet tal-benesseri soċjali u tas-soċjetà ċivili jaqdu rwol politiku u prattiku partikolari.

3.3   L-anzjani
   (22)

| 3.3.1 | Iż-żieda dejjiema fl-istennija tal-għomor hija waħda mill-bosta spjegazzjonijiet kruċjali taż-żieda fin-numru ta’ mard mentali b’mod ġenerali. Il-multimorbożità ta’ mard somatiku tiżdied fix-xjuħija, u dan huwa akkumpanjat minn riskju ikbar ta’ dipressjoni. Barra minn hekk, id-dipressjoni sikwit tkun effett sekondarju ta’ ċertu mard marbut mal-età bħall-Alzheimer’s u l-Parkinson’s. Ambjent dinamiku u li jiffavorixxi l-parteċipazzjoni, servizzi soċjali aċċessibbli u għall-outpatients, opportunitajiet ta’ volontarjat, forom adatti ta’ parteċipazzjoni tal-forza tax-xogħol u parteċipazzjoni fin-negozju u orjentazzjoni xierqa tal-istituzzjonijiet ta’ kura lkoll huma fatturi ewlenin biex tiġi evitata l-iżolazzjoni u għall-kura tas-saħħa preventiva. Iċ-ċentri soċjali, is-servizzi tal-kura u t-tobba għandhom ikunu kompetenti biżżejjed fil-qasam tal-kura ta’ problemi psikjatriċi fost l-anzjani. Il-mudelli ta’ prattika tajba, speċjlament fir-rigward ta’ individwi li jbatu mid-dimenzja, għandhom jiġu analizzata b’aktar reqqa fil-livell Ewropew. |
| --- | --- |

3.3.1

Iż-żieda dejjiema fl-istennija tal-għomor hija waħda mill-bosta spjegazzjonijiet kruċjali taż-żieda fin-numru ta’ mard mentali b’mod ġenerali. Il-multimorbożità ta’ mard somatiku tiżdied fix-xjuħija, u dan huwa akkumpanjat minn riskju ikbar ta’ dipressjoni. Barra minn hekk, id-dipressjoni sikwit tkun effett sekondarju ta’ ċertu mard marbut mal-età bħall-Alzheimer’s u l-Parkinson’s. Ambjent dinamiku u li jiffavorixxi l-parteċipazzjoni, servizzi soċjali aċċessibbli u għall-outpatients, opportunitajiet ta’ volontarjat, forom adatti ta’ parteċipazzjoni tal-forza tax-xogħol u parteċipazzjoni fin-negozju u orjentazzjoni xierqa tal-istituzzjonijiet ta’ kura lkoll huma fatturi ewlenin biex tiġi evitata l-iżolazzjoni u għall-kura tas-saħħa preventiva. Iċ-ċentri soċjali, is-servizzi tal-kura u t-tobba għandhom ikunu kompetenti biżżejjed fil-qasam tal-kura ta’ problemi psikjatriċi fost l-anzjani. Il-mudelli ta’ prattika tajba, speċjlament fir-rigward ta’ individwi li jbatu mid-dimenzja, għandhom jiġu analizzata b’aktar reqqa fil-livell Ewropew.

| 3.3.2 | Il-prersuni avvanzati fl-età ġeneralment jiġu trattati minn tobba ġeneralisti li ma jirreferux biżżejjed każijiet lill-ispeċjalisti newropsikjatri. Id-dijanjosi bikrija ta’ każijiet ta’ mard ta’ dimenzja u d-dipressjoni hija importanti u għalhekk hemm bżonn ta’ approċċ trasversali: fil-biċċa l-kbira tad-djar tax-xjuħ hemm nuqqas ta’ kura psikjatrika speċjalizzata regolari. Dan japplika wkoll għal servizzi oħra għall-anzjani, bħal pereżempju l-istituzzjonijiet li jagħtu l-pariri. Il-progress fil-qasam tal-mediċina u speċjalment fil-qasam tal-ġerontoloġija u l-għajnuna teknika għandu jiġi sfruttat għall-benefiċċju tal-individwi kollha kkonċernati. |
| --- | --- |

3.3.2

Il-prersuni avvanzati fl-età ġeneralment jiġu trattati minn tobba ġeneralisti li ma jirreferux biżżejjed każijiet lill-ispeċjalisti newropsikjatri. Id-dijanjosi bikrija ta’ każijiet ta’ mard ta’ dimenzja u d-dipressjoni hija importanti u għalhekk hemm bżonn ta’ approċċ trasversali: fil-biċċa l-kbira tad-djar tax-xjuħ hemm nuqqas ta’ kura psikjatrika speċjalizzata regolari. Dan japplika wkoll għal servizzi oħra għall-anzjani, bħal pereżempju l-istituzzjonijiet li jagħtu l-pariri. Il-progress fil-qasam tal-mediċina u speċjalment fil-qasam tal-ġerontoloġija u l-għajnuna teknika għandu jiġi sfruttat għall-benefiċċju tal-individwi kollha kkonċernati.

| 3.3.3 | B’mod ġenerali, l-ispeċifiċitajiet tal-psikjatrija tat-tfal, taż-żgħażagħ u tal-anzjani għandhom jingħataw aktar attenzjoni fil-programmi ta’ taħriġ kemm tal-mediċina ġenerali kif ukoll tal-psikjatrija ġenerali u fil-psikoterapija ġenerali. |
| --- | --- |

3.3.3

B’mod ġenerali, l-ispeċifiċitajiet tal-psikjatrija tat-tfal, taż-żgħażagħ u tal-anzjani għandhom jingħataw aktar attenzjoni fil-programmi ta’ taħriġ kemm tal-mediċina ġenerali kif ukoll tal-psikjatrija ġenerali u fil-psikoterapija ġenerali.

4.   Il-politika ta’ antistigmatizzazzjoni

| 4.1 | Approċċ ibbażat fuq id-drittijiet tal-bniedem ikun ta’ importanza ċentrali għal Sena Ewropea tas-Saħħa Mentali. Is-servizzi mediċi u psikosoċjali għandhom jappoġġjaw lill-individwi kkonċernati u għandhom isaħħu lil dawn l-individwi u l-potenzjal tagħhom li jgħinu lilhom innifishom permezz tal-għoti ta’ setgħa. Hawnhekk id-dinjità u d-drittijiet legali tal-individwu jaqdu rwol ċentrali, billi jiggwidaw lil dawk li jakkumpanjaw lill-individwi morda matul il-kriżi tagħhom. Barra minn hekk, professjonisti f’servizzi differenti jeħtieġu t-tisħiħ fil-kapaċitajiet sabiex iżidu l-għarfien tagħhom dwar il-problemi marbuta mas-saħħa mentali u d-diżabilitajiet psikosoċjali. |
| --- | --- |

4.1

Approċċ ibbażat fuq id-drittijiet tal-bniedem ikun ta’ importanza ċentrali għal Sena Ewropea tas-Saħħa Mentali. Is-servizzi mediċi u psikosoċjali għandhom jappoġġjaw lill-individwi kkonċernati u għandhom isaħħu lil dawn l-individwi u l-potenzjal tagħhom li jgħinu lilhom innifishom permezz tal-għoti ta’ setgħa. Hawnhekk id-dinjità u d-drittijiet legali tal-individwu jaqdu rwol ċentrali, billi jiggwidaw lil dawk li jakkumpanjaw lill-individwi morda matul il-kriżi tagħhom. Barra minn hekk, professjonisti f’servizzi differenti jeħtieġu t-tisħiħ fil-kapaċitajiet sabiex iżidu l-għarfien tagħhom dwar il-problemi marbuta mas-saħħa mentali u d-diżabilitajiet psikosoċjali.

| 4.2 | L-individwi b’marda mentali sikwit ma jindirizzawx il-marda tagħhom minħabba l-istigma tas-soċjetà. Il-mezzi tax-xandir jikkontribwixxu b’mod sinifikanti f’dan ir-rigward. L-istampa mogħtija tal-mard mentali sikwit toħloq ansjetà fost il-popolazzjoni inġenerali, toħloq mġiba difensiva fost in-nies u nuqqas ta’ fiduċja fir-rigward tat-trattament meħtieġ. Jinħtieġu b’mod urġenti kampanji ta’ antistigmatizzazzjoni madwar l-Ewropa kollha. Dawn għandhom jiġu stabbiliti għall-perjodu twil u jikkonċentraw fuq il-prevenzjoni. Dawn il-kampanji għandhom jinvolvu wkoll lil individwi li jaħdmu fl-oqsma legali rilevanti (il-qasam tal-ġustizzja, il-pulizija, l-awtoritajiet pubbliċi, eċċ.) sabiex jittejbu l-kundizzjonijiet tekniċi u professjonali tagħhom biex jgħinu lil nies b’mard mentali. Jekk jista’ jkun l-istigmatizzazzjoni għandha tiġi evitata wkoll fl-organizzazzjoni u l-finanzjament tal-għajnuna. B’mod partikolari għandhom jiġu offruti possibbiltajiet ta’ tisħiħ tal-kompetenzi għall-ġestjoni tal-ħajja lill-popolazzjoni kollha. Il-promozzjoni tal-laqgħat u l-iskambji bejn dawk ikkonċernati u individwi mingħajr esperjenzi psikjatriċi għandha tkun element ċentrali ta’ din il-politika. |
| --- | --- |

4.2

L-individwi b’marda mentali sikwit ma jindirizzawx il-marda tagħhom minħabba l-istigma tas-soċjetà. Il-mezzi tax-xandir jikkontribwixxu b’mod sinifikanti f’dan ir-rigward. L-istampa mogħtija tal-mard mentali sikwit toħloq ansjetà fost il-popolazzjoni inġenerali, toħloq mġiba difensiva fost in-nies u nuqqas ta’ fiduċja fir-rigward tat-trattament meħtieġ. Jinħtieġu b’mod urġenti kampanji ta’ antistigmatizzazzjoni madwar l-Ewropa kollha. Dawn għandhom jiġu stabbiliti għall-perjodu twil u jikkonċentraw fuq il-prevenzjoni. Dawn il-kampanji għandhom jinvolvu wkoll lil individwi li jaħdmu fl-oqsma legali rilevanti (il-qasam tal-ġustizzja, il-pulizija, l-awtoritajiet pubbliċi, eċċ.) sabiex jittejbu l-kundizzjonijiet tekniċi u professjonali tagħhom biex jgħinu lil nies b’mard mentali. Jekk jista’ jkun l-istigmatizzazzjoni għandha tiġi evitata wkoll fl-organizzazzjoni u l-finanzjament tal-għajnuna. B’mod partikolari għandhom jiġu offruti possibbiltajiet ta’ tisħiħ tal-kompetenzi għall-ġestjoni tal-ħajja lill-popolazzjoni kollha. Il-promozzjoni tal-laqgħat u l-iskambji bejn dawk ikkonċernati u individwi mingħajr esperjenzi psikjatriċi għandha tkun element ċentrali ta’ din il-politika.

| 4.3 | Anke fil-qasam tal-impjieg, għandu jsir kull sforz biex jiġi evitat il-ħolqien ta’ dinji separati fejn l-individwi b’mard mentali jiġu kklassifikati mingħajr ma jiġu kkunsidrati x-xewqat u d-dritt ta’ għażla tagħhom. L-ewwel nett, il-persuni kkonċernati għandhom ikunu jistgħu jiddeċiedu huma stess jekk iridux iwettqu xogħol appoġġjat f’istituzzjoni speċjalizzata jew f’ambjent professjonali ġenerali. Għaliex f’ħafna każijiet, l-għajuna offruta lil dawk ikkonċernati biex jipprateċipaw fil-ħajja professjonali fi ħdan intrapriża żżid il-possibbiltajiet li jirkupraw il-kapaċità tagħhom li jaħdmu (“supported employment”) (23). B’mod ġenerali għal xogħol imwettaq titħallas paga standard li għandha tiġi negozjata mill-imsieħba soċjali. Mhuwiex biżżejjed li jingħataw ftit flus fil-but (pocketmoney) biex ikopru l-bżonnijiet bażiċi ta’ individwi b’mard mentali jew b’diżabilità. L’hekk imsejjaħ Mudell ta’ Hamburg huwa mudell relattivament ta’ suċċess għar-reintegrazzjoni gradwali (24). |
| --- | --- |

4.3

Anke fil-qasam tal-impjieg, għandu jsir kull sforz biex jiġi evitat il-ħolqien ta’ dinji separati fejn l-individwi b’mard mentali jiġu kklassifikati mingħajr ma jiġu kkunsidrati x-xewqat u d-dritt ta’ għażla tagħhom. L-ewwel nett, il-persuni kkonċernati għandhom ikunu jistgħu jiddeċiedu huma stess jekk iridux iwettqu xogħol appoġġjat f’istituzzjoni speċjalizzata jew f’ambjent professjonali ġenerali. Għaliex f’ħafna każijiet, l-għajuna offruta lil dawk ikkonċernati biex jipprateċipaw fil-ħajja professjonali fi ħdan intrapriża żżid il-possibbiltajiet li jirkupraw il-kapaċità tagħhom li jaħdmu (“supported employment”) (23). B’mod ġenerali għal xogħol imwettaq titħallas paga standard li għandha tiġi negozjata mill-imsieħba soċjali. Mhuwiex biżżejjed li jingħataw ftit flus fil-but (pocketmoney) biex ikopru l-bżonnijiet bażiċi ta’ individwi b’mard mentali jew b’diżabilità. L’hekk imsejjaħ Mudell ta’ Hamburg huwa mudell relattivament ta’ suċċess għar-reintegrazzjoni gradwali (24).

| 4.4 | Fl-UE ġew reġistrati t-tipi li ġejjin ta’ ksur tad-drittijiet tal-bniedem kontra individwi bi problemi mentali: restrizzjonijiet eċċessivi tal-libertà u trattament sfurzat fejn l-individwi bi problemi mentali ma jkunux taw il-kunsens infurmat tagħhom u sikwit ikun hemm nuqqas ta’ opportunitajiet ta’ appell. Il-programmi għad-deistituzzjonalizzazzjoni, is-servizzi ta’ għajnuna għall-outpatients fil-komunità, l-aċċessibbiltà mhux burokratika tal-għajnuna, il-ftehimiet dwar trattament li jirrispettaw id-drittijiet tal-bniedem u politika ta’ antistigmatizzazzjoni, li għandhom jinvolvu lil persuni kkonċernati bħala esperti fir-rigward tas-sitwazzjoni tal-ħajja tagħhom huma importanti. |
| --- | --- |

4.4

Fl-UE ġew reġistrati t-tipi li ġejjin ta’ ksur tad-drittijiet tal-bniedem kontra individwi bi problemi mentali: restrizzjonijiet eċċessivi tal-libertà u trattament sfurzat fejn l-individwi bi problemi mentali ma jkunux taw il-kunsens infurmat tagħhom u sikwit ikun hemm nuqqas ta’ opportunitajiet ta’ appell. Il-programmi għad-deistituzzjonalizzazzjoni, is-servizzi ta’ għajnuna għall-outpatients fil-komunità, l-aċċessibbiltà mhux burokratika tal-għajnuna, il-ftehimiet dwar trattament li jirrispettaw id-drittijiet tal-bniedem u politika ta’ antistigmatizzazzjoni, li għandhom jinvolvu lil persuni kkonċernati bħala esperti fir-rigward tas-sitwazzjoni tal-ħajja tagħhom huma importanti.

| 4.5 | Jeħtieġ li l-istrateġija tal-UE dwar is-saħħa mentali tiġi riveduta. Fuq kollox, il-KESE jqis li hemm bżonn li tiġi eżaminata l-firxa tal-esklużjoni mis-soċjetà tal-persuni b’mard mentali, b’mod partikolari l-firxa tal-esklużjoni mis-suq tax-xogħol. Għandu jiġi eżaminat ukoll kif jistgħu jiġu evitati l-inkapaċità totali jew parzjali għax-xogħol bis-saħħa ta’ prevenzjoni u kura tajba. It-tieni nett, għandu jiġi analizzat kif l-użu tal-lingwa fil-qasam tal-mediċina, il-mezzi tax-xandir u s-soċjetà jfixkel jew itellef l-inklużjoni. |
| --- | --- |

4.5

Jeħtieġ li l-istrateġija tal-UE dwar is-saħħa mentali tiġi riveduta. Fuq kollox, il-KESE jqis li hemm bżonn li tiġi eżaminata l-firxa tal-esklużjoni mis-soċjetà tal-persuni b’mard mentali, b’mod partikolari l-firxa tal-esklużjoni mis-suq tax-xogħol. Għandu jiġi eżaminat ukoll kif jistgħu jiġu evitati l-inkapaċità totali jew parzjali għax-xogħol bis-saħħa ta’ prevenzjoni u kura tajba. It-tieni nett, għandu jiġi analizzat kif l-użu tal-lingwa fil-qasam tal-mediċina, il-mezzi tax-xandir u s-soċjetà jfixkel jew itellef l-inklużjoni.

| 4.6 | Din l-inizjattiva ser iżżid il-possibbiltajiet ta’ sensibilizzazzjoni pubblika dwar il-kwistjoni tas-saħħa mentali. Ser tinfluwenza l-prijortiajiet tematiċi tal-aġenda politika u toħloq klima tajba għall-promozzjoni ta’ ideat innovattivi għall-benefiċċju ta’ kulħadd. |
| --- | --- |

4.6

Din l-inizjattiva ser iżżid il-possibbiltajiet ta’ sensibilizzazzjoni pubblika dwar il-kwistjoni tas-saħħa mentali. Ser tinfluwenza l-prijortiajiet tematiċi tal-aġenda politika u toħloq klima tajba għall-promozzjoni ta’ ideat innovattivi għall-benefiċċju ta’ kulħadd.

| 4.7 | Sabiex tiġi promossa s-Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali, flimkien mal-KESE għandhom jiġu involuti l-ewwel u qabel kollox il-partijiet rilevanti tas-soċjetà ċivili, inklużi gruppi u assoċjazzjonijiet u atturi oħra b’esperjenza fil-qasam tas-servizzi psikjatriċi u tas-saħħa, kif ukoll id-Direttorati Ġenerali kkonċernati tal-Kummissjoni, l-MEPs u l-Kumitat tar-Reġjuni. Fil-livell nazzjonali, għandhom jipparteċipaw il-ministeri rilevanti kif ukoll il-membri parlamentari nazzjonali. Dawk ikkonċernati għandhom jiġu involuti aktar fit-tfassil tal-politiki rilevanti. |
| --- | --- |

4.7

Sabiex tiġi promossa s-Sena Ewropea għas-Saħħa Mentali, flimkien mal-KESE għandhom jiġu involuti l-ewwel u qabel kollox il-partijiet rilevanti tas-soċjetà ċivili, inklużi gruppi u assoċjazzjonijiet u atturi oħra b’esperjenza fil-qasam tas-servizzi psikjatriċi u tas-saħħa, kif ukoll id-Direttorati Ġenerali kkonċernati tal-Kummissjoni, l-MEPs u l-Kumitat tar-Reġjuni. Fil-livell nazzjonali, għandhom jipparteċipaw il-ministeri rilevanti kif ukoll il-membri parlamentari nazzjonali. Dawk ikkonċernati għandhom jiġu involuti aktar fit-tfassil tal-politiki rilevanti.

| 4.8 | Sabiex jiġi żgurat li din l-inizjattiva jkollha impatt tanġibbli fl-Istati Membri woll, il-“Qafas ta’ azzjoni dwar is-saħħa mentali” għandu jintuża b’mod parallel u jinvolvi l-iżvilupp ta’ oqsfa ta’ referenza komuni għal miżuri tas-saħħa mentali permezz ta’ sistemi tas-saħħa u politika soċjali kif ukoll f’oqsma rilevanti tal-ħajja bħall-iskejjel u l-postijiet tax-xogħol. Bħala strument għat-tagħlim reċiproku, ir-reviżjonijiet bejn il-pari għandhom jintużaw b’mod simili għall-metodu miftuħ ta’ koordinazzjoni. Dawn il-miżuri għandhom jissawwru fil-forma ta’ leġislazzjoni, regoli finanzjarji, bħall-FSE, kif ukoll bħala drittijiet ta’ persuni b’mard mentali u għall-intrapriżi. Għandu jiġi analizzat jekk osservatorju permanenti jistax jipprovdi monitoraġġ kontinwu tal-kwistjoni. Ir-rappurtar tal-UE dwar is-saħħa għandu jinkludi data Ewropea aktar dettaljata dwar id-diżabilità mentali u speċjalment dwar it-tip ta’ għajnuna u l-għadd ta’ unitajiet psikjatriċi istituzzjonalizzati kif ukoll l-użu tal-mediċini psikotropiċi. Maż-żmien għandhom jinkisbu msieħba potenzjali mill-oqsma differenti tas-soċjetà bħala sostenituri fit-tul. L-inizjattiva u s-Sena Ewropea innifisha m’għandux ikollhom impatt limitat biż-żmien. Minflok, għandhom iwasslu għal sensibilizzazzjoni dejjiema u sostenibbli dwar din il-kwisjtoni u jkollhom impatti tanġibbli fuq dawk ikkonċernati. |
| --- | --- |

4.8

Sabiex jiġi żgurat li din l-inizjattiva jkollha impatt tanġibbli fl-Istati Membri woll, il-“Qafas ta’ azzjoni dwar is-saħħa mentali” għandu jintuża b’mod parallel u jinvolvi l-iżvilupp ta’ oqsfa ta’ referenza komuni għal miżuri tas-saħħa mentali permezz ta’ sistemi tas-saħħa u politika soċjali kif ukoll f’oqsma rilevanti tal-ħajja bħall-iskejjel u l-postijiet tax-xogħol. Bħala strument għat-tagħlim reċiproku, ir-reviżjonijiet bejn il-pari għandhom jintużaw b’mod simili għall-metodu miftuħ ta’ koordinazzjoni. Dawn il-miżuri għandhom jissawwru fil-forma ta’ leġislazzjoni, regoli finanzjarji, bħall-FSE, kif ukoll bħala drittijiet ta’ persuni b’mard mentali u għall-intrapriżi. Għandu jiġi analizzat jekk osservatorju permanenti jistax jipprovdi monitoraġġ kontinwu tal-kwistjoni. Ir-rappurtar tal-UE dwar is-saħħa għandu jinkludi data Ewropea aktar dettaljata dwar id-diżabilità mentali u speċjalment dwar it-tip ta’ għajnuna u l-għadd ta’ unitajiet psikjatriċi istituzzjonalizzati kif ukoll l-użu tal-mediċini psikotropiċi. Maż-żmien għandhom jinkisbu msieħba potenzjali mill-oqsma differenti tas-soċjetà bħala sostenituri fit-tul. L-inizjattiva u s-Sena Ewropea innifisha m’għandux ikollhom impatt limitat biż-żmien. Minflok, għandhom iwasslu għal sensibilizzazzjoni dejjiema u sostenibbli dwar din il-kwisjtoni u jkollhom impatti tanġibbli fuq dawk ikkonċernati.

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs220/en/ (mhux disponibbli bil-Malti) (ikkonsultat fl-4 ta’ Ottubru 2012).

1

(2)  COM (2005) 484 final.

2

(3)  “The size and burden of mental disorders and other disorders of the brain in Europe 2010” (Id-daqs u l-piż tal-mardmentali u disturbi mentali oħra fl-Ewropa 2010), H.U. Wittchen et al., European Neuropsychopharmacology (2011) 21, 655 – 679.

3

(4)  http://www.psychiatrie-psychotherapie.de/archives/14 (ikkonsultat fil-15 ta’ Awwissu 2012).

4

(5)  Ara n-nota 1 f’qiegħ il-paġna.

5

(6)  Rapport dwar is-Saħħa 2010, Techniker Krankenkasse, il-Ġermanja.

6

(7)  Ara n-nota 6 f’qiegħ il-paġna.

7

(8)  Catherine Kilfedder, British Telecom, Seduta tal-KESE, 30 ta’ Otttubru 2012.

8

(9)  “Action for Mental Health. Activities co-funded from European Community Public Health Programmes 1997–2004” (Azzjoni għas-saħħa mentali. Attivitajiet ikkofinanzjati mill-Programmi tas-Saħħa Pubblika tal-Kummissjoni Ewropea 1997-2004).

9

(10)  Ara n-nota 1 f’qiegħ il-paġna.

10

(11)  COM (2005) 484 final.

11

(12)  Patt Ewropew għas-Saħħa u l-Benesseri Mentali, Brussell, 12 u 13 ta’ Ġunju 2008.

12

(13)  It-309 Laqgħa tal-Kunsill, EPSCO, 6 ta’ Ġunju 2011.

13

(14)  Stqarrija għall-istampa, Folgen der Euro-Krise: Schuldenberge und psychische Erkrankungen, (Il-konsegwenzi tal-kriżi tal-euro: id-dejn kbir u l-mard mentali), is-Servizz tal-Istampa tal-PE 25.6.2012 (mhux disponibbli bil-Malti).

14

(15)  Rapport dwar is-Saħħa 2011, Betriebskrankenkassen (BKK), il-Ġermanja.

15

(16)  Health and Safety Executive, http://www.hse.gov.uk/

16

(17)  Aġenzija Ewropea għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol, Bilbao/Spanja.

17

(18)  ĠU C 351, 15.11.2012, p. 45–51.

18

(19)  Ara d-dettalji provduti mill-Bundespsychotherapeutenkammer, il-Ġermanja, http://www.bptk.de/presse/zahlen-fakten.html (ikkonsultat fil-15 ta’ Awwissu 2012).

19

Bundespsychotherapeutenkammer

(20)  ĠU C 351, 15.11.2012, p. 6–11

20

(21)  Arbeitsgemeinschaft Psychiatrie der AOLG – Bericht für die Gesundheitsministerkonferenz der Länder in Deutschland 2012 (Konsorzju dwar il-psikjatrija tal-AOLG – Rapport għall-konferenza reġjonali tal-ministru tas-saħħa li saret il-Ġermanja fl-2012), 15 ta’ Marzu 2012, p. 20.

21

(22)  ĠU C 51, 17.2.2011, p. 55–58.

22

(23)  Opinjoni tal-assoċjazzjoni tal-Kontaktgespräches Psychiatrie (forum ta’ diskussjoni tal-psikjatrija) dwar il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Dirttijiet tal-Persuni b’Diżabilità, Freiburg/Berlin/Stuttgart, 15 ta’ Mejju 2012.

23

(24)  Sezzjoni 74, V u sezzjoni 28, IX tal-Kodiċi Soċjali (għal persuni b’diżabilità jew f’riskju ta’ diżabilità). L-impjegat jiftiehem mat-tabib tiegħu dwar pjan ta’ integrazzjoni li jikkorrespondi mal-progress tal-irkupru tal-impjegat. Iċ-ċertifikat tat-tabib jinkludi pjan ta’ reintegrazzjoni u fejn possibbli previżjoni ta’ meta l-impjegat huwa mistenni jerġa’ jkun kapaċi jaħdem. Min iħaddem u l-kumpanija tal-assigurazzjoni għandhom jagħtu l-qbil tagħhom qabel ma jibda l-proċess. L-impjegati jkomplu jirċievu l-benefiċċju tal-mard mill-assigurazzjoni għall-mard tagħhom jew indennizz temporanju mis-sistema ta’ pensjoni.

24

---

APPENDIĊI

għall-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

It-test li ġej tal-opinjoni tas-sezzjoni nċaħad favur emenda adottata mill-Assemblea iżda kiseb mill-inqas kwart tal-voti mixħuta:

Punt 3.1.1

“[... u d-dritt li wieħed jitlob leave ta’ assenza.] Dawn it-tipi ta’ miżuri għandhom jikkunsidraw il-kompetittività tal-intrapriżi u jevitaw kemm jista’ jkun il-piż burokratiku. It-tħaffif ta’ piżijiet finanzjarji fuq l-intrapriżi inklużivi, li jirrispettaw il-familja u li huma soċjalment sensittivi jista’ jikkontribwixxi għal titjib fis-sitwazzjoni.”

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur | : | 35 |
| --- | --- | --- |
| Kontra | : | 26 |
| Astensjonijiet | : | 6 |

Favur

:

35

Kontra

:

26

Astensjonijiet

:

6

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/44 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/44

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-agrikoltura soċjali: l-agrikoltura għal finijiet terapewtiċi u l-politiki soċjali u dawk relatati mas-saħħa” (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

2013/C 44/07

Relatur: is-Sinjura WILLEMS

Nhar id-19 ta’ Jannar 2012, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

L-agrikoltura soċjali: l-agrikoltura għal finijiet terapewtiċi u l-politiki soċjali u dawk relatati mas-saħħa.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-22 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’124 vot favur u 3 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | L-agrikoltura soċjali hija approċċ innovattiv li jħaddan żewġ kunċetti: l-agrikoltura multifunzjonali u s-servizzi soċjali/il-kura tas-saħħa fil-livell lokali. Fil-qafas tal-produzzjoni ta’ beni agrikoli, hija tikkontribwixxi għall-benesseri u l-integrazzjoni soċjali tal-persuni bi bżonnijiet speċifiċi. L-importanza dejjem tikber tal-agrikoltura soċjali wasslet lill-KESE biex ifassal opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar dan is-suġġett. |
| --- | --- |

1.1

L-agrikoltura soċjali hija approċċ innovattiv li jħaddan żewġ kunċetti: l-agrikoltura multifunzjonali u s-servizzi soċjali/il-kura tas-saħħa fil-livell lokali. Fil-qafas tal-produzzjoni ta’ beni agrikoli, hija tikkontribwixxi għall-benesseri u l-integrazzjoni soċjali tal-persuni bi bżonnijiet speċifiċi. L-importanza dejjem tikber tal-agrikoltura soċjali wasslet lill-KESE biex ifassal opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar dan is-suġġett.

| 1.2 | L-agrikoltura soċjali nxterdet fl-Ewropa kollha taħt forom li jirrappreżentaw karatteristiċi komuni iżda wkoll hemm bosta differenzi mil-lat ta’ approċċ, ta’ relazzjonijiet mas-setturi l-oħra u ta’ finanzjament. |
| --- | --- |

1.2

L-agrikoltura soċjali nxterdet fl-Ewropa kollha taħt forom li jirrappreżentaw karatteristiċi komuni iżda wkoll hemm bosta differenzi mil-lat ta’ approċċ, ta’ relazzjonijiet mas-setturi l-oħra u ta’ finanzjament.

| 1.3 | Madankollu, hemm bżonn ta’ definizzjoni fil-livell Ewropew tal-agrikoltura soċjali biex jiġu ddeterminati l-attivitajiet li jagħmlu parti minnha u biex jiġu definiti qafas u kriterji, fosthom kriterji ta’ kwalità, li l-attivitajiet għandhom jissodisfaw biex ikunu jistgħu jibbenefikaw minn appoġġ taħt politiki differenti. Iżda din id-definizzjoni m’għandhiex tkun restrittiva wisq sabiex jiġi evitat li “niffriżaw” realtà li kulma jmur qed tinbidel. |
| --- | --- |

1.3

Madankollu, hemm bżonn ta’ definizzjoni fil-livell Ewropew tal-agrikoltura soċjali biex jiġu ddeterminati l-attivitajiet li jagħmlu parti minnha u biex jiġu definiti qafas u kriterji, fosthom kriterji ta’ kwalità, li l-attivitajiet għandhom jissodisfaw biex ikunu jistgħu jibbenefikaw minn appoġġ taħt politiki differenti. Iżda din id-definizzjoni m’għandhiex tkun restrittiva wisq sabiex jiġi evitat li “niffriżaw” realtà li kulma jmur qed tinbidel.

| 1.4 | Ma jeżisti l-ebda qafas regolatorju għall-agrikoltura soċjali la fil-livell tal-Unjoni, u lanqas f’dak nazzjonali, liema ħaġa twassal għal nuqqas ta’ koordinazzjoni bejn il-politiki u/jew l-istituzzjonijiet differenti kkonċernati. Il-KESE huwa tal-fehma li l-istituzzjonijiet tal-UE u l-awtoritajiet u l-istituzzjonijiet reġjonali u nazzjonali għandhom jinkoraġġixxu u jappoġġjaw l-agrikoltura soċjali billi jistabbilixxu qafas regolatorju adatt u favorevoli u billi jieħdu l-miżuri msemmijin hawn fuq. |
| --- | --- |

1.4

Ma jeżisti l-ebda qafas regolatorju għall-agrikoltura soċjali la fil-livell tal-Unjoni, u lanqas f’dak nazzjonali, liema ħaġa twassal għal nuqqas ta’ koordinazzjoni bejn il-politiki u/jew l-istituzzjonijiet differenti kkonċernati. Il-KESE huwa tal-fehma li l-istituzzjonijiet tal-UE u l-awtoritajiet u l-istituzzjonijiet reġjonali u nazzjonali għandhom jinkoraġġixxu u jappoġġjaw l-agrikoltura soċjali billi jistabbilixxu qafas regolatorju adatt u favorevoli u billi jieħdu l-miżuri msemmijin hawn fuq.

| 1.5 | L-istatistika disponibbli fil-qasam tal-agrikoltura soċjali hija rari u frammentata u, fil-fehma tal-KESE, ikun utli li jitnieda programm ta’ riċerka statistika bil-għan li tiġi kkwantifikata u analizzata b’mod iżjed approfondit l-eżistenza tagħha fl-Istati Membri u l-forom differenti li tieħu. Din il-bażi tad-data tista’ tiġi estiża b’mod li tippromovi l-programmi ta’ riċerka f’kull wieħed mill-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.5

L-istatistika disponibbli fil-qasam tal-agrikoltura soċjali hija rari u frammentata u, fil-fehma tal-KESE, ikun utli li jitnieda programm ta’ riċerka statistika bil-għan li tiġi kkwantifikata u analizzata b’mod iżjed approfondit l-eżistenza tagħha fl-Istati Membri u l-forom differenti li tieħu. Din il-bażi tad-data tista’ tiġi estiża b’mod li tippromovi l-programmi ta’ riċerka f’kull wieħed mill-Istati Membri.

| 1.6 | L-agrikoltura soċjali għandha tkun appoġġjata mir-riċerka interdixxiplinari fl-oqsma differenti bil-għan li jiġu vvalidati riżultati empiriċi, jiġi analizzat l-impatt tagħha u l-vantaġġi tagħha minn angoli differenti (fost l-oħrajn, dawk soċjali u ekonomiċi u dawk relatati mas-saħħa u l-persunal) u bil-għan li jiġi żgurat it-tixrid tal-għarfien miksub fil-post. Minn din il-perspettiva, ikun tajjeb li jiġi promoss u żviluppat l-isforz ta’ kooperazzjoni meħud fil-livell Ewropew mill-proġett SoFar u COST Action fil-programm qafas li jmiss Orizzont 2020 għall-perjodu 2014-2020. |
| --- | --- |

1.6

L-agrikoltura soċjali għandha tkun appoġġjata mir-riċerka interdixxiplinari fl-oqsma differenti bil-għan li jiġu vvalidati riżultati empiriċi, jiġi analizzat l-impatt tagħha u l-vantaġġi tagħha minn angoli differenti (fost l-oħrajn, dawk soċjali u ekonomiċi u dawk relatati mas-saħħa u l-persunal) u bil-għan li jiġi żgurat it-tixrid tal-għarfien miksub fil-post. Minn din il-perspettiva, ikun tajjeb li jiġi promoss u żviluppat l-isforz ta’ kooperazzjoni meħud fil-livell Ewropew mill-proġett SoFar u COST Action fil-programm qafas li jmiss Orizzont 2020 għall-perjodu 2014-2020.

| 1.7 | Il-KESE huwa tal-fehma li huwa kruċjali wkoll li jitwaqqfu u jissaħħu n-netwerks tal-agrikoltura soċjali bil-għan li jsir skambju tat-tagħlim miksub u tal-esperjenzi, u li titrawwem kuxjenza. Barra minn hekk, tajjeb li jkun hemm rappreżentanza komuni tal-interessi tal-agrikoltura soċjali fil-livell politiku u t-twaqqif ta’ organizzazzjoni ċentrali fil-livell Ewropew. B’hekk jissaħħu kemm l-iskambju bejn l-atturi involuti kif ukoll ir-rwol tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

1.7

Il-KESE huwa tal-fehma li huwa kruċjali wkoll li jitwaqqfu u jissaħħu n-netwerks tal-agrikoltura soċjali bil-għan li jsir skambju tat-tagħlim miksub u tal-esperjenzi, u li titrawwem kuxjenza. Barra minn hekk, tajjeb li jkun hemm rappreżentanza komuni tal-interessi tal-agrikoltura soċjali fil-livell politiku u t-twaqqif ta’ organizzazzjoni ċentrali fil-livell Ewropew. B’hekk jissaħħu kemm l-iskambju bejn l-atturi involuti kif ukoll ir-rwol tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili.

| 1.8 | Barra minn hekk, bil-għan li jiġi żgurat livell għoli ta’ kwalità u ta’ kompetenzi fl-attivitajiet tal-agrikoltura soċjali, ikun tajjeb li tingħata attenzjoni partikolari lit-taħriġ tal-atturi – kemm f’dak li jirrigwarda l-fornituri tas-servizzi kif ukoll f’dak li jirrigwarda l-persuni bi bżonnijiet speċifiċi li jibbenefikaw minn dawn is-servizzi. |
| --- | --- |

1.8

Barra minn hekk, bil-għan li jiġi żgurat livell għoli ta’ kwalità u ta’ kompetenzi fl-attivitajiet tal-agrikoltura soċjali, ikun tajjeb li tingħata attenzjoni partikolari lit-taħriġ tal-atturi – kemm f’dak li jirrigwarda l-fornituri tas-servizzi kif ukoll f’dak li jirrigwarda l-persuni bi bżonnijiet speċifiċi li jibbenefikaw minn dawn is-servizzi.

| 1.9 | Sabiex tiżviluppa lilha nnifisha fl-Ewropa kollha, l-agrikoltura soċjali teħtieġ ambjent propizju, sehem ikbar min-naħa tas-soċjetà ċivili u kooperazzjoni produttiva bejn l-oqsma differenti ta’ politika u l-amministrazzjonijiet (saħħa/affarijiet soċjali/agrikoltura/impjieg), fil-livell Ewropew, nazzjonali, reġjonali u lokali. Dan ifisser li l-awtoritajiet pubbliċi għandhom jirrikonoxxu l-agrikoltura soċjali u jappoġġjawha b’mod immirat, filwaqt li jizgurawlha aċċess b’mod sostenibblui għal riżorsi finanzjarji li jkopru aspetti differenti ta’ dan it-tip ta’ agrikoltura. |
| --- | --- |

1.9

Sabiex tiżviluppa lilha nnifisha fl-Ewropa kollha, l-agrikoltura soċjali teħtieġ ambjent propizju, sehem ikbar min-naħa tas-soċjetà ċivili u kooperazzjoni produttiva bejn l-oqsma differenti ta’ politika u l-amministrazzjonijiet (saħħa/affarijiet soċjali/agrikoltura/impjieg), fil-livell Ewropew, nazzjonali, reġjonali u lokali. Dan ifisser li l-awtoritajiet pubbliċi għandhom jirrikonoxxu l-agrikoltura soċjali u jappoġġjawha b’mod immirat, filwaqt li jizgurawlha aċċess b’mod sostenibblui għal riżorsi finanzjarji li jkopru aspetti differenti ta’ dan it-tip ta’ agrikoltura.

| 1.10 | Bl-istess mod, jista’ jkun utli li l-Kummissjoni Ewropea toħloq struttura permanenti li tlaqqa’ fi ħdanha d-direttorati ġenerali kollha kkonċernati. Jistgħu jiġu stabbiliti arranġamenti simili fl-Istati Membri. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għandha tħeġġeġ it-twettiq ta’ studju komparattiv tas-sistemi ta’ protezzjoni soċjali tal-Istati Membri u tal-ispejjez tagħhom, bil-għan li jiżdied l-iffrankar li jista’ jsir fil-qafas tal-proġetti tal-agrikoltura soċjali. |
| --- | --- |

1.10

Bl-istess mod, jista’ jkun utli li l-Kummissjoni Ewropea toħloq struttura permanenti li tlaqqa’ fi ħdanha d-direttorati ġenerali kollha kkonċernati. Jistgħu jiġu stabbiliti arranġamenti simili fl-Istati Membri. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għandha tħeġġeġ it-twettiq ta’ studju komparattiv tas-sistemi ta’ protezzjoni soċjali tal-Istati Membri u tal-ispejjez tagħhom, bil-għan li jiżdied l-iffrankar li jista’ jsir fil-qafas tal-proġetti tal-agrikoltura soċjali.

| 1.11 | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-fatt li l-proposti tal-Kummissjoni għall-perjodu 2014-2020 jiftħu perspettivi ġodda għall-agrikoltura soċjali. Madankollu, għad hemm bżonn li l-agrikoltura soċjali tiġi appoġġjata aħjar matul il-perjodu li jmiss ta’ programmazzjoni. F’dan ir-rigward, l-UE u l-Istati Membri għandhom jikkoordinaw l-użu tal-politiki differenti fil-qasam tal-agrikoltura soċjali. Fil-fehma tal-KESE, l-Istati Membri u l-awtoritajiet differenti (nazzjonali u Komunitarji) li huma fdati bl-inkarigu u huma responsabbli għall-ġestjoni tal-fondi Ewropej għandhom isaħħu l-kollaborazzjoni tagħhom bil-għan li jeliminaw l-ostakli li jimpedixxu l-aċċess għall-Fondi Strutturali u li jiffaċilitaw dan l-aċċess għall-atturi fil-livell lokali. |
| --- | --- |

1.11

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-fatt li l-proposti tal-Kummissjoni għall-perjodu 2014-2020 jiftħu perspettivi ġodda għall-agrikoltura soċjali. Madankollu, għad hemm bżonn li l-agrikoltura soċjali tiġi appoġġjata aħjar matul il-perjodu li jmiss ta’ programmazzjoni. F’dan ir-rigward, l-UE u l-Istati Membri għandhom jikkoordinaw l-użu tal-politiki differenti fil-qasam tal-agrikoltura soċjali. Fil-fehma tal-KESE, l-Istati Membri u l-awtoritajiet differenti (nazzjonali u Komunitarji) li huma fdati bl-inkarigu u huma responsabbli għall-ġestjoni tal-fondi Ewropej għandhom isaħħu l-kollaborazzjoni tagħhom bil-għan li jeliminaw l-ostakli li jimpedixxu l-aċċess għall-Fondi Strutturali u li jiffaċilitaw dan l-aċċess għall-atturi fil-livell lokali.

| 1.12 | Il-qafas strateġiku komuni jipprovdi l-possibbiltà li l-fondi differenti jinġabru flimkien fil-qafas ta’ strateġija ta’ finanzjament multiplu. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni għandha tistieden lill-Istati Membri jsemmu l-agrikoltura soċjali fil-programmazzjoni tagħhom u jfasslu, permezz ta’ approċċ integrat, programmi speċifiċi li jippermettu li dan is-settur jibbenefika iżjed mill-Fondi Strutturali differenti. Possibbiltà oħra tkun dik li jiġu kkunsidrati sottoprogrammi tematiċi ddedikati għall-agrikoltura soċjali jew li jibqgħu jiġu appoġġjati proġetti LEADER li jsiru f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

1.12

Il-qafas strateġiku komuni jipprovdi l-possibbiltà li l-fondi differenti jinġabru flimkien fil-qafas ta’ strateġija ta’ finanzjament multiplu. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni għandha tistieden lill-Istati Membri jsemmu l-agrikoltura soċjali fil-programmazzjoni tagħhom u jfasslu, permezz ta’ approċċ integrat, programmi speċifiċi li jippermettu li dan is-settur jibbenefika iżjed mill-Fondi Strutturali differenti. Possibbiltà oħra tkun dik li jiġu kkunsidrati sottoprogrammi tematiċi ddedikati għall-agrikoltura soċjali jew li jibqgħu jiġu appoġġjati proġetti LEADER li jsiru f’dan il-qasam.

2.   Kummenti ġenerali

| 2.1 | L-agrikoltura soċjali żviluppat ftit jew wisq kullimkien fil-kampanja Ewropea mill-aħħar tas-seklu 20 lil hawn bħala prattika ġdida ekonomikament sostenibbli, u l-għadd ta’ esperjenzi f’dan il-qasam qiegħed kulma jmur jiżdied. Dawn l-attivitajiet kollha jinġabru taħt it-terminu “Agrikoltura soċjali”; termini oħra użati biex jiddeskrivu dawn l-attivitajiet huma “Biedja għas-saħħa”, “biedja għal finijiet terapewtiċi” u anke “agrikoltura terapewtika”. Dawn it-termini kollha jirreferu għal prattiki jew attivitajiet differenti fil-qasam tal-kura, tar-riintegrazzjoni soċjali, tat-taħriġ u tar-riabilitazzjoni tal-persuni żvantaġġati jew għat-taħriġ ta’ persunni bi bżonnijiet speċifiċi. Dawn l-attivitajiet, peress li jagħmluha possibbli li persuni li qed jiffaċċjaw diffikultajiet ikollhom kuntatt mill-ġdid ma’ attivitajiet produttivi u man-natura, jikkontribwixxu għall-benesseri tagħhom, għat-titjib tal-istat tas-saħħa tagħhom u għall-inklużjoni soċjali tagħhom; huma jiffaċilitaw it-tagħlim, iżidu r-rispett li persuna jkollha għaliha nnifisha u, b’hekk, iżidu wkoll il-parteċipazzjoni fil-ħajja soċjali.
  F’dan is-sens, l-agrikoltura soċjali hija approċċ innovattiv li jħaddan żewġ kunċetti: l-agrikoltura multifunzjonali u s-servizzi soċjali/il-kura tas-saħħa fil-livell lokali. Minn naħa, hija marbuta mill-qrib man-natura multifunzjonali tal-agrikoltura u tagħmel parti integrali wkoll mill-kunċett tal-iżvilupp rurali, u tipprovdi l-bdiewa bil-possibbiltà li jiddiversifikaw id-dħul tagħhom. Min-naħa l-oħra, hija ta’ benefiċċju għas-soċjetà fis-sens li tipprovdi servizzi soċjali u ttejjeb is-servizzi eżistenti għall-benefiċċju tal-abitanti taż-żoni rurali, billi tuża parti mir-riżorsi agrikoli u rurali, fis-sens wiesa’ tal-kelma. |
| --- | --- |

2.1

L-agrikoltura soċjali żviluppat ftit jew wisq kullimkien fil-kampanja Ewropea mill-aħħar tas-seklu 20 lil hawn bħala prattika ġdida ekonomikament sostenibbli, u l-għadd ta’ esperjenzi f’dan il-qasam qiegħed kulma jmur jiżdied. Dawn l-attivitajiet kollha jinġabru taħt it-terminu “Agrikoltura soċjali”; termini oħra użati biex jiddeskrivu dawn l-attivitajiet huma “Biedja għas-saħħa”, “biedja għal finijiet terapewtiċi” u anke “agrikoltura terapewtika”. Dawn it-termini kollha jirreferu għal prattiki jew attivitajiet differenti fil-qasam tal-kura, tar-riintegrazzjoni soċjali, tat-taħriġ u tar-riabilitazzjoni tal-persuni żvantaġġati jew għat-taħriġ ta’ persunni bi bżonnijiet speċifiċi. Dawn l-attivitajiet, peress li jagħmluha possibbli li persuni li qed jiffaċċjaw diffikultajiet ikollhom kuntatt mill-ġdid ma’ attivitajiet produttivi u man-natura, jikkontribwixxu għall-benesseri tagħhom, għat-titjib tal-istat tas-saħħa tagħhom u għall-inklużjoni soċjali tagħhom; huma jiffaċilitaw it-tagħlim, iżidu r-rispett li persuna jkollha għaliha nnifisha u, b’hekk, iżidu wkoll il-parteċipazzjoni fil-ħajja soċjali.

F’dan is-sens, l-agrikoltura soċjali hija approċċ innovattiv li jħaddan żewġ kunċetti: l-agrikoltura multifunzjonali u s-servizzi soċjali/il-kura tas-saħħa fil-livell lokali. Minn naħa, hija marbuta mill-qrib man-natura multifunzjonali tal-agrikoltura u tagħmel parti integrali wkoll mill-kunċett tal-iżvilupp rurali, u tipprovdi l-bdiewa bil-possibbiltà li jiddiversifikaw id-dħul tagħhom. Min-naħa l-oħra, hija ta’ benefiċċju għas-soċjetà fis-sens li tipprovdi servizzi soċjali u ttejjeb is-servizzi eżistenti għall-benefiċċju tal-abitanti taż-żoni rurali, billi tuża parti mir-riżorsi agrikoli u rurali, fis-sens wiesa’ tal-kelma.

| 2.2 | Minkejja li l-prattiki tal-agrikoltura soċjali fl-Ewropa fihom bosta karatteristiċi simili, fis-sens li huma marbutin mill-qrib mal-attivitajiet tradizzjonali tal-ekonomija rurali u jsiru fl-irziezet (irziezet organiċi, “livell għoli ta’ manodopera”, livell għoli ta’ multifunzjonalità, ftuħ fuq it-territorju, livell għoli ta’ diversifikazzjoni u flessibbiltà), jeżistu wkoll bosta differenzi bejn il-pajjiżi meta wieħed iqis l-istorja, l-approċċi u l-orjentazzjonijiet tagħhom. Biex niġbru dan kollu fil-qosor, u fid-dawl tal-fatt li l-approċċi huma diversi, nistgħu nidentifikaw tliet approċċi prinċipali:






  — | L-approċċ istituzzjonali, ikkaratterizzat minn predominanza ta’ istituzzjonijiet pubbliċi/tas-saħħa (l-iżjed fil-Ġermanja, Franza, l-Irlanda u s-Slovenja); |
| --- | --- | --- |

2.2

Minkejja li l-prattiki tal-agrikoltura soċjali fl-Ewropa fihom bosta karatteristiċi simili, fis-sens li huma marbutin mill-qrib mal-attivitajiet tradizzjonali tal-ekonomija rurali u jsiru fl-irziezet (irziezet organiċi, “livell għoli ta’ manodopera”, livell għoli ta’ multifunzjonalità, ftuħ fuq it-territorju, livell għoli ta’ diversifikazzjoni u flessibbiltà), jeżistu wkoll bosta differenzi bejn il-pajjiżi meta wieħed iqis l-istorja, l-approċċi u l-orjentazzjonijiet tagħhom. Biex niġbru dan kollu fil-qosor, u fid-dawl tal-fatt li l-approċċi huma diversi, nistgħu nidentifikaw tliet approċċi prinċipali:

—

L-approċċ istituzzjonali, ikkaratterizzat minn predominanza ta’ istituzzjonijiet pubbliċi/tas-saħħa (l-iżjed fil-Ġermanja, Franza, l-Irlanda u s-Slovenja);

| — | L-approċċ privat, abbażi ta’ rziezet terapewtiċi (l-iżjed fil-Pajjiżi l-Baxxi, il-Fjandri fil-Belġju); |
| --- | --- |

—

L-approċċ privat, abbażi ta’ rziezet terapewtiċi (l-iżjed fil-Pajjiżi l-Baxxi, il-Fjandri fil-Belġju);

| — | L-approċċ imħallat, abbażi ta’ kooperattivi soċjali u rziezet privati (l-iżjed fl-Italja). |
| --- | --- |

—

L-approċċ imħallat, abbażi ta’ kooperattivi soċjali u rziezet privati (l-iżjed fl-Italja).

| 2.3 | L-orjentazzjonijiet huma differenti wkoll: fl-Italja u Franza, l-agrikoltura soċjali hija prinċipalment relatata mas-settur soċjali u dak tas-saħħa; fil-Pajjiżi l-Baxxi hija iżjed qrib is-sistema tas-saħħa; fil-Fjandri hija qrib is-sistema tal-agrikoltura, u fil-Ġermanja, ir-Renju Unit, l-Irlanda u s-Slovenja l-orjentazzjoni tinsab bejn is-settur soċjali/tas-saħħa u s-settur tas-saħħa. |
| --- | --- |

2.3

L-orjentazzjonijiet huma differenti wkoll: fl-Italja u Franza, l-agrikoltura soċjali hija prinċipalment relatata mas-settur soċjali u dak tas-saħħa; fil-Pajjiżi l-Baxxi hija iżjed qrib is-sistema tas-saħħa; fil-Fjandri hija qrib is-sistema tal-agrikoltura, u fil-Ġermanja, ir-Renju Unit, l-Irlanda u s-Slovenja l-orjentazzjoni tinsab bejn is-settur soċjali/tas-saħħa u s-settur tas-saħħa.

| 2.4 | Il-modi ta’ finanzjament ivarjaw skont il-pajjiż:






  — | Proġetti pubbliċi u azzjonijiet karitatevoli appoġġjati minn assoċjazzjonijiet tal-volontarjat (l-Italja u Franza) u kooperattivi soċjali (l-Italja); |
| --- | --- | --- |

2.4

Il-modi ta’ finanzjament ivarjaw skont il-pajjiż:

—

Proġetti pubbliċi u azzjonijiet karitatevoli appoġġjati minn assoċjazzjonijiet tal-volontarjat (l-Italja u Franza) u kooperattivi soċjali (l-Italja);

| — | Fondi pubbliċi (settur tas-saħħa/tal-kura/tal-edukazzjoni) ddedikati għall-istrutturi pubbliċi (il-Ġermanja, l-Irlanda u s-Slovenja), għall-irziezet (il-Pajjiżi l-Baxxi) jew il-kooperattivi soċjali (l-Italja); |
| --- | --- |

—

Fondi pubbliċi (settur tas-saħħa/tal-kura/tal-edukazzjoni) ddedikati għall-istrutturi pubbliċi (il-Ġermanja, l-Irlanda u s-Slovenja), għall-irziezet (il-Pajjiżi l-Baxxi) jew il-kooperattivi soċjali (l-Italja);

| — | Politika ta’ żvilupp rurali bil-għan li tappoġġja t-tnedija u l-iżvilupp ta’ rziezet soċjali matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 (l-Italja); |
| --- | --- |

—

Politika ta’ żvilupp rurali bil-għan li tappoġġja t-tnedija u l-iżvilupp ta’ rziezet soċjali matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 (l-Italja);

| — | Aċċess dirett għas-swieq tal-ikel fil-każ tal-prodotti etiċi u l-bejgħ dirett (Franza u l-Italja). |
| --- | --- |

—

Aċċess dirett għas-swieq tal-ikel fil-każ tal-prodotti etiċi u l-bejgħ dirett (Franza u l-Italja).

Madankollu, fil-prattika, il-modi ta’ finanzjament huma ta’ spiss diversi u mħalltin.

| 2.5 | L-agrikoltura soċjali hija organizzata f’diversi forom. Tista’ tkun f’forma ta’ razzett privat ġestit minn intraprenditur privat, għal liema l-agrikoltura soċjali tippermetti diversifikazzjoni tas-sorsi tad-dħul, filwaqt li tiġġenera produzzjoni normali maħsuba għas-suq; tista’ tkun ukoll f’forma ta’ intrapriża jew kooperattiva soċjali, assoċjazzjoni jew fondazzjoni, jiġifieri organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ. F’każijiet oħra, l-agrikoltura soċjali, filwaqt li xorta waħda tiġi eżerċitata fl-irziezet, tkun fil-kompetenza ta’ korpi pubbliċi jew aġenziji tas-settur tas-saħħa. |
| --- | --- |

2.5

L-agrikoltura soċjali hija organizzata f’diversi forom. Tista’ tkun f’forma ta’ razzett privat ġestit minn intraprenditur privat, għal liema l-agrikoltura soċjali tippermetti diversifikazzjoni tas-sorsi tad-dħul, filwaqt li tiġġenera produzzjoni normali maħsuba għas-suq; tista’ tkun ukoll f’forma ta’ intrapriża jew kooperattiva soċjali, assoċjazzjoni jew fondazzjoni, jiġifieri organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ. F’każijiet oħra, l-agrikoltura soċjali, filwaqt li xorta waħda tiġi eżerċitata fl-irziezet, tkun fil-kompetenza ta’ korpi pubbliċi jew aġenziji tas-settur tas-saħħa.

3.   Definizzjoni tal-agrikoltura soċjali

| 3.1 | Mhuwiex faċli niddefinixxu l-agrikoltura soċjali peress li tħaddan firxa wiesgħa ta’ prattiki differenti. Madankollu, hemm bżonn ta’ definizzjoni fil-livell Ewropew tal-agrikoltura soċjali biex jiġu ddeterminati l-attivitajiet li jagħmlu parti minnha u biex jiġu definiti qafas u kriterji, fosthom kriterji ta’ kwalità, li l-attivitajiet għandhom jissodisfaw biex ikunu jistgħu jibbenefikaw minn appoġġ taħt politiki differenti. Iżda din id-definizzjoni m’għandhiex tkun restrittiva wisq sabiex jiġi evitat li “niffriżaw” realtà li kulma jmur qed tinbidel. Għall-kuntrarju, għandha tipproponi qafas li jżomm il-flessibbiltà meħtieġa biex tħaddan il-firxa sħiħa tal-attivitajiet u l-approċċ minn isfel għal fuq tal-agrikoltura soċjali. |
| --- | --- |

3.1

Mhuwiex faċli niddefinixxu l-agrikoltura soċjali peress li tħaddan firxa wiesgħa ta’ prattiki differenti. Madankollu, hemm bżonn ta’ definizzjoni fil-livell Ewropew tal-agrikoltura soċjali biex jiġu ddeterminati l-attivitajiet li jagħmlu parti minnha u biex jiġu definiti qafas u kriterji, fosthom kriterji ta’ kwalità, li l-attivitajiet għandhom jissodisfaw biex ikunu jistgħu jibbenefikaw minn appoġġ taħt politiki differenti. Iżda din id-definizzjoni m’għandhiex tkun restrittiva wisq sabiex jiġi evitat li “niffriżaw” realtà li kulma jmur qed tinbidel. Għall-kuntrarju, għandha tipproponi qafas li jżomm il-flessibbiltà meħtieġa biex tħaddan il-firxa sħiħa tal-attivitajiet u l-approċċ minn isfel għal fuq tal-agrikoltura soċjali.

| 3.2 | Għalkemm l-attivitajiet li jagħmlu parti mill-agrikoltura soċjali huma varjati ħafna, ilkoll kemm huma jħaddnu żewġ elementi komuni: a) l-attivitajiet isiru f’razzett u b) huma maħsuba għal persuni bi bżonnijiet speċifiċi temporanji jew permanenti, inkluż fil-qasam pedagoġiku.B’hekk, l-agrikoltura soċjali tikkontribwixxi għall-benesseri u l-iżvilupp personali tal-persuni, iżda wkoll għall-iżvilupp tar-reġjuni rurali u għal skambju aħjar bejn il-bliet u ż-żoni rurali. |
| --- | --- |

3.2

Għalkemm l-attivitajiet li jagħmlu parti mill-agrikoltura soċjali huma varjati ħafna, ilkoll kemm huma jħaddnu żewġ elementi komuni: a) l-attivitajiet isiru f’razzett u b) huma maħsuba għal persuni bi bżonnijiet speċifiċi temporanji jew permanenti, inkluż fil-qasam pedagoġiku.B’hekk, l-agrikoltura soċjali tikkontribwixxi għall-benesseri u l-iżvilupp personali tal-persuni, iżda wkoll għall-iżvilupp tar-reġjuni rurali u għal skambju aħjar bejn il-bliet u ż-żoni rurali.

| 3.3 | Għaldaqstant, l-agrikoltura soċjali tista’ tiġi definita inizjalment bħala firxa ta’ attivitajiet li jużaw ir-riżorsi agrikoli, kemm dawk veġetali kif ukoll l-annimali, bil-għan li jiġu promossi (jew ġestiti) servizzi soċjali, fiż-żoni rurali jew periurbani, bħar-riabilitazzjoni, it-terapija, l-impjiegi protetti, it-tagħlim tul il-ħajja u attivitajiet oħra li jikkontribwixxu għall-integrazzjoni soċjali (skont id-definizzjoni COST Action 866 – Green Care – Kooperazzjoni Ewropea fix-Xjenza u t-Teknoloġija). Fost affarijiet oħra, tinvolvi l-ħolqien, fil-qafas ta’ razzett, tal-kundizzjonijiet li jagħmluha possibbli li persuni bi bżonnijiet speċifiċi jipparteċipaw fl-attivitajiet ta’ kuljum tar-razzett, bil-għan li jiġu żgurati l-iżvilupp u l-promozzjoni ta’ dawn il-persuni u sabiex jittejjeb il-benesseri tagħhom. |
| --- | --- |

3.3

Għaldaqstant, l-agrikoltura soċjali tista’ tiġi definita inizjalment bħala firxa ta’ attivitajiet li jużaw ir-riżorsi agrikoli, kemm dawk veġetali kif ukoll l-annimali, bil-għan li jiġu promossi (jew ġestiti) servizzi soċjali, fiż-żoni rurali jew periurbani, bħar-riabilitazzjoni, it-terapija, l-impjiegi protetti, it-tagħlim tul il-ħajja u attivitajiet oħra li jikkontribwixxu għall-integrazzjoni soċjali (skont id-definizzjoni COST Action 866 – Green Care – Kooperazzjoni Ewropea fix-Xjenza u t-Teknoloġija). Fost affarijiet oħra, tinvolvi l-ħolqien, fil-qafas ta’ razzett, tal-kundizzjonijiet li jagħmluha possibbli li persuni bi bżonnijiet speċifiċi jipparteċipaw fl-attivitajiet ta’ kuljum tar-razzett, bil-għan li jiġu żgurati l-iżvilupp u l-promozzjoni ta’ dawn il-persuni u sabiex jittejjeb il-benesseri tagħhom.

| 3.4 | Attwalment, nistgħu niddistingwu erba’ oqsma prinċipali tal-agrikoltura soċjali:






  a) | L-attivitajiet relatati mat-tagħlim mill-ġdid u dawk terapewtiċi |
| --- | --- | --- |

3.4

Attwalment, nistgħu niddistingwu erba’ oqsma prinċipali tal-agrikoltura soċjali:

a)

L-attivitajiet relatati mat-tagħlim mill-ġdid u dawk terapewtiċi

| b) | L-inklużjoni fid-dinja tax-xogħol u l-inklużjoni soċjali |
| --- | --- |

b)

L-inklużjoni fid-dinja tax-xogħol u l-inklużjoni soċjali

| c) | L-attivitajiet pedagoġiċi. |
| --- | --- |

c)

L-attivitajiet pedagoġiċi.

| d) | Is-servizzi ta’ għajnuna lill-persuni. |
| --- | --- |

d)

Is-servizzi ta’ għajnuna lill-persuni.

4.   In-nuqqas ta’ qafas legali fil-livell Komunitarju u f’dak nazzjonali

| 4.1 | Bis-saħħa tal-attivitajiet terapewtiċi tagħha, ta’ inklużjoni fid-dinja tax-xogħol, ta’ inklużjoni soċjali u anke dawk pedagoġiċi, l-agrikoltura soċjali indubbjament tipprovdi servizzi pubbliċi ta’ valur kbir, li jikkontribwixxu għall-iżvilupp sostenibbli. Barra minn hekk, permezz tad-diversifikazzjoni tal-attivitajiet li tiġġenera u d-dinamika li tirfidha, jista’ jkollha impatt sostanzjali fuq l-iżvilupp lokali. |
| --- | --- |

4.1

Bis-saħħa tal-attivitajiet terapewtiċi tagħha, ta’ inklużjoni fid-dinja tax-xogħol, ta’ inklużjoni soċjali u anke dawk pedagoġiċi, l-agrikoltura soċjali indubbjament tipprovdi servizzi pubbliċi ta’ valur kbir, li jikkontribwixxu għall-iżvilupp sostenibbli. Barra minn hekk, permezz tad-diversifikazzjoni tal-attivitajiet li tiġġenera u d-dinamika li tirfidha, jista’ jkollha impatt sostanzjali fuq l-iżvilupp lokali.

| 4.2 | Għadd kbir ta’ esperjenzi f’dan il-qasam kienu l-frott ta’ proċess minn isfel għal fuq li, permezz tiegħu, tnedew netwerks lokali li jippermettu żvilupp globali tat-territorji. Huwa għal dawn ir-raġunijiet li l-agrikoltura soċjali tikkonforma mal-pubblikazzjoni tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD) dwar “Il-paradigma rurali l-ġdida” (2006) u tissemma espliċitament fil-pubblikazzjoni “Analiżi tal-politika rurali” dwar il-pajjiżi tal-OECD, pereżempju l-Italja. L-agrikoltura soċjali ġiet analizzata wkoll f’konferenza dwar l-iżvilupp rurali tal-OECD li saret f’Québec (2009). F’dan ir-rigward, huma ffinanzjati inizjattivi fil-qasam tal-agrikoltura soċjali taħt il-politiki ta’ żvilupp rurali 2007-2013 (assijiet III u IV tal-programm LEADER) u l-miżuri tal-fond soċjali favur l-inklużjoni soċjali. |
| --- | --- |

4.2

Għadd kbir ta’ esperjenzi f’dan il-qasam kienu l-frott ta’ proċess minn isfel għal fuq li, permezz tiegħu, tnedew netwerks lokali li jippermettu żvilupp globali tat-territorji. Huwa għal dawn ir-raġunijiet li l-agrikoltura soċjali tikkonforma mal-pubblikazzjoni tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD) dwar “Il-paradigma rurali l-ġdida” (2006) u tissemma espliċitament fil-pubblikazzjoni “Analiżi tal-politika rurali” dwar il-pajjiżi tal-OECD, pereżempju l-Italja. L-agrikoltura soċjali ġiet analizzata wkoll f’konferenza dwar l-iżvilupp rurali tal-OECD li saret f’Québec (2009). F’dan ir-rigward, huma ffinanzjati inizjattivi fil-qasam tal-agrikoltura soċjali taħt il-politiki ta’ żvilupp rurali 2007-2013 (assijiet III u IV tal-programm LEADER) u l-miżuri tal-fond soċjali favur l-inklużjoni soċjali.

| 4.3 | L-għarfien tal-potenzjal tal-agrikoltura soċjali qed isir dejjem iżjed importanti fil-livelli kollha u l-organizzazzjonijiet agrikoli; il-komunitajiet lokali kif ukoll l-istituzzjonijiet ta’ natura soċjali u tas-saħħa qed jixħtu ħarsa ġdida lejn l-agrikoltura soċjali. Madankollu, ċerti pajjiżi biss (Franza, l-Italja u l-Pajjiżi l-Baxxi) stabbilixxew regolamentazzjoni settorjali, jew fil-livell nazzjonali inkella f’dak reġjonali. Barra minn hekk, in-nuqqas ta’ rabtiet bejn il-politiki u/jew l-istuituzzjonijiet differenti involuti fl-agrikoltura soċjali jinħass kullimkien.
  Madankollu, l-atturi tal-agrikoltura soċjali qed jibdew jingħaqdu flimkien biex jaqsmu l-esperjenzi tagħhom, u għandu jiġi rikonoxxut li r-rwol tan-netwerks spontanji tal-bdiewa soċjali huwa essenzjali. |
| --- | --- |

4.3

L-għarfien tal-potenzjal tal-agrikoltura soċjali qed isir dejjem iżjed importanti fil-livelli kollha u l-organizzazzjonijiet agrikoli; il-komunitajiet lokali kif ukoll l-istituzzjonijiet ta’ natura soċjali u tas-saħħa qed jixħtu ħarsa ġdida lejn l-agrikoltura soċjali. Madankollu, ċerti pajjiżi biss (Franza, l-Italja u l-Pajjiżi l-Baxxi) stabbilixxew regolamentazzjoni settorjali, jew fil-livell nazzjonali inkella f’dak reġjonali. Barra minn hekk, in-nuqqas ta’ rabtiet bejn il-politiki u/jew l-istuituzzjonijiet differenti involuti fl-agrikoltura soċjali jinħass kullimkien.

Madankollu, l-atturi tal-agrikoltura soċjali qed jibdew jingħaqdu flimkien biex jaqsmu l-esperjenzi tagħhom, u għandu jiġi rikonoxxut li r-rwol tan-netwerks spontanji tal-bdiewa soċjali huwa essenzjali.

| 4.4 | Tul dawn l-aħħar snin, il-Kummissjoni Ewropea nediet għadd ta’ inizjattivi biex jiġu appoġġjati dawn l-attivitajiet, bħall-COST Action 866 – Green care, il-proġett SoFar (Social Services on Multifunctional Farms) (inizjattiva ffinanzjata mill-Kummissjoni Ewropea fi ħdan is-Sitt Programm Qafas dwar ir-Riċerka u l-Iżvilupp Teknoloġiku); f’Diċembru 2009 tnediet inizjattiva tematika li tlaqqa’ 7 Stati Membri fil-qafas tan-Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali biex jiġu analizzati l-opportunitajiet u l-ostakli preżenti fil-pjani ta’ żvilupp rurali fil-livell nazzjonali jew reġjonali, ikkofinanzjati mill-FAEŻR. Fl-2008, il-Ġermanja (Prof. Thomas VAN ELSEN) ipproponiet sommarju eżekuttiv dwar l-agrikoltura soċjali fil-qafas tal-proġett SoFar, u kien aġġornat fl-2009. |
| --- | --- |

4.4

Tul dawn l-aħħar snin, il-Kummissjoni Ewropea nediet għadd ta’ inizjattivi biex jiġu appoġġjati dawn l-attivitajiet, bħall-COST Action 866 – Green care, il-proġett SoFar (Social Services on Multifunctional Farms) (inizjattiva ffinanzjata mill-Kummissjoni Ewropea fi ħdan is-Sitt Programm Qafas dwar ir-Riċerka u l-Iżvilupp Teknoloġiku); f’Diċembru 2009 tnediet inizjattiva tematika li tlaqqa’ 7 Stati Membri fil-qafas tan-Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali biex jiġu analizzati l-opportunitajiet u l-ostakli preżenti fil-pjani ta’ żvilupp rurali fil-livell nazzjonali jew reġjonali, ikkofinanzjati mill-FAEŻR. Fl-2008, il-Ġermanja (Prof. Thomas VAN ELSEN) ipproponiet sommarju eżekuttiv dwar l-agrikoltura soċjali fil-qafas tal-proġett SoFar, u kien aġġornat fl-2009.

5.   Azzjonijiet li għandhom jittieħdu

5.1   Rikonoxximent fil-livell Komunitarju tal-agrikoltura soċjali u l-istabbiliment ta’ qafas regolatorju

| 5.1.1 | Fid-dawl tal-beni pubbli1i li tipproduċi u l-kontribut tagħha għall-żivilupp sostenibbli, l-agrikoltura soċjali għandha titħeġġeġ u tiġi appoġġjata mill-korpi Komunitarji u l-gvernijiet. Dan jinkludi l-ħolqien, f’livelli differenti, ta’ qafas regolatorju adatt u favorevoli, ir-rikonoxximent tal-valur miżjud tal-agrikoltura soċjali, it-titjib tal-governanza tal-agrikoltura soċjali, ambjent favorevoli u kooperazzjoni siewja bejn l-oqsma politiċi u l-amministrazzjonijiet differenti (saħħa/soċjali/agrikoltura/impjieg) fil-livell Ewropew, nazzjonali, reġjonali u lokali. Barra minn hekk, ikunu utli appoġġ immirat min-naħa tal-awtoritajiet pubbliċi u l-implimentazzjoni integrata tal-Fondi Strutturali bil-għan li jappoġġjaw l-agrikoltura soċjali, il-promozzjoni u l-appoġġ tar-riċerka interdixxiplinari u t-tijib tal-komunikazzjoni u l-iskambju tal-esperjenzi. |
| --- | --- |

5.1.1

Fid-dawl tal-beni pubbli1i li tipproduċi u l-kontribut tagħha għall-żivilupp sostenibbli, l-agrikoltura soċjali għandha titħeġġeġ u tiġi appoġġjata mill-korpi Komunitarji u l-gvernijiet. Dan jinkludi l-ħolqien, f’livelli differenti, ta’ qafas regolatorju adatt u favorevoli, ir-rikonoxximent tal-valur miżjud tal-agrikoltura soċjali, it-titjib tal-governanza tal-agrikoltura soċjali, ambjent favorevoli u kooperazzjoni siewja bejn l-oqsma politiċi u l-amministrazzjonijiet differenti (saħħa/soċjali/agrikoltura/impjieg) fil-livell Ewropew, nazzjonali, reġjonali u lokali. Barra minn hekk, ikunu utli appoġġ immirat min-naħa tal-awtoritajiet pubbliċi u l-implimentazzjoni integrata tal-Fondi Strutturali bil-għan li jappoġġjaw l-agrikoltura soċjali, il-promozzjoni u l-appoġġ tar-riċerka interdixxiplinari u t-tijib tal-komunikazzjoni u l-iskambju tal-esperjenzi.

| 5.1.2 | Meta jkun qed jiġi stabbilit qafas regolatorju, jeħtieġ li tingħata attenzjoni partikolari lill-kwistjonijiet relatati mal-kwalità tal-agrikoltura soċjali, u li jiġu definiti kriterji ġenerali, fosthom kriterji ta’ kwalità, li l-azzjonijiet ikun jeħtiġilhom jissodisfaw. Fl-istess kuntest, ikun tajjeb li jittieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiġi żgurat monitoraġġ adegwat tal-attivitajiet tal-agrikoltura soċjali. |
| --- | --- |

5.1.2

Meta jkun qed jiġi stabbilit qafas regolatorju, jeħtieġ li tingħata attenzjoni partikolari lill-kwistjonijiet relatati mal-kwalità tal-agrikoltura soċjali, u li jiġu definiti kriterji ġenerali, fosthom kriterji ta’ kwalità, li l-azzjonijiet ikun jeħtiġilhom jissodisfaw. Fl-istess kuntest, ikun tajjeb li jittieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiġi żgurat monitoraġġ adegwat tal-attivitajiet tal-agrikoltura soċjali.

| 5.1.3 | Barra minn hekk, tista’ tkun utli struttura permanenti mwaqqfa mill-Kummissjoni Ewropea bil-parteċipazzjoni tad-direttorati ġenerali kollha kkonċernati bil-għan li tħeġġeġ, tissorvelja u tikkoordina l-iżvilupp tal-agrikoltura soċjali fl-Ewropa. Jistgħu jiġu stabbiliti strutturi simili fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

5.1.3

Barra minn hekk, tista’ tkun utli struttura permanenti mwaqqfa mill-Kummissjoni Ewropea bil-parteċipazzjoni tad-direttorati ġenerali kollha kkonċernati bil-għan li tħeġġeġ, tissorvelja u tikkoordina l-iżvilupp tal-agrikoltura soċjali fl-Ewropa. Jistgħu jiġu stabbiliti strutturi simili fl-Istati Membri.

5.2   Il-ħolqien ta’ bażi tad-data fil-livell tal-UE

Għalkemm qed jiżdied l-għadd ta’ rziezet attivi fil-qasam tal-agrikoltura soċjali fil-pajjiżi kollha, inġenerali dawn jirrappreżentaw inqas minn 1 % tal-għadd totali ta’ rziezet. Madankollu, l-istatistika disponibbli dwar l-agrikoltura soċjali hija frammentata/parzjali u rari. Għalhekk, ikun tajjeb li jitnieda programm ta’ riċerka statistika fil-livell Ewropew bil-għan li tiġi kkwantifikata u analizzata iżjed bir-reqqa l-preżenza tal-agrikoltura soċjali fl-Ewropa u l-forom li tieħu. Il-Kummissjoni tista’ testendi din il-bażi tad-data biex tippromovi l-programmi ta’ riċerka f’kull Stat Membru.

5.3   It-tħeġġiġ tal-inklużjoni tal-agrikoltura soċjali fil-programmi ta’ riċerka

| 5.3.1 | Il-kooperazzjoni fil-livell Ewropew, mibdija minn SoFar u l-proġett COST Action 866 – Green Care fl-agrikoltura għandha tiġi promossa u żviluppata. Fil-fatt, il-produzzjoni u l-iskambju tal-għarfien xjentifiku, professjonali u prattiku fl-Ewropa huma ta’ importanza kbira.
  Fid-dawl ta’ analiżi iżjed bir-reqqa, l-agrikoltura soċjali teħtieġ l-appoġġ tar-riċerka fl-oqsma tat-terapija u tal-mediċina, fil-qasam tal-ħidma soċjali fl-agrikoltura kif ukoll fl-agrikoltura u t-taħriġ. Din ir-riċerka għandha ssir b’rabta mill-qrib mal-ħidma fil-post. Ir-riżultati empiriċi pożittivi miksuba minn terapiji bl-użu tal-pjanti u l-annimali għandhom jiġu vvalidati minn analiżi xjentifika rigoruża bil-għan li jiġ rikonoxxuti mill-qasam mediku. Il-lezzjonijiet li tgħallimna l-esperjenza f’dak li jirrigwarda l-effiċjenza tal-integrazzjoni tal-persuni fir-ritmu ta’ kuljum u dak annwali fil-biedja għandhom jiġu dokumentati u użati għal żviluppi ġodda fil-qasam tal-agrikoltura soċjali. |
| --- | --- |

5.3.1

Il-kooperazzjoni fil-livell Ewropew, mibdija minn SoFar u l-proġett COST Action 866 – Green Care fl-agrikoltura għandha tiġi promossa u żviluppata. Fil-fatt, il-produzzjoni u l-iskambju tal-għarfien xjentifiku, professjonali u prattiku fl-Ewropa huma ta’ importanza kbira.

Fid-dawl ta’ analiżi iżjed bir-reqqa, l-agrikoltura soċjali teħtieġ l-appoġġ tar-riċerka fl-oqsma tat-terapija u tal-mediċina, fil-qasam tal-ħidma soċjali fl-agrikoltura kif ukoll fl-agrikoltura u t-taħriġ. Din ir-riċerka għandha ssir b’rabta mill-qrib mal-ħidma fil-post. Ir-riżultati empiriċi pożittivi miksuba minn terapiji bl-użu tal-pjanti u l-annimali għandhom jiġu vvalidati minn analiżi xjentifika rigoruża bil-għan li jiġ rikonoxxuti mill-qasam mediku. Il-lezzjonijiet li tgħallimna l-esperjenza f’dak li jirrigwarda l-effiċjenza tal-integrazzjoni tal-persuni fir-ritmu ta’ kuljum u dak annwali fil-biedja għandhom jiġu dokumentati u użati għal żviluppi ġodda fil-qasam tal-agrikoltura soċjali.

| 5.3.2 | Riċerka interdixxiplinari li tanalizza l-impatt u l-vantaġġi tal-agrikoltura soċjali minn angoli differenti (soċjali, ekonomiċi, fil-qasam tas-saħħa u tal-persunal) tiżgura t-trasferiment tal-għarfien miksub abbażi tal-esperjenza u li tinkludi l-atturi fil-post tista’ twassal għal ideat innovattivi u ssaħħaħ l-użu tagħhom fl-agrikoltura soċjali. L-appoġġ xjentifiku għal proġetti pilota jista’ jgħin fl-iżvilupp ta’ mudelli bbażati fuq intrapriżi individwali jew kooperattivi f’reġjun sħiħ. Għandhom isiru studji u riċerka interdixxiplinari biex jiġi analizzat l-impatt tal-agrikoltura soċjali, minn naħa f’dak li għandu x’jaqsam mal-iffrankar li jistgħu jagħmlu l-iskemi tal-assigurazzjoni tas-saħħa, u min-naħa l-oħra f’dak li jirrigwarda t-titjib tas-saħħa u tal-benesseri tal-benefiċjarji tal-prestazzjonijiet tal-agrikoltura soċjali. Diġà saru analiżijiet u studji dwar dawn l-aspetti f’ċerti pajjiżi, l-iżjed fil-Pajjiżi l-Baxxi. |
| --- | --- |

5.3.2

Riċerka interdixxiplinari li tanalizza l-impatt u l-vantaġġi tal-agrikoltura soċjali minn angoli differenti (soċjali, ekonomiċi, fil-qasam tas-saħħa u tal-persunal) tiżgura t-trasferiment tal-għarfien miksub abbażi tal-esperjenza u li tinkludi l-atturi fil-post tista’ twassal għal ideat innovattivi u ssaħħaħ l-użu tagħhom fl-agrikoltura soċjali. L-appoġġ xjentifiku għal proġetti pilota jista’ jgħin fl-iżvilupp ta’ mudelli bbażati fuq intrapriżi individwali jew kooperattivi f’reġjun sħiħ. Għandhom isiru studji u riċerka interdixxiplinari biex jiġi analizzat l-impatt tal-agrikoltura soċjali, minn naħa f’dak li għandu x’jaqsam mal-iffrankar li jistgħu jagħmlu l-iskemi tal-assigurazzjoni tas-saħħa, u min-naħa l-oħra f’dak li jirrigwarda t-titjib tas-saħħa u tal-benesseri tal-benefiċjarji tal-prestazzjonijiet tal-agrikoltura soċjali. Diġà saru analiżijiet u studji dwar dawn l-aspetti f’ċerti pajjiżi, l-iżjed fil-Pajjiżi l-Baxxi.

| 5.3.3 | Din ir-riċerka tista’ ssir fil-programm qafas futur Orizzont 2020 (2014-2020), peress li dan jikkunsidra l-aspetti soċjali fil-qasam tar-riċerka u l-innovazzjoni. Ikun tajjeb ħafna li l-agrikoltura soċjali tiġi kkoordinata u appoġġjata mill-Orizzont 2020 peress li dan il-programm jista’ jiffaċilita l-laqgħat u l-iskambji bejn ir-riċerkaturi fid-diversi dixxiplini relatati ma’ din ix-xorta ta’ agrikoltura. |
| --- | --- |

5.3.3

Din ir-riċerka tista’ ssir fil-programm qafas futur Orizzont 2020 (2014-2020), peress li dan jikkunsidra l-aspetti soċjali fil-qasam tar-riċerka u l-innovazzjoni. Ikun tajjeb ħafna li l-agrikoltura soċjali tiġi kkoordinata u appoġġjata mill-Orizzont 2020 peress li dan il-programm jista’ jiffaċilita l-laqgħat u l-iskambji bejn ir-riċerkaturi fid-diversi dixxiplini relatati ma’ din ix-xorta ta’ agrikoltura.

5.4   It-tħeġġiġ tal-inklużjoni tal-agrikoltura soċjali fil-programmi ta’ riċerka

Bil-għan li jiġi żguratt livell għoli ta’ kwalità u ta’ kompetenzi fl-attivitajiet tal-agrikoltura soċjali, ikun tajjeb li tingħata attenzjoni partikolari lit-taħriġ tal-atturi – kemm f’dak li jirrigwarda l-fornituri tas-servizzi kif ukoll f’dak li jirrigwarda dawk li jibbenefikaw minn dawn is-servizzi. Għalhekk, ikun tajjeb li, b’rabta mill-qrib mal-istituzzjonijiet ta’ taħriġ u ta’ riċerka, jiġu żviluppati u pprovduti programmi ta’ taħriġ kontinwu, bil-għan li jiġi żgurat livell għoli ta’ kompetenzi fost il-kapijiet tal-intrapriżi u l-kollaboraturi tagħhom responsabbli għall-persuni li jibbenefikaw mill-agrikoltura soċjali. Bl-istess mod, għandu jiġi analizzat u implimentat it-taħriġ li jista’ jiġi pprovdut lill-persuni li jibbenefikaw mill-agrikoltura soċjali.

5.5   It-tisħiħ tar-rwol tas-soċjetà ċivili u tan-netwerking

| 5.5.1 | Ta’ spiss, il-proġetti innovattivi fil-qasam tal-agrikoltura soċjali jiżviluppaw b’mod iżolat, mingħajr ma tkun magħrufa l-eżistenza ta’ proġetti simili jew mingħajr skambju ta’ esperjenza bejniethom. Madankollu, huwa kruċjali li jitwaqqfu u jissaħħu n-netwerks tal-agrikoltura soċjali bil-għan li jsir skambju tal-esperjenza, jixxerred l-għarfien dwar il-proġetti differenti u jiġu vvalutati l-aħjar prattiki. L-ewwel pass f’din id-direzzjoni sar fil-qafas tan-Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali. Dan it-tip ta’ netwerk għandu jissaħħaħ. |
| --- | --- |

5.5.1

Ta’ spiss, il-proġetti innovattivi fil-qasam tal-agrikoltura soċjali jiżviluppaw b’mod iżolat, mingħajr ma tkun magħrufa l-eżistenza ta’ proġetti simili jew mingħajr skambju ta’ esperjenza bejniethom. Madankollu, huwa kruċjali li jitwaqqfu u jissaħħu n-netwerks tal-agrikoltura soċjali bil-għan li jsir skambju tal-esperjenza, jixxerred l-għarfien dwar il-proġetti differenti u jiġu vvalutati l-aħjar prattiki. L-ewwel pass f’din id-direzzjoni sar fil-qafas tan-Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali. Dan it-tip ta’ netwerk għandu jissaħħaħ.

| 5.5.2 | Bl-istess mod, għandhom jiġu promossi l-kooperazzjoni, il-pubblikazzjonijiet komuni, u l-preżenza fuq l-internet. |
| --- | --- |

5.5.2

Bl-istess mod, għandhom jiġu promossi l-kooperazzjoni, il-pubblikazzjonijiet komuni, u l-preżenza fuq l-internet.

| 5.5.3 | Barra minn hekk, ikun tajjeb li ssir ħidma bil-għan li jkun hemm rappreżentanza komuni tal-interessi tal-agrikoltura soċjali fil-livell politiku u li jitħeġġeġ it-twaqqif ta’ organizzazzjoni ċentrali fil-livell Ewropew. Organizzazzjoni ta’ dan it-tip, li tkun tinkludi s-soċjetà ċivili, tista’ tiffaċilita l-iskambji bejn l-atturi tal-agrikoltura soċjali u tgħinhom kemm mil-lat tekniku kif ukoll dak amministrattiv, filwaqt li tiżgura li tippromovi l-interessi tal-agrikoltura soċjali fil-livell politiku. F’dan ir-rigward, l-organizzazzjonijiet agrikoli jaqdu rwol importanti. |
| --- | --- |

5.5.3

Barra minn hekk, ikun tajjeb li ssir ħidma bil-għan li jkun hemm rappreżentanza komuni tal-interessi tal-agrikoltura soċjali fil-livell politiku u li jitħeġġeġ it-twaqqif ta’ organizzazzjoni ċentrali fil-livell Ewropew. Organizzazzjoni ta’ dan it-tip, li tkun tinkludi s-soċjetà ċivili, tista’ tiffaċilita l-iskambji bejn l-atturi tal-agrikoltura soċjali u tgħinhom kemm mil-lat tekniku kif ukoll dak amministrattiv, filwaqt li tiżgura li tippromovi l-interessi tal-agrikoltura soċjali fil-livell politiku. F’dan ir-rigward, l-organizzazzjonijiet agrikoli jaqdu rwol importanti.

| 5.5.4 | Dawn l-attivitajiet kollha jistgħu jiġu pprogrammati u implimentati fil-qafas tal-politika l-ġdida ta’ żvilupp rurali għall-perjodu 2014-2020 u tkun ibbażata, b’mod partikolari, fuq in-Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u n-netwerks għall-iżvilupp rurali tal-Istati Membri, u b’hekk l-inizjattiva tematika dwar l-agrikoltura soċjali msemmija qabel tiġi estiża għal Stati Membri oħra. |
| --- | --- |

5.5.4

Dawn l-attivitajiet kollha jistgħu jiġu pprogrammati u implimentati fil-qafas tal-politika l-ġdida ta’ żvilupp rurali għall-perjodu 2014-2020 u tkun ibbażata, b’mod partikolari, fuq in-Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u n-netwerks għall-iżvilupp rurali tal-Istati Membri, u b’hekk l-inizjattiva tematika dwar l-agrikoltura soċjali msemmija qabel tiġi estiża għal Stati Membri oħra.

5.6   L-inklużjoni tal-agrikoltura soċjali fl-istrateġija ta’ żvilupp sostenibbli u l-qafas strateġiku komuni

| 5.6.1 | L-agrikoltura soċjali ibbenefikat minn ċertu appoġġ, fil-qafas tal-politika attwali fil-qasam tal-iżvilupp rurali, b’mod partikolari taħt l-Assi III (diversifikazzjoni) u IV (LEADER), u l-assi “inklużjoni soċjali” tal-FSE. Ir-rikonoxximent tal-agrikoltura soċjali bħala element ta’ żvilupp tal-ekonomija rurali għandu jagħmilha possibbli li tibbenefika mill-azzjonijiet kollha promossi u ffinanzjati mill-Fondi Strutturali Ewropej (FAEŻR, FSE, FEŻR) u b’hekk ikollha aċċess għal sorsi ġodda ta’ finanzjament. |
| --- | --- |

5.6.1

L-agrikoltura soċjali ibbenefikat minn ċertu appoġġ, fil-qafas tal-politika attwali fil-qasam tal-iżvilupp rurali, b’mod partikolari taħt l-Assi III (diversifikazzjoni) u IV (LEADER), u l-assi “inklużjoni soċjali” tal-FSE. Ir-rikonoxximent tal-agrikoltura soċjali bħala element ta’ żvilupp tal-ekonomija rurali għandu jagħmilha possibbli li tibbenefika mill-azzjonijiet kollha promossi u ffinanzjati mill-Fondi Strutturali Ewropej (FAEŻR, FSE, FEŻR) u b’hekk ikollha aċċess għal sorsi ġodda ta’ finanzjament.

| 5.6.2 | Anke jekk il-proposti tal-Kummissjoni għall-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss tal-Fondi Strutturali joffru għadd ta’ perspettivi ġodda – fis-sens li l-ġlieda kontra l-faqar, l-inklużjoni soċjali kif ukoll id-diversifikazzjoni tal-attivitajiet agrikoli jissemmew bħala għanijiet espliċiti ta’ din il-politika (u li, idealment, jistgħu jiġu kkombinati fl-agrikoltura soċjali), jeħtieġ li jiġi enfasizzat iżjed ir-rwol tal-agrikoltura soċjali kemm fil-programmazzjoni li jmiss kif ukoll fil-kuntratt ta’ sħubija, bil-għan li tiġi appoġġjata iżjed. F’dan ir-rigward, l-UE u l-Istati Membri għandhom jikkoordinaw l-użu tal-politiki differenti fil-qasam tal-agrikoltura soċjali. Fil-fehma tal-KESE, l-Istati Membri u l-awtoritajiet differenti (nazzjonali u Komunitarji) li huma fdati bl-inkarigu u huma responsabbli għall-ġestjoni tal-fondi Ewropej għandhom isaħħu l-kollaborazzjoni tagħhom bil-għan li jeliminaw l-ostakli li jimpedixxu l-aċċess għall-Fondi Strutturali u li jiffaċilitaw dan l-aċċess għall-atturi fil-livell lokali. |
| --- | --- |

5.6.2

Anke jekk il-proposti tal-Kummissjoni għall-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss tal-Fondi Strutturali joffru għadd ta’ perspettivi ġodda – fis-sens li l-ġlieda kontra l-faqar, l-inklużjoni soċjali kif ukoll id-diversifikazzjoni tal-attivitajiet agrikoli jissemmew bħala għanijiet espliċiti ta’ din il-politika (u li, idealment, jistgħu jiġu kkombinati fl-agrikoltura soċjali), jeħtieġ li jiġi enfasizzat iżjed ir-rwol tal-agrikoltura soċjali kemm fil-programmazzjoni li jmiss kif ukoll fil-kuntratt ta’ sħubija, bil-għan li tiġi appoġġjata iżjed. F’dan ir-rigward, l-UE u l-Istati Membri għandhom jikkoordinaw l-użu tal-politiki differenti fil-qasam tal-agrikoltura soċjali. Fil-fehma tal-KESE, l-Istati Membri u l-awtoritajiet differenti (nazzjonali u Komunitarji) li huma fdati bl-inkarigu u huma responsabbli għall-ġestjoni tal-fondi Ewropej għandhom isaħħu l-kollaborazzjoni tagħhom bil-għan li jeliminaw l-ostakli li jimpedixxu l-aċċess għall-Fondi Strutturali u li jiffaċilitaw dan l-aċċess għall-atturi fil-livell lokali.

| 5.6.3 | Il-qafas il-ġdid tal-programmazzjoni jippermetti li l-agrikoltura soċjali tikseb il-finanzjament abbażi ta’ għadd ta’ fondi matul numru ta’ snin. Il-Qafas Strateġiku Komuni jagħmilha possibbli li l-fondi differenti jiġu kkombinati fil-qafas ta’ strateġija ta’ finanzjament multiplu; l-Istati Membri għandhom jiġu mistiedna jsemmu l-agrikoltura soċjali fil-programmazzjoni tagħhom u jiżviluppaw progrmmi speċifiċi b’mod li l-agrikoltura soċjlai tkun tista’ tibbenefika iżjed mill-Fondi Strutturali differenti. Effettivament, huwa ta’ importanza primordjali li l-awtoritajiet nazzjonali u lokali jiġu konvinti biex jagħmlu l-aħjar użu minn dawn il-possibbiltajiet ta’ finanzjament.
  Fid-dawl tan-natura multidimensjonali u multifunzjonali tagħha, l-agrikoltura soċjali u l-atturi involuti fiha jistgħu jibbenefikaw bil-bosta minn approċċ li jkun ġenwinament integrat, li jiffaċilita u jikkoordina aħjar l-użu tal-fondi differenti, kif ukoll il-proċeduri u l-approċċi relatati. |
| --- | --- |

5.6.3

Il-qafas il-ġdid tal-programmazzjoni jippermetti li l-agrikoltura soċjali tikseb il-finanzjament abbażi ta’ għadd ta’ fondi matul numru ta’ snin. Il-Qafas Strateġiku Komuni jagħmilha possibbli li l-fondi differenti jiġu kkombinati fil-qafas ta’ strateġija ta’ finanzjament multiplu; l-Istati Membri għandhom jiġu mistiedna jsemmu l-agrikoltura soċjali fil-programmazzjoni tagħhom u jiżviluppaw progrmmi speċifiċi b’mod li l-agrikoltura soċjlai tkun tista’ tibbenefika iżjed mill-Fondi Strutturali differenti. Effettivament, huwa ta’ importanza primordjali li l-awtoritajiet nazzjonali u lokali jiġu konvinti biex jagħmlu l-aħjar użu minn dawn il-possibbiltajiet ta’ finanzjament.

Fid-dawl tan-natura multidimensjonali u multifunzjonali tagħha, l-agrikoltura soċjali u l-atturi involuti fiha jistgħu jibbenefikaw bil-bosta minn approċċ li jkun ġenwinament integrat, li jiffaċilita u jikkoordina aħjar l-użu tal-fondi differenti, kif ukoll il-proċeduri u l-approċċi relatati.

| 5.6.4 | Għal dan il-għan, jista’ jkun utli li tiġi implimentata politika tal-komunikazzjoni li tindirizza lill-Istati Membri, fil-qafas tal-iżvilupp rurali, li tkopri wkoll l-attivitajiet ta’ monitoraġġ u ta’ tħejjija ta’ rapporti. Possibbiltà oħra hija li jiġi kkunsidrat sottoprogramm tematiku skont l-Artikolu 8 jew anke li jissaħħu l-proġetti LEADER li jittrattaw l-agrikoltura soċjali. |
| --- | --- |

5.6.4

Għal dan il-għan, jista’ jkun utli li tiġi implimentata politika tal-komunikazzjoni li tindirizza lill-Istati Membri, fil-qafas tal-iżvilupp rurali, li tkopri wkoll l-attivitajiet ta’ monitoraġġ u ta’ tħejjija ta’ rapporti. Possibbiltà oħra hija li jiġi kkunsidrat sottoprogramm tematiku skont l-Artikolu 8 jew anke li jissaħħu l-proġetti LEADER li jittrattaw l-agrikoltura soċjali.

| 5.6.5 | Fl-aħħar nett, id-direttorati ġenerali differenti għandhom isaħħu l-kollaborazzjoni tagħhom biex jiffaċilitaw l-aċċess tal-agrikoltura soċjali għall-Fondi Strutturali kollha billi jitneħħew id-diffikultajiet li s’issa waqqfu lill-bdiewa milli jkollhom aċċess għall-politiki reġjonali. |
| --- | --- |

5.6.5

Fl-aħħar nett, id-direttorati ġenerali differenti għandhom isaħħu l-kollaborazzjoni tagħhom biex jiffaċilitaw l-aċċess tal-agrikoltura soċjali għall-Fondi Strutturali kollha billi jitneħħew id-diffikultajiet li s’issa waqqfu lill-bdiewa milli jkollhom aċċess għall-politiki reġjonali.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/49 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/49

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-kwalità tas-servizzi ferrovjarji fl-UE” (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

2013/C 44/08

Relatur: is-Sur CINGAL

Nhar it-12 ta’ Lulju 2012, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

Il-kwalità tas-servizzi ferrovjarji fl-UE

(Opinjoni fuq inizjattiva proprja).

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar is-26 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru (seduta tat-13 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’137 vot favur, 54 vot kontra u 8 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Din l-Opinjoni tikkonċerna l-attivitajiet tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri. Hija tħejjiet u għandha tinqara fid-dawl tal-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 14 u l-Protokoll Nru 26 tat-Trattat ta’ Lisbona dwar is-Servizzi ta’ Interess Ġenerali. Din l-Opinjoni ssegwi r-rakkomandazzjonijiet tal-White Paper dwar it-trasport, li jikkonfermaw il-bżonn li jintlaħqu l-għanijiet tat-tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra, u li tkun tista’ tiġi żgurata mobbiltà sostenibbli li tirrispetta l-ambjent. |
| --- | --- |

1.1

Din l-Opinjoni tikkonċerna l-attivitajiet tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri. Hija tħejjiet u għandha tinqara fid-dawl tal-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 14 u l-Protokoll Nru 26 tat-Trattat ta’ Lisbona dwar is-Servizzi ta’ Interess Ġenerali. Din l-Opinjoni ssegwi r-rakkomandazzjonijiet tal-White Paper dwar it-trasport, li jikkonfermaw il-bżonn li jintlaħqu l-għanijiet tat-tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra, u li tkun tista’ tiġi żgurata mobbiltà sostenibbli li tirrispetta l-ambjent.

| 1.2 | Minbarra li jiġi verifikat li jkunu ntlaħqu l-għanijiet tal-mobbiltà stabbiliti mill-operaturi, u d-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet responsabbli, din l-Opinjoni għandha l-għan li tindirizza s-suġġett tal-aċċessibbiltà taċ-ċittadini Ewropej għas-Servizzi ta’ Interess Ġenerali tat-trasport bil-ferrovija fl-Unjoni u l-kwalità tat-trasport. |
| --- | --- |

1.2

Minbarra li jiġi verifikat li jkunu ntlaħqu l-għanijiet tal-mobbiltà stabbiliti mill-operaturi, u d-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet responsabbli, din l-Opinjoni għandha l-għan li tindirizza s-suġġett tal-aċċessibbiltà taċ-ċittadini Ewropej għas-Servizzi ta’ Interess Ġenerali tat-trasport bil-ferrovija fl-Unjoni u l-kwalità tat-trasport.

| 1.3 | Peress li l-kwalità tas-servizz tat-trasport ferrovjarju hija kundizzjoni essenzjali, imma insuffiċjenti waħidha, fl-iżvilupp ta’ dan il-mezz ta’ trasport, il-KESE huwa tal-fehma li hemm bżonn li r-riżultati jittejbu biex isiru iktar attraenti, billi ssir osservazzjoni fattwali tad-diversi fatturi kontribwenti. |
| --- | --- |

1.3

Peress li l-kwalità tas-servizz tat-trasport ferrovjarju hija kundizzjoni essenzjali, imma insuffiċjenti waħidha, fl-iżvilupp ta’ dan il-mezz ta’ trasport, il-KESE huwa tal-fehma li hemm bżonn li r-riżultati jittejbu biex isiru iktar attraenti, billi ssir osservazzjoni fattwali tad-diversi fatturi kontribwenti.

| 1.4 | Il-KESE jitlob li s-self għall-investimenti u l-manutenzjoni għall-infrastruttura jiġu ppjanati fuq bażi pluriennali u li jkunu s-suġġett ta’ dispożizzjonijiet destinati biex dawn il-fondi jkunu sostenibbli. L-isfidi tal-ġestjoni tat-territorju, iż-żamma tad-disponibbiltà tal-infrastrutturi u l-fondi li għandhom u jistgħu jiġu mobilizzati fil-perjodu l-qasir u medju għandhom jitqiesu wkoll. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE jitlob li s-self għall-investimenti u l-manutenzjoni għall-infrastruttura jiġu ppjanati fuq bażi pluriennali u li jkunu s-suġġett ta’ dispożizzjonijiet destinati biex dawn il-fondi jkunu sostenibbli. L-isfidi tal-ġestjoni tat-territorju, iż-żamma tad-disponibbiltà tal-infrastrutturi u l-fondi li għandhom u jistgħu jiġu mobilizzati fil-perjodu l-qasir u medju għandhom jitqiesu wkoll.

| 1.5 | Il-KESE jistieden ukoll lill-awtoritajiet Komunitarji, nazzjonali u reġjonali biex mill-ġdid jiddefinixxu l-kundizzjonijiet tal-finanzjament tad-diversi tipi ta’ infrastruttura fir-rigward tal-prinċipji tas-sussidjarjetà, bil-għan li tissaħħaħ is-solidarjetà bejn ir-reġjuni. Għalhekk, huwa jirrakkomanda riorjentazzjoni tal-fondi tat-trasport li jingħataw mill-politika reġjonali, li tikkostitwixxi strument b’effett ta’ lieva qawwi f’termini ta’ ġestjoni tat-territorju. |
| --- | --- |

1.5

Il-KESE jistieden ukoll lill-awtoritajiet Komunitarji, nazzjonali u reġjonali biex mill-ġdid jiddefinixxu l-kundizzjonijiet tal-finanzjament tad-diversi tipi ta’ infrastruttura fir-rigward tal-prinċipji tas-sussidjarjetà, bil-għan li tissaħħaħ is-solidarjetà bejn ir-reġjuni. Għalhekk, huwa jirrakkomanda riorjentazzjoni tal-fondi tat-trasport li jingħataw mill-politika reġjonali, li tikkostitwixxi strument b’effett ta’ lieva qawwi f’termini ta’ ġestjoni tat-territorju.

| 1.6 | Il-KESE jitlob li jsir stħarriġ minn awtorità indipendenti fil-livell Ewropew dwar kemm huma sodisfatti l-utenti fir-rigward ta’ elementi fattwali (il-puntwalità, ir-regolarità, il-prezzijiet, l-indafa, l-aċċessibbiltà, eċċ.). Din l-evalwazzjoni għandha ssir b’metodoloġija definita minn kumitat ta’ tmexxija billi jiġu integrati l-partijiet kollha konċernati (l-utenti, l-awtoritajiet organizzaturi, l-operaturi, l-impjegati, eċċ.) u l-kumitat għandu jkun kapaċi jwettaq rwol ta’ monitoraġġ. |
| --- | --- |

1.6

Il-KESE jitlob li jsir stħarriġ minn awtorità indipendenti fil-livell Ewropew dwar kemm huma sodisfatti l-utenti fir-rigward ta’ elementi fattwali (il-puntwalità, ir-regolarità, il-prezzijiet, l-indafa, l-aċċessibbiltà, eċċ.). Din l-evalwazzjoni għandha ssir b’metodoloġija definita minn kumitat ta’ tmexxija billi jiġu integrati l-partijiet kollha konċernati (l-utenti, l-awtoritajiet organizzaturi, l-operaturi, l-impjegati, eċċ.) u l-kumitat għandu jkun kapaċi jwettaq rwol ta’ monitoraġġ.

| 1.7 | Il-KESE jinsab imħasseb dwar ir-rieda tal-Kummissjoni Ewropea li tirrevedi r-Regolament 1370/2007/KE (servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq), riżultat ta’ kompromess diffiċli fil-livell istituzzjonali. Huwa jispeċifika li dan ir-regolament jagħti ħafna possibbiltajiet għal organizzazzjoni lill-Istati Membri filwaqt li jiġu rispettati l-prinċipji tal-proporzjonalità u tas-sussidjarjetà, u li l-bilanċ li jagħti għandu jiġi evalwat fid-dawl tal-esperjenza bħalma hu previst fl-Artikolu 8(2) tar-regolament imsemmi. |
| --- | --- |

1.7

Il-KESE jinsab imħasseb dwar ir-rieda tal-Kummissjoni Ewropea li tirrevedi r-Regolament 1370/2007/KE (servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq), riżultat ta’ kompromess diffiċli fil-livell istituzzjonali. Huwa jispeċifika li dan ir-regolament jagħti ħafna possibbiltajiet għal organizzazzjoni lill-Istati Membri filwaqt li jiġu rispettati l-prinċipji tal-proporzjonalità u tas-sussidjarjetà, u li l-bilanċ li jagħti għandu jiġi evalwat fid-dawl tal-esperjenza bħalma hu previst fl-Artikolu 8(2) tar-regolament imsemmi.

| 1.8 | Fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament 1371/2007/KE u l-possibbiltajiet ta’ evoluzzjoni futuri, il-KESE jitlob lill-Kummissjoni Ewropea tistudja l-possibbiltajiet ta’ titjib li ġejjin:






  — | It-tisħiħ tad-drittijiet ta’ ħlas fil-każ ta’ dewmien meta mqabbla mal-ħin kollu tal-vjaġġ konċernat; |
| --- | --- | --- |

1.8

Fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tar-Regolament 1371/2007/KE u l-possibbiltajiet ta’ evoluzzjoni futuri, il-KESE jitlob lill-Kummissjoni Ewropea tistudja l-possibbiltajiet ta’ titjib li ġejjin:

—

It-tisħiħ tad-drittijiet ta’ ħlas fil-każ ta’ dewmien meta mqabbla mal-ħin kollu tal-vjaġġ konċernat;

| — | It-tisħiħ tad-drittijiet ta’ ħlas fil-każ ta’ dewmien b’kumpens dirett mill-operatur konċernat mingħajr allokazzjoni minn qabel tar-responsabbiltà; |
| --- | --- |

—

It-tisħiħ tad-drittijiet ta’ ħlas fil-każ ta’ dewmien b’kumpens dirett mill-operatur konċernat mingħajr allokazzjoni minn qabel tar-responsabbiltà;

| — | Is-semplifikazzjoni tal-aċċess għall-formoli u l-proċeduri ta’ rikors biex jinkiseb il-kumpens, fil-qafas ta’ azzjoni individwali jew kollettiva (l-użu tal-internet, uffiċċji tal-biljetti); |
| --- | --- |

—

Is-semplifikazzjoni tal-aċċess għall-formoli u l-proċeduri ta’ rikors biex jinkiseb il-kumpens, fil-qafas ta’ azzjoni individwali jew kollettiva (l-użu tal-internet, uffiċċji tal-biljetti);

| — | It-tisħiħ tad-drittijiet tal-aċċessibbiltà tal-persuni b’diżabbiltà bl-obbligu li l-aċċessibbiltà tiġi ristawrata fl-inqas żmien (l-istess ġurnata); |
| --- | --- |

—

It-tisħiħ tad-drittijiet tal-aċċessibbiltà tal-persuni b’diżabbiltà bl-obbligu li l-aċċessibbiltà tiġi ristawrata fl-inqas żmien (l-istess ġurnata);

| — | It-tisħiħ tad-drittijiet tas-sigurtà bl-obbligu li tiġi installata sistema ta’ allarm li tavża lill-persunal fuq il-ferroviji f’każ ta’ sitwazzjoni perikoluża jew problema tas-saħħa; |
| --- | --- |

—

It-tisħiħ tad-drittijiet tas-sigurtà bl-obbligu li tiġi installata sistema ta’ allarm li tavża lill-persunal fuq il-ferroviji f’każ ta’ sitwazzjoni perikoluża jew problema tas-saħħa;

| — | It-tisħiħ tad-drittijiet tal-passiġġieri permezz ta’ medjaturi li jistgħu jsolvu t-tilwim bejn id-diversi partijiet; |
| --- | --- |

—

It-tisħiħ tad-drittijiet tal-passiġġieri permezz ta’ medjaturi li jistgħu jsolvu t-tilwim bejn id-diversi partijiet;

| 1.9 | Barra minn hekk, il-KESE jitlob lill-Kummissjoni Ewropea, u lill-Istati Membri biex iwettqu studju b’mod konġunt dwar dawn il-possibbiltajiet ta’ titjib:






  — | It-tisħiħ tad-dritt li tingħata informazzjoni lill-passiġġieri dwar il-garanzija tal-konnessjonijiet; |
| --- | --- | --- |

1.9

Barra minn hekk, il-KESE jitlob lill-Kummissjoni Ewropea, u lill-Istati Membri biex iwettqu studju b’mod konġunt dwar dawn il-possibbiltajiet ta’ titjib:

—

It-tisħiħ tad-dritt li tingħata informazzjoni lill-passiġġieri dwar il-garanzija tal-konnessjonijiet;

| — | It-tisħiħ tad-drittijiet tas-sigurtà billi jiġu elenkati l-linji ferrovjarji u s-sitwazzjonijiet ta’ riskju għoli, id-definizzjoni tal-proċeduri adattati, u l-introduzzjoni tal-persunal meħtieġ; |
| --- | --- |

—

It-tisħiħ tad-drittijiet tas-sigurtà billi jiġu elenkati l-linji ferrovjarji u s-sitwazzjonijiet ta’ riskju għoli, id-definizzjoni tal-proċeduri adattati, u l-introduzzjoni tal-persunal meħtieġ;

| 1.10 | Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-prinċipju tas-sussidjarjetà, il-KESE jitlob lill-Istati Membri janalizzaw dawn il-possibbiltajiet ta’ titjib li ġejjin:






  — | It-tisħiħ tad-drittijiet tal-passiġġieri permezz tal-possibbiltà li jiddefinixxu mudell għall-monitoraġġ tal-istandards tas-servizzi ferrovjarji (kemm huma regolari, puntwali, aċċessibbli, nodfa, eċċ.) bi qbil bejn l-awtoritajiet kompetenti, ir-rappreżentanti eletti tal-lokalitajiet ikkonċernati, il-passiġġieri u r-rappreżentanti tagħhom, l-impjegati u t-trejdjunjions tagħhom; |
| --- | --- | --- |

1.10

Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-prinċipju tas-sussidjarjetà, il-KESE jitlob lill-Istati Membri janalizzaw dawn il-possibbiltajiet ta’ titjib li ġejjin:

—

It-tisħiħ tad-drittijiet tal-passiġġieri permezz tal-possibbiltà li jiddefinixxu mudell għall-monitoraġġ tal-istandards tas-servizzi ferrovjarji (kemm huma regolari, puntwali, aċċessibbli, nodfa, eċċ.) bi qbil bejn l-awtoritajiet kompetenti, ir-rappreżentanti eletti tal-lokalitajiet ikkonċernati, il-passiġġieri u r-rappreżentanti tagħhom, l-impjegati u t-trejdjunjions tagħhom;

| — | It-tisħiħ tal-proċeduri ta’ assistenza u emerġenza għall-passiġġieri fl-ivvjaġġar u f’każ ta’ imblokkar twil (iktar minn siegħa); |
| --- | --- |

—

It-tisħiħ tal-proċeduri ta’ assistenza u emerġenza għall-passiġġieri fl-ivvjaġġar u f’każ ta’ imblokkar twil (iktar minn siegħa);

2.   Osservazzjonijiet ġenerali: l-esperjenza taċ-ċittadini, il-passiġġieri attwali jew potenzjali tal-ferroviji

2.1   Kummenti ġenerali

| 2.1.1 | L-evalwazzjoni tal-livell ta’ sodisfazzjon tal-passiġġieri hija iktar u iktar diffiċli biex tiġi definita u tinġabar rigward pożizzjoni komuni meta jkunu l-impriżi stess li jkollhom is-sorsi tal-analiżi, li jiddefinixxu l-istandards ta’ kwalità tas-servizz u li jevalwaw l-attivitajiet tagħhom stess fuq il-bażi tat-tali standards (Artikolu 28, Regolament 1371). Fost l-eżempji nsibu wkoll ir-rispett tal-impenji tal-puntwalità, tar-regolarità tas-servizz, l-indafa, ir-riċeviment, l-informazzjoni, l-ipprezzar, eċċ. |
| --- | --- |

2.1.1

L-evalwazzjoni tal-livell ta’ sodisfazzjon tal-passiġġieri hija iktar u iktar diffiċli biex tiġi definita u tinġabar rigward pożizzjoni komuni meta jkunu l-impriżi stess li jkollhom is-sorsi tal-analiżi, li jiddefinixxu l-istandards ta’ kwalità tas-servizz u li jevalwaw l-attivitajiet tagħhom stess fuq il-bażi tat-tali standards (Artikolu 28, Regolament 1371). Fost l-eżempji nsibu wkoll ir-rispett tal-impenji tal-puntwalità, tar-regolarità tas-servizz, l-indafa, ir-riċeviment, l-informazzjoni, l-ipprezzar, eċċ.

| 2.1.2 | Ħafna mill-passiġġieri li jiffaċċjaw il-problemi meta jużaw is-servizzi ferrovjarji jilmentaw u jiddispjaċihom għall-ħafna fatturi ta’ interruzzjoni, imprevedibbiltà ta’ trasport li ma jistax jiġi verifikat fil-ħin reali u nuqqas ta’ informazzjoni meta jkun hemm interruzzjoni. Huma għandhom l-impressjoni li l-affarijiet sejrin lura f’xi Stati Membri. L-operaturi tas-servizzi ferrovjarji li jagħtu d-dritt għal kumpens bir-Regolament 1371/2007/KE ma jippermettux aċċess faċli lill-passiġġieri għal dawn il-miżuri. |
| --- | --- |

2.1.2

Ħafna mill-passiġġieri li jiffaċċjaw il-problemi meta jużaw is-servizzi ferrovjarji jilmentaw u jiddispjaċihom għall-ħafna fatturi ta’ interruzzjoni, imprevedibbiltà ta’ trasport li ma jistax jiġi verifikat fil-ħin reali u nuqqas ta’ informazzjoni meta jkun hemm interruzzjoni. Huma għandhom l-impressjoni li l-affarijiet sejrin lura f’xi Stati Membri. L-operaturi tas-servizzi ferrovjarji li jagħtu d-dritt għal kumpens bir-Regolament 1371/2007/KE ma jippermettux aċċess faċli lill-passiġġieri għal dawn il-miżuri.

| 2.1.3 | Fir-rigward tas-servizzi ferrovjarji soġġetti għall-obbligi tas-servizz pubbliku, billi jiżguraw il-maġġoranza tat-trasport ta’ kuljum, ħafna eżempji kellhom bżonn l-intervent tal-awtoritajiet organizzaturi tat-trasport, jew l-awtoritajiet kompetenti, biex jinżamm il-livell tas-servizz. |
| --- | --- |

2.1.3

Fir-rigward tas-servizzi ferrovjarji soġġetti għall-obbligi tas-servizz pubbliku, billi jiżguraw il-maġġoranza tat-trasport ta’ kuljum, ħafna eżempji kellhom bżonn l-intervent tal-awtoritajiet organizzaturi tat-trasport, jew l-awtoritajiet kompetenti, biex jinżamm il-livell tas-servizz.

| 2.1.4 | Il-ħafna servizzi provduti mid-diversi atturi, mingħajr l-ebda rabta jew koerenza f’termini ta’ operazzjonijiet, f’ambjent organizzattiv li għadda minn bidliet strutturali konsiderevoli u li mhuwiex stabbli jew trasparenti, wasslu biex l-operazzjonijiet jitwettqu minn operaturi lokali reattivi li ħafna drabi ma jkollhomx konnessjoni maċ-ċirkwiti ta’ informazzjoni fil-ħin reali. B’riżultat ta’ dan is-sistema ma tiffunzjonax u b’hekk il-passiġġieri ma jkunux kuntenti. Jidher li, fid-dawl ta’ dawn ir-rakkomandazzjonijiet, għandu jsir rapport dwar is-sitwazzjoni tas-settur fil-livell ta’ kull Stat Membru biex jiġu identifikati l-punti li jridu jittejbu. |
| --- | --- |

2.1.4

Il-ħafna servizzi provduti mid-diversi atturi, mingħajr l-ebda rabta jew koerenza f’termini ta’ operazzjonijiet, f’ambjent organizzattiv li għadda minn bidliet strutturali konsiderevoli u li mhuwiex stabbli jew trasparenti, wasslu biex l-operazzjonijiet jitwettqu minn operaturi lokali reattivi li ħafna drabi ma jkollhomx konnessjoni maċ-ċirkwiti ta’ informazzjoni fil-ħin reali. B’riżultat ta’ dan is-sistema ma tiffunzjonax u b’hekk il-passiġġieri ma jkunux kuntenti. Jidher li, fid-dawl ta’ dawn ir-rakkomandazzjonijiet, għandu jsir rapport dwar is-sitwazzjoni tas-settur fil-livell ta’ kull Stat Membru biex jiġu identifikati l-punti li jridu jittejbu.

2.2   Lista mhux eżawrjenti tal-elementi problematiċi nnotati mill-passiġġieri u/jew l-assoċjazzjonijiet tagħhom:

| — | Problema fl-aċċess għall-informazzjoni, tabelli difettużi jew mhux adatti, |
| --- | --- |

—

Problema fl-aċċess għall-informazzjoni, tabelli difettużi jew mhux adatti,

| — | Prezzijiet illeġibbli jew mhux trasparenti, |
| --- | --- |

—

Prezzijiet illeġibbli jew mhux trasparenti,

| — | Nuqqas ta’ prevedibbiltà ta’ vjaġġi b’ħin biżżejjed qabel ma titlaq il-ferrovija fir-rigward tal-iskadenza massima għar-riżervazzjoni, |
| --- | --- |

—

Nuqqas ta’ prevedibbiltà ta’ vjaġġi b’ħin biżżejjed qabel ma titlaq il-ferrovija fir-rigward tal-iskadenza massima għar-riżervazzjoni,

| — | Problemi ta’ riżervazzjonijiet żejda, |
| --- | --- |

—

Problemi ta’ riżervazzjonijiet żejda,

| — | Kundizzjonijiet ta’ riċeviment mhux adatti fil-ferroviji, fl-istazzjonijiet, fuq il-pjattaformi, (konġestjoni fiż-żoni fejn jistennew il-passiġġieri) jew li ma jilħqux l-istandards ta’ iġjene, in-nuqqas ta’ sanità, |
| --- | --- |

—

Kundizzjonijiet ta’ riċeviment mhux adatti fil-ferroviji, fl-istazzjonijiet, fuq il-pjattaformi, (konġestjoni fiż-żoni fejn jistennew il-passiġġieri) jew li ma jilħqux l-istandards ta’ iġjene, in-nuqqas ta’ sanità,

| — | Aċċessibbiltà inadegwata għall-persuni b’diżabbiltà għall-pjattaformi, l-istazzjonijiet, it-toilets, il-ferroviji, perjodu ta’ riżervazzjoni eċċessiv għall-assistenza mis-servizzi speċjalizzati (48 siegħa), jew kriterji ta’ responsabbiltà stretti wisq għall-piż (piż totali), |
| --- | --- |

—

Aċċessibbiltà inadegwata għall-persuni b’diżabbiltà għall-pjattaformi, l-istazzjonijiet, it-toilets, il-ferroviji, perjodu ta’ riżervazzjoni eċċessiv għall-assistenza mis-servizzi speċjalizzati (48 siegħa), jew kriterji ta’ responsabbiltà stretti wisq għall-piż (piż totali),

| — | Nuqqas ta’ sigurtà fil-ferroviji u l-istazzjonijiet, |
| --- | --- |

—

Nuqqas ta’ sigurtà fil-ferroviji u l-istazzjonijiet,

| — | Disponibbiltà tard wisq tal-materjal, fil-konnessjonijiet ma jitqiesx it-tibdil tal-pjattaformi, |
| --- | --- |

—

Disponibbiltà tard wisq tal-materjal, fil-konnessjonijiet ma jitqiesx it-tibdil tal-pjattaformi,

| — | Żewġ ferroviji li jitilqu ftit minuti wara xulxin mill-istess pjattaforma meta jkun hemm pjattaformi li ma jkunux qed jintużaw, |
| --- | --- |

—

Żewġ ferroviji li jitilqu ftit minuti wara xulxin mill-istess pjattaforma meta jkun hemm pjattaformi li ma jkunux qed jintużaw,

| — | Nuqqas ta’ spazju biżżejjed għall-bagalji, |
| --- | --- |

—

Nuqqas ta’ spazju biżżejjed għall-bagalji,

| — | Ma jitqiesx it-trasport multimodali (diffikultajiet f’każ tat-trasportazzjoni tar-roti, organizzazzjoni u ġestjoni ħżiena, u anke nuqqas ta’ konnessjonijiet ma’ modi oħra tat-trasport, nuqqas ta’ informazzjoni u integrazzjoni tal-prezzijiet u s-servizzi), |
| --- | --- |

—

Ma jitqiesx it-trasport multimodali (diffikultajiet f’każ tat-trasportazzjoni tar-roti, organizzazzjoni u ġestjoni ħżiena, u anke nuqqas ta’ konnessjonijiet ma’ modi oħra tat-trasport, nuqqas ta’ informazzjoni u integrazzjoni tal-prezzijiet u s-servizzi),

| — | Nuqqas ta’ puntwalità, nuqqas ta’ regolarità fis-servizz, l-ikkanċellar ta’ ferroviji mingħajr avviż minn qabel, |
| --- | --- |

—

Nuqqas ta’ puntwalità, nuqqas ta’ regolarità fis-servizz, l-ikkanċellar ta’ ferroviji mingħajr avviż minn qabel,

| — | Kura inadegwata tal-passiġġieri f’sitwazzjoni ta’ interruzzjoni, kumpens insuffiċjenti jew rifjutat, |
| --- | --- |

—

Kura inadegwata tal-passiġġieri f’sitwazzjoni ta’ interruzzjoni, kumpens insuffiċjenti jew rifjutat,

| — | Tħassir jew ħinijiet ġodda tas-servizzi mingħajr konsultazzjoni minn qabel mal-passiġġieri, ir-rappreżentanti tagħhom, l-awtoritajiet territorjali konċernati (pereżempju t-tħassir tal-ferroviji ta’ bil-lejl, bidliet fl-iskedi, fil-frekwenzi, eċċ.), |
| --- | --- |

—

Tħassir jew ħinijiet ġodda tas-servizzi mingħajr konsultazzjoni minn qabel mal-passiġġieri, ir-rappreżentanti tagħhom, l-awtoritajiet territorjali konċernati (pereżempju t-tħassir tal-ferroviji ta’ bil-lejl, bidliet fl-iskedi, fil-frekwenzi, eċċ.),

| — | Ħin itwal bejn żewġ waqfiet, |
| --- | --- |

—

Ħin itwal bejn żewġ waqfiet,

| — | Aċċessibbiltà inadegwata għall-ktajjen tal-bejgħ u d-distribuzzjoni |
| --- | --- |

—

Aċċessibbiltà inadegwata għall-ktajjen tal-bejgħ u d-distribuzzjoni

2.3   Kawżi prinċipali ta’ interruzzjonijiet mhux previdibbli

| — | temp ħażin: mhux previst mit-tibdiliet tekniċi jew mill-proċeduri li jippermettu kwalità aħjar tas-servizz provdut |
| --- | --- |

—

temp ħażin: mhux previst mit-tibdiliet tekniċi jew mill-proċeduri li jippermettu kwalità aħjar tas-servizz provdut

| — | problemi ta’ tagħmir: konsegwenzi ta’ monitoraġġ inadegwat taċ-ċiklu tal-ħajja tat-tagħmir, it-tul ta’ ħajjithom, il-ġlieda għall-prevenzjoni tal-obsolenza u n-nuqqas ta’ pjanar u sostenibbiltà tal-baġits tal-manutenzjoni. |
| --- | --- |

—

problemi ta’ tagħmir: konsegwenzi ta’ monitoraġġ inadegwat taċ-ċiklu tal-ħajja tat-tagħmir, it-tul ta’ ħajjithom, il-ġlieda għall-prevenzjoni tal-obsolenza u n-nuqqas ta’ pjanar u sostenibbiltà tal-baġits tal-manutenzjoni.

| — | problemi umani: suwiċidji, avvenimenti li jinħolqu mill-aċċess għall-installazzjonijiet vulnerabbli li dwarhom il-KESE ma jixtieqx jikkummenta dwar l-impatt u l-kawżi f’din l-Opinjoni. |
| --- | --- |

—

problemi umani: suwiċidji, avvenimenti li jinħolqu mill-aċċess għall-installazzjonijiet vulnerabbli li dwarhom il-KESE ma jixtieqx jikkummenta dwar l-impatt u l-kawżi f’din l-Opinjoni.

2.4   Punti pożittivi u elementi ta’ sodisfazzjon li jistgħu jikkontribwixxu għar-rapport modali:

| — | Livell għoli ta’ sigurtà tal-persuni u t-trasport |
| --- | --- |

—

Livell għoli ta’ sigurtà tal-persuni u t-trasport

| — | Il-professjonaliżmu tal-persunal |
| --- | --- |

—

Il-professjonaliżmu tal-persunal

| — | Il-possibbiltà li l-ferroviji jikkontribwixxu għall-ġestjoni u l-iżvilupp tar-reġjuni. |
| --- | --- |

—

Il-possibbiltà li l-ferroviji jikkontribwixxu għall-ġestjoni u l-iżvilupp tar-reġjuni.

3.   Osservazzjonijiet speċifiċi: is-sitwazzjoni kif żviluppat tul dawn l-aħħar għexieren ta’ snin

| 3.1 | Il-Kummissjoni rrispettat il-prinċipju stabbilit mit-Trattat tal-moviment ħieles taċ-ċittadini u appoġġjat il-prinċipju tal-mobbiltà sostenibbli. It-trasport ferrovjarju huwa rikkonoxxut bħala l-iktar mezz ta’ trasport pubbliku fuq skala kbira li jiffunzjona, kapaċi jlaħħaq mad-domanda mill-awtoritajiet kompetenti, li jirrispetta l-ambjent u li jista’ jagħmel użu mill-infrastrutturi li għadhom preżenti u li, għalkemm miżmuma tajjeb, jistgħu jingħataw il-ħajja mill-ġdid. |
| --- | --- |

3.1

Il-Kummissjoni rrispettat il-prinċipju stabbilit mit-Trattat tal-moviment ħieles taċ-ċittadini u appoġġjat il-prinċipju tal-mobbiltà sostenibbli. It-trasport ferrovjarju huwa rikkonoxxut bħala l-iktar mezz ta’ trasport pubbliku fuq skala kbira li jiffunzjona, kapaċi jlaħħaq mad-domanda mill-awtoritajiet kompetenti, li jirrispetta l-ambjent u li jista’ jagħmel użu mill-infrastrutturi li għadhom preżenti u li, għalkemm miżmuma tajjeb, jistgħu jingħataw il-ħajja mill-ġdid.

| 3.2 | L-UE identifikat netwerk Ewropew ta’ rotot internazzjonali. Saru u ser ikomplu jsiru investimenti importanti ħafna għat-tlestija ta’ dan in-netwerk. Madankollu, din l-inizjattiva Komunitarja għandha tkun ibbażata fuq għażliet ta’ investiment simili mill-Istati Membri biex il-passiġġieri Ewropej jingħataw il-possibbiltà ta’ trasport minn bieb sa bieb mingħajr għadd ta’ bidliet eċċessiv fit-tip ta’ trasport. |
| --- | --- |

3.2

L-UE identifikat netwerk Ewropew ta’ rotot internazzjonali. Saru u ser ikomplu jsiru investimenti importanti ħafna għat-tlestija ta’ dan in-netwerk. Madankollu, din l-inizjattiva Komunitarja għandha tkun ibbażata fuq għażliet ta’ investiment simili mill-Istati Membri biex il-passiġġieri Ewropej jingħataw il-possibbiltà ta’ trasport minn bieb sa bieb mingħajr għadd ta’ bidliet eċċessiv fit-tip ta’ trasport.

| 3.3 | L-analiżi tas-sitwazzjonijiet tas-servizzi tar-reġjuni u l-ġestjoni tagħhom madankollu jistgħu jagħtu lok għal għażliet strateġiċi arbitrarji li ma jqisux in-neċessità li jfasslu sistemi ta’ trasport li jnaqqsu l-għadd ta’ bidliet li għandhom impatt negattiv fuq l-użu tat-trasport pubbliku. |
| --- | --- |

3.3

L-analiżi tas-sitwazzjonijiet tas-servizzi tar-reġjuni u l-ġestjoni tagħhom madankollu jistgħu jagħtu lok għal għażliet strateġiċi arbitrarji li ma jqisux in-neċessità li jfasslu sistemi ta’ trasport li jnaqqsu l-għadd ta’ bidliet li għandhom impatt negattiv fuq l-użu tat-trasport pubbliku.

| 3.4 | Din l-analiżi minn qabel ta’ għażliet diffiċli b’konsegwenzi kbar issa hija iktar u iktar ibbażata fuq il-konsultazzjoni mal-awtoritajiet responsabbli li madankollu qed jiffaċċjaw problemi finanzjarji imprevedibbli u instabbli fil-perjodu l-medju u qasir. |
| --- | --- |

3.4

Din l-analiżi minn qabel ta’ għażliet diffiċli b’konsegwenzi kbar issa hija iktar u iktar ibbażata fuq il-konsultazzjoni mal-awtoritajiet responsabbli li madankollu qed jiffaċċjaw problemi finanzjarji imprevedibbli u instabbli fil-perjodu l-medju u qasir.

| 3.5 | Wara kollox it-trasport jirrappreżenta piż konsiderevoli għall-baġits tal-Istati Membri u r-reġjuni. Iċ-ċittadini, konxji ta’ din is-sitwazzjoni, l-iktar bil-kriżi li għaddejja bħalissa, jixtiequ jaraw trasparenza ġenwina u informazzjoni affidabbli. Huma għadhom imħassbin dwar in-nuqqas ta’ fehmiet indipendenti dwar proġetti ġodda fuq skala kbira. Kif enfasizza l-KESE fl-Opinjoni tiegħu TEN/479, id-djalogu bejn l-awtoritajiet u s-soċjetà ċivili huwa ferm importanti, l-iktar f’dak li jirrigwarda l-investiment fl-infrastruttura tat-trasport. |
| --- | --- |

3.5

Wara kollox it-trasport jirrappreżenta piż konsiderevoli għall-baġits tal-Istati Membri u r-reġjuni. Iċ-ċittadini, konxji ta’ din is-sitwazzjoni, l-iktar bil-kriżi li għaddejja bħalissa, jixtiequ jaraw trasparenza ġenwina u informazzjoni affidabbli. Huma għadhom imħassbin dwar in-nuqqas ta’ fehmiet indipendenti dwar proġetti ġodda fuq skala kbira. Kif enfasizza l-KESE fl-Opinjoni tiegħu TEN/479, id-djalogu bejn l-awtoritajiet u s-soċjetà ċivili huwa ferm importanti, l-iktar f’dak li jirrigwarda l-investiment fl-infrastruttura tat-trasport.

4.   Il-kwistjoni torbot mal-programm ta’ azzjonijiet ta’ prijorità tal-Kumitat

| 4.1 | Din l-Opinjoni qed tkompli ħidma li nbdiet minn dawn l-Opinjonijiet preċedenti:






  — | TEN/432-433: Żona ferrovjarja unika Ewropea |
| --- | --- | --- |

4.1

Din l-Opinjoni qed tkompli ħidma li nbdiet minn dawn l-Opinjonijiet preċedenti:

—

TEN/432-433: Żona ferrovjarja unika Ewropea

| — | TEN/454: Pjan Direzzjonali għal Żona Unika Ewropea tat-Trasport |
| --- | --- |

—

TEN/454: Pjan Direzzjonali għal Żona Unika Ewropea tat-Trasport

| — | TEN/471: Linji gwidi għan-Netwerk tat-Trasport Trans-Ewropew |
| --- | --- |

—

TEN/471: Linji gwidi għan-Netwerk tat-Trasport Trans-Ewropew

| — | TEN/479: White Paper tat-Trasport: lejn adeżjoni u impenn tas-soċjetà ċivili |
| --- | --- |

—

TEN/479: White Paper tat-Trasport: lejn adeżjoni u impenn tas-soċjetà ċivili

| — | TEN/480: Id-drittijiet tal-passiġġieri fil-mezzi kollha tat-trasport. |
| --- | --- |

—

TEN/480: Id-drittijiet tal-passiġġieri fil-mezzi kollha tat-trasport.

| 4.2 | Ir-rieda li jiġi stabbilit netwerk tat-trasport Ewropew wasslet biex il-biċċa l-kbira tal-fondi Ewropej ġew allokati għal-linji ferrovjarji prinċipali. Din id-dinamika hija akkumpanjata mill-għażla li tiffavorixxi l-ħolqien ta’ linji ferrovjarji b’veloċità qawwija, li xi kultant issir għad-detriment tal-modernizzazzjoni tal-assi oħra eżistenti minħabba t-tnaqqis baġitarju. Id-dibattitu tal-awtoritajiet pubbliċi għandu jsaħħaħ l-offerta ferrovjarja fit-trasport pubbliku, u, f’ċerti każijiet isir anke s-sinsla ta’ sistema multimodali koerenti. Minn dan il-lat għandha ssir konverġenza tal-fondi Ewropej favur politika koerenti ta’ mobbiltà sostenibbli (l-allokazzjoni tal-fondi tat-trasport mid-DĠ Regio). |
| --- | --- |

4.2

Ir-rieda li jiġi stabbilit netwerk tat-trasport Ewropew wasslet biex il-biċċa l-kbira tal-fondi Ewropej ġew allokati għal-linji ferrovjarji prinċipali. Din id-dinamika hija akkumpanjata mill-għażla li tiffavorixxi l-ħolqien ta’ linji ferrovjarji b’veloċità qawwija, li xi kultant issir għad-detriment tal-modernizzazzjoni tal-assi oħra eżistenti minħabba t-tnaqqis baġitarju. Id-dibattitu tal-awtoritajiet pubbliċi għandu jsaħħaħ l-offerta ferrovjarja fit-trasport pubbliku, u, f’ċerti każijiet isir anke s-sinsla ta’ sistema multimodali koerenti. Minn dan il-lat għandha ssir konverġenza tal-fondi Ewropej favur politika koerenti ta’ mobbiltà sostenibbli (l-allokazzjoni tal-fondi tat-trasport mid-DĠ Regio).

| 4.3 | Għalhekk il-Kumitat jitlob li ssir evalwazzjoni oġġettiva tas-sitwazzjoni attwali tat-trasport ferrovjarju (vantaġġi/żvantaġġi). Il-Kummissjoni għandha twettaq din l-evalwazzjoni bi trasparenza sħiħa billi tiżġura d-disponibbiltà tal-informazzjoni meħtieġa u billi tistieden liċ-ċittadini jesprimu x’qed jistennew minn dan is-suġġett li jaffettwa l-maġġoranza kbira tagħhom (vjaġġar bejn id-dar u x-xogħol, vjaġġar professjonali okkażjonali, żjarat familjari, vakanzi, eċċ.). |
| --- | --- |

4.3

Għalhekk il-Kumitat jitlob li ssir evalwazzjoni oġġettiva tas-sitwazzjoni attwali tat-trasport ferrovjarju (vantaġġi/żvantaġġi). Il-Kummissjoni għandha twettaq din l-evalwazzjoni bi trasparenza sħiħa billi tiżġura d-disponibbiltà tal-informazzjoni meħtieġa u billi tistieden liċ-ċittadini jesprimu x’qed jistennew minn dan is-suġġett li jaffettwa l-maġġoranza kbira tagħhom (vjaġġar bejn id-dar u x-xogħol, vjaġġar professjonali okkażjonali, żjarat familjari, vakanzi, eċċ.).

5.   Il-KESE jixtieq jiġbed l-attenzjoni għal dawn il-problemi kollha

| 5.1 | F’dan il-perjodu ta’ kriżi, b’fondi pubbliċi disponibbli dejjem jonqsu, politika ta’ rilanċ ibbażata fuq strateġija ta’ żvilupp sostenibbli jkollha effett pożittiv fuq l-impjieg u l-kwalità tiegħu, fuq kemm jintlaħqu l-objettivi tar-rapport modali, fuq l-aċċessibbiltà taċ-ċittadini Ewropej għas-Servizzi ta’ Interess Ġenerali tat-trasport. Il-KESE jfakkar li x-xogħlijiet fuq skala kbira għandhom jagħmlu parti minn din l-istrateġija globali. |
| --- | --- |

5.1

F’dan il-perjodu ta’ kriżi, b’fondi pubbliċi disponibbli dejjem jonqsu, politika ta’ rilanċ ibbażata fuq strateġija ta’ żvilupp sostenibbli jkollha effett pożittiv fuq l-impjieg u l-kwalità tiegħu, fuq kemm jintlaħqu l-objettivi tar-rapport modali, fuq l-aċċessibbiltà taċ-ċittadini Ewropej għas-Servizzi ta’ Interess Ġenerali tat-trasport. Il-KESE jfakkar li x-xogħlijiet fuq skala kbira għandhom jagħmlu parti minn din l-istrateġija globali.

| 5.2 | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li jekk isiru ċerti bidliet fl-iskedi jew il-ferroviji jnaqqsu s-servizz, dan jista’ jwassal biex iċ-ċittadini jbiddlu r-residenza jew l-impjieg. Din il-mobbiltà obbligatorja mhijiex it-tip ta’ mobbiltà li jixtiequ ċ-ċittadini tagħna. Il-KESE jenfasizza li dan l-iżvilupp ħafna drabi jissarraf f’bidla modali (jew għal karozza jew għal ajruplan) li tmur kontra l-għanijiet ta’ politika tat-trasport. |
| --- | --- |

5.2

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li jekk isiru ċerti bidliet fl-iskedi jew il-ferroviji jnaqqsu s-servizz, dan jista’ jwassal biex iċ-ċittadini jbiddlu r-residenza jew l-impjieg. Din il-mobbiltà obbligatorja mhijiex it-tip ta’ mobbiltà li jixtiequ ċ-ċittadini tagħna. Il-KESE jenfasizza li dan l-iżvilupp ħafna drabi jissarraf f’bidla modali (jew għal karozza jew għal ajruplan) li tmur kontra l-għanijiet ta’ politika tat-trasport.

| 5.3 | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tanalizza u tħejji programm Ewropew għat-twaqqif mill-ġdid tan-netwerks ferrovjarji u/jew għall-appoġġ tal-programmi futuri fl-Istati Membri. Programm Ewropew intiż biex jindirizza l-istennijiet tal-klijenti tal-kumpaniji ferrovjarji faċli jiġi integrat fl-istrateġiji Ewropej (Strateġija tal-iżvilupp sostenibbli, Orizzont 2020, eċċ.). Id-djalogu mas-soċjetà ċivili dwar il-politika tat-trasport ikun ferm apprezzat miċ-ċittadini. Ir-riorentazzjoni tal-fondi tat-territorji li jingħataw mill-politika reġjonali tista’ sservi ta’ strument b’effett ta’ lieva favur din l-istrateġija. |
| --- | --- |

5.3

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tanalizza u tħejji programm Ewropew għat-twaqqif mill-ġdid tan-netwerks ferrovjarji u/jew għall-appoġġ tal-programmi futuri fl-Istati Membri. Programm Ewropew intiż biex jindirizza l-istennijiet tal-klijenti tal-kumpaniji ferrovjarji faċli jiġi integrat fl-istrateġiji Ewropej (Strateġija tal-iżvilupp sostenibbli, Orizzont 2020, eċċ.). Id-djalogu mas-soċjetà ċivili dwar il-politika tat-trasport ikun ferm apprezzat miċ-ċittadini. Ir-riorentazzjoni tal-fondi tat-territorji li jingħataw mill-politika reġjonali tista’ sservi ta’ strument b’effett ta’ lieva favur din l-istrateġija.

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/53 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/53

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-isfidi tad-definizzjoni tal-akkomodazzjoni soċjali bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali” (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

2013/C 44/09

Relatur: is-Sur HENCKS

Nhar id-19 ta’ Jannar 2012, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

L-isfidi tad-definizzjoni tal-akkomodazzjoni soċjali bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali.

Nhar il-21 ta’ Frar 2012, il-Bureau tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew ta istruzzjonijiet lis-Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett. Is-Sezzjoni Speċjalizzata adottat l-Opinjoni tagħha fis-26 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-13 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’ 67 vot favur, 5 voti kontra u 4 astensjonijiet.

1.   Id-dritt għall-akkomodazzjoni - prinċipji ġenerali

| 1.1 | Id-dritt għall-akkomodazzjoni huwa obbligu internazzjonali tal-Istati Membri u l-Unjoni Ewropea għandha d-dmir li tikkunsidrah. Filfatt, dan id-dritt huwa rikonoxxut fil-Karta tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti li tgħid li l-bnedmin kollha għandhom id-dritt għal livell ta’ għaxjien suffiċjenti li jiżgura s-saħħa u l-benesseri tagħhom u tal-familja tagħhom b’mod partikolari l-ikel, il-ħwejjeġ, id-djar, il-mediċini u s-servizzi soċjali neċessarji. Il-Karta soċjali riveduta tal-Kunsill tal-Ewropa tgħid li bil-għan li jiġi żgurat l-eżerċitar effettiv tad-dritt tal-akkomodazzjoni, il-partijiet għandhom jimpenjaw lilhom infushom li jieħdu miżuri favur l-aċċess għall-akkomodazzjoni ta’ livell suffiċjenti, li jipprevedu li jnaqqsu l-qgħada ta’ dawk li m’għandhomx fejn joqgħodu bil-għan li dan jiġi eliminat kompletament u li joħolqu prezz tal-akkomodazzjoni aċċessibbli għan-nies li m’għadhomx biżżejjed riżorsi. Id-dritt tal-akkomodazzjoni huwa preżenti f’bosta kostituzzjonijiet tal-Istati Membri u/jew kopert minn liġijiet speċifiċi bil-għan li jimplimentawh b’mod effettiv. |
| --- | --- |

1.1

Id-dritt għall-akkomodazzjoni huwa obbligu internazzjonali tal-Istati Membri u l-Unjoni Ewropea għandha d-dmir li tikkunsidrah. Filfatt, dan id-dritt huwa rikonoxxut fil-Karta tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti li tgħid li l-bnedmin kollha għandhom id-dritt għal livell ta’ għaxjien suffiċjenti li jiżgura s-saħħa u l-benesseri tagħhom u tal-familja tagħhom b’mod partikolari l-ikel, il-ħwejjeġ, id-djar, il-mediċini u s-servizzi soċjali neċessarji. Il-Karta soċjali riveduta tal-Kunsill tal-Ewropa tgħid li bil-għan li jiġi żgurat l-eżerċitar effettiv tad-dritt tal-akkomodazzjoni, il-partijiet għandhom jimpenjaw lilhom infushom li jieħdu miżuri favur l-aċċess għall-akkomodazzjoni ta’ livell suffiċjenti, li jipprevedu li jnaqqsu l-qgħada ta’ dawk li m’għandhomx fejn joqgħodu bil-għan li dan jiġi eliminat kompletament u li joħolqu prezz tal-akkomodazzjoni aċċessibbli għan-nies li m’għadhomx biżżejjed riżorsi. Id-dritt tal-akkomodazzjoni huwa preżenti f’bosta kostituzzjonijiet tal-Istati Membri u/jew kopert minn liġijiet speċifiċi bil-għan li jimplimentawh b’mod effettiv.

| 1.2 | Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea tistipula li “sabiex jiġu miġġielda l-esklużjoni soċjali u l-faqar, l-Unjoni tirrikonoxxi u tirrispetta d-dritt għal għajnuna soċjali u għal għajnuna għall-akkomodazzjoni sabiex tiżgura l-eżistenza dinjituża għal dawk kollha li huma neqsin minn riżorsi suffiċjenti, skont ir-regoli stabbiliti mil-liġi tal-Unjoni u mil-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali”. |
| --- | --- |

1.2

Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea tistipula li “sabiex jiġu miġġielda l-esklużjoni soċjali u l-faqar, l-Unjoni tirrikonoxxi u tirrispetta d-dritt għal għajnuna soċjali u għal għajnuna għall-akkomodazzjoni sabiex tiżgura l-eżistenza dinjituża għal dawk kollha li huma neqsin minn riżorsi suffiċjenti, skont ir-regoli stabbiliti mil-liġi tal-Unjoni u mil-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali”.

| 1.3 | L-implimentazzjoni ta’ dawn id-drittijiet qed tiġi realizzata fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri permezz tas-servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali (SIEĠ) b’konformità mal-Artikolu 36 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali li tgħid li “L-Unjoni tirrikonoxxi u tirrispetta l-aċċess għal servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali kif previst fil-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali, skont it-Trattati, sabiex tippromovi l-koeżjoni soċjali u territorjali tal-Unjoni” |
| --- | --- |

1.3

L-implimentazzjoni ta’ dawn id-drittijiet qed tiġi realizzata fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri permezz tas-servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali (SIEĠ) b’konformità mal-Artikolu 36 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali li tgħid li “L-Unjoni tirrikonoxxi u tirrispetta l-aċċess għal servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali kif previst fil-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali, skont it-Trattati, sabiex tippromovi l-koeżjoni soċjali u territorjali tal-Unjoni”

| 1.4 | B’konformità mal-Artikolu 106(2) tat-TFUE u fejn l-aċċess universali għall-akkomodazzjoni huwa kwalifat bħala SIEĠ, l-intrapriżi inkarigati milli jipprovdu dan is-servizz mhumiex suġġetti għad-dispożizzjonijiet Komunitarji tal-kompetizzjoni u l-projbizzjoni u l-kontroll tal-għajnuna mill-Istat sakemm l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli ma tfixkilx il-prestazzjoni legali u prattika tal-missjoni partikolari li ġiet fdata lilhom mill-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u soċjali. Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-20 ta’ Diċembru 2011 (Deċiżjoni dwar is-SIEĠ) tillimita l-forniment ta’ akkomodazzjoni soċjali sussidjata għall-persuni żvantaġġati jew gruppi li jbatu minn żvantaġġ soċjali, li għal raġunijiet ta’ solvenza ma jkunux jistgħu jsibu akkomodazzjoni bil-kundizzjonijiet tas-suq. |
| --- | --- |

1.4

B’konformità mal-Artikolu 106(2) tat-TFUE u fejn l-aċċess universali għall-akkomodazzjoni huwa kwalifat bħala SIEĠ, l-intrapriżi inkarigati milli jipprovdu dan is-servizz mhumiex suġġetti għad-dispożizzjonijiet Komunitarji tal-kompetizzjoni u l-projbizzjoni u l-kontroll tal-għajnuna mill-Istat sakemm l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli ma tfixkilx il-prestazzjoni legali u prattika tal-missjoni partikolari li ġiet fdata lilhom mill-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u soċjali. Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-20 ta’ Diċembru 2011 (Deċiżjoni dwar is-SIEĠ) tillimita l-forniment ta’ akkomodazzjoni soċjali sussidjata għall-persuni żvantaġġati jew gruppi li jbatu minn żvantaġġ soċjali, li għal raġunijiet ta’ solvenza ma jkunux jistgħu jsibu akkomodazzjoni bil-kundizzjonijiet tas-suq.

| 1.5 | Skont il-Protokoll 22 anness mat-Trattat ta’ Lisbona, ir-responsabbiltà primarja fil-qasam tal-provvista, l-għoti, il-finanzjament u l-organizzazzjoni tas-SIEĠ hija tal-Istati Membri u l-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali tagħhom li għandom setgħa ta’ diskrezzjoni kbira fil-qasam u fil-libertà tal-għażla demokratika. |
| --- | --- |

1.5

Skont il-Protokoll 22 anness mat-Trattat ta’ Lisbona, ir-responsabbiltà primarja fil-qasam tal-provvista, l-għoti, il-finanzjament u l-organizzazzjoni tas-SIEĠ hija tal-Istati Membri u l-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali tagħhom li għandom setgħa ta’ diskrezzjoni kbira fil-qasam u fil-libertà tal-għażla demokratika.

| 1.6 | Dan il-Protokoll jimponi wkoll, fost affarijiet oħra, li l-Istati Membri jiżguraw livell għoli fil-qasam ta’ prezzijiet li jistgħu jinltaħqu u l-promozzjoni ta’ aċċess universali tas-SIEĠ tagħhom. |
| --- | --- |

1.6

Dan il-Protokoll jimponi wkoll, fost affarijiet oħra, li l-Istati Membri jiżguraw livell għoli fil-qasam ta’ prezzijiet li jistgħu jinltaħqu u l-promozzjoni ta’ aċċess universali tas-SIEĠ tagħhom.

| 1.7 | L-implimentazzjoni tad-dritt għall-akkomodazzjoni hija kundizzjoni li minnha jiddependu drittijiet fundamentali oħra: bħad-dritt għad-dinjità umana, il-protezzjoni tal-ħajja privata u tad-dar, tal-familja, tal-ilma, is-saħħa, l-enerġija eċċ. Huwa essenzjali li wieħed ikollu akkomodazzjoni deċenti sabiex ikun jista’ jgħix ħajja mimlija u integrata fis-soċjetà. |
| --- | --- |

1.7

L-implimentazzjoni tad-dritt għall-akkomodazzjoni hija kundizzjoni li minnha jiddependu drittijiet fundamentali oħra: bħad-dritt għad-dinjità umana, il-protezzjoni tal-ħajja privata u tad-dar, tal-familja, tal-ilma, is-saħħa, l-enerġija eċċ. Huwa essenzjali li wieħed ikollu akkomodazzjoni deċenti sabiex ikun jista’ jgħix ħajja mimlija u integrata fis-soċjetà.

| 1.8 | L-effettività tad-dritt għall-akkomodazzjoni tiddependi ħafna drabi u essenzjalment mid-disponibbiltà ta’ offerta adegwata. Id-dritt għall-akkomodazzjoni ħafna drabi jfisser id-dritt għall-aċċess għall-akkomodazzjoni deċenti u affordabbli. |
| --- | --- |

1.8

L-effettività tad-dritt għall-akkomodazzjoni tiddependi ħafna drabi u essenzjalment mid-disponibbiltà ta’ offerta adegwata. Id-dritt għall-akkomodazzjoni ħafna drabi jfisser id-dritt għall-aċċess għall-akkomodazzjoni deċenti u affordabbli.

| 1.9 | Il-garanzija tal-aċċess għall-akkomodazzjoni rari tfisser obbligu fuq l-awtoritajiet pubbliċi li jipprovdu akkomodazzjoni għal kull min qed jitlobha. L-Istat jew l-awtorità pubblika responsabbli għandhom id-dmir politiku li permezz tal-politiki u l-programmi tagħhom itejjbu l-aċċess għall-akkomodazzjoni tal-popolazzjoni kollha. |
| --- | --- |

1.9

Il-garanzija tal-aċċess għall-akkomodazzjoni rari tfisser obbligu fuq l-awtoritajiet pubbliċi li jipprovdu akkomodazzjoni għal kull min qed jitlobha. L-Istat jew l-awtorità pubblika responsabbli għandhom id-dmir politiku li permezz tal-politiki u l-programmi tagħhom itejjbu l-aċċess għall-akkomodazzjoni tal-popolazzjoni kollha.

| 1.10 | L-Istati Membri jintervjenu b’modi u gradi differenti ħafna fit-tħaddim tas-swieq tal-akkomodazzjoni tagħhom fil-qafas tal-implimentazzjoni ta’ dan id-dritt fundamentali bl-għan li jippermettu lil kull ċittadin li jkollu aċċess għal akkomodazzjoni diċenti u affordabbli. Il-parteċipazzjoni adatta ta’ min ser jgħix f’akkomodazzjoni soċjali fil-bini tal-akkomodazzjoni soċjali, tikkontribwixxi kemm biex dan it-tip ta’ akkomodazzjoni jkun affordabbli kif ukoll għas-suċċess tal-persuni kkonċernati fis-suq tax-xogħol. |
| --- | --- |

1.10

L-Istati Membri jintervjenu b’modi u gradi differenti ħafna fit-tħaddim tas-swieq tal-akkomodazzjoni tagħhom fil-qafas tal-implimentazzjoni ta’ dan id-dritt fundamentali bl-għan li jippermettu lil kull ċittadin li jkollu aċċess għal akkomodazzjoni diċenti u affordabbli. Il-parteċipazzjoni adatta ta’ min ser jgħix f’akkomodazzjoni soċjali fil-bini tal-akkomodazzjoni soċjali, tikkontribwixxi kemm biex dan it-tip ta’ akkomodazzjoni jkun affordabbli kif ukoll għas-suċċess tal-persuni kkonċernati fis-suq tax-xogħol.

| 1.11 | Min dan il-lat l-akkomodazzjoni hija servizz (pubbliku jew taħt kurazija) li għalih l-Istati Membri jiddefinixu abbażi ta’ għażliet politiċi u preferenzi kollettivi tagħhom, in-normi minimi għall-akkomodazzjoni u l-kumdità, ir-regoli speċifiċi ta’ pjanar urban u bini u rati massimi ta’ sforzi. Għal xi Stati Membri bħall-Ġermanja jfissru l-evoluzzjoni tal-prezzijiet tal-akkomodazzjoni u t-twaqqif tal-mekkaniżmi tal-għajnuna soċjali jew fiskali bħala appoġġ għall-piż prinċipali tal-ispiża essenzjali tal-akkomodazzjoni. |
| --- | --- |

1.11

Min dan il-lat l-akkomodazzjoni hija servizz (pubbliku jew taħt kurazija) li għalih l-Istati Membri jiddefinixu abbażi ta’ għażliet politiċi u preferenzi kollettivi tagħhom, in-normi minimi għall-akkomodazzjoni u l-kumdità, ir-regoli speċifiċi ta’ pjanar urban u bini u rati massimi ta’ sforzi. Għal xi Stati Membri bħall-Ġermanja jfissru l-evoluzzjoni tal-prezzijiet tal-akkomodazzjoni u t-twaqqif tal-mekkaniżmi tal-għajnuna soċjali jew fiskali bħala appoġġ għall-piż prinċipali tal-ispiża essenzjali tal-akkomodazzjoni.

2.   Djar soċjali

| 2.1 | Ma nistgħux ninjoraw il-fatt li minkejja dawn id-dispożizzjonijiet, għal ħafna ċittadini Ewropej, l-aċċess għal akkomodazzjoni diċenti m’għadux affordabbli mil-lat finanzjarju. Fl-2010, 5,7 % tal-popolazzjoni Ewropea kienet qed tbati min-nuqqas ta’ akkomodazzjoni (sors: Europe Information Service S.A.) meta l-Karta soċjali riveduta tal-Kunsill Ewropew suppost qed tnaqqas l-ammont ta’ nies bla dar bil-għan li progressivament dan l-ammont teqirdu għalkollox, 17,86 % tal-popolazzjoni kienet qed tgħix f’akkomodazzjoni b’wisq nies jew indiċenti u 10,10 % tad-djar irrapurtaw spejjeż addizzjonali ta’ akkomodazzjoni li jaqbżu l-40 % tad-dħul disponibbli tagħhom. |
| --- | --- |

2.1

Ma nistgħux ninjoraw il-fatt li minkejja dawn id-dispożizzjonijiet, għal ħafna ċittadini Ewropej, l-aċċess għal akkomodazzjoni diċenti m’għadux affordabbli mil-lat finanzjarju. Fl-2010, 5,7 % tal-popolazzjoni Ewropea kienet qed tbati min-nuqqas ta’ akkomodazzjoni (sors: Europe Information Service S.A.) meta l-Karta soċjali riveduta tal-Kunsill Ewropew suppost qed tnaqqas l-ammont ta’ nies bla dar bil-għan li progressivament dan l-ammont teqirdu għalkollox, 17,86 % tal-popolazzjoni kienet qed tgħix f’akkomodazzjoni b’wisq nies jew indiċenti u 10,10 % tad-djar irrapurtaw spejjeż addizzjonali ta’ akkomodazzjoni li jaqbżu l-40 % tad-dħul disponibbli tagħhom.

| 2.2 | Bosta Stati Membri għażlu wkoll li jiddefinixxu u jorganizzaw offerta simultanja msejħa ‘akkomodazzjoni soċjali’ sabiex jikkumplementaw l-offerta spontanja fis-suq privat. Din l-akkomodazzjoni soċjali tiġi provduta abbażi ta’ kundizzjonijiet speċifiċi u ħafna drabi minn aġenziji mingħajr skop ta’ qligħ li nħolqu b’mod speċifiku għal dan il-għan iżda anki minn investituri privati li huma persuni naturali jew legali li għandhom dan il-kompitu sussidjati minn awtoritajiet nazzjonali, reġjonali jew lokali. |
| --- | --- |

2.2

Bosta Stati Membri għażlu wkoll li jiddefinixxu u jorganizzaw offerta simultanja msejħa ‘akkomodazzjoni soċjali’ sabiex jikkumplementaw l-offerta spontanja fis-suq privat. Din l-akkomodazzjoni soċjali tiġi provduta abbażi ta’ kundizzjonijiet speċifiċi u ħafna drabi minn aġenziji mingħajr skop ta’ qligħ li nħolqu b’mod speċifiku għal dan il-għan iżda anki minn investituri privati li huma persuni naturali jew legali li għandhom dan il-kompitu sussidjati minn awtoritajiet nazzjonali, reġjonali jew lokali.

| 2.3 | L-Istati Membri kollha ħlief il-Greċja għandhom stokk ta’ akkomodazzjoni soċjali ta’ 25 miljun dar Ewropea jiġifieri akkomodazzjoni soċjali fejn il-kundizzjonijiet tal-ippjanar territorjali, l-aċċess u l-prezz huma stabbiliti direttament mill-awtoritajiet pubbliċi tal-Istati Membri. |
| --- | --- |

2.3

L-Istati Membri kollha ħlief il-Greċja għandhom stokk ta’ akkomodazzjoni soċjali ta’ 25 miljun dar Ewropea jiġifieri akkomodazzjoni soċjali fejn il-kundizzjonijiet tal-ippjanar territorjali, l-aċċess u l-prezz huma stabbiliti direttament mill-awtoritajiet pubbliċi tal-Istati Membri.

| 2.4 | Din l-offerta ta’ akkomodazzjoni parallela tikkontribwixxi b’mod partikolari sabiex tillimita l-iskala taċ-ċikli tas-swieq tal-proprjetà u l-fenomeni tal-“bżieżaq immobiljari” b’kunsiderazzjoni tal-istabbiltà u l-ġestjoni tal-prezz tagħha. B’hekk l-Istati Membri li jiddisponu minn stokk ta’ akkomodazzjoni soċjali importanti skappaw il-fenomenu tal-bżieżaq immobiljari u l-konsegwenzi wiesa’ tiegħu. |
| --- | --- |

2.4

Din l-offerta ta’ akkomodazzjoni parallela tikkontribwixxi b’mod partikolari sabiex tillimita l-iskala taċ-ċikli tas-swieq tal-proprjetà u l-fenomeni tal-“bżieżaq immobiljari” b’kunsiderazzjoni tal-istabbiltà u l-ġestjoni tal-prezz tagħha. B’hekk l-Istati Membri li jiddisponu minn stokk ta’ akkomodazzjoni soċjali importanti skappaw il-fenomenu tal-bżieżaq immobiljari u l-konsegwenzi wiesa’ tiegħu.

| 2.5 | L-akkomodazzjoni soċjali hija risposta fost l-oħrajn tal-awtoritajiet pubbliċi għall-falliment tas-suq tal-akkomodazzjoni li jissodisfa l-bżonnijiet tal-akkomodazzjoni u jiggarantixxi l-aċċess għal akkomodazzjoni diċenti bi prezz/kera affordabbli għal kulħadd. L-irbit b’mod adatt tal-utenti futuri mal-bini ta’ akkomodazzjoni soċjali jippermetti biex il-prezz tal-akkomodazzjoni jkun iktar affordabbli, titjieb ir-relazzjoni tal-abitanti mal-akkomodazzjoni li ngħatatilhom, kif ukoll li dawn jadottaw jew isaħħu drawwiet ta’ xogħol u kapaċitajiet li jtejbu l-perspettivi tagħhom fis-suq tax-xogħol |
| --- | --- |

2.5

L-akkomodazzjoni soċjali hija risposta fost l-oħrajn tal-awtoritajiet pubbliċi għall-falliment tas-suq tal-akkomodazzjoni li jissodisfa l-bżonnijiet tal-akkomodazzjoni u jiggarantixxi l-aċċess għal akkomodazzjoni diċenti bi prezz/kera affordabbli għal kulħadd. L-irbit b’mod adatt tal-utenti futuri mal-bini ta’ akkomodazzjoni soċjali jippermetti biex il-prezz tal-akkomodazzjoni jkun iktar affordabbli, titjieb ir-relazzjoni tal-abitanti mal-akkomodazzjoni li ngħatatilhom, kif ukoll li dawn jadottaw jew isaħħu drawwiet ta’ xogħol u kapaċitajiet li jtejbu l-perspettivi tagħhom fis-suq tax-xogħol

| 2.6 | Il-fatt li s-suq mhux qed jissodisfa l-bżonnijiet ta’ akkomodazzjoni kollha ma jolqotx biss lill-persuni esklużi mill-aċċess għall-akkomodazzjoni, iżda anki l-persuni li qed jgħixu f’akkomodazzjoni ta’ livell baxx wisq, mhux adatta jew okkupata minn wisq nies u dawk li qed jiddedikaw il-biċċa l-kbira tad-dħul tagħhom sabiex iħallsu r-renta jew id-dejn. |
| --- | --- |

2.6

Il-fatt li s-suq mhux qed jissodisfa l-bżonnijiet ta’ akkomodazzjoni kollha ma jolqotx biss lill-persuni esklużi mill-aċċess għall-akkomodazzjoni, iżda anki l-persuni li qed jgħixu f’akkomodazzjoni ta’ livell baxx wisq, mhux adatta jew okkupata minn wisq nies u dawk li qed jiddedikaw il-biċċa l-kbira tad-dħul tagħhom sabiex iħallsu r-renta jew id-dejn.

| 2.7 | Il-bżonnijiet fil-qasam tal-akkomodazzjoni jvarjaw b’mod konsiderevoli minn Stat Membru għal ieħor, fl-Istati Membri stess, bejn il-pajjiżi fil-Puntent u l-Lvant tal-Ewropa u bejn iż-żoni rurali u urbani ta’ Stat Membru u fiż-żoni urbani stess bejn iż-żoni fil-qalba u dawk fil-periferija tal-belt. |
| --- | --- |

2.7

Il-bżonnijiet fil-qasam tal-akkomodazzjoni jvarjaw b’mod konsiderevoli minn Stat Membru għal ieħor, fl-Istati Membri stess, bejn il-pajjiżi fil-Puntent u l-Lvant tal-Ewropa u bejn iż-żoni rurali u urbani ta’ Stat Membru u fiż-żoni urbani stess bejn iż-żoni fil-qalba u dawk fil-periferija tal-belt.

| 2.8 | L-Istati Membri tal-UE jużaw tliet approċċi differenti






  A) | l-approċċ residwu
  Id-djar soċjali sussidjati minn awtorità pubblika huma riżervati biss għal dawk li huma identifikati b’mod ċar bħala persuni żvantaġġati jew esklużi. Għal dawn id-djar jeżistu regoli stretti ħafna fir-rigward tal-allokazzjoni. Il-kera hija koperta kważi kollha mis-sistema tas-sigurtà soċjali. Dan l-approċċ ma jidħolx f’kompetizzjoni mas-settur privat tad-djar u jikkorrispondi sempliċiment għad-definizzjoni Komunitarja tas-servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali tal-akkomodazzjoni soċjali hekk kif stabbilit fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea tal-20 ta’ Diċembru 2011 li tillimita l-eżenzjoni min-notifika ta’ kumpens għall-ispejjeż tas-servizz pubbliku għall-forniment tas-servizzi tal-akkomodazzjoni soċjali “għal ċittadini żvantaġġjati jew gruppi li jbatu minn żvantaġġ soċjali, li minħabba restrizzjonijiet ta’ solvenza ma jkunux jistgħu jakkwistaw akkomodazzjoni bil-kundizzjonijiet tas-suq.”
  F’din il-kategorija jaqgħu l-Bulgarija, Ċipru, l-Estonja, l-Ungarija, l-Irlanda, il-Litwanja, il-Latvja, Malta, il-Portugall, ir-Renju Unit, is-Slovakkja u Spanja (parzjalment għas-settur soċjali tal-kera). |
| --- | --- | --- |

2.8

L-Istati Membri tal-UE jużaw tliet approċċi differenti

A)

l-approċċ residwu

Id-djar soċjali sussidjati minn awtorità pubblika huma riżervati biss għal dawk li huma identifikati b’mod ċar bħala persuni żvantaġġati jew esklużi. Għal dawn id-djar jeżistu regoli stretti ħafna fir-rigward tal-allokazzjoni. Il-kera hija koperta kważi kollha mis-sistema tas-sigurtà soċjali. Dan l-approċċ ma jidħolx f’kompetizzjoni mas-settur privat tad-djar u jikkorrispondi sempliċiment għad-definizzjoni Komunitarja tas-servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali tal-akkomodazzjoni soċjali hekk kif stabbilit fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea tal-20 ta’ Diċembru 2011 li tillimita l-eżenzjoni min-notifika ta’ kumpens għall-ispejjeż tas-servizz pubbliku għall-forniment tas-servizzi tal-akkomodazzjoni soċjali “għal ċittadini żvantaġġjati jew gruppi li jbatu minn żvantaġġ soċjali, li minħabba restrizzjonijiet ta’ solvenza ma jkunux jistgħu jakkwistaw akkomodazzjoni bil-kundizzjonijiet tas-suq.”

F’din il-kategorija jaqgħu l-Bulgarija, Ċipru, l-Estonja, l-Ungarija, l-Irlanda, il-Litwanja, il-Latvja, Malta, il-Portugall, ir-Renju Unit, is-Slovakkja u Spanja (parzjalment għas-settur soċjali tal-kera).

| B) | l-approċċ ġeneralist
  Il-benefiċċjarji ta’ dan l-approċċ huma l-persuni żvantaġġati jew esklużi (approċċ residwu) u persuni b’riżorsi modesti li jiffaċċjaw diffikultajiet sabiex jiksbu aċċess għal djar adegwati billi għandhom dħul prekarju. L-aċċess għad-djar ġeneralment jiddependi minn limiti ta’ dħul u l-kompożizzjoni tal-familja li teħtieġ id-dar. Il-kera hija regolata u l-prezz jibqa’ wieħed li jista’ jintlaħaq. B’mod ġenerali dan l-approċċ għandu impatt limitat fuq il-livell tal-provvista u l-prezzijiet tad-djar u ma jidħolx f’kunflitt mas-suq privat tal-proprjetà billi l-marġni tal-profitt huma minimi.
  Dan l-approċċ jikkonċerna kategoriji ikbar tal-popolazzjoni iżda jirrispondi wkoll għall-eżiġenzi komunitarji ta’ enfasi fuq id-domanda soċjali. Huwa prattikat fil-Ġermanja, l-Awstrija, il-Belġju, Spanja (għall-aċċess għall-proprjetà), Franza, il-Finlandja, l-Italja, il-Lussemburgu, il-Polonja, ir-Repubblika Ċeka u s-Slovenja. |
| --- | --- |

B)

l-approċċ ġeneralist

Il-benefiċċjarji ta’ dan l-approċċ huma l-persuni żvantaġġati jew esklużi (approċċ residwu) u persuni b’riżorsi modesti li jiffaċċjaw diffikultajiet sabiex jiksbu aċċess għal djar adegwati billi għandhom dħul prekarju. L-aċċess għad-djar ġeneralment jiddependi minn limiti ta’ dħul u l-kompożizzjoni tal-familja li teħtieġ id-dar. Il-kera hija regolata u l-prezz jibqa’ wieħed li jista’ jintlaħaq. B’mod ġenerali dan l-approċċ għandu impatt limitat fuq il-livell tal-provvista u l-prezzijiet tad-djar u ma jidħolx f’kunflitt mas-suq privat tal-proprjetà billi l-marġni tal-profitt huma minimi.

Dan l-approċċ jikkonċerna kategoriji ikbar tal-popolazzjoni iżda jirrispondi wkoll għall-eżiġenzi komunitarji ta’ enfasi fuq id-domanda soċjali. Huwa prattikat fil-Ġermanja, l-Awstrija, il-Belġju, Spanja (għall-aċċess għall-proprjetà), Franza, il-Finlandja, l-Italja, il-Lussemburgu, il-Polonja, ir-Repubblika Ċeka u s-Slovenja.

| C) | l-approċċ universali li jintuża fid-Danimarka u l-Pajjiżi l-Baxxi b’mod differenti minn xulxin
  Fil-Pajjiżi l-Baxxi dan l-approċċ jimmira li jipprovdi dar għal kull ċittadin irrispettivament mid-dħul (inkluż l-individwi żvantaġġati jew bi dħul baxx) u jirrappreżenta provvista li tikkomplementa s-suq tradizzjonali tal-proprjetà. Huwa għandu impatt kbir fuq il-kundizzjonijiet u l-prezzijiet tas-suq permezz ta’ politika tal-prezzijiet ibbażata fuq l-ispejjeż attwali tad-djar iktar milli l-prezzijiet tas-suq filwaqt li jipprovdi sigurtà ta’ għajxien f’post li ma joffrix is-settur privat tas-suq.
  Fid-dawl ta’ nuqqas ta’ enfasi fuq id-domanda soċjali determinata, din id-definizzjoni universali tal-akkomodazzjoni hija sfidata mill-Kummissjoni Ewropea li tqis li ma tikkorrispondix mad-definizzjoni Komunitarja tas-SIEĠ tal-akkomodazzjoni. Id-definizzjoni universali m’għadhiex tapplika fl-Isvezja li m’għadhiex tuża l-klassifikazzjoni espliċita ta’ SIEĠ għall-akkomodazzjoni.
  Fid-Danimarka, l-approċċ universali għandu għeruq sodi fis-sistema soċjali. Huwa ma jillimitax id-definizzjoni ta’ gruppi żvantaġġati, vulnerabbli jew esklużi għal ċerti livelli ta’ dħul. L-enfasi titpoġġa fuq provvista ta’ akkomodazzjoni affordabbli u aċċessibbli għan-nies fil-bżonn. L-approċċ jikkomplementa s-suq tradizzjonali tal-proprjetà billi jneħħi l-obbligi soċjali legali u jiżgura l-ugwaljanza u taħlita soċjali ta’ etniċitajiet, ġeneru, pagi, diżabbiltajiet u bżonnijiet mentali jew fiżiċi. Il-politika tal-prezzijiet hija regolata u bbażata fuq l-ispejjeż reali li jeskludu l-possibbiltà ta’ kumpens iktar għoli milli suppost. |
| --- | --- |

C)

l-approċċ universali li jintuża fid-Danimarka u l-Pajjiżi l-Baxxi b’mod differenti minn xulxin

Fil-Pajjiżi l-Baxxi dan l-approċċ jimmira li jipprovdi dar għal kull ċittadin irrispettivament mid-dħul (inkluż l-individwi żvantaġġati jew bi dħul baxx) u jirrappreżenta provvista li tikkomplementa s-suq tradizzjonali tal-proprjetà. Huwa għandu impatt kbir fuq il-kundizzjonijiet u l-prezzijiet tas-suq permezz ta’ politika tal-prezzijiet ibbażata fuq l-ispejjeż attwali tad-djar iktar milli l-prezzijiet tas-suq filwaqt li jipprovdi sigurtà ta’ għajxien f’post li ma joffrix is-settur privat tas-suq.

Fid-dawl ta’ nuqqas ta’ enfasi fuq id-domanda soċjali determinata, din id-definizzjoni universali tal-akkomodazzjoni hija sfidata mill-Kummissjoni Ewropea li tqis li ma tikkorrispondix mad-definizzjoni Komunitarja tas-SIEĠ tal-akkomodazzjoni. Id-definizzjoni universali m’għadhiex tapplika fl-Isvezja li m’għadhiex tuża l-klassifikazzjoni espliċita ta’ SIEĠ għall-akkomodazzjoni.

Fid-Danimarka, l-approċċ universali għandu għeruq sodi fis-sistema soċjali. Huwa ma jillimitax id-definizzjoni ta’ gruppi żvantaġġati, vulnerabbli jew esklużi għal ċerti livelli ta’ dħul. L-enfasi titpoġġa fuq provvista ta’ akkomodazzjoni affordabbli u aċċessibbli għan-nies fil-bżonn. L-approċċ jikkomplementa s-suq tradizzjonali tal-proprjetà billi jneħħi l-obbligi soċjali legali u jiżgura l-ugwaljanza u taħlita soċjali ta’ etniċitajiet, ġeneru, pagi, diżabbiltajiet u bżonnijiet mentali jew fiżiċi. Il-politika tal-prezzijiet hija regolata u bbażata fuq l-ispejjeż reali li jeskludu l-possibbiltà ta’ kumpens iktar għoli milli suppost.

3.   L-akkomodazzjoni soċjali u d-dritt Komunitarju

| 3.1 | Fid-dawl tal-falliment tal-forzi tas-suq li jiżguraw akkomodazzjoni diċenti għaċ-ċittadini kollha, skont il-liġi tal-UE, l-akkomodazzjoni soċjali tista’ titqies servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali (SIEĠ) jekk tiġi klassifikata hekk fl-Istat Membru kkonċernat u tista’ f’dan il-każ tibbenefika minn sussidji jew kumpens pubbliċi. |
| --- | --- |

3.1

Fid-dawl tal-falliment tal-forzi tas-suq li jiżguraw akkomodazzjoni diċenti għaċ-ċittadini kollha, skont il-liġi tal-UE, l-akkomodazzjoni soċjali tista’ titqies servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali (SIEĠ) jekk tiġi klassifikata hekk fl-Istat Membru kkonċernat u tista’ f’dan il-każ tibbenefika minn sussidji jew kumpens pubbliċi.

| 3.2 | Protokoll 26 mehmuż mat-Trattat ta’ Lisbona jikkonferma r-rwol prinċipali u s-setgħa diskrezzjonali wiesgħa tal-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali li jipprovdu, jikkummissjonaw u jorganizzaw SIEĠ sabiex jaqdu l-bżonnijiet tal-utenti tagħhom bl-aħjar mod possibbli. L-akkomodazzjoni soċjali hija soġġetta għall-obbligi tas-servizz pubbliku definiti mill-awtoritajiet pubbliċi nazzjonali, reġjonali jew lokali f’termini ta’ programmazzjoni, prezz, kundizzjonijiet ta’ attribuzzjoni u okkupazzjoni. Dan l-istess Protokoll jimponi wkoll, fost affarijiet oħra, li l-Istati Membri jiżguraw livell għoli fil-qasam ta’ prezzijiet li jistgħu jintlaħqu, trattament ugwali, il-promozzjoni tal-aċċess universali u tad-drittijiet tal-utenti tas-SIEĠ tagħhom. |
| --- | --- |

3.2

Protokoll 26 mehmuż mat-Trattat ta’ Lisbona jikkonferma r-rwol prinċipali u s-setgħa diskrezzjonali wiesgħa tal-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali li jipprovdu, jikkummissjonaw u jorganizzaw SIEĠ sabiex jaqdu l-bżonnijiet tal-utenti tagħhom bl-aħjar mod possibbli. L-akkomodazzjoni soċjali hija soġġetta għall-obbligi tas-servizz pubbliku definiti mill-awtoritajiet pubbliċi nazzjonali, reġjonali jew lokali f’termini ta’ programmazzjoni, prezz, kundizzjonijiet ta’ attribuzzjoni u okkupazzjoni. Dan l-istess Protokoll jimponi wkoll, fost affarijiet oħra, li l-Istati Membri jiżguraw livell għoli fil-qasam ta’ prezzijiet li jistgħu jintlaħqu, trattament ugwali, il-promozzjoni tal-aċċess universali u tad-drittijiet tal-utenti tas-SIEĠ tagħhom.

| 3.3 | Jekk tiġi klassifikata bħala SIEĠ, l-akkomodazzjoni soċjali hija koperta mid-dispożizzjonijiet ta’ Artikoli 14 u 106(2) tat-TFUE kif ukoll mill-Protokoll 26 tiegħu li jistabbilixxu b’mod partikolari l-prinċipji tal-preferenzi kollettivi soċjali u kulturali u li jintlaqgħu l-bżonnijiet lokali fir-rigward tad-definizzjonijiet tas-SIEĠ tal-Istati Membri. Dawn id-dispożizzjonijiet jagħtu prijorità lit-twettiq tal-missjonijiet assenjati lill-akkomodazzjoni soċjali fuq ir-regoli tal-kompetizzjoni u s-suq intern skont ċerti kundizzjonijiet stabbiliti fid-Deċiżjoni dwar is-SIEĠ hekk kif jintqal f’punt 3.6. |
| --- | --- |

3.3

Jekk tiġi klassifikata bħala SIEĠ, l-akkomodazzjoni soċjali hija koperta mid-dispożizzjonijiet ta’ Artikoli 14 u 106(2) tat-TFUE kif ukoll mill-Protokoll 26 tiegħu li jistabbilixxu b’mod partikolari l-prinċipji tal-preferenzi kollettivi soċjali u kulturali u li jintlaqgħu l-bżonnijiet lokali fir-rigward tad-definizzjonijiet tas-SIEĠ tal-Istati Membri. Dawn id-dispożizzjonijiet jagħtu prijorità lit-twettiq tal-missjonijiet assenjati lill-akkomodazzjoni soċjali fuq ir-regoli tal-kompetizzjoni u s-suq intern skont ċerti kundizzjonijiet stabbiliti fid-Deċiżjoni dwar is-SIEĠ hekk kif jintqal f’punt 3.6.

| 3.4 | L-applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tat-TFUE wasslet lill-Kummissjoni li telimina l-obbligu tan-notifikazzjoni minn qabel għall-għajnuna mill-Istat mogħtija lill-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali. |
| --- | --- |

3.4

L-applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tat-TFUE wasslet lill-Kummissjoni li telimina l-obbligu tan-notifikazzjoni minn qabel għall-għajnuna mill-Istat mogħtija lill-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali.

| 3.5 | Il-klassifikazzjoni tal-akkomodazzjoni soċjali bħala SIEĠ min-naħa tal-Istati Membri hija soġġetta biss għal kontroll tal-iżbalji manifestati min-naħa tal-Kummissjoni Ewropea taħt il-kontroll tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

3.5

Il-klassifikazzjoni tal-akkomodazzjoni soċjali bħala SIEĠ min-naħa tal-Istati Membri hija soġġetta biss għal kontroll tal-iżbalji manifestati min-naħa tal-Kummissjoni Ewropea taħt il-kontroll tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea.

| 3.6 | F’dan il-qasam, billi s-servizz pubbliku għandu natura soċjali, il-Kummissjoni Ewropea tqis li l-akkomodazzjoni soċjali għandha tiġi definita b’rabta diretta mal-persuni żvantaġġati jew il-gruppi soċjali inqas vantaġġati u mhux abbażi tad-diversità tal-bżonnijiet tal-akkomodazzjoni kif jidhru fuq is-swieq lokali tal-akkomodazzjoni. Dan huwa sors permanenti ta’ kunflitt bejn il-Kummissjoni u ċerti Stati Membri, korpi tal-akkomodazzjoni soċjali u rappreżentanti tal-okkupanti ta’ akkomodazzjoni soċjali li ma jaqblux ma’ din il-pożizzjoni tal-Kummissjoni, filwaqt li oħrajn jappoġġjawha. |
| --- | --- |

3.6

F’dan il-qasam, billi s-servizz pubbliku għandu natura soċjali, il-Kummissjoni Ewropea tqis li l-akkomodazzjoni soċjali għandha tiġi definita b’rabta diretta mal-persuni żvantaġġati jew il-gruppi soċjali inqas vantaġġati u mhux abbażi tad-diversità tal-bżonnijiet tal-akkomodazzjoni kif jidhru fuq is-swieq lokali tal-akkomodazzjoni. Dan huwa sors permanenti ta’ kunflitt bejn il-Kummissjoni u ċerti Stati Membri, korpi tal-akkomodazzjoni soċjali u rappreżentanti tal-okkupanti ta’ akkomodazzjoni soċjali li ma jaqblux ma’ din il-pożizzjoni tal-Kummissjoni, filwaqt li oħrajn jappoġġjawha.

4.   Qafas ġuridiku destabbilizzanti tal-politiki tal-akkomodazzjoni soċjali tal-Istati Membri

| 4.1 | Il-prattika tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni Ewropea fil-qasam tal-kontroll tal-iżbalji li joħorġu fil-klassifikazzjoni għal akkomodazzjoni soċjali bħala servizz ta’ interess ġenerali wasslet għal ċertu tibdil fl-għażliet politiċi ta’ ċerti Stati Membri fil-qasam tal-organizzazzjoni u l-finanzjament tal-akkomodazzjoni soċjali u ħolqot tilwim legali. |
| --- | --- |

4.1

Il-prattika tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni Ewropea fil-qasam tal-kontroll tal-iżbalji li joħorġu fil-klassifikazzjoni għal akkomodazzjoni soċjali bħala servizz ta’ interess ġenerali wasslet għal ċertu tibdil fl-għażliet politiċi ta’ ċerti Stati Membri fil-qasam tal-organizzazzjoni u l-finanzjament tal-akkomodazzjoni soċjali u ħolqot tilwim legali.

| 4.2 | Fil-Pajjiżi l-Baxxi, l-applikazzjoni ta’ din il-prattika fit-teħid tad-deċiżjonijiet wasslet sabiex teskludi mill-akkomodazzjoni soċjali madwar 400 000 familja billi dawn huma meqjusa sinjuri wisq skont il-Kummissjoni Ewropea iżda fil-prattika mhux sinjuri biżżejjed biex jaċċessaw l-akkomodazzjoni taħt il-kundizzjonijiet tas-suq. |
| --- | --- |

4.2

Fil-Pajjiżi l-Baxxi, l-applikazzjoni ta’ din il-prattika fit-teħid tad-deċiżjonijiet wasslet sabiex teskludi mill-akkomodazzjoni soċjali madwar 400 000 familja billi dawn huma meqjusa sinjuri wisq skont il-Kummissjoni Ewropea iżda fil-prattika mhux sinjuri biżżejjed biex jaċċessaw l-akkomodazzjoni taħt il-kundizzjonijiet tas-suq.

| 4.3 | Fl-Isvezja, il-fatt li dan il-metodu ma ġiex applikat fit-teħid tad-deċiżjonijiet wassal biex l-awtoritajiet pubbliċi jeskludu l-akkomodazzjoni soċjali mill-qasam tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali u b’hekk qed jiġi mhedded il-finanzjament tagħha taħt il-forma ta’ kumpens tas-servizz pubbliku li huwa l-uniku forma kompatibbli mal-prinċipju li jiprojbixxi l-għajnuna mill-Istat taħt it-Trattat. |
| --- | --- |

4.3

Fl-Isvezja, il-fatt li dan il-metodu ma ġiex applikat fit-teħid tad-deċiżjonijiet wassal biex l-awtoritajiet pubbliċi jeskludu l-akkomodazzjoni soċjali mill-qasam tas-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali u b’hekk qed jiġi mhedded il-finanzjament tagħha taħt il-forma ta’ kumpens tas-servizz pubbliku li huwa l-uniku forma kompatibbli mal-prinċipju li jiprojbixxi l-għajnuna mill-Istat taħt it-Trattat.

| 4.4 | Fi Franza, l-Union nationale de la propriété immobilière (l-assoċjazzjoni nazzjonali tal-proprjetarji tal-akkomodazzjoni) ressqet ilment quddiem il-Kummissjoni Ewropea kontra l-gvern Franċiż primarjament abbażi tal-limiti fuq id-dħul għall-aċċess tad-djar soċjali li huma għoljin wisq u b’hekk irendu impossibbli l-konformità mal-prattiki tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni. |
| --- | --- |

4.4

Fi Franza, l-Union nationale de la propriété immobilière (l-assoċjazzjoni nazzjonali tal-proprjetarji tal-akkomodazzjoni) ressqet ilment quddiem il-Kummissjoni Ewropea kontra l-gvern Franċiż primarjament abbażi tal-limiti fuq id-dħul għall-aċċess tad-djar soċjali li huma għoljin wisq u b’hekk irendu impossibbli l-konformità mal-prattiki tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni.

| 4.5 | Id-direttivi proposti dwar l-akkwist pubbliku u dwar il-konċessjonijiet iwasslu biex il-kooperazzjoni fost l-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali koperti mill-kunċetti tal-intrapriżi soċjali u l-korpi pubbliċi tiġi konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ dawn id-direttivi u sejħiet għall-offerti. Bl-estensjoni tal-ġurisprudenza relatata mal-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet pubbliċi sabiex din tkopri l-awtoritajiet kuntrattwali kollha, il-Kummissjoni Ewropea qed tikkontribwixxi f’li thedded il-prattiki ta’ kooperazzjoni u l-ġbir flimkien tar-riżorsi li hemm bżonn sabiex tiġi modernizzata l-akkomodazzjoni soċjali sabiex tiġi żgurata l-ġestjoni effettiva tagħha u tissaħħaħ il-bażi lokali tagħha. |
| --- | --- |

4.5

Id-direttivi proposti dwar l-akkwist pubbliku u dwar il-konċessjonijiet iwasslu biex il-kooperazzjoni fost l-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali koperti mill-kunċetti tal-intrapriżi soċjali u l-korpi pubbliċi tiġi konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ dawn id-direttivi u sejħiet għall-offerti. Bl-estensjoni tal-ġurisprudenza relatata mal-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet pubbliċi sabiex din tkopri l-awtoritajiet kuntrattwali kollha, il-Kummissjoni Ewropea qed tikkontribwixxi f’li thedded il-prattiki ta’ kooperazzjoni u l-ġbir flimkien tar-riżorsi li hemm bżonn sabiex tiġi modernizzata l-akkomodazzjoni soċjali sabiex tiġi żgurata l-ġestjoni effettiva tagħha u tissaħħaħ il-bażi lokali tagħha.

| 4.6 | Dawn l-eżempji konkreti juru l-impatt dirett tal-liġi tal-Unjoni Ewropea fuq il-kundizzjonijiet tad-definizzjoni, l-organizzazzjoni u l-finanzjament tal-akkomodazzjoni soċjali fl-Istati Membri u jitolbu qafas legali favorevoli għall-iżvilupp tal-akkomodazzjoni soċjali fl-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

4.6

Dawn l-eżempji konkreti juru l-impatt dirett tal-liġi tal-Unjoni Ewropea fuq il-kundizzjonijiet tad-definizzjoni, l-organizzazzjoni u l-finanzjament tal-akkomodazzjoni soċjali fl-Istati Membri u jitolbu qafas legali favorevoli għall-iżvilupp tal-akkomodazzjoni soċjali fl-Unjoni Ewropea.

| 4.7 | B’riżulat tal-aspetti differenti tagħha u l-preżenza tagħha fl-Unjoni Ewropea, l-akkomodazzjoni soċjali taqdi rwol prinċipali fl-implimentazzjoni tal-Istrateġija Ewropa 2020. Hija tikkontribwixxi b’mod attiv sabiex jinkiseb l-għan li l-UE ssir ekonomija intelliġenti, sostenibbli u inklussiva billi tgħin sabiex jiġu żgurati livelli għolja ta’ impjieg, produttività, inklużjoni soċjali u koeżjoni u tagħti kontribut attiv fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima filwaqt li fl-istess ħin tiġġieled kontra l-faqar enerġetiku. |
| --- | --- |

4.7

B’riżulat tal-aspetti differenti tagħha u l-preżenza tagħha fl-Unjoni Ewropea, l-akkomodazzjoni soċjali taqdi rwol prinċipali fl-implimentazzjoni tal-Istrateġija Ewropa 2020. Hija tikkontribwixxi b’mod attiv sabiex jinkiseb l-għan li l-UE ssir ekonomija intelliġenti, sostenibbli u inklussiva billi tgħin sabiex jiġu żgurati livelli għolja ta’ impjieg, produttività, inklużjoni soċjali u koeżjoni u tagħti kontribut attiv fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima filwaqt li fl-istess ħin tiġġieled kontra l-faqar enerġetiku.

| 4.8 | Filwaqt li kull Stat Membri għandu jadotta l-miri nazzjonali tiegħu f’kull wieħed minn dawn l-oqsma u anki fil-qasam tal-iżvilupp tal-offerta tal-akkomodazzjoni soċjali, l-azzjonijiet konkreti fil-livell Ewropew għandhom jappoġġjaw l-Istrateġija Ewropa 2020 anki fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali. |
| --- | --- |

4.8

Filwaqt li kull Stat Membri għandu jadotta l-miri nazzjonali tiegħu f’kull wieħed minn dawn l-oqsma u anki fil-qasam tal-iżvilupp tal-offerta tal-akkomodazzjoni soċjali, l-azzjonijiet konkreti fil-livell Ewropew għandhom jappoġġjaw l-Istrateġija Ewropa 2020 anki fil-qasam tal-akkomodazzjoni soċjali.

5.   Politiki tal-akkomodazzjoni soċjali li jirriflettu kompletament l-għanijiet tal-Ewropa 2020 u ta’ gvernanza ekonomika aħjar

| 5.1 | L-akkomodazzjoni soċjali tikkontribwixxi b’mod attiv sabiex jinkisbu numru ta’ għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020 fir-rigward tal-appoġġ tal-istrateġija sabiex din tagħti spinta lit-tkabbir u għal kemm ikunu attraenti t-territorji, l-investiment ġenerat u l-ħolqien tal-impjiegi li ma jistgħux jiġu rilokati, il-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali u l-impenn fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima u l-faqar enerġetiku. |
| --- | --- |

5.1

L-akkomodazzjoni soċjali tikkontribwixxi b’mod attiv sabiex jinkisbu numru ta’ għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020 fir-rigward tal-appoġġ tal-istrateġija sabiex din tagħti spinta lit-tkabbir u għal kemm ikunu attraenti t-territorji, l-investiment ġenerat u l-ħolqien tal-impjiegi li ma jistgħux jiġu rilokati, il-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali u l-impenn fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima u l-faqar enerġetiku.

| 5.2 | L-Unjoni Ewropea għalhekk hija t-tieni l-ikbar produttur fid-dinja tal-akkomodazzjoni soċjali wara ċ-Ċina li għamlet l-akkomodazzjoni soċjali politika li tappoġġja t-tkabbir ekonomiku u urban u li tiġġieled il-fenomenu ta’ bżieżaq immobiljari fis-settur privat. |
| --- | --- |

5.2

L-Unjoni Ewropea għalhekk hija t-tieni l-ikbar produttur fid-dinja tal-akkomodazzjoni soċjali wara ċ-Ċina li għamlet l-akkomodazzjoni soċjali politika li tappoġġja t-tkabbir ekonomiku u urban u li tiġġieled il-fenomenu ta’ bżieżaq immobiljari fis-settur privat.

| 5.3 | L-akkomodazzjoni hija kompletament eliġibbli għall-fondi strutturali tal-perjodu 2014-2020 kif tipproponi l-Kummissjoni Ewropea b’mod partikolari għar-rinnovazzjonijiet sabiex jitjiebu l-effiċjenza enerġetika u l-promozzjoni tal-enerġija rinnovabbli fil-qasam tal-miżuri integrati għall-iżvilupp urban sostenibbli u l-ġlieda kontra l-esklużjoni mill-aċċess għall-akkomodazzjoni għall-komunitajiet marġinalizzati u għal servizzi soċjali affordabbli u ta’ kwalità għolja. |
| --- | --- |

5.3

L-akkomodazzjoni hija kompletament eliġibbli għall-fondi strutturali tal-perjodu 2014-2020 kif tipproponi l-Kummissjoni Ewropea b’mod partikolari għar-rinnovazzjonijiet sabiex jitjiebu l-effiċjenza enerġetika u l-promozzjoni tal-enerġija rinnovabbli fil-qasam tal-miżuri integrati għall-iżvilupp urban sostenibbli u l-ġlieda kontra l-esklużjoni mill-aċċess għall-akkomodazzjoni għall-komunitajiet marġinalizzati u għal servizzi soċjali affordabbli u ta’ kwalità għolja.

| 5.4 | L-akkomodazzjoni soċjali toffri rispons prattiku u effettiv għar-rieda tal-Kummissjoni u l-Kunsill li jsaħħu l-gvernanza ekonomika taż-żona tal-euro u b’mod partikolari li jimmonitorjaw il-bżieżaq immobiljari u l-effetti koroh tagħhom fuq il-bilanċ makroekonomiku u soċjali. L-iżvilupp ta’ provvista parallela ta’ akkomodazzjoni soċjali tikkontribwixxi f’li tillimita d-daqs tal-fenomenu ta’ dawn il-bżieżaq u ċ-ċikli immobiljari. |
| --- | --- |

5.4

L-akkomodazzjoni soċjali toffri rispons prattiku u effettiv għar-rieda tal-Kummissjoni u l-Kunsill li jsaħħu l-gvernanza ekonomika taż-żona tal-euro u b’mod partikolari li jimmonitorjaw il-bżieżaq immobiljari u l-effetti koroh tagħhom fuq il-bilanċ makroekonomiku u soċjali. L-iżvilupp ta’ provvista parallela ta’ akkomodazzjoni soċjali tikkontribwixxi f’li tillimita d-daqs tal-fenomenu ta’ dawn il-bżieżaq u ċ-ċikli immobiljari.

| 5.5 | Jekk għal raġunijiet baġitarji jew interpretazzjoni limitata wisq tad-definizzjoni tal-persuni żvantaġġati jew gruppi soċjali inqas vantaġġati, Stati Membru ma setax jadatta l-provvista tal-akkomodazzjoni soċjali għall-bżonnijiet reali taċ-ċittadini, b’konformità mal-impenji internazzjonali fil-qasam tad-dritt għall-akkomodazzjoni, l-aċċess universali għal akkomodazzjoni diċenti u affordabbli ser jinkiseb biss permezz ta’ interferenza kbira tal-awtoritajiet pubbliċi fis-suq privat. |
| --- | --- |

5.5

Jekk għal raġunijiet baġitarji jew interpretazzjoni limitata wisq tad-definizzjoni tal-persuni żvantaġġati jew gruppi soċjali inqas vantaġġati, Stati Membru ma setax jadatta l-provvista tal-akkomodazzjoni soċjali għall-bżonnijiet reali taċ-ċittadini, b’konformità mal-impenji internazzjonali fil-qasam tad-dritt għall-akkomodazzjoni, l-aċċess universali għal akkomodazzjoni diċenti u affordabbli ser jinkiseb biss permezz ta’ interferenza kbira tal-awtoritajiet pubbliċi fis-suq privat.

6.   L-indirizzar tal-isfidi l-ġodda relatati mal-enerġija u l-qasam soċjali

| 6.1 | L-akkomodazzjoni soċjali trid tiffaċja s-stiwazzjoni ġdida tal-klima u l-bżonn li tittejjeb l-effiċjenza enerġetika tal-istokk attwali u l-ġdid. Il-politiki tal-investiment fl-enerġija implimentati mill-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali għandhom jingħataw appoġġ pubbliku billi dawn jgħinu fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, il-ġlieda kontra l-faqar enerġetiku fi djar bi dħul baxx u l-promozzjoni tal-impjieg lokali u l-iżvilupp ekonomiku reġjonali. Il-politika ta’ koeżjoni tista’ tikkontribwixxi b’mod attiv f’dan il-proċess u tiżgura effett ta’ lieva għall-ksib ta’ finanzjament addizzjonali ieħor. |
| --- | --- |

6.1

L-akkomodazzjoni soċjali trid tiffaċja s-stiwazzjoni ġdida tal-klima u l-bżonn li tittejjeb l-effiċjenza enerġetika tal-istokk attwali u l-ġdid. Il-politiki tal-investiment fl-enerġija implimentati mill-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali għandhom jingħataw appoġġ pubbliku billi dawn jgħinu fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, il-ġlieda kontra l-faqar enerġetiku fi djar bi dħul baxx u l-promozzjoni tal-impjieg lokali u l-iżvilupp ekonomiku reġjonali. Il-politika ta’ koeżjoni tista’ tikkontribwixxi b’mod attiv f’dan il-proċess u tiżgura effett ta’ lieva għall-ksib ta’ finanzjament addizzjonali ieħor.

| 6.2 | It-tixjiħ tal-popolazzjoni huwa kwistjoni kbira li titlob adattament tal-akkomodazzjoni soċjali sabiex din taqdi l-bżonnijiet tal-anzjani u l-persuni dipendenti u għall-iżvilupp ta’ servizzi integrati ġodda li jippermettu lill-persuni dipendenti li jgħixu fi djarhom u li jaċċessaw l-akkomodazzjoni soċjali. |
| --- | --- |

6.2

It-tixjiħ tal-popolazzjoni huwa kwistjoni kbira li titlob adattament tal-akkomodazzjoni soċjali sabiex din taqdi l-bżonnijiet tal-anzjani u l-persuni dipendenti u għall-iżvilupp ta’ servizzi integrati ġodda li jippermettu lill-persuni dipendenti li jgħixu fi djarhom u li jaċċessaw l-akkomodazzjoni soċjali.

| 6.3 | Is-sitwazzjoni prekarja li qed tkompli tiżdied tal-benefiċċjarji jew dawk li qed jitolbu akkomodazzjoni soċjli ssaħħaħ il-bżonn ta’ taħlita soċjali u kwalità tal-provvista tal-akkomodazzjoni soċjali fil-livell lokali u għall-iżvilupp ta’ approċċi integrati ta’ żvilupp urban sostenibbli li jkopri l-aspetti soċjali, ekonomiċi, urbani u ambjentali hekk kif previsti fil-proposta għal Regolament FEŻR tal-Kummissjoni Ewropea. |
| --- | --- |

6.3

Is-sitwazzjoni prekarja li qed tkompli tiżdied tal-benefiċċjarji jew dawk li qed jitolbu akkomodazzjoni soċjli ssaħħaħ il-bżonn ta’ taħlita soċjali u kwalità tal-provvista tal-akkomodazzjoni soċjali fil-livell lokali u għall-iżvilupp ta’ approċċi integrati ta’ żvilupp urban sostenibbli li jkopri l-aspetti soċjali, ekonomiċi, urbani u ambjentali hekk kif previsti fil-proposta għal Regolament FEŻR tal-Kummissjoni Ewropea.

7.   Ir-rwol tal-Unjoni Ewropea

| 7.1 | L-Unjoni Ewropea l-ewwel u qabel kollox għandha tiggarantixxi qafas ġuridiku favorevoli għall-iżvilupp tal-akkomodazzjoni soċjali fl-Istati Membri kemm f’termini ta’ finanzjament tal-provvista kif ukoll il-modalitajiet tad-definizzjoni u t-tħaddim. Dan il-qafas ġuridiku favorevoli jista’ jinqasam fil-monitoraġġ tal-iżbalji ovvji fil-klassifikazzjoni bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, il-kompatibbiltà tal-għajnuna mill-Istat mogħtija lill-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali, l-implimentazzjoni tal-provvisti tal-akkwist pubbliku u l-kooperazzjoni bejn l-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali iżda wkoll l-applikazzjoni ta’ rati mnaqqsa tal-VAT billi dan huwa bżonn bażiku. |
| --- | --- |

7.1

L-Unjoni Ewropea l-ewwel u qabel kollox għandha tiggarantixxi qafas ġuridiku favorevoli għall-iżvilupp tal-akkomodazzjoni soċjali fl-Istati Membri kemm f’termini ta’ finanzjament tal-provvista kif ukoll il-modalitajiet tad-definizzjoni u t-tħaddim. Dan il-qafas ġuridiku favorevoli jista’ jinqasam fil-monitoraġġ tal-iżbalji ovvji fil-klassifikazzjoni bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, il-kompatibbiltà tal-għajnuna mill-Istat mogħtija lill-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali, l-implimentazzjoni tal-provvisti tal-akkwist pubbliku u l-kooperazzjoni bejn l-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali iżda wkoll l-applikazzjoni ta’ rati mnaqqsa tal-VAT billi dan huwa bżonn bażiku.

| 7.2 | Il-Kummissjoni Ewropea jeħtieġ li tikkunsidra mill-ġdid il-prattiki tat-teħid tad-deċiżjonijiet tagħha fil-qasam tal-kontroll tal-iżbalji fil-klassifikazzjoni tal-akkomodazzjoni soċjali bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali billi jista’ jkun li dawn mhux dejjem jirriflettu l-bżonnijiet speċifiċi tas-settur. Hija għandha tħalli f’idejn l-Istati Membri r-responsabbiltà tad-definizzjoni tal-kundizzjonijiet tal-aċċess u l-prezz tal-akkomodazzjoni soċjali b’referenza għall-bżonnijiet lokali u l-preferenzi lokali kif ukoll il-bżonnijiet reali taċ-ċittadini żvantaġġati jew tal-gruppi soċjali inqas żvantaġġati, b’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-protokoll 26 dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali. |
| --- | --- |

7.2

Il-Kummissjoni Ewropea jeħtieġ li tikkunsidra mill-ġdid il-prattiki tat-teħid tad-deċiżjonijiet tagħha fil-qasam tal-kontroll tal-iżbalji fil-klassifikazzjoni tal-akkomodazzjoni soċjali bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali billi jista’ jkun li dawn mhux dejjem jirriflettu l-bżonnijiet speċifiċi tas-settur. Hija għandha tħalli f’idejn l-Istati Membri r-responsabbiltà tad-definizzjoni tal-kundizzjonijiet tal-aċċess u l-prezz tal-akkomodazzjoni soċjali b’referenza għall-bżonnijiet lokali u l-preferenzi lokali kif ukoll il-bżonnijiet reali taċ-ċittadini żvantaġġati jew tal-gruppi soċjali inqas żvantaġġati, b’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-protokoll 26 dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali.

| 7.3 | Il-KESE jilqa’ d-deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea li ġġedded l-eżenzjoni mill-obbligu tan-notifika tal-għajnuna mill-Istat fil-forma ta’ kumpens tas-servizz pubbliku li jingħata lill-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali u jinnota bi pjaċir li d-deċiżjoni tqis ċertu aspetti li jikkonċernaw b’mod partikolari t-tul tal-mandat u l-investiment fit-tul. |
| --- | --- |

7.3

Il-KESE jilqa’ d-deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea li ġġedded l-eżenzjoni mill-obbligu tan-notifika tal-għajnuna mill-Istat fil-forma ta’ kumpens tas-servizz pubbliku li jingħata lill-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali u jinnota bi pjaċir li d-deċiżjoni tqis ċertu aspetti li jikkonċernaw b’mod partikolari t-tul tal-mandat u l-investiment fit-tul.

| 7.4 | Il-KESE jilqa’ l-volontà li esprimiet il-Kummissjoni Ewropea fil-Komunikazzjoni dwar l-intraprenditorija soċjali li tippromovi ekosistema favorevoli għall-iżvilupp tal-intrapriżi soċjali fl-Unjoni Ewropea inkluż l-aċċess għall-akkomodazzjoni u li tiffavorixxi t-twaqqif ta’ investimenti solidali. Huwa jenfasizza l-bżonn li jitħares ir-rwol tal-imsieħba soċjali fl-Istati Membri fejn tradizzjonalment huma jipparteċipaw fil-ġestjoni tal-akkomodazzjoni soċjali. |
| --- | --- |

7.4

Il-KESE jilqa’ l-volontà li esprimiet il-Kummissjoni Ewropea fil-Komunikazzjoni dwar l-intraprenditorija soċjali li tippromovi ekosistema favorevoli għall-iżvilupp tal-intrapriżi soċjali fl-Unjoni Ewropea inkluż l-aċċess għall-akkomodazzjoni u li tiffavorixxi t-twaqqif ta’ investimenti solidali. Huwa jenfasizza l-bżonn li jitħares ir-rwol tal-imsieħba soċjali fl-Istati Membri fejn tradizzjonalment huma jipparteċipaw fil-ġestjoni tal-akkomodazzjoni soċjali.

| 7.5 | Il-Kummissjoni, il-Parlament u l-Kunsill għandhom jinkludu fil-proposti għal Direttivi relatati mas-swieq pubbliċi u l-konċessjonijiet, il-kooperazzjoni bejn l-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali fir-rwol tagħhom ta’ korpi pubbliċi u intrapriżi soċjali billi jiġu integrati fil-qasam tal-kooperazzjoni pubblika- privata fid-dawl tar-rwol ta’ interess pubbliku ta’ dawn l-aġenziji u l-parteċipazzjoni pubblika jew privata tagħhom. |
| --- | --- |

7.5

Il-Kummissjoni, il-Parlament u l-Kunsill għandhom jinkludu fil-proposti għal Direttivi relatati mas-swieq pubbliċi u l-konċessjonijiet, il-kooperazzjoni bejn l-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali fir-rwol tagħhom ta’ korpi pubbliċi u intrapriżi soċjali billi jiġu integrati fil-qasam tal-kooperazzjoni pubblika- privata fid-dawl tar-rwol ta’ interess pubbliku ta’ dawn l-aġenziji u l-parteċipazzjoni pubblika jew privata tagħhom.

| 7.6 | Il-Kummissjoni Ewropea għandha tqis mill-ġdid il-proposti tagħha dwar il-futur tas-sistema komuni tal-VAT billi tippreżerva l-għażla tal-Istati Membri li japplikaw rati mnaqqsa għall-bini u r-rinnovazzjoni tal-akkomodazzjoni soċjali minn provvedituri pubbliċi, soċjali u privati mingħajr distinzjoni, billi hija bżonn bażiku ta’ natura lokali li ma jolqotx il-kummerċ bejn l-Istati Membri jew it-tħaddim tajjeb tas-suq intern. |
| --- | --- |

7.6

Il-Kummissjoni Ewropea għandha tqis mill-ġdid il-proposti tagħha dwar il-futur tas-sistema komuni tal-VAT billi tippreżerva l-għażla tal-Istati Membri li japplikaw rati mnaqqsa għall-bini u r-rinnovazzjoni tal-akkomodazzjoni soċjali minn provvedituri pubbliċi, soċjali u privati mingħajr distinzjoni, billi hija bżonn bażiku ta’ natura lokali li ma jolqotx il-kummerċ bejn l-Istati Membri jew it-tħaddim tajjeb tas-suq intern.

| 7.7 | L-Unjoni Ewropea għandha tappoġġja wkoll lill-Istati Membri biex jiżviluppaw provvista ta’ akkomodazzjoni soċjali u jimmodernizzawha sabiex din tindirizza l-isfidi l-ġodda, demografiċi, soċjali u tal-klima u b’hekk tikkontribwixxi b’mod attiv fil-ksib tal-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020. |
| --- | --- |

7.7

L-Unjoni Ewropea għandha tappoġġja wkoll lill-Istati Membri biex jiżviluppaw provvista ta’ akkomodazzjoni soċjali u jimmodernizzawha sabiex din tindirizza l-isfidi l-ġodda, demografiċi, soċjali u tal-klima u b’hekk tikkontribwixxi b’mod attiv fil-ksib tal-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020.

| 7.8 | Il-KESE għalhekk jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni dwar ir-Regolamenti tal-FEŻR u l-FSE li jikkonsistu f’li dawn l-oqsma jsiru eliġibbli għall-Fondi Strutturali tal-2014-2020: l-investimenti ta’ prijorità fil-qasam tar-rinnovazzjoni relatata mal-effiċjenza tal-enerġija tal-akkomodazzjoni soċjali, azzjonijiet integrati ta’ żvilupp sostenibbli urban, aċċess għall-akkomodazzjoni soċjali ta’ kwalità u affordabbli għall-komunitajiet marġinalizzati u l-promozzjoni tal-intrapriżi soċjali. Il-KESE jfakkar li l-għan huwa li jkun hemm offerta ta’ akkomodazzjoni soċjali ta’ kwalità għal dawk kollha li jeħtieġuha. |
| --- | --- |

7.8

Il-KESE għalhekk jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni dwar ir-Regolamenti tal-FEŻR u l-FSE li jikkonsistu f’li dawn l-oqsma jsiru eliġibbli għall-Fondi Strutturali tal-2014-2020: l-investimenti ta’ prijorità fil-qasam tar-rinnovazzjoni relatata mal-effiċjenza tal-enerġija tal-akkomodazzjoni soċjali, azzjonijiet integrati ta’ żvilupp sostenibbli urban, aċċess għall-akkomodazzjoni soċjali ta’ kwalità u affordabbli għall-komunitajiet marġinalizzati u l-promozzjoni tal-intrapriżi soċjali. Il-KESE jfakkar li l-għan huwa li jkun hemm offerta ta’ akkomodazzjoni soċjali ta’ kwalità għal dawk kollha li jeħtieġuha.

| 7.9 | Il-KESE jqis li dawn il-miżuri huma neċessarji u għandhom jakkumpanjaw id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar l-effiċjenza tal-enerġija tal-Kummisjoni Ewropea li titlob li l-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali jtejbu l-effiċjenza enerġetika tal-istokkijiet ta’ akkomodazzjoni soċjali b’4 % kull sena. Obbligu bħal dan għandu jiġi akkumpanjat minn miżuri speċifiċi ta’ finanzjament tal-investimenti b’mod partikolari permezz tal-FEŻR iżda anki bil-ħolqien ta’ fond ta’ investiment fil-livell Ewropew. |
| --- | --- |

7.9

Il-KESE jqis li dawn il-miżuri huma neċessarji u għandhom jakkumpanjaw id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar l-effiċjenza tal-enerġija tal-Kummisjoni Ewropea li titlob li l-aġenziji tal-akkomodazzjoni soċjali jtejbu l-effiċjenza enerġetika tal-istokkijiet ta’ akkomodazzjoni soċjali b’4 % kull sena. Obbligu bħal dan għandu jiġi akkumpanjat minn miżuri speċifiċi ta’ finanzjament tal-investimenti b’mod partikolari permezz tal-FEŻR iżda anki bil-ħolqien ta’ fond ta’ investiment fil-livell Ewropew.

| 7.10 | Il-Parlament u l-Kunsill għandhom jadottaw il-proposti tal-Kummissjoni dwar ir-regolamenti FEŻR u l-FSE li jistgħu jikkontribwixxu għall-implimentazzjoni tal-Istrateġija 2020 u li għall-ewwel darba jirrikonoxxu – fir-regolamenti tal-Fondi Strutturali - ir-rwol prijoritarju tal-akkomodazzjoni fil-politiki tal-investiment tal-Istati Membri fil-qafas tal-politika ta’ koeżjoni għall-2014-2020. |
| --- | --- |

7.10

Il-Parlament u l-Kunsill għandhom jadottaw il-proposti tal-Kummissjoni dwar ir-regolamenti FEŻR u l-FSE li jistgħu jikkontribwixxu għall-implimentazzjoni tal-Istrateġija 2020 u li għall-ewwel darba jirrikonoxxu – fir-regolamenti tal-Fondi Strutturali - ir-rwol prijoritarju tal-akkomodazzjoni fil-politiki tal-investiment tal-Istati Membri fil-qafas tal-politika ta’ koeżjoni għall-2014-2020.

| 7.11 | Ir-regolament dwar is-swieq tad-djar fl-Istati Membri huwa kwistjoni importanti għall-istabbiltà taż-żona tal-euro billi fid-dawl tal-impatt makroekonomiku u soċjali tal-fenomeni tal-bżieżaq immobiljari. L-akkomodazzjoni soċjali tikkontribwixxi fl-istabbilizzazzjoni tas-swieq tal-akkomodazzjoni u r-regolament taċ-ċikli tal-akkomodazzjoni. |
| --- | --- |

7.11

Ir-regolament dwar is-swieq tad-djar fl-Istati Membri huwa kwistjoni importanti għall-istabbiltà taż-żona tal-euro billi fid-dawl tal-impatt makroekonomiku u soċjali tal-fenomeni tal-bżieżaq immobiljari. L-akkomodazzjoni soċjali tikkontribwixxi fl-istabbilizzazzjoni tas-swieq tal-akkomodazzjoni u r-regolament taċ-ċikli tal-akkomodazzjoni.

| 7.12 | Il-KESE jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni li tistabbilixxi sorveljanza makroekonomika iktar b’saħħitha fiż-żona tal-euro u li tinkludi komponent dwar l-effetti makroekonomiċi tal-bżieżaq immobiljari. Il-KESE jqis li din id-dispożizzjoni ta’ sorveljanza msaħħa għandha tiġi akkumpanjata minn miżuri ta’ promozzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-regolazzjoni intelliġenti tas-swieq tal-akkomodazzjoni fl-Istati Membri u l-iżvilupp ta’ provvista ta’ akkomodazzjoni soċjali u privata sabiex iċ-ċikli tal-proprjetà jiġu stabbilizzati u moderati b’konformità mal-prinċipji ta’ żvilupp urban sostenibbli. |
| --- | --- |

7.12

Il-KESE jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni li tistabbilixxi sorveljanza makroekonomika iktar b’saħħitha fiż-żona tal-euro u li tinkludi komponent dwar l-effetti makroekonomiċi tal-bżieżaq immobiljari. Il-KESE jqis li din id-dispożizzjoni ta’ sorveljanza msaħħa għandha tiġi akkumpanjata minn miżuri ta’ promozzjoni tad-dispożizzjonijiet tar-regolazzjoni intelliġenti tas-swieq tal-akkomodazzjoni fl-Istati Membri u l-iżvilupp ta’ provvista ta’ akkomodazzjoni soċjali u privata sabiex iċ-ċikli tal-proprjetà jiġu stabbilizzati u moderati b’konformità mal-prinċipji ta’ żvilupp urban sostenibbli.

| 7.13 | Il-KESE jqis li hemm bżonn indispensabbli ta’ riflessjoni dwar ir-riżervi Ewropej għall-istabbilizzazzjoni tal-fondi tal-akkomodazzjoni soċjali li hija parti mill-mudell soċjali Ewropew. L-idea ta’ kont pubbliku Ewropew ta’ tfaddil limitat iddedikat għall-akkomodazzjoni soċjali għandha tiġi eżaminata. Kont bħal dan jista’ jinfetaħ fuq l-internet mal-BEI li jista’ jmexxi l-fondi. Proċedura bħal din ikollha l-kompitu doppju li tistabbilizza l-investiment fl-akkomodazzjoni soċjali u toħloq appartenenza sħiħa fost iċ-ċittadini li għandhom kont. |
| --- | --- |

7.13

Il-KESE jqis li hemm bżonn indispensabbli ta’ riflessjoni dwar ir-riżervi Ewropej għall-istabbilizzazzjoni tal-fondi tal-akkomodazzjoni soċjali li hija parti mill-mudell soċjali Ewropew. L-idea ta’ kont pubbliku Ewropew ta’ tfaddil limitat iddedikat għall-akkomodazzjoni soċjali għandha tiġi eżaminata. Kont bħal dan jista’ jinfetaħ fuq l-internet mal-BEI li jista’ jmexxi l-fondi. Proċedura bħal din ikollha l-kompitu doppju li tistabbilizza l-investiment fl-akkomodazzjoni soċjali u toħloq appartenenza sħiħa fost iċ-ċittadini li għandhom kont.

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/59 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/59

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Is-soċjetà ċivili emerġenti fiċ-Ċina: il-kontribut tas-soċjetà ċivili għas-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina u l-impatt tagħha għal żmien twil”

2013/C 44/10

Relatur: is-Sinjura SIGMUND

Nhar is-16 ta’ Settembru 2010, il-Bureau tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda li jħejji opinjoni dwar

Is-soċjetà ċivili emerġenti fiċ-Ċina: il-kontribut tas-soċjetà ċivili għas-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina u l-impatt tagħha għal żmien twil.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għar-Relazzjonijiet Esterni, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar dan is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar l-20 ta’ Novembru 2012. Ir-relatur kienet is-Sinjura Sigmund.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-13 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni bi 68 vot favur, vot wieħed (1) kontra u 5 astensjonijiet.

1.   Rakkomandazzonijiet

| 1.1 | Il-Kumitat jappella lill-Kummissjoni biex tinvolvih fl-attivitajiet attwali tal-gruppi ta’ ħidma differenti li twaqqfu fil-qafas tat-tielet pilastru, jiġifieri id-djalogu bejn il-persuni. Bħala pjattaforma istituzzjonali għad-djalogu ċivili fil-livell tal-UE, il-Kumitat diġà għandu know-how kbir u ħafna esperjenza, u għalhekk jista’ jikkontribwixxi fl-iżvilupp ta’ dan it-tip ta’ djalogu maċ-Ċina. Fl-1999 il-Kumitat kien diġà stqarr li l-kultura ssawwar l-oqsma ta’ azzjoni tas-soċjetà ċivili (1), u għalhekk fid-definizzjoni wiesgħa li adotta jikkunsidra l-kultura bħala tema orizzontali. B’dan l-approċċ, il-Kumitat huwa l-aktar korp adatt biex, fil-qafas tal-kompetenzi tiegħu, jakkumpanja u jappoġġja l-politika ta’ “soft power” u d-“diplomazija interkulturali” tal-UE u ċ-Ċina fid-djalogu ta’ bejniethom. |
| --- | --- |

1.1

Il-Kumitat jappella lill-Kummissjoni biex tinvolvih fl-attivitajiet attwali tal-gruppi ta’ ħidma differenti li twaqqfu fil-qafas tat-tielet pilastru, jiġifieri id-djalogu bejn il-persuni. Bħala pjattaforma istituzzjonali għad-djalogu ċivili fil-livell tal-UE, il-Kumitat diġà għandu know-how kbir u ħafna esperjenza, u għalhekk jista’ jikkontribwixxi fl-iżvilupp ta’ dan it-tip ta’ djalogu maċ-Ċina. Fl-1999 il-Kumitat kien diġà stqarr li l-kultura ssawwar l-oqsma ta’ azzjoni tas-soċjetà ċivili (1), u għalhekk fid-definizzjoni wiesgħa li adotta jikkunsidra l-kultura bħala tema orizzontali. B’dan l-approċċ, il-Kumitat huwa l-aktar korp adatt biex, fil-qafas tal-kompetenzi tiegħu, jakkumpanja u jappoġġja l-politika ta’ “soft power” u d-“diplomazija interkulturali” tal-UE u ċ-Ċina fid-djalogu ta’ bejniethom.

| 1.2 | L-inizjattivi bejn il-persuni għandhom l-ewwel u qabel kollox jiġu approfonditi kemm jista’ jkun fl-aktar livelli baxxi permezz ta’ aktar skambji tal-istudenti u possibbilment permezz ta’ programmi speċifiċi ta’ taħriġ u ta’ ġemellaġġi bejn il-bliet u l-muniċipalitajiet. |
| --- | --- |

1.2

L-inizjattivi bejn il-persuni għandhom l-ewwel u qabel kollox jiġu approfonditi kemm jista’ jkun fl-aktar livelli baxxi permezz ta’ aktar skambji tal-istudenti u possibbilment permezz ta’ programmi speċifiċi ta’ taħriġ u ta’ ġemellaġġi bejn il-bliet u l-muniċipalitajiet.

| 1.3 | L-iżvilupp tat-turiżmu kulturali għandu jingħata attenzjoni. L-esperjenza wriet li t-turiżmu kulturali mhux biss jistimola l-ekonomija, iżda jgħin ukoll biex il-popli jifhmu lil xulxin fuq medda twila ta’ żmien. |
| --- | --- |

1.3

L-iżvilupp tat-turiżmu kulturali għandu jingħata attenzjoni. L-esperjenza wriet li t-turiżmu kulturali mhux biss jistimola l-ekonomija, iżda jgħin ukoll biex il-popli jifhmu lil xulxin fuq medda twila ta’ żmien.

| 1.4 | Għandu jkun meħtieġ li jiġu rispettati l-istandards internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet demokratiċi u fundamentali, li huma prerekwiżiti importanti għall-espressjoni kulturali, l-iskambji kulturali u d-diversità kulturali. |
| --- | --- |

1.4

Għandu jkun meħtieġ li jiġu rispettati l-istandards internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet demokratiċi u fundamentali, li huma prerekwiżiti importanti għall-espressjoni kulturali, l-iskambji kulturali u d-diversità kulturali.

| 1.5 | L-edukazzjoni u t-taħriġ (inkluża l-edukazzjoni għall-adulti) għandhom jiġu inklużi fl-attivitajiet konġunti, għaliex id-djalogu interkulturali joffri bosta opportunitajiet f’dan il-qasam: mit-tagħlim tal-lingwi sal-edukazzjoni tal-konsumatur, is-sensibilizzazzjoni dwar il-kwistjonijiet ambjentali, eċċ. |
| --- | --- |

1.5

L-edukazzjoni u t-taħriġ (inkluża l-edukazzjoni għall-adulti) għandhom jiġu inklużi fl-attivitajiet konġunti, għaliex id-djalogu interkulturali joffri bosta opportunitajiet f’dan il-qasam: mit-tagħlim tal-lingwi sal-edukazzjoni tal-konsumatur, is-sensibilizzazzjoni dwar il-kwistjonijiet ambjentali, eċċ.

| 1.6 | Għall-finijiet ta’ sensibilizzazzjoni fit-tul, il-Kumitat jipproponi li kull sena jiġi organizzat “Jum ta’ Laqgħat bejn l-UE u ċ-Ċina” b’avvenimenti kulturali fuq iż-żewġ naħat. |
| --- | --- |

1.6

Għall-finijiet ta’ sensibilizzazzjoni fit-tul, il-Kumitat jipproponi li kull sena jiġi organizzat “Jum ta’ Laqgħat bejn l-UE u ċ-Ċina” b’avvenimenti kulturali fuq iż-żewġ naħat.

| 1.7 | L-iskambju tal-prattiki tajbin għandu jiġi mħeġġeġ fl-akbar numru ta’ oqsma possibbli (dan jista’ jinvolvi lill-atturi ewlenin mill-qasam soċjoekonomiku, bħall-imsieħba soċjali u l-atturi involuti fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem, kemm l-uffiċjali kif ukoll dawk li jagħmlu parti mill-oppożizzjoni, kif ukoll lil diversi istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni u taħriġ, esperti minn oqsma speċifiċi bħall-għaqdiet tal-konsumaturi, l-organizzazzjonijiet ambjentali, l-istituzzjonijiet penali, eċċ.). |
| --- | --- |

1.7

L-iskambju tal-prattiki tajbin għandu jiġi mħeġġeġ fl-akbar numru ta’ oqsma possibbli (dan jista’ jinvolvi lill-atturi ewlenin mill-qasam soċjoekonomiku, bħall-imsieħba soċjali u l-atturi involuti fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem, kemm l-uffiċjali kif ukoll dawk li jagħmlu parti mill-oppożizzjoni, kif ukoll lil diversi istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni u taħriġ, esperti minn oqsma speċifiċi bħall-għaqdiet tal-konsumaturi, l-organizzazzjonijiet ambjentali, l-istituzzjonijiet penali, eċċ.).

| 1.8 | F’kull każ, jeħtieġ li jittejbu n-netwerking tal-inizjattivi eżistenti u l-iskambju ta’ informazzjoni bejn l-atturi kollha, għaliex bħalissa qed isiru għadd ta’ inizjattivi b’mod ftit jew wisq iżolat u qed jintilfu ċerti sinerġiji siewja (pereżempju, id-djalogu kulturali EUNIC-Ċina). |
| --- | --- |

1.8

F’kull każ, jeħtieġ li jittejbu n-netwerking tal-inizjattivi eżistenti u l-iskambju ta’ informazzjoni bejn l-atturi kollha, għaliex bħalissa qed isiru għadd ta’ inizjattivi b’mod ftit jew wisq iżolat u qed jintilfu ċerti sinerġiji siewja (pereżempju, id-djalogu kulturali EUNIC-Ċina).

| 1.9 | Il-kooperazzjoni bejn il-mezzi tax-xandir (it-televiżjoni, l-istampa) u t-taħriġ vokazzjonali u kontinwu konġunt tal-ġurnalisti għandhom jissaħħu; dawn it-tnejn jgħinu biex jintlaħqu partijiet akbar tal-popolazzjoni (2). |
| --- | --- |

1.9

Il-kooperazzjoni bejn il-mezzi tax-xandir (it-televiżjoni, l-istampa) u t-taħriġ vokazzjonali u kontinwu konġunt tal-ġurnalisti għandhom jissaħħu; dawn it-tnejn jgħinu biex jintlaħqu partijiet akbar tal-popolazzjoni (2).

| 1.10 | B’konformità mal-Artikolu 167(3) tat-TFUE, il-Kumitat ser jeżamina x’inizjattivi addizzjonali fit-tul jista’ jieħu fil-qafas tal-kooperazzjoni li diġà għandu maċ-Ċina, u huwa lest ukoll li joffri lill-atturi l-oħra pjattaforma għall-iskambju tal-informazzjoni u tal-fehmiet. |
| --- | --- |

1.10

B’konformità mal-Artikolu 167(3) tat-TFUE, il-Kumitat ser jeżamina x’inizjattivi addizzjonali fit-tul jista’ jieħu fil-qafas tal-kooperazzjoni li diġà għandu maċ-Ċina, u huwa lest ukoll li joffri lill-atturi l-oħra pjattaforma għall-iskambju tal-informazzjoni u tal-fehmiet.

2.   Sfond

| 2.1 | Sa mill-adozzjoni tal-Aġenda Ewropea għall-Kultura fl-2007, beda jintuża aktar u aktar qafas strateġiku ġdid għall-azzjoni esterna tal-Unjoni fejn il-kultura għandha importanza speċjali.
  Bħalissa din il-politika ta’ “soft power” qed tkompli tiġi estiża u implimentata permezz tas-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina u l-istrutturi relatati li ġew ippjanati għal żmien twil fil-kuntest tal-politika interkulturali tal-Unjoni.
  Barra minn hekk, kważi fl-istess żmien il-President Hu Jintao appoġġja dan l-approċċ Ewropew fis-17-il Kungress tal-Partit Komunista taċ-Ċina. F’din l-okkażjoni Hu Jintao saħaq li ċ-Ċina għandha tinvesti fir-“riżorsi ta’ soft power” tagħha. |
| --- | --- |

2.1

Sa mill-adozzjoni tal-Aġenda Ewropea għall-Kultura fl-2007, beda jintuża aktar u aktar qafas strateġiku ġdid għall-azzjoni esterna tal-Unjoni fejn il-kultura għandha importanza speċjali.

Bħalissa din il-politika ta’ “soft power” qed tkompli tiġi estiża u implimentata permezz tas-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina u l-istrutturi relatati li ġew ippjanati għal żmien twil fil-kuntest tal-politika interkulturali tal-Unjoni.

Barra minn hekk, kważi fl-istess żmien il-President Hu Jintao appoġġja dan l-approċċ Ewropew fis-17-il Kungress tal-Partit Komunista taċ-Ċina. F’din l-okkażjoni Hu Jintao saħaq li ċ-Ċina għandha tinvesti fir-“riżorsi ta’ soft power” tagħha.

| 2.2 | Id-dikjarazzjoni konġunta tal-UE u ċ-Ċina dwar il-kultura tat-22 ta’ Ottubru 2007 wasslet għal aktar kooperazzjoni u djalogu fil-qasam tal-kultura u tat bidu wkoll għal skambju politiku msaħħaħ dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ, inkluż il-multilingwiżmu. |
| --- | --- |

2.2

Id-dikjarazzjoni konġunta tal-UE u ċ-Ċina dwar il-kultura tat-22 ta’ Ottubru 2007 wasslet għal aktar kooperazzjoni u djalogu fil-qasam tal-kultura u tat bidu wkoll għal skambju politiku msaħħaħ dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ, inkluż il-multilingwiżmu.

| 2.3 | F’Mejju 2011, rappreżentanti ta’ livell għoli tal-UE u taċ-Ċina qablu li jżidu din il-kooperazzjoni bil-ħolqien tat-“tielet pilastru” fis-sħubija strateġika bejn l-UE u ċ-Ċina, jiġifieri permezz ta’ Djalogu Ewropew-Ċiniż ta’ Livell Għoli bejn il-Persuni. Dan it-“tielet pilastru” ġie deċiż b’mod formali fis-Summit tal-UE u ċ-Ċina tal-14 u l-15 ta’ Frar 2012. |
| --- | --- |

2.3

F’Mejju 2011, rappreżentanti ta’ livell għoli tal-UE u taċ-Ċina qablu li jżidu din il-kooperazzjoni bil-ħolqien tat-“tielet pilastru” fis-sħubija strateġika bejn l-UE u ċ-Ċina, jiġifieri permezz ta’ Djalogu Ewropew-Ċiniż ta’ Livell Għoli bejn il-Persuni. Dan it-“tielet pilastru” ġie deċiż b’mod formali fis-Summit tal-UE u ċ-Ċina tal-14 u l-15 ta’ Frar 2012.

| 2.4 | Is-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina (YICD), li ġiet deċiża mir-rappreżentanti ewlenin tal-UE u taċ-Ċina fis-Summit tal-UE u ċ-Ċina tal-2010 u li tnediet b’mod uffiċjali fl-1 ta’ Frar 2012 fi Brussell, għandha titqies ukoll f’dan il-kuntest. |
| --- | --- |

2.4

Is-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina (YICD), li ġiet deċiża mir-rappreżentanti ewlenin tal-UE u taċ-Ċina fis-Summit tal-UE u ċ-Ċina tal-2010 u li tnediet b’mod uffiċjali fl-1 ta’ Frar 2012 fi Brussell, għandha titqies ukoll f’dan il-kuntest.

| 2.5 | Il-kunċett ta’ din is-Sena ma jkoprix biss it-tisħiħ tar-relazzjonijiet kulturali, iżda wkoll il-promozzjoni tad-djalogu politiku u bejn is-soċjetà ċivili sabiex jinħolqu relazzjonijiet pożittivi u għal żmien twil bejn l-UE u ċ-Ċina (3). Huwa mistenni li jekk kulħadd jiġbed ħabel wieħed u jiġu identifikati s-sinerġiji, is-Sena tad-Djalogu Interkulturali għandha tippromovi d-djalogu bejn is-soċjetà ċivili tal-UE u taċ-Ċina u tħalli effett għal żmien twil. |
| --- | --- |

2.5

Il-kunċett ta’ din is-Sena ma jkoprix biss it-tisħiħ tar-relazzjonijiet kulturali, iżda wkoll il-promozzjoni tad-djalogu politiku u bejn is-soċjetà ċivili sabiex jinħolqu relazzjonijiet pożittivi u għal żmien twil bejn l-UE u ċ-Ċina (3). Huwa mistenni li jekk kulħadd jiġbed ħabel wieħed u jiġu identifikati s-sinerġiji, is-Sena tad-Djalogu Interkulturali għandha tippromovi d-djalogu bejn is-soċjetà ċivili tal-UE u taċ-Ċina u tħalli effett għal żmien twil.

3.   Introduzzjoni

| 3.1 | Din l-Opinjoni tibni fuq l-Opinjoni CESE 413/2006 (relatur: is-Sur Sharma) u fuq ir-riżultati tal-istudju kkummissjonat mill-KESE (4) li jippreżenta analiżi komprensiva tas-soċjetà ċivili Ċiniża attwali. |
| --- | --- |

3.1

Din l-Opinjoni tibni fuq l-Opinjoni CESE 413/2006 (relatur: is-Sur Sharma) u fuq ir-riżultati tal-istudju kkummissjonat mill-KESE (4) li jippreżenta analiżi komprensiva tas-soċjetà ċivili Ċiniża attwali.

| 3.2 | L-Opinjoni tippreżenta l-konklużjonijiet tal-istudju fil-kuntest tal-iżvilupp storiku u s-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina (2012) u tal-oqsma ta’ azzjoni u l-opportunitajiet li jirriżultaw minn dan. |
| --- | --- |

3.2

L-Opinjoni tippreżenta l-konklużjonijiet tal-istudju fil-kuntest tal-iżvilupp storiku u s-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina (2012) u tal-oqsma ta’ azzjoni u l-opportunitajiet li jirriżultaw minn dan.

| 3.3 | Fil-fehma tal-Kumitat huwa partikolarment importanti dak li l-Kummissjoni Ewropea qed tistenna mis-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina, jiġifieri li din is-Sena tikkontribwixxi għad-djalogu bejn is-soċjetà ċivili tal-UE u taċ-Ċina. Il-Kumitat, bħala pjattaforma istituzzjonali għad-djalogu ċivili fl-Unjoni Ewropea, huwa lest jaqdi rwol simili fir-relazzjonijiet bejn l-UE u ċ-Ċina. |
| --- | --- |

3.3

Fil-fehma tal-Kumitat huwa partikolarment importanti dak li l-Kummissjoni Ewropea qed tistenna mis-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina, jiġifieri li din is-Sena tikkontribwixxi għad-djalogu bejn is-soċjetà ċivili tal-UE u taċ-Ċina. Il-Kumitat, bħala pjattaforma istituzzjonali għad-djalogu ċivili fl-Unjoni Ewropea, huwa lest jaqdi rwol simili fir-relazzjonijiet bejn l-UE u ċ-Ċina.

| 3.4 | Fl-1999 il-Kumitat kien diġà rrikonoxxa kunċett kulturali usa’, li jinkludi oqsma oħra bħall-edukazzjoni, it-taħriġ u x-xjenza flimkien mal-arti u l-wirt kulturali. Barra minn hekk, hu saħaq li l-iżvilupp politiku tas-soċjetà ċivili huwa wkoll proċess kulturali (5) li jsawwar il-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini. |
| --- | --- |

3.4

Fl-1999 il-Kumitat kien diġà rrikonoxxa kunċett kulturali usa’, li jinkludi oqsma oħra bħall-edukazzjoni, it-taħriġ u x-xjenza flimkien mal-arti u l-wirt kulturali. Barra minn hekk, hu saħaq li l-iżvilupp politiku tas-soċjetà ċivili huwa wkoll proċess kulturali (5) li jsawwar il-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini.

| 3.5 | Il-KESE huwa tal-fehma li l-mobbiltà tal-persuni hija aspett essenzjali fl-iskambju kulturali bejn il-popli. Għalhekk, jitlob li jitneħħa kull xkiel li jostakola dan it-tip ta’ moviment liberu. |
| --- | --- |

3.5

Il-KESE huwa tal-fehma li l-mobbiltà tal-persuni hija aspett essenzjali fl-iskambju kulturali bejn il-popli. Għalhekk, jitlob li jitneħħa kull xkiel li jostakola dan it-tip ta’ moviment liberu.

| 3.6 | Il-Kumitat esprima l-fehma tiegħu dwar is-Sena Ewropea tad-Djalogu Interkulturali (2008) f’Opinjoni (6) fejn, fost affarijiet oħrajn, enfasizza bil-qawwi dak li tgħid il-Kummissjoni b’rabta ma’ kemm hija importanti l-influwenza ta’ wirt kulturali differenti fuq l-istil ta’ ħajja tagħna. Din l-influwenza hija diġà importanti u għandha tiġi kkunsidrata fil-qasam Komunitarju, iżda fil-qafas tad-djalogu interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina hija għandha importanza kbira immens. |
| --- | --- |

3.6

Il-Kumitat esprima l-fehma tiegħu dwar is-Sena Ewropea tad-Djalogu Interkulturali (2008) f’Opinjoni (6) fejn, fost affarijiet oħrajn, enfasizza bil-qawwi dak li tgħid il-Kummissjoni b’rabta ma’ kemm hija importanti l-influwenza ta’ wirt kulturali differenti fuq l-istil ta’ ħajja tagħna. Din l-influwenza hija diġà importanti u għandha tiġi kkunsidrata fil-qasam Komunitarju, iżda fil-qafas tad-djalogu interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina hija għandha importanza kbira immens.

| 3.7 | Fil-qasam tal-istorja u l-filosofija tal-liġi Ewropea, fl-1748 Montesquieu (7) kien diġà tkellem dwar is-separazzjoni tal-poter li hija fundamentali għal kull sistema demokratika kif ukoll dwar ir-rabta bejn l-ordinament ġuridiku minn naħa, u l-kundizzjonijiet naturali (ġeografija, klima) ta’ pajjiż kif ukoll l-iżvilupp ekonomiku, soċjali u kulturali tal-poplu min-naħa l-oħra. |
| --- | --- |

3.7

Fil-qasam tal-istorja u l-filosofija tal-liġi Ewropea, fl-1748 Montesquieu (7) kien diġà tkellem dwar is-separazzjoni tal-poter li hija fundamentali għal kull sistema demokratika kif ukoll dwar ir-rabta bejn l-ordinament ġuridiku minn naħa, u l-kundizzjonijiet naturali (ġeografija, klima) ta’ pajjiż kif ukoll l-iżvilupp ekonomiku, soċjali u kulturali tal-poplu min-naħa l-oħra.

| 3.8 | Fil-fehma tal-Kumitat, li jqis il-kultura bħala r-rikonoxximent ta’ valuri komuni, huwa indispensabbli li din is-Sena sinifikanti tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina tiftaħ u tapprofondixxi d-djalogu dwar il-valuri li jiddeterminaw l-azzjoni politika tal-Unjoni Ewropea (8). Minbarra li din hi ħtieġa politika urġenti, teżisti wkoll bażi legali vinkolanti fl-Artikolu 21 tat-TUE (9). |
| --- | --- |

3.8

Fil-fehma tal-Kumitat, li jqis il-kultura bħala r-rikonoxximent ta’ valuri komuni, huwa indispensabbli li din is-Sena sinifikanti tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina tiftaħ u tapprofondixxi d-djalogu dwar il-valuri li jiddeterminaw l-azzjoni politika tal-Unjoni Ewropea (8). Minbarra li din hi ħtieġa politika urġenti, teżisti wkoll bażi legali vinkolanti fl-Artikolu 21 tat-TUE (9).

| 3.9 | Barra minn hekk, l-Artikolu 167(3) tat-TFUE taħt it-Titolu XIII (KULTURA) jgħid li, “l-Unjoni u l-Istati Membri għandhom jikkultivaw il-koperazzjoni ma’ pajjiżi terzi u mal-organizzazzjonijiet internazzjonali kompetenti fil-qasam tal-kultura, partikolarment il-Kunsill tal-Ewropa”. Billi l-opinjoni legali taqbel b’mod unanimu li l-“Unjoni” ma tirreferix biss għall-istituzzjonijiet Ewropej iżda wkoll għall-korpi konsultattivi fl-oqsma ta’ kompetenza tagħhom, hawnhekk il-Kumitat jista’ jinvoka l-mandat mogħti lilu fil-liġi primarja sabiex jibda inizjattivi adegwati fil-qafas tal-attivitajiet tiegħu. |
| --- | --- |

3.9

Barra minn hekk, l-Artikolu 167(3) tat-TFUE taħt it-Titolu XIII (KULTURA) jgħid li, “l-Unjoni u l-Istati Membri għandhom jikkultivaw il-koperazzjoni ma’ pajjiżi terzi u mal-organizzazzjonijiet internazzjonali kompetenti fil-qasam tal-kultura, partikolarment il-Kunsill tal-Ewropa”. Billi l-opinjoni legali taqbel b’mod unanimu li l-“Unjoni” ma tirreferix biss għall-istituzzjonijiet Ewropej iżda wkoll għall-korpi konsultattivi fl-oqsma ta’ kompetenza tagħhom, hawnhekk il-Kumitat jista’ jinvoka l-mandat mogħti lilu fil-liġi primarja sabiex jibda inizjattivi adegwati fil-qafas tal-attivitajiet tiegħu.

| 3.10 | Fir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-12 ta’ Mejju 2011 (10), li hu dokument ta’ referenza essenzjali għas-“Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina”, il-Parlament Ewropew jsemmi r-rwol kbir tas-soċjetà ċivili f’din il-kooperazzjoni u “jenfasizza li l-libertajiet demokratiċi u fundamentali, bħal-libertà tal-espressjoni, il-libertà tal-istampa, il-libertà mill-bżonn u l-libertà mill-biża’, il-libertà mill-intolleranza, il-mibegħda u l-libertà ta’ aċċess għall-informazzjoni stampata u diġitali, kif ukoll il-privileġġ tal-konnessjoni u l-komunikazzjoni – online u offline – huma prekondizzjonijiet għall-espressjoni kulturali, l-iskambji kulturali u d-diversità kulturali”. |
| --- | --- |

3.10

Fir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-12 ta’ Mejju 2011 (10), li hu dokument ta’ referenza essenzjali għas-“Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina”, il-Parlament Ewropew jsemmi r-rwol kbir tas-soċjetà ċivili f’din il-kooperazzjoni u “jenfasizza li l-libertajiet demokratiċi u fundamentali, bħal-libertà tal-espressjoni, il-libertà tal-istampa, il-libertà mill-bżonn u l-libertà mill-biża’, il-libertà mill-intolleranza, il-mibegħda u l-libertà ta’ aċċess għall-informazzjoni stampata u diġitali, kif ukoll il-privileġġ tal-konnessjoni u l-komunikazzjoni – online u offline – huma prekondizzjonijiet għall-espressjoni kulturali, l-iskambji kulturali u d-diversità kulturali”.

| 3.11 | Abbażi ta’ din il-pożizzjoni, il-Kumitat huwa konvint li d-djalogu interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina huwa strument siewi li, bħala l-bażi tal-kooperazzjoni ekonomika, soċjali u legali/politika, jista’ jgħin biex isaħħaħ il-fehim reċiproku u b’hekk il-fiduċja wkoll. Din il-bażi għall-kooperazzjoni tgħin ukoll biex issaħħaħ is-sostenibbiltà tal-passi komuni kollha li jittieħdu. Però, biex iseħħ dan, hemm bżonn li l-UE u ċ-Ċina joħolqu l-istrutturi kkoordinati meħtieġa u jfasslu u jimplimentaw proġetti konkreti. |
| --- | --- |

3.11

Abbażi ta’ din il-pożizzjoni, il-Kumitat huwa konvint li d-djalogu interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina huwa strument siewi li, bħala l-bażi tal-kooperazzjoni ekonomika, soċjali u legali/politika, jista’ jgħin biex isaħħaħ il-fehim reċiproku u b’hekk il-fiduċja wkoll. Din il-bażi għall-kooperazzjoni tgħin ukoll biex issaħħaħ is-sostenibbiltà tal-passi komuni kollha li jittieħdu. Però, biex iseħħ dan, hemm bżonn li l-UE u ċ-Ċina joħolqu l-istrutturi kkoordinati meħtieġa u jfasslu u jimplimentaw proġetti konkreti.

4.   Kummenti ġenerali

4.1   Iċ-ċittadini u l-Istat fiċ-Ċina

| 4.1.1 | Fit-tradizzjoni Ċiniża, b’mod partikolari fil-Konfuċjaniżmu, il-valur tal-individwu huwa differenti minn dak li jingħata fit-tradizzjoni Ewropea. Is-subordinazzjoni tal-individwu għal entitajiet kollettivi akbar (qabel kienu l-familja primarja u l-klann, u llum il-partit u l-Istat) ilha mnaqqxa fis-soċjetà Ċiniża għal aktar minn elfejn sena. Minħabba l-evoluzzjoni ta’ diversi Stati jikkompetu kontra xulxin tul sekli sħaħ, l-idea tal-“Istat” fl-Ewropa kellha tieħu xejra differenti minn dik fiċ-Ċina, fejn il-kunċett tat-“tian xia” (“kulma jeżisti taħt is-sema”) ħall il-fruntieri esterni tal-Istat sakemm is-setgħat kolonjali imponew il-paradigma tal-fruntieri nazzjonali fuq is-setgħa statali Ċiniża (li dak iż-żmien kienet id-dinastija tal-Manċju). Minkejja li l-iżvilupp storiku tal-istruttura politika taċ-Ċina jirrifletti l-iżvilupp ġenerali fix-xena internazzjonali matul is-sekli 20 u 21, il-bidla interna għadha fil-bidu tagħha. Is-setgħa tal-Partit Komunista taċ-Ċina tiġi qabel l-individwu, għax il-Partit ma jqisx l-individwu bħala “illuminat” biżżejjed biex jiġi fdat bir-responsabbiltà tiegħu nnifsu, u din ir-relazzjoni hija mfassla biex ma tippermettix il-progress demokratiku. Fit-triq mgħaġġla tal-integrazzjoni taċ-Ċina fil-komunità internazzjonali (wara l-iżolament li għażlet hi stess, pereżempju, fis-sittinijiet) bil-ħolqien ta’ relazzjonijiet mill-aktar diversifikati (fuq livell internazzjonali u bilaterali), sar possibbli li jinħolqu dejjem aktar kuntatti bejn il-persuni li qed jisfidaw din il-fehma. |
| --- | --- |

4.1.1

Fit-tradizzjoni Ċiniża, b’mod partikolari fil-Konfuċjaniżmu, il-valur tal-individwu huwa differenti minn dak li jingħata fit-tradizzjoni Ewropea. Is-subordinazzjoni tal-individwu għal entitajiet kollettivi akbar (qabel kienu l-familja primarja u l-klann, u llum il-partit u l-Istat) ilha mnaqqxa fis-soċjetà Ċiniża għal aktar minn elfejn sena. Minħabba l-evoluzzjoni ta’ diversi Stati jikkompetu kontra xulxin tul sekli sħaħ, l-idea tal-“Istat” fl-Ewropa kellha tieħu xejra differenti minn dik fiċ-Ċina, fejn il-kunċett tat-“tian xia” (“kulma jeżisti taħt is-sema”) ħall il-fruntieri esterni tal-Istat sakemm is-setgħat kolonjali imponew il-paradigma tal-fruntieri nazzjonali fuq is-setgħa statali Ċiniża (li dak iż-żmien kienet id-dinastija tal-Manċju). Minkejja li l-iżvilupp storiku tal-istruttura politika taċ-Ċina jirrifletti l-iżvilupp ġenerali fix-xena internazzjonali matul is-sekli 20 u 21, il-bidla interna għadha fil-bidu tagħha. Is-setgħa tal-Partit Komunista taċ-Ċina tiġi qabel l-individwu, għax il-Partit ma jqisx l-individwu bħala “illuminat” biżżejjed biex jiġi fdat bir-responsabbiltà tiegħu nnifsu, u din ir-relazzjoni hija mfassla biex ma tippermettix il-progress demokratiku. Fit-triq mgħaġġla tal-integrazzjoni taċ-Ċina fil-komunità internazzjonali (wara l-iżolament li għażlet hi stess, pereżempju, fis-sittinijiet) bil-ħolqien ta’ relazzjonijiet mill-aktar diversifikati (fuq livell internazzjonali u bilaterali), sar possibbli li jinħolqu dejjem aktar kuntatti bejn il-persuni li qed jisfidaw din il-fehma.

4.2   Id-drittijiet individwali fiċ-Ċina

| 4.2.1 | Fl-Unjoni, permezz tal-iżvilupp tal-Istat soċjali modern sar avvanz fiċ-“ċittadinanza soċjali” li tagħmel enfasi fuq id-drittijiet individwali, iżda tiggarantixxi wkoll id-drittijiet kollettivi. Għalhekk, għandu jitqies li minħabba l-iżvilupp storiku rispettiv tagħhom, jeżistu differenzi kbar bejn iż-żewġ żoni kulturali kbar taċ-“Ċina” u l-“Ewropa” (bil-kumplessità kollha tagħhom), b’mod partikolari fir-relazzjonijiet bejn l-individwu u s-soċjetà. Dan naturalment ma jfissirx li għandhom jiġu tollerati l-każijiet fejn jinkisru d-drittijiet tal-bniedem. Dawn qatt mhuma aċċettabbli. Però għandha tissaħħaħ il-bażi għad-djalogu attiv li jippermetti approċċ prammatiku, anke permezz ta’ eżempji tal-aħjar prattika. |
| --- | --- |

4.2.1

Fl-Unjoni, permezz tal-iżvilupp tal-Istat soċjali modern sar avvanz fiċ-“ċittadinanza soċjali” li tagħmel enfasi fuq id-drittijiet individwali, iżda tiggarantixxi wkoll id-drittijiet kollettivi. Għalhekk, għandu jitqies li minħabba l-iżvilupp storiku rispettiv tagħhom, jeżistu differenzi kbar bejn iż-żewġ żoni kulturali kbar taċ-“Ċina” u l-“Ewropa” (bil-kumplessità kollha tagħhom), b’mod partikolari fir-relazzjonijiet bejn l-individwu u s-soċjetà. Dan naturalment ma jfissirx li għandhom jiġu tollerati l-każijiet fejn jinkisru d-drittijiet tal-bniedem. Dawn qatt mhuma aċċettabbli. Però għandha tissaħħaħ il-bażi għad-djalogu attiv li jippermetti approċċ prammatiku, anke permezz ta’ eżempji tal-aħjar prattika.

| 4.2.2 | Kemm fl-UE kif ukoll fiċ-Ċina nsibu l-influwenza msemmija aktar ’il fuq tal-wirt kulturali fuq l-attitudni lejn il-ħajja u fuq l-istil ta’ ħajja tal-lum il-ġurnata kif ukoll ir-relazzjoni ppreżentata minn Montesquieu bejn l-istrutturi ġeografiċi, ekonomiċi, soċjali u politiċi li nħolqu matul is-snin minn naħa, u s-sens ta’ ġustizzja attwali u l-applikazzjoni prattika tal-liġi min-naħa l-oħra. |
| --- | --- |

4.2.2

Kemm fl-UE kif ukoll fiċ-Ċina nsibu l-influwenza msemmija aktar ’il fuq tal-wirt kulturali fuq l-attitudni lejn il-ħajja u fuq l-istil ta’ ħajja tal-lum il-ġurnata kif ukoll ir-relazzjoni ppreżentata minn Montesquieu bejn l-istrutturi ġeografiċi, ekonomiċi, soċjali u politiċi li nħolqu matul is-snin minn naħa, u s-sens ta’ ġustizzja attwali u l-applikazzjoni prattika tal-liġi min-naħa l-oħra.

| 4.2.3 | Bħala membru attiv tan-Nazzjonijiet Uniti (NU) u tal-organizzazzjonijiet tagħha (fosthom l-ILO) u b’mod partikolari bħala membru permanenti tal-Kunsill tas-Sigurtà, ir-Repubblika Popolari taċ-Ċina għandha r-responsabbiltà li timplimenta l-ispirtu u l-valuri tan-Nazzjonijiet Uniti. Dan jinkludi wkoll ir-rispett tad-deċiżjonijiet kollha tan-Nazzjonijiet Uniti b’rabta mad-drittijiet tal-bniedem (karta tan-NU).
  Fil-ħajja ta’ kuljum, iċ-Ċina però għadha ’l bogħod milli tapplika dawn il-valuri, partikolarment fil-qasam tad-drittijiet ċivili soċjali u personali kif ukoll tad-drittijiet tal-konsumaturi u tal-impjegati. L-istandards u l-ftehimiet internazzjonali jinkisru b’mod regolari (11); dan jiġri wkoll fil-qasam ambjentali. |
| --- | --- |

4.2.3

Bħala membru attiv tan-Nazzjonijiet Uniti (NU) u tal-organizzazzjonijiet tagħha (fosthom l-ILO) u b’mod partikolari bħala membru permanenti tal-Kunsill tas-Sigurtà, ir-Repubblika Popolari taċ-Ċina għandha r-responsabbiltà li timplimenta l-ispirtu u l-valuri tan-Nazzjonijiet Uniti. Dan jinkludi wkoll ir-rispett tad-deċiżjonijiet kollha tan-Nazzjonijiet Uniti b’rabta mad-drittijiet tal-bniedem (karta tan-NU).

Fil-ħajja ta’ kuljum, iċ-Ċina però għadha ’l bogħod milli tapplika dawn il-valuri, partikolarment fil-qasam tad-drittijiet ċivili soċjali u personali kif ukoll tad-drittijiet tal-konsumaturi u tal-impjegati. L-istandards u l-ftehimiet internazzjonali jinkisru b’mod regolari (11); dan jiġri wkoll fil-qasam ambjentali.

| 4.2.4 | Il-Karta tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-NU (12) tipprevedi li l-individwu għandu jiġi protett taħt kull ċirkostanza. Jidher ċar li hawnhekk teżisti diskrepanza mal-mudell tradizzjonali Ċiniż tas-soċjetà, peress li fil-kunċett Ċiniż ta’ soċjetà armonjuża, l-istabbiltà u l-unità promossa mill-Gvern isawru l-bażi u huma prekondizzjoni għall-applikazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem. Minkejja dan, id-differenzi kulturali ma jistgħux jiskużaw il-ksur tad-drittijiet imsemmija u dan għandu jiġi dejjem ikkundannat.
  Naturalment il-bidliet kbar matul il-modernizzazzjoni taċ-Ċina jikkonċernaw ukoll ir-relazzjoni bejn is-soċjetà u l-individwu, però għalissa għadu kmieni wisq biex nitkellmu dwar il-futur ta’ dan il-proċess li għadu fil-fażi inizjali tiegħu. |
| --- | --- |

4.2.4

Il-Karta tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-NU (12) tipprevedi li l-individwu għandu jiġi protett taħt kull ċirkostanza. Jidher ċar li hawnhekk teżisti diskrepanza mal-mudell tradizzjonali Ċiniż tas-soċjetà, peress li fil-kunċett Ċiniż ta’ soċjetà armonjuża, l-istabbiltà u l-unità promossa mill-Gvern isawru l-bażi u huma prekondizzjoni għall-applikazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem. Minkejja dan, id-differenzi kulturali ma jistgħux jiskużaw il-ksur tad-drittijiet imsemmija u dan għandu jiġi dejjem ikkundannat.

Naturalment il-bidliet kbar matul il-modernizzazzjoni taċ-Ċina jikkonċernaw ukoll ir-relazzjoni bejn is-soċjetà u l-individwu, però għalissa għadu kmieni wisq biex nitkellmu dwar il-futur ta’ dan il-proċess li għadu fil-fażi inizjali tiegħu.

| 4.2.5 | B’konformità mal-Artikolu 21 tat-TUE, l-istituzzjonijiet u l-korpi pubbliċi tal-UE, fosthom il-Kumitat, huma mħeġġin bil-qawwa biex jippromovu l-valuri u l-prinċipji vinkolanti tal-UE, inkluża l-indiviżibbiltà tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, madwar id-dinja kollha. Dan jista’ jsir ukoll billi l-korpi tal-UE jesprimu ruħhom b’mod pubbliku jew jirreaġixxu b’mod politiku f’każijiet meta fil-fehma tagħhom dawn il-valuri u l-prinċipji ma jkunux qed jiġu rispettati jew ikunu qed jinkisru. Dan jgħodd ukoll għar-relazzjonijiet bejn l-UE u ċ-Ċina.
  Il-Kumitat jemmen li waħda mill-akbar sfidi tal-YICD hi li jinfetaħ “djalogu dwar il-valuri” sabiex jinsiltu eżempji tal-aħjar prattiki li jippermettu l-ewwel progress, speċjalment fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem.
  F’dan ir-rigward, l-esperjenzi li kiseb il-Kumitat fil-qafas tar-Roundtable bejn l-UE u ċ-Ċina u tal-organizzazzjoni dinjija tal-Kunsilli Ekonomiċi u Soċjali AICESIS għandhom jiġu kkunsidrati fil-ħidmiet futuri. |
| --- | --- |

4.2.5

B’konformità mal-Artikolu 21 tat-TUE, l-istituzzjonijiet u l-korpi pubbliċi tal-UE, fosthom il-Kumitat, huma mħeġġin bil-qawwa biex jippromovu l-valuri u l-prinċipji vinkolanti tal-UE, inkluża l-indiviżibbiltà tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, madwar id-dinja kollha. Dan jista’ jsir ukoll billi l-korpi tal-UE jesprimu ruħhom b’mod pubbliku jew jirreaġixxu b’mod politiku f’każijiet meta fil-fehma tagħhom dawn il-valuri u l-prinċipji ma jkunux qed jiġu rispettati jew ikunu qed jinkisru. Dan jgħodd ukoll għar-relazzjonijiet bejn l-UE u ċ-Ċina.

Il-Kumitat jemmen li waħda mill-akbar sfidi tal-YICD hi li jinfetaħ “djalogu dwar il-valuri” sabiex jinsiltu eżempji tal-aħjar prattiki li jippermettu l-ewwel progress, speċjalment fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem.

F’dan ir-rigward, l-esperjenzi li kiseb il-Kumitat fil-qafas tar-Roundtable bejn l-UE u ċ-Ċina u tal-organizzazzjoni dinjija tal-Kunsilli Ekonomiċi u Soċjali AICESIS għandhom jiġu kkunsidrati fil-ħidmiet futuri.

| 4.2.6 | L-għan ta’ kull djalogu hu li jitneħħew il-preġudizzji, li wieħed ikun jaf u jifhem opinjonijiet u prattiki differenti, u li jinsabu soluzzjonijiet konkreti.
  Jekk iż-żewġ partijiet jifhmu li l-prinċipju tad-dinjità tal-bniedem, li fuqu jissejsu d-drittijiet tal-bniedem, jiddetermina bażikament kull sistema politika, m’hemmx dubju li fid-djalogu interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina jistgħu jinsabu mekkaniżmi biex iż-żewġ partijiet jiddiskutu b’mod kostruttiv il-kwistjoni tad-drittijiet fundamentali (mingħajr ma l-UE ċċedi d-dritt tagħha li tipprotesta kontra każijiet ta’ ksur li fil-fehma tagħha ma jkunux aċċettabbli). |
| --- | --- |

4.2.6

L-għan ta’ kull djalogu hu li jitneħħew il-preġudizzji, li wieħed ikun jaf u jifhem opinjonijiet u prattiki differenti, u li jinsabu soluzzjonijiet konkreti.

Jekk iż-żewġ partijiet jifhmu li l-prinċipju tad-dinjità tal-bniedem, li fuqu jissejsu d-drittijiet tal-bniedem, jiddetermina bażikament kull sistema politika, m’hemmx dubju li fid-djalogu interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina jistgħu jinsabu mekkaniżmi biex iż-żewġ partijiet jiddiskutu b’mod kostruttiv il-kwistjoni tad-drittijiet fundamentali (mingħajr ma l-UE ċċedi d-dritt tagħha li tipprotesta kontra każijiet ta’ ksur li fil-fehma tagħha ma jkunux aċċettabbli).

4.3   L-importanza u l-qagħda attwali tas-soċjetà ċivili fiċ-Ċina

| 4.3.1 | Probabbilment, waħda mill-isfidi prinċipali li ċ-Ċina ser tiffaċċja fil-futur hi l-akkumulazzjoni rapida ħafna tal-ġid privat flimkien mal-faqar eżistenti; id-distakk fid-dħul u l-ġid qed ikompli jikber u jiżdied. Din il-problema qed tiggrava minħabba l-iżvilupp demografiku u għandha impatt għal żmien twil fuq l-attivitajiet tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

4.3.1

Probabbilment, waħda mill-isfidi prinċipali li ċ-Ċina ser tiffaċċja fil-futur hi l-akkumulazzjoni rapida ħafna tal-ġid privat flimkien mal-faqar eżistenti; id-distakk fid-dħul u l-ġid qed ikompli jikber u jiżdied. Din il-problema qed tiggrava minħabba l-iżvilupp demografiku u għandha impatt għal żmien twil fuq l-attivitajiet tas-soċjetà ċivili.

| 4.3.2 | Minħabba l-mod kif ġew stabbiliti u minħabba l-istrutturi politiċi eżistenti, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fiċ-Ċina ma jistgħux jaġixxu bħalma jagħmlu l-organizzazzjonijiet korrispondenti fl-UE. Minkejja li wħud minnhom fil-fatt għandhom ċerta awtonomija, huma xorta waħda jridu jgħaddu minn kontroll burokratiku estensiv. Fl-aħjar każ, huma għandhom “awtonomija dipendenti” (13), li fi kliem ieħor tfisser li d-drittijiet tal-organizzazzjonijiet jew l-atturi tas-soċjetà ċivili ma tantx jistgħu jitqabblu ma’ dawk li għandhom fl-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi demokratiċi inġenerali (b’mod partikolari rigward il-libertà tal-opinjoni u l-libertà tal-għaqda). |
| --- | --- |

4.3.2

Minħabba l-mod kif ġew stabbiliti u minħabba l-istrutturi politiċi eżistenti, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fiċ-Ċina ma jistgħux jaġixxu bħalma jagħmlu l-organizzazzjonijiet korrispondenti fl-UE. Minkejja li wħud minnhom fil-fatt għandhom ċerta awtonomija, huma xorta waħda jridu jgħaddu minn kontroll burokratiku estensiv. Fl-aħjar każ, huma għandhom “awtonomija dipendenti” (13), li fi kliem ieħor tfisser li d-drittijiet tal-organizzazzjonijiet jew l-atturi tas-soċjetà ċivili ma tantx jistgħu jitqabblu ma’ dawk li għandhom fl-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi demokratiċi inġenerali (b’mod partikolari rigward il-libertà tal-opinjoni u l-libertà tal-għaqda).

| 4.3.3 | Xi universitajiet Ċiniżi diġà għandhom ċentri ta’ riċerka dwar il-kwistjonijiet relatati mad-drittijiet tal-bniedem. Dan hu l-każ, pereżempju, fis-CUPL (Chinese University of Political Science and Law) fejn tinsab l-EU-China Law School, li twaqqfet u hi mmexxija b’mod konġunt mill-UE u mir-Repubblika Popolari taċ-Ċina. Fil-Fakultà tal-Liġi tal-Università ta’ Renmin huwa ppjanat li d-“drittijiet tal-bniedem” ikunu jagħmlu parti mill-programm bażiku tal-istudenti fil-kors tal-liġi. Barra minn hekk, hawnhekk qed tiġi promossa l-kooperazzjoni mal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fi Strasburgu permezz ta’ pubblikazzjonijiet, preżentazzjonijiet minn mistednin speċjali, apprentistati, eċċ. |
| --- | --- |

4.3.3

Xi universitajiet Ċiniżi diġà għandhom ċentri ta’ riċerka dwar il-kwistjonijiet relatati mad-drittijiet tal-bniedem. Dan hu l-każ, pereżempju, fis-CUPL (Chinese University of Political Science and Law) fejn tinsab l-EU-China Law School, li twaqqfet u hi mmexxija b’mod konġunt mill-UE u mir-Repubblika Popolari taċ-Ċina. Fil-Fakultà tal-Liġi tal-Università ta’ Renmin huwa ppjanat li d-“drittijiet tal-bniedem” ikunu jagħmlu parti mill-programm bażiku tal-istudenti fil-kors tal-liġi. Barra minn hekk, hawnhekk qed tiġi promossa l-kooperazzjoni mal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fi Strasburgu permezz ta’ pubblikazzjonijiet, preżentazzjonijiet minn mistednin speċjali, apprentistati, eċċ.

5.   Konklużjonijiet

| 5.1 | Fil-fehma tal-Kumitat, l-iżvilupp tal-istrutturi ta’ djalogu eżistenti bejn iż-żewġ soċjetajiet ċivili u l-ħolqien ta’ oħrajn ġodda bħala riżultat tal-YIDC huma triq promettenti sabiex wieħed jifhem id-differenzi eżistenti u sabiex jittieħdu miżuri li joħolqu l-fiduċja. |
| --- | --- |

5.1

Fil-fehma tal-Kumitat, l-iżvilupp tal-istrutturi ta’ djalogu eżistenti bejn iż-żewġ soċjetajiet ċivili u l-ħolqien ta’ oħrajn ġodda bħala riżultat tal-YIDC huma triq promettenti sabiex wieħed jifhem id-differenzi eżistenti u sabiex jittieħdu miżuri li joħolqu l-fiduċja.

| 5.2 | Billi minħabba l-iżvilupp storiku rispettiv tagħhom u s-sistemi politiċi rispettivi tagħhom jeżistu differenzi kbar fiż-żewġ żoni kulturali kbar taċ-“Ċina” u l-“Ewropa” (bil-kumplessità kollha tagħhom), b’mod partikolari fir-relazzjonijiet bejn l-individwu u s-soċjetà, id-djalogu interkulturali għandu jsir f’firxa wiesgħa u kreattiva ta’ pjattaformi, forums u attivitajiet, li minbarra l-korpi uffiċjali jinvolvu wkoll lill-esperti u r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili u jkunu bbażati fuq id-drittijiet tal-bniedem rikonoxxuti internazzjonalment. |
| --- | --- |

5.2

Billi minħabba l-iżvilupp storiku rispettiv tagħhom u s-sistemi politiċi rispettivi tagħhom jeżistu differenzi kbar fiż-żewġ żoni kulturali kbar taċ-“Ċina” u l-“Ewropa” (bil-kumplessità kollha tagħhom), b’mod partikolari fir-relazzjonijiet bejn l-individwu u s-soċjetà, id-djalogu interkulturali għandu jsir f’firxa wiesgħa u kreattiva ta’ pjattaformi, forums u attivitajiet, li minbarra l-korpi uffiċjali jinvolvu wkoll lill-esperti u r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili u jkunu bbażati fuq id-drittijiet tal-bniedem rikonoxxuti internazzjonalment.

| 5.3 | Tkun opportunità mitlufa li kieku wara s-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina ma tittieħed l-ebda inizjattiva konkreta u għal żmien twil fl-istrutturi adatti. Il-Kumitat, bħala pjattaforma istituzzjonali tas-soċjetà ċivili organizzata fl-UE, huwa lest li jipparteċipa b’mod deċiviż fil-ħolqien ta’ dawn l-istrutturi u li jikkontribwixxi għas-sinerġiji. |
| --- | --- |

5.3

Tkun opportunità mitlufa li kieku wara s-Sena tad-Djalogu Interkulturali bejn l-UE u ċ-Ċina ma tittieħed l-ebda inizjattiva konkreta u għal żmien twil fl-istrutturi adatti. Il-Kumitat, bħala pjattaforma istituzzjonali tas-soċjetà ċivili organizzata fl-UE, huwa lest li jipparteċipa b’mod deċiviż fil-ħolqien ta’ dawn l-istrutturi u li jikkontribwixxi għas-sinerġiji.

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  Ara nota 3 f’qiegħ il-paġna.

1

(2)  Ara, pereżempju, il-kooperazzjoni bejn is-CRI (China Radio International) u l-ORF (Österreichischer Rundfunk)/Alpha Bayern b’koproduzzjonijiet regolari.

2

(3)  L-għanijiet ewlenin tas-Sena huma:

3

| — | li tippromovi u ssaħħaħ id-djalogu interkulturali u l-fehim reċiproku bejn l-UE u ċ-Ċina permezz tal-kuntatti bejn il-persuni, |
| --- | --- |

—

li tippromovi u ssaħħaħ id-djalogu interkulturali u l-fehim reċiproku bejn l-UE u ċ-Ċina permezz tal-kuntatti bejn il-persuni,

| — | li tistabbilixxi djalogu politiku sostenibbli dwar kwistjonijiet ta’ interess komuni, |
| --- | --- |

—

li tistabbilixxi djalogu politiku sostenibbli dwar kwistjonijiet ta’ interess komuni,

| — | li tikkontribwixxi għall-konsolidazzjoni tas-sħubija strateġika bejn l-UE u ċ-Ċina. |
| --- | --- |

—

li tikkontribwixxi għall-konsolidazzjoni tas-sħubija strateġika bejn l-UE u ċ-Ċina.

(4)  Baocheng Liu, University of International Business and Economics, Beijing: Report on Civil Society, Mejju 2011.

4

Beijing: Report on Civil Society

(5)  Ir-rwol u l-kontribut tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għall-bini tal-Ewropa; ĠU C 329, 17.11.1999, p. 30 (mhux disponibbli bil-Malti).

5

(6)  Sena Ewropea tad-Djalogu Interkulturali (2008); ĠU C 185, 8.8.2006, p. 42 (mhux disponibbli bil-Malti).

6

(7)  Charles-Louis de Secondat, Baron de Montesquieu, De l’esprit des lois (The Spirit of Laws).

7

De l’esprit des lois

The Spirit of Laws

(8)  Artikolu 2 tat-TUE: “L-Unjoni hija bbażata fuq il-valuri tar-rispett għad-dinjità tal-bniedem, il-libertà, id-demokrazija, l-ugwaljanza, l-istat tad-dritt u r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem, inklużi d-drittijiet ta’ persuni li jagħmlu parti minn minoranzi. Dawn il-valuri huma komuni għall-Istati Membri f’soċjetà fejn jipprevalu l-pluraliżmu, in-non-diskriminazzjoni, it-tolleranza, il-ġustizzja, is-solidarjetà u l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel.”

8

(9)  Artikolu 21(1): “L-azzjoni tal-Unjoni fix-xena internazzjonali għandha tkun gwidata mill-prinċipji li ispiraw il-ħolqien, l-iżvilupp u t-tkabbir tagħha u li hija tfittex li tippromwovi fil-bqija tad-dinja: id-demokrazija, l-istat tad-dritt, l-universalità u l-indiviżibbiltà tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, ir-rispett għad-dinjità tal-bniedem, il-prinċipji tal-ugwaljanza u s-solidarjetà, u r-rispett għall-prinċipji tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti u tad-dritt internazzjonali.”

9

(10)  Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar id-dimensjonijiet kulturali tal-azzjonijiet esterni tal-UE (A7-0112/2011).

10

(11)  Ara l-Opinjoni tal-KESE, ĠU C 110, 9.5.2006, p. 68, punti 2.2.6 ff.

11

(12)  Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem, Riżoluzzjoni 217(III) tal-10 ta’ Diċembru 1948.

12

(13)  Ara Dr. Yiyi Lu: The Rise of Dependent Autonomy.

13

The Rise of Dependent Autonomy

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/64 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/64

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Rio+20: analiżi u perspettivi” (opinjoni addizzjonali)

2013/C 44/11

Relatur: is-Sur WILMS

Nhar l-14 ta’ Novembru 2012, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(a) tad-Dispożizzjonijiet ta’ Implimentazzjoni tar-Regoli ta’ Proċedura, li jfassal opinjoni addizzjonali dwar

Rio+20: analiżi u perspettivi

(opinjoni addizzjonali).

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-22 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-13 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’152 vot favur, l-ebda vot kontra u astensjoni waħda (1).

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1   Konklużjonijiet

| 1.1.1 | Id-dokument finali tal-Konferenza tan-NU dwar l-Iżvilupp Sostenibbli li saret f’Rio de Janeiro din is-sena (il-konferenza Rio+20), “Il-futur li rridu”, huwa ħafna iktar dgħajjef milli xtaq il-KESE. Huwa ma jikkunsidrax biżżejjed b’mod partikolari l-urġenza tas-sitwazzjoni ta’ kriżi li tinsab fiha l-pjaneta tagħna. Madanakollu fih ukoll bosta elementi li fuqhom tista’ tkompli tibni l-UE. Nistgħu nenfasizzaw b’mod partikolari l-ftehim globali dwar ekonomika ekoloġika bħala strument importanti tal-iżvilupp sostenibbli, il-kunsiderazzjoni tad-dimensjoni soċjali u l-ftehim dwar proċess li għandu jwassal għal għanijiet globali tas-sostenibbiltà b’koordinazzjoni mal-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju. |
| --- | --- |

1.1.1

Id-dokument finali tal-Konferenza tan-NU dwar l-Iżvilupp Sostenibbli li saret f’Rio de Janeiro din is-sena (il-konferenza Rio+20), “Il-futur li rridu”, huwa ħafna iktar dgħajjef milli xtaq il-KESE. Huwa ma jikkunsidrax biżżejjed b’mod partikolari l-urġenza tas-sitwazzjoni ta’ kriżi li tinsab fiha l-pjaneta tagħna. Madanakollu fih ukoll bosta elementi li fuqhom tista’ tkompli tibni l-UE. Nistgħu nenfasizzaw b’mod partikolari l-ftehim globali dwar ekonomika ekoloġika bħala strument importanti tal-iżvilupp sostenibbli, il-kunsiderazzjoni tad-dimensjoni soċjali u l-ftehim dwar proċess li għandu jwassal għal għanijiet globali tas-sostenibbiltà b’koordinazzjoni mal-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju.

| 1.1.2 | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni lejn il-mobilizzazzjoni pożittiva tas-soċjetà ċivili fil-konferenza ta’ Rio li ġġenerat ħafna ideat innovattivi u wasslet għal alleanzi ġodda. |
| --- | --- |

1.1.2

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni lejn il-mobilizzazzjoni pożittiva tas-soċjetà ċivili fil-konferenza ta’ Rio li ġġenerat ħafna ideat innovattivi u wasslet għal alleanzi ġodda.

| 1.1.3 | Fit-tħejjija tiegħu għal u matul il-konferenza ta’ Rio+20, il-KESE qeda verament ir-rwol tiegħu ta’ intermedjarju bejn is-soċjetà ċivili u l-istituzzjonijiet tal-UE. L-isforzi li għamel il-KESE sabiex jippromovi d-djalogu tas-soċjetà ċivili fl-Unjoni Ewropea u lil hinn minnha ntlaqgħu b’mod pożittiv mill-istituzzjonijiet l-oħra tal-UE. |
| --- | --- |

1.1.3

Fit-tħejjija tiegħu għal u matul il-konferenza ta’ Rio+20, il-KESE qeda verament ir-rwol tiegħu ta’ intermedjarju bejn is-soċjetà ċivili u l-istituzzjonijiet tal-UE. L-isforzi li għamel il-KESE sabiex jippromovi d-djalogu tas-soċjetà ċivili fl-Unjoni Ewropea u lil hinn minnha ntlaqgħu b’mod pożittiv mill-istituzzjonijiet l-oħra tal-UE.

1.2   Rakkomandazzjonijiet

| 1.2.1 | Il-KESE huwa tal-fehma li s-segwitu u l-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet ta’ Rio+20 għandhom isiru bl-involviment u l-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili. Huwa jilqa’ għalhekk l-isforzi kollha tal-istituzzjonijiet l-oħra f’din id-direzzjoni. Hekk kif għamel qabel il-konferenza ta’ Rio+20, il-KESE ser ikompli jappoġġja d-djalogu tas-soċjetà ċivili dwar il-kwistjonijiet marbuta mas-sostenibbiltà, anki billi jinvolvi l-organizzazzjonijiet u n-netwerks Ewropej tas-soċjetà ċivili u l-kunsilli nazzjonali, ekonomiċi, soċjali u tas-sostenibbiltà. |
| --- | --- |

1.2.1

Il-KESE huwa tal-fehma li s-segwitu u l-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet ta’ Rio+20 għandhom isiru bl-involviment u l-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili. Huwa jilqa’ għalhekk l-isforzi kollha tal-istituzzjonijiet l-oħra f’din id-direzzjoni. Hekk kif għamel qabel il-konferenza ta’ Rio+20, il-KESE ser ikompli jappoġġja d-djalogu tas-soċjetà ċivili dwar il-kwistjonijiet marbuta mas-sostenibbiltà, anki billi jinvolvi l-organizzazzjonijiet u n-netwerks Ewropej tas-soċjetà ċivili u l-kunsilli nazzjonali, ekonomiċi, soċjali u tas-sostenibbiltà.

| 1.2.2 | Il-KESE ser jikkontribwixxi b’mod attiv fl-iżvilupp tal-għanijiet globali tas-sostenibbiltà billi, kif għamel qabel il-konferenza ta’ Rio+20, ikompli jippromovi d-djalogu tas-soċjetà ċivili fl-UE iżda anki mal-imsieħba soċjali barra l-UE. Huwa ser jaħdem b’mod partikolari biex jinvolvi minn naħa l-atturi involuti fil-proċess tas-sostenibbiltà u min-naħa l-oħra l-atturi tal-proċess tal-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju. Barra minn hekk, permezz tal-esperjenza u l-kompożizzjoni tiegħu l-KESE jista’ jagħti kontribut fit-tfassil konkret tal-ekonomija ekoloġika, inkluż id-dimensjoni soċjali u d-drittijiet ta’ parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-livell globali. |
| --- | --- |

1.2.2

Il-KESE ser jikkontribwixxi b’mod attiv fl-iżvilupp tal-għanijiet globali tas-sostenibbiltà billi, kif għamel qabel il-konferenza ta’ Rio+20, ikompli jippromovi d-djalogu tas-soċjetà ċivili fl-UE iżda anki mal-imsieħba soċjali barra l-UE. Huwa ser jaħdem b’mod partikolari biex jinvolvi minn naħa l-atturi involuti fil-proċess tas-sostenibbiltà u min-naħa l-oħra l-atturi tal-proċess tal-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju. Barra minn hekk, permezz tal-esperjenza u l-kompożizzjoni tiegħu l-KESE jista’ jagħti kontribut fit-tfassil konkret tal-ekonomija ekoloġika, inkluż id-dimensjoni soċjali u d-drittijiet ta’ parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-livell globali.

| 1.2.3 | Il-KESE jilqa’ l-konklużjonijiet tal-Kunsill tal-25 ta’ Ottubru 2012 dwar il-konferenza Rio+20, li jħabbru l-miżuri ta’ segwitu ambizzjużi ta’ Rio+20 li għandhom iseħħu permezz tal-Istrateġija Ewropa 2020 u l-Istrateġija tal-Iżvilupp Sostenibbli tal-UE kif ukoll ir-reviżjoni li tħabbret tal-Istrateġija tal-Iżvilupp Sostenibbli tal-UE. Il-KESE jqis li hemm bżonn dibattu wiesa’ tas-soċjetà ċivili dwar l-iżvilupp sostenibbli fl-UE u ser ikompli jippromovih fil-ħidma futura tiegħu. |
| --- | --- |

1.2.3

Il-KESE jilqa’ l-konklużjonijiet tal-Kunsill tal-25 ta’ Ottubru 2012 dwar il-konferenza Rio+20, li jħabbru l-miżuri ta’ segwitu ambizzjużi ta’ Rio+20 li għandhom iseħħu permezz tal-Istrateġija Ewropa 2020 u l-Istrateġija tal-Iżvilupp Sostenibbli tal-UE kif ukoll ir-reviżjoni li tħabbret tal-Istrateġija tal-Iżvilupp Sostenibbli tal-UE. Il-KESE jqis li hemm bżonn dibattu wiesa’ tas-soċjetà ċivili dwar l-iżvilupp sostenibbli fl-UE u ser ikompli jippromovih fil-ħidma futura tiegħu.

2.   Il-kontribut tal-KESE fil-konferenza Rio+20

| 2.1 | Fl-opinjoni tiegħu tat-22 ta’ Settembru 2011 dwar il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni intitolata “Rio+20: lejn l-ekonomija ekoloġika u governanza aħjar” (CESE 1386/2011) (1), il-KESE ppreżenta l-ideat tiegħu dwar it-temi skedati għall-konferenza Rio+20 fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet kif ukoll adotta pjan ta’ azzjoni għall-perjodu sal-konferenza Rio+20. L-għan kien li jippromovi b’mod partikolari d-djalogu tas-soċjetà ċivili dwar it-temi ta’ Rio kemm fl-Ewropa kif ukoll lil hinn minnha. L-għan ta’ din l-opinjoni huwa li fid-dawl tat-talbiet tal-KESE tagħti rendikont tal-konferenza ta’ Rio+20 u tippreżenta perspettivi ta’ segwitu. |
| --- | --- |

2.1

Fl-opinjoni tiegħu tat-22 ta’ Settembru 2011 dwar il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni intitolata “Rio+20: lejn l-ekonomija ekoloġika u governanza aħjar” (CESE 1386/2011) (1), il-KESE ppreżenta l-ideat tiegħu dwar it-temi skedati għall-konferenza Rio+20 fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet kif ukoll adotta pjan ta’ azzjoni għall-perjodu sal-konferenza Rio+20. L-għan kien li jippromovi b’mod partikolari d-djalogu tas-soċjetà ċivili dwar it-temi ta’ Rio kemm fl-Ewropa kif ukoll lil hinn minnha. L-għan ta’ din l-opinjoni huwa li fid-dawl tat-talbiet tal-KESE tagħti rendikont tal-konferenza ta’ Rio+20 u tippreżenta perspettivi ta’ segwitu.

| 2.2 | Fir-rigward tal-konferenza ta’ Rio+20 il-KESE segwa approċċ fuq żewġ binarji. |
| --- | --- |

2.2

Fir-rigward tal-konferenza ta’ Rio+20 il-KESE segwa approċċ fuq żewġ binarji.

| 2.2.1 | Fil-livell Ewropew, il-KESE, abbażi tal-opinjoni tiegħu li ġiet adottata f’Settembru 2011, fittex djalogu soċjali mal-organizzazzjonijiet u n-netwerks Ewropej tas-soċjetà ċivili u b’mod partikolari fi Frar 2012 meta organizza konferenza kbira tas-soċjetà ċivili. Din il-konferenza wasslet għall-adozzjoni ta’ bosta talbiet prinċipali lin-negozjaturi ta’ Rio li wara ġew adottati mill-KESE f’forma ta’ Opinjoni intitolata “Il-pożizzjoni tal-KESE dwar it-tħejjija tal-Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-Iżvilupp Sostenibbli” (Rio+20) (CESE 486/2012) (2) eżatt qabel ma l-Kunsill tal-UE stabbilixxa n-negozjati f’Marzu 2012. Permezz ta’ dan, il-KESE qeda l-funzjoni tiegħu ta’ medjatur bejn is-soċjetà ċivili Ewropea u l-istituzzjonijiet tal-UE. |
| --- | --- |

2.2.1

Fil-livell Ewropew, il-KESE, abbażi tal-opinjoni tiegħu li ġiet adottata f’Settembru 2011, fittex djalogu soċjali mal-organizzazzjonijiet u n-netwerks Ewropej tas-soċjetà ċivili u b’mod partikolari fi Frar 2012 meta organizza konferenza kbira tas-soċjetà ċivili. Din il-konferenza wasslet għall-adozzjoni ta’ bosta talbiet prinċipali lin-negozjaturi ta’ Rio li wara ġew adottati mill-KESE f’forma ta’ Opinjoni intitolata “Il-pożizzjoni tal-KESE dwar it-tħejjija tal-Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-Iżvilupp Sostenibbli” (Rio+20) (CESE 486/2012) (2) eżatt qabel ma l-Kunsill tal-UE stabbilixxa n-negozjati f’Marzu 2012. Permezz ta’ dan, il-KESE qeda l-funzjoni tiegħu ta’ medjatur bejn is-soċjetà ċivili Ewropea u l-istituzzjonijiet tal-UE.

| 2.2.2 | Fl-istess waqt il-KESE ddiskuta t-temi ta’ Rio b’mod bilaterali mal-imsieħba istituzzjonali tiegħu b’mod partikolari fil-Brażil, iċ-Ċina u r-Russja. Matul laqgħa multilaterali f’Mejju 2012 intlaħaq ftehim dwar punti ewlenin komuni li wara, matul il-konferenza ta’ Rio, servew ta’ bażi għad-djalogu tas-soċjetà ċivili mar-rappreżentanti ta’ pajjiżi oħra. |
| --- | --- |

2.2.2

Fl-istess waqt il-KESE ddiskuta t-temi ta’ Rio b’mod bilaterali mal-imsieħba istituzzjonali tiegħu b’mod partikolari fil-Brażil, iċ-Ċina u r-Russja. Matul laqgħa multilaterali f’Mejju 2012 intlaħaq ftehim dwar punti ewlenin komuni li wara, matul il-konferenza ta’ Rio, servew ta’ bażi għad-djalogu tas-soċjetà ċivili mar-rappreżentanti ta’ pajjiżi oħra.

| 2.3 | Il-KESE pparteċipa b’mod attiv fil-konferenza ta’ Rio+20 billi organizza tliet attivitajiet popolari, żewġ djalogi organizzati mal-Kunsill tal-Brażil għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali dwar kwistjonijiet ta’ sostenibbiltà mar-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili tal-Brażil u ieħor mal-Istati BRIC u avveniment dwar il-mudelli tal-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-paviljun tal-UE bil-parteċipazzjoni tal-President tal-Kummissjoni Ewropea. Matul il-konferenza Rio+20, il-membri tad-delegazzjoni tal-KESE ffurmaw parti integrali tad-delegazzjoni tal-UE fejn nibtet ix-xewqa ta’ kooperazzjoni interistituzzjonali msaħħa anki fir-rigward tas-segwitu ta’ Rio. |
| --- | --- |

2.3

Il-KESE pparteċipa b’mod attiv fil-konferenza ta’ Rio+20 billi organizza tliet attivitajiet popolari, żewġ djalogi organizzati mal-Kunsill tal-Brażil għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali dwar kwistjonijiet ta’ sostenibbiltà mar-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili tal-Brażil u ieħor mal-Istati BRIC u avveniment dwar il-mudelli tal-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-paviljun tal-UE bil-parteċipazzjoni tal-President tal-Kummissjoni Ewropea. Matul il-konferenza Rio+20, il-membri tad-delegazzjoni tal-KESE ffurmaw parti integrali tad-delegazzjoni tal-UE fejn nibtet ix-xewqa ta’ kooperazzjoni interistituzzjonali msaħħa anki fir-rigward tas-segwitu ta’ Rio.

3.   L-evalwazzjoni tal-KESE tal-konferenza Rio+20

| 3.1 | Il-KESE jqis li d-dokument finali tal-konferenza tan-NU dwar l-Iżvilupp Sostenibbli li saret din is-sena f’Rio de Janeiro (il-konferenza Rio+20) “Il-futur li rridu” jiddokumenta l-impenn globali favur l-iżvilupp sostenibbli fid-dimensjoni ekoloġika, soċjali u ekonomika tiegħu. Il-KESE jiddispaċih madanakollu li r-riżultat tan-negozjati b’mod ġenerali huma inqas vinkolanti milli xtaqu kemm is-soċjetà ċivili kif ukoll il-KESE. Ma ġietx ikkunsidrata biżżejjed b’mod partikolari l-urġenza tas-sitwazzjoni ta’ kriżi li tinsab fiha l-pjaneta tagħna. Il-KESE jiddispjaċih li d-dokument finali ma jsemmix il-piż massimu li qed iġġorr il-pjaneta tagħna. |
| --- | --- |

3.1

Il-KESE jqis li d-dokument finali tal-konferenza tan-NU dwar l-Iżvilupp Sostenibbli li saret din is-sena f’Rio de Janeiro (il-konferenza Rio+20) “Il-futur li rridu” jiddokumenta l-impenn globali favur l-iżvilupp sostenibbli fid-dimensjoni ekoloġika, soċjali u ekonomika tiegħu. Il-KESE jiddispaċih madanakollu li r-riżultat tan-negozjati b’mod ġenerali huma inqas vinkolanti milli xtaqu kemm is-soċjetà ċivili kif ukoll il-KESE. Ma ġietx ikkunsidrata biżżejjed b’mod partikolari l-urġenza tas-sitwazzjoni ta’ kriżi li tinsab fiha l-pjaneta tagħna. Il-KESE jiddispjaċih li d-dokument finali ma jsemmix il-piż massimu li qed iġġorr il-pjaneta tagħna.

| 3.2 | Fl-istess waqt il-konferenza Rio+20 ħolqot mobilizzazzjoni mifruxa tas-soċjetà ċivili li tmur lil hinn minn dak li ġie nnegozjat fil-livell politiku. B’segwitu ta’ Rio, huwa importanti li din il-mobilizzazzjoni tkompli tintuża sabiex nippromovu u nkomplu nagħtu għamla lill-proċessi li bdew f’Rio. Il-konferenza ta’ Rio ma kinitx biss laqgħa tal-mexxejja politiċi iżda post fejn iltaqgħu nies b’rieda u kreattività li jew qed jitolbu bla heda għal bidla paradigmatika fl-azzjoni ekonomika tagħna jew iniedu bosta inizjattivi konkreti għal rikostruzzjoni. |
| --- | --- |

3.2

Fl-istess waqt il-konferenza Rio+20 ħolqot mobilizzazzjoni mifruxa tas-soċjetà ċivili li tmur lil hinn minn dak li ġie nnegozjat fil-livell politiku. B’segwitu ta’ Rio, huwa importanti li din il-mobilizzazzjoni tkompli tintuża sabiex nippromovu u nkomplu nagħtu għamla lill-proċessi li bdew f’Rio. Il-konferenza ta’ Rio ma kinitx biss laqgħa tal-mexxejja politiċi iżda post fejn iltaqgħu nies b’rieda u kreattività li jew qed jitolbu bla heda għal bidla paradigmatika fl-azzjoni ekonomika tagħna jew iniedu bosta inizjattivi konkreti għal rikostruzzjoni.

| 3.3 | Madanakollu d-dokument finali fih ukoll bosta elementi li tista’ tibni fuqhom l-UE. Nistgħu nsemmu b’mod partikolari l-ftehim globali dwar ekonomija ekoloġika bħala strument importanti tal-iżvilupp sostenibbli, il-kunsiderazzjoni tad-dimensjoni soċjali u l-ftehim dwar proċess li għandu jwassal għal għanijiet globali tas-sostenibbiltà b’koordinazzjoni mal-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju. |
| --- | --- |

3.3

Madanakollu d-dokument finali fih ukoll bosta elementi li tista’ tibni fuqhom l-UE. Nistgħu nsemmu b’mod partikolari l-ftehim globali dwar ekonomija ekoloġika bħala strument importanti tal-iżvilupp sostenibbli, il-kunsiderazzjoni tad-dimensjoni soċjali u l-ftehim dwar proċess li għandu jwassal għal għanijiet globali tas-sostenibbiltà b’koordinazzjoni mal-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju.

| 3.4 | Fid-dawl tal-kwistjonijiet ċentrali ta’ tħassib tal-KESE fit-tħejjija għall-konferenza Rio+20, jistgħu jsiru dawn l-istqarrijiet fir-rigward tad-dokument finali: |
| --- | --- |

3.4

Fid-dawl tal-kwistjonijiet ċentrali ta’ tħassib tal-KESE fit-tħejjija għall-konferenza Rio+20, jistgħu jsiru dawn l-istqarrijiet fir-rigward tad-dokument finali:

| 3.4.1 | Prijorità kbira tal-KESE għal Rio+20 kienet il-ġlieda kontra l-faqar. Il-Kumitat saħaq favur l-aċċess għal biżżejjed ikel, ilma nadif u enerġija sostenibbli. Dan il-qasam jaqdi rwol importanti fid-dokument finali minkejja li f’għajnejn ħafna l-kwistjonijiet tal-finanzjament ma ġewx kjarifikati biżżejjed. Id-dokument saħaq mill-ġdid fuq l-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju u l-impenji li ttieħdu f’dan ir-rigward. Il-Kumitat jiddispjaċih madanakollu min-nuqqas ta’ enfasi fuq id-drittijiet tan-nisa. |
| --- | --- |

3.4.1

Prijorità kbira tal-KESE għal Rio+20 kienet il-ġlieda kontra l-faqar. Il-Kumitat saħaq favur l-aċċess għal biżżejjed ikel, ilma nadif u enerġija sostenibbli. Dan il-qasam jaqdi rwol importanti fid-dokument finali minkejja li f’għajnejn ħafna l-kwistjonijiet tal-finanzjament ma ġewx kjarifikati biżżejjed. Id-dokument saħaq mill-ġdid fuq l-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju u l-impenji li ttieħdu f’dan ir-rigward. Il-Kumitat jiddispjaċih madanakollu min-nuqqas ta’ enfasi fuq id-drittijiet tan-nisa.

| 3.4.2 | Prijorità oħra tal-KESE għal Rio+20 kienet id-dimensjoni soċjali tal-bidla. Il-KESE talab tranżizzjoni ġusta lejn ekonomika iktar sostenibbli u jilqa’ l-fatt li din issemmiet għall-ewwel darba f’test tan-NU. Il-KESE jiġbed l-attenzjoni wkoll lejn dawn l-elementi tad-dokument finali: ir-rikonoxximent tal-imsieħba soċjali u b’mod partikolari l-ħaddiema bħala dawk li qed jaġixxu b’mod attiv għall-bidla, l-affermazzjoni tal-ħidma tajba, l-ugwaljanza bejn is-sessi, ir-rikonoxximent tal-edukazzjoni u t-taħriġ. |
| --- | --- |

3.4.2

Prijorità oħra tal-KESE għal Rio+20 kienet id-dimensjoni soċjali tal-bidla. Il-KESE talab tranżizzjoni ġusta lejn ekonomika iktar sostenibbli u jilqa’ l-fatt li din issemmiet għall-ewwel darba f’test tan-NU. Il-KESE jiġbed l-attenzjoni wkoll lejn dawn l-elementi tad-dokument finali: ir-rikonoxximent tal-imsieħba soċjali u b’mod partikolari l-ħaddiema bħala dawk li qed jaġixxu b’mod attiv għall-bidla, l-affermazzjoni tal-ħidma tajba, l-ugwaljanza bejn is-sessi, ir-rikonoxximent tal-edukazzjoni u t-taħriġ.

| 3.4.3 | Fil-perjodu ta’ qabel il-konferenza u anki matul Rio+20 stess, il-KESE enfasizza kemm-il darba l-bżonn tal-parteċipazzjoni effettiva tas-soċjetà ċivili. It-test ta’ Rio fih xi żviluppi pożittivi f’dan ir-rigward. Il-KESE xtaq madanakollu konkretizzazzjoni tal-istqarrijiet ġenerali bħal pereżempju l-integrazzjoni ta’ fora ta’ bosta partijiet interessati bħall-kunsilli ekonomiċi u soċjali fl-iżvilupp tal-politiki nazzjonali dwar l-ekonomija sostenibbli. Fir-rigward ta’ talba aħjar li ressaq il-KESE dwar il-kwistjonijiet ta’ gvernanza, jiġifieri l-introduzzjoni ta’ medjatur għall-ġenerazzjonijiet futuri sabiex jiġu kkunsidrati l-perspettivi fuq perjodu twil li hemm bżonn għall-politiki tas-sostenibbiltà, il-konferenza talbet lis-segretarju ġenerali tan-NU jwettaq analiżi oħra. |
| --- | --- |

3.4.3

Fil-perjodu ta’ qabel il-konferenza u anki matul Rio+20 stess, il-KESE enfasizza kemm-il darba l-bżonn tal-parteċipazzjoni effettiva tas-soċjetà ċivili. It-test ta’ Rio fih xi żviluppi pożittivi f’dan ir-rigward. Il-KESE xtaq madanakollu konkretizzazzjoni tal-istqarrijiet ġenerali bħal pereżempju l-integrazzjoni ta’ fora ta’ bosta partijiet interessati bħall-kunsilli ekonomiċi u soċjali fl-iżvilupp tal-politiki nazzjonali dwar l-ekonomija sostenibbli. Fir-rigward ta’ talba aħjar li ressaq il-KESE dwar il-kwistjonijiet ta’ gvernanza, jiġifieri l-introduzzjoni ta’ medjatur għall-ġenerazzjonijiet futuri sabiex jiġu kkunsidrati l-perspettivi fuq perjodu twil li hemm bżonn għall-politiki tas-sostenibbiltà, il-konferenza talbet lis-segretarju ġenerali tan-NU jwettaq analiżi oħra.

| 3.4.4 | Fid-dawl tat-talbiet prinċipali tiegħu, il-KESE jilqa’ l-ftehim dwar qafas ta’ għaxar snin għall-konsum u t-tendenzi ta’ produzzjoni sostenibbli, ir-referenza għall-prinċipju tal-ħarsien tar-riżorsi, l-aħbar li l-PDG għandu jiġu akkumpanjat minn indikaturi oħra u r-rikonoxximent tar-rwol tal-intrapriżi. |
| --- | --- |

3.4.4

Fid-dawl tat-talbiet prinċipali tiegħu, il-KESE jilqa’ l-ftehim dwar qafas ta’ għaxar snin għall-konsum u t-tendenzi ta’ produzzjoni sostenibbli, ir-referenza għall-prinċipju tal-ħarsien tar-riżorsi, l-aħbar li l-PDG għandu jiġu akkumpanjat minn indikaturi oħra u r-rikonoxximent tar-rwol tal-intrapriżi.

4.   Segwitu ta’ Rio+20 fil-livell tan-Nazzjonijiet Uniti u l-Unjoni Ewropea

| 4.1 | Il-KESE huwa konvint li s-suċċess tal-konferenza Rio+20 ser jidher meta jiġu implimentanti d-deċiżjonijiet ta’ Rio u l-proċessi li nediet il-konferenza. Il-KESE huwa tal-fehma li dan għandu jsir bl-involviment u l-parteċipazzjoni attiva tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

4.1

Il-KESE huwa konvint li s-suċċess tal-konferenza Rio+20 ser jidher meta jiġu implimentanti d-deċiżjonijiet ta’ Rio u l-proċessi li nediet il-konferenza. Il-KESE huwa tal-fehma li dan għandu jsir bl-involviment u l-parteċipazzjoni attiva tas-soċjetà ċivili.

| 4.2 | Fil-bidu tal-Assemblea Ġenerali tan-NU ta’ din is-sena li saret f’New York, bdew ukoll il-proċessi għat-twaqqif ta’ forum politiku ta’ livell għoli dwar l-integrazzjoni tat-tliet dimensjonijiet tal-iżvilupp sostenibbli u d-definizzjoni tal-għanijiet globali tas-sostenibbiltà. Fil-fehma tal-KESE jeħtieġ li jiġi rrimarkat li l-involviment tas-soċjetà ċivili f’dawn il-proċessi, minkejja l-istqarrijiet pożittivi fil-konferenza Rio+20, fid-dokument finali ma jissemmix b’mod sodisfaċenti. |
| --- | --- |

4.2

Fil-bidu tal-Assemblea Ġenerali tan-NU ta’ din is-sena li saret f’New York, bdew ukoll il-proċessi għat-twaqqif ta’ forum politiku ta’ livell għoli dwar l-integrazzjoni tat-tliet dimensjonijiet tal-iżvilupp sostenibbli u d-definizzjoni tal-għanijiet globali tas-sostenibbiltà. Fil-fehma tal-KESE jeħtieġ li jiġi rrimarkat li l-involviment tas-soċjetà ċivili f’dawn il-proċessi, minkejja l-istqarrijiet pożittivi fil-konferenza Rio+20, fid-dokument finali ma jissemmix b’mod sodisfaċenti.

| 4.3 | Fir-rigward tal-formulazzjoni tal-għanijiet tas-sostenibbiltà, l-attenzjoni attwalment qed tingħata lill-kwistjonijiet proċedurali mhux biss dawk relatati mal-possibbiltajiet ta’ parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili iżda mar-rabta bejn il-proċess li diġà tnieda tal-aġenda tal-iżvilupp wara l-2015 u l-proċess il-ġdid tal-għanijiet tas-sostenibbiltà. Id-dokument finali tal-konferenza Rio+20 jitkellem dwar il-bżonn ta’ rabta bejn iż-żewġ proċessi, madanakollu l-atturi kkonċernati minn kull naħa għadhom fi proċess ta’ riċerka. |
| --- | --- |

4.3

Fir-rigward tal-formulazzjoni tal-għanijiet tas-sostenibbiltà, l-attenzjoni attwalment qed tingħata lill-kwistjonijiet proċedurali mhux biss dawk relatati mal-possibbiltajiet ta’ parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili iżda mar-rabta bejn il-proċess li diġà tnieda tal-aġenda tal-iżvilupp wara l-2015 u l-proċess il-ġdid tal-għanijiet tas-sostenibbiltà. Id-dokument finali tal-konferenza Rio+20 jitkellem dwar il-bżonn ta’ rabta bejn iż-żewġ proċessi, madanakollu l-atturi kkonċernati minn kull naħa għadhom fi proċess ta’ riċerka.

| 4.4 | F’Lulju 2012, il-KESE kien diġà organizza avveniment importanti tas-soċjetà ċivili sabiex iwassal ir-riżultati ta’ Rio fi Brussell. Dan wera biċ-ċar li l-iżvilupp tal-għanijiet tas-sostenibbiltà huwa tema prijoritarja tas-segwitu ta’ Rio li tirrikjedi d-dibattitu tas-soċjetà ċivili. Ħarġet ċara wkoll it-talba tal-parteċipanti li mill-bidu jmexxu flimkien il-proċess tad-definizzjoni tal-għanijiet tas-sostenibbiltà u r-reviżjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju sabiex tkun tista’ titfassal aġenda komprensiva ta’ żvilupp għall-wara l-2015. Barra minn hekk, matul dan l-avveniment, kif ġara f’attivitajiet oħra ta’ segwitu ta’ Rio tas-soċjetà, ġiet enfasizzata repetutament li hawnhekk fl-UE għandna nagħmlu dak li tlabna li jsir f’Rio. Il-KESE jinsab konvint mill-bżonn li jiġi verifikat jekk l-istrateġiji fundamentali tal-UE jikkorrispondux mat-talbiet tal-UE f’Rio+20 kemm fil-każ tad-dimensjoni tas-sostenibbiltà tal-Istrateġija Ewropa 2020 kif ukoll tal-Istrateġija tal-UE tas-Sostenibbiltà. |
| --- | --- |

4.4

F’Lulju 2012, il-KESE kien diġà organizza avveniment importanti tas-soċjetà ċivili sabiex iwassal ir-riżultati ta’ Rio fi Brussell. Dan wera biċ-ċar li l-iżvilupp tal-għanijiet tas-sostenibbiltà huwa tema prijoritarja tas-segwitu ta’ Rio li tirrikjedi d-dibattitu tas-soċjetà ċivili. Ħarġet ċara wkoll it-talba tal-parteċipanti li mill-bidu jmexxu flimkien il-proċess tad-definizzjoni tal-għanijiet tas-sostenibbiltà u r-reviżjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju sabiex tkun tista’ titfassal aġenda komprensiva ta’ żvilupp għall-wara l-2015. Barra minn hekk, matul dan l-avveniment, kif ġara f’attivitajiet oħra ta’ segwitu ta’ Rio tas-soċjetà, ġiet enfasizzata repetutament li hawnhekk fl-UE għandna nagħmlu dak li tlabna li jsir f’Rio. Il-KESE jinsab konvint mill-bżonn li jiġi verifikat jekk l-istrateġiji fundamentali tal-UE jikkorrispondux mat-talbiet tal-UE f’Rio+20 kemm fil-każ tad-dimensjoni tas-sostenibbiltà tal-Istrateġija Ewropa 2020 kif ukoll tal-Istrateġija tal-UE tas-Sostenibbiltà.

| 4.5 | Fid-diskussjonijiet interistituzzjonali li organizza l-KESE wara l-konferenza Rio+20 ħarġu fid-dieher ir-rieda għall-kooperazzjoni u l-involviment tas-soċjetà ċivili. |
| --- | --- |

4.5

Fid-diskussjonijiet interistituzzjonali li organizza l-KESE wara l-konferenza Rio+20 ħarġu fid-dieher ir-rieda għall-kooperazzjoni u l-involviment tas-soċjetà ċivili.

| 4.6 | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir il-konsultazzjoni li organizzat il-Kummissjoni fuq l-internet fi tħejjija għal komunikazzjoni prevista għar-Rebbiegħa 2013 dwar il-miżuri ta’ segwitu ta’ Rio+20 u ser jorganizza avvenimenti konġunti li jikkumplementaw din l-azzjoni. Fir-Rebbiegħa 2013 mistennija wkoll il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-aġenda tal-iżvilupp wara l-2015. Il-KESE bħalissa qed iħejji opinjoni dwar din it-tema kumplessa. Skont il-Kummissarju responsabbli, l-aspetti ambjentali ta’ Rio jeħtieġ li jiġu implimentati fil-qafas tas-Seba’ Programm ta’ Azzjoni Ambjentali li mistenni jiġi ppubblikat qabel l-aħħar tas-sena. |
| --- | --- |

4.6

Il-KESE jilqa’ bi pjaċir il-konsultazzjoni li organizzat il-Kummissjoni fuq l-internet fi tħejjija għal komunikazzjoni prevista għar-Rebbiegħa 2013 dwar il-miżuri ta’ segwitu ta’ Rio+20 u ser jorganizza avvenimenti konġunti li jikkumplementaw din l-azzjoni. Fir-Rebbiegħa 2013 mistennija wkoll il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-aġenda tal-iżvilupp wara l-2015. Il-KESE bħalissa qed iħejji opinjoni dwar din it-tema kumplessa. Skont il-Kummissarju responsabbli, l-aspetti ambjentali ta’ Rio jeħtieġ li jiġu implimentati fil-qafas tas-Seba’ Programm ta’ Azzjoni Ambjentali li mistenni jiġi ppubblikat qabel l-aħħar tas-sena.

| 4.7 | Il-KESE jilqa’ l-konklużjonijiet tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea tal-25 ta’ Ottubru 2012 dwar Rio+20 b’mod partikolari l-enfasi fuq il-bżonn tal-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili. Il-KESE jilqa’ wkoll it-tħabbira ta’ miżuri ta’ segwitu ambizzjużi ta’ Rio+20 li għandhom jitwettqu fil-qafas tal-Istrateġija Ewropa 2020 u l-Istrateġija tas-Sostenibbiltà tal-UE. Dwar l-Istrateġija tas-Sostenibbiltà, il-KESE jinnota b’sodisfazzjon li din għandha tiġi riveduta fid-dawl tar-riżultati ta’ Rio. Din kienet talba li ressaq il-KESE fl-opinjoni tiegħu tal-21 ta’ Settembru 2011. |
| --- | --- |

4.7

Il-KESE jilqa’ l-konklużjonijiet tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea tal-25 ta’ Ottubru 2012 dwar Rio+20 b’mod partikolari l-enfasi fuq il-bżonn tal-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili. Il-KESE jilqa’ wkoll it-tħabbira ta’ miżuri ta’ segwitu ambizzjużi ta’ Rio+20 li għandhom jitwettqu fil-qafas tal-Istrateġija Ewropa 2020 u l-Istrateġija tas-Sostenibbiltà tal-UE. Dwar l-Istrateġija tas-Sostenibbiltà, il-KESE jinnota b’sodisfazzjon li din għandha tiġi riveduta fid-dawl tar-riżultati ta’ Rio. Din kienet talba li ressaq il-KESE fl-opinjoni tiegħu tal-21 ta’ Settembru 2011.

5.   Ir-rwol tal-KESE fil-proċess ta’ wara Rio

| 5.1 | Il-parteċipazzjoni attiva tal-KESE fil-proċess ta’ segwitu tal-konferenza Rio+20 talbuha kemm l-atturi tas-soċjetà ċivili kif ukoll istituzzjonijiet oħra tal-UE. |
| --- | --- |

5.1

Il-parteċipazzjoni attiva tal-KESE fil-proċess ta’ segwitu tal-konferenza Rio+20 talbuha kemm l-atturi tas-soċjetà ċivili kif ukoll istituzzjonijiet oħra tal-UE.

| 5.2 | Hawnhekk il-KESE jista’ jagħti kontribut importanti billi jibqa’ post li fi ħdanu jseħħ dibattitu soċjali dwar il-kwistjonijiet tas-sostenibbiltà u medjatur bejn is-soċjetà ċivili u l-istituzzjonijiet tal-UE bl-involviment ukoll tal-organizzazzjonijiet u n-netwerks Ewropej tas-soċjetà ċvili kif ukoll il-kunsilli ekonomiċi u soċjali nazzjonali u l-kunsilli tas-sostenibbiltà. |
| --- | --- |

5.2

Hawnhekk il-KESE jista’ jagħti kontribut importanti billi jibqa’ post li fi ħdanu jseħħ dibattitu soċjali dwar il-kwistjonijiet tas-sostenibbiltà u medjatur bejn is-soċjetà ċivili u l-istituzzjonijiet tal-UE bl-involviment ukoll tal-organizzazzjonijiet u n-netwerks Ewropej tas-soċjetà ċvili kif ukoll il-kunsilli ekonomiċi u soċjali nazzjonali u l-kunsilli tas-sostenibbiltà.

| 5.3 | Mill-esperjenza tiegħu, il-KESE jista’ jagħti kontribut partikolari wkoll lill-kwistjonijiet tal-istruttura tal-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili li tirrikjedi pereżempju drittijiet konkreti ta’ informazzjoni, konsultazzjoni u l-ipproċessar. |
| --- | --- |

5.3

Mill-esperjenza tiegħu, il-KESE jista’ jagħti kontribut partikolari wkoll lill-kwistjonijiet tal-istruttura tal-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili li tirrikjedi pereżempju drittijiet konkreti ta’ informazzjoni, konsultazzjoni u l-ipproċessar.

| 5.4 | Il-KESE huwa l-unika istituzzjoni tal-UE li waqqaf korp speċifiku tal-iżvilupp sostenibbli b’mod li dan iqis in-natura trasversali tat-tema. Issa wara Rio dan huwa iktar opportun minn qatt qabel. Fir-rigward tal-ekonomija ekoloġika, il-KESE, grazzi għall-kompożizzjoni tiegħu, jista’ jressaq proposti konkreti dwar il-kundizzjonijiet qafas li jridu jinħolqu għal dan il-għan. B’mod partikolari l-KESE jista’ jagħti kontribut ukoll sabiex jikkonkretizza d-dimensjoni soċjali tal-iżvilupp sostenibbli billi jelabora proposti operattivi għal tranżizzjoni ġusta lejn żvilupp sostenibbli. Qasam tal-proċess ta’ segwitu li jitlob il-kontribut urġenti tal-KESE huwa t-tfassil tal-għanijiet globali tal-sostenibbiltà. Il-KESE, kif għamel qabel il-konferenza ta’ Rio+20, jista’ jaqdi rwol importanti fil-promozzjoni tad-djalogu tas-soċjetà ċivili fl-UE iżda anki mal-imsieħba soċjali tiegħu barra l-UE. |
| --- | --- |

5.4

Il-KESE huwa l-unika istituzzjoni tal-UE li waqqaf korp speċifiku tal-iżvilupp sostenibbli b’mod li dan iqis in-natura trasversali tat-tema. Issa wara Rio dan huwa iktar opportun minn qatt qabel. Fir-rigward tal-ekonomija ekoloġika, il-KESE, grazzi għall-kompożizzjoni tiegħu, jista’ jressaq proposti konkreti dwar il-kundizzjonijiet qafas li jridu jinħolqu għal dan il-għan. B’mod partikolari l-KESE jista’ jagħti kontribut ukoll sabiex jikkonkretizza d-dimensjoni soċjali tal-iżvilupp sostenibbli billi jelabora proposti operattivi għal tranżizzjoni ġusta lejn żvilupp sostenibbli. Qasam tal-proċess ta’ segwitu li jitlob il-kontribut urġenti tal-KESE huwa t-tfassil tal-għanijiet globali tal-sostenibbiltà. Il-KESE, kif għamel qabel il-konferenza ta’ Rio+20, jista’ jaqdi rwol importanti fil-promozzjoni tad-djalogu tas-soċjetà ċivili fl-UE iżda anki mal-imsieħba soċjali tiegħu barra l-UE.

| 5.5 | Il-KESE jqis li huwa neċessarju dibattu wiesa’ tas-soċjetà ċivili dwar l-iżvilupp sostenibbli fl-UE u ser ikompli jippromovih fil-ħidma futura tiegħu, b’mod partikolari fir-rigward tal-aspetti relatati ma’ Rio tal-Istrateġija Ewropa 2020 u r-reviżjoni tal-istrateġija tas-sostenibbiltà tal-UE. |
| --- | --- |

5.5

Il-KESE jqis li huwa neċessarju dibattu wiesa’ tas-soċjetà ċivili dwar l-iżvilupp sostenibbli fl-UE u ser ikompli jippromovih fil-ħidma futura tiegħu, b’mod partikolari fir-rigward tal-aspetti relatati ma’ Rio tal-Istrateġija Ewropa 2020 u r-reviżjoni tal-istrateġija tas-sostenibbiltà tal-UE.

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  ĠU C 376, 22.12.2011, p. 102-109.

1

(2)  ĠU C 143, 22.5.2012 p. 39-42.

2

---

III Atti preparatorji

IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW

L-485 sessjoni plenarja tat-12 u t-13 ta' Diċembru 2012

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/68 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/68

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tistabbilixxi qafas għall-irkupru u r-riżoluzzjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu u ditti ta’ investiment u li temenda d-Direttivi tal-Kunsill 77/91/KEE u 82/891/KEE, id-Direttivi 2001/24/KE, 2002/47/KE, 2004/25/KE, 2005/56/KE, 2007/36/KE u 2011/35/UE u r-Regolament (UE) Nru 1093/2010”

COM(2012) 280 final – 2012/0150 (COD)

2013/C 44/12

Relatur: is-Sinjura ROUSSENOVA

Nhar il-5 u l-10 ta’ Lulju 2012, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill, iddeċidew rispettivament, b’konformità mal-Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li tistabbilixxi qafas għall-irkupru u r-riżoluzzjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu u ditti ta’ investiment u li temenda d-Direttivi tal-Kunsill 77/91/KEE u 82/891/KE, id-Direttivi 2001/24/KE, 2002/47/KE, 2004/25/KE, 2005/56/KE, 2007/36/KE u 2011/35/KE u r-Regolament (UE) Nru 1093/2010

COM(2012) 280 final — 2012/0150 (COD).

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar il-21 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’153 vot favur, vot wieħed (1) kontra u 3 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir il-proposta leġislattiva għal qafas imfassal biex jindirizza l-kriżijiet tal-banek minn qabel ma jseħħu, iħares l-istabbiltà finanzjarja u jnaqqas il-piż fuq il-finanzi pubbliċi billi jintroduċi għodod ġodda ta’ prevenzjoni, intervent bikri u riżoluzzjoni. L-iżgurar tar-riżoluzzjoni effettiva ta’ istituzzjonijiet finanzjarji li qed ifallu fl-Unjoni Ewropea huwa element essenzjali tat-tlestija tas-suq intern. Il-KESE jappoġġja l-introduzzjoni tal-għodod proposti iżda jixtieq jara aktar ċarezza dwar l-għodod il-ġodda u dawk li ma ġewx ittestjati fi kriżijiet sistemiċi. Il-KESE jittama li l-kontentut tad-Direttiva inkwistjoni jiġi kkoordinat mad-dispożizzjonijiet dwar l-Unjoni Bankarja. |
| --- | --- |

1.1

Il-KESE jilqa’ bi pjaċir il-proposta leġislattiva għal qafas imfassal biex jindirizza l-kriżijiet tal-banek minn qabel ma jseħħu, iħares l-istabbiltà finanzjarja u jnaqqas il-piż fuq il-finanzi pubbliċi billi jintroduċi għodod ġodda ta’ prevenzjoni, intervent bikri u riżoluzzjoni. L-iżgurar tar-riżoluzzjoni effettiva ta’ istituzzjonijiet finanzjarji li qed ifallu fl-Unjoni Ewropea huwa element essenzjali tat-tlestija tas-suq intern. Il-KESE jappoġġja l-introduzzjoni tal-għodod proposti iżda jixtieq jara aktar ċarezza dwar l-għodod il-ġodda u dawk li ma ġewx ittestjati fi kriżijiet sistemiċi. Il-KESE jittama li l-kontentut tad-Direttiva inkwistjoni jiġi kkoordinat mad-dispożizzjonijiet dwar l-Unjoni Bankarja.

| 1.2 | Il-KESE jaċċetta l-proposta li l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, f’konsultazzjoni mal-awtoritajiet kompetenti, għandhom ifasslu u jaġġornaw il-pjani ta’ riżoluzzjoni. Il-Kumitat huwa konvint li l-ippjanar u l-aġġornar tar-riżoluzzjonijiet, kemm b’mod individwali kif ukoll fi gruppi, jitjiebu jekk il-banek jiġu involuti fil-proċess ukoll. Fejn ikun f’postu, għandhom jitfittxu wkoll il-pariri professjonali ta’ partijiet interessati oħrajn li jistgħu jiġu affettwati mill-pjani ta’ riżoluzzjoni dwar il-kwistjonijiet rilevanti, pereżempju organizzazzjonijiet tal-konsumaturi, rappreżentanti tat-trejdjunjins, eċċ. |
| --- | --- |

1.2

Il-KESE jaċċetta l-proposta li l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, f’konsultazzjoni mal-awtoritajiet kompetenti, għandhom ifasslu u jaġġornaw il-pjani ta’ riżoluzzjoni. Il-Kumitat huwa konvint li l-ippjanar u l-aġġornar tar-riżoluzzjonijiet, kemm b’mod individwali kif ukoll fi gruppi, jitjiebu jekk il-banek jiġu involuti fil-proċess ukoll. Fejn ikun f’postu, għandhom jitfittxu wkoll il-pariri professjonali ta’ partijiet interessati oħrajn li jistgħu jiġu affettwati mill-pjani ta’ riżoluzzjoni dwar il-kwistjonijiet rilevanti, pereżempju organizzazzjonijiet tal-konsumaturi, rappreżentanti tat-trejdjunjins, eċċ.

| 1.2.1 | Il-banek ċentrali, inkluż il-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE), jinsabu fl-aħjar pożizzjoni biex iwettqu valutazzjonijiet dwar kwistjonijiet ta’ interess pubbliku, u l-KESE jirrakkomanda li jiġu involuti fil-valutazzjoni tal-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni, filwaqt li fl-istess ħin tiġi rispettata kompletament l-indipendenza tagħhom. |
| --- | --- |

1.2.1

Il-banek ċentrali, inkluż il-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE), jinsabu fl-aħjar pożizzjoni biex iwettqu valutazzjonijiet dwar kwistjonijiet ta’ interess pubbliku, u l-KESE jirrakkomanda li jiġu involuti fil-valutazzjoni tal-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni, filwaqt li fl-istess ħin tiġi rispettata kompletament l-indipendenza tagħhom.

| 1.3 | Ir-rekwiżiti ta’ kunfidenzjalità rigward l-istituzzjonijiet ta’ kreditu u l-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni tagħhom għandhom jissaħħu. Dispożizzjonijiet speċjali fid-Direttiva għandhom jiggarantixxu li l-awtoritajiet, l-istituzzjonijiet u l-partijiet interessati kollha involuti fl-abbozzar, l-aġġornar u l-valutazzjoni tal-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni tal-banek jirrispettaw b’mod strett il-kunfidenzjalità tal-informazzjoni rilevanti. |
| --- | --- |

1.3

Ir-rekwiżiti ta’ kunfidenzjalità rigward l-istituzzjonijiet ta’ kreditu u l-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni tagħhom għandhom jissaħħu. Dispożizzjonijiet speċjali fid-Direttiva għandhom jiggarantixxu li l-awtoritajiet, l-istituzzjonijiet u l-partijiet interessati kollha involuti fl-abbozzar, l-aġġornar u l-valutazzjoni tal-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni tal-banek jirrispettaw b’mod strett il-kunfidenzjalità tal-informazzjoni rilevanti.

| 1.4 | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir id-dispożizzjonijiet proposti li jippermettu l-introduzzjoni ta’ regoli u kundizzjonijiet armonizzati li taħthom għandu jiġi pprovdut l-appoġġ finanzjarju ġewwa l-grupp u fl-istess ħin jinnota li l-protezzjoni tal-interessi u d-drittijiet taċ-ċessjonarji u tat-trasferituri għandha tkun bilanċjata tajjeb meta jkun hemm nuqqas ta’ qbil bejniethom dwar l-appoġġ. Il-Kumitat jappoġġja bis-sħiħ id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 19(1) u jipproponi li jitwessa’ r-rekwiżit fl-Artikolu 19(1)(f) biex jinkludi wkoll kwalunkwe rekwiżit ogħla ta’ fondi proprji u likwidità imposti mir-regolaturi tal-pajjiż tat-trasferitur. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE jilqa’ bi pjaċir id-dispożizzjonijiet proposti li jippermettu l-introduzzjoni ta’ regoli u kundizzjonijiet armonizzati li taħthom għandu jiġi pprovdut l-appoġġ finanzjarju ġewwa l-grupp u fl-istess ħin jinnota li l-protezzjoni tal-interessi u d-drittijiet taċ-ċessjonarji u tat-trasferituri għandha tkun bilanċjata tajjeb meta jkun hemm nuqqas ta’ qbil bejniethom dwar l-appoġġ. Il-Kumitat jappoġġja bis-sħiħ id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 19(1) u jipproponi li jitwessa’ r-rekwiżit fl-Artikolu 19(1)(f) biex jinkludi wkoll kwalunkwe rekwiżit ogħla ta’ fondi proprji u likwidità imposti mir-regolaturi tal-pajjiż tat-trasferitur.

| 1.5 | Il-kundizzjonijiet ewlenin li jwasslu għall-ħatra ta’ maniġer speċjali huma kwistjoni li trid titwieżen mill-awtoritajiet kompetenti. Il-KESE jaċċetta l-ħtieġa li l-awtoritajiet kompetenti jkollhom ċerta setgħa, iżda meta jqis ir-rwol u s-setgħat sinifikanti mogħtija lill-maniġers speċjali, il-Kumitat iħeġġeġ livell ogħla ta’ ċertezza għall-istituzzjonijiet billi jiġu introdotti regoli u kundizzjonijiet ta’ skattaturi espliċiti u definiti b’mod aktar ċar. |
| --- | --- |

1.5

Il-kundizzjonijiet ewlenin li jwasslu għall-ħatra ta’ maniġer speċjali huma kwistjoni li trid titwieżen mill-awtoritajiet kompetenti. Il-KESE jaċċetta l-ħtieġa li l-awtoritajiet kompetenti jkollhom ċerta setgħa, iżda meta jqis ir-rwol u s-setgħat sinifikanti mogħtija lill-maniġers speċjali, il-Kumitat iħeġġeġ livell ogħla ta’ ċertezza għall-istituzzjonijiet billi jiġu introdotti regoli u kundizzjonijiet ta’ skattaturi espliċiti u definiti b’mod aktar ċar.

| 1.6 | Il-ħatra ta’ maniġer speċjali hija miżura ta’ intervent bikri intrużiva ħafna li għandha tiġi applikata wara li jkunu diġà intużaw il-miżuri inqas intrużivi l-oħra kollha. Madankollu, jista’ jkun hemm sitwazzjoni fejn il-pożizzjoni finanzjarja tal-istituzzjoni tmur ħafna għall-agħar f’temp qasir wisq u jkollu jinħatar maniġer speċjali mingħajr l-istennija li jiġu implimentati l-miżuri ta’ intervent bikri inqas intrużivi proposti fl-Artikolu 23(1). Taħt dawn iċ-ċirkostanzi għandu jkun possibbli li jinħatar maniġer speċjali anke jekk ma tkunx intlaħqet waħda mill-kundizzjonijiet ta’ skattatura deskritti fl-Artikolu 24 (jiġifieri “... miżuri oħra li jittieħdu skont l-Artikolu 23 mhumiex biżżejjed biex jirriversjaw dik id-deterjorazzjoni ...”. |
| --- | --- |

1.6

Il-ħatra ta’ maniġer speċjali hija miżura ta’ intervent bikri intrużiva ħafna li għandha tiġi applikata wara li jkunu diġà intużaw il-miżuri inqas intrużivi l-oħra kollha. Madankollu, jista’ jkun hemm sitwazzjoni fejn il-pożizzjoni finanzjarja tal-istituzzjoni tmur ħafna għall-agħar f’temp qasir wisq u jkollu jinħatar maniġer speċjali mingħajr l-istennija li jiġu implimentati l-miżuri ta’ intervent bikri inqas intrużivi proposti fl-Artikolu 23(1). Taħt dawn iċ-ċirkostanzi għandu jkun possibbli li jinħatar maniġer speċjali anke jekk ma tkunx intlaħqet waħda mill-kundizzjonijiet ta’ skattatura deskritti fl-Artikolu 24 (jiġifieri “... miżuri oħra li jittieħdu skont l-Artikolu 23 mhumiex biżżejjed biex jirriversjaw dik id-deterjorazzjoni ...”.

| 1.7 | Is-setgħat u r-responsabbiltajiet tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni għandhom bżonn ta’ aktar distinzjonijiet u kjarifiki. Filwaqt li l-awtoritajiet/superviżuri kompetenti huma responsabbli mill-intervent bikri, l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni huma responsabbli mill-għażla u l-applikazzjoni tal-għodod ta’ riżoluzzjoni. Madankollu, f’xi każijiet, ċerti responsabbiltajiet jitwettqu kemm mis-superviżuri kif ukoll mill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni. Skont l-għażliet li jkunu għamlu l-maniġers speċjali, is-superviżuri jistgħu jwettqu r-responsabbiltajiet tal-awtorità tar-riżoluzzjoni iżda ż-żewġ funzjonijiet għandhom ikunu separati sabiex jitnaqqsu kemm jista’ jkun ir-riskji ta’ tolleranza. Il-KESE jħeġġeġ li tiġi stabbilita distinzjoni ċara bejn il-missjoni tas-superviżuri u dik tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, kif ukoll l-iskeda tal-intervent tagħhom. |
| --- | --- |

1.7

Is-setgħat u r-responsabbiltajiet tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni għandhom bżonn ta’ aktar distinzjonijiet u kjarifiki. Filwaqt li l-awtoritajiet/superviżuri kompetenti huma responsabbli mill-intervent bikri, l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni huma responsabbli mill-għażla u l-applikazzjoni tal-għodod ta’ riżoluzzjoni. Madankollu, f’xi każijiet, ċerti responsabbiltajiet jitwettqu kemm mis-superviżuri kif ukoll mill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni. Skont l-għażliet li jkunu għamlu l-maniġers speċjali, is-superviżuri jistgħu jwettqu r-responsabbiltajiet tal-awtorità tar-riżoluzzjoni iżda ż-żewġ funzjonijiet għandhom ikunu separati sabiex jitnaqqsu kemm jista’ jkun ir-riskji ta’ tolleranza. Il-KESE jħeġġeġ li tiġi stabbilita distinzjoni ċara bejn il-missjoni tas-superviżuri u dik tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, kif ukoll l-iskeda tal-intervent tagħhom.

| 1.8 | Id-Direttiva tipproponi li l-korp maniġerjali ta’ istituzzjoni għandu jinnotifika lill-awtorità kompetenti meta jikkunsidra li l-istituzzjoni qed tfalli jew probabbli li tfalli. Il-KESE jemmen li jekk l-inizjattiva titħalla kompletament għad-diskrezjoni tal-maniġment tal-bank, id-deċiżjoni tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni tista’ tittieħed tard wisq. Id-Direttiva m’għandha tħalli l-ebda dubju li s-superviżuri għandhom id-dritt u l-opportunità li jinfurmaw lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni mingħajr ma jistennew notifika mill-maniġment tal-bank kull meta jqisu li l-kundizzjonijiet biex tiskatta riżoluzzjoni jkunu ntlaħqu iżda n-notifika tkun qed tittardja. Għandha titlob lill-Istati Membri biex jipprevedu multi għoljin għall-maniġers tal-banek li jkunu qed jiksru r-regoli tal-prattika professjonali. |
| --- | --- |

1.8

Id-Direttiva tipproponi li l-korp maniġerjali ta’ istituzzjoni għandu jinnotifika lill-awtorità kompetenti meta jikkunsidra li l-istituzzjoni qed tfalli jew probabbli li tfalli. Il-KESE jemmen li jekk l-inizjattiva titħalla kompletament għad-diskrezjoni tal-maniġment tal-bank, id-deċiżjoni tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni tista’ tittieħed tard wisq. Id-Direttiva m’għandha tħalli l-ebda dubju li s-superviżuri għandhom id-dritt u l-opportunità li jinfurmaw lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni mingħajr ma jistennew notifika mill-maniġment tal-bank kull meta jqisu li l-kundizzjonijiet biex tiskatta riżoluzzjoni jkunu ntlaħqu iżda n-notifika tkun qed tittardja. Għandha titlob lill-Istati Membri biex jipprevedu multi għoljin għall-maniġers tal-banek li jkunu qed jiksru r-regoli tal-prattika professjonali.

| 1.9 | Il-firxa wiesgħa ta’ setgħat mogħtija lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, flimkien mad-dritt limitat għal rimedju mogħti lil partijiet terzi, iqajmu tħassib dwar is-solidità legali tal-qafas propost. F’ħafna Stati Membri, speċjalment dawk li jimxu abbażi ta’ ġurisdizzjoni ta’ liġi komuni, il-qrati x’aktarx jipproteġu d-drittijiet tagħhom li jisimgħu każijiet dwar talbiet ta’ reviżjoni ġudizzjarja ta’ kwalunkwe deċiżjoni meħuda minn awtorità amministrattiva, meta individwu jew grupp ikunu jistgħu juru li sofrew b’riżultat ta’ dik id-deċiżjoni. Jekk xi ħadd iħoss li l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni jew l-amministraturi kellhom imġiba professjonali ħażina ħafna, l-imħallfin biss igawdu minn tip ta’ immunità għad-deċiżjonijiet meħuda fil-qrati, iżda l-ebda liġi jew regolament ma tista’ testendi dan il-privileġġ għal awtorità amministrattiva bħall-awtorità tar-riżoluzzjoni, li mbagħad tista’ tinżamm responsabbli għad-danni mill-qrati. |
| --- | --- |

1.9

Il-firxa wiesgħa ta’ setgħat mogħtija lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, flimkien mad-dritt limitat għal rimedju mogħti lil partijiet terzi, iqajmu tħassib dwar is-solidità legali tal-qafas propost. F’ħafna Stati Membri, speċjalment dawk li jimxu abbażi ta’ ġurisdizzjoni ta’ liġi komuni, il-qrati x’aktarx jipproteġu d-drittijiet tagħhom li jisimgħu każijiet dwar talbiet ta’ reviżjoni ġudizzjarja ta’ kwalunkwe deċiżjoni meħuda minn awtorità amministrattiva, meta individwu jew grupp ikunu jistgħu juru li sofrew b’riżultat ta’ dik id-deċiżjoni. Jekk xi ħadd iħoss li l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni jew l-amministraturi kellhom imġiba professjonali ħażina ħafna, l-imħallfin biss igawdu minn tip ta’ immunità għad-deċiżjonijiet meħuda fil-qrati, iżda l-ebda liġi jew regolament ma tista’ testendi dan il-privileġġ għal awtorità amministrattiva bħall-awtorità tar-riżoluzzjoni, li mbagħad tista’ tinżamm responsabbli għad-danni mill-qrati.

| 1.10 | L-għodda tal-ippleġġjar intern jeħtieġ aktar spjegazzjonijiet u kjarifiki. Sabiex titnaqqas kemm jista’ jkun kwalunkwe inċertezza fost l-investituri, għandhom jiġu introdotti regoli ċari dwar ir-responsabbiltajiet eliġibbli u l-kundizzjonijiet ta’ limitu għall-ippleġġjar intern. |
| --- | --- |

1.10

L-għodda tal-ippleġġjar intern jeħtieġ aktar spjegazzjonijiet u kjarifiki. Sabiex titnaqqas kemm jista’ jkun kwalunkwe inċertezza fost l-investituri, għandhom jiġu introdotti regoli ċari dwar ir-responsabbiltajiet eliġibbli u l-kundizzjonijiet ta’ limitu għall-ippleġġjar intern.

| 1.11 | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir l-introduzzjoni ta’ regoli ta’ finanzjament armonizzati abbażi tal-kontribuzzjonijiet ex ante għall-fondi ta’ garanzija tad-depożiti u l-fondi ta’ riżoluzzjoni. Il-kriterji għall-kontribuzzjoni għall-fondi ta’ riżoluzzjoni jidhru li huma korretti u realistiċi fid-dawl tas-sitwazzjoni attwali; madankollu, il-kundizzjonijiet ekonomiċi u finanzjarji jistgħu jinbidlu f’daqqa waħda, kif rajna f’dawn l-aħħar snin. Il-KESE jissuġġerixxi l-introduzzjoni ta’ regola li permezz tagħha l-kriterji għall-kontribuzzjoni ex ante jkunu jistgħu jiġu riveduti minn żmien għall-ieħor. |
| --- | --- |

1.11

Il-KESE jilqa’ bi pjaċir l-introduzzjoni ta’ regoli ta’ finanzjament armonizzati abbażi tal-kontribuzzjonijiet ex ante għall-fondi ta’ garanzija tad-depożiti u l-fondi ta’ riżoluzzjoni. Il-kriterji għall-kontribuzzjoni għall-fondi ta’ riżoluzzjoni jidhru li huma korretti u realistiċi fid-dawl tas-sitwazzjoni attwali; madankollu, il-kundizzjonijiet ekonomiċi u finanzjarji jistgħu jinbidlu f’daqqa waħda, kif rajna f’dawn l-aħħar snin. Il-KESE jissuġġerixxi l-introduzzjoni ta’ regola li permezz tagħha l-kriterji għall-kontribuzzjoni ex ante jkunu jistgħu jiġu riveduti minn żmien għall-ieħor.

| 1.12 | Filwaqt li jaċċetta l-benefiċċji potenzjali minn sinerġija possibbli ta’ istituzzjoni waħda għall-fondi ta’ garanzija tad-depożiti u l-fondi ta’ riżoluzzjoni, il-Kumitat jilqa’ bi pjaċir ukoll l-approċċ tal-Kummissjoni li jippermetti lil kull Stat Membru jiddeċiedi jekk jippreferix ikollu arranġament ta’ finanzjament (fondi) wieħed jew tnejn. Fiż-żewġ każijiet, din id-Direttiva għandha tintroduċi dispożizzjonijiet realistiċi li jiggarantixxu li l-fond ta’ garanzija tad-depożiti jista’ jwettaq il-funzjoni ewlenija tiegħu li dejjem jipproteġi lid-depożituri fil-livell tal-konsumaturi, billi jitqies dak li jrid jiġi stabbilit mill-Unjoni Bankarja. |
| --- | --- |

1.12

Filwaqt li jaċċetta l-benefiċċji potenzjali minn sinerġija possibbli ta’ istituzzjoni waħda għall-fondi ta’ garanzija tad-depożiti u l-fondi ta’ riżoluzzjoni, il-Kumitat jilqa’ bi pjaċir ukoll l-approċċ tal-Kummissjoni li jippermetti lil kull Stat Membru jiddeċiedi jekk jippreferix ikollu arranġament ta’ finanzjament (fondi) wieħed jew tnejn. Fiż-żewġ każijiet, din id-Direttiva għandha tintroduċi dispożizzjonijiet realistiċi li jiggarantixxu li l-fond ta’ garanzija tad-depożiti jista’ jwettaq il-funzjoni ewlenija tiegħu li dejjem jipproteġi lid-depożituri fil-livell tal-konsumaturi, billi jitqies dak li jrid jiġi stabbilit mill-Unjoni Bankarja.

| 1.13 | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir l-introduzzjoni tar-riżoluzzjoni effettiva ta’ istituzzjonijiet finanzjarji li qed ifallu fl-Unjoni Ewropea bħala element essenzjali tat-tlestija tas-suq intern. Sistema Ewropea ta’ Arranġamenti ta’ Finanzjament għandha tiżgura li l-istituzzjonijiet kollha jkunu soġġetti għal regoli ta’ finanzjament tar-riżoluzzjoni ugwalment effettivi filwaqt li tikkontribwixxi għall-istabbiltà tas-suq uniku u tipprovdi kundizzjonijiet ugwali għall-kompetizzjoni. Il-Kumitat jixtieq jara l-introduzzjoni kemm jista’ jkun malajr ta’ pjan direzzjonali realistiku għall-istabbiliment tas-sistema futura tal-arranġamenti għall-finanzjament. |
| --- | --- |

1.13

Il-KESE jilqa’ bi pjaċir l-introduzzjoni tar-riżoluzzjoni effettiva ta’ istituzzjonijiet finanzjarji li qed ifallu fl-Unjoni Ewropea bħala element essenzjali tat-tlestija tas-suq intern. Sistema Ewropea ta’ Arranġamenti ta’ Finanzjament għandha tiżgura li l-istituzzjonijiet kollha jkunu soġġetti għal regoli ta’ finanzjament tar-riżoluzzjoni ugwalment effettivi filwaqt li tikkontribwixxi għall-istabbiltà tas-suq uniku u tipprovdi kundizzjonijiet ugwali għall-kompetizzjoni. Il-Kumitat jixtieq jara l-introduzzjoni kemm jista’ jkun malajr ta’ pjan direzzjonali realistiku għall-istabbiliment tas-sistema futura tal-arranġamenti għall-finanzjament.

| 1.14 | Madankollu, il-KESE jittama li d-Direttiva timmira li jintlaħqu integrazzjoni u konverġenza akbar tal-leġislazzjoni, l-ewwel u qabel kollox mill-pajjiżi taż-żona tal-euro. |
| --- | --- |

1.14

Madankollu, il-KESE jittama li d-Direttiva timmira li jintlaħqu integrazzjoni u konverġenza akbar tal-leġislazzjoni, l-ewwel u qabel kollox mill-pajjiżi taż-żona tal-euro.

2.   Daħla

| 2.1 | Il-Kummissjoni qed tipproponi Direttiva (1) li tistabbilixxi qafas ta’ politika effettiv għall-immaniġġjar ta’ fallimenti ta’ banek b’mod ordnat u biex jiġi evitat li l-falliment jittieħed minn istituzzjonijiet oħrajn billi tgħammar lill-awtoritajiet rilevanti b’għodod u setgħat komuni u effettivi biex jindirizzaw kriżijiet bankarji minn qabel ma jseħħu, jissalvagwardjaw l-istabbiltà finanzjarja u jimminimizzaw l-iskopertura tal-kontribwenti għat-telf. Il-proposta attwali tispeċifika aktar il-fehmiet tal-Kummissjoni dwar il-qafas tal-immaniġġjar tal-kriżijiet fis-settur finanzjarju, espressi aktar qabel f’waħda mill-Komunikazzjonijiet tagħha (2). Il-qafas leġislattiv il-ġdid huwa mfassal bħala alternattiva għall-proċeduri nazzjonali dwar l-insolvenzi eżistenti u s-salvataġġi finanzjarji b’mod partikolari, u huwa konformi mal-karatteristiċi ewlenin tar-reġimi ta’ riżoluzzjoni effettivi għall-istituzzjonijiet finanzjarji, żviluppati mill-Bord għall-Istabbiltà Finanzjarja (FSB) (3) u l-prinċipji maqbula fil-laqgħat tal-G-20. |
| --- | --- |

2.1

Il-Kummissjoni qed tipproponi Direttiva (1) li tistabbilixxi qafas ta’ politika effettiv għall-immaniġġjar ta’ fallimenti ta’ banek b’mod ordnat u biex jiġi evitat li l-falliment jittieħed minn istituzzjonijiet oħrajn billi tgħammar lill-awtoritajiet rilevanti b’għodod u setgħat komuni u effettivi biex jindirizzaw kriżijiet bankarji minn qabel ma jseħħu, jissalvagwardjaw l-istabbiltà finanzjarja u jimminimizzaw l-iskopertura tal-kontribwenti għat-telf. Il-proposta attwali tispeċifika aktar il-fehmiet tal-Kummissjoni dwar il-qafas tal-immaniġġjar tal-kriżijiet fis-settur finanzjarju, espressi aktar qabel f’waħda mill-Komunikazzjonijiet tagħha (2). Il-qafas leġislattiv il-ġdid huwa mfassal bħala alternattiva għall-proċeduri nazzjonali dwar l-insolvenzi eżistenti u s-salvataġġi finanzjarji b’mod partikolari, u huwa konformi mal-karatteristiċi ewlenin tar-reġimi ta’ riżoluzzjoni effettivi għall-istituzzjonijiet finanzjarji, żviluppati mill-Bord għall-Istabbiltà Finanzjarja (FSB) (3) u l-prinċipji maqbula fil-laqgħat tal-G-20.

| 2.2 | Is-salvataġġ finanzjarju jpoġġi piż enormi fuq il-finanzi pubbliċi, jikkawża tgħawwiġ fil-kompetizzjoni, iżid il-periklu morali, u bħalissa qed jiġi rikonoxxut bħala alternattiva li mhijiex sodisfaċenti f’każ li l-għeluq ta’ bank ikun qed jhedded li joħloq effett ta’ kontaġju. Il-qafas propost huwa mistenni li:







  — | inaqqas l-esponiment tal-kontribwenti għall-ispejjeż tas-salvataġġ finanzjarju tal-banek; |
| --- | --- | --- |

2.2

Is-salvataġġ finanzjarju jpoġġi piż enormi fuq il-finanzi pubbliċi, jikkawża tgħawwiġ fil-kompetizzjoni, iżid il-periklu morali, u bħalissa qed jiġi rikonoxxut bħala alternattiva li mhijiex sodisfaċenti f’każ li l-għeluq ta’ bank ikun qed jhedded li joħloq effett ta’ kontaġju. Il-qafas propost huwa mistenni li:

—

inaqqas l-esponiment tal-kontribwenti għall-ispejjeż tas-salvataġġ finanzjarju tal-banek;

| — | jipprovdi lill-awtoritajiet pubbliċi bis-setgħat neċessarji biex jieħdu miżuri ta’ prevenzjoni, jintervjenu fi stadju bikri u jiksbu riżoluzzjoni għall-banek fi kriżi; |
| --- | --- |

—

jipprovdi lill-awtoritajiet pubbliċi bis-setgħat neċessarji biex jieħdu miżuri ta’ prevenzjoni, jintervjenu fi stadju bikri u jiksbu riżoluzzjoni għall-banek fi kriżi;

| — | jintroduċi għodod ta’ riżoluzzjoni, inkluża l-għodda tal-ippleġġjar intern li ser tagħti lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni s-setgħa li jbaxxu l-livelli tal-pretensjonijiet ta’ kredituri mhux iggarantiti ta’ istituzzjoni li qed tfalli u li jikkonvertu pretensjonijiet ta’ dejn f’ekwità. |
| --- | --- |

—

jintroduċi għodod ta’ riżoluzzjoni, inkluża l-għodda tal-ippleġġjar intern li ser tagħti lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni s-setgħa li jbaxxu l-livelli tal-pretensjonijiet ta’ kredituri mhux iggarantiti ta’ istituzzjoni li qed tfalli u li jikkonvertu pretensjonijiet ta’ dejn f’ekwità.

| 2.3 | Fit-12 ta’ Settembru 2012, il-Kummissjoni pproponiet it-twaqqif ta’ mekkaniżmu superviżorju uniku (MSU) għall-banek fiż-żona tal-euro. Ir-responsabbiltà aħħarija għal ħidmiet ta’ superviżjoni speċifiċi relatati mal-istabbiltà finanzjarja tal-banek kollha taż-żona euro ser tkun f’idejn il-Bank Ċentrali Ewropew. Is-superviżuri nazzjonali ser ikomplu jaqdu rwol importanti fis-superviżjoni ta’ kuljum u fit-tħejjija u l-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet tal-BĊE. Il-BĊE ser ikun jista’ jwettaq miżuri ta’ intervent bikri meta bank jikser jew ikun fir-riskju li jikser ir-rekwiżiti regolatorji għall-kapital. Ladarba jinkiseb qbil dwar l-iskemi ta’ garanzija tad-depożiti u l-proposta għal Direttiva dwar l-irkupru u r-riżoluzzjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu, il-Kummissjoni qed tippjana li tfassal proposta għal mekkaniżmu ta’ riżoluzzjoni uniku, li għandu jkun responsabbli għall-koordinazzjoni tal-applikazzjoni ta’ għodod ta’ riżoluzzjoni fil-banek fi ħdan l-unjoni bankarja. |
| --- | --- |

2.3

Fit-12 ta’ Settembru 2012, il-Kummissjoni pproponiet it-twaqqif ta’ mekkaniżmu superviżorju uniku (MSU) għall-banek fiż-żona tal-euro. Ir-responsabbiltà aħħarija għal ħidmiet ta’ superviżjoni speċifiċi relatati mal-istabbiltà finanzjarja tal-banek kollha taż-żona euro ser tkun f’idejn il-Bank Ċentrali Ewropew. Is-superviżuri nazzjonali ser ikomplu jaqdu rwol importanti fis-superviżjoni ta’ kuljum u fit-tħejjija u l-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet tal-BĊE. Il-BĊE ser ikun jista’ jwettaq miżuri ta’ intervent bikri meta bank jikser jew ikun fir-riskju li jikser ir-rekwiżiti regolatorji għall-kapital. Ladarba jinkiseb qbil dwar l-iskemi ta’ garanzija tad-depożiti u l-proposta għal Direttiva dwar l-irkupru u r-riżoluzzjoni ta’ istituzzjonijiet ta’ kreditu, il-Kummissjoni qed tippjana li tfassal proposta għal mekkaniżmu ta’ riżoluzzjoni uniku, li għandu jkun responsabbli għall-koordinazzjoni tal-applikazzjoni ta’ għodod ta’ riżoluzzjoni fil-banek fi ħdan l-unjoni bankarja.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1 | L-avvenimenti ta’ dawn l-aħħar ftit snin urew li l-kriżijiet tal-banek għandhom jiġu indirizzati qabel ma jseħħu sabiex kemm jista’ jkun jiġu evitati l-fallimenti tal-banek; it-tagħlima qarsa li ħadna mill-ewwel kriżi tal-2007 kienet li falliment individwali kbir kważi dejjem iwassal għal kriżi sistemika bil-konsegwenzi soċjali u ekonomiċi li aħna familjari magħhom. Devjazzjonijiet mill-prinċipji stabbiliti u aċċettati b’mod ġenerali tal-liġijiet dwar il-falliment imbagħad jiġu ġustifikati mill-interess pubbliku. |
| --- | --- |

3.1

L-avvenimenti ta’ dawn l-aħħar ftit snin urew li l-kriżijiet tal-banek għandhom jiġu indirizzati qabel ma jseħħu sabiex kemm jista’ jkun jiġu evitati l-fallimenti tal-banek; it-tagħlima qarsa li ħadna mill-ewwel kriżi tal-2007 kienet li falliment individwali kbir kważi dejjem iwassal għal kriżi sistemika bil-konsegwenzi soċjali u ekonomiċi li aħna familjari magħhom. Devjazzjonijiet mill-prinċipji stabbiliti u aċċettati b’mod ġenerali tal-liġijiet dwar il-falliment imbagħad jiġu ġustifikati mill-interess pubbliku.

| 3.2 | Attwalment ma hemm l-ebda armonizzazzjoni tal-proċeduri sabiex jiġu riżolti istituzzjonijiet ta’ kreditu fil-livell tal-Unjoni Ewropea u l-KESE jilqa’ bi pjaċir il-proposta leġislattiva għal qafas li huwa mfassal biex jindirizza l-kriżijiet tal-banek minn qabel ma jseħħu, iħares l-istabbiltà finanzjarja u jnaqqas il-piż fuq il-finanzi pubbliċi billi jintroduċi għodod u proċeduri ġodda. Il-Kumitat huwa konxju li l-għodod u l-proċeduri ġodda ta’ prevenzjoni, intervent bikri u riżoluzzjoni waħedhom ma tantx jistgħu jsolvu l-kriżijiet sistemiċi, iżda jekk jiġu applikati b’mod adegwat u konsistenti, jistgħu jikkontribwixxu għall-prevenzjoni tagħhom. Filwaqt li jappoġġja l-introduzzjoni ta’ għodod ta’ rkupru u riżoluzzjoni, il-KESE jwissi li xi wħud minnhom (l-ippleġġjar intern) ma ġewx ittestjati waqt kriżijiet sistemiċi u għadha ma nġabritx biżżejjed esperjenza dwar l-applikazzjoni tagħhom, li jfisser li għandhom jiġu ttrattati b’attenzjoni speċjali. |
| --- | --- |

3.2

Attwalment ma hemm l-ebda armonizzazzjoni tal-proċeduri sabiex jiġu riżolti istituzzjonijiet ta’ kreditu fil-livell tal-Unjoni Ewropea u l-KESE jilqa’ bi pjaċir il-proposta leġislattiva għal qafas li huwa mfassal biex jindirizza l-kriżijiet tal-banek minn qabel ma jseħħu, iħares l-istabbiltà finanzjarja u jnaqqas il-piż fuq il-finanzi pubbliċi billi jintroduċi għodod u proċeduri ġodda. Il-Kumitat huwa konxju li l-għodod u l-proċeduri ġodda ta’ prevenzjoni, intervent bikri u riżoluzzjoni waħedhom ma tantx jistgħu jsolvu l-kriżijiet sistemiċi, iżda jekk jiġu applikati b’mod adegwat u konsistenti, jistgħu jikkontribwixxu għall-prevenzjoni tagħhom. Filwaqt li jappoġġja l-introduzzjoni ta’ għodod ta’ rkupru u riżoluzzjoni, il-KESE jwissi li xi wħud minnhom (l-ippleġġjar intern) ma ġewx ittestjati waqt kriżijiet sistemiċi u għadha ma nġabritx biżżejjed esperjenza dwar l-applikazzjoni tagħhom, li jfisser li għandhom jiġu ttrattati b’attenzjoni speċjali.

| 3.3 | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir it-tentattiv li jiġi stabbilit qafas għall-immaniġġjar tal-fallimenti tal-banek b’mod ordnat, u jaċċetta li “minħabba dan ir-riskju sistemiku u l-funzjoni ekonomika importanti li għandhom l-istituzzjonijiet, il-proċedura normali ta’ insolvenza tista’ ma tkunx xierqa f’xi każi ...” (4). Huwa jagħraf ukoll li kull meta l-interess pubbliku jkun jeħtieġ riżoluzzjoni magħmula b’mod ordnat għall-falliment ta’ bank, il-governanza għandha tiġi fdata f’idejn awtorità tar-riżoluzzjoni speċjalizzata li mhijiex l-awtorità ġudizzjarja. L-awtorità tar-riżoluzzjoni fil-fatt hija awtorità amministrattiva li għandha s-setgħat, li tradizzjonalment kien l-ambitu bla kontestazzjoni tal-awtoritajiet ġudizzjarji, u huwa għalhekk li t-trasferiment tas-setgħat jeħtieġ ċerti emendi legali. Jista’ jkun hemm xi konsegwenzi ta’ dan it-trasferiment tas-setgħat:






  — | is-setgħat tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni għandhom jiġu stabbiliti fl-Unjoni Ewropea, f’forma ta’ qafas leġislattiv; |
| --- | --- | --- |

3.3

Il-KESE jilqa’ bi pjaċir it-tentattiv li jiġi stabbilit qafas għall-immaniġġjar tal-fallimenti tal-banek b’mod ordnat, u jaċċetta li “minħabba dan ir-riskju sistemiku u l-funzjoni ekonomika importanti li għandhom l-istituzzjonijiet, il-proċedura normali ta’ insolvenza tista’ ma tkunx xierqa f’xi każi ...” (4). Huwa jagħraf ukoll li kull meta l-interess pubbliku jkun jeħtieġ riżoluzzjoni magħmula b’mod ordnat għall-falliment ta’ bank, il-governanza għandha tiġi fdata f’idejn awtorità tar-riżoluzzjoni speċjalizzata li mhijiex l-awtorità ġudizzjarja. L-awtorità tar-riżoluzzjoni fil-fatt hija awtorità amministrattiva li għandha s-setgħat, li tradizzjonalment kien l-ambitu bla kontestazzjoni tal-awtoritajiet ġudizzjarji, u huwa għalhekk li t-trasferiment tas-setgħat jeħtieġ ċerti emendi legali. Jista’ jkun hemm xi konsegwenzi ta’ dan it-trasferiment tas-setgħat:

—

is-setgħat tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni għandhom jiġu stabbiliti fl-Unjoni Ewropea, f’forma ta’ qafas leġislattiv;

| — | is-setgħat tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni għandhom jiġu stabbiliti mill-parlamenti nazzjonali, skont x’jiġi stabbilit fil-livell tal-Unjoni Ewropea, filwaqt li fl-istess ħin jippermettu u jirregolaw it-trasferiment tal-prerogattivi mill-ordni ġudizzjarju għall-awtoritajiet bankarji; |
| --- | --- |

—

is-setgħat tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni għandhom jiġu stabbiliti mill-parlamenti nazzjonali, skont x’jiġi stabbilit fil-livell tal-Unjoni Ewropea, filwaqt li fl-istess ħin jippermettu u jirregolaw it-trasferiment tal-prerogattivi mill-ordni ġudizzjarju għall-awtoritajiet bankarji;

| — | id-drittijiet tal-partijiet terzi jiġu stabbiliti mil-liġijiet tal-falliment, li għandhom jinbidlu biex jakkomodaw reġim speċjali dwar il-banek, jew għandha tiġi adottata leġislazzjoni separata mill-parlamenti nazzjonali; |
| --- | --- |

—

id-drittijiet tal-partijiet terzi jiġu stabbiliti mil-liġijiet tal-falliment, li għandhom jinbidlu biex jakkomodaw reġim speċjali dwar il-banek, jew għandha tiġi adottata leġislazzjoni separata mill-parlamenti nazzjonali;

| — | ikun x’ikun il-każ, il-Kummissjoni tagħraf li l-liġi emendata għandha tkun konsistenti mal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali u speċjalment mad-dritt għall-proprjetà, għal rimedju effettiv u għal proċess imparzjali. |
| --- | --- |

—

ikun x’ikun il-każ, il-Kummissjoni tagħraf li l-liġi emendata għandha tkun konsistenti mal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali u speċjalment mad-dritt għall-proprjetà, għal rimedju effettiv u għal proċess imparzjali.

| 3.4 | Il-KESE jaċċetta l-konklużjonijiet tal-Kummissjoni li l-ispejjeż tal-qafas huma riżultat ta’ żieda possibbli fl-ispejjeż tal-finanzjament għall-istituzzjonijiet minħabba t-tneħħija taċ-ċertezza impliċita ta’ għajnuna mill-istat, u l-ispejjeż tal-fondi ta’ riżoluzzjoni. Bħall-Kummissjoni, il-Kumitat jinsab imħasseb li dawk iż-żidiet fl-ispejjeż jistgħu jiġu trażmessi lill-konsumaturi jew lill-azzjonisti billi jbaxxu r-rati fuq id-depożiti, iżidu r-rati fuq is-self (5) u t-tariffi bankarji jew inaqqsu r-redditi fuq l-ekwità. Il-Valutazzjoni tal-Impatt li saret mill-Kummissjoni tgħid li, minkejja li l-ispejjeż tal-iffinanzjar tal-banek huma mistennija li jżidu “kemxejn” l-ispejjeż tal-operat, l-ispejjeż totali tal-operat u tat-tfassil tal-pjani ta’ rkupru u ta’ riżoluzzjoni ser ikun negliġibbli jew “immaterjali” (6). |
| --- | --- |

3.4

Il-KESE jaċċetta l-konklużjonijiet tal-Kummissjoni li l-ispejjeż tal-qafas huma riżultat ta’ żieda possibbli fl-ispejjeż tal-finanzjament għall-istituzzjonijiet minħabba t-tneħħija taċ-ċertezza impliċita ta’ għajnuna mill-istat, u l-ispejjeż tal-fondi ta’ riżoluzzjoni. Bħall-Kummissjoni, il-Kumitat jinsab imħasseb li dawk iż-żidiet fl-ispejjeż jistgħu jiġu trażmessi lill-konsumaturi jew lill-azzjonisti billi jbaxxu r-rati fuq id-depożiti, iżidu r-rati fuq is-self (5) u t-tariffi bankarji jew inaqqsu r-redditi fuq l-ekwità. Il-Valutazzjoni tal-Impatt li saret mill-Kummissjoni tgħid li, minkejja li l-ispejjeż tal-iffinanzjar tal-banek huma mistennija li jżidu “kemxejn” l-ispejjeż tal-operat, l-ispejjeż totali tal-operat u tat-tfassil tal-pjani ta’ rkupru u ta’ riżoluzzjoni ser ikun negliġibbli jew “immaterjali” (6).

| 3.5 | It-tħassib tal-banek li l-ispejjeż mhumiex ser ikunu negliġibbli, ġie kkontestat kemm mill-Kummissjoni kif ukoll mill-imsieħba soċjali Il-Kumitat jaqbel mal-fehma tal-Kummissjoni dwar il-benefiċċji potenzjali tal-qafas fuq tul ta’ żmien. L-impatt tal-ispejjeż fuq żmien qasir u medju fuq il-partijiet interessati kollha għandu jiġi valutat bil-galbu u meqjus minn kull Stat Membru meta dawn ikunu qed ifasslu r-regoli nazzjonali tagħhom, li għandhom iqisu l-bżonnijiet u l-kundizzjonijiet speċifiċi tagħhom. |
| --- | --- |

3.5

It-tħassib tal-banek li l-ispejjeż mhumiex ser ikunu negliġibbli, ġie kkontestat kemm mill-Kummissjoni kif ukoll mill-imsieħba soċjali Il-Kumitat jaqbel mal-fehma tal-Kummissjoni dwar il-benefiċċji potenzjali tal-qafas fuq tul ta’ żmien. L-impatt tal-ispejjeż fuq żmien qasir u medju fuq il-partijiet interessati kollha għandu jiġi valutat bil-galbu u meqjus minn kull Stat Membru meta dawn ikunu qed ifasslu r-regoli nazzjonali tagħhom, li għandhom iqisu l-bżonnijiet u l-kundizzjonijiet speċifiċi tagħhom.

| 3.6 | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir il-proposta tal-Kummissjoni għall-istabbiliment ta’ unjoni bankarja b’mekkaniżmu superviżorju uniku u jemmen li l-qafas attwali tal-irkupru u r-riżoluzzjoni għandu jiġi emendat b’konformità mal-operat tal-mekkaniżmu l-ġdid. Fl-istess ħin, il-Kumitat huwa konxju li t-taħlita ta’ superviżjoni Ewropea u riżoluzzjoni lokali ma tantx jistgħu joperaw b’suċċess, speċjalment f’każijiet ta’ falliment ta’ istituzzjonijiet sistemikament importanti li jaħdmu f’diversi Stati Membri. Idealment il-kompetenza Ewropea fir-regolazzjoni u s-superviżjoni tal-banek għandha tkun komplementata b’kompetenza Ewropea fl-assigurazzjonijiet tar-riżoluzzjoni u d-depożiti (7). Il-Kummissjoni qed tippjana li tipproponi mekkaniżmu ta’ riżoluzzjoni uniku (8), iżda bħalissa huwa diffiċli li wieħed jgħid meta dan jista’ jsir realtà. |
| --- | --- |

3.6

Il-KESE jilqa’ bi pjaċir il-proposta tal-Kummissjoni għall-istabbiliment ta’ unjoni bankarja b’mekkaniżmu superviżorju uniku u jemmen li l-qafas attwali tal-irkupru u r-riżoluzzjoni għandu jiġi emendat b’konformità mal-operat tal-mekkaniżmu l-ġdid. Fl-istess ħin, il-Kumitat huwa konxju li t-taħlita ta’ superviżjoni Ewropea u riżoluzzjoni lokali ma tantx jistgħu joperaw b’suċċess, speċjalment f’każijiet ta’ falliment ta’ istituzzjonijiet sistemikament importanti li jaħdmu f’diversi Stati Membri. Idealment il-kompetenza Ewropea fir-regolazzjoni u s-superviżjoni tal-banek għandha tkun komplementata b’kompetenza Ewropea fl-assigurazzjonijiet tar-riżoluzzjoni u d-depożiti (7). Il-Kummissjoni qed tippjana li tipproponi mekkaniżmu ta’ riżoluzzjoni uniku (8), iżda bħalissa huwa diffiċli li wieħed jgħid meta dan jista’ jsir realtà.

4.   Kummenti speċifiċi

4.1   Pjani ta’ rkupru u ta’ riżoluzzjoni

| 4.1.1 | Għandha tingħata attenzjoni speċjali lill-ħtieġa għar-riżorsi umani. It-tfassil ta’ pjani ta’ rkupru u ta’ riżoluzzjoni huwa xogħol speċjalizzat ħafna u l-esperti li jkollhom dan l-għarfien speċjalizzat u l-esperjenza meħtieġa ma jinstabux faċilment fost il-ħaddiema tal-banek u tal-awtoritajiet pubbliċi. Problema kbira għas-superviżuri u l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni ser tikkonsisti fil-kisba ta’ biżżejjed riżorsi umani b’kapaċitajiet professjonali speċifiċi u żviluppati ħafna. Din il-problema ma tistax tiġi evitata, għax l-affidabbiltà tal-pjani u l-fiduċja fl-adegwatezza ta’ kull intervent li jista’ jsir, it-tnejn jiddependu fuq il-kwalità professjonali għolja tal-istruttura kollha. |
| --- | --- |

4.1.1

Għandha tingħata attenzjoni speċjali lill-ħtieġa għar-riżorsi umani. It-tfassil ta’ pjani ta’ rkupru u ta’ riżoluzzjoni huwa xogħol speċjalizzat ħafna u l-esperti li jkollhom dan l-għarfien speċjalizzat u l-esperjenza meħtieġa ma jinstabux faċilment fost il-ħaddiema tal-banek u tal-awtoritajiet pubbliċi. Problema kbira għas-superviżuri u l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni ser tikkonsisti fil-kisba ta’ biżżejjed riżorsi umani b’kapaċitajiet professjonali speċifiċi u żviluppati ħafna. Din il-problema ma tistax tiġi evitata, għax l-affidabbiltà tal-pjani u l-fiduċja fl-adegwatezza ta’ kull intervent li jista’ jsir, it-tnejn jiddependu fuq il-kwalità professjonali għolja tal-istruttura kollha.

| 4.1.2 | Il-KESE jaċċetta l-proposta li l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, f’konsultazzjoni mal-awtoritajiet kompetenti, għandhom ifasslu u jaġġornaw il-pjani ta’ riżoluzzjoni mill-inqas darba fis-sena. Dawn għandhom jippreżentaw l-alternattivi għall-applikazzjoni tal-għodod ta’ riżoluzzjoni. Il-Kumitat huwa konvint li l-ippjanar u l-aġġornar tar-riżoluzzjonijiet, kemm individwalment kif ukoll fi gruppi, jitjiebu jekk il-banek ukoll ikunu involuti fil-proċess, kif issuġġerit mill-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni (2010) 579 final (9) u d-dokument tal-valutazzjoni tal-impatt li jakkumpanja l-proposta għal Direttiva (10), iżda li ma jintqalx b’mod espliċitu fid-Direttiva. Fejn ikun f’postu, għandhom jitfittxu wkoll il-pariri professjonali ta’ partijiet interessati oħrajn li jistgħu jiġu affettwati mill-pjani ta’ riżoluzzjoni dwar il-kwistjonijiet rilevanti, pereżempju organizzazzjonijiet tal-konsumaturi, rappreżentanti tat-trejdjunjins, eċċ. |
| --- | --- |

4.1.2

Il-KESE jaċċetta l-proposta li l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, f’konsultazzjoni mal-awtoritajiet kompetenti, għandhom ifasslu u jaġġornaw il-pjani ta’ riżoluzzjoni mill-inqas darba fis-sena. Dawn għandhom jippreżentaw l-alternattivi għall-applikazzjoni tal-għodod ta’ riżoluzzjoni. Il-Kumitat huwa konvint li l-ippjanar u l-aġġornar tar-riżoluzzjonijiet, kemm individwalment kif ukoll fi gruppi, jitjiebu jekk il-banek ukoll ikunu involuti fil-proċess, kif issuġġerit mill-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni (2010) 579 final (9) u d-dokument tal-valutazzjoni tal-impatt li jakkumpanja l-proposta għal Direttiva (10), iżda li ma jintqalx b’mod espliċitu fid-Direttiva. Fejn ikun f’postu, għandhom jitfittxu wkoll il-pariri professjonali ta’ partijiet interessati oħrajn li jistgħu jiġu affettwati mill-pjani ta’ riżoluzzjoni dwar il-kwistjonijiet rilevanti, pereżempju organizzazzjonijiet tal-konsumaturi, rappreżentanti tat-trejdjunjins, eċċ.

| 4.1.3 | L-involviment tal-awtoritajiet superviżorji u ta’ riżoluzzjoni flimkien mal-istituzzjonijiet ta’ kreditu ma jkunx biżżejjed meta l-pjani jkunu jridu jiġu valutati fil-kuntest tal-interess pubbliku. Il-banek ċentrali jinsabu fl-aħjar qagħda biex iwettqu dan it-tip ta’ valutazzjonijiet. Il-valutazzjonijiet dwar jekk il-pjani ta’ rkupru u ta’ riżoluzzjoni individwali ta’ diversi istituzzjonijiet jistgħux jiġu implimentati simultanjament f’sitwazzjonijiet sistemiċi, u sa fejn is-soluzzjonijiet individwali ser jaffettwaw is-sistema finanzjarja kollha kemm hi f’kuntest nazzjonali jew transkonfinali, jeħtieġu approċċ makroprudenzjali. Minħabba l-għarfien espert u l-esperjenza tagħhom, il-banek ċentrali jinsabu fl-aħjar qagħda biex japplikaw dan l-approċċ u l-KESE jirrakkomanda li jitħallew jieħdu sehem fil-valutazzjoni tal-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni fil-kuntest tal-interess pubbliku, filwaqt li fl-istess ħin tiġi rispettata kompletament l-indipendenza tagħhom. Forsi fil-ġejjieni, il-BĊE, kemm bħala Bank Ċentrali kif ukoll bħala Awtorità Superviżorja Unika, għandu jwettaq ukoll valutazzjonijiet simili fuq il-pjani tal-banek. |
| --- | --- |

4.1.3

L-involviment tal-awtoritajiet superviżorji u ta’ riżoluzzjoni flimkien mal-istituzzjonijiet ta’ kreditu ma jkunx biżżejjed meta l-pjani jkunu jridu jiġu valutati fil-kuntest tal-interess pubbliku. Il-banek ċentrali jinsabu fl-aħjar qagħda biex iwettqu dan it-tip ta’ valutazzjonijiet. Il-valutazzjonijiet dwar jekk il-pjani ta’ rkupru u ta’ riżoluzzjoni individwali ta’ diversi istituzzjonijiet jistgħux jiġu implimentati simultanjament f’sitwazzjonijiet sistemiċi, u sa fejn is-soluzzjonijiet individwali ser jaffettwaw is-sistema finanzjarja kollha kemm hi f’kuntest nazzjonali jew transkonfinali, jeħtieġu approċċ makroprudenzjali. Minħabba l-għarfien espert u l-esperjenza tagħhom, il-banek ċentrali jinsabu fl-aħjar qagħda biex japplikaw dan l-approċċ u l-KESE jirrakkomanda li jitħallew jieħdu sehem fil-valutazzjoni tal-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni fil-kuntest tal-interess pubbliku, filwaqt li fl-istess ħin tiġi rispettata kompletament l-indipendenza tagħhom. Forsi fil-ġejjieni, il-BĊE, kemm bħala Bank Ċentrali kif ukoll bħala Awtorità Superviżorja Unika, għandu jwettaq ukoll valutazzjonijiet simili fuq il-pjani tal-banek.

| 4.1.4 | Ir-rekwiżiti ta’ kunfidenzjalità rigward l-istituzzjonijiet ta’ kreditu u l-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni tagħhom għandhom jissaħħu. Dispożizzjonijiet speċjali fid-Direttiva għandhom jiggarantixxu li l-kunfidenzjalità tal-informazzjoni rilevanti tiġi rispettata b’mod strett mill-awtoritajiet, l-istituzzjonijiet u l-partijiet interessati kollha involuti fl-abbozzar, l-aġġornar u l-valutazzjoni tal-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni tal-banek. |
| --- | --- |

4.1.4

Ir-rekwiżiti ta’ kunfidenzjalità rigward l-istituzzjonijiet ta’ kreditu u l-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni tagħhom għandhom jissaħħu. Dispożizzjonijiet speċjali fid-Direttiva għandhom jiggarantixxu li l-kunfidenzjalità tal-informazzjoni rilevanti tiġi rispettata b’mod strett mill-awtoritajiet, l-istituzzjonijiet u l-partijiet interessati kollha involuti fl-abbozzar, l-aġġornar u l-valutazzjoni tal-pjani ta’ rkupru u riżoluzzjoni tal-banek.

4.2   Għajnuna Finanzjarja Intragrupp

| 4.2.1 | Il-KESE jilqa’ bi pjaċir id-dispożizzjonijiet proposti li jippermettu l-introduzzjoni ta’ regoli u kundizzjonijiet armonizzati li taħthom għandu jiġi pprovdut l-appoġġ finanzjarju ġewwa l-grupp, iżda fl-istess ħin iwissi li l-protezzjoni tal-interessi u d-drittijiet taċ-ċessjonarji u tat-trasferituri għandha tkun bilanċjata tajjeb meta jkun hemm nuqqas ta’ qbil fosthom dwar l-appoġġ. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 19(1) u jinnota li r-rekwiżit fl-Artikolu 19(1)(f) għandu jitwessa’ biex jinkludi wkoll kwalunkwe rekwiżit ta’ fondi proprji ogħla u likwidità imposti mir-regolaturi tal-pajjiż tat-trasferitur. |
| --- | --- |

4.2.1

Il-KESE jilqa’ bi pjaċir id-dispożizzjonijiet proposti li jippermettu l-introduzzjoni ta’ regoli u kundizzjonijiet armonizzati li taħthom għandu jiġi pprovdut l-appoġġ finanzjarju ġewwa l-grupp, iżda fl-istess ħin iwissi li l-protezzjoni tal-interessi u d-drittijiet taċ-ċessjonarji u tat-trasferituri għandha tkun bilanċjata tajjeb meta jkun hemm nuqqas ta’ qbil fosthom dwar l-appoġġ. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 19(1) u jinnota li r-rekwiżit fl-Artikolu 19(1)(f) għandu jitwessa’ biex jinkludi wkoll kwalunkwe rekwiżit ta’ fondi proprji ogħla u likwidità imposti mir-regolaturi tal-pajjiż tat-trasferitur.

4.3   Maniġment speċjali

| 4.3.1 | Il-kundizzjonijiet ewlenin li jiskattaw il-ħatra ta’ maniġer speċjali, kif stipulati fl-Artikolu 24(1), huma kwistjoni li trid titwieżen mill-awtoritajiet kompetenti (11). Il-Kumitat jagħraf il-ħtieġa ta’ skattaturi mhux vinkolanti u flessibbiltà akbar li jippermettu lill-awtoritajiet kompetenti jkollhom ċerta setgħa, iżda meta jitqiesu r-rwol u s-setgħat sinifikanti mogħtija lill-maniġers speċjali, jitħeġġeġ livell ogħla ta’ ċertezza għall-istituzzjonijiet billi jiġu introdotti regoli u kundizzjonijiet ta’ skattatura espliċiti u definiti b’mod aktar ċar. L-esperjenza wriet li s-sinjali bikrin ta’ twissija ta’ sikwit ikunu ta’ natura kwalitattiva, li ħafna drabi jinqabdu permezz tal-esperjenza u l-ħila tas-superviżuri jew permezz ta’ intelliġenza effiċjenti, aktar milli mill-kompjuters u n-numri. F’dawn il-każijiet, fl-assenza ta’ regoli definiti b’mod ċar li jeżentawhom mir-responsabbiltà għall-ġudizzju tagħhom, is-superviżuri jistgħu jżommu lura milli jieħdu l-inizjattiva, u b’hekk jitilfu opportunità prezzjuża għal intervent bikri u f’waqtu. Regoli u kundizzjonijiet ta’ skattatura definiti b’mod ċar huma essenzjali wkoll għax f’każijiet ta’ mmaniġġjar ħażin reali jew meqjus tali, partijiet terzi jistgħu jitolbu rimedju mhux biss kontra l-maniġer speċjali għal responsabbiltà personali, iżda kontra s-superviżuri talli jkunu taw ġudizzju ħażin meta ħadu d-deċiżjoni li kien hemm bżonn tinbeda proċedura ta’ intervent bikri, jew fl-għażla tagħhom tal-maniġer speċjali maħtur. |
| --- | --- |

4.3.1

Il-kundizzjonijiet ewlenin li jiskattaw il-ħatra ta’ maniġer speċjali, kif stipulati fl-Artikolu 24(1), huma kwistjoni li trid titwieżen mill-awtoritajiet kompetenti (11). Il-Kumitat jagħraf il-ħtieġa ta’ skattaturi mhux vinkolanti u flessibbiltà akbar li jippermettu lill-awtoritajiet kompetenti jkollhom ċerta setgħa, iżda meta jitqiesu r-rwol u s-setgħat sinifikanti mogħtija lill-maniġers speċjali, jitħeġġeġ livell ogħla ta’ ċertezza għall-istituzzjonijiet billi jiġu introdotti regoli u kundizzjonijiet ta’ skattatura espliċiti u definiti b’mod aktar ċar. L-esperjenza wriet li s-sinjali bikrin ta’ twissija ta’ sikwit ikunu ta’ natura kwalitattiva, li ħafna drabi jinqabdu permezz tal-esperjenza u l-ħila tas-superviżuri jew permezz ta’ intelliġenza effiċjenti, aktar milli mill-kompjuters u n-numri. F’dawn il-każijiet, fl-assenza ta’ regoli definiti b’mod ċar li jeżentawhom mir-responsabbiltà għall-ġudizzju tagħhom, is-superviżuri jistgħu jżommu lura milli jieħdu l-inizjattiva, u b’hekk jitilfu opportunità prezzjuża għal intervent bikri u f’waqtu. Regoli u kundizzjonijiet ta’ skattatura definiti b’mod ċar huma essenzjali wkoll għax f’każijiet ta’ mmaniġġjar ħażin reali jew meqjus tali, partijiet terzi jistgħu jitolbu rimedju mhux biss kontra l-maniġer speċjali għal responsabbiltà personali, iżda kontra s-superviżuri talli jkunu taw ġudizzju ħażin meta ħadu d-deċiżjoni li kien hemm bżonn tinbeda proċedura ta’ intervent bikri, jew fl-għażla tagħhom tal-maniġer speċjali maħtur.

| 4.3.2 | Id-Direttiva tintroduċi ċerta sekwenza fl-applikazzjoni tal-miżuri ta’ intervent bikri differenti. Il-ħatra ta’ Maniġer Speċjali hija miżura ta’ intervent bikri intrużiva ħafna li għandha tiġi applikata wara li jkunu diġà intużaw il-miżuri inqas intrużivi l-oħra kollha. Madankollu, jista’ jkun hemm sitwazzjoni fejn il-pożizzjoni finanzjarja tal-istituzzjoni tmur ħafna għall-agħar f’temp qasir wisq u jkollu jinħatar maniġer speċjali mingħajr l-istennija li jiġu implimentati l-miżuri ta’ intervent bikri inqas intrużivi proposti fl-Artikolu 23(1). F’dawn il-każijiet għandu jkun possibbli li jinħatar maniġer speċjali anke jekk ma tkunx intlaħqet waħda mill-kundizzjonijiet ta’ skattatura deskritti fl-Artikolu 24 (jiġifieri “miżuri oħra li jittieħdu skont l-Artikolu 23 mhumiex biżżejjed biex jirriversjaw dik id-deterjorazzjoni”. |
| --- | --- |

4.3.2

Id-Direttiva tintroduċi ċerta sekwenza fl-applikazzjoni tal-miżuri ta’ intervent bikri differenti. Il-ħatra ta’ Maniġer Speċjali hija miżura ta’ intervent bikri intrużiva ħafna li għandha tiġi applikata wara li jkunu diġà intużaw il-miżuri inqas intrużivi l-oħra kollha. Madankollu, jista’ jkun hemm sitwazzjoni fejn il-pożizzjoni finanzjarja tal-istituzzjoni tmur ħafna għall-agħar f’temp qasir wisq u jkollu jinħatar maniġer speċjali mingħajr l-istennija li jiġu implimentati l-miżuri ta’ intervent bikri inqas intrużivi proposti fl-Artikolu 23(1). F’dawn il-każijiet għandu jkun possibbli li jinħatar maniġer speċjali anke jekk ma tkunx intlaħqet waħda mill-kundizzjonijiet ta’ skattatura deskritti fl-Artikolu 24 (jiġifieri “miżuri oħra li jittieħdu skont l-Artikolu 23 mhumiex biżżejjed biex jirriversjaw dik id-deterjorazzjoni”.

| 4.3.3 | Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni tikkunsidra s-sitwazzjoni fejn il-ħatra ta’ maniġer speċjali tista’ tikkawża paniku bankarju, u jħeġġiġha wkoll tipproponi miżuri adegwati li jevitaw dan. F’ċerti każijiet u sitwazzjonijiet, il-ħatra ta’ maniġer speċjali tista’ tkun sinjal lis-suq li l-bank għaddej minn diffikultajiet finanzjarji serji u dan jista’ jwassal għal paniku bankarju fuq id-depożiti tiegħu. Is-sitwazzjoni tista’ tkun aktar diffiċli jekk jinħatru diversi maniġers speċjali għal diversi banek fl-istess ħin fil-livell nazzjonali u transkonfinali u s-settur jgħaddi minn perjodu ta’ paniku bankarju u ta’ kriżi ta’ fiduċja. Il-Kumitat jinsab konvint li fid-Direttiva għandhom jiġu stabbiliti ċerti dispożizzjonijiet biex jiġi evitat li jseħħu żviluppi simili fil-fażi tal-intervent bikri. L-Awtorità Superviżorja Unika futura għandu jkollha pożizzjoni b’saħħitha u tkun mgħammra adegwatament biex tindirizza b’mod effettiv sitwazzjonijiet simili f’waqthom. |
| --- | --- |

4.3.3

Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni tikkunsidra s-sitwazzjoni fejn il-ħatra ta’ maniġer speċjali tista’ tikkawża paniku bankarju, u jħeġġiġha wkoll tipproponi miżuri adegwati li jevitaw dan. F’ċerti każijiet u sitwazzjonijiet, il-ħatra ta’ maniġer speċjali tista’ tkun sinjal lis-suq li l-bank għaddej minn diffikultajiet finanzjarji serji u dan jista’ jwassal għal paniku bankarju fuq id-depożiti tiegħu. Is-sitwazzjoni tista’ tkun aktar diffiċli jekk jinħatru diversi maniġers speċjali għal diversi banek fl-istess ħin fil-livell nazzjonali u transkonfinali u s-settur jgħaddi minn perjodu ta’ paniku bankarju u ta’ kriżi ta’ fiduċja. Il-Kumitat jinsab konvint li fid-Direttiva għandhom jiġu stabbiliti ċerti dispożizzjonijiet biex jiġi evitat li jseħħu żviluppi simili fil-fażi tal-intervent bikri. L-Awtorità Superviżorja Unika futura għandu jkollha pożizzjoni b’saħħitha u tkun mgħammra adegwatament biex tindirizza b’mod effettiv sitwazzjonijiet simili f’waqthom.

4.4   Riżoluzzjoni

| 4.4.1 | Is-setgħat u r-responsabbiltajiet tal-awtorità tar-riżoluzzjoni għandhom bżonn jiġu ċċarati aktar. Filwaqt li l-awtoritajiet/superviżuri kompetenti huma responsabbli mill-intervent bikri, l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni huma responsabbli mill-għażla u l-applikazzjoni tal-għodod ta’ riżoluzzjoni. Madankollu, f’xi każijiet ċerti responsabbiltajiet jitwettqu kemm mis-superviżuri kif ukoll mill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni. Pereżempju l-Artikolu 27(1)(a) jiddikjara li “l-awtorità kompetenti jew l-awtorità tar-riżoluzzjoni tiddetermina li l-istituzzjoni qed tfalli jew probabbli tfalli”. Skont l-għażliet li jkunu għamlu l-Istati Membri, is-superviżuri jistgħu jwettqu r-responsabbiltajiet tal-awtorità tar-riżoluzzjoni iżda ż-żewġ funzjonijiet għandhom ikunu separati sabiex jitnaqqsu kemm jista’ jkun ir-riskji ta’ tolleranza (12). Il-Kumitat iħeġġeġ li tiġi stabbilita distinzjoni ċara bejn il-missjoni u r-responsabbiltajiet tas-superviżuri u dik tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, kif ukoll l-iskeda tal-intervent tagħhom. Il-Kumitat jemmen li l-proċeduri tal-valutazzjoni u tan-notifika dwar il-kundizzjonijiet ta’ riżoluzzjoni għandhom ikunu bbażati fuq distinzjonijiet ċari bejn ir-responsabbiltajiet tal-awtoritajiet differenti involuti u għandhom jiġu ssemplifikati sabiex id-deċiżjoni u l-eżekuzzjoni tar-riżoluzzjoni jsiru aktar malajr. |
| --- | --- |

4.4.1

Is-setgħat u r-responsabbiltajiet tal-awtorità tar-riżoluzzjoni għandhom bżonn jiġu ċċarati aktar. Filwaqt li l-awtoritajiet/superviżuri kompetenti huma responsabbli mill-intervent bikri, l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni huma responsabbli mill-għażla u l-applikazzjoni tal-għodod ta’ riżoluzzjoni. Madankollu, f’xi każijiet ċerti responsabbiltajiet jitwettqu kemm mis-superviżuri kif ukoll mill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni. Pereżempju l-Artikolu 27(1)(a) jiddikjara li “l-awtorità kompetenti jew l-awtorità tar-riżoluzzjoni tiddetermina li l-istituzzjoni qed tfalli jew probabbli tfalli”. Skont l-għażliet li jkunu għamlu l-Istati Membri, is-superviżuri jistgħu jwettqu r-responsabbiltajiet tal-awtorità tar-riżoluzzjoni iżda ż-żewġ funzjonijiet għandhom ikunu separati sabiex jitnaqqsu kemm jista’ jkun ir-riskji ta’ tolleranza (12). Il-Kumitat iħeġġeġ li tiġi stabbilita distinzjoni ċara bejn il-missjoni u r-responsabbiltajiet tas-superviżuri u dik tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, kif ukoll l-iskeda tal-intervent tagħhom. Il-Kumitat jemmen li l-proċeduri tal-valutazzjoni u tan-notifika dwar il-kundizzjonijiet ta’ riżoluzzjoni għandhom ikunu bbażati fuq distinzjonijiet ċari bejn ir-responsabbiltajiet tal-awtoritajiet differenti involuti u għandhom jiġu ssemplifikati sabiex id-deċiżjoni u l-eżekuzzjoni tar-riżoluzzjoni jsiru aktar malajr.

| 4.4.2 | Ir-rekwiżit li l-korp maniġerjali ta’ istituzzjoni għandu jinnotifika lill-awtorità kompetenti meta jikkunsidra li l-istituzzjoni qed tfalli jew probabbli li tfalli ikun pjuttost xieraq, ħlief għal dubju dwar meta korp maniġerjali ta’ istituzzjoni għandu jinnotifika lill-awtorità kompetenti. L-esperjenza tal-imgħoddi wriet li n-notifika tista’ tittardja għal diversi raġunijiet, fosthom minħabba dubji dwar il-konformità mar-regoli tar-rekwiżit kapitali. Il-KESE jemmen li jekk l-inizjattiva titħalla kompletament għad-diskrezjoni tal-maniġment tal-bank, id-deċiżjoni tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni tista’ tittieħed tard wisq. L-Artikolu 74 m’għandu jħalli l-ebda dubju li s-superviżuri għandhom id-dritt u l-opportunità li jinfurmaw lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni mingħajr ma jistennew notifika mill-maniġment tal-bank kull meta jqisu li l-kundizzjonijiet biex tiskatta riżoluzzjoni jkunu ntlaħqu iżda n-notifika tkun qed tittardja. L-Artikolu 101(1)(d) u (2) għandu jirrikjedi lill-Istati Membri biex jipprevedu multi għoljin għall-maniġers tal-banek li jkunu qed jiksru r-regoli tal-Artikolu 74(1), u mhux tal-Artikolu 73(1) kif imniżżel fid-Direttiva. |
| --- | --- |

4.4.2

Ir-rekwiżit li l-korp maniġerjali ta’ istituzzjoni għandu jinnotifika lill-awtorità kompetenti meta jikkunsidra li l-istituzzjoni qed tfalli jew probabbli li tfalli ikun pjuttost xieraq, ħlief għal dubju dwar meta korp maniġerjali ta’ istituzzjoni għandu jinnotifika lill-awtorità kompetenti. L-esperjenza tal-imgħoddi wriet li n-notifika tista’ tittardja għal diversi raġunijiet, fosthom minħabba dubji dwar il-konformità mar-regoli tar-rekwiżit kapitali. Il-KESE jemmen li jekk l-inizjattiva titħalla kompletament għad-diskrezjoni tal-maniġment tal-bank, id-deċiżjoni tal-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni tista’ tittieħed tard wisq. L-Artikolu 74 m’għandu jħalli l-ebda dubju li s-superviżuri għandhom id-dritt u l-opportunità li jinfurmaw lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni mingħajr ma jistennew notifika mill-maniġment tal-bank kull meta jqisu li l-kundizzjonijiet biex tiskatta riżoluzzjoni jkunu ntlaħqu iżda n-notifika tkun qed tittardja. L-Artikolu 101(1)(d) u (2) għandu jirrikjedi lill-Istati Membri biex jipprevedu multi għoljin għall-maniġers tal-banek li jkunu qed jiksru r-regoli tal-Artikolu 74(1), u mhux tal-Artikolu 73(1) kif imniżżel fid-Direttiva.

| 4.4.3 | L-Artikolu 27(1)(c) jirreferi għal sitwazzjonijiet fejn “azzjoni ta’ riżoluzzjoni hija meħtieġa fl-interess pubbliku”. Il-valutazzjoni tal-interess pubbliku hija qasam fejn il-banek ċentrali jinsabu fl-aħjar qagħda biex jipprovdu kontribut minħabba l-għarfien espert u l-esperjenza tagħhom fil-valutazzjoni tal-istabbiltà finanzjarja, il-kontinwità tas-servizzi essenzjali, il-protezzjoni tal-fondi pubbliċi u l-protezzjoni tad-depożituri. Huwa ġust li jiġu inklużi fost l-awtoritajiet li jivvalutaw jekk il-kundizzjonijiet ta’ skattatura ta’ riżoluzzjoni jkunux intlaħqu, iżda dan għandu jitħalla jsir f’fażijiet aktar bikrin, speċjalment meta l-valutazzjonijiet isiru għal diversi istituzzjonijiet f’kuntest nazzjonali jew transkonfinali. Forsi fl-unjoni bankarja futura, u f’kollaborazzjoni mill-qrib mal-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku, il-BĊE ser ikun f’pożizzjoni aħjar u mgħammar aħjar biex iwettaq valutazzjonijiet bħal dawn fil-kuntest tal-interess pubbliku kemm fil-kapaċità tiegħu ta’ bank ċentrali kif ukoll bħala Awtorità Superviżorja Unika. Il-possibbità tal-istabbiliment ta’ Mekkaniżmu Uniku ta’ Riżoluzzjoni għandu jkun partikolarment ta’ għajnuna minn dan il-lat. |
| --- | --- |

4.4.3

L-Artikolu 27(1)(c) jirreferi għal sitwazzjonijiet fejn “azzjoni ta’ riżoluzzjoni hija meħtieġa fl-interess pubbliku”. Il-valutazzjoni tal-interess pubbliku hija qasam fejn il-banek ċentrali jinsabu fl-aħjar qagħda biex jipprovdu kontribut minħabba l-għarfien espert u l-esperjenza tagħhom fil-valutazzjoni tal-istabbiltà finanzjarja, il-kontinwità tas-servizzi essenzjali, il-protezzjoni tal-fondi pubbliċi u l-protezzjoni tad-depożituri. Huwa ġust li jiġu inklużi fost l-awtoritajiet li jivvalutaw jekk il-kundizzjonijiet ta’ skattatura ta’ riżoluzzjoni jkunux intlaħqu, iżda dan għandu jitħalla jsir f’fażijiet aktar bikrin, speċjalment meta l-valutazzjonijiet isiru għal diversi istituzzjonijiet f’kuntest nazzjonali jew transkonfinali. Forsi fl-unjoni bankarja futura, u f’kollaborazzjoni mill-qrib mal-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku, il-BĊE ser ikun f’pożizzjoni aħjar u mgħammar aħjar biex iwettaq valutazzjonijiet bħal dawn fil-kuntest tal-interess pubbliku kemm fil-kapaċità tiegħu ta’ bank ċentrali kif ukoll bħala Awtorità Superviżorja Unika. Il-possibbità tal-istabbiliment ta’ Mekkaniżmu Uniku ta’ Riżoluzzjoni għandu jkun partikolarment ta’ għajnuna minn dan il-lat.

| 4.4.4 | L-interess pubbliku involut fil-falliment tal-banek jiġġustifika allokazzjoni tat-telf differenti minn dik li normalment isseħħ fir-reġimi ta’ insolvenza; għaldaqstant, il-proposta toħloq ġerarkija speċifika tal-pretensjonijiet, fejn l-azzjonisti jkunu fuq quddiem, u warajhom il-kredituri ordinarji f’ordni stabbilit fl-Artikolu 43. Il-KESE m’għandu l-ebda oġġezzjoni għall-ġerarkija tal-pretensjonijiet proposta, iżda jixtieq jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-“kredituri”, teknikament u legalment, huma wkoll kollha depożituri/konsumaturi. Bl-eċċezzjoni tal-“kreditur affettwat”, l-Artikolu 2 ma jipprovdi l-ebda definizzjoni għal “kredituri” u “depożituri” u t-tipi differenti tagħhom. Il-KESE jixtieq jara definizzjonijiet ċari ta’ dawn it-termini speċjalment meta jitqies li l-klassifikazzjoni tad-depożituri bħala kredituri bħalissa mhijiex armonizzata fl-Istati Membri. |
| --- | --- |

4.4.4

L-interess pubbliku involut fil-falliment tal-banek jiġġustifika allokazzjoni tat-telf differenti minn dik li normalment isseħħ fir-reġimi ta’ insolvenza; għaldaqstant, il-proposta toħloq ġerarkija speċifika tal-pretensjonijiet, fejn l-azzjonisti jkunu fuq quddiem, u warajhom il-kredituri ordinarji f’ordni stabbilit fl-Artikolu 43. Il-KESE m’għandu l-ebda oġġezzjoni għall-ġerarkija tal-pretensjonijiet proposta, iżda jixtieq jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-“kredituri”, teknikament u legalment, huma wkoll kollha depożituri/konsumaturi. Bl-eċċezzjoni tal-“kreditur affettwat”, l-Artikolu 2 ma jipprovdi l-ebda definizzjoni għal “kredituri” u “depożituri” u t-tipi differenti tagħhom. Il-KESE jixtieq jara definizzjonijiet ċari ta’ dawn it-termini speċjalment meta jitqies li l-klassifikazzjoni tad-depożituri bħala kredituri bħalissa mhijiex armonizzata fl-Istati Membri.

| 4.4.5 | Id-depożiti tal-gvern huma ttrattati b’modi differenti fi Stati Membri differenti. Dawn jistgħu jaqgħu taħt l-obbligazzjonijiet eliġibbli għall-ippleġġjar intern jew jiġu esklużi minnhom, skont jekk jagħmlux parti mid-depożiti koperti, sa ċertu ammont, u skont jekk ikunux titolizzati. Barra minn hekk, id-depożiti tal-gvern, li jaqgħu taħt l-obbligazzjonijiet eliġibbli u jistgħu jkunu soġġetti għall-ippleġġjar intern, huma fil-fatt flus il-kontribwenti. Madankollu, operazzjoni tal-ippleġġjar intern li tuża fondi pubbliċi tista’ verament tissejjaħ bħala ippleġġjar intern? |
| --- | --- |

4.4.5

Id-depożiti tal-gvern huma ttrattati b’modi differenti fi Stati Membri differenti. Dawn jistgħu jaqgħu taħt l-obbligazzjonijiet eliġibbli għall-ippleġġjar intern jew jiġu esklużi minnhom, skont jekk jagħmlux parti mid-depożiti koperti, sa ċertu ammont, u skont jekk ikunux titolizzati. Barra minn hekk, id-depożiti tal-gvern, li jaqgħu taħt l-obbligazzjonijiet eliġibbli u jistgħu jkunu soġġetti għall-ippleġġjar intern, huma fil-fatt flus il-kontribwenti. Madankollu, operazzjoni tal-ippleġġjar intern li tuża fondi pubbliċi tista’ verament tissejjaħ bħala ippleġġjar intern?

| 4.4.6 | Il-proposta tagħti lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni firxa wiesgħa ta’ setgħat biex jistabbilixxu l-klassifikazzjoni tal-obbligazzjonijiet tal-ippleġġjar intern. L-awtorità tar-riżoluzzjoni għandha s-setgħa li tbaxxi l-valur tal-krediti kummerċjali tan-negozji jekk dawn jitqiesu li mhumiex “essenzjali għall-funzjonament ta’ kuljum tal-operazzjonijiet” (Artikolu 38(2)(e)(ii)), li jfisser li, pereżempju, il-pretensjoni ta’ fornitur ta’ servizzi tal-ikel jew tal-lukandi jista’ jitbaxxilha l-valur jekk l-awtorità tar-riżoluzzjoni tiddeċiedi li dawn is-servizzi mhumiex “essenzjali”. L-ugwaljanza bejn il-kredituri hija pilastru tal-proċeduri kollha ta’ insolvenza u għandha tiġi rispettata anke f’dan il-każ. |
| --- | --- |

4.4.6

Il-proposta tagħti lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni firxa wiesgħa ta’ setgħat biex jistabbilixxu l-klassifikazzjoni tal-obbligazzjonijiet tal-ippleġġjar intern. L-awtorità tar-riżoluzzjoni għandha s-setgħa li tbaxxi l-valur tal-krediti kummerċjali tan-negozji jekk dawn jitqiesu li mhumiex “essenzjali għall-funzjonament ta’ kuljum tal-operazzjonijiet” (Artikolu 38(2)(e)(ii)), li jfisser li, pereżempju, il-pretensjoni ta’ fornitur ta’ servizzi tal-ikel jew tal-lukandi jista’ jitbaxxilha l-valur jekk l-awtorità tar-riżoluzzjoni tiddeċiedi li dawn is-servizzi mhumiex “essenzjali”. L-ugwaljanza bejn il-kredituri hija pilastru tal-proċeduri kollha ta’ insolvenza u għandha tiġi rispettata anke f’dan il-każ.

| 4.4.7 | Il-KESE jifhem il-bżonn li jiġi żgurat li fuq il-karta tal-bilanċ tal-istituzzjonijiet jidher ammont biżżejjed ta’ obbligazzjonijiet eliġibbli li jistgħu jkunu soġġetti għas-setgħat tal-ippleġġjar intern. Il-ħruġ ta’ strumenti ta’ dejn li jistgħu jkunu soġġetti għall-ippleġġjar intern jistgħu jippreżentaw diffikultà għax id-differenza bejn id-dejn subordinat u d-dejn ta’ preferenza mhux garantita li tonqos. Fi swieq inqas żviluppati hemm ċans li dan ikun aktar diffiċli, għali jew saħansitra impossibbli f’perjodi ta’ kriżi, speċjalment fi kriżijiet sistemiċi. Il-Kumitat jirrakkomanda li l-proposta għall-applikazzjoni armonizzata tar-rekwiżit minimu għal obbligazzjonijiet eliġibbli fil-livell tal-Unjoni, li trid tiġi żgurata permezz ta’ atti delegati tal-Kummissjoni, titqies u tiġi kkalibrata bil-galbu, billi jiġi kkunsidrat kemm hu żviluppat is-suq finanzjarju lokali f’kull Stat Membru. |
| --- | --- |

4.4.7

Il-KESE jifhem il-bżonn li jiġi żgurat li fuq il-karta tal-bilanċ tal-istituzzjonijiet jidher ammont biżżejjed ta’ obbligazzjonijiet eliġibbli li jistgħu jkunu soġġetti għas-setgħat tal-ippleġġjar intern. Il-ħruġ ta’ strumenti ta’ dejn li jistgħu jkunu soġġetti għall-ippleġġjar intern jistgħu jippreżentaw diffikultà għax id-differenza bejn id-dejn subordinat u d-dejn ta’ preferenza mhux garantita li tonqos. Fi swieq inqas żviluppati hemm ċans li dan ikun aktar diffiċli, għali jew saħansitra impossibbli f’perjodi ta’ kriżi, speċjalment fi kriżijiet sistemiċi. Il-Kumitat jirrakkomanda li l-proposta għall-applikazzjoni armonizzata tar-rekwiżit minimu għal obbligazzjonijiet eliġibbli fil-livell tal-Unjoni, li trid tiġi żgurata permezz ta’ atti delegati tal-Kummissjoni, titqies u tiġi kkalibrata bil-galbu, billi jiġi kkunsidrat kemm hu żviluppat is-suq finanzjarju lokali f’kull Stat Membru.

| 4.4.8 | L-għodda tal-ippleġġjar intern jeħtieġ aktar spjegazzjonijiet u kjarifiki. Sabiex jitnaqqsu kemm jista’ jkun kwalunkwe inċertezzi fost l-investituri, għandhom jiġu introdotti regoli ċari dwar ir-responsabbiltajiet eliġibbli u l-kundizzjonijiet ta’ limitu għall-ippleġġjar intern. |
| --- | --- |

4.4.8

L-għodda tal-ippleġġjar intern jeħtieġ aktar spjegazzjonijiet u kjarifiki. Sabiex jitnaqqsu kemm jista’ jkun kwalunkwe inċertezzi fost l-investituri, għandhom jiġu introdotti regoli ċari dwar ir-responsabbiltajiet eliġibbli u l-kundizzjonijiet ta’ limitu għall-ippleġġjar intern.

4.5   Kwistjonijiet legali: drittijiet ta’ partijiet terzi

| 4.5.1 | Id-drittijiet tal-partijiet terzi jiġu fit-tieni post meta mqabbla ma’ dawk rikonoxxuti mil-liġijiet ta’ insolvenza fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri. Il-kunsiderazzjoni tal-interess pubbliku tiġi qabel il-protezzjoni tad-drittijiet privati u l-allokazzjoni tat-telf issegwi loġika differenti. L-Artikolu 78 jagħmel possibbli li d-deċiżjoni tal-awtorità tar-riżoluzzjoni tiġi kkontestata fil-qorti, iżda jirrestrinġi din il-possibbiltà għal-legalità tad-deċiżjoni għal riżoluzzjoni, il-mod kif ġiet implimentata d-deċiżjoni u l-adegwatezza ta’ xi kumpens li jkun ingħata. Id-deċiżjonijiet tal-awtorità tar-riżoluzzjoni ma jistgħux jitwaqqfu u lanqas ma jistgħu jiġu sospiżi b’mod awtomatiku. Anke f’każ li tiġi annullata deċiżjoni tal-awtorità tar-riżoluzzjoni, id-drittijiet tal-partijiet terzi huma limitati għal kumpens għat-telf imġarrab (Artikolu 78(2)(d)). |
| --- | --- |

4.5.1

Id-drittijiet tal-partijiet terzi jiġu fit-tieni post meta mqabbla ma’ dawk rikonoxxuti mil-liġijiet ta’ insolvenza fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri. Il-kunsiderazzjoni tal-interess pubbliku tiġi qabel il-protezzjoni tad-drittijiet privati u l-allokazzjoni tat-telf issegwi loġika differenti. L-Artikolu 78 jagħmel possibbli li d-deċiżjoni tal-awtorità tar-riżoluzzjoni tiġi kkontestata fil-qorti, iżda jirrestrinġi din il-possibbiltà għal-legalità tad-deċiżjoni għal riżoluzzjoni, il-mod kif ġiet implimentata d-deċiżjoni u l-adegwatezza ta’ xi kumpens li jkun ingħata. Id-deċiżjonijiet tal-awtorità tar-riżoluzzjoni ma jistgħux jitwaqqfu u lanqas ma jistgħu jiġu sospiżi b’mod awtomatiku. Anke f’każ li tiġi annullata deċiżjoni tal-awtorità tar-riżoluzzjoni, id-drittijiet tal-partijiet terzi huma limitati għal kumpens għat-telf imġarrab (Artikolu 78(2)(d)).

| 4.5.2 | F’emerġenza bħalma hi t-theddida ta’ falliment ta’ bank, il-proċeduri normali tal-insolvenza żgur li mhumiex adegwati; madankollu, il-firxa wiesgħa ta’ setgħat mogħtija lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, flimkien mad-dritt limitat għal rimedju mogħti lil partijiet terzi, iqajmu tħassib dwar is-solidità legali tal-qafas propost. F’ħafna Stati Membri, speċjalment dawk li jimxu abbażi ta’ ġurisdizzjoni ta’ liġi komuni, il-qrati x’aktarx jipproteġu d-drittijiet tagħhom li jisimgħu każijiet dwar talbiet ta’ reviżjoni ġudizzjarja ta’ kwalunkwe deċiżjoni meħuda minn awtorità amministrattiva, meta individwu jew grupp ikunu jistgħu juru li sofrew b’riżultat ta’ dik id-deċiżjoni. |
| --- | --- |

4.5.2

F’emerġenza bħalma hi t-theddida ta’ falliment ta’ bank, il-proċeduri normali tal-insolvenza żgur li mhumiex adegwati; madankollu, il-firxa wiesgħa ta’ setgħat mogħtija lill-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni, flimkien mad-dritt limitat għal rimedju mogħti lil partijiet terzi, iqajmu tħassib dwar is-solidità legali tal-qafas propost. F’ħafna Stati Membri, speċjalment dawk li jimxu abbażi ta’ ġurisdizzjoni ta’ liġi komuni, il-qrati x’aktarx jipproteġu d-drittijiet tagħhom li jisimgħu każijiet dwar talbiet ta’ reviżjoni ġudizzjarja ta’ kwalunkwe deċiżjoni meħuda minn awtorità amministrattiva, meta individwu jew grupp ikunu jistgħu juru li sofrew b’riżultat ta’ dik id-deċiżjoni.

| 4.5.3 | It-tħassib espress fil-paragrafu t’hawn fuq ġie kkontestat f’diversi ċirkoli, kemm għal raġunijiet legali kif ukoll soċjali; għaldaqstant il-KESE jħalli l-evalwazzjoni f’idejn l-entitajiet leġislattivi. Madankollu, huwa jiġbed l-attenzjoni għal aspett li għandu ċerta importanza: jekk xi ħadd iħoss li l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni jew l-amministraturi kellhom imġiba professjonali ħażina ħafna, l-imħallfin biss igawdu mit-tip ta’ immunità għal deċiżjonijiet meħuda fil-qrati, iżda l-ebda liġi jew regolament ma jistgħu jestendu dan il-privileġġ għal awtorità amministrattiva bħall-awtorità tar-riżoluzzjoni; f’dan il-każ l-amministrazzjoni pubblika tkun qed tissogra li l-qrati jżommuha responsabbli għad-danni. F’dak il-każ, kwalunkwe ammonti li jitħallsu għad-danni jkunu flus pubbliċi. |
| --- | --- |

4.5.3

It-tħassib espress fil-paragrafu t’hawn fuq ġie kkontestat f’diversi ċirkoli, kemm għal raġunijiet legali kif ukoll soċjali; għaldaqstant il-KESE jħalli l-evalwazzjoni f’idejn l-entitajiet leġislattivi. Madankollu, huwa jiġbed l-attenzjoni għal aspett li għandu ċerta importanza: jekk xi ħadd iħoss li l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni jew l-amministraturi kellhom imġiba professjonali ħażina ħafna, l-imħallfin biss igawdu mit-tip ta’ immunità għal deċiżjonijiet meħuda fil-qrati, iżda l-ebda liġi jew regolament ma jistgħu jestendu dan il-privileġġ għal awtorità amministrattiva bħall-awtorità tar-riżoluzzjoni; f’dan il-każ l-amministrazzjoni pubblika tkun qed tissogra li l-qrati jżommuha responsabbli għad-danni. F’dak il-każ, kwalunkwe ammonti li jitħallsu għad-danni jkunu flus pubbliċi.

4.6   Finanzjament tar-riżoluzzjonijiet

| 4.6.1 | Il-Kummissjoni diġà indirizzat il-finanzjament tar-riżoluzzjoni f’żewġ Komunikazzjonijiet - waħda dwar Fondi ta’ Riżoluzzjoni Bankarja u l-oħra dwar Qafas tal-UE għall-Immaniġjar tal-Kriżijiet fis-Settur Finanzjarju (13). Il-proposta attwali għal Direttiva tispeċifika aktar il-proposti espressi qabel fiż-żewġ Komunikazzjonijiet. Il-KESE diġà spjega l-fehmiet tiegħu dwar dawn iż-żewġ Komunikazzjonijiet f’żewġ Opinjonijiet (14). Fiż-żewġ każijiet il-Kumitat esprima l-appoġġ tiegħu għall-proposta tal-Kummissjoni biex tintroduċi netwerk armonizzat ta’ Fondi ta’ Riżoluzzjoni nazzjonali ex ante u rrakkomanda li n-netwerk jitfassal bil-galbu filwaqt li jitqiesu l-kundizzjonijiet speċifiċi f’kull Stat Membru. |
| --- | --- |

4.6.1

Il-Kummissjoni diġà indirizzat il-finanzjament tar-riżoluzzjoni f’żewġ Komunikazzjonijiet - waħda dwar Fondi ta’ Riżoluzzjoni Bankarja u l-oħra dwar Qafas tal-UE għall-Immaniġjar tal-Kriżijiet fis-Settur Finanzjarju (13). Il-proposta attwali għal Direttiva tispeċifika aktar il-proposti espressi qabel fiż-żewġ Komunikazzjonijiet. Il-KESE diġà spjega l-fehmiet tiegħu dwar dawn iż-żewġ Komunikazzjonijiet f’żewġ Opinjonijiet (14). Fiż-żewġ każijiet il-Kumitat esprima l-appoġġ tiegħu għall-proposta tal-Kummissjoni biex tintroduċi netwerk armonizzat ta’ Fondi ta’ Riżoluzzjoni nazzjonali ex ante u rrakkomanda li n-netwerk jitfassal bil-galbu filwaqt li jitqiesu l-kundizzjonijiet speċifiċi f’kull Stat Membru.

| 4.6.2 | Id-Direttiva tipproponi li l-ispejjeż tar-riżoluzzjoni li mhumiex koperti mill-azzjonisti u l-kredituri għandhom jinħarġu minn fondi addizzjonali pprovduti mill-industrija tal-banek; jista’ jsir rikors għal għajnuna mill-fondi ta’ garanzija tad-depożiti kull meta jkun meħtieġ. Il-KESE jilqa’ bi pjaċir l-introduzzjoni ta’ regoli armonizzati abbażi tal-kontribuzzjonijiet ex ante għall-fondi ta’ garanzija tad-depożiti u l-fondi ta’ riżoluzzjoni. Il-kriterji għall-kontribuzzjoni ex ante għall-fondi ta’ riżoluzzjoni jidhru li huma adegwati u realistiċi fid-dawl tas-sitwazzjoni attwali; madankollu, il-kundizzjonijiet ekonomiċi u finanzjarji jistgħu jinbidlu f’daqqa waħda, kif rajna f’dawn l-aħħar snin. Fid-dawl tal-fatt li fond ta’ riżoluzzjoni jieħu għaxar snin biex ikopri l-ispejjeż kompletament, il-KESE jissuġġerixxi l-introduzzjoni ta’ regola li permezz tagħha l-kriterji għall-kontribut jiġu riveduti minn żmien għall-ieħor. |
| --- | --- |

4.6.2

Id-Direttiva tipproponi li l-ispejjeż tar-riżoluzzjoni li mhumiex koperti mill-azzjonisti u l-kredituri għandhom jinħarġu minn fondi addizzjonali pprovduti mill-industrija tal-banek; jista’ jsir rikors għal għajnuna mill-fondi ta’ garanzija tad-depożiti kull meta jkun meħtieġ. Il-KESE jilqa’ bi pjaċir l-introduzzjoni ta’ regoli armonizzati abbażi tal-kontribuzzjonijiet ex ante għall-fondi ta’ garanzija tad-depożiti u l-fondi ta’ riżoluzzjoni. Il-kriterji għall-kontribuzzjoni ex ante għall-fondi ta’ riżoluzzjoni jidhru li huma adegwati u realistiċi fid-dawl tas-sitwazzjoni attwali; madankollu, il-kundizzjonijiet ekonomiċi u finanzjarji jistgħu jinbidlu f’daqqa waħda, kif rajna f’dawn l-aħħar snin. Fid-dawl tal-fatt li fond ta’ riżoluzzjoni jieħu għaxar snin biex ikopri l-ispejjeż kompletament, il-KESE jissuġġerixxi l-introduzzjoni ta’ regola li permezz tagħha l-kriterji għall-kontribut jiġu riveduti minn żmien għall-ieħor.

| 4.6.3 | Il-KESE jifhem il-bżonn għas-solidarjetà u jaċċetta l-proposta li jsir self bejn arranġamenti ta’ finanzjament (Artikolu 97) u l-mutwalizzazzjoni ta’ arranġamenti nazzjonali ta’ finanzjament fil-każ ta’ riżoluzzjoni ta’ grupp (Artikolu 98). Madankollu, l-implimentazzjoni tal-mutwalizzazzjoni proposta tal-arranġamenti finanzjarji qabel ma l-arranġamenti finanzjarji jkunu laħqu l-kapaċità mmirata tagħhom u ċertu livell ta’ armonizzazzjoni ser tkun iebsa. Il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri jaċċettaw li l-fondi ta’ riżoluzzjoni u l-fondi ta’ garanzija tad-depożiti tagħhom għandhom ikunu bbażati fuq fondi ex ante, iżda ċerti Stati Membri xorta waħda jippreferu l-fondi ex post. Ir-rekwiżiti tal-Artikoli 97(2) u 98 ser ikunu problematiċi għall-pajjiżi fejn il-banek ċentrali ma jitħallewx isellfu f’konformità mal-Artikoli 96 u 98. Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni tintroduċi passi u rakkomandazzjonijiet speċifiċi biex jingħelbu d-diffikultajiet u jitgħaġġel il-proċess tal-armonizzazzjoni. |
| --- | --- |

4.6.3

Il-KESE jifhem il-bżonn għas-solidarjetà u jaċċetta l-proposta li jsir self bejn arranġamenti ta’ finanzjament (Artikolu 97) u l-mutwalizzazzjoni ta’ arranġamenti nazzjonali ta’ finanzjament fil-każ ta’ riżoluzzjoni ta’ grupp (Artikolu 98). Madankollu, l-implimentazzjoni tal-mutwalizzazzjoni proposta tal-arranġamenti finanzjarji qabel ma l-arranġamenti finanzjarji jkunu laħqu l-kapaċità mmirata tagħhom u ċertu livell ta’ armonizzazzjoni ser tkun iebsa. Il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri jaċċettaw li l-fondi ta’ riżoluzzjoni u l-fondi ta’ garanzija tad-depożiti tagħhom għandhom ikunu bbażati fuq fondi ex ante, iżda ċerti Stati Membri xorta waħda jippreferu l-fondi ex post. Ir-rekwiżiti tal-Artikoli 97(2) u 98 ser ikunu problematiċi għall-pajjiżi fejn il-banek ċentrali ma jitħallewx isellfu f’konformità mal-Artikoli 96 u 98. Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni tintroduċi passi u rakkomandazzjonijiet speċifiċi biex jingħelbu d-diffikultajiet u jitgħaġġel il-proċess tal-armonizzazzjoni.

| 4.6.4 | Filwaqt li jaċċetta l-benefiċċji potenzjali minn sinerġija possibbli ta’ istituzzjoni waħda għall-fondi ta’ garanzija tad-depożiti u l-fondi ta’ riżoluzzjoni, dan it-tip ta’ arranġament għalissa għadu diffiċli għal xi Stati Membri, meta jitqies il-fatt li ħafna fondi ta’ garanzija tad-depożiti mhumiex finanzjati biżżejjed. Il-Kumitat jilqa’ bi pjaċir l-approċċ tal-Kummissjoni li jippermetti lil kull Stat Membru jiddeċiedi jekk jippreferix ikollu arranġament ta’ finanzjament (fondi) wieħed jew tnejn. Fl-istess ħin il-KESE jirrakkomanda li din id-Direttiva tintroduċi dispożizzjonijiet li jiggarantixxu li kull fond ta’ garanzija tad-depożiti jkun jista’ jwettaq il-funzjoni ewlenija tiegħu li dejjem jipproteġi lid-depożituri fil-livell tal-konsumaturi. |
| --- | --- |

4.6.4

Filwaqt li jaċċetta l-benefiċċji potenzjali minn sinerġija possibbli ta’ istituzzjoni waħda għall-fondi ta’ garanzija tad-depożiti u l-fondi ta’ riżoluzzjoni, dan it-tip ta’ arranġament għalissa għadu diffiċli għal xi Stati Membri, meta jitqies il-fatt li ħafna fondi ta’ garanzija tad-depożiti mhumiex finanzjati biżżejjed. Il-Kumitat jilqa’ bi pjaċir l-approċċ tal-Kummissjoni li jippermetti lil kull Stat Membru jiddeċiedi jekk jippreferix ikollu arranġament ta’ finanzjament (fondi) wieħed jew tnejn. Fl-istess ħin il-KESE jirrakkomanda li din id-Direttiva tintroduċi dispożizzjonijiet li jiggarantixxu li kull fond ta’ garanzija tad-depożiti jkun jista’ jwettaq il-funzjoni ewlenija tiegħu li dejjem jipproteġi lid-depożituri fil-livell tal-konsumaturi.

4.6.5   Il-KESE jilqa’ bi pjaċir l-isforz tal-Kummissjoni li tistabbilixxi Sistema Ewropea ta’ Arranġamenti ta’ Finanzjament, li għandha tiżgura li l-istituzzjonijiet kollha tal-Unjoni Ewropea jkunu soġġetti għal regoli ta’ finanzjament tar-riżoluzzjoni ugwalment effettivi. L-iżgurar ta’ finanzjament ta’ riżoluzzjoni effettiv u b’kundizzjonijiet ugwali fl-Istati Membri kollha huwa fl-aqwa interess ta’ kull Stat Membru kif ukoll tas-suq finanzjarju uniku, minħabba li jikkontribwixxi għall-istabbiltà u l-kundizzjonijiet ugwali għall-kompetizzjoni. Il-Kumitat jħeġġeġ l-introduzzjoni kemm jista’ jkun malajr ta’ pjan direzzjonali realistiku għall-istabbiliment tas-sistema futura tal-arranġamenti għall-finanzjament tar-riżoluzzjoni.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2012) 280 final.

1

(2)  COM(2010) 579 final.

2

(3)  Ara Key Attributes of Effective Resolution Regimes for Financial Institutions (Karatteristiċi ewlenin ta’ reġimi ta’ riżoluzzjoni effettivi għall-istituzzjonijiet finanzjarji), FSB, Ottubru 2011.

3

Key Attributes of Effective Resolution Regimes for Financial Institutions

(4)  COM(2012) 280 final, Memorandum ta’ Spjegazzjoni, p. 4.

4

(5)  Il-Kummissjoni kkalkulat li spejjeż ogħla għall-finanzjament jistgħu jaffettwaw l-investimenti u jnaqqsu l-PDG b’0.1-0.4 % kull sena, ara l-Valutazzjoni tal-Impatt tal-Kummissjoni, SWD (2012) 166, p. 69 (mhux disponibbli bil-Malti) u SWD (2012) 167.

5

(6)  Ibid, p. 68.

6

(7)  Ara r-Rapporti tal-Kumitat Konsultattiv Xjentifiku, Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku - “Forbearance, resolution and deposit insurance”, Nru 1/Lulju 2012, p. 23

7

(8)  Ara COM(2012) 510 final.

8

(9)  Ara COM (2010) 579 final, Qafas tal-UE għall-Immaniġjar tal-Kriżijiet fis-Settur Finanzjarju, p. 6.

9

(10)  Ara l-Valutazzjoni tal-Impatt tal-Kummissjoni, SWD (2012) 166 (mhux disponibbli bil-Malti), p. 26 u SWD (2012) 167.

10

(11)  L-awtoritajiet kompetenti jridu jwieżnu meta u jekk seħħitx “deterjorazzjoni sinifikanti fis-sitwazzjoni finanzjarja ta’ istituzzjoni”, “ksur serju tal-liġi ...”, “irregolaritajiet amministrattivi serji u miżuri oħra li jittieħdu skont l-Artikolu 23 mhumiex biżżejjed biex jirriversjaw dik id-deterjorazzjoni ...”.

11

sinifikanti

serju

serji

(12)  COM(2010) 579 final jispjega li kull Stat Membru jidentifika awtorità tar-riżoluzzjoni biex teżerċita s-setgħat tar-riżoluzzjoni. Dan ser jippermetti lill-Istati Membri biex iżommu l-arranġamenti nazzjonali eżistenti li skonthom il-Ministeru tal-Finanzi, il-Bank Ċentrali jew l-Iskema ta’ Garanzija tad-Depożiti jistgħu jkunu responsabbli għar-riżoluzzjoni. Il-Kummissjoni tinnota li f’bosta ġuriżdizzjonijiet l-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni huma separati kif xieraq mis-superviżuri u tqis tali separazzjoni importanti biex jiġu mminimizzati r-riskji ta’ tolleranza. L-awtoritajiet tar-riżoluzzjoni għandhom ikunu amministrattiva aktar milli ġudizzjarji.

12

(13)  Ara COM(2010) 254 final u COM(2010) 579 final.

13

(14)  Ara l-Opinjoni tal-KESE dwar “il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Bank Ċentrali Ewropew dwar Fondi ta’ Riżoluzzjoni Bankarja”, ĠU C 107 tas-6.4.2011, p. 16, u l-Opinjoni tal-KESE dwar “il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, lill-Kumitat tar-Reġjuni u lill-Bank Ċentrali Ewropew - Qafas tal-UE għall-Immaniġjar tal-Kriżijiet fis-Settur Finanzjarju”, ĠU C 248 tal-25.8.2011, p. 101.

14

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/76 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/76

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Proposta emendata għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Marittimu u tas-Sajd Ewropew koperti mill-Qafas Strateġiku Komuni u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta' Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1083/2006”

COM(2012) 496 final – 2011/0276 (COD)

2013/C 44/13

Relatur: is-Sur MALLIA

Korelatur: is-Sur GRUBER

Nhar is-27 ta’ Settembru u t-22 ta’ Ottubru 2012, il-Kunsill u l-Parlament Ewropew rispettivament iddeċidew, b’konformità mal-Artikoli 177 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Proposta emendata għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Marittimu u tas-Sajd Ewropew koperti mill-Qafas Strateġiku Komuni u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006

COM(2012) 496 final — 2011/0276 (COD).

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar il-21 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’154 vot favur, 3 voti kontra u 3 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-politika ta’ koeżjoni hija politika fundamentali tal-UE u l-għan prinċipali tagħha huwa l-ksib tal-konverġenza ekonomika, soċjali u territorjali fl-UE u l-Istati Membri tagħha kollha. Il-KESE jaqbel li l-għanijiet u l-miri tal-politika tal-fondi tal-Qafas Strateġiku Komuni (QSK) għandhom jiġu allinjati mal-Istrateġija Ewropa 2020. B’riżultat ta’ dan madanakollu m’għandux jiddgħajjef l-għan ewlieni tal-konverġenza tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE. |
| --- | --- |

1.1

Il-politika ta’ koeżjoni hija politika fundamentali tal-UE u l-għan prinċipali tagħha huwa l-ksib tal-konverġenza ekonomika, soċjali u territorjali fl-UE u l-Istati Membri tagħha kollha. Il-KESE jaqbel li l-għanijiet u l-miri tal-politika tal-fondi tal-Qafas Strateġiku Komuni (QSK) għandhom jiġu allinjati mal-Istrateġija Ewropa 2020. B’riżultat ta’ dan madanakollu m’għandux jiddgħajjef l-għan ewlieni tal-konverġenza tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE.

| 1.2 | Peress li l-politika ta’ koeżjoni hija s-sors ewlieni għat-tkabbir, u l-istrument li bih jinkisbu l-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020, speċjalment fil-pajjiżi li l-aktar huma milqutin mill-kriżi attwali, il-livell ta’ finanzjament għandu jinżamm tal-anqas fil-livell attwali u dan għandu jitqassam fost l-Istati Membri b’mod ġust biex jiġi żgurat li l-iffinanzjar tal-Istati Membri inqas żviluppati ma jonqosx. |
| --- | --- |

1.2

Peress li l-politika ta’ koeżjoni hija s-sors ewlieni għat-tkabbir, u l-istrument li bih jinkisbu l-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020, speċjalment fil-pajjiżi li l-aktar huma milqutin mill-kriżi attwali, il-livell ta’ finanzjament għandu jinżamm tal-anqas fil-livell attwali u dan għandu jitqassam fost l-Istati Membri b’mod ġust biex jiġi żgurat li l-iffinanzjar tal-Istati Membri inqas żviluppati ma jonqosx.

| 1.3 | Il-KESE jappoġġja l-ħolqien ta’ QSK li jfittex li jtejjeb il-koordinazzjoni u l-komplementarjetà bejn l-istrumenti ta’ finanzjament prinċipali tal-UE. QSK effettiv jelimina wkoll is-separazzjoni mhux neċessarja u ineffiċjenti li teżisti attwalment bejn il-fondi prinċipali. |
| --- | --- |

1.3

Il-KESE jappoġġja l-ħolqien ta’ QSK li jfittex li jtejjeb il-koordinazzjoni u l-komplementarjetà bejn l-istrumenti ta’ finanzjament prinċipali tal-UE. QSK effettiv jelimina wkoll is-separazzjoni mhux neċessarja u ineffiċjenti li teżisti attwalment bejn il-fondi prinċipali.

| 1.4 | Il-KESE jinsab inkwetat li d-dewmien fil-ksib ta’ ftehim politiku dwar il-pakkett leġislattiv dwar il-koeżjoni, inkluż il-QSK, ser ikollu impatt negattiv fuq it-tħejjijiet għall-Kuntratti ta’ Sħubija u b’hekk effett negattiv ukoll fuq bidu effiċjenti għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE jinsab inkwetat li d-dewmien fil-ksib ta’ ftehim politiku dwar il-pakkett leġislattiv dwar il-koeżjoni, inkluż il-QSK, ser ikollu impatt negattiv fuq it-tħejjijiet għall-Kuntratti ta’ Sħubija u b’hekk effett negattiv ukoll fuq bidu effiċjenti għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020.

| 1.5 | L-azzjonijiet indikattivi ta’ livell għoli ta’ valur miżjud Ewropew, hekk kif inhuma identifikati taħt kull objettiv tematiku, għandhom jagħtu prijorità lill-investimenti li ser itejbu l-konverġenza soċjoekonomika u territorjali fl-UE. Importanti wkoll li l-azzjonijiet indikattivi ma jitqisux bħala lista sħiħa sabiex jippermettu rispons speċifiku għal kull pajjiż. |
| --- | --- |

1.5

L-azzjonijiet indikattivi ta’ livell għoli ta’ valur miżjud Ewropew, hekk kif inhuma identifikati taħt kull objettiv tematiku, għandhom jagħtu prijorità lill-investimenti li ser itejbu l-konverġenza soċjoekonomika u territorjali fl-UE. Importanti wkoll li l-azzjonijiet indikattivi ma jitqisux bħala lista sħiħa sabiex jippermettu rispons speċifiku għal kull pajjiż.

| 1.6 | Il-QSK poġġa enfasi kbira fuq proġetti ffinanzjati minn għadd ta’ fondi. Dan huwa titjib importanti meta mqabbel mal-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013. Madanakollu ma teżisti l-ebda referenza għal proġetti bbażati fuq bosta temi li għandhom potenzjal konsiderevoli li jagħtu iktar valur miżjud. Din il-possibbiltà għandha tkun permessa espliċitament permezz tal-QSK. |
| --- | --- |

1.6

Il-QSK poġġa enfasi kbira fuq proġetti ffinanzjati minn għadd ta’ fondi. Dan huwa titjib importanti meta mqabbel mal-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013. Madanakollu ma teżisti l-ebda referenza għal proġetti bbażati fuq bosta temi li għandhom potenzjal konsiderevoli li jagħtu iktar valur miżjud. Din il-possibbiltà għandha tkun permessa espliċitament permezz tal-QSK.

| 1.7 | L-intensità ikbar fil-koordinazzjoni li jitlob il-QSK għandha twassal għal tnaqqis fil-piż amministrattiv tal-awtoritajiet ta’ ġestjoni u ta’ implimentazzjoni kif ukoll tal-benefiċjarji. Il-koordinazzjoni għandha tiġi msaħħa kemm fi ħdan l-Istati Membri kif ukoll fi ħdan il-Kummissjoni bil-għan li jiġu sfruttati s-sinerġiji bejn il-politiki u l-istrumenti, u biex jitnaqqsu l-irduppjar, il-kumplessitajiet u l-burokrazija. Jeħtieġ li l-Kummissjoni twettaq analiżi sħiħa tal-proċeduri amministrattivi l-ġodda qabel l-implimentazzjoni. |
| --- | --- |

1.7

L-intensità ikbar fil-koordinazzjoni li jitlob il-QSK għandha twassal għal tnaqqis fil-piż amministrattiv tal-awtoritajiet ta’ ġestjoni u ta’ implimentazzjoni kif ukoll tal-benefiċjarji. Il-koordinazzjoni għandha tiġi msaħħa kemm fi ħdan l-Istati Membri kif ukoll fi ħdan il-Kummissjoni bil-għan li jiġu sfruttati s-sinerġiji bejn il-politiki u l-istrumenti, u biex jitnaqqsu l-irduppjar, il-kumplessitajiet u l-burokrazija. Jeħtieġ li l-Kummissjoni twettaq analiżi sħiħa tal-proċeduri amministrattivi l-ġodda qabel l-implimentazzjoni.

| 1.8 | Is-soċjetà ċivili organizzata (1) għandha tiġi involuta b’mod sinifikanti fit-tfassil tal-Kuntratti ta’ Sħubija. Filwaqt li tagħraf li l-Istati Membri individwali u r-reġjuni għandhom il-mekkaniżmi u l-istrutturi tagħhom ta’ kuntatt mas-soċjetà ċivili, il-Kummissjoni għandha tissorvejla dawn il-proċessi. Fejn jinstab li s-soċjetà ċivili ma ġietx involuta b’mod sinifikanti, il-Kummissjoni m’għandhiex tilqa’ l-Kuntratt ta’ Sħubija sakemm ma jittieħed impenn adegwat. |
| --- | --- |

1.8

Is-soċjetà ċivili organizzata (1) għandha tiġi involuta b’mod sinifikanti fit-tfassil tal-Kuntratti ta’ Sħubija. Filwaqt li tagħraf li l-Istati Membri individwali u r-reġjuni għandhom il-mekkaniżmi u l-istrutturi tagħhom ta’ kuntatt mas-soċjetà ċivili, il-Kummissjoni għandha tissorvejla dawn il-proċessi. Fejn jinstab li s-soċjetà ċivili ma ġietx involuta b’mod sinifikanti, il-Kummissjoni m’għandhiex tilqa’ l-Kuntratt ta’ Sħubija sakemm ma jittieħed impenn adegwat.

| 1.9 | Il-kunċett tas-sħubija jeħtieġ madanakollu li ma jkunx ristrett għall-istadju tal-programmazzjoni. Il-prinċipju tas-sħubija għandu japplika wkoll fl-istadji tal-implimentazzjoni, il-monitoraġġ u l-evalwazzjoni. |
| --- | --- |

1.9

Il-kunċett tas-sħubija jeħtieġ madanakollu li ma jkunx ristrett għall-istadju tal-programmazzjoni. Il-prinċipju tas-sħubija għandu japplika wkoll fl-istadji tal-implimentazzjoni, il-monitoraġġ u l-evalwazzjoni.

| 1.10 | L-enfasi tal-Kuntratti ta’ Sħubija fuq l-Ewropa 2020 m’għandhiex tkun fuq ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSR). Dawn għandhom fil-fatt ikunu bbażati fuq elementi differenti bħall-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma (PNR) li huma mfassla skont is-sitwazzjoni speċifika ta’ Stat Membru bil-kontra tas-CSR li mhumiex neċessarjament magħmula għas-sitwazzjoni speċifika ta’ Stat Membru. Il-Kuntratti ta’ Sħubija għandhom jiffukaw ukoll fuq strateġiji nazzjonali dwar it-tnaqqis tal-faqar, l-ugwaljanza bejn is-sessi u l-istrateġiji nazzjonali għall-persuni b’diżabbiltà kif ukoll l-iżvilupp sostenibbli. |
| --- | --- |

1.10

L-enfasi tal-Kuntratti ta’ Sħubija fuq l-Ewropa 2020 m’għandhiex tkun fuq ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSR). Dawn għandhom fil-fatt ikunu bbażati fuq elementi differenti bħall-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma (PNR) li huma mfassla skont is-sitwazzjoni speċifika ta’ Stat Membru bil-kontra tas-CSR li mhumiex neċessarjament magħmula għas-sitwazzjoni speċifika ta’ Stat Membru. Il-Kuntratti ta’ Sħubija għandhom jiffukaw ukoll fuq strateġiji nazzjonali dwar it-tnaqqis tal-faqar, l-ugwaljanza bejn is-sessi u l-istrateġiji nazzjonali għall-persuni b’diżabbiltà kif ukoll l-iżvilupp sostenibbli.

| 1.11 | Hemm bżonn ta’ iktar flessibbiltà li tippermetti lill-Istati Membri u r-reġjuni li jirrispondu bl-iktar mod effettiv u effiċjenti għall-miri komuni li jkunu qed jiġu stabbiliti filwaqt li fl-istess ħin jirrispettaw l-ispeċifiċitajiet territorjali, ekonomiċi u soċjali. Barra minn hekk, il-QSK għandu jagħraf b’mod speċifiku l-ispeċifiċitajiet territorjali li għandhom impatt fuq l-implimentazzjoni tal-fondi tal-QSK. |
| --- | --- |

1.11

Hemm bżonn ta’ iktar flessibbiltà li tippermetti lill-Istati Membri u r-reġjuni li jirrispondu bl-iktar mod effettiv u effiċjenti għall-miri komuni li jkunu qed jiġu stabbiliti filwaqt li fl-istess ħin jirrispettaw l-ispeċifiċitajiet territorjali, ekonomiċi u soċjali. Barra minn hekk, il-QSK għandu jagħraf b’mod speċifiku l-ispeċifiċitajiet territorjali li għandhom impatt fuq l-implimentazzjoni tal-fondi tal-QSK.

2.   Introduzzjoni

| 2.1 | Il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), il-Fond Soċjali Ewropew (FSE), il-Fond ta’ Koeżjoni (FK), il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) u l-Fond Ewropew Marittimu u tas-Sajd (FEMS) huma l-ħames fondi strutturali tal-UE mmexxija mill-Istati Membri u l-Kummissjoni. Il-Kummissjoni qed tipproponi li ssir ħidma iktar effettiva fuq l-objettivi ta’ kull fond permezz ta’ koordinazzjoni iktar mill-qrib bejn il-fondi sabiex jiġi evitat ix-xogħol doppju u jiġu massimizzati s-sinerġiji. |
| --- | --- |

2.1

Il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), il-Fond Soċjali Ewropew (FSE), il-Fond ta’ Koeżjoni (FK), il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) u l-Fond Ewropew Marittimu u tas-Sajd (FEMS) huma l-ħames fondi strutturali tal-UE mmexxija mill-Istati Membri u l-Kummissjoni. Il-Kummissjoni qed tipproponi li ssir ħidma iktar effettiva fuq l-objettivi ta’ kull fond permezz ta’ koordinazzjoni iktar mill-qrib bejn il-fondi sabiex jiġi evitat ix-xogħol doppju u jiġu massimizzati s-sinerġiji.

| 2.2 | Bil-għan li jiġi faċilitat l-iżvilupp tal-Kuntratti ta’ Sħubija u l-Programmi Operazzjonali, il-Kummissjoni qed tipproponi li jinħoloq QSK li jżid il-koerenza bejn il-ħames fondi f’termini ta’ impenji ta’ politika li jsiru fil-kuntest tal-Istrateġija Ewropa 2020 u l-investimenti fil-prattika. Il-QSK jibni fuq il-11-il objettiv tematiku li huma identifikati fir-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni (RDK). |
| --- | --- |

2.2

Bil-għan li jiġi faċilitat l-iżvilupp tal-Kuntratti ta’ Sħubija u l-Programmi Operazzjonali, il-Kummissjoni qed tipproponi li jinħoloq QSK li jżid il-koerenza bejn il-ħames fondi f’termini ta’ impenji ta’ politika li jsiru fil-kuntest tal-Istrateġija Ewropa 2020 u l-investimenti fil-prattika. Il-QSK jibni fuq il-11-il objettiv tematiku li huma identifikati fir-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni (RDK).

| 2.3 | Il-QSK jfittex li jtejjeb il-koordinazzjoni u jiżgura użu aktar koordinat tal-fondi Ewropej. Huwa ser jelimina wkoll is-separazzjoni mhux neċessarja u ineffiċjenti li teżisti attwalment bejn il-fondi. Dan huwa żvilupp pożittiv li għandu jwassal għal politika ta’ koeżjoni iktar effettiva li tirriżulta f’politika li jkollha iktar impatt. Il-KESE għalhekk jappoġġja bis-sħiħ żvilupp bħal dan. |
| --- | --- |

2.3

Il-QSK jfittex li jtejjeb il-koordinazzjoni u jiżgura użu aktar koordinat tal-fondi Ewropej. Huwa ser jelimina wkoll is-separazzjoni mhux neċessarja u ineffiċjenti li teżisti attwalment bejn il-fondi. Dan huwa żvilupp pożittiv li għandu jwassal għal politika ta’ koeżjoni iktar effettiva li tirriżulta f’politika li jkollha iktar impatt. Il-KESE għalhekk jappoġġja bis-sħiħ żvilupp bħal dan.

3.   It-tnedija u l-adozzjoni tal-QSK

| 3.1 | Hemm bżonn gwida ċara dwar il-mod li bih il-fondi tal-QSK jistgħu jimmiraw bl-aktar mod effikaċi għat-tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv fil-Kuntratti tas-Sħubija. |
| --- | --- |

3.1

Hemm bżonn gwida ċara dwar il-mod li bih il-fondi tal-QSK jistgħu jimmiraw bl-aktar mod effikaċi għat-tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv fil-Kuntratti tas-Sħubija.

| 3.2 | Bħala rispons għat-tħassib li ressqu l-Parlament u l-Kunsill, il-Kummissjoni qed tipproponi li tissepara l-elementi tal-QSK i) f’anness ġdid tar-RDK u ii) f’att iddelegat li jkun jikkonsisti prinċipalment f’“azzjonijiet indikattivi ta’ valur miżjud Ewropew għoli”. |
| --- | --- |

3.2

Bħala rispons għat-tħassib li ressqu l-Parlament u l-Kunsill, il-Kummissjoni qed tipproponi li tissepara l-elementi tal-QSK i) f’anness ġdid tar-RDK u ii) f’att iddelegat li jkun jikkonsisti prinċipalment f’“azzjonijiet indikattivi ta’ valur miżjud Ewropew għoli”.

| 3.3 | Il-KESE jappoġġja l-approċċ li għażlet li tieħu l-Kummissjoni Ewropea sakemm hija tiżgura:






  — | addozzjoni iktar mgħaġġla tal-QSK |
| --- | --- | --- |

3.3

Il-KESE jappoġġja l-approċċ li għażlet li tieħu l-Kummissjoni Ewropea sakemm hija tiżgura:

—

addozzjoni iktar mgħaġġla tal-QSK

| — | iktar ċarezza fir-rigward ta’ x’jista’ jiġi finanzjat u x’ma jistax |
| --- | --- |

—

iktar ċarezza fir-rigward ta’ x’jista’ jiġi finanzjat u x’ma jistax

| — | li l-Istati Membri jkunu jistgħu jieħdu azzjonijiet li jindirizzaw kwistjonijiet territorjali partikolari. |
| --- | --- |

—

li l-Istati Membri jkunu jistgħu jieħdu azzjonijiet li jindirizzaw kwistjonijiet territorjali partikolari.

| 3.4 | Il-Kummissjoni madanakollu qed tipproponi wkoll li l-elementi kollha tal-QSK li jinsabu kemm fl-anness kif ukoll fl-att delegat ikunu jistgħu jiġu emendati minn att delegat. Il-KESE jqis li dan mhuwiex aċċettabbli u jmur kontra l-għan li l-elementi prinċipali tal-QSK jiġu inklużi bħala anness prinċipali tar-RDK. |
| --- | --- |

3.4

Il-Kummissjoni madanakollu qed tipproponi wkoll li l-elementi kollha tal-QSK li jinsabu kemm fl-anness kif ukoll fl-att delegat ikunu jistgħu jiġu emendati minn att delegat. Il-KESE jqis li dan mhuwiex aċċettabbli u jmur kontra l-għan li l-elementi prinċipali tal-QSK jiġu inklużi bħala anness prinċipali tar-RDK.

| 3.5 | Ir-rwol tal-Kummissjoni fir-rigward ta’ x’jikkostitwixxi emenda
  teknika
  kontra waħda aktar
  sostantiva
  għandu jiġi stabbilit b’mod ċar fir-regolament sabiex jiġu evitati kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni li jistgħu jinqalgħu. |
| --- | --- |

3.5

Ir-rwol tal-Kummissjoni fir-rigward ta’ x’jikkostitwixxi emenda
  teknika
  kontra waħda aktar
  sostantiva
  għandu jiġi stabbilit b’mod ċar fir-regolament sabiex jiġu evitati kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni li jistgħu jinqalgħu.

| 3.6 | Il-KESE jrid jesprimi tħassib dwar id-dewmien esperjenzat fil-ksib ta’ ftehim politiku dwar il-pakkett leġislattiv dwar il-koeżjoni, inkluż il-QSK. Iktar dewmien ser ikollu impatt fuq it-tħejjijiet għall-Kuntratti ta’ Sħubija u b’hekk ikollu effett fuq bidu effiċjenti għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020. |
| --- | --- |

3.6

Il-KESE jrid jesprimi tħassib dwar id-dewmien esperjenzat fil-ksib ta’ ftehim politiku dwar il-pakkett leġislattiv dwar il-koeżjoni, inkluż il-QSK. Iktar dewmien ser ikollu impatt fuq it-tħejjijiet għall-Kuntratti ta’ Sħubija u b’hekk ikollu effett fuq bidu effiċjenti għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020.

| 3.7 | In-natura u l-forma tal-Kuntratt ta’ Sħubija propost għandhom jiġu ċċarati. Filwaqt li r-RDK jipprovdi informazzjoni dwar l-elementi li għandhom jiġu inklużi fil-Kuntratt ta’ Sħubija, il-forma eżatta ta’ dan id-dokument għadha mhix magħrufa. |
| --- | --- |

3.7

In-natura u l-forma tal-Kuntratt ta’ Sħubija propost għandhom jiġu ċċarati. Filwaqt li r-RDK jipprovdi informazzjoni dwar l-elementi li għandhom jiġu inklużi fil-Kuntratt ta’ Sħubija, il-forma eżatta ta’ dan id-dokument għadha mhix magħrufa.

4.   Rabta bejn il-politika ta’ koeżjoni u l-Ewropa 2020

| 4.1 | Sabiex tistimula tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv, l-Unjoni adottat l-Istrateġija Ewropa 2020. Il-kontribut pożittiv li jistgħu jagħtu l-fondi tal-QSK sabiex jinkisbu l-miri prinċipali tal-Ewropa 2020 huwa ċar u għalhekk huwa loġiku li l-għanijiet u l-miri tal-politika tal-fondi tal-QSK jiġu allinjati mal-Istrateġija Ewropa 2020. |
| --- | --- |

4.1

Sabiex tistimula tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv, l-Unjoni adottat l-Istrateġija Ewropa 2020. Il-kontribut pożittiv li jistgħu jagħtu l-fondi tal-QSK sabiex jinkisbu l-miri prinċipali tal-Ewropa 2020 huwa ċar u għalhekk huwa loġiku li l-għanijiet u l-miri tal-politika tal-fondi tal-QSK jiġu allinjati mal-Istrateġija Ewropa 2020.

| 4.2 | L-Istrateġija Ewropa 2020 hija bażi essenzjali biex jintlaħaq bilanċ adatt bejn dixxiplina fiskali soda u t-tkabbir u l-iżvilupp għall-Unjoni Ewropea. Il-ksib tal-għanijiet tal-Istrateġija tal-Ewropa 2020 ser ikun l-ikbar sfida għall-Istati Membri l-inqas żviluppati tal-Unjoni Ewropea. B’mod speċjali l-Istati li jimplimentaw dixxiplina fiskali responsabbli ser jeħtieġu appoġġ u evidenza ta’ solidarjetà mill-UE permezz tal-politika ta’ koeżjoni tagħha. L-iffinanzjar tagħha jrid jinżamm mill-inqas fil-livell attwali u l-ebda forom ta’ limiti ma huma ser ikunu aċċettabbli. |
| --- | --- |

4.2

L-Istrateġija Ewropa 2020 hija bażi essenzjali biex jintlaħaq bilanċ adatt bejn dixxiplina fiskali soda u t-tkabbir u l-iżvilupp għall-Unjoni Ewropea. Il-ksib tal-għanijiet tal-Istrateġija tal-Ewropa 2020 ser ikun l-ikbar sfida għall-Istati Membri l-inqas żviluppati tal-Unjoni Ewropea. B’mod speċjali l-Istati li jimplimentaw dixxiplina fiskali responsabbli ser jeħtieġu appoġġ u evidenza ta’ solidarjetà mill-UE permezz tal-politika ta’ koeżjoni tagħha. L-iffinanzjar tagħha jrid jinżamm mill-inqas fil-livell attwali u l-ebda forom ta’ limiti ma huma ser ikunu aċċettabbli.

| 4.3 | Il-KESE jappoġġja dan l-approċċ u jisħaq fuq il-pożizzjoni tiegħu li l-politiki kollha tal-UE għandhom jiffukaw fuq il-ksib tat-tkabbir tant meħtieġ. Il-KESE huwa tal-opinjoni sħiħa wkoll li l-għanijiet prinċipali tal-integrazzjoni ekonomika, soċjali u territorjali jibqgħu l-ogħla prijorità tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE. Il-valur miżjud tal-politika ta’ koeżjoni ma għandu jiġi pperikolat fl-ebda stadju. |
| --- | --- |

4.3

Il-KESE jappoġġja dan l-approċċ u jisħaq fuq il-pożizzjoni tiegħu li l-politiki kollha tal-UE għandhom jiffukaw fuq il-ksib tat-tkabbir tant meħtieġ. Il-KESE huwa tal-opinjoni sħiħa wkoll li l-għanijiet prinċipali tal-integrazzjoni ekonomika, soċjali u territorjali jibqgħu l-ogħla prijorità tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE. Il-valur miżjud tal-politika ta’ koeżjoni ma għandu jiġi pperikolat fl-ebda stadju.

| 4.4 | Il-KESE huwa tal-fehma sħiħa li l-azzjonijiet indikattivi ta’ valur miżjud Ewropew, hekk kif inhuma identifikati taħt kull għan tematiku, għandhom jagħtu prijorità lill-inizjattivi li ser itejbu l-iżvilupp soċjoekonomiku u territorjali fl-UE. |
| --- | --- |

4.4

Il-KESE huwa tal-fehma sħiħa li l-azzjonijiet indikattivi ta’ valur miżjud Ewropew, hekk kif inhuma identifikati taħt kull għan tematiku, għandhom jagħtu prijorità lill-inizjattivi li ser itejbu l-iżvilupp soċjoekonomiku u territorjali fl-UE.

5.   L-aproċċ tematiku

| 5.1 | Nilqgħu l-proposti tal-KE għal konċentrazzjoni tematika bħala mod ta’ kif titnaqqas il-frammentazzjoni tal-isforzi. Hemm bżonn ta’ koordinazzjoni b’saħħitha tal-isforzi bejn id-diversi fondi tal-QSK u l-programmi u inizjattivi l-oħra kollha tal-UE. |
| --- | --- |

5.1

Nilqgħu l-proposti tal-KE għal konċentrazzjoni tematika bħala mod ta’ kif titnaqqas il-frammentazzjoni tal-isforzi. Hemm bżonn ta’ koordinazzjoni b’saħħitha tal-isforzi bejn id-diversi fondi tal-QSK u l-programmi u inizjattivi l-oħra kollha tal-UE.

| 5.2 | Il-QSK għandu jikkjarifika u jikkonferma li fi ħdan kull qasam tematiku huwa f’id l-Istat Membru individwali li jiddeċiedi liema fond għandu jaqdi rwol prinċipali fil-ksib tal-miri prinċipali u l-għanijiet. |
| --- | --- |

5.2

Il-QSK għandu jikkjarifika u jikkonferma li fi ħdan kull qasam tematiku huwa f’id l-Istat Membru individwali li jiddeċiedi liema fond għandu jaqdi rwol prinċipali fil-ksib tal-miri prinċipali u l-għanijiet.

| 5.3 | Filwaqt li l-għanijiet ewlenin stabbiliti fil-QSK huma kollha pertinenti, il-flessibbiltà għandha taqdi rwol importanti. Il-Kuntratti ta’ Sħubija għandhom iqisu l-interessi lokali u reġjonali. Għandu jkun possibbli li l-fondi jiġu allokati għall-prijoritajiet reġjonali speċifiċi. Il-KESE huwa tal-opinjoni sħiħa li l-prinċipji tas-sussidjarjetà u l-proporzjonalità jkomplu jaqdu rwol ċentrali fl-implimentazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE. |
| --- | --- |

5.3

Filwaqt li l-għanijiet ewlenin stabbiliti fil-QSK huma kollha pertinenti, il-flessibbiltà għandha taqdi rwol importanti. Il-Kuntratti ta’ Sħubija għandhom iqisu l-interessi lokali u reġjonali. Għandu jkun possibbli li l-fondi jiġu allokati għall-prijoritajiet reġjonali speċifiċi. Il-KESE huwa tal-opinjoni sħiħa li l-prinċipji tas-sussidjarjetà u l-proporzjonalità jkomplu jaqdu rwol ċentrali fl-implimentazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE.

| 5.4 | L-għanijiet tematiċi individwali jindikaw liema azzjonijiet ewlenin għandhom jittieħdu taħt il-fondi speċifiċi iżda jeħtieġ li jiġu kjarifikati l-aspetti ta’ komplementarjetà billi mhuwiex ċar liema strumenti proposti taħt id-diversi fondi u azzjonijiet fil-fatt jikkomplementaw lil xulxin. Il-KESE jemmen li l-azzjonijiet proposti taħt kull għan tematiku għandhom jagħtu prijorità lill-investimenti li jaċċelleraw il-koeżjoni soċjoekonomika. Importanti li l-azzjonijiet indikattivi jkunu jistgħu jiżdiedu sabiex jippermettu rispons speċifiku min-naħa ta’ kull pajjiż. |
| --- | --- |

5.4

L-għanijiet tematiċi individwali jindikaw liema azzjonijiet ewlenin għandhom jittieħdu taħt il-fondi speċifiċi iżda jeħtieġ li jiġu kjarifikati l-aspetti ta’ komplementarjetà billi mhuwiex ċar liema strumenti proposti taħt id-diversi fondi u azzjonijiet fil-fatt jikkomplementaw lil xulxin. Il-KESE jemmen li l-azzjonijiet proposti taħt kull għan tematiku għandhom jagħtu prijorità lill-investimenti li jaċċelleraw il-koeżjoni soċjoekonomika. Importanti li l-azzjonijiet indikattivi jkunu jistgħu jiżdiedu sabiex jippermettu rispons speċifiku min-naħa ta’ kull pajjiż.

| 5.5 | Il-KESE huwa tal-fehma li filwaqt li kull waħda mill-11-il tema tal-QSK hija valida, għandu jiġi stabbilit grupp ta’ temi prinċipali u dawn għandhom jiġu indirizzati minn kull Stat Membru. Apparti t-temi prinċipali, kull Stat Membru għandu mbagħad ikollu l-flessibbiltà li jiffoka l-Kuntratt ta’ Sħubija tiegħu fuq temi oħra (mil-lista stabbilita minn qabel) adatti għas-sitwazzjoni individwali tiegħu. |
| --- | --- |

5.5

Il-KESE huwa tal-fehma li filwaqt li kull waħda mill-11-il tema tal-QSK hija valida, għandu jiġi stabbilit grupp ta’ temi prinċipali u dawn għandhom jiġu indirizzati minn kull Stat Membru. Apparti t-temi prinċipali, kull Stat Membru għandu mbagħad ikollu l-flessibbiltà li jiffoka l-Kuntratt ta’ Sħubija tiegħu fuq temi oħra (mil-lista stabbilita minn qabel) adatti għas-sitwazzjoni individwali tiegħu.

| 5.6 | Temi speċifiċi oħra li għandhom jiġu inklużi flimkien mal-11-il tema attwali huma:






  1. | it-titjib tal-aċċessibbiltà għall-persuni b’diżabilità u dawk b’mobbiltà mnaqqsa; |
| --- | --- | --- |

5.6

Temi speċifiċi oħra li għandhom jiġu inklużi flimkien mal-11-il tema attwali huma:

1.

it-titjib tal-aċċessibbiltà għall-persuni b’diżabilità u dawk b’mobbiltà mnaqqsa;

| 2. | il-bini tal-kapaċità tal-partijiet interessati fil-politika ta’ koeżjoni (2); |
| --- | --- |

2.

il-bini tal-kapaċità tal-partijiet interessati fil-politika ta’ koeżjoni (2);

| 3. | l-indirizzar tal-isfida demografika. |
| --- | --- |

3.

l-indirizzar tal-isfida demografika.

Dawn l-oqsma tematiċi ġodda għandhom jiġu inklużi fir-RDK.

| 5.7 | Azzjonijiet li jikkonċernaw metodi sostenibbli tat-trasport u sistemi tal-ġestjoni tat-trasport huma attwalment esklużi mill-objettiv tematiku numru 4 (l-appoġġ tal-bidla lejn ekonomija b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju). Fid-dawl tar-rwol tat-trasport fl-emissjonijiet, dan għandu jitranġa. |
| --- | --- |

5.7

Azzjonijiet li jikkonċernaw metodi sostenibbli tat-trasport u sistemi tal-ġestjoni tat-trasport huma attwalment esklużi mill-objettiv tematiku numru 4 (l-appoġġ tal-bidla lejn ekonomija b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju). Fid-dawl tar-rwol tat-trasport fl-emissjonijiet, dan għandu jitranġa.

| 5.8 | Fl-Artikolu 9 tar-RDK ġew stabbiliti objettivi tematiċi filwaqt li prijoritajiet ta’ investiment speċifiċi għal kull fond huma stabbiliti għal kull fond tal-QSK fl-abbozzi ta’ regolament rispettivi tagħhom. L-objettivi tematiċi u l-prijoritajiet ta’ investiment speċifiċi għal kull fond mhumiex konformi sa barra. Huma joħolqu għalhekk element ta’ inċertezza u possibilment anke konfużjoni li jeħtieġ jiġu segwiti. Din hija kwistjoni partikolarment urġenti fid-dawl tal-proċess tal-Kuntratt ta’ Sħubija li diġà beda f’ċerti Stati Membri. |
| --- | --- |

5.8

Fl-Artikolu 9 tar-RDK ġew stabbiliti objettivi tematiċi filwaqt li prijoritajiet ta’ investiment speċifiċi għal kull fond huma stabbiliti għal kull fond tal-QSK fl-abbozzi ta’ regolament rispettivi tagħhom. L-objettivi tematiċi u l-prijoritajiet ta’ investiment speċifiċi għal kull fond mhumiex konformi sa barra. Huma joħolqu għalhekk element ta’ inċertezza u possibilment anke konfużjoni li jeħtieġ jiġu segwiti. Din hija kwistjoni partikolarment urġenti fid-dawl tal-proċess tal-Kuntratt ta’ Sħubija li diġà beda f’ċerti Stati Membri.

| 5.9 | Filwaqt li l-QSK jagħmel enfasi kbira fuq il-proġetti ffinanzjati minn għadd ta’ fondi, ma hemmx referenza għal proġetti bbażati fuq bosta temi li għandhom potenzjal konsiderevoli li jagħtu iktar valur miżjud. Din il-possibbiltà għandha tiġi permessa permezz tal-QSK. |
| --- | --- |

5.9

Filwaqt li l-QSK jagħmel enfasi kbira fuq il-proġetti ffinanzjati minn għadd ta’ fondi, ma hemmx referenza għal proġetti bbażati fuq bosta temi li għandhom potenzjal konsiderevoli li jagħtu iktar valur miżjud. Din il-possibbiltà għandha tiġi permessa permezz tal-QSK.

6.   Il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali u l-Fond ta’ Koeżjoni

| 6.1 | Il-KESE diġà ressaq il-fehmiet dettaljati tiegħu dwar iż-żewġ fondi fl-opinjonijiet tiegħu dwar il-“Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali” (3) u l-“Fond ta’ Koeżjoni” (4). |
| --- | --- |

6.1

Il-KESE diġà ressaq il-fehmiet dettaljati tiegħu dwar iż-żewġ fondi fl-opinjonijiet tiegħu dwar il-“Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali” (3) u l-“Fond ta’ Koeżjoni” (4).

| 6.2 | Il-FEŻR mistenni jikkontribwixxi fil-11-il objettiv tematiku kollha. |
| --- | --- |

6.2

Il-FEŻR mistenni jikkontribwixxi fil-11-il objettiv tematiku kollha.

| 6.3 | L-impatt konkret ta’ din l-enfasi identifikata mhuwiex ċar. Għandu jingħata preferenza qasam wieħed ta’ enfasi fuq ieħor jew huma l-Istati Membri li jiddeċiedu? Il-KESE jippreferi bis-sħiħ dan l-aħħar approċċ billi dan jippermetti li jiġu adottati approċċi speċifiċi għall-pajjiż/reġjun. |
| --- | --- |

6.3

L-impatt konkret ta’ din l-enfasi identifikata mhuwiex ċar. Għandu jingħata preferenza qasam wieħed ta’ enfasi fuq ieħor jew huma l-Istati Membri li jiddeċiedu? Il-KESE jippreferi bis-sħiħ dan l-aħħar approċċ billi dan jippermetti li jiġu adottati approċċi speċifiċi għall-pajjiż/reġjun.

| 6.4 | Il-KESE jemmen bis-sħiħ li l-FEŻR l-ewwel u qabel kollox għandu jkompli jipprovdi appoġġ essenzjali għall-SMEs. Appoġġ bħal dan għandu jieħu l-forma ta’ provvista ta’ strumenti finanzjarji, it-twaqqif ta’ netwerks tal-SMEs kif ukoll il-provvista ta’ infrastruttura essenzjali (5). |
| --- | --- |

6.4

Il-KESE jemmen bis-sħiħ li l-FEŻR l-ewwel u qabel kollox għandu jkompli jipprovdi appoġġ essenzjali għall-SMEs. Appoġġ bħal dan għandu jieħu l-forma ta’ provvista ta’ strumenti finanzjarji, it-twaqqif ta’ netwerks tal-SMEs kif ukoll il-provvista ta’ infrastruttura essenzjali (5).

| 6.5 | Il-KESE madanakollu huwa mħasseb dwar il-proposta li l-intrapriżi l-kbar jiġu esklużi kompletament mill-eliġibbiltà għall-FEŻR. L-intrapriżi l-kbar huma sorsi importanti ta’ riċerka u żvilupp u għalhekk it-twettiq tagħhom għandu jkun eliġibbli sabiex ma jkunx hemm ir-riskju li tiggrava sitwazzjoni li hija diġà kritika fejn l-Ewropa qiegħda lura meta kkomparata ma’ nazzjonijiet oħra bħall-Istati Uniti u l-Ġappun. |
| --- | --- |

6.5

Il-KESE madanakollu huwa mħasseb dwar il-proposta li l-intrapriżi l-kbar jiġu esklużi kompletament mill-eliġibbiltà għall-FEŻR. L-intrapriżi l-kbar huma sorsi importanti ta’ riċerka u żvilupp u għalhekk it-twettiq tagħhom għandu jkun eliġibbli sabiex ma jkunx hemm ir-riskju li tiggrava sitwazzjoni li hija diġà kritika fejn l-Ewropa qiegħda lura meta kkomparata ma’ nazzjonijiet oħra bħall-Istati Uniti u l-Ġappun.

| 6.6 | Peress li l-livell tar-riżorsi finanzjarji ma jistax jiżdied b’mod sostanzjali, il-KESE jemmen li hemm iktar potenzjal li jiġu definiti għanijiet iżjed ċari u jiġi żgurat li l-prijoritajiet ta’ investiment proposti jintrabtu b’mod iżjed preċiż mal-għanijiet (6). |
| --- | --- |

6.6

Peress li l-livell tar-riżorsi finanzjarji ma jistax jiżdied b’mod sostanzjali, il-KESE jemmen li hemm iktar potenzjal li jiġu definiti għanijiet iżjed ċari u jiġi żgurat li l-prijoritajiet ta’ investiment proposti jintrabtu b’mod iżjed preċiż mal-għanijiet (6).

| 6.7 | Il-Fond ta’ Koeżjoni ġie allokat sabiex jikkontribwixxi f’4 oqsma tematiċi relatati mal-iżvilupp, l-iżvilupp sostenibbli u t-trasport (TEN-T). |
| --- | --- |

6.7

Il-Fond ta’ Koeżjoni ġie allokat sabiex jikkontribwixxi f’4 oqsma tematiċi relatati mal-iżvilupp, l-iżvilupp sostenibbli u t-trasport (TEN-T).

| 6.8 | Sabiex jiġu evitati żbalji li saru fil-passat li l-Fond ta’ Koeżjoni jinqasam fuq wisq proġetti, il-KESE jixtieq jisħaq fuq it-talba tiegħu ta’ konċentrazzjoni ikbar fuq proġetti iktar mistennija jkollhom impatt ikbar f’li jnaqqsu d-disparitajiet bejn l-Istati Membri u fil-ksib tal-koeżjoni soċjali, territorjali u ekonomika. |
| --- | --- |

6.8

Sabiex jiġu evitati żbalji li saru fil-passat li l-Fond ta’ Koeżjoni jinqasam fuq wisq proġetti, il-KESE jixtieq jisħaq fuq it-talba tiegħu ta’ konċentrazzjoni ikbar fuq proġetti iktar mistennija jkollhom impatt ikbar f’li jnaqqsu d-disparitajiet bejn l-Istati Membri u fil-ksib tal-koeżjoni soċjali, territorjali u ekonomika.

| 6.9 | Huma u jistabbilixxu proġetti kbar bħal dawn, l-Istati Membri għandhom jiżguraw konsistenza u komplementarjetà ma’ fondi u inizjattivi oħra tal-UE (bħall-Faċilità Nikkolegaw l-Ewropa, il-programm LIFE u d-diversi strateġiji makroreġjonali) sabiex jiġi żgurat il-ksib tal-potenzjal sħiħ tad-diversi fondi u inizjattivi. Dan huwa pereżempju importanti ħafna fir-rigward tal-iżvilupp tal-infrastruttura tal-enerġija u t-trasport. Hija importanti l-kompatibbiltà bejn l-istrumenti differenti iktar milli l-kompetizzjoni bejniethom. |
| --- | --- |

6.9

Huma u jistabbilixxu proġetti kbar bħal dawn, l-Istati Membri għandhom jiżguraw konsistenza u komplementarjetà ma’ fondi u inizjattivi oħra tal-UE (bħall-Faċilità Nikkolegaw l-Ewropa, il-programm LIFE u d-diversi strateġiji makroreġjonali) sabiex jiġi żgurat il-ksib tal-potenzjal sħiħ tad-diversi fondi u inizjattivi. Dan huwa pereżempju importanti ħafna fir-rigward tal-iżvilupp tal-infrastruttura tal-enerġija u t-trasport. Hija importanti l-kompatibbiltà bejn l-istrumenti differenti iktar milli l-kompetizzjoni bejniethom.

7.   Il-Fond Soċjali Ewropew

| 7.1 | Il-FSE ġie allokat sabiex jikkontribwixxi f’erba’ objettivi tematiċi: l-impjieg u l-mobbiltà tax-xogħol; l-edukazzjoni, il-ħiliet u t-tagħlim tul il-ħajja; il-promozzjoni tal-inklużjoni soċjali u l-ġlieda kontra l-faqar kif ukoll il-bini tal-kapaċità amministrattiva. Madanakollu huwa mistenni li jikkontribwixxi lejn objettivi tematiċi oħra. |
| --- | --- |

7.1

Il-FSE ġie allokat sabiex jikkontribwixxi f’erba’ objettivi tematiċi: l-impjieg u l-mobbiltà tax-xogħol; l-edukazzjoni, il-ħiliet u t-tagħlim tul il-ħajja; il-promozzjoni tal-inklużjoni soċjali u l-ġlieda kontra l-faqar kif ukoll il-bini tal-kapaċità amministrattiva. Madanakollu huwa mistenni li jikkontribwixxi lejn objettivi tematiċi oħra.

| 7.2 | Dan jikkonforma mal-fehmiet li esprima l-KESE fl-Opinjoni dwar il-“Fond Soċjali Ewropew” (7) fejn qal li l-FSE għandu jkun l-istrument preferit għall-implimentazzjoni tal-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020 b’mod partikolari fir-rigward tal-impjieg, l-edukazzjoni, l-inklużjoni soċjali u l-ġlieda kontra l-faqar. Din il-fehma hija rilevanti b’mod partikolari fid-dawl tas-sitwazzjoni attwali ta’ żieda fil-qgħad u t-telf tal-impjiegi. |
| --- | --- |

7.2

Dan jikkonforma mal-fehmiet li esprima l-KESE fl-Opinjoni dwar il-“Fond Soċjali Ewropew” (7) fejn qal li l-FSE għandu jkun l-istrument preferit għall-implimentazzjoni tal-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020 b’mod partikolari fir-rigward tal-impjieg, l-edukazzjoni, l-inklużjoni soċjali u l-ġlieda kontra l-faqar. Din il-fehma hija rilevanti b’mod partikolari fid-dawl tas-sitwazzjoni attwali ta’ żieda fil-qgħad u t-telf tal-impjiegi.

| 7.3 | Il-Kumitat jappoġġja bil-qawwa l-proposta tal-Kummissjoni Ewropea li tal-inqas 20 % tal-approprjazzjonijiet nazzjonali kollha tal-FSE jiġu allokati għall-inklużjoni soċjali u l-ġlieda kontra l-faqar. |
| --- | --- |

7.3

Il-Kumitat jappoġġja bil-qawwa l-proposta tal-Kummissjoni Ewropea li tal-inqas 20 % tal-approprjazzjonijiet nazzjonali kollha tal-FSE jiġu allokati għall-inklużjoni soċjali u l-ġlieda kontra l-faqar.

8.   Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali

| 8.1 | Fil-kuntest tar-reviżjoni tal-PAK lejn l-2020, il-proposta għal qafas finanzjarju multiannwali għas-snin 2014-2020 u s-sitwazzjoni ekonomika attwali, il-KE preżentat proposta għal Regolament ġdid dwar il-FAEŻR (8). Il-FAEŻR il-ġdid jilqa’ l-prijoritajiet tal-Istrateġija Ewropa 2020, huwa bbażat fuq il-proposta tar-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni (RDK) u jikkonforma mal-qafas ta’ gvernanza ekonomika tal-UE. |
| --- | --- |

8.1

Fil-kuntest tar-reviżjoni tal-PAK lejn l-2020, il-proposta għal qafas finanzjarju multiannwali għas-snin 2014-2020 u s-sitwazzjoni ekonomika attwali, il-KE preżentat proposta għal Regolament ġdid dwar il-FAEŻR (8). Il-FAEŻR il-ġdid jilqa’ l-prijoritajiet tal-Istrateġija Ewropa 2020, huwa bbażat fuq il-proposta tar-Regolament dwar id-Dispożizzjonijiet Komuni (RDK) u jikkonforma mal-qafas ta’ gvernanza ekonomika tal-UE.

| 8.2 | Fl-opinjoni tiegħu dwar il-pakkett tar-riforma tal-PAK (9), il-KESE laqa’ l-allinjament iktar mill-qrib propost tal-PAK mal-Istrateġija Ewropa 2020 u l-istrateġija tas-sostenibbiltà għall-iżvilupp rurali. |
| --- | --- |

8.2

Fl-opinjoni tiegħu dwar il-pakkett tar-riforma tal-PAK (9), il-KESE laqa’ l-allinjament iktar mill-qrib propost tal-PAK mal-Istrateġija Ewropa 2020 u l-istrateġija tas-sostenibbiltà għall-iżvilupp rurali.

| 8.3 | Madanakollu huwa importanti li l-Istati Membri jkunu kapaċi jistabbilixxu l-prijoritajiet tagħhom b’mod flessibbli sabiex isibu bilanċ bejn li jilqgħu l-miri speċifiċi tal-PAK kif stabbiliti fit-Trattati u t-titjib tal-Istrateġija Ewropa 2020. Il-koerenza bejn iż-żewġ pilastri jeħtieġ li tiġi garantita kull ħin. |
| --- | --- |

8.3

Madanakollu huwa importanti li l-Istati Membri jkunu kapaċi jistabbilixxu l-prijoritajiet tagħhom b’mod flessibbli sabiex isibu bilanċ bejn li jilqgħu l-miri speċifiċi tal-PAK kif stabbiliti fit-Trattati u t-titjib tal-Istrateġija Ewropa 2020. Il-koerenza bejn iż-żewġ pilastri jeħtieġ li tiġi garantita kull ħin.

| 8.4 | Attwalment mhuwiex ċert il-prijoritajiet tal-FAEŻR kemm ser jaqblu ma’ dawk tal-QSK. Għalhekk il-miżuri li jittieħdu fl-ambitu tal-FAEŻR għandhom jagħtu inċentivi lill-bdiewa, lis-sidien tal-foresti u oħrajn bil-għan li jikkontribwixxu fil-ħolqien/l-iżgurar tal-impjiegi u t-tkabbir ekonomiku filwaqt li fl-istess ħin jiksbu azzjonijiet tal-iżvilupp sostenibbli u t-tibdil fil-klima. |
| --- | --- |

8.4

Attwalment mhuwiex ċert il-prijoritajiet tal-FAEŻR kemm ser jaqblu ma’ dawk tal-QSK. Għalhekk il-miżuri li jittieħdu fl-ambitu tal-FAEŻR għandhom jagħtu inċentivi lill-bdiewa, lis-sidien tal-foresti u oħrajn bil-għan li jikkontribwixxu fil-ħolqien/l-iżgurar tal-impjiegi u t-tkabbir ekonomiku filwaqt li fl-istess ħin jiksbu azzjonijiet tal-iżvilupp sostenibbli u t-tibdil fil-klima.

| 8.5 | Dan għandu jiġi akkumpanjat minn rabta sħiħa mas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam agrikolu” sabiex jiżdied it-tkabbir ekoloġiku fiż-żoni rurali kollha tal-UE. |
| --- | --- |

8.5

Dan għandu jiġi akkumpanjat minn rabta sħiħa mas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam agrikolu” sabiex jiżdied it-tkabbir ekoloġiku fiż-żoni rurali kollha tal-UE.

| 8.6 | Mill-FAEŻR mistenni li jiġi allokat minimu ta’ 25 % għall-miżuri relatati mal-ambjent u t-tibdil fil-klima u l-KESE dan japprezzah. Madanakollu allokazzjoni ta’ 20 % għall-miżuri relatati mal-klima hija għolja wisq u dan jeħtieġ li jiġi elaborat iktar fil-QSK. |
| --- | --- |

8.6

Mill-FAEŻR mistenni li jiġi allokat minimu ta’ 25 % għall-miżuri relatati mal-ambjent u t-tibdil fil-klima u l-KESE dan japprezzah. Madanakollu allokazzjoni ta’ 20 % għall-miżuri relatati mal-klima hija għolja wisq u dan jeħtieġ li jiġi elaborat iktar fil-QSK.

9.   Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u għas-Sajd

| 9.1 | Fit-2 ta’ Diċembru 2011, il-KE adottat proposta għal Regolament li jistabbilixxi, b’konformità mal-qafas finanzjarju multiannwali u l-Istrateġija UE 2020, fond ġdid li jikkostitwixxi l-qafas finanzjajru għall-Politika Komuni tas-Sajd (PKS) u l-Politika Marittima Integrata tal-UE 2014-2020 (10). |
| --- | --- |

9.1

Fit-2 ta’ Diċembru 2011, il-KE adottat proposta għal Regolament li jistabbilixxi, b’konformità mal-qafas finanzjarju multiannwali u l-Istrateġija UE 2020, fond ġdid li jikkostitwixxi l-qafas finanzjajru għall-Politika Komuni tas-Sajd (PKS) u l-Politika Marittima Integrata tal-UE 2014-2020 (10).

| 9.2 | Fil-prinċipju l-azzjonijiet ewlenin proposti jistgħu jiġu appoġġjati. Huwa importanti ħafna li jiġi adottat approċċ integrat mal-oqsma l-oħra kollha ta’ politika. |
| --- | --- |

9.2

Fil-prinċipju l-azzjonijiet ewlenin proposti jistgħu jiġu appoġġjati. Huwa importanti ħafna li jiġi adottat approċċ integrat mal-oqsma l-oħra kollha ta’ politika.

| 9.3 | Bħal fil-każ tal-FAEŻR, il-QSK għandu jassisti f’li jintlaħqu l-objettivi b’mod flessibbli filwaqt li tinżamm koerenza bejn il-miri speċifiċi tal-PKS u tal-UE 2020. |
| --- | --- |

9.3

Bħal fil-każ tal-FAEŻR, il-QSK għandu jassisti f’li jintlaħqu l-objettivi b’mod flessibbli filwaqt li tinżamm koerenza bejn il-miri speċifiċi tal-PKS u tal-UE 2020.

| 9.4 | Il-QSK jista’ jġib iktar trasparenza f’kunflitti possibbli bejn il-politiki tal-UE, bħal pereżempju d-Direttiva Qafas dwar l-Ilma u d-dispożizzjonijeet dwar l-iġjene tal-annimali. |
| --- | --- |

9.4

Il-QSK jista’ jġib iktar trasparenza f’kunflitti possibbli bejn il-politiki tal-UE, bħal pereżempju d-Direttiva Qafas dwar l-Ilma u d-dispożizzjonijeet dwar l-iġjene tal-annimali.

10.   Prinċipji orizzontali u għanijiet ta’ politika

| 10.1 | Il-QSK jistabbilixxi l-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa u n-nondiskriminazzjoni għall-persuni b’diżabilità u l-iżvilupp sostenibbli bħala prinċipji orizzontali li għandhom jiġu applikati fil-fondi u b’hekk fil-programmi operazzjonali kollha. Il-KESE jappoġġja dawn il-prinċipji u jħeġġeġ l-analiżi effettiva tal-proposti tal-proġetti kollha u l-monitoraġġ effettiv tal-programmi kollha li jiżgura li dawn il-prinċipji qed jingħataw posthom. |
| --- | --- |

10.1

Il-QSK jistabbilixxi l-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa u n-nondiskriminazzjoni għall-persuni b’diżabilità u l-iżvilupp sostenibbli bħala prinċipji orizzontali li għandhom jiġu applikati fil-fondi u b’hekk fil-programmi operazzjonali kollha. Il-KESE jappoġġja dawn il-prinċipji u jħeġġeġ l-analiżi effettiva tal-proposti tal-proġetti kollha u l-monitoraġġ effettiv tal-programmi kollha li jiżgura li dawn il-prinċipji qed jingħataw posthom.

| 10.2 | Il-KESE jemmen li prinċipju orizzontali ieħor li għandu jiġi applikat huwa l-prinċipju “Nikkomunikaw l-Ewropa”. Fid-dawl tal-imminar ġenerali u t-telf ta’ fiduċja fil-Proġett Ewropew, kull proġett li jittieħed fid-dawl tal-politika ta’ koeżjoni għandu, permezz tal-valur miżjud tiegħu, juri ċar kif l-UE tista’ tagħmel differenza fil-ħajja taċ-ċittadini tagħha. |
| --- | --- |

10.2

Il-KESE jemmen li prinċipju orizzontali ieħor li għandu jiġi applikat huwa l-prinċipju “Nikkomunikaw l-Ewropa”. Fid-dawl tal-imminar ġenerali u t-telf ta’ fiduċja fil-Proġett Ewropew, kull proġett li jittieħed fid-dawl tal-politika ta’ koeżjoni għandu, permezz tal-valur miżjud tiegħu, juri ċar kif l-UE tista’ tagħmel differenza fil-ħajja taċ-ċittadini tagħha.

11.   Il-bżonn tal-flessibbiltà, semplifikazzjoni u momentum

| 11.1 | Is-semplifikazzjoni tal-proċeduri għandha tkun fuq quddiem tal-aġenda tal-Kummissjoni u tal-Awtoritajiet tal-Ġestjoni tal-Istati Membri. Filwaqt li nagħrfu li kull euro li jintefaq jeħtieġ li jiġi dokumentat, mhux aċċettabbli li l-proċess ta’ ġestjoni u applikazzjoni għall-fondi tal-UE jibqa’ tant piż li l-benefiċjarji li l-iktar li għandhom bżonnhom (pereżempju l-SMEs, l-NGOs) jispiċċaw jitilfuhom (11). Barra minn hekk għandu jsir kull sforz sabiex jiġi żgurat li jintgħażlu għall-finanzjament biss dawk il-proġetti li għandhom valur miżjud reali. |
| --- | --- |

11.1

Is-semplifikazzjoni tal-proċeduri għandha tkun fuq quddiem tal-aġenda tal-Kummissjoni u tal-Awtoritajiet tal-Ġestjoni tal-Istati Membri. Filwaqt li nagħrfu li kull euro li jintefaq jeħtieġ li jiġi dokumentat, mhux aċċettabbli li l-proċess ta’ ġestjoni u applikazzjoni għall-fondi tal-UE jibqa’ tant piż li l-benefiċjarji li l-iktar li għandhom bżonnhom (pereżempju l-SMEs, l-NGOs) jispiċċaw jitilfuhom (11). Barra minn hekk għandu jsir kull sforz sabiex jiġi żgurat li jintgħażlu għall-finanzjament biss dawk il-proġetti li għandhom valur miżjud reali.

| 11.2 | Il-QSK għandu jwassal għal tnaqqis reali tal-piżijiet u l-ispejjeż amministrattivi kemm għall-benefiċjarji kif ukoll l-awtoritajiet ta’ implimentazzjoni sabiex ikun ta’ valur miżjud. L-intensità ikbar fil-koordinazzjoni li jitlob il-QSK tista’ madanakollu twassal għal żieda fil-piż amministrattiv tal-awtoritajiet ta’ ġestjoni u ta’ implimentazzjoni kif ukoll il-benefiċjarji u dan jista’ jwassal għal piżijiet u kumplessitajiet addizzjonali għall-benefiċjarji. Jeħtieġ li l-Kummissjoni twettaq analiżi sħiħa u formali tal-proċeduri amministrattivi attwali u ġodda qabel l-implimentazzjoni. |
| --- | --- |

11.2

Il-QSK għandu jwassal għal tnaqqis reali tal-piżijiet u l-ispejjeż amministrattivi kemm għall-benefiċjarji kif ukoll l-awtoritajiet ta’ implimentazzjoni sabiex ikun ta’ valur miżjud. L-intensità ikbar fil-koordinazzjoni li jitlob il-QSK tista’ madanakollu twassal għal żieda fil-piż amministrattiv tal-awtoritajiet ta’ ġestjoni u ta’ implimentazzjoni kif ukoll il-benefiċjarji u dan jista’ jwassal għal piżijiet u kumplessitajiet addizzjonali għall-benefiċjarji. Jeħtieġ li l-Kummissjoni twettaq analiżi sħiħa u formali tal-proċeduri amministrattivi attwali u ġodda qabel l-implimentazzjoni.

| 11.3 | Il-koordinazzjoni għandha tissaħaħ kemm fi ħdan l-Istati Membri kif ukoll fi ħdan il-Kummissjoni bil-għan li jiġu sfruttati s-sinerġiji bejn il-politiki u l-istrumenti, u biex jitnaqqsu l-irduppjar, il-kumplessitajiet u l-burokrazija. Dan jirrikjedi koordinazzjoni aktar mill-qrib bejn u fi ħdan is-servizzi tal-Kummissjoni responsabbli għall-fondi tal-QSK fl-istadji kollha tan-negozjati u tal-implimentazzjoni, bil-għan li jiġi żgurat approċċ aktar koerenti u armonizzat. Dan għandu jsir b’tali mod li ma jiżdiedx il-piż amministrattiv. |
| --- | --- |

11.3

Il-koordinazzjoni għandha tissaħaħ kemm fi ħdan l-Istati Membri kif ukoll fi ħdan il-Kummissjoni bil-għan li jiġu sfruttati s-sinerġiji bejn il-politiki u l-istrumenti, u biex jitnaqqsu l-irduppjar, il-kumplessitajiet u l-burokrazija. Dan jirrikjedi koordinazzjoni aktar mill-qrib bejn u fi ħdan is-servizzi tal-Kummissjoni responsabbli għall-fondi tal-QSK fl-istadji kollha tan-negozjati u tal-implimentazzjoni, bil-għan li jiġi żgurat approċċ aktar koerenti u armonizzat. Dan għandu jsir b’tali mod li ma jiżdiedx il-piż amministrattiv.

| 11.4 | Nilqgħu l-użu propost tal-gvernanza elettronika sabiex tinħoloq iktar effiċjenza. Sistema bħal din madanakollu m’għandhiex tkun ristretta biss għall-fondi tal-QSK iżda għandha tinkludi s-sorsi ta’ fondi kollha tal-UE u tkun aċċessibbli għal kulħadd. |
| --- | --- |

11.4

Nilqgħu l-użu propost tal-gvernanza elettronika sabiex tinħoloq iktar effiċjenza. Sistema bħal din madanakollu m’għandhiex tkun ristretta biss għall-fondi tal-QSK iżda għandha tinkludi s-sorsi ta’ fondi kollha tal-UE u tkun aċċessibbli għal kulħadd.

| 11.5 | Attwalment huwa previst li l-Parlament Ewropew u l-Kunsill jistgħu jitolbu lill-Kummissjoni tissottometti proposta għal reviżjoni tal-QSK meta jkun hemm tibdil kbir fl-Istrateġija UE 2020. Fil-fehma tagħna dan huwa wisq restrittiv. Il-KESE jemmen li għandu jkun hemm il-possibbiltà li l-QSK jiġi adattat għaċ-ċirkustanzi li jinbidlu b’mod partikolari fejn ikun hemm tibdil sinifikanti fl-ambjent soċjoekonomiku li jitlob rispons mifrux fl-UE. |
| --- | --- |

11.5

Attwalment huwa previst li l-Parlament Ewropew u l-Kunsill jistgħu jitolbu lill-Kummissjoni tissottometti proposta għal reviżjoni tal-QSK meta jkun hemm tibdil kbir fl-Istrateġija UE 2020. Fil-fehma tagħna dan huwa wisq restrittiv. Il-KESE jemmen li għandu jkun hemm il-possibbiltà li l-QSK jiġi adattat għaċ-ċirkustanzi li jinbidlu b’mod partikolari fejn ikun hemm tibdil sinifikanti fl-ambjent soċjoekonomiku li jitlob rispons mifrux fl-UE.

| 11.6 | Għandha teżisti flessibbiltà simili għall-Istati Membri li jadattaw il-programmi nazzjonali tagħhom għal firxa wiesgħa ta’ ċirkustanzi iktar milli għall-objettivi tematiċi tal-politika biss. |
| --- | --- |

11.6

Għandha teżisti flessibbiltà simili għall-Istati Membri li jadattaw il-programmi nazzjonali tagħhom għal firxa wiesgħa ta’ ċirkustanzi iktar milli għall-objettivi tematiċi tal-politika biss.

| 11.7 | Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni sabiex tintroduċi reviżjoni perjodika u obbligatorja tal-QSK li tippermetti skambji sinifikanti. |
| --- | --- |

11.7

Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni sabiex tintroduċi reviżjoni perjodika u obbligatorja tal-QSK li tippermetti skambji sinifikanti.

12.   L-aproċċ tal-kuntratt ta’ sħubija

| 12.1 | Il-prinċipju tas-sħubija hekk kif preżentat fl-Artikolu 5 tar-RDK huwa prinċipju essenzjali li ser jgħin sabiex itejjeb l-effettività tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE u hemm bżonn li jiġi appoġġjat bis-sħiħ kemm mill-Kunsill kif ukoll mill-Parlament. |
| --- | --- |

12.1

Il-prinċipju tas-sħubija hekk kif preżentat fl-Artikolu 5 tar-RDK huwa prinċipju essenzjali li ser jgħin sabiex itejjeb l-effettività tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE u hemm bżonn li jiġi appoġġjat bis-sħiħ kemm mill-Kunsill kif ukoll mill-Parlament.

| 12.2 | Konsultazzjoni mal-partijiet interessati rilevanti fit-tfassil tal-Kuntratti ta’ Sħubija ser tkun kruċjali fl-iżgurar li l-objettivi tematiċi jiġu tradotti f’azzjonijiet konkreti u miri għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv. |
| --- | --- |

12.2

Konsultazzjoni mal-partijiet interessati rilevanti fit-tfassil tal-Kuntratti ta’ Sħubija ser tkun kruċjali fl-iżgurar li l-objettivi tematiċi jiġu tradotti f’azzjonijiet konkreti u miri għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv.

| 12.3 | Il-Kuntratti ta’ Sħubija għandhom jittraduċu l-elementi stabbiliti fil-Qafas Strateġiku Komuni fil-kuntest nazzjonali tagħhom u jistabbilixxu impenji sodi għall-ksib tal-prijoritajiet imniżżla fir-regolamenti dwar il-Fondi tal-QSK. Fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, irid jiġi segwit approċċ minn isfel għal fuq biex il-prinċipju tas-sħubija jiġi applikat fil-prattika u l-fehmiet tas-soċjetà ċivili għandhom jiġu kkunsidrati qabel ma jiġu ffirmati l-Kuntratti ta’ Sħubija mill-KE u l-Istati Membri. |
| --- | --- |

12.3

Il-Kuntratti ta’ Sħubija għandhom jittraduċu l-elementi stabbiliti fil-Qafas Strateġiku Komuni fil-kuntest nazzjonali tagħhom u jistabbilixxu impenji sodi għall-ksib tal-prijoritajiet imniżżla fir-regolamenti dwar il-Fondi tal-QSK. Fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, irid jiġi segwit approċċ minn isfel għal fuq biex il-prinċipju tas-sħubija jiġi applikat fil-prattika u l-fehmiet tas-soċjetà ċivili għandhom jiġu kkunsidrati qabel ma jiġu ffirmati l-Kuntratti ta’ Sħubija mill-KE u l-Istati Membri.

| 12.4 | Il-Kummissjoni ħarġet proposta ta’ kodiċi ta’ kondotta fit-tfassil tal-Kuntratt ta’ Sħubija. Dan huwa dokument validu li jipprovdi gwida utli għall-Istati Membri fir-relazzjonijiet tagħhom mas-soċjetà ċivili. Il-KESE ma jistax jifhem għalfejn il-Kunsill ma laqax dan il-kodiċi ta’ kondotta u jitlob lill-Kunsill li jerġa’ jadottah. |
| --- | --- |

12.4

Il-Kummissjoni ħarġet proposta ta’ kodiċi ta’ kondotta fit-tfassil tal-Kuntratt ta’ Sħubija. Dan huwa dokument validu li jipprovdi gwida utli għall-Istati Membri fir-relazzjonijiet tagħhom mas-soċjetà ċivili. Il-KESE ma jistax jifhem għalfejn il-Kunsill ma laqax dan il-kodiċi ta’ kondotta u jitlob lill-Kunsill li jerġa’ jadottah.

| 12.5 | Filwaqt li hija responsabbiltà tal-Istati Membri li jadattaw il-proċessi tagħhom għall-involviment tas-soċjetà ċivili, huwa d-dmir tal-Kummissjoni li tiżgura li l-atturi rilevanti kollha huma involuti b’mod attiv u sinifikanti. Il-KESE madanakollu jemmen li attwalment il-Kummissjoni m’għandhiex l-istrumenti neċessarji ta’ monitoraġġ u l-mekkaniżmi biex dan jinkiseb. F’każ li Stat Membru ma jinvolvix lis-soċjetà ċivili b’mod sinifikanti, dan għandu jwassal għan-nuqqas ta’ konklużjoni tal-Kuntratt ta’ Sħubija. Barra minn hekk il-kunċett tas-sħubija għandu jiġi estiż lil hinn mill-istadju tal-programmazzjoni u japplika wkoll għall-istadji ta’ implimentazzjoni, monitoraġġ u evalwazzjoni. |
| --- | --- |

12.5

Filwaqt li hija responsabbiltà tal-Istati Membri li jadattaw il-proċessi tagħhom għall-involviment tas-soċjetà ċivili, huwa d-dmir tal-Kummissjoni li tiżgura li l-atturi rilevanti kollha huma involuti b’mod attiv u sinifikanti. Il-KESE madanakollu jemmen li attwalment il-Kummissjoni m’għandhiex l-istrumenti neċessarji ta’ monitoraġġ u l-mekkaniżmi biex dan jinkiseb. F’każ li Stat Membru ma jinvolvix lis-soċjetà ċivili b’mod sinifikanti, dan għandu jwassal għan-nuqqas ta’ konklużjoni tal-Kuntratt ta’ Sħubija. Barra minn hekk il-kunċett tas-sħubija għandu jiġi estiż lil hinn mill-istadju tal-programmazzjoni u japplika wkoll għall-istadji ta’ implimentazzjoni, monitoraġġ u evalwazzjoni.

| 12.6 | Il-KESE jenfasizza l-bżonn li s-soċjetà ċivili tiġi provduta bl-informazzjoni kollha dwar l-“approċċ il-ġdid” tal-Kummissjoni fir-rigward tal-fondi tal-QSK u l-Kuntratti ta’ Sħubija. Jeħtieġ li titwassal spjegazzjoni tal-proċess u ta’ kif is-soċjetà ċivili ser tkun involuta fl-istadji kollha tal-abbozz u l-implimentazzjoni tal-Kuntratt ta’ Sħubija fi proċess ta’ komunikazzjoni ċar u effettiv sabiex tiġi żgurata parteċipazzjoni effettiva tas-soċjetà ċivili fil-proċess ta’ sħubija. |
| --- | --- |

12.6

Il-KESE jenfasizza l-bżonn li s-soċjetà ċivili tiġi provduta bl-informazzjoni kollha dwar l-“approċċ il-ġdid” tal-Kummissjoni fir-rigward tal-fondi tal-QSK u l-Kuntratti ta’ Sħubija. Jeħtieġ li titwassal spjegazzjoni tal-proċess u ta’ kif is-soċjetà ċivili ser tkun involuta fl-istadji kollha tal-abbozz u l-implimentazzjoni tal-Kuntratt ta’ Sħubija fi proċess ta’ komunikazzjoni ċar u effettiv sabiex tiġi żgurata parteċipazzjoni effettiva tas-soċjetà ċivili fil-proċess ta’ sħubija.

| 12.7 | L-enfasi tal-Kuntratti ta’ Sħubija fuq l-Ewropa 2020 m’għandiex tkun ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSR). Dawn għandhom fil-fatt ikunu bbażati fuq elementi differenti bħall-PNR li huma mfassla skont is-sitwazzjoni speċifika ta’ Stat Membru bil-kontra tas-CSR li mhumiex neċessarjament magħmula għas-sitwazzjoni speċifika ta’ Stat Membru. Il-Kuntratti ta’ Sħubija għandhom jiffukaw ukoll fuq strateġiji nazzjonali dwar it-tnaqqis tal-faqar, l-ugwaljanza bejn is-sessi, l-istrateġiji nazzjonali għall-persuni b’diżabbiltà kif ukoll l-iżvilupp sostenibbli. |
| --- | --- |

12.7

L-enfasi tal-Kuntratti ta’ Sħubija fuq l-Ewropa 2020 m’għandiex tkun ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSR). Dawn għandhom fil-fatt ikunu bbażati fuq elementi differenti bħall-PNR li huma mfassla skont is-sitwazzjoni speċifika ta’ Stat Membru bil-kontra tas-CSR li mhumiex neċessarjament magħmula għas-sitwazzjoni speċifika ta’ Stat Membru. Il-Kuntratti ta’ Sħubija għandhom jiffukaw ukoll fuq strateġiji nazzjonali dwar it-tnaqqis tal-faqar, l-ugwaljanza bejn is-sessi, l-istrateġiji nazzjonali għall-persuni b’diżabbiltà kif ukoll l-iżvilupp sostenibbli.

13.   L-aspett territorjali tal-QSK

| 13.1 | Il-QSK għandu jagħraf b’mod speċifiku l-ispeċifiċitajiet territorjali li ħafna minnhom huma relatati mad-daqs u l-profil tal-istrutturi ekonomiċi, soċjali u territorjali u li għandhom impatt fuq l-implimentazzjoni tal-fondi tal-QSK. Dan huwa aspett importanti tal-QSK billi huwa minn hawn li l-Istati Membri ser ikunu kapaċi jiżguraw li s-Sħubija ser tkun magħmula biex tilħaq ir-rekwiżiti speċifiċi tal-bżonnijiet ta’ żvilupp tagħhom, jiġifieri t-territorji tagħhom. |
| --- | --- |

13.1

Il-QSK għandu jagħraf b’mod speċifiku l-ispeċifiċitajiet territorjali li ħafna minnhom huma relatati mad-daqs u l-profil tal-istrutturi ekonomiċi, soċjali u territorjali u li għandhom impatt fuq l-implimentazzjoni tal-fondi tal-QSK. Dan huwa aspett importanti tal-QSK billi huwa minn hawn li l-Istati Membri ser ikunu kapaċi jiżguraw li s-Sħubija ser tkun magħmula biex tilħaq ir-rekwiżiti speċifiċi tal-bżonnijiet ta’ żvilupp tagħhom, jiġifieri t-territorji tagħhom.

| 13.2 | Sabiex jiġi żgurat impenn lejn l-Istrateġija Ewropa 2020, hemm bżonn ta’ iktar flessibbiltà li tippermetti lill-Istati Membri u r-reġjuni li jirrispondu bl-iktar mod effettiv u effiċjenti għall-miri komuni li qed jiġu stabbiliti u fl-istess ħin jirrispettaw id-diversità u l-ispeċifiċitajiet territorjali, ekonomiċi u soċjali. |
| --- | --- |

13.2

Sabiex jiġi żgurat impenn lejn l-Istrateġija Ewropa 2020, hemm bżonn ta’ iktar flessibbiltà li tippermetti lill-Istati Membri u r-reġjuni li jirrispondu bl-iktar mod effettiv u effiċjenti għall-miri komuni li qed jiġu stabbiliti u fl-istess ħin jirrispettaw id-diversità u l-ispeċifiċitajiet territorjali, ekonomiċi u soċjali.

| 13.3 | Il-QSK għandu għalhekk jipprovdi iktar gwida dwar kif l-isfidi territorjali u l-bżonnijiet speċifiċi għandhom jiġu indirizzati fil-kuntratt ta’ sħubija. Dan japplika b’mod partikolari għat-territorji msemmija fl-Artikolu 174 (TFUE). |
| --- | --- |

13.3

Il-QSK għandu għalhekk jipprovdi iktar gwida dwar kif l-isfidi territorjali u l-bżonnijiet speċifiċi għandhom jiġu indirizzati fil-kuntratt ta’ sħubija. Dan japplika b’mod partikolari għat-territorji msemmija fl-Artikolu 174 (TFUE).

| 13.4 | Il-KESE jirrakkomanda li tingħata kunsiderazzjoni ikbar tad-differenzi territorjali fil-metodu ta’ distribuzzjoni li jintuża għall-fondi tal-QSK. |
| --- | --- |

13.4

Il-KESE jirrakkomanda li tingħata kunsiderazzjoni ikbar tad-differenzi territorjali fil-metodu ta’ distribuzzjoni li jintuża għall-fondi tal-QSK.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  Is-soċjetà ċivili organizzata hija dik il-parti tas-soċjetà ċivili li ssib espressjoni fl-organizzazzjonijiet li huma moduli tas-soċjetà. Fi kliem ieħor, is-soċjetà ċivili tinkludi lill-organizzazzjonijiet ta’ inizjattiva privata u nongovernattivi u l-membri tagħhom li huma involuti b’mod attiv fit-tfassil tal-affarijiet pubbliċi abbażi tal-interessi tagħhom u permezz tal-għarfien speċifiku, l-ħiliet u l-kamp ta’ applikazzjoni għall-azzjoni. Din id-definizzjoni tkopri firxa wiesgħa ta’ organizzazzjonijiet: federazzjonijiet ta’ min iħaddem, trade unions, assoċjazzjonijiet stabbiliti sabiex jippromovu ċertu kwistjonijiet ta’interess ġenerali kif ukoll dawk li huma msejħa organizzazzjonijiet nongovernattivi (NGOs).

1

(2)  Is-suġġerimenti 1 u 2 huma konformi mal-opinjoni tal-KESE “Dispożizzjonijiet Ġenerali dwar il-Fondi Strutturali”, ĠU C 191, 29.6.2012, p. 30.

2

(3)  ĠU C 191, 29.6.2012, p. 44.

3

(4)  ĠU C 191, 29.6.2012, p. 38.

4

(5)  Pereżempju t-twaqqif ta’ parks industrijali.

5

(6)  Ara l-opinjoni tal-KESE dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, ĠU C 191, 29.6.2012, p. 44.

6

(7)  ĠU C 143, 22.5.2012, p. 82.

7

(8)  COM(2011) 627 finali, 19.10.2011.

8

(9)  ĠU C 191, 29.6.2012, p. 116.

9

(10)  COM(2011) 804 final - 2011/0380 (COD).

10

(11)  Skont l-UEAPME huma biss bejn 2 % u 3 % tal-SMEs li jibbenefikaw mill-fondi tal-UE li jammontaw biss minn 1 % sa 2 % tal-fondi disponibbli għall-SMEs.

11

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/83 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/83

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: Rapport tal-2011 dwar il-linja politika dwar il-Kompetizzjoni”

COM(2012) 253 final

2013/C 44/14

Relatur: is-Sur PALMGREN

Nhar it-30 ta’ Mejju 2012, il-Kummissjoni Ewropea ddeċidiet, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: Rapport tal-2011 dwar il-linja politika dwar il-Kompetizzjoni

COM(2012) 253 final.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar l-4 ta’ Diċembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’unanimità.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Kull sena, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew janalizza r-rapport tal-Kummissjoni dwar il-politika tal-kompetizzjoni u b’rabta ma’ dan jixtieq jieħu din l-opportunità biex iressaq għadd ta’ kummenti u suġġerimenti. Il-KESE jilqa’ l-istruttura funzjonali l-ġdida tar-rapport tal-Kummissjoni abbażi ta’ rakkomandazzjonijiet li għamel il-Kumitat f’opinjonijiet preċedenti. |
| --- | --- |

1.1

Kull sena, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew janalizza r-rapport tal-Kummissjoni dwar il-politika tal-kompetizzjoni u b’rabta ma’ dan jixtieq jieħu din l-opportunità biex iressaq għadd ta’ kummenti u suġġerimenti. Il-KESE jilqa’ l-istruttura funzjonali l-ġdida tar-rapport tal-Kummissjoni abbażi ta’ rakkomandazzjonijiet li għamel il-Kumitat f’opinjonijiet preċedenti.

| 1.2 | Madankollu jiddispjaċih li r-rapport ma jkoprix għadd ta’ kwistjonijiet li dwarhom il-KESE ħareġ twissijiet fil-passat. Ir-rapport huwa limitat għal kwistjonijiet li tradizzjonalment jiġu indirizzati mid-DĠ Kompetizzjoni u b’hekk jagħti viżjoni dejqa u restrittiva tal-elementi prinċipali tal-politika tal-kompetizzjoni. Il-kwistjonijiet li għandhom jiġu kkunsidrati jmorru lil hinn sew mis-suġġetti tas-soltu li huma trattati f’dan ir-rapport annwali, jiġifieri l-kwistjonijiet tal-fużjonijiet u l-konċentrazzjonijiet, il-monopolji, l-għajnuna mill-Istat u l-mekkaniżmi ta’ promozzjoni tal-kompetizzjoni favur il-konsumaturi. |
| --- | --- |

1.2

Madankollu jiddispjaċih li r-rapport ma jkoprix għadd ta’ kwistjonijiet li dwarhom il-KESE ħareġ twissijiet fil-passat. Ir-rapport huwa limitat għal kwistjonijiet li tradizzjonalment jiġu indirizzati mid-DĠ Kompetizzjoni u b’hekk jagħti viżjoni dejqa u restrittiva tal-elementi prinċipali tal-politika tal-kompetizzjoni. Il-kwistjonijiet li għandhom jiġu kkunsidrati jmorru lil hinn sew mis-suġġetti tas-soltu li huma trattati f’dan ir-rapport annwali, jiġifieri l-kwistjonijiet tal-fużjonijiet u l-konċentrazzjonijiet, il-monopolji, l-għajnuna mill-Istat u l-mekkaniżmi ta’ promozzjoni tal-kompetizzjoni favur il-konsumaturi.

| 1.3 | Prijorità importanti hija l-ġlieda kontra l-kompetizzjoni inġusta importata minn xi msieħba kummerċjali barranin li jisfruttaw in-nuqqas ta’ konformità tagħhom mal-prinċipji u d-drittijiet fundamentali soċjali u ambjentali biex jakkwistaw sezzjonijiet tas-swieq fiż-żona tal-UE. |
| --- | --- |

1.3

Prijorità importanti hija l-ġlieda kontra l-kompetizzjoni inġusta importata minn xi msieħba kummerċjali barranin li jisfruttaw in-nuqqas ta’ konformità tagħhom mal-prinċipji u d-drittijiet fundamentali soċjali u ambjentali biex jakkwistaw sezzjonijiet tas-swieq fiż-żona tal-UE.

| 1.4 | Ir-rinazzjonalizzazzjoni tal-politika minħabba l-kriżi u kunflitti potenzjali bejn l-interessi tal-Istati Membri, flimkien mal-miżuri protezzjonisti meħuda mill-gvernijiet, jistgħu jirrappreżentaw theddida peress li jista’ jkollhom konsegwenzi serji fuq is-suq uniku u l-politika tal-kompetizzjoni. B’mod partikolari fis-sitwazzjoni ekonomika attwali għandu jiġi żgurat li s-suq qed jaħdem u li l-ambjent tan-negozju joħloq il-kundizzjonijiet għal tkabbir ekonomiku mġedded. Il-politika tal-kompetizzjoni għandha tkun ikkoordinata u integrata mal-politiki l-oħra, bħal fil-każ tal-politika tal-kummerċ estern u l-politika tas-suq intern, sabiex tikkostitwixxi unità koerenti li tiddefendi b’mod effikaċi l-interessi tal-konsumaturi u tal-produtturi Ewropej fil-qafas tal-ekonomija tas-suq soċjali u twassal għal riżultati fir-rigward tat-tkabbir ekonomiku u tal-impjieg. Il-politika tal-kompetizzjoni, il-politika kummerċjali, il-politika industrijali u l-politika tas-suq uniku għandhom jibbilanċjaw l-interessi tal-konsumaturi u tal-intrapriżi u jiżguraw kundizzjonijiet ta’ suq ġusti għall-partijiet kollha involuti. |
| --- | --- |

1.4

Ir-rinazzjonalizzazzjoni tal-politika minħabba l-kriżi u kunflitti potenzjali bejn l-interessi tal-Istati Membri, flimkien mal-miżuri protezzjonisti meħuda mill-gvernijiet, jistgħu jirrappreżentaw theddida peress li jista’ jkollhom konsegwenzi serji fuq is-suq uniku u l-politika tal-kompetizzjoni. B’mod partikolari fis-sitwazzjoni ekonomika attwali għandu jiġi żgurat li s-suq qed jaħdem u li l-ambjent tan-negozju joħloq il-kundizzjonijiet għal tkabbir ekonomiku mġedded. Il-politika tal-kompetizzjoni għandha tkun ikkoordinata u integrata mal-politiki l-oħra, bħal fil-każ tal-politika tal-kummerċ estern u l-politika tas-suq intern, sabiex tikkostitwixxi unità koerenti li tiddefendi b’mod effikaċi l-interessi tal-konsumaturi u tal-produtturi Ewropej fil-qafas tal-ekonomija tas-suq soċjali u twassal għal riżultati fir-rigward tat-tkabbir ekonomiku u tal-impjieg. Il-politika tal-kompetizzjoni, il-politika kummerċjali, il-politika industrijali u l-politika tas-suq uniku għandhom jibbilanċjaw l-interessi tal-konsumaturi u tal-intrapriżi u jiżguraw kundizzjonijiet ta’ suq ġusti għall-partijiet kollha involuti.

| 1.5 | Il-politika tal-kompetizzjoni għandha tirrifletti l-politika industrijali integrata tal-UE, peress li t-tkabbir sostenibbli u l-benesseri taċ-ċittadini tal-UE jistgħu biss jiġu żgurati jekk l-Ewropa jkollha bażi industrijali b’saħħitha, diversifikata, kompetittiva u toħloq l-impjiegi. |
| --- | --- |

1.5

Il-politika tal-kompetizzjoni għandha tirrifletti l-politika industrijali integrata tal-UE, peress li t-tkabbir sostenibbli u l-benesseri taċ-ċittadini tal-UE jistgħu biss jiġu żgurati jekk l-Ewropa jkollha bażi industrijali b’saħħitha, diversifikata, kompetittiva u toħloq l-impjiegi.

| 1.6 | Ir-rapport ta’ din is-sena huwa l-41 wieħed u jistabbilixxi l-miri ewlenin fl-iżvilupp tal-politika tal-kompetizzjoni u s-sinifikat tagħhom għall-objettivi tal-UE. |
| --- | --- |

1.6

Ir-rapport ta’ din is-sena huwa l-41 wieħed u jistabbilixxi l-miri ewlenin fl-iżvilupp tal-politika tal-kompetizzjoni u s-sinifikat tagħhom għall-objettivi tal-UE.

| 1.7 | Il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni li l-infurzar u r-rispett tar-regoli tal-kompetizzjoni jikkontribwixxu għal objettivi usa’ u fit-tul, bħat-titjib tal-benesseri tal-konsumaturi u l-appoġġ tat-tkabbir, l-impjieg u l-kompetittività fl-UE b’konformità mal-Istrateġija Ewropa 2020 għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv. |
| --- | --- |

1.7

Il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni li l-infurzar u r-rispett tar-regoli tal-kompetizzjoni jikkontribwixxu għal objettivi usa’ u fit-tul, bħat-titjib tal-benesseri tal-konsumaturi u l-appoġġ tat-tkabbir, l-impjieg u l-kompetittività fl-UE b’konformità mal-Istrateġija Ewropa 2020 għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv.

| 1.8 | Il-kooperazzjoni bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni hija ta’ importanza kbira kemm f’termini ta’ monitoraġġ tal-għajnuna mill-Istat kif ukoll f’termini tal-impatt tal-implimentazzjoni tar-restrizzjonijiet fuq il-kompetizzjoni u l-kredibbiltà tas-sistema kollha tal-politika tal-kompetizzjoni. Il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet għandha tkun flessibbli u tinvolvi komunikazzjoni attiva. |
| --- | --- |

1.8

Il-kooperazzjoni bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni hija ta’ importanza kbira kemm f’termini ta’ monitoraġġ tal-għajnuna mill-Istat kif ukoll f’termini tal-impatt tal-implimentazzjoni tar-restrizzjonijiet fuq il-kompetizzjoni u l-kredibbiltà tas-sistema kollha tal-politika tal-kompetizzjoni. Il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet għandha tkun flessibbli u tinvolvi komunikazzjoni attiva.

| 1.9 | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tikkoopera b’mod attiv ma’ awtoritajiet tal-kompetizzjoni li mhumiex fl-UE biex jiddefendu swieq miftuħa u ġusti. Il-KESE jappoġġja l-valutazzjoni tal-modernizzazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat peress li l-UE għandha tiżgura li l-kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni jkunu kemm jista’ jkun uniformi madwar id-dinja, biex l-intrapriżi tagħha ma jitqegħdux f’pożizzjoni ta’ żvantaġġ kompetittiv meta mqabbla mar-rivali tagħhom minn pajjiżi terzi, li mhumiex obbligati jsegwu speċifikazzjonijiet stretti u m’għandhomx ikunu konformi ma’ regolamenti u limiti rigorużi (pereżempju s-suq tal-ikel u l-industrija intensiva fl-enerġija) iżda li xorta waħda għandhom aċċess ħieles għas-suq tal-UE u dak globali. |
| --- | --- |

1.9

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tikkoopera b’mod attiv ma’ awtoritajiet tal-kompetizzjoni li mhumiex fl-UE biex jiddefendu swieq miftuħa u ġusti. Il-KESE jappoġġja l-valutazzjoni tal-modernizzazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat peress li l-UE għandha tiżgura li l-kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni jkunu kemm jista’ jkun uniformi madwar id-dinja, biex l-intrapriżi tagħha ma jitqegħdux f’pożizzjoni ta’ żvantaġġ kompetittiv meta mqabbla mar-rivali tagħhom minn pajjiżi terzi, li mhumiex obbligati jsegwu speċifikazzjonijiet stretti u m’għandhomx ikunu konformi ma’ regolamenti u limiti rigorużi (pereżempju s-suq tal-ikel u l-industrija intensiva fl-enerġija) iżda li xorta waħda għandhom aċċess ħieles għas-suq tal-UE u dak globali.

| 1.10 | Il-Kumitat kemm-il darba ġibed l-attenzjoni għall-bżonn li jittejbu s-sistemi għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumatur. Għalhekk, jiddispjaċih li l-proposta leġislattiva dwar l-azzjonijiet għad-danni dwar l-antitrust ma ġietx adottata fl-2011. |
| --- | --- |

1.10

Il-Kumitat kemm-il darba ġibed l-attenzjoni għall-bżonn li jittejbu s-sistemi għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumatur. Għalhekk, jiddispjaċih li l-proposta leġislattiva dwar l-azzjonijiet għad-danni dwar l-antitrust ma ġietx adottata fl-2011.

| 1.11 | Huwa importanti li l-azzjoni tal-Kummissjoni dwar l-antitrust u l-miżuri regolatorji jikkomplementaw lil xulxin bil-għan li jinkisbu swieq finanzjarji siguri, b’saħħithom u effikaċi, b’mod partikolari fiż-żona unika ta’ pagamenti bl-euro (SEPA), fis-settur tad-data dwar is-servizzi finanzjarji u fis-settur tal-aġenziji tal-klassifikazzjoni tal-kreditu. |
| --- | --- |

1.11

Huwa importanti li l-azzjoni tal-Kummissjoni dwar l-antitrust u l-miżuri regolatorji jikkomplementaw lil xulxin bil-għan li jinkisbu swieq finanzjarji siguri, b’saħħithom u effikaċi, b’mod partikolari fiż-żona unika ta’ pagamenti bl-euro (SEPA), fis-settur tad-data dwar is-servizzi finanzjarji u fis-settur tal-aġenziji tal-klassifikazzjoni tal-kreditu.

2.   Il-kontenut tar-rapport tal-2011

| 2.1 | L-2011 kienet sena ta’ turbulenza. F’xi partijiet taż-żona tal-euro, il-kriżi finanzjarja nbidlet fi kriżi ta’ dejn sovran, u qed thedded lis-settur bankarju u s-sostenibbiltà fiskali ta’ ħafna gvernijiet Ewropej. Fixklet ukoll b’mod sever il-flussi tal-kreditu lejn l-ekonomija reali. |
| --- | --- |

2.1

L-2011 kienet sena ta’ turbulenza. F’xi partijiet taż-żona tal-euro, il-kriżi finanzjarja nbidlet fi kriżi ta’ dejn sovran, u qed thedded lis-settur bankarju u s-sostenibbiltà fiskali ta’ ħafna gvernijiet Ewropej. Fixklet ukoll b’mod sever il-flussi tal-kreditu lejn l-ekonomija reali.

| 2.2 | Ir-rapport tal-Kummissjoni huwa maqsum fi tliet sezzjonijiet: il-linja politika dwar il-kompetizzjoni fil-kuntest ekonomiku attwali, il-linja politika dwr il-kompetizzjoni f’kuntest aktar ġenerali u d-djalogu ma’ istituzzjonijiet oħrajn dwar il-kompetizzjoni. Ir-rapport jiffoka b’mod partikolari fuq is-setturi tas-servizzi finanzjarji, tal-ikel u tat-trasport bl-ajru. L-istruttura l-ġdida għandha l-għan li tispjega aħjar kif il-Kummissjoni timplimenta l-politika tal-kompetizzjoni u kif il-politika tikkontribwixxi għall-ekonomija Ewropea u għat-titjib tal-benesseri taċ-ċittadini tal-UE. |
| --- | --- |

2.2

Ir-rapport tal-Kummissjoni huwa maqsum fi tliet sezzjonijiet: il-linja politika dwar il-kompetizzjoni fil-kuntest ekonomiku attwali, il-linja politika dwr il-kompetizzjoni f’kuntest aktar ġenerali u d-djalogu ma’ istituzzjonijiet oħrajn dwar il-kompetizzjoni. Ir-rapport jiffoka b’mod partikolari fuq is-setturi tas-servizzi finanzjarji, tal-ikel u tat-trasport bl-ajru. L-istruttura l-ġdida għandha l-għan li tispjega aħjar kif il-Kummissjoni timplimenta l-politika tal-kompetizzjoni u kif il-politika tikkontribwixxi għall-ekonomija Ewropea u għat-titjib tal-benesseri taċ-ċittadini tal-UE.

| 2.3 | L-istruttura l-ġdida tar-rapport tal-Kummissjoni, abbażi ta’ rakkomandazzjonijiet li għamel il-Kumitat f’opinjonijiet preċedenti, taħdem tajjeb. Ir-rapport huwa ffukat, u jikkonċentra fuq kwistjonijiet ewlenin u tendenzi fl-iżvilupp, u jipprovdi ħarsa ġenerali eċċellenti lejn l-elementi ewlenin tal-politika tal-kompetizzjoni, b’bosta eżempji deskrittivi. Jista’ jiġi estiż b’data kwantitattiva sabiex l-importanza relattiva tal-azzjonijiet u l-kwistjonijiet differenti tkun tista’ tiġi valutata aħjar. Huwa utli li ħafna informazzjoni addizzjonali li tikkomplementa r-rapport tista’ tinkiseb mill-paġni tal-internet tad-DĠ Kompetizzjoni tal-Kummissjoni. |
| --- | --- |

2.3

L-istruttura l-ġdida tar-rapport tal-Kummissjoni, abbażi ta’ rakkomandazzjonijiet li għamel il-Kumitat f’opinjonijiet preċedenti, taħdem tajjeb. Ir-rapport huwa ffukat, u jikkonċentra fuq kwistjonijiet ewlenin u tendenzi fl-iżvilupp, u jipprovdi ħarsa ġenerali eċċellenti lejn l-elementi ewlenin tal-politika tal-kompetizzjoni, b’bosta eżempji deskrittivi. Jista’ jiġi estiż b’data kwantitattiva sabiex l-importanza relattiva tal-azzjonijiet u l-kwistjonijiet differenti tkun tista’ tiġi valutata aħjar. Huwa utli li ħafna informazzjoni addizzjonali li tikkomplementa r-rapport tista’ tinkiseb mill-paġni tal-internet tad-DĠ Kompetizzjoni tal-Kummissjoni.

| 2.4 | Il-Komunikazzjoni tispjega kif fl-2011 il-Kummissjoni użat il-politika tal-kompetizzjoni bħala strument fis-soluzzjoni tal-kriżijiet finanzjarji u tad-dejn u kif, b’mod ġenerali, il-politika tal-kompetizzjoni u l-azzjonijiet ta’ infurzar li ttieħdu matul is-sena kkontribwixxew għall-għanijiet politiċi usa’ tal-Istrateġija Ewropa 2020. |
| --- | --- |

2.4

Il-Komunikazzjoni tispjega kif fl-2011 il-Kummissjoni użat il-politika tal-kompetizzjoni bħala strument fis-soluzzjoni tal-kriżijiet finanzjarji u tad-dejn u kif, b’mod ġenerali, il-politika tal-kompetizzjoni u l-azzjonijiet ta’ infurzar li ttieħdu matul is-sena kkontribwixxew għall-għanijiet politiċi usa’ tal-Istrateġija Ewropa 2020.

3.   Il-linja politika dwar il-kompetizzjoni fil-kuntest ekonomiku attwali

3.1   Kummenti ġenerali

| 3.1.1 | Fiż-żmien attwali, jistgħu jsiru talbiet għall-protezzjoniżmu. Dan wieħed jifhimha minħabba l-ħafna inġustizzji nnotati mill-pubbliku, b’mod partikolari l-fatt li l-Ewropa qiegħda tkompli ma tiħux azzjoni dwar din il-kwistjoni bl-istess mod kif jagħmlu xi wħud mill-imsieħba internazzjonali tagħna. Minkejja li l-istorja kkonfermat li l-infurzar u r-rakkomandar tal-kompetizzjoni ma jistgħux jitnaqqsu fi żminijiet ta’ kriżi ekonomika, approċċ unilaterali u inġenwu min-naħa tal-Ewropa u li jkun jirrispetta prinċipji li oħrajn ma jsegwux f’dan il-qasam ewlieni, iwassal għal dgħufija tal-qafas tal-kompetizzjoni u jista’ jiggrava aktar it-tendenza ta’ tkabbir fuq perjodu ta’ żmien medju u twil. |
| --- | --- |

3.1.1

Fiż-żmien attwali, jistgħu jsiru talbiet għall-protezzjoniżmu. Dan wieħed jifhimha minħabba l-ħafna inġustizzji nnotati mill-pubbliku, b’mod partikolari l-fatt li l-Ewropa qiegħda tkompli ma tiħux azzjoni dwar din il-kwistjoni bl-istess mod kif jagħmlu xi wħud mill-imsieħba internazzjonali tagħna. Minkejja li l-istorja kkonfermat li l-infurzar u r-rakkomandar tal-kompetizzjoni ma jistgħux jitnaqqsu fi żminijiet ta’ kriżi ekonomika, approċċ unilaterali u inġenwu min-naħa tal-Ewropa u li jkun jirrispetta prinċipji li oħrajn ma jsegwux f’dan il-qasam ewlieni, iwassal għal dgħufija tal-qafas tal-kompetizzjoni u jista’ jiggrava aktar it-tendenza ta’ tkabbir fuq perjodu ta’ żmien medju u twil.

| 3.1.2 | Il-politika tal-kompetizzjoni tista’ taqdi rwol importanti fi strateġija għall-ħruġ mill-kriżi li tirnexxi u fit-tiswir ta’ ambjent ta’ wara l-kriżi li jimpedixxi distorsjonijiet kompetittivi potenzjali. |
| --- | --- |

3.1.2

Il-politika tal-kompetizzjoni tista’ taqdi rwol importanti fi strateġija għall-ħruġ mill-kriżi li tirnexxi u fit-tiswir ta’ ambjent ta’ wara l-kriżi li jimpedixxi distorsjonijiet kompetittivi potenzjali.

| 3.1.3 | Il-kriżi finanzjarja kellha effett drammatiku fuq l-ekonomija reali, minħabba tnaqqis fis-self lill-familji u lin-negozji, u dan kellu effetti indiretti serji fuq l-investiment u l-impjieg. Bosta Stati Membri kellhom jimplimentaw miżuri ta’ awsterità u jnaqqsu l-infiq pubbliku tagħhom minflok komplew jinvestu f’miżuri intiżi biex l-ekonomija tirkupra. Fl-aħħar mill-aħħar il-kriżi kellha, u għad qed ikollha, impatt fuq iċ-ċittadini, il-konsumaturi u l-impjegati kollha, kif ukoll fuq in-negozji u l-kundizzjonijiet li joperaw fihom. Politika tal-kompetizzjoni tajba, effettiva u bbilanċjata għandha impatt sinifikanti fuq il-benesseri tal-gruppi kollha. |
| --- | --- |

3.1.3

Il-kriżi finanzjarja kellha effett drammatiku fuq l-ekonomija reali, minħabba tnaqqis fis-self lill-familji u lin-negozji, u dan kellu effetti indiretti serji fuq l-investiment u l-impjieg. Bosta Stati Membri kellhom jimplimentaw miżuri ta’ awsterità u jnaqqsu l-infiq pubbliku tagħhom minflok komplew jinvestu f’miżuri intiżi biex l-ekonomija tirkupra. Fl-aħħar mill-aħħar il-kriżi kellha, u għad qed ikollha, impatt fuq iċ-ċittadini, il-konsumaturi u l-impjegati kollha, kif ukoll fuq in-negozji u l-kundizzjonijiet li joperaw fihom. Politika tal-kompetizzjoni tajba, effettiva u bbilanċjata għandha impatt sinifikanti fuq il-benesseri tal-gruppi kollha.

3.2   Kummenti speċifiċi

| 3.2.1 | Mill-bidu tal-kriżi sal-31 ta’ Diċembru 2011 ’l hawn, intużaw EUR 1,6 triljun ta’ għajnuna mill-Istat biex jiġu salvati u ristrutturati l-banek Ewropej. Il-Kummissjoni ħadet 39 deċiżjoni dwar ir-ristrutturar u tissorvelja l-implimentazzjoni effettiva tal-pjani ta’ ristrutturar ta’ dawn id-deċiżjonijiet. Minkejja sforzi ta’ appoġġ kbar, il-kriżi kompliet tiggrava b’mod gradwali. |
| --- | --- |

3.2.1

Mill-bidu tal-kriżi sal-31 ta’ Diċembru 2011 ’l hawn, intużaw EUR 1,6 triljun ta’ għajnuna mill-Istat biex jiġu salvati u ristrutturati l-banek Ewropej. Il-Kummissjoni ħadet 39 deċiżjoni dwar ir-ristrutturar u tissorvelja l-implimentazzjoni effettiva tal-pjani ta’ ristrutturar ta’ dawn id-deċiżjonijiet. Minkejja sforzi ta’ appoġġ kbar, il-kriżi kompliet tiggrava b’mod gradwali.

| 3.2.2 | Mill-perspettiva tal-partijiet interessati ekonomiċi u soċjali kollha, huwa importanti li jiġi żgurat li s-suq ikompli jaħdem f’sitwazzjoni fejn l-istati u s-sistemi bankarji tagħhom (jiġifieri l-banek) qed jirċievu ammont kbir ħafna ta’ appoġġ. Li l-appoġġ għall-banek jiġi ssorveljat b’mod adatt huwa wkoll fl-interess tal-pubbliku ġenerali. |
| --- | --- |

3.2.2

Mill-perspettiva tal-partijiet interessati ekonomiċi u soċjali kollha, huwa importanti li jiġi żgurat li s-suq ikompli jaħdem f’sitwazzjoni fejn l-istati u s-sistemi bankarji tagħhom (jiġifieri l-banek) qed jirċievu ammont kbir ħafna ta’ appoġġ. Li l-appoġġ għall-banek jiġi ssorveljat b’mod adatt huwa wkoll fl-interess tal-pubbliku ġenerali.

| 3.2.3 | Il-prestazzjoni taż-żona unika ta’ pagamenti bl-euro (SEPA) hija relatata mill-qrib mal-livell ta’ żvilupp tas-sistema bankarja fil-pajjiżi differenti u d-differenzi huma konsiderevoli. F’ħafna pajjiżi, l-isfida hija li jiġu żviluppati sistemi ta’ pagamenti sabiex jiġu sfruttati l-benefiċċji tas-SEPA. Dan jirrikjedi li s-settur bankarju jkun iffukat fuq il-klijent u li jkun lest jgħin lil negozji iżgħar, b’mod partikolari, bil-preparamenti. F’ħafna pajjiżi, bħall-Finlandja, is-SEPA ġiet introdotta kważi għalkollox bla xkiel. Waħda mill-problemi li ġew ippubbliċizzati ħafna kienet iż-żieda fl-ispejjeż tat-tranżazzjonijiet bankarji peress li ma tkomplewx jinħarġu karti li kienu sempliċement karti bankarji. |
| --- | --- |

3.2.3

Il-prestazzjoni taż-żona unika ta’ pagamenti bl-euro (SEPA) hija relatata mill-qrib mal-livell ta’ żvilupp tas-sistema bankarja fil-pajjiżi differenti u d-differenzi huma konsiderevoli. F’ħafna pajjiżi, l-isfida hija li jiġu żviluppati sistemi ta’ pagamenti sabiex jiġu sfruttati l-benefiċċji tas-SEPA. Dan jirrikjedi li s-settur bankarju jkun iffukat fuq il-klijent u li jkun lest jgħin lil negozji iżgħar, b’mod partikolari, bil-preparamenti. F’ħafna pajjiżi, bħall-Finlandja, is-SEPA ġiet introdotta kważi għalkollox bla xkiel. Waħda mill-problemi li ġew ippubbliċizzati ħafna kienet iż-żieda fl-ispejjeż tat-tranżazzjonijiet bankarji peress li ma tkomplewx jinħarġu karti li kienu sempliċement karti bankarji.

| 3.2.4 | L-istandardizzazzjoni tal-pagamenti elettroniċi hija waħda mill-kwistjonijiet enfasizzati mill-Kummissjoni. Fis-servizzi tal-pagamenti elettroniċi hemm ekonomiji ta’ skala sinifikanti, u dan ifisser li l-konċentrazzjoni tas-suq hija xi ħaġa intrinsika tas-settur. Naturalment, sistema ta’ trasferiment tal-pagamenti effettiva hija ta’ benefiċċju għall-ekonomija kollha u għalhekk huwa importanti li l-Kummissjoni tikkunsidra s-servizzi tal-pagamenti elettroniċi bħala settur ekonomiku. Il-prinċipju bażiku għandu jkun li jiġu żgurati kundizzjonijiet ġusti għall-kompetizzjoni. Ta’ min jinnota li s-suq għat-trasferimenti tal-pagamenti kif ukoll għall-karti tal-kreditu u tal-pagamenti huwa ddominat minn għadd żgħir ta’ operaturi. |
| --- | --- |

3.2.4

L-istandardizzazzjoni tal-pagamenti elettroniċi hija waħda mill-kwistjonijiet enfasizzati mill-Kummissjoni. Fis-servizzi tal-pagamenti elettroniċi hemm ekonomiji ta’ skala sinifikanti, u dan ifisser li l-konċentrazzjoni tas-suq hija xi ħaġa intrinsika tas-settur. Naturalment, sistema ta’ trasferiment tal-pagamenti effettiva hija ta’ benefiċċju għall-ekonomija kollha u għalhekk huwa importanti li l-Kummissjoni tikkunsidra s-servizzi tal-pagamenti elettroniċi bħala settur ekonomiku. Il-prinċipju bażiku għandu jkun li jiġu żgurati kundizzjonijiet ġusti għall-kompetizzjoni. Ta’ min jinnota li s-suq għat-trasferimenti tal-pagamenti kif ukoll għall-karti tal-kreditu u tal-pagamenti huwa ddominat minn għadd żgħir ta’ operaturi.

| 3.2.5 | Is-swieq finanzjarji jipprovdu servizz aktar effiċjenti meta jkunu trasparenti, miftuħa, kompetittivi u regolati b’tali mod li jkunu jistgħu jwettqu l-funzjoni tagħhom li jiffinanzjaw l-ekonomija reali. Dan huwa eżattament dak li l-Kummissjoni qed timmira li tikseb bl-investigazzjonijiet tal-antitrust tagħha fis-suq tad-derivattivi barra l-Borża, is-settur tas-servizzi tal-pagamenti, u d-distribuzzjoni tad-data tan-negozjar u l-informazzjoni finanzjarja fis-suq.Ir-rapport għandu jinkludi xi ċifri li juru l-firxa tal-kwistjoni tad-derivattivi barra l-Borża. Hemm lok għal regolamentazzjoni u superviżjoni aktar stretti tas-suq tad-derivattivi. |
| --- | --- |

3.2.5

Is-swieq finanzjarji jipprovdu servizz aktar effiċjenti meta jkunu trasparenti, miftuħa, kompetittivi u regolati b’tali mod li jkunu jistgħu jwettqu l-funzjoni tagħhom li jiffinanzjaw l-ekonomija reali. Dan huwa eżattament dak li l-Kummissjoni qed timmira li tikseb bl-investigazzjonijiet tal-antitrust tagħha fis-suq tad-derivattivi barra l-Borża, is-settur tas-servizzi tal-pagamenti, u d-distribuzzjoni tad-data tan-negozjar u l-informazzjoni finanzjarja fis-suq.Ir-rapport għandu jinkludi xi ċifri li juru l-firxa tal-kwistjoni tad-derivattivi barra l-Borża. Hemm lok għal regolamentazzjoni u superviżjoni aktar stretti tas-suq tad-derivattivi.

| 3.2.6 | Barra minn hekk, l-issikkar attwali u fil-futur qarib tar-regolamenti tal-banek m’għandux iwassal għal tnaqqis fis-self tal-banek u dan jillimita l-investiment tan-negozji u jagħmilha aktar diffiċli għalihom li jkollhom aċċess għal kapital operatorju. |
| --- | --- |

3.2.6

Barra minn hekk, l-issikkar attwali u fil-futur qarib tar-regolamenti tal-banek m’għandux iwassal għal tnaqqis fis-self tal-banek u dan jillimita l-investiment tan-negozji u jagħmilha aktar diffiċli għalihom li jkollhom aċċess għal kapital operatorju.

| 3.2.7 | Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tkompli tissorvelja s-sitwazzjoni tal-kompetizzjoni fis-suq tal-aġenziji tal-klassifikazzjoni tal-kreditu, minħabba l-mod ta’ kif dawn joperaw u l-kunflitti potenzjali ta’ interess mal-klijenti tagħhom li jistgħu jwasslu għal distorsjonijiet tal-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

3.2.7

Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tkompli tissorvelja s-sitwazzjoni tal-kompetizzjoni fis-suq tal-aġenziji tal-klassifikazzjoni tal-kreditu, minħabba l-mod ta’ kif dawn joperaw u l-kunflitti potenzjali ta’ interess mal-klijenti tagħhom li jistgħu jwasslu għal distorsjonijiet tal-kompetizzjoni.

4.   Il-linja politika dwar il-kompetizzjoni f’kuntest aktar ġenerali

4.1   Kummenti ġenerali

| 4.1.1 | Il-biċċa kbira tal-azzjonijiet tal-Kummissjoni fil-qasam tal-politika tal-kompetizzjoni indirizzaw l-effetti tal-kriżi fis-swieq finanzjarji. L-infurzar tal-kompetizzjoni u l-affermazzjoni tal-prinċipju jservu wkoll biex jintlaħqu objettivi usa’ oħra bħat-titjib tal-benesseri tal-konsumatur, u l-appoġġ tat-tkabbir, l-impjiegi u l-kompetittività fl-UE b’konformità mal-Istrateġija Ewropa 2020 għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv. |
| --- | --- |

4.1.1

Il-biċċa kbira tal-azzjonijiet tal-Kummissjoni fil-qasam tal-politika tal-kompetizzjoni indirizzaw l-effetti tal-kriżi fis-swieq finanzjarji. L-infurzar tal-kompetizzjoni u l-affermazzjoni tal-prinċipju jservu wkoll biex jintlaħqu objettivi usa’ oħra bħat-titjib tal-benesseri tal-konsumatur, u l-appoġġ tat-tkabbir, l-impjiegi u l-kompetittività fl-UE b’konformità mal-Istrateġija Ewropa 2020 għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv.

| 4.1.2 | Il-Kummissjoni beħsiebha ttejjeb il-benesseri tal-konsumatur u l-interessi tal-opportunitajiet indaqs għall-operaturi ekonomiċi hi u tapplika l-politika tal-fużjonijiet tagħha, b’mod li tikseb bilanċ bejn il-benefiċċji ekonomiċi tal-fużjoni u parametri oħra bħall-prezz, l-għażla, il-kwalità jew l-innovazzjoni. Dan l-approċċ wera ċerta effikaċja fis-settur tat-telekomunikazzjoni u għandu jiġi estiż kemm jista’ jkun għal setturi oħra. Madankollu, jeħtieġ li nkunu realistiċi u nirrikonoxxu li f’dawn l-aħħar għexieren ta’ snin ħarġu fid-dieher konglomerazzjonijiet dejjem akbar li naqqsu l-ispazju disponibbli għall-SMEs f’xi setturi u b’hekk illimitaw b’mod konsiderevoli l-possibbiltà li joħorġu operaturi ġodda b’potenzjal kbir. Naturalment, dan irażżan id-dinamiżmu u l-innovazzjoni, u fuq kollox il-kreattività li minnha tista’ tibbenefika s-soċjetà ġenerali f’diversi livelli. |
| --- | --- |

4.1.2

Il-Kummissjoni beħsiebha ttejjeb il-benesseri tal-konsumatur u l-interessi tal-opportunitajiet indaqs għall-operaturi ekonomiċi hi u tapplika l-politika tal-fużjonijiet tagħha, b’mod li tikseb bilanċ bejn il-benefiċċji ekonomiċi tal-fużjoni u parametri oħra bħall-prezz, l-għażla, il-kwalità jew l-innovazzjoni. Dan l-approċċ wera ċerta effikaċja fis-settur tat-telekomunikazzjoni u għandu jiġi estiż kemm jista’ jkun għal setturi oħra. Madankollu, jeħtieġ li nkunu realistiċi u nirrikonoxxu li f’dawn l-aħħar għexieren ta’ snin ħarġu fid-dieher konglomerazzjonijiet dejjem akbar li naqqsu l-ispazju disponibbli għall-SMEs f’xi setturi u b’hekk illimitaw b’mod konsiderevoli l-possibbiltà li joħorġu operaturi ġodda b’potenzjal kbir. Naturalment, dan irażżan id-dinamiżmu u l-innovazzjoni, u fuq kollox il-kreattività li minnha tista’ tibbenefika s-soċjetà ġenerali f’diversi livelli.

| 4.1.3 | Il-Kumitat jenfasizza li l-politika tal-kompetizzjoni hija marbuta mill-qrib ma’ oqsma ta’ politika oħra, b’mod partikolari l-miżuri għar-regolamentazzjoni aħjar, il-politika industrijali u l-politika tal-SMEs. Il-leġislazzjoni li tikkunsidra l-bżonnijiet tan-negozji ż-żgħar u l-kundizzjonijiet li fihom joperaw tipprovdi garanzija ta’ swieq li jaħdmu. |
| --- | --- |

4.1.3

Il-Kumitat jenfasizza li l-politika tal-kompetizzjoni hija marbuta mill-qrib ma’ oqsma ta’ politika oħra, b’mod partikolari l-miżuri għar-regolamentazzjoni aħjar, il-politika industrijali u l-politika tal-SMEs. Il-leġislazzjoni li tikkunsidra l-bżonnijiet tan-negozji ż-żgħar u l-kundizzjonijiet li fihom joperaw tipprovdi garanzija ta’ swieq li jaħdmu.

| 4.1.4 | Il-pubblikazzjoni ta’ din is-sena tal-Kummissjoni ta’ linji gwida operattivi għall-valutazzjoni tal-impatti fuq il-kompetittività settorjali fi ħdan is-sistema ta’ valutazzjoni tal-impatt tal-Kummissjoni (“Operational guidance for assessing impacts on sectoral competitiveness within the Commission impact assessment system”) kienet pass pożittiv. Dan is-sett ta’ għodod għandu jintlaqa’ tajjeb, tal-anqas minn perspettiva tal-politika tal-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

4.1.4

Il-pubblikazzjoni ta’ din is-sena tal-Kummissjoni ta’ linji gwida operattivi għall-valutazzjoni tal-impatti fuq il-kompetittività settorjali fi ħdan is-sistema ta’ valutazzjoni tal-impatt tal-Kummissjoni (“Operational guidance for assessing impacts on sectoral competitiveness within the Commission impact assessment system”) kienet pass pożittiv. Dan is-sett ta’ għodod għandu jintlaqa’ tajjeb, tal-anqas minn perspettiva tal-politika tal-kompetizzjoni.

| 4.1.5 | Il-KESE jinnota kemm hu importanti li l-Kummissjoni tikkoopera b’mod attiv ma’ awtoritajiet tal-kompetizzjoni li mhumiex fl-UE. Din hija prekundizzjoni bażika għall-implimentazzjoni effettiva tal-politika tal-kompetizzjoni u tiżgura wkoll li l-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni jkunu kemm jista’ jkun uniformi madwar id-dinja. |
| --- | --- |

4.1.5

Il-KESE jinnota kemm hu importanti li l-Kummissjoni tikkoopera b’mod attiv ma’ awtoritajiet tal-kompetizzjoni li mhumiex fl-UE. Din hija prekundizzjoni bażika għall-implimentazzjoni effettiva tal-politika tal-kompetizzjoni u tiżgura wkoll li l-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni jkunu kemm jista’ jkun uniformi madwar id-dinja.

| 4.1.6 | Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tkompli ttejjeb ir-regoli dwar il-kumpens tal-obbligi tas-servizz pubbliku li jkopru s-servizzi li jissodisfaw il-bżonnijiet soċjali, kif isir bħalissa fis-servizzi tas-saħħa u l-assistenza fit-tul, l-assistenza tat-tfal, l-aċċess għas-suq tax-xogħol u l-integrazzjoni mill-ġdid fih, l-akkomodazzjoni soċjali, kif ukoll l-assistenza lil gruppi vulnerabbli u l-inklużjoni soċjali tagħhom. |
| --- | --- |

4.1.6

Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tkompli ttejjeb ir-regoli dwar il-kumpens tal-obbligi tas-servizz pubbliku li jkopru s-servizzi li jissodisfaw il-bżonnijiet soċjali, kif isir bħalissa fis-servizzi tas-saħħa u l-assistenza fit-tul, l-assistenza tat-tfal, l-aċċess għas-suq tax-xogħol u l-integrazzjoni mill-ġdid fih, l-akkomodazzjoni soċjali, kif ukoll l-assistenza lil gruppi vulnerabbli u l-inklużjoni soċjali tagħhom.

| 4.1.7 | Il-KESE jappella biex il-politika tal-kompetizzjoni tkun tinkludi l-koordinazzjoni mad-Direttorati Ġenerali l-oħra li xogħolhom għandu impatt enormi fuq is-sitwazzjoni tal-kompetizzjoni madwar l-UE. Dan jikkontribwixxi biex tintlaħaq modernizzazzjoni realistika tad-WTO. Jinħtieġu mekkaniżmi li jikkumpensaw għas-sitwazzjonijiet differenti u biex tkun żgurata l-konformità mar-regoli soċjali, ambjentali jew dawk dwar is-sigurtà tal-prodotti eċċ, biex ikun hemm konformità mal-miżuri li effettivament (iktar milli sempliċiment b’mod teoretiku) jiġġieldu kontra l-abbuż mill-pożizzjoni dominanti fil-ktajjen ta’ distribuzzjoni kbra li bil-mod jeqirdu lill-kompetituri li huma iżgħar u lill-fornituri ż-żgħar, biex ikunu sorveljati n-negozjati li ħafna drabi ma jagħmlu xejn aktar ħlief jimponu l-kundizzjonijiet; biex jitneħħew (u jiġu sanzjonati) l-abbużi minn pożizzjonijiet dominanti jkun liema settur ikun, u biex jitwaqqfu mekkaniżmi biex jitneħħew id-distorsjonijiet li hemm bejn il-kundizzjonijiet li japplikaw għall-operaturi li jinsabu f’ċentri tal-konsumatur importanti u dawk li jinsabu fil-periferija bi spejjeż addizzjonali li ma jistgħux jiġu injorati. |
| --- | --- |

4.1.7

Il-KESE jappella biex il-politika tal-kompetizzjoni tkun tinkludi l-koordinazzjoni mad-Direttorati Ġenerali l-oħra li xogħolhom għandu impatt enormi fuq is-sitwazzjoni tal-kompetizzjoni madwar l-UE. Dan jikkontribwixxi biex tintlaħaq modernizzazzjoni realistika tad-WTO. Jinħtieġu mekkaniżmi li jikkumpensaw għas-sitwazzjonijiet differenti u biex tkun żgurata l-konformità mar-regoli soċjali, ambjentali jew dawk dwar is-sigurtà tal-prodotti eċċ, biex ikun hemm konformità mal-miżuri li effettivament (iktar milli sempliċiment b’mod teoretiku) jiġġieldu kontra l-abbuż mill-pożizzjoni dominanti fil-ktajjen ta’ distribuzzjoni kbra li bil-mod jeqirdu lill-kompetituri li huma iżgħar u lill-fornituri ż-żgħar, biex ikunu sorveljati n-negozjati li ħafna drabi ma jagħmlu xejn aktar ħlief jimponu l-kundizzjonijiet; biex jitneħħew (u jiġu sanzjonati) l-abbużi minn pożizzjonijiet dominanti jkun liema settur ikun, u biex jitwaqqfu mekkaniżmi biex jitneħħew id-distorsjonijiet li hemm bejn il-kundizzjonijiet li japplikaw għall-operaturi li jinsabu f’ċentri tal-konsumatur importanti u dawk li jinsabu fil-periferija bi spejjeż addizzjonali li ma jistgħux jiġu injorati.

4.2   Kummenti speċifiċi

| 4.2.1 | Il-KESE jispera li l-privattiva unika Ewropea tidħol fis-seħħ, u jemmen li l-inizjattivi tal-Kummissjoni ser inaqqsu l-ispejjeż tat-tranżazzjonijiet b’mod partikolari għall-privattivi (1). L-għan huwa li l-privattiva Ewropea tissostitwixxi s-sistema attwali li skontha jeħtieġ li l-privattivi jitressqu b’mod separat f’kull pajjiż tal-UE. L-ispejjeż tal-privattivi faċli jammontaw għal EUR 32 000, skont l-istimi tal-Kummissjoni, filwaqt li fl-Istati Uniti jammontaw biss għal EUR 1 850. |
| --- | --- |

4.2.1

Il-KESE jispera li l-privattiva unika Ewropea tidħol fis-seħħ, u jemmen li l-inizjattivi tal-Kummissjoni ser inaqqsu l-ispejjeż tat-tranżazzjonijiet b’mod partikolari għall-privattivi (1). L-għan huwa li l-privattiva Ewropea tissostitwixxi s-sistema attwali li skontha jeħtieġ li l-privattivi jitressqu b’mod separat f’kull pajjiż tal-UE. L-ispejjeż tal-privattivi faċli jammontaw għal EUR 32 000, skont l-istimi tal-Kummissjoni, filwaqt li fl-Istati Uniti jammontaw biss għal EUR 1 850.

| 4.2.2 | Il-KESE jemmen li l-proċess Ewropew ta’ standardizzazzjoni għandu jitħaffef, jiġi ssemplifikat u mmodernizzat u jsir aktar inklużiv (2). Ser ikun hemm bżonn li jiġi valutat fuq bażi aktar regolari jekk is-sistema Ewropea ta’ standardizzazzjoni hijiex biżżejjed biex tadatta għall-ambjent li qed jevolvi malajr u biex tikkontribwixxi għall-objettivi interni u esterni strateġiċi tal-Ewropa, b’mod partikolari fil-qasam tal-politika industrijali, l-innovazzjoni u l-iżvilupp teknoloġiku. |
| --- | --- |

4.2.2

Il-KESE jemmen li l-proċess Ewropew ta’ standardizzazzjoni għandu jitħaffef, jiġi ssemplifikat u mmodernizzat u jsir aktar inklużiv (2). Ser ikun hemm bżonn li jiġi valutat fuq bażi aktar regolari jekk is-sistema Ewropea ta’ standardizzazzjoni hijiex biżżejjed biex tadatta għall-ambjent li qed jevolvi malajr u biex tikkontribwixxi għall-objettivi interni u esterni strateġiċi tal-Ewropa, b’mod partikolari fil-qasam tal-politika industrijali, l-innovazzjoni u l-iżvilupp teknoloġiku.

| 4.2.3 | L-ikel huwa wieħed mill-aktar spejjeż tanġibbli li jġarrbu ta’ kuljum il-konsumaturi u għalhekk huwa importanti ħafna li jkun hemm kompetizzjoni ġenwina fi ħdan is-settur tal-ikel. Madankollu, ta’ min ifakkar li hemm ħafna fatturi, li l-biċċa kbira tagħhom jagħmlu parti mill-politika tal-kompetizzjoni, li jistgħu jolqtu l-prezzijiet tal-ikel, u l-fattur ewlieni huwa ż-żieda fil-prezzijiet tal-komoditajiet. |
| --- | --- |

4.2.3

L-ikel huwa wieħed mill-aktar spejjeż tanġibbli li jġarrbu ta’ kuljum il-konsumaturi u għalhekk huwa importanti ħafna li jkun hemm kompetizzjoni ġenwina fi ħdan is-settur tal-ikel. Madankollu, ta’ min ifakkar li hemm ħafna fatturi, li l-biċċa kbira tagħhom jagħmlu parti mill-politika tal-kompetizzjoni, li jistgħu jolqtu l-prezzijiet tal-ikel, u l-fattur ewlieni huwa ż-żieda fil-prezzijiet tal-komoditajiet.

| 4.2.4 | Għandu jiġi nnutat ukoll l-iżbilanċ fis-saħħa ta’ negozjar tul il-katina tal-provvista tal-ikel, fejn il-produtturi primarji u l-operaturi żgħar huma fl-iktar pożizzjoni dgħajfa. Għalhekk, il-KESE qed jistenna bil-ħerqa r-riżultati tal-forum ta’ livell għoli dwar il-funzjonament aħjar tal-katina tal-provvista tal-ikel li ġie stabbilit fl-2010. |
| --- | --- |

4.2.4

Għandu jiġi nnutat ukoll l-iżbilanċ fis-saħħa ta’ negozjar tul il-katina tal-provvista tal-ikel, fejn il-produtturi primarji u l-operaturi żgħar huma fl-iktar pożizzjoni dgħajfa. Għalhekk, il-KESE qed jistenna bil-ħerqa r-riżultati tal-forum ta’ livell għoli dwar il-funzjonament aħjar tal-katina tal-provvista tal-ikel li ġie stabbilit fl-2010.

| 4.2.4.1 | Fid-dawl tas-suq uniku, ikun utli wkoll li jiġi introdott approċċ aktar armonizzat fil-livell tal-UE għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-kompetizzjoni u d-definizzjoni tas-swieq rilevanti. |
| --- | --- |

4.2.4.1

Fid-dawl tas-suq uniku, ikun utli wkoll li jiġi introdott approċċ aktar armonizzat fil-livell tal-UE għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-kompetizzjoni u d-definizzjoni tas-swieq rilevanti.

| 4.2.5 | Il-produtturi Ewropej huma obbligati jsegwu speċifikazzjonijiet relattivament stretti iżda kompetituri oħra minn kontinenti oħra b’aċċess ħieles għas-suq tal-UE jagħmlu parti minn qafas leġislattiv ħafna anqas rigoruż. Dan iwassal essenzjalment għal distorsjoni tal-kompetizzjoni għaliex l-ispiża tal-produzzjoni fil-pajjiżi terzi hija aktar baxxa. Dan huwa l-każ ukoll tal-industriji intensivi fl-enerġija li għandhom ikunu konformi ma’ regolamenti ambjentali stretti u ma’ miri għall-effiċjenza fl-użu tal-enerġija li jirrikjedu investiment enormi, filwaqt li l-kompetituri tagħhom, li joperaw fl-istess suq dinji, ma jkollhomx iġarrbu l-istess spiża. Għaldaqstant is-sistema tal-għajnuna mill-Istat għandha tiġi modernizzata biex jiġu stabbiliti kundizzjonijiet globali ugwali. Din ir-riforma għandha tiġi kkoordinata mal-azzjonijiet tal-Kummissjoni fil-livell tal-istrumenti ta’ politika kummerċjali. (3) |
| --- | --- |

4.2.5

Il-produtturi Ewropej huma obbligati jsegwu speċifikazzjonijiet relattivament stretti iżda kompetituri oħra minn kontinenti oħra b’aċċess ħieles għas-suq tal-UE jagħmlu parti minn qafas leġislattiv ħafna anqas rigoruż. Dan iwassal essenzjalment għal distorsjoni tal-kompetizzjoni għaliex l-ispiża tal-produzzjoni fil-pajjiżi terzi hija aktar baxxa. Dan huwa l-każ ukoll tal-industriji intensivi fl-enerġija li għandhom ikunu konformi ma’ regolamenti ambjentali stretti u ma’ miri għall-effiċjenza fl-użu tal-enerġija li jirrikjedu investiment enormi, filwaqt li l-kompetituri tagħhom, li joperaw fl-istess suq dinji, ma jkollhomx iġarrbu l-istess spiża. Għaldaqstant is-sistema tal-għajnuna mill-Istat għandha tiġi modernizzata biex jiġu stabbiliti kundizzjonijiet globali ugwali. Din ir-riforma għandha tiġi kkoordinata mal-azzjonijiet tal-Kummissjoni fil-livell tal-istrumenti ta’ politika kummerċjali. (3)

| 4.2.6 | Is-swieq kompetittivi jinsabu fl-aħjar pożizzjoni biex joħolqu kumpaniji li huma mgħammra għal suċċess fit-tul. Politika tal-kompetizzjoni b’saħħitha hija element ewlieni ta’ politika koerenti u integrata biex titrawwem il-kompetittività tal-industriji tal-Ewropa. Waħda mill-isfidi tal-kompetizzjoni globali hija l-kompetizzjoni ma’ pajjiżi fejn il-qafas leġislattiv huwa ħafna anqas rigoruż u l-ispejjeż, il-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-liġijiet tas-sigurtà soċjali huma differenti. Fl-Opinjoni CESE 1176/2011 (4), il-KESE nnota li ċerti forom ta’ għajnuna mill-Istat għall-bini ta’ bastimenti kienu ġġustifikati u li, pereżempju, it-teknoloġiji ekoloġiċi għandhom jiġu inkorporati fil-qafas. Il-KESE jqis li l-inizjattiva attwali tal-għajnuna mill-Istat hija pass importanti lejn dinamika ġdida fil-politika industrijali, b’konformità mal-Istrateġija Ewropa 2020. Rigward it-tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra, li huwa wieħed mill-ħames għanijiet ta’ din l-Istrateġija, il-KESE jappoġġja l-linji gwida li adottat il-Kummissjoni Ewropea dwar l-għajnuna nazzjonali mogħtija lill-industriji li jikkonsmaw ħafna enerġija, pereżempju l-produtturi tal-azzar, tal-aluminju, tal-prodotti kimiċi u tal-karti (5). Maħsubin biex tiġi evitata r-“rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju” din l-għajnuna mill-Istat hija intiża biex tpatti għaż-żieda fil-prezzijiet tal-elettriku minħabba l-bidla fir-regoli tas-Sistema tal-Unjoni Ewropea għall-Iskambji tal-Emissjonijiet (EU ETS) fl-2013 u biex tippromovi l-investiment fl-impjanti b’livell għoli ta’ effiċjenza. |
| --- | --- |

4.2.6

Is-swieq kompetittivi jinsabu fl-aħjar pożizzjoni biex joħolqu kumpaniji li huma mgħammra għal suċċess fit-tul. Politika tal-kompetizzjoni b’saħħitha hija element ewlieni ta’ politika koerenti u integrata biex titrawwem il-kompetittività tal-industriji tal-Ewropa. Waħda mill-isfidi tal-kompetizzjoni globali hija l-kompetizzjoni ma’ pajjiżi fejn il-qafas leġislattiv huwa ħafna anqas rigoruż u l-ispejjeż, il-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-liġijiet tas-sigurtà soċjali huma differenti. Fl-Opinjoni CESE 1176/2011 (4), il-KESE nnota li ċerti forom ta’ għajnuna mill-Istat għall-bini ta’ bastimenti kienu ġġustifikati u li, pereżempju, it-teknoloġiji ekoloġiċi għandhom jiġu inkorporati fil-qafas. Il-KESE jqis li l-inizjattiva attwali tal-għajnuna mill-Istat hija pass importanti lejn dinamika ġdida fil-politika industrijali, b’konformità mal-Istrateġija Ewropa 2020. Rigward it-tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra, li huwa wieħed mill-ħames għanijiet ta’ din l-Istrateġija, il-KESE jappoġġja l-linji gwida li adottat il-Kummissjoni Ewropea dwar l-għajnuna nazzjonali mogħtija lill-industriji li jikkonsmaw ħafna enerġija, pereżempju l-produtturi tal-azzar, tal-aluminju, tal-prodotti kimiċi u tal-karti (5). Maħsubin biex tiġi evitata r-“rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju” din l-għajnuna mill-Istat hija intiża biex tpatti għaż-żieda fil-prezzijiet tal-elettriku minħabba l-bidla fir-regoli tas-Sistema tal-Unjoni Ewropea għall-Iskambji tal-Emissjonijiet (EU ETS) fl-2013 u biex tippromovi l-investiment fl-impjanti b’livell għoli ta’ effiċjenza.

| 4.2.7 | Is-settur tal-pubblikazzjoni tal-kotba għaddej minn proċess ta’ modernizzazzjoni, b’mod partikolari minħabba d-diġitalizzazzjoni. Dan is-settur huwa ta’ importanza kruċjali mhux biss biex il-kultura Ewropea tmur ’il quddiem iżda wkoll għall-innovazzjoni. Bħalissa għaddej minn tranżizzjoni lejn il-midja diġitali, proċess b’konsegwenzi konsiderevoli. Il-firxa ta’ kotba elettroniċi disponiblli kulma jmur qed tiżdied u għalhekk jagħmel sens li l-Kummissjoni tindirizza t-tentattivi biex jiġu limitati l-kompetizzjoni u l-iżvilupp. |
| --- | --- |

4.2.7

Is-settur tal-pubblikazzjoni tal-kotba għaddej minn proċess ta’ modernizzazzjoni, b’mod partikolari minħabba d-diġitalizzazzjoni. Dan is-settur huwa ta’ importanza kruċjali mhux biss biex il-kultura Ewropea tmur ’il quddiem iżda wkoll għall-innovazzjoni. Bħalissa għaddej minn tranżizzjoni lejn il-midja diġitali, proċess b’konsegwenzi konsiderevoli. Il-firxa ta’ kotba elettroniċi disponiblli kulma jmur qed tiżdied u għalhekk jagħmel sens li l-Kummissjoni tindirizza t-tentattivi biex jiġu limitati l-kompetizzjoni u l-iżvilupp.

| 4.2.8 | Hemm domanda dejjem ikbar biex ir-rekwiżiti fil-qasam tal-enerġija jiġu sodisfatti permezz ta’ sorsi sostenibbli. Il-KESE jappoġġja l-proposti tal-Kummissjoni bil-għan li tiġi modernizzata u żviluppata l-infrastruttura Ewropea tal-enerġija bħala prerekwiżit għal provvista tal-enerġija sigura, stabbli u sostenibbli għall-UE. |
| --- | --- |

4.2.8

Hemm domanda dejjem ikbar biex ir-rekwiżiti fil-qasam tal-enerġija jiġu sodisfatti permezz ta’ sorsi sostenibbli. Il-KESE jappoġġja l-proposti tal-Kummissjoni bil-għan li tiġi modernizzata u żviluppata l-infrastruttura Ewropea tal-enerġija bħala prerekwiżit għal provvista tal-enerġija sigura, stabbli u sostenibbli għall-UE.

| 4.2.9 | Fil-futur, l-enerġija ser ikollha tiġi trasportata distanzi twal, b’mod aktar frekwenti u fi kwantitajiet akbar milli llum il-ġurnata. Huwa biss b’infrastruttura tal-enerġija trans-Ewropea li l-Istati Membri kollha tal-UE jistgħu jagħmlu użu mill-vantaġġi li jipprovdu l-lokalitajiet f’termini ta’ sorsi nazzjonali tal-enerġija. Dan japplika għas-sorsi rinnovabbli tal-enerġija bħall-enerġija idroelettrika, l-enerġija mir-riħ u dik solari. Infrastruttura bħal din tista’ wkoll tottimizza l-użu ta’ sorsi ta’ enerġija fossili bħaż-żejt, il-gass u l-faħam (6). |
| --- | --- |

4.2.9

Fil-futur, l-enerġija ser ikollha tiġi trasportata distanzi twal, b’mod aktar frekwenti u fi kwantitajiet akbar milli llum il-ġurnata. Huwa biss b’infrastruttura tal-enerġija trans-Ewropea li l-Istati Membri kollha tal-UE jistgħu jagħmlu użu mill-vantaġġi li jipprovdu l-lokalitajiet f’termini ta’ sorsi nazzjonali tal-enerġija. Dan japplika għas-sorsi rinnovabbli tal-enerġija bħall-enerġija idroelettrika, l-enerġija mir-riħ u dik solari. Infrastruttura bħal din tista’ wkoll tottimizza l-użu ta’ sorsi ta’ enerġija fossili bħaż-żejt, il-gass u l-faħam (6).

| 4.2.10 | Il-KESE jirrakkomanda qafas legali standardizzat tal-UE għas-settur kollu tal-avjazzjoni, li jipprevjeni prattiki ta’ sussidji mhux kontrollati u jiżgura kundizzjonijiet ugwali għall-parteċipanti kollha tas-suq anki fil-livell lokali (7). Il-KESE jirrakkomanda li l-għajnuna mill-Istat għall-investiment fl-infrastruttura tal-ajruporti u l-għajnuna biex jitnedew kumpaniji ġodda tal-ajru jingħataw biss f’każijiet definiti b’mod strett u jkunu limitati skont il-perjodu ta’ żmien u l-intensità. Jitlob ukoll għal politika fit-tul dwar l-iżvilupp tal-ajruporti reġjonali u jemmen li l-linji gwida tal-avjazzjoni jistgħu jiġu infurzati b’suċċess biss jekk jintlaħaq ftehim dwar prijoritajiet politiċi ċari għall-iżvilupp tal-ajruporti reġjonali. Il-manutenzjoni tal-ajruporti reġjonali hija kwistjoni ewlenija fil-politika tal-intrapriżi. Il-Kumitat jirreferi għall-opinjoni dwar il-pakkett għat-titjib tal-ajruporti, li titkellem dwar l-allokazzjoni ta’ slots u dwar is-servizzi ta’ groundhandling fl-ajruporti tal-Unjoni. |
| --- | --- |

4.2.10

Il-KESE jirrakkomanda qafas legali standardizzat tal-UE għas-settur kollu tal-avjazzjoni, li jipprevjeni prattiki ta’ sussidji mhux kontrollati u jiżgura kundizzjonijiet ugwali għall-parteċipanti kollha tas-suq anki fil-livell lokali (7). Il-KESE jirrakkomanda li l-għajnuna mill-Istat għall-investiment fl-infrastruttura tal-ajruporti u l-għajnuna biex jitnedew kumpaniji ġodda tal-ajru jingħataw biss f’każijiet definiti b’mod strett u jkunu limitati skont il-perjodu ta’ żmien u l-intensità. Jitlob ukoll għal politika fit-tul dwar l-iżvilupp tal-ajruporti reġjonali u jemmen li l-linji gwida tal-avjazzjoni jistgħu jiġu infurzati b’suċċess biss jekk jintlaħaq ftehim dwar prijoritajiet politiċi ċari għall-iżvilupp tal-ajruporti reġjonali. Il-manutenzjoni tal-ajruporti reġjonali hija kwistjoni ewlenija fil-politika tal-intrapriżi. Il-Kumitat jirreferi għall-opinjoni dwar il-pakkett għat-titjib tal-ajruporti, li titkellem dwar l-allokazzjoni ta’ slots u dwar is-servizzi ta’ groundhandling fl-ajruporti tal-Unjoni.

| 4.2.11 | Il-Kumitat kemm-il darba ġibed l-attenzjoni għall-bżonn li jittejbu b’mod kredibbli s-sistemi għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumatur. Għalhekk, il-Kumitat jiddispjaċih li l-proposta leġislattiva dwar l-azzjonijiet għad-danni dwar l-antitrust ma ġietx adottata fl-2011, u x’aktarx ma tiġix adottata sa tmiem l-2012. |
| --- | --- |

4.2.11

Il-Kumitat kemm-il darba ġibed l-attenzjoni għall-bżonn li jittejbu b’mod kredibbli s-sistemi għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumatur. Għalhekk, il-Kumitat jiddispjaċih li l-proposta leġislattiva dwar l-azzjonijiet għad-danni dwar l-antitrust ma ġietx adottata fl-2011, u x’aktarx ma tiġix adottata sa tmiem l-2012.

| 4.2.12 | Il-KESE bi pjaċir jilqa’ l-konsolidazzjoni tal-qafas istituzzjonali għall-infurzar tal-liġi tal-kompetizzjoni, li permezz tiegħu korp amministrattiv bħalma hi l-Kummissjoni jieħu deċiżjonijiet li huma soġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju sħiħ, u jiżgura protezzjoni adatta tad-drittijiet fundamentali tal-persuni milquta minn dawk id-deċiżjonijiet. |
| --- | --- |

4.2.12

Il-KESE bi pjaċir jilqa’ l-konsolidazzjoni tal-qafas istituzzjonali għall-infurzar tal-liġi tal-kompetizzjoni, li permezz tiegħu korp amministrattiv bħalma hi l-Kummissjoni jieħu deċiżjonijiet li huma soġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju sħiħ, u jiżgura protezzjoni adatta tad-drittijiet fundamentali tal-persuni milquta minn dawk id-deċiżjonijiet.

5.   Djalogu ma’ istituzzjonijiet oħrajn dwar il-kompetizzjoni

| 5.1 | Filwaqt li l-infurzar tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-UE huwa fil-kompetenza assoluta tal-Kummissjoni, għalkemm huwa soġġett għall-kontroll tal-Qrati Ewropej, il-Kummissarju għall-Kompetizzjoni u s-servizzi tiegħu jieħdu sehem fi djalogu strutturat kontinwu mal-Parlament Ewropew dwar kwistjonijiet relatati mal-kompetizzjoni. Il-Kummissjoni żżomm lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew infurmat dwar inizjattivi ta’ politika ewlenin u tipparteċipa fi gruppi ta’ studju u laqgħat tas-sezzjonijiet. Il-KESE jilqa’ r-referenza espliċita fir-rapport tal-kooperazzjoni mal-Kumitat. |
| --- | --- |

5.1

Filwaqt li l-infurzar tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-UE huwa fil-kompetenza assoluta tal-Kummissjoni, għalkemm huwa soġġett għall-kontroll tal-Qrati Ewropej, il-Kummissarju għall-Kompetizzjoni u s-servizzi tiegħu jieħdu sehem fi djalogu strutturat kontinwu mal-Parlament Ewropew dwar kwistjonijiet relatati mal-kompetizzjoni. Il-Kummissjoni żżomm lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew infurmat dwar inizjattivi ta’ politika ewlenin u tipparteċipa fi gruppi ta’ studju u laqgħat tas-sezzjonijiet. Il-KESE jilqa’ r-referenza espliċita fir-rapport tal-kooperazzjoni mal-Kumitat.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  ĠU C 68, 6.3.2012, p. 28.

1

(2)  ĠU C 68, 6.3.2012, p. 35.

2

(3)  Il-Modernizzazzjoni tal-Għajnuna mill-Istat tal-UE, ĠU C 11, 15.1.2013, p. 49.

3

(4)  ĠU C 318, 29.10.2011, p. 62.

4

(5)  Komunikazzjoni tal-Kummissjoni: Linji Gwida dwar ċerti miżuri ta’ għajnuna mill-Istat fil-kuntest tal-iskema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra għal wara l-2012 (2012/C 158/04), ĠU C 158, 5.6.2012.

5

(6)  ĠU C 143, 22.5.2012, p. 125.

6

(7)  ĠU C 299, 4.10.2012, p. 49.

7

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/88 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/88

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Strateġija Ewropea għat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ – Pont għat-tkabbir u l-impjiegi”

COM(2012) 341 final

2013/C 44/15

Relatur: is-Sur MORGAN

Nhar is-26 ta’ Ġunju 2012, il-Kummissjoni Ewropea ddeċidiet, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Strateġija Ewropea għat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ — Pont għat-tkabbir u l-impjiegi

COM(2012) 341 final.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar l-4 ta’ Diċembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’102 voti favur, 2 voti kontra u 7 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Din hija t-tieni Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ (KETs – Key Enabling Technologies). Il-KESE fassal Opinjoni (1) dwar il-Komunikazzjoni (2) ta’ qabel f’Settembru 2010. Fiha huwa laqa’ l-enfasi tal-UE fuq it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ iżda esprima riservi kbar dwar l-effettività tal-proposti minħabba d-dgħjufijiet fil-qasam tal-manifattura ta’ teknoloġija avvanzata fl-UE. |
| --- | --- |

1.1

Din hija t-tieni Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ (KETs – Key Enabling Technologies). Il-KESE fassal Opinjoni (1) dwar il-Komunikazzjoni (2) ta’ qabel f’Settembru 2010. Fiha huwa laqa’ l-enfasi tal-UE fuq it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ iżda esprima riservi kbar dwar l-effettività tal-proposti minħabba d-dgħjufijiet fil-qasam tal-manifattura ta’ teknoloġija avvanzata fl-UE.

| 1.2 | Il-punt 1.10 ta’ dik l-Opinjoni fih dawn ir-rakkomandazzjonijiet tal-KESE:






  — | li jiġi indirizzat il-falliment tas-suq intern milli jħeġġeġ l-intrapriża u l-iżvilupp ta’ strateġija industrijali li tindirizza d-defiċit konsiderevoli tal-Ewropa fil-kumpaniji ta’ teknoloġija avvanzata; |
| --- | --- | --- |

1.2

Il-punt 1.10 ta’ dik l-Opinjoni fih dawn ir-rakkomandazzjonijiet tal-KESE:

—

li jiġi indirizzat il-falliment tas-suq intern milli jħeġġeġ l-intrapriża u l-iżvilupp ta’ strateġija industrijali li tindirizza d-defiċit konsiderevoli tal-Ewropa fil-kumpaniji ta’ teknoloġija avvanzata;

| — | li l-manifattura tinġieb lura fl-Ewropa u jiżdiedu l-kumpaniji ġodda fl-Ewropa; |
| --- | --- |

—

li l-manifattura tinġieb lura fl-Ewropa u jiżdiedu l-kumpaniji ġodda fl-Ewropa;

| — | li jiġi faċilitat l-aċċess tal-kumpaniji għall-finanzjament tat-teknoloġiji innovattivi; |
| --- | --- |

—

li jiġi faċilitat l-aċċess tal-kumpaniji għall-finanzjament tat-teknoloġiji innovattivi;

| — | li jinħolqu inċentivi finanzjarji biex l-UE ssir post vantaġġuż għall-innovazzjoni u l-intrapriżi fil-qasam tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ; |
| --- | --- |

—

li jinħolqu inċentivi finanzjarji biex l-UE ssir post vantaġġuż għall-innovazzjoni u l-intrapriżi fil-qasam tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ;

| — | li ssir riforma radikali fl-iskejjel u l-universitajiet biex dawn jipprovdu l-ħiliet meħtieġa; |
| --- | --- |

—

li ssir riforma radikali fl-iskejjel u l-universitajiet biex dawn jipprovdu l-ħiliet meħtieġa;

| — | li jiġu mħeġġa clusters ta’ kumpaniji innovattivi ta’ teknoloġija avvanzata bbażati fl-universitajiet u fiċ-ċentri ta’ riċerka; |
| --- | --- |

—

li jiġu mħeġġa clusters ta’ kumpaniji innovattivi ta’ teknoloġija avvanzata bbażati fl-universitajiet u fiċ-ċentri ta’ riċerka;

| — | li jiġi rikonoxxut li d-dinja nbidlet u jiġu adottati politiki kummerċjali internazzjonali aggressivi; |
| --- | --- |

—

li jiġi rikonoxxut li d-dinja nbidlet u jiġu adottati politiki kummerċjali internazzjonali aggressivi;

| — | li jiġi żgurat li din l-inizjattiva tkun komprensiva u li tinkludi l-inizjattivi relatati kollha tad-Direttorati Ġenerali kollha. |
| --- | --- |

—

li jiġi żgurat li din l-inizjattiva tkun komprensiva u li tinkludi l-inizjattivi relatati kollha tad-Direttorati Ġenerali kollha.

Il-KESE jisħaq mill-ġdid fuq dawn ir-rakkomandazzjonijiet.

| 1.3 | Fl-aħħar Komunikazzjoni tagħha, il-Kummissjoni proponiet li l-isforzi tal-UE fil-qasam tar-R&Ż jiġu trasformati fi strateġija bbażata fuq tliet pilastri biex l-appoġġ ma jingħatax biss lir-R&Ż iżda anki lil-linji pilota sabiex ikunu żviluppati prototipi u skemi ta’ manifattura avvanzata li jikkonvertu t-teknoloġiji fi prodotti. F’dan il-kuntest il-KESE għandu żewġ rakkomandazzjonijiet. L-ewwel waħda hija li l-enfasi fuq iż-żewġ pilastri l-ġodda tal-Istrateġija m’għandha la tneħħi u lanqas tnaqqas mill-iskala tar-R&Ż tal-UE għax ir-riċerka, b’mod partikolari r-riċerka bażika, hija ż-żerriegħa li minnha jiżviluppaw it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ tal-ġejjieni. It-tieni waħda hija li din l-iskema, li tidher li tiddependi mill-promozzjoni ta’ teknoloġiji ġodda fis-suq, għandha tiġi komplementata minn kontribut fis-suq min-naħa tal-fabbrikanti stabbiliti. Għalhekk il-KESE jixtieq li ssir iktar enfasi fuq il-bini tal-kapaċità tal-kumpaniji tal-manifattura fl-UE. |
| --- | --- |

1.3

Fl-aħħar Komunikazzjoni tagħha, il-Kummissjoni proponiet li l-isforzi tal-UE fil-qasam tar-R&Ż jiġu trasformati fi strateġija bbażata fuq tliet pilastri biex l-appoġġ ma jingħatax biss lir-R&Ż iżda anki lil-linji pilota sabiex ikunu żviluppati prototipi u skemi ta’ manifattura avvanzata li jikkonvertu t-teknoloġiji fi prodotti. F’dan il-kuntest il-KESE għandu żewġ rakkomandazzjonijiet. L-ewwel waħda hija li l-enfasi fuq iż-żewġ pilastri l-ġodda tal-Istrateġija m’għandha la tneħħi u lanqas tnaqqas mill-iskala tar-R&Ż tal-UE għax ir-riċerka, b’mod partikolari r-riċerka bażika, hija ż-żerriegħa li minnha jiżviluppaw it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ tal-ġejjieni. It-tieni waħda hija li din l-iskema, li tidher li tiddependi mill-promozzjoni ta’ teknoloġiji ġodda fis-suq, għandha tiġi komplementata minn kontribut fis-suq min-naħa tal-fabbrikanti stabbiliti. Għalhekk il-KESE jixtieq li ssir iktar enfasi fuq il-bini tal-kapaċità tal-kumpaniji tal-manifattura fl-UE.

| 1.4 | Il-KESE b’mod ġenerali jappoġġja l-Pjan ta’ Azzjoni deskritt fis-Sezzjoni 3 hawn taħt. Minkejja dan, fid-dawl tad-disparitajiet li jeżistu bejn l-Istati Membri, il-KESE jixtieq li l-programmi ta’ azzjoni jinbnew skont il-ħiliet u l-kapaċitajiet ta’ kull reġjun. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE b’mod ġenerali jappoġġja l-Pjan ta’ Azzjoni deskritt fis-Sezzjoni 3 hawn taħt. Minkejja dan, fid-dawl tad-disparitajiet li jeżistu bejn l-Istati Membri, il-KESE jixtieq li l-programmi ta’ azzjoni jinbnew skont il-ħiliet u l-kapaċitajiet ta’ kull reġjun.

| 1.5 | Ċerti komponenti tal-pjan ta’ azzjoni wisq probabbli jirrikjedu iktar impetu b’mod partikolari l-modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat, il-kapital ta’ riskju, in-negozjati dwar id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (IPR) fil-kuntest globali, in-negozjati fil-qasam tal-kummerċ fl-industriji tat-teknoloġiji avvanzati, it-titjib fl-edukazzjoni u t-taħriġ fil-livelli kollha b’enfasi speċjali fuq l-inġiniera u x-xjentisti. |
| --- | --- |

1.5

Ċerti komponenti tal-pjan ta’ azzjoni wisq probabbli jirrikjedu iktar impetu b’mod partikolari l-modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat, il-kapital ta’ riskju, in-negozjati dwar id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (IPR) fil-kuntest globali, in-negozjati fil-qasam tal-kummerċ fl-industriji tat-teknoloġiji avvanzati, it-titjib fl-edukazzjoni u t-taħriġ fil-livelli kollha b’enfasi speċjali fuq l-inġiniera u x-xjentisti.

| 1.6 | Minkejja li l-Pjan ta’ Azzjoni jindirizza l-governanza tal-proġett tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ, il-modalitajiet m’humiex ċari u għalhekk il-programm jista’ jkun li nieqes mill-impetu. |
| --- | --- |

1.6

Minkejja li l-Pjan ta’ Azzjoni jindirizza l-governanza tal-proġett tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ, il-modalitajiet m’humiex ċari u għalhekk il-programm jista’ jkun li nieqes mill-impetu.

2.   Introduzzjoni

| 2.1 | Il-Kummissjoni qabbdet Grupp ta’ Livell Għoli (HLG) biex jistudja r-rispons lejn l-ewwel Komunikazzjoni u jħejji rapport (3), li ġie ppubblikat f’Ġunju 2011. Sussegwentement, din it-tieni Komunikazzjoni tħejji “Strateġija Ewropea għat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ”. |
| --- | --- |

2.1

Il-Kummissjoni qabbdet Grupp ta’ Livell Għoli (HLG) biex jistudja r-rispons lejn l-ewwel Komunikazzjoni u jħejji rapport (3), li ġie ppubblikat f’Ġunju 2011. Sussegwentement, din it-tieni Komunikazzjoni tħejji “Strateġija Ewropea għat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ”.

| 2.2 | Fir-rapport tiegħu l-Grupp ta’ Livell Għoli identifika d-diffikultajiet prinċipali tal-Ewropa hija u tittrasforma l-ideat tagħha fi prodotti għas-suq, hija u taqsam dak li fuq livell internazzjonali huwa magħruf bħala l-“Wied tal-Mewt”. Sabiex tissupera dan il-wied il-Grupp ta’ Livell Għoli jirrakkomanda strateġija li tikkonsisti fi tliet pilastri:






  — | il-pilastru tar-riċerka teknoloġika bbażat fuq faċilitajiet teknoloġiċi appoġġjati minn organizzazzjoni ta’ riċerka teknoloġika; |
| --- | --- | --- |

2.2

Fir-rapport tiegħu l-Grupp ta’ Livell Għoli identifika d-diffikultajiet prinċipali tal-Ewropa hija u tittrasforma l-ideat tagħha fi prodotti għas-suq, hija u taqsam dak li fuq livell internazzjonali huwa magħruf bħala l-“Wied tal-Mewt”. Sabiex tissupera dan il-wied il-Grupp ta’ Livell Għoli jirrakkomanda strateġija li tikkonsisti fi tliet pilastri:

—

il-pilastru tar-riċerka teknoloġika bbażat fuq faċilitajiet teknoloġiċi appoġġjati minn organizzazzjoni ta’ riċerka teknoloġika;

| — | il-pilastru tal-iżvilupp tal-prodott ibbażat fuq linji pilota u proġetti ta’ dimostrazzjoni appoġġjati minn konsorzji industrijali; |
| --- | --- |

—

il-pilastru tal-iżvilupp tal-prodott ibbażat fuq linji pilota u proġetti ta’ dimostrazzjoni appoġġjati minn konsorzji industrijali;

| — | il-pilastru tal-manifattura kompetittiva bbażata fuq faċilitajiet tal-manifattura kompetittivi fuq livell globali u appoġġjati mill-kumpaniji ta’ referenza (anchor companies). |
| --- | --- |

—

il-pilastru tal-manifattura kompetittiva bbażata fuq faċilitajiet tal-manifattura kompetittivi fuq livell globali u appoġġjati mill-kumpaniji ta’ referenza (anchor companies).

| 2.3 | Il-proposta mressqa hija li tiġi żviluppata industrija għall-manifattura avvanzata li tiġġenera sors ta’ dħul mill-esportazzjoni u tappoġġja l-produtturi downstream ta’ makkinarju kapaċi jipproduċi l-iktar teknoloġiji avvanzati tal-manifattura fl-Ewropa (makkinarju, software, servizzi eċċ) kif ukoll li jiġu żviluppati u mtejba s-sistemi tal-manifattura (it-teknoloġija u l-proċessi) sabiex jinbnew faċilitajiet tat-teknoloġiji avvanzati tal-manifattura fl-Ewropa. |
| --- | --- |

2.3

Il-proposta mressqa hija li tiġi żviluppata industrija għall-manifattura avvanzata li tiġġenera sors ta’ dħul mill-esportazzjoni u tappoġġja l-produtturi downstream ta’ makkinarju kapaċi jipproduċi l-iktar teknoloġiji avvanzati tal-manifattura fl-Ewropa (makkinarju, software, servizzi eċċ) kif ukoll li jiġu żviluppati u mtejba s-sistemi tal-manifattura (it-teknoloġija u l-proċessi) sabiex jinbnew faċilitajiet tat-teknoloġiji avvanzati tal-manifattura fl-Ewropa.

| 2.4 | Dawn huma l-11-il rakkomandazzjoni:






  — | li t-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ isiru prijorità teknoloġika fl-Ewropa |
| --- | --- | --- |

2.4

Dawn huma l-11-il rakkomandazzjoni:

—

li t-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ isiru prijorità teknoloġika fl-Ewropa

| — | li l-UE tapplika d-definizzjoni tar-R&Ż skont l-iskala TRL (Technology Readiness Levels) |
| --- | --- |

—

li l-UE tapplika d-definizzjoni tar-R&Ż skont l-iskala TRL (Technology Readiness Levels)

| — | li jiġi sfruttat bis-sħiħ l-iskop tad-definizzjonijiet rilevanti tar-R&Ż |
| --- | --- |

—

li jiġi sfruttat bis-sħiħ l-iskop tad-definizzjonijiet rilevanti tar-R&Ż

| — | li jsir bilanċjar ġdid tal-programmi ta’ finanzjament tal-UE għar-R&Ż |
| --- | --- |

—

li jsir bilanċjar ġdid tal-programmi ta’ finanzjament tal-UE għar-R&Ż

| — | li jittieħed approċċ strateġiku lejn il-programmi tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ |
| --- | --- |

—

li jittieħed approċċ strateġiku lejn il-programmi tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ

| — | li jitwaqqfu sett ta’ regoli adegwati għall-implimentazzjoni tal-programmi tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ |
| --- | --- |

—

li jitwaqqfu sett ta’ regoli adegwati għall-implimentazzjoni tal-programmi tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ

| — | li jkun hemm mekkaniżmi kkumbinati ta’ finanzjament |
| --- | --- |

—

li jkun hemm mekkaniżmi kkumbinati ta’ finanzjament

| — | li jkun hemm dispożizzjonijiet ta’ għajnuna mill-Istat għat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ |
| --- | --- |

—

li jkun hemm dispożizzjonijiet ta’ għajnuna mill-Istat għat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ

| — | li jkun hemm politika tal-proprjetà intellettwali globalment kompetittiva fl-Ewropa |
| --- | --- |

—

li jkun hemm politika tal-proprjetà intellettwali globalment kompetittiva fl-Ewropa

| — | li jinbnew, jissaħħu u jinżammu l-ħiliet fil-qasam tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ |
| --- | --- |

—

li jinbnew, jissaħħu u jinżammu l-ħiliet fil-qasam tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ

| — | li jkun hemm osservatorju u korp konsultattiv tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ Ewropew. |
| --- | --- |

—

li jkun hemm osservatorju u korp konsultattiv tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ Ewropew.

3.   Il-kontenut tal-Komunikazzjoni

| 3.1 | “Skont ir-riċerka kurrenti, l-analiżijiet ekonomiċi tax-xejriet tas-suq u l-kontribut tagħhom fit-tfittxija għal soluzzjoni għall-isfidi tas-soċjetà, il-mikro/nanoelettronika, in-nanoteknoloġija, il-fotonika, il-materjali avvanzati, il-bijoteknoloġija industrijali u t-teknoloġiji avvanzati tal-manifattura ġew identifikati bħala l-KETs tal-UE.” |
| --- | --- |

3.1

“Skont ir-riċerka kurrenti, l-analiżijiet ekonomiċi tax-xejriet tas-suq u l-kontribut tagħhom fit-tfittxija għal soluzzjoni għall-isfidi tas-soċjetà, il-mikro/nanoelettronika, in-nanoteknoloġija, il-fotonika, il-materjali avvanzati, il-bijoteknoloġija industrijali u t-teknoloġiji avvanzati tal-manifattura ġew identifikati bħala l-KETs tal-UE.”

| 3.2 | Fl-analiżi tagħha tas-sitwazzjoni, il-Kummissjoni tqajjem dawn il-punti:






  — | L-Unjoni Ewropea hija fuq quddiem nett fid-dinja fl-iżvilupp tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ. |
| --- | --- | --- |

3.2

Fl-analiżi tagħha tas-sitwazzjoni, il-Kummissjoni tqajjem dawn il-punti:

—

L-Unjoni Ewropea hija fuq quddiem nett fid-dinja fl-iżvilupp tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ.

| — | L-UE mhux qiegħda tikkapitalizza fuq il-bażi tagħha ta’ għarfien. |
| --- | --- |

—

L-UE mhux qiegħda tikkapitalizza fuq il-bażi tagħha ta’ għarfien.

| — | Id-dgħjufija ewlenija tal-UE hija li ma tittraduċix il-bażi tal-għarfien tagħha fi prodotti u servizzi. |
| --- | --- |

—

Id-dgħjufija ewlenija tal-UE hija li ma tittraduċix il-bażi tal-għarfien tagħha fi prodotti u servizzi.

| — | In-nuqqas ta’ manifattura tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ hija ta’ detriment għal żewġ raġunijiet: fit-terminu l-qasir jintilfu l-opportunitajiet ta’ tkabbir u ħolqien tal-impjieg filwaqt li fit-tul il-bażi tal-għarfien tonqos. |
| --- | --- |

—

In-nuqqas ta’ manifattura tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ hija ta’ detriment għal żewġ raġunijiet: fit-terminu l-qasir jintilfu l-opportunitajiet ta’ tkabbir u ħolqien tal-impjieg filwaqt li fit-tul il-bażi tal-għarfien tonqos.

| 3.3 | Il-Komunikazzjoni tagħti dawn ir-raġunijiet għal dawn in-nuqqasijiet:






  — | nuqqas ta’ definizzjoni u fehim komuni dwar it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ; |
| --- | --- | --- |

3.3

Il-Komunikazzjoni tagħti dawn ir-raġunijiet għal dawn in-nuqqasijiet:

—

nuqqas ta’ definizzjoni u fehim komuni dwar it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ;

| — | nuqqasijiet ta’ politika li tippermetti l-isfruttament tal-potenzjal sinerġistiku tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ u l-aċċellerazzjoni tal- “ħin biex jaslu sas-suq”; |
| --- | --- |

—

nuqqasijiet ta’ politika li tippermetti l-isfruttament tal-potenzjal sinerġistiku tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ u l-aċċellerazzjoni tal- “ħin biex jaslu sas-suq”;

| — | nuqqas ta’ proġetti ta’ dimostrazzjoni tal-prodotti u prova tal-kunċett; |
| --- | --- |

—

nuqqas ta’ proġetti ta’ dimostrazzjoni tal-prodotti u prova tal-kunċett;

| — | nuqqas ta’ użu u koordinazzjoni effettivi tar-riżorsi pubbliċi; |
| --- | --- |

—

nuqqas ta’ użu u koordinazzjoni effettivi tar-riżorsi pubbliċi;

| — | aċċess insuffiċjenti għal sorsi xierqa ta’ kapital ta’ riskju; |
| --- | --- |

—

aċċess insuffiċjenti għal sorsi xierqa ta’ kapital ta’ riskju;

| — | frammentazzjoni tas-suq intern tal-UE u, b’riżultat ta’ dan, differenzi regolatorji bejn bosta reġjuni u l-Istati Membri; |
| --- | --- |

—

frammentazzjoni tas-suq intern tal-UE u, b’riżultat ta’ dan, differenzi regolatorji bejn bosta reġjuni u l-Istati Membri;

| — | nuqqas ta’ ħaddiema tas-sengħa u intraprendituri. |
| --- | --- |

—

nuqqas ta’ ħaddiema tas-sengħa u intraprendituri.

| 3.4 | L-Istrateġija preżentata f’din il-Komunikazzjoni għandha l-għan li:






  — | fil-qafas finanzarju multiannwali li jmiss, tiffoka l-politiki tal-UE fuq ir-riċerka u l-innovazzjoni u l-politika tal-koeżjoni, u tagħti prijorità lill-attivitajiet ta’ self tal-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) favur l-użu tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ; |
| --- | --- | --- |

3.4

L-Istrateġija preżentata f’din il-Komunikazzjoni għandha l-għan li:

—

fil-qafas finanzarju multiannwali li jmiss, tiffoka l-politiki tal-UE fuq ir-riċerka u l-innovazzjoni u l-politika tal-koeżjoni, u tagħti prijorità lill-attivitajiet ta’ self tal-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) favur l-użu tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ;

| — | tiżgura l-koordinazzjoni tal-attivitajiet tal-UE u dawk nazzjonali sabiex jinkisbu sinerġiji u komplementaritajiet bejniethom u fejn ikun hemm bżonn tgħaqqad ir-riżorsi; |
| --- | --- |

—

tiżgura l-koordinazzjoni tal-attivitajiet tal-UE u dawk nazzjonali sabiex jinkisbu sinerġiji u komplementaritajiet bejniethom u fejn ikun hemm bżonn tgħaqqad ir-riżorsi;

| — | tistabbilixxi Grupp Estern tal-Kwistjonijiet tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ li jagħti pariri lill-Kummissjoni dwar kwistjonijiet politiċi marbuta mat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ; |
| --- | --- |

—

tistabbilixxi Grupp Estern tal-Kwistjonijiet tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ li jagħti pariri lill-Kummissjoni dwar kwistjonijiet politiċi marbuta mat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ;

| — | li timmobilizza l-istrumenti kummerċjali eżistenti biex tiżgura kompetizzjoni ġusta u kundizzjonijiet internazzjonali uniformi. |
| --- | --- |

—

li timmobilizza l-istrumenti kummerċjali eżistenti biex tiżgura kompetizzjoni ġusta u kundizzjonijiet internazzjonali uniformi.

| 3.5 | Dan li ġej hu sommarju tal-pjan ta’ azzjoni tal-Kummissjoni: |
| --- | --- |

3.5

Dan li ġej hu sommarju tal-pjan ta’ azzjoni tal-Kummissjoni:

| 3.5.1 | Adattament tal-istrumenti tal-UE






  — | Orizzont 2020






  — | allokazzjoni ta’ EUR 6,7 biljun |
| --- | --- | --- | --- |

3.5.1

Adattament tal-istrumenti tal-UE

—

Orizzont 2020

—

allokazzjoni ta’ EUR 6,7 biljun

| — | bilanċjar ġdid lejn linji pilota/proġetti ta’ dimostrazzjoni |
| --- | --- |

—

bilanċjar ġdid lejn linji pilota/proġetti ta’ dimostrazzjoni

| — | proġetti komuni |
| --- | --- |

—

proġetti komuni

| — | kriterji tal-għażla |
| --- | --- |

—

kriterji tal-għażla

| — | Fondi Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali






  — | speċjalizzazzjoni intelliġenti |
| --- | --- | --- |

—

Fondi Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali

—

speċjalizzazzjoni intelliġenti

| — | azzjonijiet speċifiċi għall-clusters |
| --- | --- |

—

azzjonijiet speċifiċi għall-clusters

| — | il-modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat |
| --- | --- |

—

il-modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat

| — | ftehim mal-BEI |
| --- | --- |

—

ftehim mal-BEI

| — | il-promozzjoni tal-ħiliet multidixxiplinarji meħtieġa |
| --- | --- |

—

il-promozzjoni tal-ħiliet multidixxiplinarji meħtieġa

| 3.5.2 | Koordinazzjoni






  — | sinerġiji mal-politiki tal-innovazzjoni industrijali nazzjonali |
| --- | --- | --- |

3.5.2

Koordinazzjoni

—

sinerġiji mal-politiki tal-innovazzjoni industrijali nazzjonali

| — | memorandum ta’ fehim bejn il-partijiet interessati industrijali |
| --- | --- |

—

memorandum ta’ fehim bejn il-partijiet interessati industrijali

| 3.5.3 | Governanza






  — | grupp ta’ koordinazzjoni dwar it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ fl-Orizzont 2020 |
| --- | --- | --- |

3.5.3

Governanza

—

grupp ta’ koordinazzjoni dwar it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ fl-Orizzont 2020

| — | grupp estern dwar il-kwistjonijiet tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ |
| --- | --- |

—

grupp estern dwar il-kwistjonijiet tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ

| 3.5.4 | Ħiliet – il-Kummissjoni ser:






  — | taħt il-programm Orizzont 2020, tkompli bl-azzjonijiet, u ssaħħaħhom, biex tattira ż-żgħażagħ lejn it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ; |
| --- | --- | --- |

3.5.4

Ħiliet – il-Kummissjoni ser:

—

taħt il-programm Orizzont 2020, tkompli bl-azzjonijiet, u ssaħħaħhom, biex tattira ż-żgħażagħ lejn it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ;

| — | tħeġġeġ it-twaqqif mill-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT) ta’ Komunitajiet tal-Għarfien u l-Innovazzjoni (KICs) dwar il-manifattura bil-valur miżjud li tintegra n-negozju, ir-riċerka u l-edukazzjoni għolja f’dan il-qasam; |
| --- | --- |

—

tħeġġeġ it-twaqqif mill-Istitut Ewropew tal-Innovazzjoni u t-Teknoloġija (EIT) ta’ Komunitajiet tal-Għarfien u l-Innovazzjoni (KICs) dwar il-manifattura bil-valur miżjud li tintegra n-negozju, ir-riċerka u l-edukazzjoni għolja f’dan il-qasam;

| — | tippubblika Komunikazzjoni li se tindirizza l-isfidi li qed jinbidlu u jevolvu malajr u li huma marbuta mal-forniment tal-ħiliet fl-UE qabel tmiem l-2012; |
| --- | --- |

—

tippubblika Komunikazzjoni li se tindirizza l-isfidi li qed jinbidlu u jevolvu malajr u li huma marbuta mal-forniment tal-ħiliet fl-UE qabel tmiem l-2012;

| — | tiżviluppa sħubijiet bejn l-edukazzjoni u n-negozji bħall-Alleanzi tal-Għarfien għall-Edukazzjoni Għolja (HE); u |
| --- | --- |

—

tiżviluppa sħubijiet bejn l-edukazzjoni u n-negozji bħall-Alleanzi tal-Għarfien għall-Edukazzjoni Għolja (HE); u

| — | tħares lejn modi ta’ kif iżżid il-forniment ta’ ħaddiema b’livell għoli ta’ ħiliet fl-oqsma marbuta mat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ, inkluż permezz ta’ talent b’livell għoli ta’ ħiliet minn barra l-UE. |
| --- | --- |

—

tħares lejn modi ta’ kif iżżid il-forniment ta’ ħaddiema b’livell għoli ta’ ħiliet fl-oqsma marbuta mat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ, inkluż permezz ta’ talent b’livell għoli ta’ ħiliet minn barra l-UE.

| 3.5.5 | Il-kummerċ






  — | Il-Kummissjoni se taħdem biex tiżgura ambjent kummerċjali favorevoli u kundizzjonijiet globali uniformi. Dan jinkludi l-iffaċilitar tal-aċċess għas-swieq u l-opportunitajiet tal-investiment, l-evitar tat-tgħawwiġ fis-suq internazzjonali, it-titjib tal-ħarsien tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, il-promozzjoni tar-reċiproċità partikolarment fl-akkwist pubbliku, it-tnaqqis tal-użu tas-sussidji u t-tariffi u l-ostakli mhux tariffarji fil-livell globali u l-verifika tal-konformità mar-regoli applikabbli tal-UE u tad-WTO. |
| --- | --- | --- |

3.5.5

Il-kummerċ

—

Il-Kummissjoni se taħdem biex tiżgura ambjent kummerċjali favorevoli u kundizzjonijiet globali uniformi. Dan jinkludi l-iffaċilitar tal-aċċess għas-swieq u l-opportunitajiet tal-investiment, l-evitar tat-tgħawwiġ fis-suq internazzjonali, it-titjib tal-ħarsien tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, il-promozzjoni tar-reċiproċità partikolarment fl-akkwist pubbliku, it-tnaqqis tal-użu tas-sussidji u t-tariffi u l-ostakli mhux tariffarji fil-livell globali u l-verifika tal-konformità mar-regoli applikabbli tal-UE u tad-WTO.

4.   Kumpaniji Ewropej ta’ manifattura ta’ teknoloġija avvanzata

| 4.1 | L-Istrateġija tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ hija magħmula biex tippromovi manifattura bbażata fl-UE ta’ prodotti ta’ teknoloġija avvanzata essenzjali għall-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini Ewropej u n-negozji Ewropej fil-qafas tal-2020 u wara. Il-manifattura bbażata fl-UE ta’ prodotti ta’ teknoloġija avvanzata attwalment mhix kompetittiva biżżejjed fis-swieq globali minkejja li r-R&Ż Ewropej huma meqjusa ta’ klassi dinjija. Din il-problema mhix meqjusa bħala nuqqas fil-kapaċità u l-ħila ta’ manifattura fl-Ewropa iżda nuqqas ta’ trażmissjoni bejn il-qasam tar-R&Ż u l-manifattura. Fil-fatt l-għan tal-Istrateġija tal-Kummissjoni huwa li timbotta t-teknoloġija lejn il-fabbrikanti. Fil-verità, il-KESE jemmen li sabiex it-trażmissjoni tkun ta’ suċċess tirrikjedi produtturi kapaċi li jħeġġu t-teknoloġija u fl-opinjoni tal-KESE l-Ewropa m’għandhiex biżżejjed kumpaniji li qed jikkompetu fis-setturi globali tal-manifattura tat-teknoloġiji avvanzati. |
| --- | --- |

4.1

L-Istrateġija tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ hija magħmula biex tippromovi manifattura bbażata fl-UE ta’ prodotti ta’ teknoloġija avvanzata essenzjali għall-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini Ewropej u n-negozji Ewropej fil-qafas tal-2020 u wara. Il-manifattura bbażata fl-UE ta’ prodotti ta’ teknoloġija avvanzata attwalment mhix kompetittiva biżżejjed fis-swieq globali minkejja li r-R&Ż Ewropej huma meqjusa ta’ klassi dinjija. Din il-problema mhix meqjusa bħala nuqqas fil-kapaċità u l-ħila ta’ manifattura fl-Ewropa iżda nuqqas ta’ trażmissjoni bejn il-qasam tar-R&Ż u l-manifattura. Fil-fatt l-għan tal-Istrateġija tal-Kummissjoni huwa li timbotta t-teknoloġija lejn il-fabbrikanti. Fil-verità, il-KESE jemmen li sabiex it-trażmissjoni tkun ta’ suċċess tirrikjedi produtturi kapaċi li jħeġġu t-teknoloġija u fl-opinjoni tal-KESE l-Ewropa m’għandhiex biżżejjed kumpaniji li qed jikkompetu fis-setturi globali tal-manifattura tat-teknoloġiji avvanzati.

| 4.2 | Iż-żewġ tabelli t’hawn taħt ittieħdu mill-edizzjoni 2012 tal-analiżi tal-Financial Times dwar l-aqwa 500 kumpanija globali u l-aqwa 500 kumpanija fir-reġjuni maġġuri. Ġew analizzati biss is-setturi tal-manifattura ta’ teknoloġija avvanzata. |
| --- | --- |

4.2

Iż-żewġ tabelli t’hawn taħt ittieħdu mill-edizzjoni 2012 tal-analiżi tal-Financial Times dwar l-aqwa 500 kumpanija globali u l-aqwa 500 kumpanija fir-reġjuni maġġuri. Ġew analizzati biss is-setturi tal-manifattura ta’ teknoloġija avvanzata.

| 4.3 | Il-kumpaniji kkwotati ma jirrappreżentawx stampa kompleta iżda l-KESE hu sodisfatt li huma indikatur preċiż tas-saħħa relattiva li għandhom ir-reġjuni fid-dinja fil-qasam tal-manifattura.
  It-tabella “Global 500” hawn taħt turi n-numru ta’ kumpaniji f’kull settur tal-manifattura tat-teknoloġija avvanzata. Is-swieq emerġenti (SE) jinkludu fost oħrajn, l-erba’ pajjiżi BRIC. F’dan il-livell l-Ewropa għandha pożizzjoni ta’ mexxejja biss fil-qasam tal-inġinerija industrijali iżda t-tabella reġjonali tagħti stampa iktar sħiħa.












  FT Global 500 |
| --- | --- |
| Settur | Numu ta’ kumpaniji | |
| | Globali | Stati Uniti | Ġappun | SE | EUR | |
| Farmaċewtika &
  Bijoteknoloġija | 22 | 11 | 2 | 0 | 6 | Novartis (4), Roche (4), GSK, Sanofi- Aventis, AstraZeneca, Novo Nordisk Shire |
| It-teknoloġija tal-hardware | 16 | 10 | 1 | 2 | 3 | ASML, Ericsson, Nokia |
| Software & servizzi tal-kompjuters | 13 | 7 | 1 | 4 | 1 | SAP |
| Vetturi u parts | 17 | 3 | 5 | 5 | 4 | Daimler, VW, BMW, Continental |
| Kimika | 18 | 7 | 1 | 4 | 5 | Bayer, BASF, Air Liquide, Syngenta (4), Linde |
| It-tagħmir tal-kura tas-saħħa | 13 | 10 | 0 | 0 | 3 | Fresenius, Synthes (4), Essilor |
| Industriji ġenerali | 12 | 5 | 1 | 5 | 1 | Siemens |
| Inġinerija industrijali | 13 | 4 | 3 | 1 | 5 | ABB (4), Volvo, Atlas Copco, MAN, Sandvik |
| Ajruspazju u difiża | 7 | 5 | 0 | 0 | 2 | Rolls Royce, EADS |
| Tagħmir u servizzi taż-żejt | 11 | 7 | 0 | 0 | 2 | Sarpem, Transocean (4) |
| Tagħmir tad-divertiment | 4 | 0 | 3 | 0 | 1 | Philips Electrical |
| Elettronika u elettriku | 4 | 1 | 1 | 1 | 1 | Schneider Electric |

4.3

Il-kumpaniji kkwotati ma jirrappreżentawx stampa kompleta iżda l-KESE hu sodisfatt li huma indikatur preċiż tas-saħħa relattiva li għandhom ir-reġjuni fid-dinja fil-qasam tal-manifattura.

It-tabella “Global 500” hawn taħt turi n-numru ta’ kumpaniji f’kull settur tal-manifattura tat-teknoloġija avvanzata. Is-swieq emerġenti (SE) jinkludu fost oħrajn, l-erba’ pajjiżi BRIC. F’dan il-livell l-Ewropa għandha pożizzjoni ta’ mexxejja biss fil-qasam tal-inġinerija industrijali iżda t-tabella reġjonali tagħti stampa iktar sħiħa.

FT Global 500

Settur

Numu ta’ kumpaniji

Globali

Stati Uniti

Ġappun

SE

EUR

Farmaċewtika &

Bijoteknoloġija

22

11

2

0

6

Novartis (4), Roche (4), GSK, Sanofi- Aventis, AstraZeneca, Novo Nordisk Shire

It-teknoloġija tal-hardware

16

10

1

2

3

ASML, Ericsson, Nokia

Software & servizzi tal-kompjuters

13

7

1

4

1

SAP

Vetturi u parts

17

3

5

5

4

Daimler, VW, BMW, Continental

Kimika

18

7

1

4

5

Bayer, BASF, Air Liquide, Syngenta (4), Linde

It-tagħmir tal-kura tas-saħħa

13

10

0

0

3

Fresenius, Synthes (4), Essilor

Industriji ġenerali

12

5

1

5

1

Siemens

Inġinerija industrijali

13

4

3

1

5

ABB (4), Volvo, Atlas Copco, MAN, Sandvik

Ajruspazju u difiża

7

5

0

0

2

Rolls Royce, EADS

Tagħmir u servizzi taż-żejt

11

7

0

0

2

Sarpem, Transocean (4)

Tagħmir tad-divertiment

4

0

3

0

1

Philips Electrical

Elettronika u elettriku

4

1

1

1

1

Schneider Electric

| 4.4 | It-tabella reġjonali turi n-numru ta’ kumpaniji u l-kapitalizzazzjoni tas-suq aggregat. Din tagħti indikazzjoni tas-saħħa ta’ kull reġjun filwaqt li l-limitu tas-suq jindika d-daqs u s-suċċess relattiv ta’ kull settur reġjonali. |
| --- | --- |

4.4

It-tabella reġjonali turi n-numru ta’ kumpaniji u l-kapitalizzazzjoni tas-suq aggregat. Din tagħti indikazzjoni tas-saħħa ta’ kull reġjun filwaqt li l-limitu tas-suq jindika d-daqs u s-suċċess relattiv ta’ kull settur reġjonali.

| 4.5 | L-Ewropa għandha pożizzjoni mexxejja fl-inġinerija kimika u industrijali. Hija għandha pożizzjoni b’saħħitha fil-farmaċewtika u l-bijoteknoloġija kif ukoll fis-settur tal-karozzi. L-Istati Uniti tiddomina fil-qasam tat-tagħmir tal-kura tas-saħħa kif ukoll hardware u software filwaqt li l-Ġappun u l-SE huma iktar b’saħħithom mill-UE fejn jidħol hardware. |
| --- | --- |

4.5

L-Ewropa għandha pożizzjoni mexxejja fl-inġinerija kimika u industrijali. Hija għandha pożizzjoni b’saħħitha fil-farmaċewtika u l-bijoteknoloġija kif ukoll fis-settur tal-karozzi. L-Istati Uniti tiddomina fil-qasam tat-tagħmir tal-kura tas-saħħa kif ukoll hardware u software filwaqt li l-Ġappun u l-SE huma iktar b’saħħithom mill-UE fejn jidħol hardware.

| 4.6 | Din l-analiżi turi biċ-ċar li programm tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ għandu jkollu strateġija għat-tisħiħ tas-setturi fejn l-Ewropa hija dgħajfa u jisfrutta s-setturi fejn l-Ewropa għandha saħħa relattiva. Għandu jsir sforz speċifiku fit-teknoloġija tal-mediċina u t-tagħmir tal-kura tas-saħħa.














  FT Regional 500 Setturi tal-manifattura tat-teknoloġija |
| --- | --- |
| Settur | Numru ta’ kumpaniji (#) u valur tas-suq ($ biljuni) |
| | Stati Uniti | Ġappun | SE | Ewropa |
| | # | $ | # | $ | # | $ | # | $ |
| Farmaċewtika & Bijoteknoloġija | 21 | 948 | 27 | 176 | 8 | 48 | 15 | 708 |
| It-teknoloġija tal-hardware | 33 | 1,391 | 18 | 146 | 9 | 146 | 7 | 111 |
| Software & servizzi tal-kompjuters | 25 | 1,083 | 12 | 58 | 5 | 109 | 7 | 126 |
| Vetturi u parts | 9 | 161 | 38 | 446 | 10 | 115 | 13 | 290 |
| Kimika | 16 | 286 | 32 | 133 | 16 | 262 | 22 | 384 |
| It-tagħmir tal-kura tas-saħħa | 29 | 495 | 5 | 20 | 1 | 4 | 10 | 114 |
| Industriji ġenerali | 7 | 409 | 8 | 36 | 9 | 87 | 5 | 125 |
| Inġinerija industrijali | 13 | 247 | 34 | 217 | 15 | 143 | 21 | 275 |
| Ajruspazju u difiża | 12 | 269 | 0 | 0 | 1 | 5 | 9 | 115 |
| Tagħmir u servizzi taż-żejt | 16 | 324 | 0 | 0 | 1 | 10 | 2 | 119 |
| Tagħmir tad-divertiment | 2 | 25 | 14 | 118 | 0 | 0 | 1 | 20 |
| Elettronika u elettriku | 10 | 125 | 27 | 153 | 7 | 77 | 6 | 61 |
| Enerġija alternattiva | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 4 | 0 | 0 |

4.6

Din l-analiżi turi biċ-ċar li programm tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ għandu jkollu strateġija għat-tisħiħ tas-setturi fejn l-Ewropa hija dgħajfa u jisfrutta s-setturi fejn l-Ewropa għandha saħħa relattiva. Għandu jsir sforz speċifiku fit-teknoloġija tal-mediċina u t-tagħmir tal-kura tas-saħħa.

FT Regional 500 Setturi tal-manifattura tat-teknoloġija

Settur

Numru ta’ kumpaniji (#) u valur tas-suq ($ biljuni)

Stati Uniti

Ġappun

SE

Ewropa

#

$

#

$

#

$

#

$

Farmaċewtika & Bijoteknoloġija

21

948

27

176

8

48

15

708

It-teknoloġija tal-hardware

33

1,391

18

146

9

146

7

111

Software & servizzi tal-kompjuters

25

1,083

12

58

5

109

7

126

Vetturi u parts

9

161

38

446

10

115

13

290

Kimika

16

286

32

133

16

262

22

384

It-tagħmir tal-kura tas-saħħa

29

495

5

20

1

4

10

114

Industriji ġenerali

7

409

8

36

9

87

5

125

Inġinerija industrijali

13

247

34

217

15

143

21

275

Ajruspazju u difiża

12

269

0

0

1

5

9

115

Tagħmir u servizzi taż-żejt

16

324

0

0

1

10

2

119

Tagħmir tad-divertiment

2

25

14

118

0

0

1

20

Elettronika u elettriku

10

125

27

153

7

77

6

61

Enerġija alternattiva

0

0

0

0

1

4

0

0

5.   Il-perspettiva tal-KESE

| 5.1 | Sa mill-1957 fl-UE rajna jitwieldu biss tliet kumpaniji globali tat-teknoloġija avvanzata: ASML, Nokia u SAP. L-Ewropa baqgħet kontinwament lura. Dan jindika falliment tal-kapitaliżmu u l-intraprenditorja meta wieħed iqabbel mas-suċċessi ta’ kumpaniji fl-Istati Uniti fl-istess perjodu u l-avvanzi li saru fl-Asja min-naħa tal-Ġappun, it-Tajwan, il-Korea u issa ċ-Ċina. |
| --- | --- |

5.1

Sa mill-1957 fl-UE rajna jitwieldu biss tliet kumpaniji globali tat-teknoloġija avvanzata: ASML, Nokia u SAP. L-Ewropa baqgħet kontinwament lura. Dan jindika falliment tal-kapitaliżmu u l-intraprenditorja meta wieħed iqabbel mas-suċċessi ta’ kumpaniji fl-Istati Uniti fl-istess perjodu u l-avvanzi li saru fl-Asja min-naħa tal-Ġappun, it-Tajwan, il-Korea u issa ċ-Ċina.

| 5.2 | Filwaqt li f’bosta oqsma l-Amerka tipprattika l-kapitaliżmu tas-suq ħieles, il-kumpless militari/industrijali huwa marbut ma’ universitajiet mexxejja fuq skala globali u dan joħloq żona fertili ħafna għall-innovazzjoni, u firxa ta’ ideat li jiġu sfruttati fil-kultura tal-intrapriża u s-suq kbir. |
| --- | --- |

5.2

Filwaqt li f’bosta oqsma l-Amerka tipprattika l-kapitaliżmu tas-suq ħieles, il-kumpless militari/industrijali huwa marbut ma’ universitajiet mexxejja fuq skala globali u dan joħloq żona fertili ħafna għall-innovazzjoni, u firxa ta’ ideat li jiġu sfruttati fil-kultura tal-intrapriża u s-suq kbir.

| 5.3 | Il-pajjiżi tal-Asja jipprovdu ħafna appoġġ mill-Istat u jipproteġu l-industriji emerġenti sakemm dawn isiru industriji stabbiliti. Iż-żewġ naħat kienu miftuħa u miġbuda lejn investiment interjuri fit-teknoloġija avvanzata. Huma assorbew it-teknoloġiji trasferiti fl-investiment interjuri u qed jisfruttawhom. |
| --- | --- |

5.3

Il-pajjiżi tal-Asja jipprovdu ħafna appoġġ mill-Istat u jipproteġu l-industriji emerġenti sakemm dawn isiru industriji stabbiliti. Iż-żewġ naħat kienu miftuħa u miġbuda lejn investiment interjuri fit-teknoloġija avvanzata. Huma assorbew it-teknoloġiji trasferiti fl-investiment interjuri u qed jisfruttawhom.

| 5.4 | Is-sitwazzjoni tal-Ewropa hi differenti ħafna u n-nuqqas ta’ omoġenità huwa fattur prinċipali. Fi kważi kull dimensjoni, il-PDG per capita, ir-rati tal-qgħad, l-infrastruttura tal-kumpaniji, l-infrastruttura universitarja, il-prestazzjoni fl-iskejjel, is-swieq kapitali, il-flessibbiltà fis-suq tax-xogħol, il-firxa tal-internet eċċ. jeżistu differenzi kbar bejn is-sitt sottoreġjuni tal-UE hekk kif identifikati mill-Bank Dinji. Dawn huma l-UE 15 tat-Tramuntana (il-Gżejjer Brittaniċi, il-Pajjiżi Nordiċi), l-UE 15 Ċentrali (is-sitt pajjiż tal-bidu mingħajr l-Italja u flimkien mal-Awstrija), l-UE tan-Nofsinhar (l-4 Stati tal-Mediterran), l-UE 12 tat-Tramuntana (il-pajjiżi Baltiċi), l-UE 12 Ċentrali (PL,CZ, HU, SI, SK) u l-UE tan-Nofsinhar (RO u BG). |
| --- | --- |

5.4

Is-sitwazzjoni tal-Ewropa hi differenti ħafna u n-nuqqas ta’ omoġenità huwa fattur prinċipali. Fi kważi kull dimensjoni, il-PDG per capita, ir-rati tal-qgħad, l-infrastruttura tal-kumpaniji, l-infrastruttura universitarja, il-prestazzjoni fl-iskejjel, is-swieq kapitali, il-flessibbiltà fis-suq tax-xogħol, il-firxa tal-internet eċċ. jeżistu differenzi kbar bejn is-sitt sottoreġjuni tal-UE hekk kif identifikati mill-Bank Dinji. Dawn huma l-UE 15 tat-Tramuntana (il-Gżejjer Brittaniċi, il-Pajjiżi Nordiċi), l-UE 15 Ċentrali (is-sitt pajjiż tal-bidu mingħajr l-Italja u flimkien mal-Awstrija), l-UE tan-Nofsinhar (l-4 Stati tal-Mediterran), l-UE 12 tat-Tramuntana (il-pajjiżi Baltiċi), l-UE 12 Ċentrali (PL,CZ, HU, SI, SK) u l-UE tan-Nofsinhar (RO u BG).

| 5.5 | Fi sforz sabiex jiġi stabbilit livell dinji fil-qasam tal-kapaċità tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ ikun jagħmel sens li dawn il-prattiki u l-programmi jiġu adattati għal dawn is-sitt gruppi b’mod li jqis il-livell tal-universitajiet u l-istabbilimenti ta’ riċerka, il-ħiliet xjentifiċi u teknoloġiċi tal-forza tax-xogħol, il-kapaċitajiet tas-swieq eżistenti tal-kumpaniji ta’ manifattura eċċ. Jekk dan isir, l-isforzi jingħataw prijorità skont ir-reġjun u l-aqwa reġjuni jkunu fuq quddiem. Il-politiki ta’ koeżjoni li tipproponi l-Kummissjoni għandhom jitqiesu f’dan il-kuntest. |
| --- | --- |

5.5

Fi sforz sabiex jiġi stabbilit livell dinji fil-qasam tal-kapaċità tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ ikun jagħmel sens li dawn il-prattiki u l-programmi jiġu adattati għal dawn is-sitt gruppi b’mod li jqis il-livell tal-universitajiet u l-istabbilimenti ta’ riċerka, il-ħiliet xjentifiċi u teknoloġiċi tal-forza tax-xogħol, il-kapaċitajiet tas-swieq eżistenti tal-kumpaniji ta’ manifattura eċċ. Jekk dan isir, l-isforzi jingħataw prijorità skont ir-reġjun u l-aqwa reġjuni jkunu fuq quddiem. Il-politiki ta’ koeżjoni li tipproponi l-Kummissjoni għandhom jitqiesu f’dan il-kuntest.

| 5.6 | Il-Kummissjoni tmexxi l-UE permezz tal-leġislazzjoni u ħlas finanzjarju appoġġjat mill-osservatorji u l-aġenziji. Dan jista’ jkun effettiv fl-oqsma fejn Kummissarju wieħed jista’ jieħu responsabbiltà sħiħa għal inizjattiva. Jeżistu mill-inqas sitt Kummissarji involuti fil-proġett tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ u l-KESE ma jemminx li l-proġett jista’ jirnexxi mingħajr konċentrazzjoni fejn tidħol awtorità u mod iktar dirett ta’ governanza. |
| --- | --- |

5.6

Il-Kummissjoni tmexxi l-UE permezz tal-leġislazzjoni u ħlas finanzjarju appoġġjat mill-osservatorji u l-aġenziji. Dan jista’ jkun effettiv fl-oqsma fejn Kummissarju wieħed jista’ jieħu responsabbiltà sħiħa għal inizjattiva. Jeżistu mill-inqas sitt Kummissarji involuti fil-proġett tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ u l-KESE ma jemminx li l-proġett jista’ jirnexxi mingħajr konċentrazzjoni fejn tidħol awtorità u mod iktar dirett ta’ governanza.

| 5.7 | Jeħtieġ li jiġi sfidat l-għarfien konvenzjonali. Eżempju wieħed huwa l-approċċ reġjonali. Kemm il-Grupp ta’ Livell Għoli kif ukoll il-Komunikazzjoni jagħrfu li l-mekkaniżmi tal-għajnuna mill-Istat għandhom jinħasbu mill-ġdid għall-proġetti tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ. Il-Komunikazzjoni ma tindirizzax il-proposti dwar id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali bl-intensità deskritta fir-rapport tal-Grupp ta’ Livell Għoli (5). Il-KESE jilqa’ dak li tgħid il-Komunikazzjoni dwar il-kummerċ u ma jħossx li l-politiki kummerċjali eżistenti jħarsu biżżejjed l-interessi tal-UE. Dan qasam ieħor li jista’ jibbenefika minn governanza ġdida u l-insegwiment bla rażan tal-interessi tal-UE. |
| --- | --- |

5.7

Jeħtieġ li jiġi sfidat l-għarfien konvenzjonali. Eżempju wieħed huwa l-approċċ reġjonali. Kemm il-Grupp ta’ Livell Għoli kif ukoll il-Komunikazzjoni jagħrfu li l-mekkaniżmi tal-għajnuna mill-Istat għandhom jinħasbu mill-ġdid għall-proġetti tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ. Il-Komunikazzjoni ma tindirizzax il-proposti dwar id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali bl-intensità deskritta fir-rapport tal-Grupp ta’ Livell Għoli (5). Il-KESE jilqa’ dak li tgħid il-Komunikazzjoni dwar il-kummerċ u ma jħossx li l-politiki kummerċjali eżistenti jħarsu biżżejjed l-interessi tal-UE. Dan qasam ieħor li jista’ jibbenefika minn governanza ġdida u l-insegwiment bla rażan tal-interessi tal-UE.

| 5.8 | Il-KESE jilqa’ l-bidla fl-enfasi li ġab miegħu l-Grupp ta’ Livell Għoli billi ġibed l-attenzjoni mill-appoġġ għar-R&Ż għal approċċ magħmul minn tliet pilastri. F’dan ir-rispett l-FP7 issa jidher li huwa pjuttost dgħajjef. Il-KESE inkwetat ukoll li jista’ jkun li ma hemmx biżżejjed kumpaniji fl-UE bil-kapaċitajiet, il-prodotti u l-firxa globali sabiex joħolqu u jpoġġu fuq is-suq ir-riżultati tal-pilastru tar-R&Ż. Il-proposta sħiħa mibnija fuq l-ipotesi li t-tieni u t-tielet pilastru jistgħu jmexxu t-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ fis-suq. Fir-realtà, it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ huma iktar imbuttati minn kumpaniji ta’ teknoloġija avvanzata bħall-BMW, Bayer, Rolls Royce u Airbus. L-UE għandha tiżviluppa, flimkien mal-Istati Membri, strateġija sabiex tappoġġja u tiżviluppa iktar kumpaniji tal-prodott finali ta’ klassi dinjija. Il-kumpaniji eżistenti għandhom jingħataw l-inċentivi sabiex jespandu l-linji ta’ prodotti tagħhom ma’ prodotti ġodda b’livell għoli ta’ Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ immirati lejn is-swieq globali. Il-Kummissjoni stqarret bosta drabi li t-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ jistgħu joħolqu t-tkabbir u l-impjiegi. Il-KESE għandu perspettiva differenti; huma l-kumpaniji li jużaw it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ li jistgħu joħolqu t-tkabbir u l-impjiegi. L-UE għandha bżonn iktar kumpaniji bi prodotti u swieq li jistgħu jisfruttaw it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ. |
| --- | --- |

5.8

Il-KESE jilqa’ l-bidla fl-enfasi li ġab miegħu l-Grupp ta’ Livell Għoli billi ġibed l-attenzjoni mill-appoġġ għar-R&Ż għal approċċ magħmul minn tliet pilastri. F’dan ir-rispett l-FP7 issa jidher li huwa pjuttost dgħajjef. Il-KESE inkwetat ukoll li jista’ jkun li ma hemmx biżżejjed kumpaniji fl-UE bil-kapaċitajiet, il-prodotti u l-firxa globali sabiex joħolqu u jpoġġu fuq is-suq ir-riżultati tal-pilastru tar-R&Ż. Il-proposta sħiħa mibnija fuq l-ipotesi li t-tieni u t-tielet pilastru jistgħu jmexxu t-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ fis-suq. Fir-realtà, it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ huma iktar imbuttati minn kumpaniji ta’ teknoloġija avvanzata bħall-BMW, Bayer, Rolls Royce u Airbus. L-UE għandha tiżviluppa, flimkien mal-Istati Membri, strateġija sabiex tappoġġja u tiżviluppa iktar kumpaniji tal-prodott finali ta’ klassi dinjija. Il-kumpaniji eżistenti għandhom jingħataw l-inċentivi sabiex jespandu l-linji ta’ prodotti tagħhom ma’ prodotti ġodda b’livell għoli ta’ Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ immirati lejn is-swieq globali. Il-Kummissjoni stqarret bosta drabi li t-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ jistgħu joħolqu t-tkabbir u l-impjiegi. Il-KESE għandu perspettiva differenti; huma l-kumpaniji li jużaw it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ li jistgħu joħolqu t-tkabbir u l-impjiegi. L-UE għandha bżonn iktar kumpaniji bi prodotti u swieq li jistgħu jisfruttaw it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ.

| 5.9 | Meta t-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ ma jiġux imbutatti fis-suq minn kumpaniji stabbiliti tal-prodott finali, jeħdulhom posthom l-intraprendituri. Min-naħa tagħhom, l-intraprendituri jserrħu fuq il-kapital ta’ riskju jew kumpaniji stabbiliti miġbuda lejn l-intraprendituri. L-IBM kien sponsor tal-Microsoft u salva lill-Intel, l-Apple kienet sponsor tad-dividenti tal-ARM li issa hi rivali tal-Intel, kemm il-Google kif ukoll il-Facebook irċevew investimenti minn investituri sinjuri fl-industrija tat-teknoloġija, kapital ta’ riskju ieħor appoġġja lill-Google u l-Microsoft lill-Facebook. Fl-Ewropa, l-intraprendituri Nordiċi responsabbli mill-iSkype u l-Angry Birds irċevew kapital ta’ riskju minn Londra u Kalifornja. |
| --- | --- |

5.9

Meta t-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ ma jiġux imbutatti fis-suq minn kumpaniji stabbiliti tal-prodott finali, jeħdulhom posthom l-intraprendituri. Min-naħa tagħhom, l-intraprendituri jserrħu fuq il-kapital ta’ riskju jew kumpaniji stabbiliti miġbuda lejn l-intraprendituri. L-IBM kien sponsor tal-Microsoft u salva lill-Intel, l-Apple kienet sponsor tad-dividenti tal-ARM li issa hi rivali tal-Intel, kemm il-Google kif ukoll il-Facebook irċevew investimenti minn investituri sinjuri fl-industrija tat-teknoloġija, kapital ta’ riskju ieħor appoġġja lill-Google u l-Microsoft lill-Facebook. Fl-Ewropa, l-intraprendituri Nordiċi responsabbli mill-iSkype u l-Angry Birds irċevew kapital ta’ riskju minn Londra u Kalifornja.

| 5.10 | Il-proġett tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ huwa mikrokożmu tal-isfida ikbar tal-ħolqien tal-prosperità fl-UE. L-Istati Uniti għandhom strateġija mmexxija mis-suq filwaqt li fl-Asja hemm politiki mmexxija mill-Istat. L-Istati Membri tal-UE bħall-Ġermanja u l-pajjiżi Nordiċi għandhom politiki ta’ suċċess iżda ħafna oħrajn m’għandhomx. Fil-livell ġenerali tal-UE, il-Komunikazzjoni tpoġġi r-riżorsi limitati tal-UE għall-programm tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ iżda l-KESE jibża’ li l-mudell tal-ħolqien tal-prosperità mhux ser ikun effettiv biżżejjed fid-dawl tal-kompetizzjoni globali. |
| --- | --- |

5.10

Il-proġett tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ huwa mikrokożmu tal-isfida ikbar tal-ħolqien tal-prosperità fl-UE. L-Istati Uniti għandhom strateġija mmexxija mis-suq filwaqt li fl-Asja hemm politiki mmexxija mill-Istat. L-Istati Membri tal-UE bħall-Ġermanja u l-pajjiżi Nordiċi għandhom politiki ta’ suċċess iżda ħafna oħrajn m’għandhomx. Fil-livell ġenerali tal-UE, il-Komunikazzjoni tpoġġi r-riżorsi limitati tal-UE għall-programm tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ iżda l-KESE jibża’ li l-mudell tal-ħolqien tal-prosperità mhux ser ikun effettiv biżżejjed fid-dawl tal-kompetizzjoni globali.

6.   Kummenti speċifiċi

| 6.1 | Il-KESE hu inkwetat li l-“irribilanċjar” lejn it-tieni u t-tielet “pilastru” jista’ jimplika tnaqqis fl-iskala tar-R&Ż fl-UE. Il-KESE dan ma jappoġġjahx. Hemm bżonn ta’ riċerka bażika b’saħħitha sabiex tipprovdi għall-ġenerazzjoni li jmiss ta’ innovazzjoni. It-teknoloġija moderna hija bbażata l-iktar fuq ir-riżultati mhux mistennija tar-riċerka bażika. |
| --- | --- |

6.1

Il-KESE hu inkwetat li l-“irribilanċjar” lejn it-tieni u t-tielet “pilastru” jista’ jimplika tnaqqis fl-iskala tar-R&Ż fl-UE. Il-KESE dan ma jappoġġjahx. Hemm bżonn ta’ riċerka bażika b’saħħitha sabiex tipprovdi għall-ġenerazzjoni li jmiss ta’ innovazzjoni. It-teknoloġija moderna hija bbażata l-iktar fuq ir-riżultati mhux mistennija tar-riċerka bażika.

| 6.2 | Billi l-UE m’għandhiex kumpless militari/industrijali fuq l-iskala tal-Istati Uniti (jew taċ-Ċina), ix-xjenza tagħha jeħtieġ li tiġi stimulata u sfidata b’modi oħra. Dan huwa l-valur ta’ proġetti bħall-Galileo u l-ITER. |
| --- | --- |

6.2

Billi l-UE m’għandhiex kumpless militari/industrijali fuq l-iskala tal-Istati Uniti (jew taċ-Ċina), ix-xjenza tagħha jeħtieġ li tiġi stimulata u sfidata b’modi oħra. Dan huwa l-valur ta’ proġetti bħall-Galileo u l-ITER.

| 6.3 | Il-KESE jilqa’ l-enfasi fuq l-edukazzjoni u l-ħiliet. Madanakollu jinnota li l-Komunikazzjoni tenfasizza t-tnaqqis fil-gradwati tal-UE fil-qasam tax-xjenza u l-inġinerija. Id-defiċit fl-UE fix-xjenza u l-inġinerija fil-livelli kollha tal-edukazzjoni huma problema kbira kemm għall-kompetittività tal-UE b’mod ġenerali kif ukoll għall-proġett tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ b’mod partikolari. Il-pjani elenkati fil-Komunikazzjoni huma inqas minn adegwati fid-dawl tal-kobor u l-urġenza tal-problema. |
| --- | --- |

6.3

Il-KESE jilqa’ l-enfasi fuq l-edukazzjoni u l-ħiliet. Madanakollu jinnota li l-Komunikazzjoni tenfasizza t-tnaqqis fil-gradwati tal-UE fil-qasam tax-xjenza u l-inġinerija. Id-defiċit fl-UE fix-xjenza u l-inġinerija fil-livelli kollha tal-edukazzjoni huma problema kbira kemm għall-kompetittività tal-UE b’mod ġenerali kif ukoll għall-proġett tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ b’mod partikolari. Il-pjani elenkati fil-Komunikazzjoni huma inqas minn adegwati fid-dawl tal-kobor u l-urġenza tal-problema.

| 6.4 | Il-KESE reċentement ta l-opinjoni tiegħu dwar il-Komunikazzjoni dwar il-Modernizzazzjoni tal-Għajnuna mill-Istat (6). Fil-kuntest tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ, it-tħassib muri fil-punti 1.5.1 (id-definizzjoni tal-falliment tas-suq), 1.6.3 u 1.6.4 (kundizzjonijiet ekwi) huwa rilevanti. Fl-isforzi għall-ħarsien tal-kompetizzjoni fis-suq intern, ġiet mhedda l-kompetittività esterna tal-UE. |
| --- | --- |

6.4

Il-KESE reċentement ta l-opinjoni tiegħu dwar il-Komunikazzjoni dwar il-Modernizzazzjoni tal-Għajnuna mill-Istat (6). Fil-kuntest tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ, it-tħassib muri fil-punti 1.5.1 (id-definizzjoni tal-falliment tas-suq), 1.6.3 u 1.6.4 (kundizzjonijiet ekwi) huwa rilevanti. Fl-isforzi għall-ħarsien tal-kompetizzjoni fis-suq intern, ġiet mhedda l-kompetittività esterna tal-UE.

| 6.5 | Il-Komunikazzjoni tinnota li l-attività fil-qasam tal-kapital ta’ riskju naqset fl-UE matul dawn l-aħħar għaxar snin u timmira li tissostitwixxi l-fondi tal-kapital tar-riskju b’fondi tal-UE. Filwaqt li nilqgħu dan, dan mhux biżżejjed. Il-KESE jirrakkomanda li l-UE taħdem mal-Istati Membri sabiex toħloq il-prerekwiżiti għall-kapital ta’ riskju fl-Ewropa. |
| --- | --- |

6.5

Il-Komunikazzjoni tinnota li l-attività fil-qasam tal-kapital ta’ riskju naqset fl-UE matul dawn l-aħħar għaxar snin u timmira li tissostitwixxi l-fondi tal-kapital tar-riskju b’fondi tal-UE. Filwaqt li nilqgħu dan, dan mhux biżżejjed. Il-KESE jirrakkomanda li l-UE taħdem mal-Istati Membri sabiex toħloq il-prerekwiżiti għall-kapital ta’ riskju fl-Ewropa.

| 6.6 | Il-Kummissjoni infurmat lill-KESE dwar l-intenzjonijiet tagħha għall-Grupp tal-Kwistjonijiet tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ, dak li ser jieħu post il-Grupp ta’ Livell Għoli. Apparti rappreżentanti tat-teknoloġija għal kull wieħed mis-sitt Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ (in-nanoteknoloġiji, il-mikroelettroniċi, il-bijoteknoloġija, il-fototonika, il-materjali avvanzjati, sistemi avvanzati ta’ manifattura), huwa propost li jkun hemm rappreżentati tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ differenti (ħafna mill-prodotti innovattivi huma kombinazzjoni ta’ Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ differenti) u sabiex ikollna iktar utenti fl-industrija downstream (eżempju l-aeronawtika, il-qasam tal-vetturi, l-ispazju, il-bini, l-enerġija, l-ikel, tagħmir mediku, tagħmir, disinn...) mill-ewwel Grupp ta’ Livell Għoli (billi l-Istrateġija tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ timmira li tagħti spinta lill-manifattura industrijali tal-prodotti bbażati fuq it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ). |
| --- | --- |

6.6

Il-Kummissjoni infurmat lill-KESE dwar l-intenzjonijiet tagħha għall-Grupp tal-Kwistjonijiet tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ, dak li ser jieħu post il-Grupp ta’ Livell Għoli. Apparti rappreżentanti tat-teknoloġija għal kull wieħed mis-sitt Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ (in-nanoteknoloġiji, il-mikroelettroniċi, il-bijoteknoloġija, il-fototonika, il-materjali avvanzjati, sistemi avvanzati ta’ manifattura), huwa propost li jkun hemm rappreżentati tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ differenti (ħafna mill-prodotti innovattivi huma kombinazzjoni ta’ Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ differenti) u sabiex ikollna iktar utenti fl-industrija downstream (eżempju l-aeronawtika, il-qasam tal-vetturi, l-ispazju, il-bini, l-enerġija, l-ikel, tagħmir mediku, tagħmir, disinn...) mill-ewwel Grupp ta’ Livell Għoli (billi l-Istrateġija tat-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ timmira li tagħti spinta lill-manifattura industrijali tal-prodotti bbażati fuq it-Teknoloġiji Ewlenin ta’ Appoġġ).

| 6.7 | Ħafna jiddependi mill-kumpaniji rappreżentanti, l-influwenza tagħhom fuq il-Grupp tal-Kwistjonijiet li huwa ħafna (u ħafna) ikbar, is-suċċess tal-Grupp f’li jgħin lill-118-il kumpanija reġjonali fis-settur tal-manifattura ta’ teknoloġija avvanzata sabiex jiksbu status globali u fuq livell iktar importanti, is-suċċess tiegħu f’li jippromovi l-ħruġ ta’ dawn il-118-il kumpanija fil-livell lokali. |
| --- | --- |

6.7

Ħafna jiddependi mill-kumpaniji rappreżentanti, l-influwenza tagħhom fuq il-Grupp tal-Kwistjonijiet li huwa ħafna (u ħafna) ikbar, is-suċċess tal-Grupp f’li jgħin lill-118-il kumpanija reġjonali fis-settur tal-manifattura ta’ teknoloġija avvanzata sabiex jiksbu status globali u fuq livell iktar importanti, is-suċċess tiegħu f’li jippromovi l-ħruġ ta’ dawn il-118-il kumpanija fil-livell lokali.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  ĠU C 48, 15.2.2011, p. 112.

1

(2)  COM(2009) 512 final.

2

(3)  http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/ict/files/kets/hlg_report_final_en.pdf

3

(4)  Il-kumpaniji li huma mmarkati b’asterisk (*) huma Svizzeri, mhux fl-UE.

4

(5)  Il-Grupp ta’ Livell Għoli jirrakkomanda li l-UE tadatta d-dispożizzjonijiet dwar l-għajnuna mill-Istat sabiex tiffaċilita l-attivitajiet tar-RDI u l-investiment fuq skala wiesgħa b’mod partikolari bl-introduzzjoni ta’ klawżola kumplementari fil-qafas tal-UE tal-għajnuna mill-Istati fil-bord, ir-reviżjoni tal-mekkaniżmu tat-tnaqqis għall-investimenti l-kbar u żieda fil-limiti tan-notifiki, proċeduri iktar rapidi u l-użu ta’ proġetti ta’ interess komuni Ewropew.

5

(6)  Il-modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat (ĠU C 11, 15.1.2013).

6

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/95 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/95

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-medjazzjoni fl-assigurazzjoni (riformulazzjoni)”

COM(2012) 360 final – 2012/0175 (COD)

2013/C 44/16

Relatur: is-Sinjura NYGREN

Nhar il-11 ta’ Settembru 2012, il-Parlament Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li jikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-medjazzjoni fl-assigurazzjoni (riformulazzjoni)

COM(2012)360 final — 2012/0175(COD).

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar l-4 ta’ Diċembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-13 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’unanimità.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-inizjattiva tal-Kummissjoni li tirrevedi d-Direttiva dwar il-Medjazzjoni fl-Assigurazzjoni, u b’mod ġenerali huwa favur il-proposta. Ir-raġunijiet għar-reviżjoni huma ġġustifikati u l-biċċa l-kbira tal-proposti huma raġonevoli. |
| --- | --- |

1.1

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-inizjattiva tal-Kummissjoni li tirrevedi d-Direttiva dwar il-Medjazzjoni fl-Assigurazzjoni, u b’mod ġenerali huwa favur il-proposta. Ir-raġunijiet għar-reviżjoni huma ġġustifikati u l-biċċa l-kbira tal-proposti huma raġonevoli.

| 1.2 | Madankollu, xi wħud mill-proposti ma ġewx analizzati biżżejjed u jeħtieġ li jiġu kkunsidrati b’iżjed reqqa qabel ma jiġu implimentati. F’ċerti każi, hemm bżonn ta’ definizzjonijiet iżjed preċiżi tal-kunċetti sabiex ir-regoli jkun jista’ jkollhom l-effett maħsub. |
| --- | --- |

1.2

Madankollu, xi wħud mill-proposti ma ġewx analizzati biżżejjed u jeħtieġ li jiġu kkunsidrati b’iżjed reqqa qabel ma jiġu implimentati. F’ċerti każi, hemm bżonn ta’ definizzjonijiet iżjed preċiżi tal-kunċetti sabiex ir-regoli jkun jista’ jkollhom l-effett maħsub.

| 1.3 | Ir-rekwiżiti ta’ informazzjoni lill-klijenti stabbiliti fil-proposta huma, b’mod ġenerali, raġonevoli u ta’ benefiċċju għall-konsumaturi. |
| --- | --- |

1.3

Ir-rekwiżiti ta’ informazzjoni lill-klijenti stabbiliti fil-proposta huma, b’mod ġenerali, raġonevoli u ta’ benefiċċju għall-konsumaturi.

| 1.4 | Il-proposta titlob li l-intermedjarji u l-impriżi tal-assigurazzjoni jieħdu miżuri biex jidentifikaw il-kunflitti ta’ interess li jistgħu jqumu meta tkun qed issir medjazzjoni ta’ prodotti tal-assigurazzjoni, u li jinfurmaw lill-klijenti dwar dawn it-tipi ta’ kunflitti. Fil-fehma tal-KESE, dan huwa importanti u jaqbel mal-intenzjoni tal-proposta, iżda jemmem li tista’ tittejjeb f’ċerti bnadi, kif indikat hawn taħt. |
| --- | --- |

1.4

Il-proposta titlob li l-intermedjarji u l-impriżi tal-assigurazzjoni jieħdu miżuri biex jidentifikaw il-kunflitti ta’ interess li jistgħu jqumu meta tkun qed issir medjazzjoni ta’ prodotti tal-assigurazzjoni, u li jinfurmaw lill-klijenti dwar dawn it-tipi ta’ kunflitti. Fil-fehma tal-KESE, dan huwa importanti u jaqbel mal-intenzjoni tal-proposta, iżda jemmem li tista’ tittejjeb f’ċerti bnadi, kif indikat hawn taħt.

| 1.5 | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kbir ir-rekwiżiti speċifiċi stabbiliti dwar il-ħarsien tal-konsumaturi meta jixtru prodotti ta’ investiment fl-assigurazzjoni. Ta’ spiss dawn tal-aħħar ikunu tfaddil għall-irtirar, li għandu valur finanzjarju konsiderevoli għall-konsumatur u li jsir fuq perjodu fit-tul. It-tfassil ta’ prodotti bħal dawn huwa ta’ spiss kumpless, u jista’ jkun diffiċli li tingħata stampa ċara minn qabel tad-differenzi fil-kontenut u l-kundizzjonijiet u li jiġu vvalutati. Għalhekk, il-ħarsien tal-konsumaturi huwa kwistjoni ħafna iżjed importanti f’din il-kategorija ta’ prodotti tal-assigurazzjoni milli fi prodotti iżjed sempliċi b’rilevanza ekonomika inqas sinifikanti. |
| --- | --- |

1.5

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kbir ir-rekwiżiti speċifiċi stabbiliti dwar il-ħarsien tal-konsumaturi meta jixtru prodotti ta’ investiment fl-assigurazzjoni. Ta’ spiss dawn tal-aħħar ikunu tfaddil għall-irtirar, li għandu valur finanzjarju konsiderevoli għall-konsumatur u li jsir fuq perjodu fit-tul. It-tfassil ta’ prodotti bħal dawn huwa ta’ spiss kumpless, u jista’ jkun diffiċli li tingħata stampa ċara minn qabel tad-differenzi fil-kontenut u l-kundizzjonijiet u li jiġu vvalutati. Għalhekk, il-ħarsien tal-konsumaturi huwa kwistjoni ħafna iżjed importanti f’din il-kategorija ta’ prodotti tal-assigurazzjoni milli fi prodotti iżjed sempliċi b’rilevanza ekonomika inqas sinifikanti.

2.   Kontenut tad-dokument tal-Kummissjoni

| 2.1 | Id-Direttiva dwar il-Medjazzjoni fl-Assigurazzjoni hija l-unika leġislazzjoni tal-UE li tirregola l-bejgħ ta’ prodotti tal-assigurazzjoni bil-għan li tipproteġi d-drittijiet tal-konsumaturi. Id-Direttiva ġiet adottata fl-2002 u l-Istati Membri kienu obbligati jittrasponuha sa mhux iżjed tard minn Jannar 2005. Din id-Direttiva hija strument ta’ armonizzazzjoni minima, permezz ta’ għadd ta’ prinċipji globali, u ġiet implimentata fl-Istati Membri b’modi differenti ħafna. Minn kontroll tal-implimentazzjoni li wettqet il-Kummissjoni fil-perjodu 2005 –2008 diġà kien jidher il-bżonn li d-Direttiva tiġi kkunsidrata mill-ġdid. |
| --- | --- |

2.1

Id-Direttiva dwar il-Medjazzjoni fl-Assigurazzjoni hija l-unika leġislazzjoni tal-UE li tirregola l-bejgħ ta’ prodotti tal-assigurazzjoni bil-għan li tipproteġi d-drittijiet tal-konsumaturi. Id-Direttiva ġiet adottata fl-2002 u l-Istati Membri kienu obbligati jittrasponuha sa mhux iżjed tard minn Jannar 2005. Din id-Direttiva hija strument ta’ armonizzazzjoni minima, permezz ta’ għadd ta’ prinċipji globali, u ġiet implimentata fl-Istati Membri b’modi differenti ħafna. Minn kontroll tal-implimentazzjoni li wettqet il-Kummissjoni fil-perjodu 2005 –2008 diġà kien jidher il-bżonn li d-Direttiva tiġi kkunsidrata mill-ġdid.

| 2.2 | It-taqlib fis-swieq finanzjarji ta xhieda wkoll tal-importanza li tiġi stabbilita protezzjoni effettiva għall-konsumaturi fis-setturi finanzjarji kollha. Fl-2010, il-Grupp G20 talab lill-OECD, flimkien ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali kkonċernati oħra, biex jiżviluppaw prinċipji komuni għat-tisħiħ tal-protezzjoni tal-konsumaturi meta jinxtraw is-servizzi finanzjarji. Il-proposta attwali għar-reviżjoni tad-Direttiva dwar il-Medjazzjoni fl-Assigurazzjoni għandha titqies ukoll f’dan il-kuntest. |
| --- | --- |

2.2

It-taqlib fis-swieq finanzjarji ta xhieda wkoll tal-importanza li tiġi stabbilita protezzjoni effettiva għall-konsumaturi fis-setturi finanzjarji kollha. Fl-2010, il-Grupp G20 talab lill-OECD, flimkien ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali kkonċernati oħra, biex jiżviluppaw prinċipji komuni għat-tisħiħ tal-protezzjoni tal-konsumaturi meta jinxtraw is-servizzi finanzjarji. Il-proposta attwali għar-reviżjoni tad-Direttiva dwar il-Medjazzjoni fl-Assigurazzjoni għandha titqies ukoll f’dan il-kuntest.

| 2.3 | Il-Proposta għal Direttiva riveduta (it-tieni Direttiva dwar il-Medjazzjoni fl-Assigurazzjoni) għandha l-għan li ttejjeb ir-regolazzjoni tas-suq tal-assigurazzjoni permezz tal-ħolqien ta’ kundizzjonijiet ekwi għal kull min ikun involut fil-bejgħ tal-prodotti tal-assigurazzjoni, kif ukoll li ssaħħaħ il-protezzjoni tad-detenturi ta’ polzi tal-assigurazzjoni. |
| --- | --- |

2.3

Il-Proposta għal Direttiva riveduta (it-tieni Direttiva dwar il-Medjazzjoni fl-Assigurazzjoni) għandha l-għan li ttejjeb ir-regolazzjoni tas-suq tal-assigurazzjoni permezz tal-ħolqien ta’ kundizzjonijiet ekwi għal kull min ikun involut fil-bejgħ tal-prodotti tal-assigurazzjoni, kif ukoll li ssaħħaħ il-protezzjoni tad-detenturi ta’ polzi tal-assigurazzjoni.

| 2.3.1 | L-għanijiet globali huma kompetizzjoni ġusta, il-protezzjoni tal-konsumaturi u l-integrazzjoni tas-suq. Għandhom jiġu identifikati, ġestiti u jitnaqqsu l-kunflitti ta’ interess. Il-kwalifiki professjonali tal-bejjiegħa għandhom jirriflettu l-kumplessità tal-prodotti mibjugħa. Għandhom jiġu ssemplifikati l-proċeduri għall-attivitajiet transkonfinali. |
| --- | --- |

2.3.1

L-għanijiet globali huma kompetizzjoni ġusta, il-protezzjoni tal-konsumaturi u l-integrazzjoni tas-suq. Għandhom jiġu identifikati, ġestiti u jitnaqqsu l-kunflitti ta’ interess. Il-kwalifiki professjonali tal-bejjiegħa għandhom jirriflettu l-kumplessità tal-prodotti mibjugħa. Għandhom jiġu ssemplifikati l-proċeduri għall-attivitajiet transkonfinali.

| 2.3.2 | Permezz tal-proposta, ser jitwessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva, b’mod li mhux biss tiġi inkluża d-distribuzzjoni permezz tal-intermedjarji tal-assigurazzjoni iżda wkoll, ftit jew wisq, id-distribuzzjoni kollha tal-prodotti tal-assigurazzjoni. |
| --- | --- |

2.3.2

Permezz tal-proposta, ser jitwessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva, b’mod li mhux biss tiġi inkluża d-distribuzzjoni permezz tal-intermedjarji tal-assigurazzjoni iżda wkoll, ftit jew wisq, id-distribuzzjoni kollha tal-prodotti tal-assigurazzjoni.

| 2.3.3 | Il-Kummissjoni hija tal-fehma li, b’mod ġenerali, il-proposta hija strument minimu ta’ armonizzazzjoni, li jfisser li l-Istati Membri jkollhom il-possibbiltà li jistabbilixxu rekwiżiti iżjed stretti sabiex jipproteġu l-konsumaturi. |
| --- | --- |

2.3.3

Il-Kummissjoni hija tal-fehma li, b’mod ġenerali, il-proposta hija strument minimu ta’ armonizzazzjoni, li jfisser li l-Istati Membri jkollhom il-possibbiltà li jistabbilixxu rekwiżiti iżjed stretti sabiex jipproteġu l-konsumaturi.

3.   Kummenti tal-KESE dwar il-Proposta għal Direttiva

| 3.1 | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-inizjattiva tal-Kummissjoni li tirrevedi d-Direttiva dwar il-Medjazzjoni fl-Assigurazzjoni, u b’mod ġenerali huwa favur il-proposta. Ir-raġunijiet għar-reviżjoni huma ġġustifikati u l-biċċa l-kbira tal-proposti huma raġonevoli. Il-Kumitat japprova wkoll il-proposta li tiġi inkluża dispożizzjoni li d-Direttiva tkun riveduta ħames snin wara li tidħol fis-seħħ. Madankollu, xi wħud mill-proposti ma ġewx analizzati biżżejjed u jeħtieġ li jiġu kkunsidrati b’iżjed reqqa qabel ma jiġu implimentati. |
| --- | --- |

3.1

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-inizjattiva tal-Kummissjoni li tirrevedi d-Direttiva dwar il-Medjazzjoni fl-Assigurazzjoni, u b’mod ġenerali huwa favur il-proposta. Ir-raġunijiet għar-reviżjoni huma ġġustifikati u l-biċċa l-kbira tal-proposti huma raġonevoli. Il-Kumitat japprova wkoll il-proposta li tiġi inkluża dispożizzjoni li d-Direttiva tkun riveduta ħames snin wara li tidħol fis-seħħ. Madankollu, xi wħud mill-proposti ma ġewx analizzati biżżejjed u jeħtieġ li jiġu kkunsidrati b’iżjed reqqa qabel ma jiġu implimentati.

3.2   Kamp ta’ applikazzjoni u definizzjoni

| 3.2.1 | L-Artikolu 1 jipproponi li l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva jitwessa’ b’mod sostanzjali meta mqabbel mal-leġislazzjoni attwali. Il-kunċett tal-medjazzjoni fl-assigurazzjoni jitwessa’ fil-proposta, biex jinkorpora mhux biss l-intermedjarji indipendenti iżda wkoll l-impjegati tal-impriżi tal-assigurazzjoni. Din tista’ tkun bidla pożittiva, għax ifisser li s-suq kollu tal-assigurazzjoni jkun kopert mill-istess regoli. Il-banek jiġu inklużi, fid-dawl tal-fatt li l-firxa tal-prodotti li joffru tinkludi wkoll l-assigurazzjoni. |
| --- | --- |

3.2.1

L-Artikolu 1 jipproponi li l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva jitwessa’ b’mod sostanzjali meta mqabbel mal-leġislazzjoni attwali. Il-kunċett tal-medjazzjoni fl-assigurazzjoni jitwessa’ fil-proposta, biex jinkorpora mhux biss l-intermedjarji indipendenti iżda wkoll l-impjegati tal-impriżi tal-assigurazzjoni. Din tista’ tkun bidla pożittiva, għax ifisser li s-suq kollu tal-assigurazzjoni jkun kopert mill-istess regoli. Il-banek jiġu inklużi, fid-dawl tal-fatt li l-firxa tal-prodotti li joffru tinkludi wkoll l-assigurazzjoni.

| 3.2.2 | Fil-fehma tal-KESE, huwa essenzjali li tiġi regolata s-sitwazzjoni tal-bejgħ tal-prodotti tal-assigurazzjoni, hi liema hi l-kategorija professjonali fis-settur tal-assigurazzjoni li huwa responsabbli għall-bejgħ. Għalhekk tidher ħaġa stramba li l-proposta ssemmi b’mod espliċitu l-ġestjoni professjonali tal-pretensjonijiet u l-perizja teknika. |
| --- | --- |

3.2.2

Fil-fehma tal-KESE, huwa essenzjali li tiġi regolata s-sitwazzjoni tal-bejgħ tal-prodotti tal-assigurazzjoni, hi liema hi l-kategorija professjonali fis-settur tal-assigurazzjoni li huwa responsabbli għall-bejgħ. Għalhekk tidher ħaġa stramba li l-proposta ssemmi b’mod espliċitu l-ġestjoni professjonali tal-pretensjonijiet u l-perizja teknika.

3.3   Rekwiżiti professjonali u organizzattivi

| 3.3.1 | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kbir ħafna l-proposta li l-Istati Membri jitgħabbew bir-responsabbiltà biex jiżguraw li l-intermedjarji tal-assigurazzjoni u l-persunal tal-impriżi tal-assigurazzjoni li jwettqu attivitajiet marbuta mal-medjazzjoni fl-assigurazzjoni jaġġornaw l-għarfien u l-ħiliet tagħhom. Huwa importanti f’dan ir-rigward li tiġi enfasizzata r-responsabbiltà ta’ min iħaddem biex jiżgura li l-persunal ikollu aċċess għat-taħriġ kontinwu li huwa meħtieġ biex iwettaq il-kompiti tiegħu b’mod effettiv u sodisfaċenti. |
| --- | --- |

3.3.1

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kbir ħafna l-proposta li l-Istati Membri jitgħabbew bir-responsabbiltà biex jiżguraw li l-intermedjarji tal-assigurazzjoni u l-persunal tal-impriżi tal-assigurazzjoni li jwettqu attivitajiet marbuta mal-medjazzjoni fl-assigurazzjoni jaġġornaw l-għarfien u l-ħiliet tagħhom. Huwa importanti f’dan ir-rigward li tiġi enfasizzata r-responsabbiltà ta’ min iħaddem biex jiżgura li l-persunal ikollu aċċess għat-taħriġ kontinwu li huwa meħtieġ biex iwettaq il-kompiti tiegħu b’mod effettiv u sodisfaċenti.

| 3.3.2 | Il-Kumitat huwa tal-fehma li għandu jkun hemm tip ta’ dispożizzjoni li titlob li l-intermedjarji kollha tal-assigurazzjoni, kemm dawk impjegati kif ukoll dawk li jaħdmu għal rashom, ikunu jistgħu jippreżentaw dokumentazzjoni li turi x’taħriġ professjonali jkollhom. |
| --- | --- |

3.3.2

Il-Kumitat huwa tal-fehma li għandu jkun hemm tip ta’ dispożizzjoni li titlob li l-intermedjarji kollha tal-assigurazzjoni, kemm dawk impjegati kif ukoll dawk li jaħdmu għal rashom, ikunu jistgħu jippreżentaw dokumentazzjoni li turi x’taħriġ professjonali jkollhom.

| 3.3.3 | L-Artikolu 8(2) jipprevedi li kull min iwettaq medjazzjoni fl-assigurazzjoni b’mod dirett għandu jkollu kondotta tal-pulizija nadifa b’relazzjoni ma’ offiżi kriminali serji jew reati oħra marbuta ma’ attivitajiet finanzjarji. Fil-fehma tal-Kumitat, għandu jkun possibbli li l-awtoritajiet nazzjonali formali jwettqu dan il-kontroll sabiex iħarsu l-privatezza tal-individwi u jevitaw proċeduri kkumplikati u għaljin. Waħda mill-problemi f’dan ir-rigward tista’ tkun li l-pajjiżi għandhom kriterji differenti dwar x’jiddaħħal fil-kondotta tal-pulizija, li jfisser li r-regola jista’ jkollha implikazzjonijiet differenti minn pajjiż għal ieħor. |
| --- | --- |

3.3.3

L-Artikolu 8(2) jipprevedi li kull min iwettaq medjazzjoni fl-assigurazzjoni b’mod dirett għandu jkollu kondotta tal-pulizija nadifa b’relazzjoni ma’ offiżi kriminali serji jew reati oħra marbuta ma’ attivitajiet finanzjarji. Fil-fehma tal-Kumitat, għandu jkun possibbli li l-awtoritajiet nazzjonali formali jwettqu dan il-kontroll sabiex iħarsu l-privatezza tal-individwi u jevitaw proċeduri kkumplikati u għaljin. Waħda mill-problemi f’dan ir-rigward tista’ tkun li l-pajjiżi għandhom kriterji differenti dwar x’jiddaħħal fil-kondotta tal-pulizija, li jfisser li r-regola jista’ jkollha implikazzjonijiet differenti minn pajjiż għal ieħor.

3.4   Rekwiżiti ta’ informazzjoni

| 3.4.1 | Il-proposta titlob li l-informazzjoni kollha, inkluża l-promozzjoni kummerċjali, għandha tkun ċara u mhux qarrieqa. Għandu jkun ċar mill-materjal ipprovdut jekk l-informazzjoni tkunx ta’ tip promozzjonali jew ta’ tip ieħor. L-intermedjarji tal-assigurazzjoni għandhom jinfurmaw lill-klijenti tagħhom sa liema punt l-informazzjoni tirrappreżenta pariri dwar il-prodotti tal-assigurazzjon li jipprovdu. Għandu jkun ċar jekk l-intermedjarju hux qed jaħdem f’isem impriża tal-assigurazzjoni jew hux qed jaġixxi b’mod indipendenti, u min qed iħallas ir-rimunerazzjoni tal-intermedjarju. Fil-fehma tal-KESE, b’mod ġenerali, il-proposta tista’ titqies bħala raġonevoli u ta’ benefiċċju għall-konsumaturi. |
| --- | --- |

3.4.1

Il-proposta titlob li l-informazzjoni kollha, inkluża l-promozzjoni kummerċjali, għandha tkun ċara u mhux qarrieqa. Għandu jkun ċar mill-materjal ipprovdut jekk l-informazzjoni tkunx ta’ tip promozzjonali jew ta’ tip ieħor. L-intermedjarji tal-assigurazzjoni għandhom jinfurmaw lill-klijenti tagħhom sa liema punt l-informazzjoni tirrappreżenta pariri dwar il-prodotti tal-assigurazzjon li jipprovdu. Għandu jkun ċar jekk l-intermedjarju hux qed jaħdem f’isem impriża tal-assigurazzjoni jew hux qed jaġixxi b’mod indipendenti, u min qed iħallas ir-rimunerazzjoni tal-intermedjarju. Fil-fehma tal-KESE, b’mod ġenerali, il-proposta tista’ titqies bħala raġonevoli u ta’ benefiċċju għall-konsumaturi.

| 3.4.2 | Jista’ jkun hemm il-periklu li l-intermedjarji jippruvaw jevitaw ir-responsabbiltà tagħhom li jipprovdu pariri billi jinfurmaw lill-klijent li mhux qed jiġi pprovdut servizz ta’ konsulenza. Għalhekk, il-klawsola proposta tista’ tagħti lok għal problemi ta’ interpretazzjoni. Jekk din ir-regola trid tinżamm, trid tkun issupplementata b’regola oħra li tistipula li jekk wara joħroġ li l-intermedjarju ta parir dwar il-prodotti ta’ medjazzjoni, dan ma għandux jaffettwa d-dritt tal-konsumatur li jirċievi kumpens għall-għoti ta’ pariri ħżiena. |
| --- | --- |

3.4.2

Jista’ jkun hemm il-periklu li l-intermedjarji jippruvaw jevitaw ir-responsabbiltà tagħhom li jipprovdu pariri billi jinfurmaw lill-klijent li mhux qed jiġi pprovdut servizz ta’ konsulenza. Għalhekk, il-klawsola proposta tista’ tagħti lok għal problemi ta’ interpretazzjoni. Jekk din ir-regola trid tinżamm, trid tkun issupplementata b’regola oħra li tistipula li jekk wara joħroġ li l-intermedjarju ta parir dwar il-prodotti ta’ medjazzjoni, dan ma għandux jaffettwa d-dritt tal-konsumatur li jirċievi kumpens għall-għoti ta’ pariri ħżiena.

| 3.4.3 | Bosta prodotti iżjed sempliċi jinbiegħu mingħajr l-għoti ta’ pariri, pereżempju permezz tal-internet. L-Artikolu 18 jittratta l-bejgħ li fih ma tingħatax konsulenza. L-Artikolu 18(1)(b) jistipula li l-intermedjarju għandu jispeċifika lill-klijent ir-raġunijiet għal xi parir mogħti, minkejja li l-artikolu jittratta sitwazzjonijiet fejn ma tingħatax konsulenza. Il-formulazzjoni hija kontradittorja u, f’dan il-punt, il-proposta għandha tiġi ċċarata. |
| --- | --- |

3.4.3

Bosta prodotti iżjed sempliċi jinbiegħu mingħajr l-għoti ta’ pariri, pereżempju permezz tal-internet. L-Artikolu 18 jittratta l-bejgħ li fih ma tingħatax konsulenza. L-Artikolu 18(1)(b) jistipula li l-intermedjarju għandu jispeċifika lill-klijent ir-raġunijiet għal xi parir mogħti, minkejja li l-artikolu jittratta sitwazzjonijiet fejn ma tingħatax konsulenza. Il-formulazzjoni hija kontradittorja u, f’dan il-punt, il-proposta għandha tiġi ċċarata.

| 3.4.4 | L-Artikolu 20 jistabbilixxi rekwiżit formali li l-informazzjoni għall-klijenti tiġi pprovduta fuq il-karta. L-għadd ta’ derogi juri li din qajla għadha prattika standard. Minflok, ikun aħjar li jiġu pprovduti l-elementi fundamentali ta’ informazzjoni tal-prodott fuq il-karta b’referenzi għal sorsi addizzjonali ta’ informazzjoni. |
| --- | --- |

3.4.4

L-Artikolu 20 jistabbilixxi rekwiżit formali li l-informazzjoni għall-klijenti tiġi pprovduta fuq il-karta. L-għadd ta’ derogi juri li din qajla għadha prattika standard. Minflok, ikun aħjar li jiġu pprovduti l-elementi fundamentali ta’ informazzjoni tal-prodott fuq il-karta b’referenzi għal sorsi addizzjonali ta’ informazzjoni.

3.5   Kunflitti ta’ interess u trasparenza

| 3.5.1 | Il-proposta titlob li l-intermedjarji tal-assigurazzjoni u l-impriżi tal-assigurazzjoni jieħdu miżuri biex jidentifikaw il-kunflitti ta’ interess li jistgħu jqumu meta tkun qed issir medjazzjoni ta’ prodotti tal-assigurazzjoni, u li jinfurmaw lill-klijenti dwar dawn il-kunflitti. Fil-fehma tal-KESE, dan huwa importanti u jaqbel mal-intenzjoni tal-proposta, iżda jemmem li tista’ tittejjeb kif indikat hawn taħt. |
| --- | --- |

3.5.1

Il-proposta titlob li l-intermedjarji tal-assigurazzjoni u l-impriżi tal-assigurazzjoni jieħdu miżuri biex jidentifikaw il-kunflitti ta’ interess li jistgħu jqumu meta tkun qed issir medjazzjoni ta’ prodotti tal-assigurazzjoni, u li jinfurmaw lill-klijenti dwar dawn il-kunflitti. Fil-fehma tal-KESE, dan huwa importanti u jaqbel mal-intenzjoni tal-proposta, iżda jemmem li tista’ tittejjeb kif indikat hawn taħt.

| 3.5.2 | L-Artikolu 17(1)(d)-(g) jipprevedi regoli dwar l-informazzjoni li għandha tingħata dwar ir-rimunerazzjoni li jirċievi l-intermedjarju b’relazzjoni mal-kuntratt. Il-KESE jaqbel li għandha tingħata informazzjoni dwar kif tiġi ddeterminata r-rimunerazzjoni, iżda jibża’ li informazzjoni dettaljata żżejjed dwar ammonti riċevuti, kif inhu mitlub fil-punt (f), tista’ tqarraq lill-klijenti li qed jippruvaw jieħdu deċiżjoni. Huwa importanti li l-klijent jifhem b’mod ċar il-prezz totali tal-prodott, u li jkun konxju ta’ kemm qed iħallas lill-intermedjarju, u liema rimunerazzjoni, possibbilment, qed jirċievi mingħand l-impriża tal-assigurazzjoni. |
| --- | --- |

3.5.2

L-Artikolu 17(1)(d)-(g) jipprevedi regoli dwar l-informazzjoni li għandha tingħata dwar ir-rimunerazzjoni li jirċievi l-intermedjarju b’relazzjoni mal-kuntratt. Il-KESE jaqbel li għandha tingħata informazzjoni dwar kif tiġi ddeterminata r-rimunerazzjoni, iżda jibża’ li informazzjoni dettaljata żżejjed dwar ammonti riċevuti, kif inhu mitlub fil-punt (f), tista’ tqarraq lill-klijenti li qed jippruvaw jieħdu deċiżjoni. Huwa importanti li l-klijent jifhem b’mod ċar il-prezz totali tal-prodott, u li jkun konxju ta’ kemm qed iħallas lill-intermedjarju, u liema rimunerazzjoni, possibbilment, qed jirċievi mingħand l-impriża tal-assigurazzjoni.

| 3.5.3 | Skont l-Artikolu 17(4), tinħtieġ informazzjoni dwar ir-rimunerazzjoni tal-intermedjarju kull darba li l-klijent jagħmel ħlas fil-qafas tal-kuntratt tal-assigurazzjoni wara li dan jiġi konkluż. Fid-dawl tal-forom ta’ ħlasijiet awtomatizzati, bħad-debiti diretti, li llum il-ġurnata jintużaw b’mod regolari għall-kuntratti tal-assigurazzjoni fit-tul, id-dispożizzjoni proposta tidher eċċessiva. Ikun tajjeb li l-klijenti tar-rimunerazzjoni tal-intermedjarju jirċievu dikjarazzjoni kull sena. |
| --- | --- |

3.5.3

Skont l-Artikolu 17(4), tinħtieġ informazzjoni dwar ir-rimunerazzjoni tal-intermedjarju kull darba li l-klijent jagħmel ħlas fil-qafas tal-kuntratt tal-assigurazzjoni wara li dan jiġi konkluż. Fid-dawl tal-forom ta’ ħlasijiet awtomatizzati, bħad-debiti diretti, li llum il-ġurnata jintużaw b’mod regolari għall-kuntratti tal-assigurazzjoni fit-tul, id-dispożizzjoni proposta tidher eċċessiva. Ikun tajjeb li l-klijenti tar-rimunerazzjoni tal-intermedjarju jirċievu dikjarazzjoni kull sena.

| 3.5.4 | Il-KESE japprova l-proposta fl-Artikolu 21 dwar il-bejgħ inkroċjat, liema dispożizzjoni tistipula li l-intermedjarju tal-assigurazzjoni għandu jinforma lill-klijent li huwa possibbli li dan jixtri l-komponenti tal-pakkett b’mod separat. |
| --- | --- |

3.5.4

Il-KESE japprova l-proposta fl-Artikolu 21 dwar il-bejgħ inkroċjat, liema dispożizzjoni tistipula li l-intermedjarju tal-assigurazzjoni għandu jinforma lill-klijent li huwa possibbli li dan jixtri l-komponenti tal-pakkett b’mod separat.

| 3.5.5 | L-introduzzjoni ta’ prinċipju ġenerali ta’ kundizzjonijiet indaqs bejn il-kanali tad-distribuzzjoni hija importanti ħafna għal informazzjoni u trasparenza bbilanċjati tajjeb mingħajr il-periklu li jkun hemm distorsjoni tal-kompetizzjoni. |
| --- | --- |

3.5.5

L-introduzzjoni ta’ prinċipju ġenerali ta’ kundizzjonijiet indaqs bejn il-kanali tad-distribuzzjoni hija importanti ħafna għal informazzjoni u trasparenza bbilanċjati tajjeb mingħajr il-periklu li jkun hemm distorsjoni tal-kompetizzjoni.

3.6   Rekwiżiti addizzjonali tal-ħarsien tal-klijenti b’rabta mal-prodotti ta’ investiment fl-assigurazzjoni

| 3.6.1 | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kbir ir-rekwiżiti speċifiċi stabbiliti dwar il-ħarsien tal-konsumaturi meta jixtru prodotti ta’ investiment fl-assigurazzjoni. Hemm differenzi sostanzjali bejn il-forom iżjed sempliċi tal-assigurazzjoni u l-prodotti ta’ investiment fl-assigurazzjoni. Ta’ spiss dawn tal-aħħar ikunu tfaddil għall-irtirar, li għandu valur finanzjarju konsiderevoli għall-konsumatur u li jsir fuq perjodu fit-tul. Kemm il-fażi tal-akkumulazzjoni kif ukoll il-perjodu ta’ ħlas jistgħu jieħdu għexieren ta’ snin. It-tfassil ta’ prodotti bħal dawn huwa ta’ spiss kumpless, u jista’ jkun diffiċli li jkun hemm stampa ċara minn qabel tad-differenzi fil-kontenut u l-kundizzjonijiet u li jiġu vvalutati. Għalhekk, il-ħarsien tal-konsumaturi huwa kwistjoni ħafna iżjed importanti f’din il-kategorija ta’ prodotti tal-assigurazzjoni milli fi prodotti iżjed sempliċi b’rilevanza ekonomika inqas sinifikanti. |
| --- | --- |

3.6.1

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kbir ir-rekwiżiti speċifiċi stabbiliti dwar il-ħarsien tal-konsumaturi meta jixtru prodotti ta’ investiment fl-assigurazzjoni. Hemm differenzi sostanzjali bejn il-forom iżjed sempliċi tal-assigurazzjoni u l-prodotti ta’ investiment fl-assigurazzjoni. Ta’ spiss dawn tal-aħħar ikunu tfaddil għall-irtirar, li għandu valur finanzjarju konsiderevoli għall-konsumatur u li jsir fuq perjodu fit-tul. Kemm il-fażi tal-akkumulazzjoni kif ukoll il-perjodu ta’ ħlas jistgħu jieħdu għexieren ta’ snin. It-tfassil ta’ prodotti bħal dawn huwa ta’ spiss kumpless, u jista’ jkun diffiċli li jkun hemm stampa ċara minn qabel tad-differenzi fil-kontenut u l-kundizzjonijiet u li jiġu vvalutati. Għalhekk, il-ħarsien tal-konsumaturi huwa kwistjoni ħafna iżjed importanti f’din il-kategorija ta’ prodotti tal-assigurazzjoni milli fi prodotti iżjed sempliċi b’rilevanza ekonomika inqas sinifikanti.

| 3.6.2 | Madankollu, il-Kumitat jixtieq li jkun iżjed ċar liema prodotti huma kkonċernati. Id-definizzjoni mogħtija fl-Artikolu 2(4) tal-Proposta tirreferi għar-Regolament dwar dokumenti ewlenin ta’ informazzjoni għall-prodotti ta’ investiment. Fil-fehma tal-Kumitat, din id-definizzjoni hija vaga wisq, meta wieħed iqis li l-proposta fiha rekwiżiti iżjed speċifiċi għall-ħarsien tal-konsumaturi għal dawn it-tipi ta’ medjazzjoni, u peress li huwa importanti li l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli għandu jkun ċar u rilevanti sabiex jiġi żgurat li l-konsumaturi jkunu mħarsa fil-prattika (1). |
| --- | --- |

3.6.2

Madankollu, il-Kumitat jixtieq li jkun iżjed ċar liema prodotti huma kkonċernati. Id-definizzjoni mogħtija fl-Artikolu 2(4) tal-Proposta tirreferi għar-Regolament dwar dokumenti ewlenin ta’ informazzjoni għall-prodotti ta’ investiment. Fil-fehma tal-Kumitat, din id-definizzjoni hija vaga wisq, meta wieħed iqis li l-proposta fiha rekwiżiti iżjed speċifiċi għall-ħarsien tal-konsumaturi għal dawn it-tipi ta’ medjazzjoni, u peress li huwa importanti li l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli għandu jkun ċar u rilevanti sabiex jiġi żgurat li l-konsumaturi jkunu mħarsa fil-prattika (1).

| 3.6.3 | Skont l-Artikolu 24(5)(b), meta intermedjarju jinforma lill-klijent li qed jingħata parir dwar l-assigurazzjoni fuq bażi indipendenti, l-intermedjarju m’għandux jirċievi ħlas, kummissjonijiet jew xi xorta oħra ta’ rimunerazzjoni minn partijiet terzi. Il-KESE japprova l-proposta fid-dawl tal-bżonn partikolari għall-ħarsien tal-konsumaturi li jqum f’din is-sitwazzjoni speċifika. |
| --- | --- |

3.6.3

Skont l-Artikolu 24(5)(b), meta intermedjarju jinforma lill-klijent li qed jingħata parir dwar l-assigurazzjoni fuq bażi indipendenti, l-intermedjarju m’għandux jirċievi ħlas, kummissjonijiet jew xi xorta oħra ta’ rimunerazzjoni minn partijiet terzi. Il-KESE japprova l-proposta fid-dawl tal-bżonn partikolari għall-ħarsien tal-konsumaturi li jqum f’din is-sitwazzjoni speċifika.

3.7   Soluzzjoni tat-tilwim barra mill-qorti

| 3.7.1 | L-Artikolu 13 jistipula li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li hemm proċeduri adatti, effettivi, imparzjali u indipendenti biex il-klijenti jsibu soluzzjoni għat-tilwim. F’dan il-kuntest, il-KESE jixtieq jenfasizza l-importanza li l-korpi għas-soluzzjoni tat-tilwim jingħataw setgħa ġenwina, u li jkun hemm l-opportunità li l-evidenza tingħata bil-fomm sabiex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tad-Direttiva. Il-KESE jenfasizza wkoll l-importanza li tiġi żgurata l-possibbiltà li tinstab soluzzjoni għat-tilwim fil-qorti, sabiex il-konsumatur ma jiġix sempliċement riferut għal rimedji barra l-qrati. |
| --- | --- |

3.7.1

L-Artikolu 13 jistipula li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li hemm proċeduri adatti, effettivi, imparzjali u indipendenti biex il-klijenti jsibu soluzzjoni għat-tilwim. F’dan il-kuntest, il-KESE jixtieq jenfasizza l-importanza li l-korpi għas-soluzzjoni tat-tilwim jingħataw setgħa ġenwina, u li jkun hemm l-opportunità li l-evidenza tingħata bil-fomm sabiex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tad-Direttiva. Il-KESE jenfasizza wkoll l-importanza li tiġi żgurata l-possibbiltà li tinstab soluzzjoni għat-tilwim fil-qorti, sabiex il-konsumatur ma jiġix sempliċement riferut għal rimedji barra l-qrati.

3.8   Pieni

| 3.8.1 | L-Artikolu 26 tal-Proposta jistipula li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li s-sanzjonijiet u l-miżuri amministrattivi tagħhom ikunu effiċjenti, proporzjonati u dissważivi. Il-KESE jaqbel ma’ dawn l-għanijiet. |
| --- | --- |

3.8.1

L-Artikolu 26 tal-Proposta jistipula li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li s-sanzjonijiet u l-miżuri amministrattivi tagħhom ikunu effiċjenti, proporzjonati u dissważivi. Il-KESE jaqbel ma’ dawn l-għanijiet.

| 3.8.2 | Madankollu, l-Artikolu 28(2)(f) jipproponi li l-persuni fiżiċi għandhom ikunu suġġetti għal sanzjonijiet amministrattivi finanzjarji sa EUR 5 miljun. Fil-fehma tal-Kumitat, dan l-ammont huwa għoli żżejjed, minkejja li huwa l-ogħla ammont possibbli għas-sanzjonijiet amministrattivi. Ir-regola hija dubjuża, b’mod partikolari peress li tikkonċerna sanzjonijiet amministrattivi pjuttost milli l-għoti ta’ kumpens lill-parti li tkun sofriet id-danni wara li tkun ngħatat sentenza ġudizzjarja. |
| --- | --- |

3.8.2

Madankollu, l-Artikolu 28(2)(f) jipproponi li l-persuni fiżiċi għandhom ikunu suġġetti għal sanzjonijiet amministrattivi finanzjarji sa EUR 5 miljun. Fil-fehma tal-Kumitat, dan l-ammont huwa għoli żżejjed, minkejja li huwa l-ogħla ammont possibbli għas-sanzjonijiet amministrattivi. Ir-regola hija dubjuża, b’mod partikolari peress li tikkonċerna sanzjonijiet amministrattivi pjuttost milli l-għoti ta’ kumpens lill-parti li tkun sofriet id-danni wara li tkun ngħatat sentenza ġudizzjarja.

3.9   Rappurtar ta’ ksur

| 3.9.1 | L-Artiklu 30 jistipula li għandha tiġi stabbilita sistema effettiva għar-rappurtar tal-ksur. Il-KESE jenfasizza li l-persunal għandu jkun kapaċi jirrapporta kwalunkwe ksur tar-regoli lill-awtorità superviżorja rilevanti mingħajr ma dan ikollu riperkussjonijiet fil-liġi tax-xogħol jew liġijiet oħra. Dan huwa importanti għaċ-ċertezza legali, il-kompetizzjoni ġusta u, naturalment, għall-protezzjoni tal-konsumaturi. Għandu jkun possibbli wkoll li jiġu rappurtati suspetti ta’ ksur tal-leġislazzjoni fis-seħħ. Mhuwiex biżżejjed li l-persunal tal-impriżi u l-intermedjarji tal-assigurazzjoni jiġu riferuti għall-proċeduri interni tal-kumpanija dwar ir-rappurtar f’każ ta’ ksur. |
| --- | --- |

3.9.1

L-Artiklu 30 jistipula li għandha tiġi stabbilita sistema effettiva għar-rappurtar tal-ksur. Il-KESE jenfasizza li l-persunal għandu jkun kapaċi jirrapporta kwalunkwe ksur tar-regoli lill-awtorità superviżorja rilevanti mingħajr ma dan ikollu riperkussjonijiet fil-liġi tax-xogħol jew liġijiet oħra. Dan huwa importanti għaċ-ċertezza legali, il-kompetizzjoni ġusta u, naturalment, għall-protezzjoni tal-konsumaturi. Għandu jkun possibbli wkoll li jiġu rappurtati suspetti ta’ ksur tal-leġislazzjoni fis-seħħ. Mhuwiex biżżejjed li l-persunal tal-impriżi u l-intermedjarji tal-assigurazzjoni jiġu riferuti għall-proċeduri interni tal-kumpanija dwar ir-rappurtar f’każ ta’ ksur.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1 | Id-definizzjoni ta’ x’jikkostitwixxi prodott ta’ investiment fl-assigurazzjoni hija ta’ importanza kruċjali għaliex dawn il-prodotti huma koperti minn regoli iżjed stretti minn dawk li japplikaw għal prodotti oħra tal-assigurazzjoni. Għalhekk, il-Kumitat jiddispjaċih li d-definizzjoni mogħtija fl-artikolu rilevanti tgħid hekk: “kuntratt ta’ assigurazzjoni li jista’ jiġi kklassifikat”. Din il-formulazzjoni tagħti lok għal interpretazzjonijiet differenti ta’ x’jista’ jkun prodott ta’ investiment fl-assigurazzjoni. |
| --- | --- |

4.1

Id-definizzjoni ta’ x’jikkostitwixxi prodott ta’ investiment fl-assigurazzjoni hija ta’ importanza kruċjali għaliex dawn il-prodotti huma koperti minn regoli iżjed stretti minn dawk li japplikaw għal prodotti oħra tal-assigurazzjoni. Għalhekk, il-Kumitat jiddispjaċih li d-definizzjoni mogħtija fl-artikolu rilevanti tgħid hekk: “kuntratt ta’ assigurazzjoni li jista’ jiġi kklassifikat”. Din il-formulazzjoni tagħti lok għal interpretazzjonijiet differenti ta’ x’jista’ jkun prodott ta’ investiment fl-assigurazzjoni.

| 4.2 | Fil-fehma tal-Kumitat, id-definizzjoni ta’ “konsulenza” mhijiex ċara. Hemm għadd ta’ tentattivi fil-proposta biex tiġi definita l-konsulenza. L-Artikolu 2(9) jgħid li l-konsulenza hija l-għoti ta’ rakkomandazzjoni lil klijent. Iżda din hija definizzjoni wiesgħa ħafna ta’ konsulenza u tqajjem il-kwistjoni jekk huwiex possibbli li ssir medjazzjoni tal-prodotti tal-assigurazzjoni mingħajr ma tingħata konsulenza. |
| --- | --- |

4.2

Fil-fehma tal-Kumitat, id-definizzjoni ta’ “konsulenza” mhijiex ċara. Hemm għadd ta’ tentattivi fil-proposta biex tiġi definita l-konsulenza. L-Artikolu 2(9) jgħid li l-konsulenza hija l-għoti ta’ rakkomandazzjoni lil klijent. Iżda din hija definizzjoni wiesgħa ħafna ta’ konsulenza u tqajjem il-kwistjoni jekk huwiex possibbli li ssir medjazzjoni tal-prodotti tal-assigurazzjoni mingħajr ma tingħata konsulenza.

| 4.2.1 | Fil-proposta nsibu tentattivi oħra biex tiġi definita l-konsulenza. Fil-Kapitolu VI, l-Artikolu 17(1)(c) jistipula li l-klijent għandu jiġi infurmat jekk il-konsulenza hux qed tingħata “abbażi ta’ analiżi ġusta”. L-Artikolu 18(3) jistipula eżattament x’inhi konsulenza abbażi ta’ analiżi ġusta, jiġifieri li għandha tissejjes fuq “analiżi ta’ numru kbir biżżejjed ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni disponibbli fis-suq, biex ikunu jistgħu jagħmlu rakkomandazzjoni, skont il-kriterji professjonali, fir-rigward ta’ liema kuntratt ta’ assigurazzjoni jkun xieraq biex jilħaq il-ħtiġijiet tal-klijent”. |
| --- | --- |

4.2.1

Fil-proposta nsibu tentattivi oħra biex tiġi definita l-konsulenza. Fil-Kapitolu VI, l-Artikolu 17(1)(c) jistipula li l-klijent għandu jiġi infurmat jekk il-konsulenza hux qed tingħata “abbażi ta’ analiżi ġusta”. L-Artikolu 18(3) jistipula eżattament x’inhi konsulenza abbażi ta’ analiżi ġusta, jiġifieri li għandha tissejjes fuq “analiżi ta’ numru kbir biżżejjed ta’ kuntratti ta’ assigurazzjoni disponibbli fis-suq, biex ikunu jistgħu jagħmlu rakkomandazzjoni, skont il-kriterji professjonali, fir-rigward ta’ liema kuntratt ta’ assigurazzjoni jkun xieraq biex jilħaq il-ħtiġijiet tal-klijent”.

| 4.2.2 | Fl-Artikoli 24(3) u 24(5) tintuża formulazzjoni differenti. Hawnhekk tissemma konsulenza “fuq bażi indipendenti”. Skont il-proposta, din il-konsulenza fuq bażi indipendenti tista’ tissejjes fuq “analiżi wiesgħa jew iktar ristretta tas-suq”. |
| --- | --- |

4.2.2

Fl-Artikoli 24(3) u 24(5) tintuża formulazzjoni differenti. Hawnhekk tissemma konsulenza “fuq bażi indipendenti”. Skont il-proposta, din il-konsulenza fuq bażi indipendenti tista’ tissejjes fuq “analiżi wiesgħa jew iktar ristretta tas-suq”.

| 4.2.3 | Biex niġbru dan kollu fil-qosor, jeżistu għadd ta’ sitwazzjonijiet differenti ta’ medjazzjoni fil-proposta:






  — | medjazzjoni mingħajr konsulenza, pereżempju meta prodott jinbiegħ fuq l-internet; |
| --- | --- | --- |

4.2.3

Biex niġbru dan kollu fil-qosor, jeżistu għadd ta’ sitwazzjonijiet differenti ta’ medjazzjoni fil-proposta:

—

medjazzjoni mingħajr konsulenza, pereżempju meta prodott jinbiegħ fuq l-internet;

| — | medjazzjoni bil-konsulenza li tikkonsisti fl-għoti ta’ rakkomandazzjoni; |
| --- | --- |

—

medjazzjoni bil-konsulenza li tikkonsisti fl-għoti ta’ rakkomandazzjoni;

| — | medjazzjoni bil-konsulenza li trid tkun ibbażata fuq analiżi ġusta, li jfisser li jkun hemm rekwiżiti dwar dan x’għandu jinvolvi; |
| --- | --- |

—

medjazzjoni bil-konsulenza li trid tkun ibbażata fuq analiżi ġusta, li jfisser li jkun hemm rekwiżiti dwar dan x’għandu jinvolvi;

| — | medjazzjoni bil-konsulenza fuq bażi indipendenti, li min-naħa tagħha hija bbażata fuq:






  — | analiżi wiesgħa tas-suq jew |
| --- | --- | --- |

—

medjazzjoni bil-konsulenza fuq bażi indipendenti, li min-naħa tagħha hija bbażata fuq:

—

analiżi wiesgħa tas-suq jew

| — | analiżi aktar ristretta tas-suq. |
| --- | --- |

—

analiżi aktar ristretta tas-suq.

| 4.2.4 | Kif intqal diġà, fejn il-konsulenza tingħata fuq bażi indipendenti, iridu jitfasslu r-rekwiżiti marbutin magħha wkoll. Madankollu, mhuwiex ċar jekk dawn ir-rekwiżiti għandhomx jiġu ssodisfati permezz ta’ analiżi wiesgħa jew analiżi aktar ristretta tas-suq. |
| --- | --- |

4.2.4

Kif intqal diġà, fejn il-konsulenza tingħata fuq bażi indipendenti, iridu jitfasslu r-rekwiżiti marbutin magħha wkoll. Madankollu, mhuwiex ċar jekk dawn ir-rekwiżiti għandhomx jiġu ssodisfati permezz ta’ analiżi wiesgħa jew analiżi aktar ristretta tas-suq.

4.3   Artikolu 17

| 4.3.1 | Il-Kumitat jaqbel li huwa importanti għall-konsumatur li l-kunflitti ta’ interess jiġu esposti u li jkun hemm ċerta trasparenza rigward it-tipi tar-rimunerazzjoni. L-enfasi ma għandhiex tkun biss fuq it-trasparenza fir-rimunerazzjoni iżda wkoll fuq is-sistemi tal-ġestjoni tal-prestazzjoni li jissejsu fuqhom kemm ir-rimunerazzjoni varjabbli kif ukoll il-pagi fissi. Il-kunflitti ta’ interess jinqalgħu mingħajr ma titħallas kwalunkwe forma ta’ rimunerazzjoni varjabbli f’każi fejn l-intermedjarju jkollu jilħaq l-għanijiet operattivi. Ħafna drabi, dawn ikunu miri tal-bejgħ għal prodott partikolari, iżda jistgħu jkunu wkoll ta’ natura iżjed indiretta. Dawn il-miri jistgħu jinvolvu riskju evidenti ta’ kunflitti ta’ interess bejn l-għanijiet stabbiliti mill-impriża tal-assigurazzjoni u l-bżonn tal-klijent għal prodott adatt tal-assigurazzjoni. |
| --- | --- |

4.3.1

Il-Kumitat jaqbel li huwa importanti għall-konsumatur li l-kunflitti ta’ interess jiġu esposti u li jkun hemm ċerta trasparenza rigward it-tipi tar-rimunerazzjoni. L-enfasi ma għandhiex tkun biss fuq it-trasparenza fir-rimunerazzjoni iżda wkoll fuq is-sistemi tal-ġestjoni tal-prestazzjoni li jissejsu fuqhom kemm ir-rimunerazzjoni varjabbli kif ukoll il-pagi fissi. Il-kunflitti ta’ interess jinqalgħu mingħajr ma titħallas kwalunkwe forma ta’ rimunerazzjoni varjabbli f’każi fejn l-intermedjarju jkollu jilħaq l-għanijiet operattivi. Ħafna drabi, dawn ikunu miri tal-bejgħ għal prodott partikolari, iżda jistgħu jkunu wkoll ta’ natura iżjed indiretta. Dawn il-miri jistgħu jinvolvu riskju evidenti ta’ kunflitti ta’ interess bejn l-għanijiet stabbiliti mill-impriża tal-assigurazzjoni u l-bżonn tal-klijent għal prodott adatt tal-assigurazzjoni.

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinjoni tal-KESE CESE 1841/2012 tal-14 ta’ Novembru 2012 dwar “Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar id-dokumenti bit-tagħrif ewlieni għall-prodotti ta’ investiment” (għadha ma ġietx ippubblikata fil-ĠU).

1

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/99 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/99

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-provi kliniċi fuq prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem, u li jħassar id-Direttiva 2001/20/KE”

COM(2012) 369 final – 2012/0192 (COD)

2013/C 44/17

Relatur: is-Sinjura KÖSSLER

Nhar is-7 ta’ Settembru 2012 u nhar il-11 ta’ Settembru 2012, il-Kunsill u l-Parlament Ewropew rispettivament iddeċidew, b’konformità mal-Artikoli 114 u 168(4) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-provi kliniċi fuq il-prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem u li jħassar id-Direttiva 2001/20/KE

COM(2012) 369 final — 2012/192(COD).

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar l-4 ta’ Diċembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’105 voti favur, vot wieħed (1) kontra u 5 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-KESE jagħraf li r-riċerka klinika hija qasam essenzjali li qed jiżviluppa b’mod kontinwu fi ħdan l-isforzi xjentifiċi bil-għan li tifhem il-mard u tiżviluppa l-mediċini għall-pazjenti. |
| --- | --- |

1.1

Il-KESE jagħraf li r-riċerka klinika hija qasam essenzjali li qed jiżviluppa b’mod kontinwu fi ħdan l-isforzi xjentifiċi bil-għan li tifhem il-mard u tiżviluppa l-mediċini għall-pazjenti.

| 1.2 | Fil-kuntest tal-progress xjentifiku fir-riċerka klinika u l-iżvilupp ta’ terapiji innovattivi, irid jitqies il-protezzjoni tal-pazjenti fir-rigward ta’ riskji u piżijiet mhux raġonevoli. Ġid il-pazjenti individwali għandu jieħu preċedenza fuq l-interessi l-oħra kollha. |
| --- | --- |

1.2

Fil-kuntest tal-progress xjentifiku fir-riċerka klinika u l-iżvilupp ta’ terapiji innovattivi, irid jitqies il-protezzjoni tal-pazjenti fir-rigward ta’ riskji u piżijiet mhux raġonevoli. Ġid il-pazjenti individwali għandu jieħu preċedenza fuq l-interessi l-oħra kollha.

| 1.3 | Tul iċ-ċiklu tal-ħajja tar-r-Regolament, huwa ser ikun is-sistema li biha l-provi, kemm il-ġodda kif ukoll dawk li għadhom qed jiġu żviluppati, ser jiġu vvalutati. Ix-xjenza u t-teknoloġija qed jiżviluppaw b’mod rapidu u għandhom impatt kbir fuq kif ser jitwettqu l-provi u kif ser jiġu ttestjati l-prodotti fil-provi kliniċi futuri. Għalhekk ikun adatt li jsiru dispożizzjonijiet b’saħħithom biex ir-Regolament jiġi vvalutat - u jekk hemm bżonn emendat - perjodikament. |
| --- | --- |

1.3

Tul iċ-ċiklu tal-ħajja tar-r-Regolament, huwa ser ikun is-sistema li biha l-provi, kemm il-ġodda kif ukoll dawk li għadhom qed jiġu żviluppati, ser jiġu vvalutati. Ix-xjenza u t-teknoloġija qed jiżviluppaw b’mod rapidu u għandhom impatt kbir fuq kif ser jitwettqu l-provi u kif ser jiġu ttestjati l-prodotti fil-provi kliniċi futuri. Għalhekk ikun adatt li jsiru dispożizzjonijiet b’saħħithom biex ir-Regolament jiġi vvalutat - u jekk hemm bżonn emendat - perjodikament.

| 1.4 | Il-KESE jitlob li tinħoloq żona ta’ governanza waħda tal-UE għall-provi kliniċi biex il-pazjenti jkunu jistgħu jidħlu għal diversi provi kliniċi fi Stati Membri diversi, irrispettivament mill-pajjiż ta’ oriġini jew ta’ residenza tagħhom. Din iż-żona għandha tirrispetta l-prinċipji universali tal-etika, tax-xjenza u tat-teknika li bihom jiġu vvalutati l-provi kliniċi. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE jitlob li tinħoloq żona ta’ governanza waħda tal-UE għall-provi kliniċi biex il-pazjenti jkunu jistgħu jidħlu għal diversi provi kliniċi fi Stati Membri diversi, irrispettivament mill-pajjiż ta’ oriġini jew ta’ residenza tagħhom. Din iż-żona għandha tirrispetta l-prinċipji universali tal-etika, tax-xjenza u tat-teknika li bihom jiġu vvalutati l-provi kliniċi.

| 1.5 | Il-KESE jilqa’ u jappoġġja b’mod sħiħ l-implimentazzjoni u l-użu ta’ portal uniku għall-provi kliniċi, kemm multinazzjonali kif ukoll ta’ pajjiżi individwali, mingħajr il-bżonn li d-data tiġi mdaħħla fis-sistemi nazzjonali individwali. Dan għandu jnaqqas il-piż amministrattiv maħluq mid-Direttiva attwali u jiżgura l-armonizzazzjoni tar-rekwiżiti għat-tressiq mill-awtoritajiet nazzjonali. Barra minn hekk, il-portal uniku ser jiżgura proċess semplifikat għaċ-ċiklu tal-ħajja tal-provi kliniċi billi jiffaċilita l-possibbiltà li jiġu inklużi Stati Membri oħra fi prova klinika. |
| --- | --- |

1.5

Il-KESE jilqa’ u jappoġġja b’mod sħiħ l-implimentazzjoni u l-użu ta’ portal uniku għall-provi kliniċi, kemm multinazzjonali kif ukoll ta’ pajjiżi individwali, mingħajr il-bżonn li d-data tiġi mdaħħla fis-sistemi nazzjonali individwali. Dan għandu jnaqqas il-piż amministrattiv maħluq mid-Direttiva attwali u jiżgura l-armonizzazzjoni tar-rekwiżiti għat-tressiq mill-awtoritajiet nazzjonali. Barra minn hekk, il-portal uniku ser jiżgura proċess semplifikat għaċ-ċiklu tal-ħajja tal-provi kliniċi billi jiffaċilita l-possibbiltà li jiġu inklużi Stati Membri oħra fi prova klinika.

| 1.6 | Il-KESE jappoġġja d-diviżjoni f’żewġ partijiet tal-proċedura tal-valutazzjoni koordinata, kif propost fir-Regolament. Din id-diviżjoni ser toħloq sistema ċara u li tinftiehem, li tevita d-duplikazzjoni tal-valutazzjonijiet mill-korpi rilevanti. B’hekk il-pazjenti jkollhom aċċess mill-aktar fis possibbli għal prova klinika bejn wieħed u ieħor fl-istess perjodu ta’ żmien fl-Istati Membri kollha konċernati. |
| --- | --- |

1.6

Il-KESE jappoġġja d-diviżjoni f’żewġ partijiet tal-proċedura tal-valutazzjoni koordinata, kif propost fir-Regolament. Din id-diviżjoni ser toħloq sistema ċara u li tinftiehem, li tevita d-duplikazzjoni tal-valutazzjonijiet mill-korpi rilevanti. B’hekk il-pazjenti jkollhom aċċess mill-aktar fis possibbli għal prova klinika bejn wieħed u ieħor fl-istess perjodu ta’ żmien fl-Istati Membri kollha konċernati.

| 1.7 | Il-KESE jappella għall-inklużjoni espliċita fir-Regolament tal-valutazzjonijiet mill-Kumitat tal-Etika indipendenti (skont ir-rekwiżiti ta’ Paragrafu 15 tad-Dikjarazzjoni ta’ Ħelsinki, Kapitolu II tal-Proposta u d-Direttiva 2001/20/KE). Il-valutazzjoni etika hija parti essenzjali mill-proċess tal-awtorizzazzjoni tal-provi kliniċi sabiex jiġi żgurat li jiġu rispettati d-drittijiet tal-pazjenti. L-approvazzjoni għal prova klinika m’għandhiex tingħata qabel ma tkun inħarġet opinjoni favorevoli minn Kumitat tal-Etika indipendenti. |
| --- | --- |

1.7

Il-KESE jappella għall-inklużjoni espliċita fir-Regolament tal-valutazzjonijiet mill-Kumitat tal-Etika indipendenti (skont ir-rekwiżiti ta’ Paragrafu 15 tad-Dikjarazzjoni ta’ Ħelsinki, Kapitolu II tal-Proposta u d-Direttiva 2001/20/KE). Il-valutazzjoni etika hija parti essenzjali mill-proċess tal-awtorizzazzjoni tal-provi kliniċi sabiex jiġi żgurat li jiġu rispettati d-drittijiet tal-pazjenti. L-approvazzjoni għal prova klinika m’għandhiex tingħata qabel ma tkun inħarġet opinjoni favorevoli minn Kumitat tal-Etika indipendenti.

| 1.8 | Il-KESE jappella lill-UE tappoġġja u tiffaċilita l-kooperazzjoni u l-iskambju ta’ informazzjoni xjentifika bejn l-Istati Membri permezz ta’ netwerk bejn il-Kumitati tal-Etika magħżula mill-Istati Membri. Il-KESE jagħraf li jeżisti l-EurecNet (European Network of Research Ethics Committee), iżda jappella għall-istabbiliment ta’ korp formali b’approċċ iffukat fuq il-pazjent biex jieħu post il-EurecNet. Id-dispożizzjonijiet dwar dan in-netwerk tal-Kumitati tal-Etika għandhom ikunu inklużi fir-Regolament. |
| --- | --- |

1.8

Il-KESE jappella lill-UE tappoġġja u tiffaċilita l-kooperazzjoni u l-iskambju ta’ informazzjoni xjentifika bejn l-Istati Membri permezz ta’ netwerk bejn il-Kumitati tal-Etika magħżula mill-Istati Membri. Il-KESE jagħraf li jeżisti l-EurecNet (European Network of Research Ethics Committee), iżda jappella għall-istabbiliment ta’ korp formali b’approċċ iffukat fuq il-pazjent biex jieħu post il-EurecNet. Id-dispożizzjonijiet dwar dan in-netwerk tal-Kumitati tal-Etika għandhom ikunu inklużi fir-Regolament.

| 1.9 | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ id-distinzjoni li jagħmel ir-Regolament għal dawk il-provi kliniċi b’livell ta’ intervent baxx. |
| --- | --- |

1.9

Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ id-distinzjoni li jagħmel ir-Regolament għal dawk il-provi kliniċi b’livell ta’ intervent baxx.

| 1.10 | Il-KESE bi pjaċir jilqa’ l-intenzjoni li l-ipproċessar tad-data personali jiġi aktar protett, sakemm ikun hemm bilanċ adatt bejn id-drittijiet tal-individwi u l-użu sikur tad-data tal-pazjenti għar-riċerka dwar is-saħħa. |
| --- | --- |

1.10

Il-KESE bi pjaċir jilqa’ l-intenzjoni li l-ipproċessar tad-data personali jiġi aktar protett, sakemm ikun hemm bilanċ adatt bejn id-drittijiet tal-individwi u l-użu sikur tad-data tal-pazjenti għar-riċerka dwar is-saħħa.

| 1.11 | Il-KESE jappoġġja t-twaqqif ta’ Grupp ta’ Konsulenza u Koordinazzjoni tal-Provi Kliniċi (CTAG - Clinical Trials Coordination and Advisory Group) skont l-Artikolu 81. |
| --- | --- |

1.11

Il-KESE jappoġġja t-twaqqif ta’ Grupp ta’ Konsulenza u Koordinazzjoni tal-Provi Kliniċi (CTAG - Clinical Trials Coordination and Advisory Group) skont l-Artikolu 81.

| 1.12 | Filwaqt li l-provi kliniċi ġeneralment jitwettqu għall-prodotti mediċinali, ta’ min jinnota li f’ċerti każi, il-provi kliniċi – jew inkella l-istudji dwar il-prestazzjoni klinika – jistgħu isiru wkoll fl-ambitu tal-apparati mediċi u d-dijanjożi in vitro. Il-proposti reċenti tal-Kummissjoni għal Regolament dwar l-apparati mediċi (1) u għal Regolament dwar l-apparat mediku dijanjostiku in vitro (2) jinkludu rekwiżiti għall-istudji dwar il-prestazzjoni klinika. B’mod partikolari fil-kuntest tal-mediċina personalizzata, hemm il-probabbiltà li l-provi konġunti tal-farmaċewtiċi u l-apparat mediku dijanjostiku ser jiżdiedu. Għalhekk għandu jiġi żgurat li r-rekwiżiti u l-proċessi tal-applikazzjoni għall-prodotti mediċinali u l-apparati mediċi jkunu kompatibbli u jevitaw kemm jista’ jkun id-duplikazzjoni. |
| --- | --- |

1.12

Filwaqt li l-provi kliniċi ġeneralment jitwettqu għall-prodotti mediċinali, ta’ min jinnota li f’ċerti każi, il-provi kliniċi – jew inkella l-istudji dwar il-prestazzjoni klinika – jistgħu isiru wkoll fl-ambitu tal-apparati mediċi u d-dijanjożi in vitro. Il-proposti reċenti tal-Kummissjoni għal Regolament dwar l-apparati mediċi (1) u għal Regolament dwar l-apparat mediku dijanjostiku in vitro (2) jinkludu rekwiżiti għall-istudji dwar il-prestazzjoni klinika. B’mod partikolari fil-kuntest tal-mediċina personalizzata, hemm il-probabbiltà li l-provi konġunti tal-farmaċewtiċi u l-apparat mediku dijanjostiku ser jiżdiedu. Għalhekk għandu jiġi żgurat li r-rekwiżiti u l-proċessi tal-applikazzjoni għall-prodotti mediċinali u l-apparati mediċi jkunu kompatibbli u jevitaw kemm jista’ jkun id-duplikazzjoni.

| 1.12.1 | Il-KESE jagħraf illi d-data mill-provi kliniċi li tiġi ppreżentata bħala parti minn dossier ta’ applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni ċentralizzata għat-tqegħid fis-suq għandha tkun ibbażata fuq provi kliniċi li jkunu diġà reġistrati f’reġistru pubbliku sa minn qabel ma jkunu bdew. Dan irid ikun reġistru primarju tal-ICTRP (International Clinical Trials Registry Platform) tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO), jew inkella wieħed mir-reġistri approvati mill-ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors). |
| --- | --- |

1.12.1

Il-KESE jagħraf illi d-data mill-provi kliniċi li tiġi ppreżentata bħala parti minn dossier ta’ applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni ċentralizzata għat-tqegħid fis-suq għandha tkun ibbażata fuq provi kliniċi li jkunu diġà reġistrati f’reġistru pubbliku sa minn qabel ma jkunu bdew. Dan irid ikun reġistru primarju tal-ICTRP (International Clinical Trials Registry Platform) tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO), jew inkella wieħed mir-reġistri approvati mill-ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors).

2.   Il-kontenut essenzjali tal-proposta tal-Kummissjoni

| 2.1 | Dawn l-aħħar snin in-numru ta’ applikazzjonijiet għall-provi kliniċi fl-UE naqas b’mod sinifikanti (b’25 % bejn l-2007 u l-2011), filwaqt li l-ispejjeż involuti fit-twettiq tal-provi kliniċi u d-dewmien medju sakemm tkun tista’ tibda prova klinika żdiedu. Skont il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttiva 2001/20/KE kellha bosta effetti fuq l-ispejjeż u l-fattibilità tat-twettiq tal-provi kliniċi, u dawn wasslu għal tnaqqis fl-attività tal-provi kliniċi fl-UE. |
| --- | --- |

2.1

Dawn l-aħħar snin in-numru ta’ applikazzjonijiet għall-provi kliniċi fl-UE naqas b’mod sinifikanti (b’25 % bejn l-2007 u l-2011), filwaqt li l-ispejjeż involuti fit-twettiq tal-provi kliniċi u d-dewmien medju sakemm tkun tista’ tibda prova klinika żdiedu. Skont il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttiva 2001/20/KE kellha bosta effetti fuq l-ispejjeż u l-fattibilità tat-twettiq tal-provi kliniċi, u dawn wasslu għal tnaqqis fl-attività tal-provi kliniċi fl-UE.

| 2.2 | L-għan tal-Proposta attwali hu li t-twettiq tal-provi kliniċi jsir fi żmien iqsar u b’mod aktar faċli u irħis, billi jiġu stabbiliti regolamenti armonizzati dwar l-awtorizzazzjoni u t-twettiq tal-provi kliniċi. Dan sabiex l-UE ssir aktar attraenti bħala post għall-provi kliniċi, jitnaqqsu l-ispejjeż tal-ittestjar kliniku u tiġi promossa s-saħħa pubblika. |
| --- | --- |

2.2

L-għan tal-Proposta attwali hu li t-twettiq tal-provi kliniċi jsir fi żmien iqsar u b’mod aktar faċli u irħis, billi jiġu stabbiliti regolamenti armonizzati dwar l-awtorizzazzjoni u t-twettiq tal-provi kliniċi. Dan sabiex l-UE ssir aktar attraenti bħala post għall-provi kliniċi, jitnaqqsu l-ispejjeż tal-ittestjar kliniku u tiġi promossa s-saħħa pubblika.

| 2.3 | Il-Proposta hija fil-forma ta’ Regolament li jħassar id-Direttiva 2001/20/KE. Din il-forma ġuridika tiżgura li l-Istati Membri jibbażaw il-valutazzjoni tagħhom ta’ applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni ta’ prova klinika fuq test bi kliem identiku u mhux fuq miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali li ma jaqblux bejniethom. B’hekk ukoll jistgħu jiġu ppjanati u mwettqa provi kliniċi, inklużi dawk multinazzjonali, abbażi ta’ qafas regolatorju wieħed. |
| --- | --- |

2.3

Il-Proposta hija fil-forma ta’ Regolament li jħassar id-Direttiva 2001/20/KE. Din il-forma ġuridika tiżgura li l-Istati Membri jibbażaw il-valutazzjoni tagħhom ta’ applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni ta’ prova klinika fuq test bi kliem identiku u mhux fuq miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali li ma jaqblux bejniethom. B’hekk ukoll jistgħu jiġu ppjanati u mwettqa provi kliniċi, inklużi dawk multinazzjonali, abbażi ta’ qafas regolatorju wieħed.

| 2.4 | Il-Proposta tkopri dawn il-punti ewlenin: il-proċedura għall-awtorizzazzjoni tal-provi kliniċi, ir-rappurtar dwar is-sikurezza, il-kunsens infurmat, il-manifattura u t-tikkettar tal-prodott ittestjat, it-twettiq tal-prova, il-kumpens għad-danni, ir-responsabbiltajiet (l-investigatur, l-isponsers, il-kosponser), il-persuna ta’ kuntatt fl-UE u l-ispezzjonijiet. |
| --- | --- |

2.4

Il-Proposta tkopri dawn il-punti ewlenin: il-proċedura għall-awtorizzazzjoni tal-provi kliniċi, ir-rappurtar dwar is-sikurezza, il-kunsens infurmat, il-manifattura u t-tikkettar tal-prodott ittestjat, it-twettiq tal-prova, il-kumpens għad-danni, ir-responsabbiltajiet (l-investigatur, l-isponsers, il-kosponser), il-persuna ta’ kuntatt fl-UE u l-ispezzjonijiet.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1 | Il-KESE bi pjaċir jilqa’ r-reviżjoni tal-leġislazzjoni Ewropea dwar il-provi kliniċi u jaraha bħala opportunità biex l-Ewropa turi li tiffunzjona bħala reġjun wieħed li huwa konsistenti fir-regolazzjoni, il-ġestjoni u t-twettiq tal-provi kliniċi, kif ukoll li hija post attraenti għall-isponsers biex iwettqu r-riċerka klinika u li jipprovdi l-aċċess għall-pazjenti biex jidħlu għall-provi kliniċi. |
| --- | --- |

3.1

Il-KESE bi pjaċir jilqa’ r-reviżjoni tal-leġislazzjoni Ewropea dwar il-provi kliniċi u jaraha bħala opportunità biex l-Ewropa turi li tiffunzjona bħala reġjun wieħed li huwa konsistenti fir-regolazzjoni, il-ġestjoni u t-twettiq tal-provi kliniċi, kif ukoll li hija post attraenti għall-isponsers biex iwettqu r-riċerka klinika u li jipprovdi l-aċċess għall-pazjenti biex jidħlu għall-provi kliniċi.

| 3.2 | Il-KESE jagħraf illi naqsu l-provi kliniċi fl-UE (b’mod partikolari fl-ambitu tar-riċerka akkademika); dan it-tnaqqis mhuwiex biss minħabba l-leġislazzjoni tal-UE, iżda hemm ukoll għadd ta’ fatturi oħra li jfixklu. In-numru ta’ provi kliniċi naqsu fl-Istati Uniti wkoll, u f’dawn l-aħħar snin jista’ jkun li anke l-kriżi ekonomika għamlet il-parti tagħha. Madanakollu, il-leġislazzjoni tal-UE tista’ tgħin biex din is-sitwazzjoni tiġi indirizzata. |
| --- | --- |

3.2

Il-KESE jagħraf illi naqsu l-provi kliniċi fl-UE (b’mod partikolari fl-ambitu tar-riċerka akkademika); dan it-tnaqqis mhuwiex biss minħabba l-leġislazzjoni tal-UE, iżda hemm ukoll għadd ta’ fatturi oħra li jfixklu. In-numru ta’ provi kliniċi naqsu fl-Istati Uniti wkoll, u f’dawn l-aħħar snin jista’ jkun li anke l-kriżi ekonomika għamlet il-parti tagħha. Madanakollu, il-leġislazzjoni tal-UE tista’ tgħin biex din is-sitwazzjoni tiġi indirizzata.

| 3.3 | Il-KESE jinnota li għalkemm il-proposta attwali tista’ tnaqqas ir-rata ta’ dan it-tnaqqis, kif inhi bħalissa ma tistax twaqqafha għalkollox jew terġa’ ġġibha kif kienet. Minkejja dan, tagħti l-opportunità biex jinħoloq ambjent aħjar għar-riċerka klinika fl-UE li jista’ jiffaċilita qafas aktar kompetittiv għar-riċerka klinika globalment. |
| --- | --- |

3.3

Il-KESE jinnota li għalkemm il-proposta attwali tista’ tnaqqas ir-rata ta’ dan it-tnaqqis, kif inhi bħalissa ma tistax twaqqafha għalkollox jew terġa’ ġġibha kif kienet. Minkejja dan, tagħti l-opportunità biex jinħoloq ambjent aħjar għar-riċerka klinika fl-UE li jista’ jiffaċilita qafas aktar kompetittiv għar-riċerka klinika globalment.

| 3.4 | Il-KESE jenfasizza li r-riċerka xjentifika tavvanza hekk kif javvanza l-għarfien xjentifiku u tekniku. Biex ikun żgurat li r-Regolament ikompli jappoġġja r-riċerka klinika fl-Ewropa, għandha ssir reviżjoni perjodika tiegħu li tingħata s-setgħa li tirriżulta fi kwalunkwe emenda li hemm bżonn. Dan huwa appoġġjat mill-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni ‘Politika Industrijali Integrata għall-Era tal-Globalizzazzjoni: Il-Kompetittività u s-Sostenibilità fix-Xena Prinċipali’ (3) li tgħid illi “Il-valutazzjonijiet sistematiċi tal-leġiżlazzjoni jridu jsiru parti integrali tar-regolamentazzjoni intelliġenti.” |
| --- | --- |

3.4

Il-KESE jenfasizza li r-riċerka xjentifika tavvanza hekk kif javvanza l-għarfien xjentifiku u tekniku. Biex ikun żgurat li r-Regolament ikompli jappoġġja r-riċerka klinika fl-Ewropa, għandha ssir reviżjoni perjodika tiegħu li tingħata s-setgħa li tirriżulta fi kwalunkwe emenda li hemm bżonn. Dan huwa appoġġjat mill-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni ‘Politika Industrijali Integrata għall-Era tal-Globalizzazzjoni: Il-Kompetittività u s-Sostenibilità fix-Xena Prinċipali’ (3) li tgħid illi “Il-valutazzjonijiet sistematiċi tal-leġiżlazzjoni jridu jsiru parti integrali tar-regolamentazzjoni intelliġenti.”

| 3.4.1 | Il-KESE jitlob li jiġu stabbiliti dispożizzjonijiet sabiex tiġi vvalutata l-implimentazzjoni ta’ dan ir-Regolament, u jsiru rapporti dwarha, wara li tkun inkisbet l-esperjenza. Attenzjoni partikolari għandha tingħata lill-awtorizzazzjoni tat-tipi diversi ta’ provi kliniċi u lill-progress xjentifiku u teknoloġiku. |
| --- | --- |

3.4.1

Il-KESE jitlob li jiġu stabbiliti dispożizzjonijiet sabiex tiġi vvalutata l-implimentazzjoni ta’ dan ir-Regolament, u jsiru rapporti dwarha, wara li tkun inkisbet l-esperjenza. Attenzjoni partikolari għandha tingħata lill-awtorizzazzjoni tat-tipi diversi ta’ provi kliniċi u lill-progress xjentifiku u teknoloġiku.

| 3.4.2 | Il-KESE jitlob li tiġi introdotta din il-klawżola ta’ reviżjoni: “Ħames snin wara li jidħol fis-seħħ dan ir-Regolament, u kull ħames snin minn dakinhar, il-Kummissjoni għandha tressaq rapport lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar it-tħaddim ta’ dan ir-Regolament li għandu jinkludi tagħrif komprensiv dwar it-tipi diversi ta’ provi kliniċi li jkunu ġew awtorizzati skont dan ir-Regolament, u li jinkludi d-definizzjoni ta’ pjani dwar kwalunkwe emenda li jkun hemm bżonn.” |
| --- | --- |

3.4.2

Il-KESE jitlob li tiġi introdotta din il-klawżola ta’ reviżjoni: “Ħames snin wara li jidħol fis-seħħ dan ir-Regolament, u kull ħames snin minn dakinhar, il-Kummissjoni għandha tressaq rapport lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar it-tħaddim ta’ dan ir-Regolament li għandu jinkludi tagħrif komprensiv dwar it-tipi diversi ta’ provi kliniċi li jkunu ġew awtorizzati skont dan ir-Regolament, u li jinkludi d-definizzjoni ta’ pjani dwar kwalunkwe emenda li jkun hemm bżonn.”

| 3.4.3 | Il-KESE jitlob li f’dan ir-rapport il-Kummissjoni tevalwa l-impatt tal-progress xjentifiku u teknoloġiku fuq l-applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament. |
| --- | --- |

3.4.3

Il-KESE jitlob li f’dan ir-rapport il-Kummissjoni tevalwa l-impatt tal-progress xjentifiku u teknoloġiku fuq l-applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament.

| 3.5 | Il-KESE jinnota li minħabba r-rekwiżiti amministrattivi sproporzjonati attwali biex isiru l-provi kliniċi b’livell baxx ta’ intervent, ir-riċerki kliniċi mwettqa mill-akkademiċi naqsu fl-Ewropa. Il-provi kliniċi b’livell baxx ta’ intervent ġeneralment jitwettqu mill-akkademiċi, u huma essenzjali għall-avvanz u l-progress fil-prattika tal-mediċina. |
| --- | --- |

3.5

Il-KESE jinnota li minħabba r-rekwiżiti amministrattivi sproporzjonati attwali biex isiru l-provi kliniċi b’livell baxx ta’ intervent, ir-riċerki kliniċi mwettqa mill-akkademiċi naqsu fl-Ewropa. Il-provi kliniċi b’livell baxx ta’ intervent ġeneralment jitwettqu mill-akkademiċi, u huma essenzjali għall-avvanz u l-progress fil-prattika tal-mediċina.

| 3.5.1 | Il-KESE jappoġġja l-klassifikazzjoni tal-provi kliniċi b’livell baxx ta’ intervent skont l-Artikolu 5(2)(d) għax b’hekk jitnaqqsu l-obbligi amministrattivi impenjattivi tal-isponsers, u b’hekk il-pazjenti jerġgħu jkollhom aċċess għal dan it-tip ta’ prova klinika. |
| --- | --- |

3.5.1

Il-KESE jappoġġja l-klassifikazzjoni tal-provi kliniċi b’livell baxx ta’ intervent skont l-Artikolu 5(2)(d) għax b’hekk jitnaqqsu l-obbligi amministrattivi impenjattivi tal-isponsers, u b’hekk il-pazjenti jerġgħu jkollhom aċċess għal dan it-tip ta’ prova klinika.

| 3.6 | Il-KESE jappella għal regolament li jiżgura l-ħolqien ta’ żona ta’ governanza waħda tal-UE għall-provi kliniċi, biex il-pazjenti jkollhom aċċess għall-informazzjoni dwar il-provi kliniċi u jkunu jistgħu jidħlu għal provi kliniċi diversi u konsekuttivi fi Stati Membri diversi, irrispettivament mill-pajjiż ta’ oriġini jew ta’ residenza tagħhom. Din iż-żona għandha tirrispetta l-prinċipji universali tal-etika, tax-xjenza u tat-teknika li bihom jiġu vvalutati l-provi kliniċi. Dawn il-prinċipji ġew stabbiliti fil-Konferenza Internazzjonali dwar il-Linji Gwida għall-Armonizzazzjoni tal-Prassi Klinika Tajba, u huma konsistenti mal-prinċipji li oriġinaw fid-Dikjarazzjoni ta’ Ħelsinki tal-Assoċjazzjoni Medika Dinjija - il-Prinċipji Etiċi għal Riċerka Medika li tinvolvi Suġġetti Umani. Il-KESE jemmen illi r-Regolament għandu jagħmel referenza għad-Dikjarazzjoni ta’ Ħelsinki fl-Artikolu 9 ukoll, u mhux fil-premessi biss. |
| --- | --- |

3.6

Il-KESE jappella għal regolament li jiżgura l-ħolqien ta’ żona ta’ governanza waħda tal-UE għall-provi kliniċi, biex il-pazjenti jkollhom aċċess għall-informazzjoni dwar il-provi kliniċi u jkunu jistgħu jidħlu għal provi kliniċi diversi u konsekuttivi fi Stati Membri diversi, irrispettivament mill-pajjiż ta’ oriġini jew ta’ residenza tagħhom. Din iż-żona għandha tirrispetta l-prinċipji universali tal-etika, tax-xjenza u tat-teknika li bihom jiġu vvalutati l-provi kliniċi. Dawn il-prinċipji ġew stabbiliti fil-Konferenza Internazzjonali dwar il-Linji Gwida għall-Armonizzazzjoni tal-Prassi Klinika Tajba, u huma konsistenti mal-prinċipji li oriġinaw fid-Dikjarazzjoni ta’ Ħelsinki tal-Assoċjazzjoni Medika Dinjija - il-Prinċipji Etiċi għal Riċerka Medika li tinvolvi Suġġetti Umani. Il-KESE jemmen illi r-Regolament għandu jagħmel referenza għad-Dikjarazzjoni ta’ Ħelsinki fl-Artikolu 9 ukoll, u mhux fil-premessi biss.

| 3.7 | Il-KESE jipproponi illi tinħoloq żona waħda mingħajr fruntieri fl-UE għat-twettiq tal-provi. Din tkun bidla radikali li permezz tagħha l-Ewropa ssir ħafna iktar attraenti bħala destinazzjoni għall-provi kliniċi, u b’hekk il-pazjenti Ewropej ikollhom aċċess għall-aktar trattamenti innovattivi. |
| --- | --- |

3.7

Il-KESE jipproponi illi tinħoloq żona waħda mingħajr fruntieri fl-UE għat-twettiq tal-provi. Din tkun bidla radikali li permezz tagħha l-Ewropa ssir ħafna iktar attraenti bħala destinazzjoni għall-provi kliniċi, u b’hekk il-pazjenti Ewropej ikollhom aċċess għall-aktar trattamenti innovattivi.

| 3.8 | Il-KESE jenfasizza l-bżonn li, bħala għajnuna fl-implimentazzjoni tal-perjodi ta’ żmien skont il-mekkaniżmu tal-approvazzjoni taċita, hemm bżonn kjarifika fit-test illi l-prova tista’ tibda fid-data tan-notifika sakemm l-Istat Membru ma jkunx ipprovda raġuni biex ma tiġix aċċettata l-prova klinika. Huwa ċar, iżda, li l-perjodi taż-żmien skont il-mekkaniżmu tal-approvazzjoni taċita, kif imsemmijin fir-regolament propost, huma qosra wisq, u għalhekk għandhom jiġu estiżi. |
| --- | --- |

3.8

Il-KESE jenfasizza l-bżonn li, bħala għajnuna fl-implimentazzjoni tal-perjodi ta’ żmien skont il-mekkaniżmu tal-approvazzjoni taċita, hemm bżonn kjarifika fit-test illi l-prova tista’ tibda fid-data tan-notifika sakemm l-Istat Membru ma jkunx ipprovda raġuni biex ma tiġix aċċettata l-prova klinika. Huwa ċar, iżda, li l-perjodi taż-żmien skont il-mekkaniżmu tal-approvazzjoni taċita, kif imsemmijin fir-regolament propost, huma qosra wisq, u għalhekk għandhom jiġu estiżi.

| 3.9 | Il-KESE jagħraf illi jinħtieġ mekkaniżmu biex il-Kumitati tal-Etika jkunu jistgħu jaqsmu l-kompetenzi u l-għarfien u jitgħallmu mingħand xulxin. Il-pjattaforma ta’ netwerk bħal dan għandha tkun ikkoordinata u ffinanzjata fil-livell tal-UE. Il-KESE jirrakkomanda illi l-involviment tal-pazjenti għandu jkun obbligatorju, għax bir-rappreżentanza adegwata tal-pazjenti jiġi żgurat illi d-deċiżjoniet li jittieħdu jkunu jirriflettu l-interessi u r-realtajiet tal-pazjenti, kif ukoll li l-pazjenti jkunu involuti fil-proċess tal-valutazzjoni kif ġie stabbilit fl-Artikolu 9. |
| --- | --- |

3.9

Il-KESE jagħraf illi jinħtieġ mekkaniżmu biex il-Kumitati tal-Etika jkunu jistgħu jaqsmu l-kompetenzi u l-għarfien u jitgħallmu mingħand xulxin. Il-pjattaforma ta’ netwerk bħal dan għandha tkun ikkoordinata u ffinanzjata fil-livell tal-UE. Il-KESE jirrakkomanda illi l-involviment tal-pazjenti għandu jkun obbligatorju, għax bir-rappreżentanza adegwata tal-pazjenti jiġi żgurat illi d-deċiżjoniet li jittieħdu jkunu jirriflettu l-interessi u r-realtajiet tal-pazjenti, kif ukoll li l-pazjenti jkunu involuti fil-proċess tal-valutazzjoni kif ġie stabbilit fl-Artikolu 9.

| 3.10 | Il-KESE jirrakkomanda illi l-kooperazzjoni bejn il-Kumitati tal-Etika għandha tiżdied biex tgħin l-Istati membri jiksbu effiċjenza akbar, ekonomiji ta’ skala u jevitaw ix-xogħol doppju. Dan ir-Regolament għandu jiffaċilita l-ħolqien ta’ strutturi sostenibbli li jinvolvu l-awtoritajiet kollha rilevanti tal-Istati Membri, u li jibnu fuq il-proġetti pilota eżistenti u l-konsultazzjoni ta’ medda wiesgħa tal-partijiet interessati. Dan ir-Regolament għandu għalhekk jipprovdi l-bażi tal-appoġġ kontinwu mill-Unjoni għal din il-kooperazzjoni. Huwa għandu jipprovdi l-bażi għal effiċjenza akbar fil-valutazzjoni tal-aspetti elenkati fl-Artikolu 6(1) u fl-Artikolu 7(1). |
| --- | --- |

3.10

Il-KESE jirrakkomanda illi l-kooperazzjoni bejn il-Kumitati tal-Etika għandha tiżdied biex tgħin l-Istati membri jiksbu effiċjenza akbar, ekonomiji ta’ skala u jevitaw ix-xogħol doppju. Dan ir-Regolament għandu jiffaċilita l-ħolqien ta’ strutturi sostenibbli li jinvolvu l-awtoritajiet kollha rilevanti tal-Istati Membri, u li jibnu fuq il-proġetti pilota eżistenti u l-konsultazzjoni ta’ medda wiesgħa tal-partijiet interessati. Dan ir-Regolament għandu għalhekk jipprovdi l-bażi tal-appoġġ kontinwu mill-Unjoni għal din il-kooperazzjoni. Huwa għandu jipprovdi l-bażi għal effiċjenza akbar fil-valutazzjoni tal-aspetti elenkati fl-Artikolu 6(1) u fl-Artikolu 7(1).

| 3.10.1 | Il-KESE jagħraf illi l-ispejjeż tal-assigurazzjoni tal-provi kliniċi huma kbar ħafna għall-isponsers, u li ftit snin oħra jistgħu jwasslu għal aktar żidiet fil-prezz tal-mediċini. Minkejja dan, it-tentattiv tal-Kummissjoni Ewropea li tnaqqas l-ispejjeż għall-isponsers fir-rigward tal-assigurazzjoni ta’ responsabbiltà ċivili m’għandux iwassal għal nuqqas fis-sigurtà tal-parteċipanti fil-każ ta’ klejm. Dan jista’ jiġri jekk jitneħħa l-obbligu tal-assigurazzjoni. Il-KESE ma jaqbilx mal-eliminazzjoni ġenerali tal-assigurazzjoni obbligatorja, iżda jaqbel li f’każijiet li huma definiti b’mod ċar, jista’ jkun hemm l-eċċezzjonijiet. |
| --- | --- |

3.10.1

Il-KESE jagħraf illi l-ispejjeż tal-assigurazzjoni tal-provi kliniċi huma kbar ħafna għall-isponsers, u li ftit snin oħra jistgħu jwasslu għal aktar żidiet fil-prezz tal-mediċini. Minkejja dan, it-tentattiv tal-Kummissjoni Ewropea li tnaqqas l-ispejjeż għall-isponsers fir-rigward tal-assigurazzjoni ta’ responsabbiltà ċivili m’għandux iwassal għal nuqqas fis-sigurtà tal-parteċipanti fil-każ ta’ klejm. Dan jista’ jiġri jekk jitneħħa l-obbligu tal-assigurazzjoni. Il-KESE ma jaqbilx mal-eliminazzjoni ġenerali tal-assigurazzjoni obbligatorja, iżda jaqbel li f’każijiet li huma definiti b’mod ċar, jista’ jkun hemm l-eċċezzjonijiet.

| 3.10.2 | Il-ħolqien ta’ mekkaniżmu ta’ kumpens jirrikjedi speċifikazzjoni aktar dettaljata, b’mod partikolari fir-rigward ta’ kif ser jiġi ffinanzjat dan il-mekkaniżmu, u mingħand min. Il-ħolqien ta’ mekkaniżmi nazzjonali ta’ kumpens joħloq ir-riskju li l-kopertura finanzjarja tkun tvarja bejn l-Istati Membri individwali. Barra minn hekk, sistemi differenti ta’ assigurazzjoni għar-responsabbiltà tal-prodott, kif ukoll regoli differenti ta’ responsabbiltà fl-Istati Membri, jistgħu jwasslu għal deterjorament f’każ ta’ danni għall-pazjent. |
| --- | --- |

3.10.2

Il-ħolqien ta’ mekkaniżmu ta’ kumpens jirrikjedi speċifikazzjoni aktar dettaljata, b’mod partikolari fir-rigward ta’ kif ser jiġi ffinanzjat dan il-mekkaniżmu, u mingħand min. Il-ħolqien ta’ mekkaniżmi nazzjonali ta’ kumpens joħloq ir-riskju li l-kopertura finanzjarja tkun tvarja bejn l-Istati Membri individwali. Barra minn hekk, sistemi differenti ta’ assigurazzjoni għar-responsabbiltà tal-prodott, kif ukoll regoli differenti ta’ responsabbiltà fl-Istati Membri, jistgħu jwasslu għal deterjorament f’każ ta’ danni għall-pazjent.

| 3.11 | Is-semplifikazzjoni tar-rappurtar dwar is-sikurezza, u b’mod partikolari ċ-ċentralizzazzjoni tiegħu fl-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini, tkun kisba importanti li għandha tnaqqas ix-xogħol żejjed amministrattiv relatat mal-farmakoviġilanza filwaqt li twessa’ kemm jista’ jkun il-kapaċità tal-UE li tinduna bl-avvenimenti rilevanti fil-ħin. |
| --- | --- |

3.11

Is-semplifikazzjoni tar-rappurtar dwar is-sikurezza, u b’mod partikolari ċ-ċentralizzazzjoni tiegħu fl-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini, tkun kisba importanti li għandha tnaqqas ix-xogħol żejjed amministrattiv relatat mal-farmakoviġilanza filwaqt li twessa’ kemm jista’ jkun il-kapaċità tal-UE li tinduna bl-avvenimenti rilevanti fil-ħin.

| 3.11.1 | Il-KESE jirrakkomanda illi fir-Regolament ma jiġux introdotti klassifiki speċifiċi ta’ mard jew tipi ta’ prodotti mediċinali. Ir-Regolament għandu jiffoka fuq l-assigurazzjoni tas-sikurezza tal-parteċipanti u l-affidabbiltà tad-data maħruġa. Jekk kull marda speċifika tiġi kklassifikata għaliha fi ħdan ir-Regolament, hemm ċans kbir li jkun hemm tagħbija żejda ta’ klassifiki ġodda li toħloq konfużjoni għall-isponsers u għall-awtoritajiet kompetenti nazzjonali. Hemm riskju serju li sistema ta’ klassifika estensiva tmur kontra l-għan tar-Regolament, li huwa li jkun hemm semplifikazzjoni u armonizzazzjoni. |
| --- | --- |

3.11.1

Il-KESE jirrakkomanda illi fir-Regolament ma jiġux introdotti klassifiki speċifiċi ta’ mard jew tipi ta’ prodotti mediċinali. Ir-Regolament għandu jiffoka fuq l-assigurazzjoni tas-sikurezza tal-parteċipanti u l-affidabbiltà tad-data maħruġa. Jekk kull marda speċifika tiġi kklassifikata għaliha fi ħdan ir-Regolament, hemm ċans kbir li jkun hemm tagħbija żejda ta’ klassifiki ġodda li toħloq konfużjoni għall-isponsers u għall-awtoritajiet kompetenti nazzjonali. Hemm riskju serju li sistema ta’ klassifika estensiva tmur kontra l-għan tar-Regolament, li huwa li jkun hemm semplifikazzjoni u armonizzazzjoni.

| 3.12 | Il-KESE jappoġġja l-ħolqien ta’ grupp ta’ konsulenza u koordinazzjoni tal-provi kliniċi (CTAG) bħala pass kruċjali biex tiġi żgurata l-armonizzazzjoni ġenwina tar-riċerka klinika madwar l-Ewropa. Biex dan il-grupp jitħaddem kemm jista’ jkun il-laqgħat għandhom ikunu limitati għall-partijiet imsemmija fl-Artikolu 81 biss. Madanakollu, għandha tiġi żgurata l-possibbiltà li l-partijiet interessati ta’ dan ir-Regolament ikunu jistgħu jippreżentaw mistoqsijiet jew suġġetti għad-diskussjoni lil dan il-grupp konsultattiv. Dan jagħti lok għal trasparenza akbar u bilanċ aħjar bejn il-partijiet interessati kollha li jkunu involuti fil-prova klinika, inklużi l-pazjenti. |
| --- | --- |

3.12

Il-KESE jappoġġja l-ħolqien ta’ grupp ta’ konsulenza u koordinazzjoni tal-provi kliniċi (CTAG) bħala pass kruċjali biex tiġi żgurata l-armonizzazzjoni ġenwina tar-riċerka klinika madwar l-Ewropa. Biex dan il-grupp jitħaddem kemm jista’ jkun il-laqgħat għandhom ikunu limitati għall-partijiet imsemmija fl-Artikolu 81 biss. Madanakollu, għandha tiġi żgurata l-possibbiltà li l-partijiet interessati ta’ dan ir-Regolament ikunu jistgħu jippreżentaw mistoqsijiet jew suġġetti għad-diskussjoni lil dan il-grupp konsultattiv. Dan jagħti lok għal trasparenza akbar u bilanċ aħjar bejn il-partijiet interessati kollha li jkunu involuti fil-prova klinika, inklużi l-pazjenti.

| 3.12.1 | Għalhekk, il-KESE jitlob li jiġi inkluż it-test li ġej fl-Artikolu 81(5): “Fuq talba ta’ grupp ta’ partijiet interessati rilevanti, il-Kummissjoni għandha tippreżenta mistoqsija waħda jew aktar li huma rilevanti skont l-Artikolu 81(2) lis-CTAG għad-diskussjoni f’laqgħa mill-aktar fis possibbli u, jekk hemm bżonn, tlaqqa’ s-CTAG għal dak il-għan. Jekk il-Kummissjoni tirrifjuta li tippreżenta mistoqsija lis-CTAG jew li tlaqqa’ s-CTAG fuq talba ta’ xi grupp ta’ partitijiet interessati, il-Kummissjoni għandha tgħarraf lil min qed jagħmel it-talba bil-miktub dwar ir-rifjut u jagħti r-raġunijiet għalih. Meta s-CTAG jiddiskuti mistoqsija taħt din id-dispożizzjoni il-Kummissjoni għandha tiżgura li min għamel it-talba jiġi mgħarraf dwar ir-riżultat tad-diskussjoni.” |
| --- | --- |

3.12.1

Għalhekk, il-KESE jitlob li jiġi inkluż it-test li ġej fl-Artikolu 81(5): “Fuq talba ta’ grupp ta’ partijiet interessati rilevanti, il-Kummissjoni għandha tippreżenta mistoqsija waħda jew aktar li huma rilevanti skont l-Artikolu 81(2) lis-CTAG għad-diskussjoni f’laqgħa mill-aktar fis possibbli u, jekk hemm bżonn, tlaqqa’ s-CTAG għal dak il-għan. Jekk il-Kummissjoni tirrifjuta li tippreżenta mistoqsija lis-CTAG jew li tlaqqa’ s-CTAG fuq talba ta’ xi grupp ta’ partitijiet interessati, il-Kummissjoni għandha tgħarraf lil min qed jagħmel it-talba bil-miktub dwar ir-rifjut u jagħti r-raġunijiet għalih. Meta s-CTAG jiddiskuti mistoqsija taħt din id-dispożizzjoni il-Kummissjoni għandha tiżgura li min għamel it-talba jiġi mgħarraf dwar ir-riżultat tad-diskussjoni.”

| 3.13 | Filwaqt li jappoġġja l-intenzjoni li tissaħħaħ il-protezzjoni tal-ipproċessar tad-data personali, il-KESE jenfasizza li hemm bżonn bilanċ adatt bejn id-drittijiet tal-individwi u l-użu sikur u mingaħjr periklu tad-data tal-pazjenti għar-riċerka dwar is-saħħa. B’mod partikolari, meta l-pazjenti li jieħdu sehem fil-provi kliniċi jkunu taw kunsens infurmat ġenerali li jippermetti l-użu tal-kampjuni u d-data fir-riċerka futura, hemm bżonn li jkun hemm prassi klinika tajba u li jinżammu l-prinċipji tal-etika fl-użu ta’ din id-data. |
| --- | --- |

3.13

Filwaqt li jappoġġja l-intenzjoni li tissaħħaħ il-protezzjoni tal-ipproċessar tad-data personali, il-KESE jenfasizza li hemm bżonn bilanċ adatt bejn id-drittijiet tal-individwi u l-użu sikur u mingaħjr periklu tad-data tal-pazjenti għar-riċerka dwar is-saħħa. B’mod partikolari, meta l-pazjenti li jieħdu sehem fil-provi kliniċi jkunu taw kunsens infurmat ġenerali li jippermetti l-użu tal-kampjuni u d-data fir-riċerka futura, hemm bżonn li jkun hemm prassi klinika tajba u li jinżammu l-prinċipji tal-etika fl-użu ta’ din id-data.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1 | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ it-twaqqif ta’ żona ta’ governanza waħda għall-provi kliniċi li għandu jiffaċilita b’mod sinifikanti t-twettiq tar-riċerka klinika fl-UE, u li għandu jkun il-punt ta’ referenza u l-għan għall-emendar ta’ dan ir-Regolament u l-valutazzjoni tiegħu. |
| --- | --- |

4.1

Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ it-twaqqif ta’ żona ta’ governanza waħda għall-provi kliniċi li għandu jiffaċilita b’mod sinifikanti t-twettiq tar-riċerka klinika fl-UE, u li għandu jkun il-punt ta’ referenza u l-għan għall-emendar ta’ dan ir-Regolament u l-valutazzjoni tiegħu.

| 4.2 | Il-KESE jitlob li d-dispożizzjonijiet dwar in-Netwerk tal-Kumitati tal-Etika jiġu inklużi fir-Regolament. |
| --- | --- |

4.2

Il-KESE jitlob li d-dispożizzjonijiet dwar in-Netwerk tal-Kumitati tal-Etika jiġu inklużi fir-Regolament.

| 4.2.1 | Il-membri ta’ dan in-netwerk għandhom jinħatru mill-Istati Membri, li għandhom jagħtu l-ismijiet u d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom lill-Kummissjoni. Dawn il-membri għandhom jieħdu sehem fl-attivitatjiet tan-netwerk u jikkontribwixxu għalihom. In-netwerk għandu jkun ibbażat fuq il-prinċipju ta’ governanza tajba, li jinkludi t-trasparenza, l-oġġettività, l-indipendenza tal-ispeċjalizzazzjoni, il-proċeduri ġusti u l-konsultazzjoni adatta mal-partijiet interessati bl-involviment siewi tal-pazjenti f’kull stadju. |
| --- | --- |

4.2.1

Il-membri ta’ dan in-netwerk għandhom jinħatru mill-Istati Membri, li għandhom jagħtu l-ismijiet u d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom lill-Kummissjoni. Dawn il-membri għandhom jieħdu sehem fl-attivitatjiet tan-netwerk u jikkontribwixxu għalihom. In-netwerk għandu jkun ibbażat fuq il-prinċipju ta’ governanza tajba, li jinkludi t-trasparenza, l-oġġettività, l-indipendenza tal-ispeċjalizzazzjoni, il-proċeduri ġusti u l-konsultazzjoni adatta mal-partijiet interessati bl-involviment siewi tal-pazjenti f’kull stadju.

| 4.2.2 | L-għanijiet tan-Netwerk tal-Kumitati tal-Etika għandhom ikunu li:






  a) | tiġi appoġġjata l-kooperazzjoni bejn il-Kumitati tal-Etika nazzjonali u lokali, jew il-korpi li għandhom il-mandat li jintegraw u jarmonizzaw il-proċessi li jwasslu għall-ħruġ ta’ approvazzjonijiet mill-Kumitati tal-Etika; |
| --- | --- | --- |

4.2.2

L-għanijiet tan-Netwerk tal-Kumitati tal-Etika għandhom ikunu li:

a)

tiġi appoġġjata l-kooperazzjoni bejn il-Kumitati tal-Etika nazzjonali u lokali, jew il-korpi li għandhom il-mandat li jintegraw u jarmonizzaw il-proċessi li jwasslu għall-ħruġ ta’ approvazzjonijiet mill-Kumitati tal-Etika;

| b) | tiġi appoġġjata l-analiżi tan-natura u t-tip ta’ informazzjoni li tista’ tiġi skambjata; |
| --- | --- |

b)

tiġi appoġġjata l-analiżi tan-natura u t-tip ta’ informazzjoni li tista’ tiġi skambjata;

| c) | tiġi evitata d-duplikazzjoni tal-valutazzjonijiet; |
| --- | --- |

c)

tiġi evitata d-duplikazzjoni tal-valutazzjonijiet;

| d) | tiġi żgurata li l-pazjenti li qed jipparteċipaw fil-provi kliniċi fl-UE jkunu protetti skont l-istess prinċipji ta ’ etika universali; |
| --- | --- |

d)

tiġi żgurata li l-pazjenti li qed jipparteċipaw fil-provi kliniċi fl-UE jkunu protetti skont l-istess prinċipji ta ’ etika universali;

| e) | tiġi appoġġjata l-armonizzazzjoni pan-Ewropea tal-kwalifiki u t-taħriġ tal-membri tal-Kumitati tal-Etika. |
| --- | --- |

e)

tiġi appoġġjata l-armonizzazzjoni pan-Ewropea tal-kwalifiki u t-taħriġ tal-membri tal-Kumitati tal-Etika.

| 4.2.3 | Il-KESE jappoġġja l-iffinanzjar mill-Programm ta’ Riċerka tal-UE għal dan il-Kumitat. Huma biss dawk l-awtoritajiet u l-korpi tan-netwerk li jkunu magħżula bħala benefiċjarji mill-Istati Membri li qed jipparteċipaw li huma eliġibbli għall-għajnuna mill-Unjoni. |
| --- | --- |

4.2.3

Il-KESE jappoġġja l-iffinanzjar mill-Programm ta’ Riċerka tal-UE għal dan il-Kumitat. Huma biss dawk l-awtoritajiet u l-korpi tan-netwerk li jkunu magħżula bħala benefiċjarji mill-Istati Membri li qed jipparteċipaw li huma eliġibbli għall-għajnuna mill-Unjoni.

| 4.3 | Il-KESE jagħraf li l-perjodi ta’ żmien għaż-żieda ta’ Stat Membru ġdid mhumiex kompetittivi u lanqas ma jikkonformaw mal-perjodi ta’ żmien, definiti fl-Artikolu 7, għall-valutazzjoni ta’ Parti II li għandha ssir mill-Istati Membri konċernati. L-Istat Membru addizzjonali kkonċernat jista’ ma jaqbilx mal-konklużjoni tal-Istat Membru relatur għall-Parti I għal dawn ir-raġunijiet li ġejjin biss:






  a) | differenzi sinifikanti fil-prassi klinika normali bejn l-Istat Membru kkonċernat u l-Istat Membru relatur li jistgħu jwasslu biex pazjent jirċievi trattament inferjuri meta mqabbel mal-prassi klinika normali; |
| --- | --- | --- |

4.3

Il-KESE jagħraf li l-perjodi ta’ żmien għaż-żieda ta’ Stat Membru ġdid mhumiex kompetittivi u lanqas ma jikkonformaw mal-perjodi ta’ żmien, definiti fl-Artikolu 7, għall-valutazzjoni ta’ Parti II li għandha ssir mill-Istati Membri konċernati. L-Istat Membru addizzjonali kkonċernat jista’ ma jaqbilx mal-konklużjoni tal-Istat Membru relatur għall-Parti I għal dawn ir-raġunijiet li ġejjin biss:

a)

differenzi sinifikanti fil-prassi klinika normali bejn l-Istat Membru kkonċernat u l-Istat Membru relatur li jistgħu jwasslu biex pazjent jirċievi trattament inferjuri meta mqabbel mal-prassi klinika normali;

| b) | il-ksur tal-leġislazzjoni nazzjonali msemmija fl-Artikolu 86. Din il-valutazzjoni għandha tkun ukoll possibbli f’inqas mill-għaxra sa għoxrin ġurnata ssuġġeriti, jiġifieri f’għaxart ijiem, u l-possibbiltà li jiġi sospiż iż-żmien rilevanti biex jinkisbu dawk l-ispjegazzjonijiet addizzjonali għandha tkun skont il-perjodi ta’ żmien, definiti fl-Artikolu 7 u 14 (8), għall-valutazzjoni ta’ Parti II li għandha ssir mill-Istati Membri konċernati. |
| --- | --- |

b)

il-ksur tal-leġislazzjoni nazzjonali msemmija fl-Artikolu 86. Din il-valutazzjoni għandha tkun ukoll possibbli f’inqas mill-għaxra sa għoxrin ġurnata ssuġġeriti, jiġifieri f’għaxart ijiem, u l-possibbiltà li jiġi sospiż iż-żmien rilevanti biex jinkisbu dawk l-ispjegazzjonijiet addizzjonali għandha tkun skont il-perjodi ta’ żmien, definiti fl-Artikolu 7 u 14 (8), għall-valutazzjoni ta’ Parti II li għandha ssir mill-Istati Membri konċernati.

| 4.4 | Fir-rigward tal-proċess tal-valutazzjoni, il-KESE jirrakkomanda illi minbarra l-kundizzjonijiet tal-Artikolu 7(1), kull Stat Membru għandu jivvaluta l-applikazzjoni skont kemm jiġu sodisfatti r-rekwiżiti tal-protezzjoni tal-pazjent. Biex jiġu evitati proċeduri twal għall-awtorizzazzjoni li jistgħu jdewmu l-aċċess tal-pazjenti għall-provi kliniċi, il-KESE jipproponi l-emenda li ġejja fl-Artikolu 7(2), l-ewwel sentenza: “Kull Stat Membru għandu jlesti l-valutazzjoni, li tinkludi l-opinjoni tal-Kumitat tal-Etika nazzjonali, fi żmien għaxart ijiem mid-data tal-validazzjoni skont l-Artikolu 6(4).” |
| --- | --- |

4.4

Fir-rigward tal-proċess tal-valutazzjoni, il-KESE jirrakkomanda illi minbarra l-kundizzjonijiet tal-Artikolu 7(1), kull Stat Membru għandu jivvaluta l-applikazzjoni skont kemm jiġu sodisfatti r-rekwiżiti tal-protezzjoni tal-pazjent. Biex jiġu evitati proċeduri twal għall-awtorizzazzjoni li jistgħu jdewmu l-aċċess tal-pazjenti għall-provi kliniċi, il-KESE jipproponi l-emenda li ġejja fl-Artikolu 7(2), l-ewwel sentenza: “Kull Stat Membru għandu jlesti l-valutazzjoni, li tinkludi l-opinjoni tal-Kumitat tal-Etika nazzjonali, fi żmien għaxart ijiem mid-data tal-validazzjoni skont l-Artikolu 6(4).”

| 4.5 | Fl-aħħar tal-Artikolu 8(6) għandha tiddaħħal din is-sentenza: “L-isponser jista’ jibda l-prova klinika fid-data tan-notifikazzjoni, sakemm l-Istat Membru kkonċernat ma jkunx ikkomunika n-nuqqas ta’ qbil tiegħu skont il-paragrafu 2.” |
| --- | --- |

4.5

Fl-aħħar tal-Artikolu 8(6) għandha tiddaħħal din is-sentenza: “L-isponser jista’ jibda l-prova klinika fid-data tan-notifikazzjoni, sakemm l-Istat Membru kkonċernat ma jkunx ikkomunika n-nuqqas ta’ qbil tiegħu skont il-paragrafu 2.”

| 4.6 | Sabiex tiġi żgurata s-sigurtà tal-pazjenti, il-KESE jitlob b’urġenza li l-perjodi ta’ żmien previsti fir-regolament propost jiġu estiżi. B’mod partikolari għandhom jiġu estiżi l-perjodi ta’ żmien li ġejjin: fl-Artikolu 5(2) minn 6 ijiem għal 14-il-ġurnata, fl-Artikolu 5(4) it-tielet paragrafu minn 3 għal 7 ijiem, fl-Artikolu 6(4) minn 10 ijiem għal 25 ġurnata, minn 25 għal 35 ġurnata u minn 30 għal 40 ġurnata, kif ukoll fl-Artikolu 17(2) minn 4 għal 10 ijiem. |
| --- | --- |

4.6

Sabiex tiġi żgurata s-sigurtà tal-pazjenti, il-KESE jitlob b’urġenza li l-perjodi ta’ żmien previsti fir-regolament propost jiġu estiżi. B’mod partikolari għandhom jiġu estiżi l-perjodi ta’ żmien li ġejjin: fl-Artikolu 5(2) minn 6 ijiem għal 14-il-ġurnata, fl-Artikolu 5(4) it-tielet paragrafu minn 3 għal 7 ijiem, fl-Artikolu 6(4) minn 10 ijiem għal 25 ġurnata, minn 25 għal 35 ġurnata u minn 30 għal 40 ġurnata, kif ukoll fl-Artikolu 17(2) minn 4 għal 10 ijiem.

| 4.7 | L-istandards tal-protezzjoni fl-Artikoli 31 u 32 tar-regolament propost għandhom ikunu bbażati fuq id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2001/20/KE jew mill-anqas jipprovdu l-Istati Membri bil-possibbiltà ta’ nonparteċipazzjoni fir-rigward tal-protezzjoni tal-gruppi vulnerabbli. |
| --- | --- |

4.7

L-istandards tal-protezzjoni fl-Artikoli 31 u 32 tar-regolament propost għandhom ikunu bbażati fuq id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2001/20/KE jew mill-anqas jipprovdu l-Istati Membri bil-possibbiltà ta’ nonparteċipazzjoni fir-rigward tal-protezzjoni tal-gruppi vulnerabbli.

| 4.8 | Għad-dokumentazzjoni marbuta mal-konformità mal-Prassi Tajba ta’ Manifattura (PTM) għall-Prodott Mediċinali Investigattiv (IMP) (Anness I. 6), il-KESE jenfasizza li fl-applikazzjoni għandu jkun hemm dikjarazzjoni li tikkonferma li d-dokumentazzjoni kollha dwar il-konformità mal-PTM għall-IMP hija fil-fajl u disponibbli għall-ispezzjoni biex jiġi żgurat li s-sikurezza tal-pazjent qed tinżamm. |
| --- | --- |

4.8

Għad-dokumentazzjoni marbuta mal-konformità mal-Prassi Tajba ta’ Manifattura (PTM) għall-Prodott Mediċinali Investigattiv (IMP) (Anness I. 6), il-KESE jenfasizza li fl-applikazzjoni għandu jkun hemm dikjarazzjoni li tikkonferma li d-dokumentazzjoni kollha dwar il-konformità mal-PTM għall-IMP hija fil-fajl u disponibbli għall-ispezzjoni biex jiġi żgurat li s-sikurezza tal-pazjent qed tinżamm.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2012) 542 final

1

(2)  COM(2012) 541 final

2

(3)  COM(2010) 614 final

3

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/104 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/104

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati u ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali ta’ drittijiet f’xogħlijiet mużikali għal użi online fis-suq intern”

COM(2012) 372 final – 2012/0180 (COD)

2013/C 44/18

Relatur: is-Sur LEMERCIER

Nhar l-10 ta’ Settembru 2012 u nhar il-11 ta’ Settembru 2012, il-Kunsill u l-Parlament Ewropew rispettivament iddeċidew, b’konformità mal-Artikoli 50 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati u ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali ta’ drittijiet f’xogħlijiet mużikali għal użi online fis-suq intern

COM(2012) 372 final — 2012/0180 (COD).

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar l-4 ta’ Diċembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’116-il vot favur u astensjoni waħda (1).

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-KESE japprova u jappoġġja l-Proposta tal-Kummissjoni għal Direttiva dwar il-governanza tas-soċjetajiet kollettriċi tad-drittijiet diġitali u dwar il-ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali għall-mużika fis-suq uniku. |
| --- | --- |

1.1

Il-KESE japprova u jappoġġja l-Proposta tal-Kummissjoni għal Direttiva dwar il-governanza tas-soċjetajiet kollettriċi tad-drittijiet diġitali u dwar il-ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali għall-mużika fis-suq uniku.

| 1.2 | Fil-fatt, huwa jikkunsidra li l-kamp ta’ applikazzjoni hu magħżul tajjeb minħabba l-importanza tal-mużika fis-swieq tal-kontenut kulturali online, u jista’ jippermetti li jinsab mod kif jiġu mmaniġġjati d-drittijiet b’mod transkonfinali li mbagħad iservi ta’ mudell jew għall-inqas ta’ ispirazzjoni għall-bejgħ online tal-kontenut multimedjali u tal-kotba. |
| --- | --- |

1.2

Fil-fatt, huwa jikkunsidra li l-kamp ta’ applikazzjoni hu magħżul tajjeb minħabba l-importanza tal-mużika fis-swieq tal-kontenut kulturali online, u jista’ jippermetti li jinsab mod kif jiġu mmaniġġjati d-drittijiet b’mod transkonfinali li mbagħad iservi ta’ mudell jew għall-inqas ta’ ispirazzjoni għall-bejgħ online tal-kontenut multimedjali u tal-kotba.

| 1.3 | Il-KESE kkunsidra l-valutazzjoni tal-impatt (1) kif ukoll ir-reazzjonijiet tal-professjonisti u tal-konsumaturi. Huwa jaqbel li jeħtieġ jiġi stabbilit qafas legali uniformi għas-soċjetajiet kollettriċi, u li jinħoloq xi tip ta’ passaport Ewropew ta’ liċenzji għall-mużika online. |
| --- | --- |

1.3

Il-KESE kkunsidra l-valutazzjoni tal-impatt (1) kif ukoll ir-reazzjonijiet tal-professjonisti u tal-konsumaturi. Huwa jaqbel li jeħtieġ jiġi stabbilit qafas legali uniformi għas-soċjetajiet kollettriċi, u li jinħoloq xi tip ta’ passaport Ewropew ta’ liċenzji għall-mużika online.

| 1.4 | Hu jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li s-soċjetajiet kollettriċi jiġu appoġġjati matul fażi tranżitorja sabiex huma jkunu jistgħu jadattaw ruħhom għal din il-forma ta’ distribuzzjoni transkonfinali, li toħolqilhom problemi tekniċi u materjali li l-KESE huwa konxju tagħhom. |
| --- | --- |

1.4

Hu jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li s-soċjetajiet kollettriċi jiġu appoġġjati matul fażi tranżitorja sabiex huma jkunu jistgħu jadattaw ruħhom għal din il-forma ta’ distribuzzjoni transkonfinali, li toħolqilhom problemi tekniċi u materjali li l-KESE huwa konxju tagħhom.

| 1.5 | Huwa japprova l-bażi legali proposta (Artikoli 50 sa 54 tat-TFUE) li tikkonċerna l-libertà tal-istabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi fis-suq intern. Rigward l-applikazzjoni tad-Direttiva dwar is-Servizzi, għandu jitqies li s-soċjetajiet kollettriċi huma organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ u għandhom karatteristiċi partikolari għalihom li jagħmluhom differenti min-negozji. |
| --- | --- |

1.5

Huwa japprova l-bażi legali proposta (Artikoli 50 sa 54 tat-TFUE) li tikkonċerna l-libertà tal-istabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi fis-suq intern. Rigward l-applikazzjoni tad-Direttiva dwar is-Servizzi, għandu jitqies li s-soċjetajiet kollettriċi huma organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ u għandhom karatteristiċi partikolari għalihom li jagħmluhom differenti min-negozji.

| 1.6 | Ta’ sikwit il-kreaturi jkunu f’sitwazzjoni prekarja ħafna minħabba li s-suċċess tagħhom mhuwiex ċert u d-dħul mhuwiex regolari. Is-soċjetajiet kollettriċi jistgħu jgħinu lill-kreaturi jwettqu azzjonijiet kulturali billi jappoġġjaw ir-repertorji l-iktar fraġli u lill-artisti li jkunu qed jibdew il-karriera tagħhom. Billi huma bbażati fuq il-prinċipju tas-solidarjetà, is-soċjetajiet kollettriċi jagħtu l-għajnuna tagħhom lill-awturi li jinsabu f’diffikultà u jgħinu l-promozzjoni ta’ talenti ġodda. Huwa fatt li s-soċjetajiet kollettriċi jikkontribwixxu b’mod sinifikanti għall-iżvilupp tax-xena kulturali Ewropea u għall-iżvilupp tal-ekonomija kulturali. |
| --- | --- |

1.6

Ta’ sikwit il-kreaturi jkunu f’sitwazzjoni prekarja ħafna minħabba li s-suċċess tagħhom mhuwiex ċert u d-dħul mhuwiex regolari. Is-soċjetajiet kollettriċi jistgħu jgħinu lill-kreaturi jwettqu azzjonijiet kulturali billi jappoġġjaw ir-repertorji l-iktar fraġli u lill-artisti li jkunu qed jibdew il-karriera tagħhom. Billi huma bbażati fuq il-prinċipju tas-solidarjetà, is-soċjetajiet kollettriċi jagħtu l-għajnuna tagħhom lill-awturi li jinsabu f’diffikultà u jgħinu l-promozzjoni ta’ talenti ġodda. Huwa fatt li s-soċjetajiet kollettriċi jikkontribwixxu b’mod sinifikanti għall-iżvilupp tax-xena kulturali Ewropea u għall-iżvilupp tal-ekonomija kulturali.

2.   Il-Proposta tal-Kummissjoni

| 2.1 | Skont il-Kummissjoni, l-acquis communautaire fis-seħħ dwar id-drittijiet tal-awtur huwa ristrett għad-definizzjoni tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati, għal-limitazzjonijiet u l-eċċezzjonijiet u għad-dispożizzjonijiet relatati. |
| --- | --- |

2.1

Skont il-Kummissjoni, l-acquis communautaire fis-seħħ dwar id-drittijiet tal-awtur huwa ristrett għad-definizzjoni tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati, għal-limitazzjonijiet u l-eċċezzjonijiet u għad-dispożizzjonijiet relatati.

| 2.2 | Huma ftit ħafna d-dispożizzjonijiet tad-“Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Awtur” u l-atti relatati (2) li jittrattaw l-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet, u l-ebda waħda minnhom ma tistabbilixxi qafas għall-funzjonament tas-soċjetajiet kollettriċi. Jekk issa ġew stabbiliti u qed ikomplu jiġu żviluppati regoli vinkolanti dwar il-governanza tagħhom u t-trasparenza, dan huwa r-riżultat tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni. |
| --- | --- |

2.2

Huma ftit ħafna d-dispożizzjonijiet tad-“Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Awtur” u l-atti relatati (2) li jittrattaw l-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet, u l-ebda waħda minnhom ma tistabbilixxi qafas għall-funzjonament tas-soċjetajiet kollettriċi. Jekk issa ġew stabbiliti u qed ikomplu jiġu żviluppati regoli vinkolanti dwar il-governanza tagħhom u t-trasparenza, dan huwa r-riżultat tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni.

| 2.3 | Iżda fil-prattika l-liġijiet ivarjaw minn Stat Membru għal ieħor. Ir-regoli dwar is-soċjetajiet kollettriċi huma differenti wkoll u, fuq kollox, l-arranġamenti u l-prattiki għas-sorveljanza tal-użu tal-fondi miġburin u t-tqassim tagħhom fost id-detenturi tad-drittijiet ivarjaw b’mod konsiderevoli fil-prattika u sikwit ma jkunux trasparenti. F’xi pajjiżi ġew innotati wkoll prattiki li kważi kważi huma abbuż mill-prodotti soċjali. |
| --- | --- |

2.3

Iżda fil-prattika l-liġijiet ivarjaw minn Stat Membru għal ieħor. Ir-regoli dwar is-soċjetajiet kollettriċi huma differenti wkoll u, fuq kollox, l-arranġamenti u l-prattiki għas-sorveljanza tal-użu tal-fondi miġburin u t-tqassim tagħhom fost id-detenturi tad-drittijiet ivarjaw b’mod konsiderevoli fil-prattika u sikwit ma jkunux trasparenti. F’xi pajjiżi ġew innotati wkoll prattiki li kważi kważi huma abbuż mill-prodotti soċjali.

| 2.4 | L-għan tal-Proposta hu “li ddaħħal fis-seħħ qafas ġuridiku xieraq għall-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet li huma amministrati minn soċjetajiet kollettriċi f’isem id-detenturi tad-drittijiet billi tipprovdi:






  — | regoli dwar il-governanza aħjar u t-trasparenza ikbar tas-soċjetajiet kollettriċi kollha, kif ukoll |
| --- | --- | --- |

2.4

L-għan tal-Proposta hu “li ddaħħal fis-seħħ qafas ġuridiku xieraq għall-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet li huma amministrati minn soċjetajiet kollettriċi f’isem id-detenturi tad-drittijiet billi tipprovdi:

—

regoli dwar il-governanza aħjar u t-trasparenza ikbar tas-soċjetajiet kollettriċi kollha, kif ukoll

| — | billi tindirizza l-ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali tad-drittijiet tal-awturi f’xogħlijiet mużikali tagħhom mis-soċjetajiet kollettriċi li jirrappreżentaw lill-awturi.’ |
| --- | --- |

—

billi tindirizza l-ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali tad-drittijiet tal-awturi f’xogħlijiet mużikali tagħhom mis-soċjetajiet kollettriċi li jirrappreżentaw lill-awturi.’

| 2.5 | Dawn l-għanijiet jistgħu jinkisbu biss bis-saħħa ta’ att legali adegwat (f’dan il-każ, direttiva) fil-livell Ewropew, b’konformità mal-prinċipji tas-sussidjarjetà u tal-proporzjonalità. |
| --- | --- |

2.5

Dawn l-għanijiet jistgħu jinkisbu biss bis-saħħa ta’ att legali adegwat (f’dan il-każ, direttiva) fil-livell Ewropew, b’konformità mal-prinċipji tas-sussidjarjetà u tal-proporzjonalità.

| 2.6 | Il-KESE japprova l-għanijiet tal-Proposta u d-dispożizzjonijiet legali l-oħra previsti biex jintlaħqu. Japprova wkoll il-bażi legali magħżula għad-Direttiva, jiġifieri l-Artikoli 50 u 51 sa 54 tat-TFUE, u l-fatt li l-Proposta m’għandha l-ebda impatt fuq il-baġit. |
| --- | --- |

2.6

Il-KESE japprova l-għanijiet tal-Proposta u d-dispożizzjonijiet legali l-oħra previsti biex jintlaħqu. Japprova wkoll il-bażi legali magħżula għad-Direttiva, jiġifieri l-Artikoli 50 u 51 sa 54 tat-TFUE, u l-fatt li l-Proposta m’għandha l-ebda impatt fuq il-baġit.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1 | Il-KESE diġà esprima l-fehma tiegħu (3) dwar ir-regoli essenzjali li għandhom ikunu vinkolanti fil-qasam tal-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet u l-funzjonament tas-soċjetajiet kollettriċi, bil-għan li jiġi żgurat li l-fondi miġburin jitqassmu b’mod ġust fost l-awturi u d-detenturi tad-drittijiet u li l-immaniġġjar isir b’mod trasparenti taħt il-kontroll tal-membri tas-soċjetajiet kollettriċi u ta’ awtorità amministrattiva jew legali indipendenti tal-verifika tal-kontijiet li kull tant żmien għandha tippubblika rapport dwar l-attività ta’ kull soċjetà kollettriċi, kif diġà huwa l-każ f’diversi Stati Membri. |
| --- | --- |

3.1

Il-KESE diġà esprima l-fehma tiegħu (3) dwar ir-regoli essenzjali li għandhom ikunu vinkolanti fil-qasam tal-immaniġġjar kollettiv tad-drittijiet u l-funzjonament tas-soċjetajiet kollettriċi, bil-għan li jiġi żgurat li l-fondi miġburin jitqassmu b’mod ġust fost l-awturi u d-detenturi tad-drittijiet u li l-immaniġġjar isir b’mod trasparenti taħt il-kontroll tal-membri tas-soċjetajiet kollettriċi u ta’ awtorità amministrattiva jew legali indipendenti tal-verifika tal-kontijiet li kull tant żmien għandha tippubblika rapport dwar l-attività ta’ kull soċjetà kollettriċi, kif diġà huwa l-każ f’diversi Stati Membri.

| 3.2 | L-ispirtu tal-abbozz ta’ Direttiva għandu jkun konformi ma’ dak tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Awtur, jiġifieri l-armonizzazzjoni tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati għandha tkun ibbażata fuq livell għoli ta’ protezzjoni. Fil-fatt, il-protezzjoni tagħhom tgħin biex tinżamm u tiġi żviluppata l-kreattività fl-interess tal-awturi, l-artisti, il-produtturi, l-intrapriżi u l-pubbliku ġenerali. |
| --- | --- |

3.2

L-ispirtu tal-abbozz ta’ Direttiva għandu jkun konformi ma’ dak tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Awtur, jiġifieri l-armonizzazzjoni tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati għandha tkun ibbażata fuq livell għoli ta’ protezzjoni. Fil-fatt, il-protezzjoni tagħhom tgħin biex tinżamm u tiġi żviluppata l-kreattività fl-interess tal-awturi, l-artisti, il-produtturi, l-intrapriżi u l-pubbliku ġenerali.

| 3.3 | Il-fatt li ntgħażel is-suq tal-mużika biex issir proposta leġislattiva jista’ jiġi spjegat kemm minħabba l-importanza relattiva tal-mużika fis-suq Ewropew meta mqabbla ma’ servizzi kulturali offruti oħra, kif ukoll minħabba raġunijiet tekniċi, għaliex il-mużika m’għandhiex bżonn tiġi adattata mil-lat ta’ lingwa. |
| --- | --- |

3.3

Il-fatt li ntgħażel is-suq tal-mużika biex issir proposta leġislattiva jista’ jiġi spjegat kemm minħabba l-importanza relattiva tal-mużika fis-suq Ewropew meta mqabbla ma’ servizzi kulturali offruti oħra, kif ukoll minħabba raġunijiet tekniċi, għaliex il-mużika m’għandhiex bżonn tiġi adattata mil-lat ta’ lingwa.

| 3.4 | Jaf forsi kien ikun aħjar li kieku ġew ippreżentati żewġ abbozzi ta’ direttivi, waħda b’kamp ta’ applikazzjoni ġenerali għas-soċjetajiet kollettriċi u l-oħra dwar il-liċenzji multiterritorjali għad-distribuzzjoni tal-mużika online. |
| --- | --- |

3.4

Jaf forsi kien ikun aħjar li kieku ġew ippreżentati żewġ abbozzi ta’ direttivi, waħda b’kamp ta’ applikazzjoni ġenerali għas-soċjetajiet kollettriċi u l-oħra dwar il-liċenzji multiterritorjali għad-distribuzzjoni tal-mużika online.

| 3.5 | Madankollu, il-KESE jista’ jaċċetta direttiva waħda minħabba r-rwol fundamentali tas-soċjetajiet kollettriċi fid-distribuzzjoni tal-mużika; huma jinsabu fl-aħjar pożizzjoni biex jimmaniġġjaw il-liċenzji u jiġbru u jqassmu l-ħlasijiet f’isem id-detenturi tad-drittijiet. Però meta d-detenturi tad-drittijiet jagħżlu b’mod ħieles li jafdaw l-immaniġġjar tad-drittijiet tagħhom f’idejn soċjetà kollettriċi, huma għandhom iżommu l-possibbiltà li jikkontrollaw l-użu tagħhom u li jivverifikaw li l-immaniġġjar finanzjarju huwa trasparenti u ġust. |
| --- | --- |

3.5

Madankollu, il-KESE jista’ jaċċetta direttiva waħda minħabba r-rwol fundamentali tas-soċjetajiet kollettriċi fid-distribuzzjoni tal-mużika; huma jinsabu fl-aħjar pożizzjoni biex jimmaniġġjaw il-liċenzji u jiġbru u jqassmu l-ħlasijiet f’isem id-detenturi tad-drittijiet. Però meta d-detenturi tad-drittijiet jagħżlu b’mod ħieles li jafdaw l-immaniġġjar tad-drittijiet tagħhom f’idejn soċjetà kollettriċi, huma għandhom iżommu l-possibbiltà li jikkontrollaw l-użu tagħhom u li jivverifikaw li l-immaniġġjar finanzjarju huwa trasparenti u ġust.

| 3.6 | Il-KESE jemmen li l-istandards volontarji, bħal dawk mixtieqa mis-soċjetajiet kollettriċi, mhumiex biżżejjed biex jiggarantixxu regoli tal-immaniġġjar miftuħin, ċari u uniformi li jridu l-awturi u d-detenturi tad-drittijiet. Fil-prattika, ir-regoli mhux vinkolanti (soft law) jikkontribwixxu biex jinżammu d-diversità u r-rwol eċċessivi tar-regoli territorjali, li jiddominaw u jifframmentaw is-suq Ewropew tad-distribuzzjoni tal-kontenut kulturali online. |
| --- | --- |

3.6

Il-KESE jemmen li l-istandards volontarji, bħal dawk mixtieqa mis-soċjetajiet kollettriċi, mhumiex biżżejjed biex jiggarantixxu regoli tal-immaniġġjar miftuħin, ċari u uniformi li jridu l-awturi u d-detenturi tad-drittijiet. Fil-prattika, ir-regoli mhux vinkolanti (soft law) jikkontribwixxu biex jinżammu d-diversità u r-rwol eċċessivi tar-regoli territorjali, li jiddominaw u jifframmentaw is-suq Ewropew tad-distribuzzjoni tal-kontenut kulturali online.

| 3.7 | Il-KESE jemmen li direttiva hija att adegwat għaliex hi tikkonsolida l-liġi filwaqt li tippermetti lill-Istati Membri jwettqu xi aġġustamenti fl-applikazzjoni tagħha skont iċ-ċirkustanzi u l-ispeċifiċitajiet nazzjonali. |
| --- | --- |

3.7

Il-KESE jemmen li direttiva hija att adegwat għaliex hi tikkonsolida l-liġi filwaqt li tippermetti lill-Istati Membri jwettqu xi aġġustamenti fl-applikazzjoni tagħha skont iċ-ċirkustanzi u l-ispeċifiċitajiet nazzjonali.

| 3.8 | Fir-rigward tas-soċjetajiet kollettriċi, il-KESE jaqbel bis-sħiħ li “l-immaniġġjar tad-drittijiet kollettivi fis-setturi kollha jeħtieġ li jadatta ruħu f’termini tas-servizz ipprovdut lill-membri u lill-utenti f’dak li għandu x’jaqsam mal-effiċjenza, il-preċiżjoni, it-trasparenza u r-responsabbiltà”. Dawn ir-rekwiżiti għandhom lok naturali ħafna fil-kuntest tal-Aġenda Diġitali għall-Ewropa u l-Istrateġija Ewropa 2020 “għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv”, u l-Komunikazzjonijiet tal-Kummissjoni bl-isem “Suq Uniku għad-Drittijiet tal-Proprjetà Intellettwali” u “Qafas koerenti għall-bini ta’ fiduċja fis-Suq Uniku Diġitali tal-kummerċ elettroniku u tas-servizzi online” kif ukoll fis-segwitu tal-“Green Paper dwar it-tqassim tax-xogħlijiet awdjoviżivi onlajn fl-Unjoni Ewropea”. |
| --- | --- |

3.8

Fir-rigward tas-soċjetajiet kollettriċi, il-KESE jaqbel bis-sħiħ li “l-immaniġġjar tad-drittijiet kollettivi fis-setturi kollha jeħtieġ li jadatta ruħu f’termini tas-servizz ipprovdut lill-membri u lill-utenti f’dak li għandu x’jaqsam mal-effiċjenza, il-preċiżjoni, it-trasparenza u r-responsabbiltà”. Dawn ir-rekwiżiti għandhom lok naturali ħafna fil-kuntest tal-Aġenda Diġitali għall-Ewropa u l-Istrateġija Ewropa 2020 “għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv”, u l-Komunikazzjonijiet tal-Kummissjoni bl-isem “Suq Uniku għad-Drittijiet tal-Proprjetà Intellettwali” u “Qafas koerenti għall-bini ta’ fiduċja fis-Suq Uniku Diġitali tal-kummerċ elettroniku u tas-servizzi online” kif ukoll fis-segwitu tal-“Green Paper dwar it-tqassim tax-xogħlijiet awdjoviżivi onlajn fl-Unjoni Ewropea”.

| 3.9 | “Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2005/737/KE dwar l-immaniġġjar kollettiv transkonfinali tad-drittijiet tal-awtur u d-drittijiet relatati għal servizzi tal-mużika online leġittimi stiednet lill-Istati Membri sabiex jippromovu ambjent regolatorju adattat għall-immaniġġjar tad-drittijiet tal-awtur u d-drittijiet relatati għall-forniment ta’ servizzi ta’ mużika online leġittimi u biex itejbu l-istandards ta’ governanza u trasparenza tas-soċjetajiet kollettriċi.” |
| --- | --- |

3.9

“Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2005/737/KE dwar l-immaniġġjar kollettiv transkonfinali tad-drittijiet tal-awtur u d-drittijiet relatati għal servizzi tal-mużika online leġittimi stiednet lill-Istati Membri sabiex jippromovu ambjent regolatorju adattat għall-immaniġġjar tad-drittijiet tal-awtur u d-drittijiet relatati għall-forniment ta’ servizzi ta’ mużika online leġittimi u biex itejbu l-istandards ta’ governanza u trasparenza tas-soċjetajiet kollettriċi.”

| 3.10 | Iżda r-rakkomandazzjonijiet mhumiex vinkolanti; il-Proposta għal Direttiva timla dan il-vojt. |
| --- | --- |

3.10

Iżda r-rakkomandazzjonijiet mhumiex vinkolanti; il-Proposta għal Direttiva timla dan il-vojt.

| 3.11 | Barra minn hekk, “[d]in il-proposta tikkumplementa d-Direttiva 2006/123/KE tat-12 ta’ Diċembru 2006 dwar is-servizzi fis-suq intern li għandha l-għan li toħloq qafas ġuridiku biex jiżgura l-libertà tal-istabbilment u l-moviment ħieles ta’ servizzi bejn l-Istati Membri. Is-soċjetajiet kollettriċi huma suġġetti għad-Direttiva 2006/123/KE bħala fornituri ta’ servizzi ta’ immaniġġjar kollettiv.” Il-KESE għandu d-dubji tiegħu dwar l-applikazzjoni mutatis mutandi tad-Direttiva dwar is-Servizzi kollha kemm hi għas-soċjetajiet kollettriċi. Għandhom jiġu eżaminati aktar fil-fond l-ispeċifiċitajiet ta’ dawn is-soċjetajiet kollettriċi li m’għandhomx skop ta’ qligħ. |
| --- | --- |

3.11

Barra minn hekk, “[d]in il-proposta tikkumplementa d-Direttiva 2006/123/KE tat-12 ta’ Diċembru 2006 dwar is-servizzi fis-suq intern li għandha l-għan li toħloq qafas ġuridiku biex jiżgura l-libertà tal-istabbilment u l-moviment ħieles ta’ servizzi bejn l-Istati Membri. Is-soċjetajiet kollettriċi huma suġġetti għad-Direttiva 2006/123/KE bħala fornituri ta’ servizzi ta’ immaniġġjar kollettiv.” Il-KESE għandu d-dubji tiegħu dwar l-applikazzjoni mutatis mutandi tad-Direttiva dwar is-Servizzi kollha kemm hi għas-soċjetajiet kollettriċi. Għandhom jiġu eżaminati aktar fil-fond l-ispeċifiċitajiet ta’ dawn is-soċjetajiet kollettriċi li m’għandhomx skop ta’ qligħ.

| 3.12 | Għaldaqstant, l-abbozz ta’ Direttiva tfassal b’mod konsistenti għalkollox mal-liġi attwali u mal-prospetti ppreżentati fil-programmi għall-iżvilupp tas-suq intern u b’konformità mal-ftehimiet internazzjonali li huma msieħba fihom l-Istati Membri. Il-KESE japprova d-dispożizzjonijiet proposti. |
| --- | --- |

3.12

Għaldaqstant, l-abbozz ta’ Direttiva tfassal b’mod konsistenti għalkollox mal-liġi attwali u mal-prospetti ppreżentati fil-programmi għall-iżvilupp tas-suq intern u b’konformità mal-ftehimiet internazzjonali li huma msieħba fihom l-Istati Membri. Il-KESE japprova d-dispożizzjonijiet proposti.

| 3.13 | Il-KESE, bħall-Kummissjoni u b’konsistenza sħiħa mal-opinjonijiet preċedenti tiegħu, huwa favur qafas ta’ governanza u ta’ trasparenza li jikkodifika l-prinċipji eżistenti u jipprovdi qafas aktar dettaljat ta’ regoli dwar il-governanza u t-trasparenza filwaqt li jżid il-possibbiltajiet ta’ kontroll tas-soċjetajiet kollettriċi. Ir-rispett ta’ governanza tajba jista’ jiġi garantit biss permezz ta’ skrutinju annwali tal-immaniġġjar mill-membri kollha kif ukoll minn awtorità jew istituzzjoni indipendenti. |
| --- | --- |

3.13

Il-KESE, bħall-Kummissjoni u b’konsistenza sħiħa mal-opinjonijiet preċedenti tiegħu, huwa favur qafas ta’ governanza u ta’ trasparenza li jikkodifika l-prinċipji eżistenti u jipprovdi qafas aktar dettaljat ta’ regoli dwar il-governanza u t-trasparenza filwaqt li jżid il-possibbiltajiet ta’ kontroll tas-soċjetajiet kollettriċi. Ir-rispett ta’ governanza tajba jista’ jiġi garantit biss permezz ta’ skrutinju annwali tal-immaniġġjar mill-membri kollha kif ukoll minn awtorità jew istituzzjoni indipendenti.

| 3.14 | Madankollu, il-KESE għandu xi dubji dwar il-kapaċitajiet tekniċi ta’ bosta soċjetajiet kollettriċi li joperaw bħalissa fit-territorju Komunitarju biex jibdew iwettqu mingħajr diffikultajiet il-ġestjoni tal-liċenzji multiterritorjali. |
| --- | --- |

3.14

Madankollu, il-KESE għandu xi dubji dwar il-kapaċitajiet tekniċi ta’ bosta soċjetajiet kollettriċi li joperaw bħalissa fit-territorju Komunitarju biex jibdew iwettqu mingħajr diffikultajiet il-ġestjoni tal-liċenzji multiterritorjali.

| 3.15 | Problema sinifikanti oħra hi l-aggregazzjoni tar-repertorji. Il-Kummissjoni tipproponi “passaport Ewropew” li jiffaċilita b’mod konsiderevoli din l-aggregazzjoni u, b’hekk, il-ħruġ tal-liċenzji. Dan għandu jippermetti li jiġu stabbiliti “regoli komuni [...] u joħloq pressjoni kompetittiva fuq is-soċjetajiet sabiex jiżviluppaw prattiki ta’ ħruġ ta’ liċenzji aktar effiċjenti”. Il-KESE jaqbel ma’ dan l-approċċ. |
| --- | --- |

3.15

Problema sinifikanti oħra hi l-aggregazzjoni tar-repertorji. Il-Kummissjoni tipproponi “passaport Ewropew” li jiffaċilita b’mod konsiderevoli din l-aggregazzjoni u, b’hekk, il-ħruġ tal-liċenzji. Dan għandu jippermetti li jiġu stabbiliti “regoli komuni [...] u joħloq pressjoni kompetittiva fuq is-soċjetajiet sabiex jiżviluppaw prattiki ta’ ħruġ ta’ liċenzji aktar effiċjenti”. Il-KESE jaqbel ma’ dan l-approċċ.

| 3.16 | Huwa japprova wkoll il-bażi legali tal-Artikolu 50 tat-TFUE (ex Artikolu 44 TKE) dwar il-libertà tal-istabbiliment, kif ukoll l-Artikoli 53 (ex Artikolu 47) u 62 (ex Artikolu 55) tat-TFUE; dan tal-aħħar jirreferi għall-Artikoli 51 sa 54 tat-TFUE dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi. |
| --- | --- |

3.16

Huwa japprova wkoll il-bażi legali tal-Artikolu 50 tat-TFUE (ex Artikolu 44 TKE) dwar il-libertà tal-istabbiliment, kif ukoll l-Artikoli 53 (ex Artikolu 47) u 62 (ex Artikolu 55) tat-TFUE; dan tal-aħħar jirreferi għall-Artikoli 51 sa 54 tat-TFUE dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1 | Id-drittijiet tal-awtur u d-drittijiet relatati għandhom jippromovu l-kreattività artistika permezz ta’ remunerazzjoni ġusta jew proporzjonata għad-detenturi ta’ dawn id-drittijiet jew il-werrieta tagħhom matul perjodu ta’ bejn 50 u 95 sena, skont id-drittijiet protetti u l-leġislazzjoni tal-pajjiżi membri tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Proprjetà Intellettwali (WIPO). Din ir-remunerazzjoni għandha tiggarantixxi sigurtà materjali suffiċjenti biex ikunu jistgħu jissoktaw bil-ħidma kreattiva tagħhom. Fil-prattika, fis-settur tal-mużika kif ukoll f’oħrajn, ftit awturi jistgħu jgħixu mid-drittijiet tagħhom, l-aktar minħabba l-mod kif jaħdmu s-soċjetajiet kollettriċi, li huma jiddeskrivuh bħala opak, u minħabba l-kontroll tal-produzzjoni u d-distribuzzjoni minn oligopolji transnazzjonali. |
| --- | --- |

4.1

Id-drittijiet tal-awtur u d-drittijiet relatati għandhom jippromovu l-kreattività artistika permezz ta’ remunerazzjoni ġusta jew proporzjonata għad-detenturi ta’ dawn id-drittijiet jew il-werrieta tagħhom matul perjodu ta’ bejn 50 u 95 sena, skont id-drittijiet protetti u l-leġislazzjoni tal-pajjiżi membri tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Proprjetà Intellettwali (WIPO). Din ir-remunerazzjoni għandha tiggarantixxi sigurtà materjali suffiċjenti biex ikunu jistgħu jissoktaw bil-ħidma kreattiva tagħhom. Fil-prattika, fis-settur tal-mużika kif ukoll f’oħrajn, ftit awturi jistgħu jgħixu mid-drittijiet tagħhom, l-aktar minħabba l-mod kif jaħdmu s-soċjetajiet kollettriċi, li huma jiddeskrivuh bħala opak, u minħabba l-kontroll tal-produzzjoni u d-distribuzzjoni minn oligopolji transnazzjonali.

| 4.2 | Fil-prattika, parti essenzjali mill-ammonti dovuti mill-utenti tal-liċenzji jinġabru mis-soċjetajiet kollettriċi, nazzjonali jew internazzjonali, li mbagħad iqassmuhom fost l-awturi li huma membri tagħhom:






  — | jew skont il-formoli tat-tqassim ta’ kull soċjetà kollettriċi individwali għall-pagamenti b’rata fissa, li toħloq nuqqas ta’ trasparenza fl-attivitajiet tagħhom; |
| --- | --- | --- |

4.2

Fil-prattika, parti essenzjali mill-ammonti dovuti mill-utenti tal-liċenzji jinġabru mis-soċjetajiet kollettriċi, nazzjonali jew internazzjonali, li mbagħad iqassmuhom fost l-awturi li huma membri tagħhom:

—

jew skont il-formoli tat-tqassim ta’ kull soċjetà kollettriċi individwali għall-pagamenti b’rata fissa, li toħloq nuqqas ta’ trasparenza fl-attivitajiet tagħhom;

| — | jew skont kontijiet individwali meta d-detenturi tad-drittijiet u x-xogħlijiet liċenzjati jiġu identifikati b’mod individwali (dan japplika fid-distribuzzjoni online, fejn l-informazzjoni sħiħa meħtieġa tista’ tinkiseb aktar faċilment). |
| --- | --- |

—

jew skont kontijiet individwali meta d-detenturi tad-drittijiet u x-xogħlijiet liċenzjati jiġu identifikati b’mod individwali (dan japplika fid-distribuzzjoni online, fejn l-informazzjoni sħiħa meħtieġa tista’ tinkiseb aktar faċilment).

| 4.3 | Madankollu, il-parti li effettivament jirċievu d-detenturi tad-drittijiet fi Franza, pereżempju, ġeneralment tkun bejn 9 u 10 % tad-dħul tal-industrija tal-mużika, sew fil-bejgħ tas-CDs u sew fid-distribuzzjoni online, għalkemm l-ispejjeż tad-distribuzzjoni online huma ħafna inqas mid-distribuzzjoni offline. Il-kumpaniji tal-produzzjoni, speċjalment il-“kbar”, jirċievu madwar 50 % tad-dħul mid-distribuzzjoni offline u aktar minn 60 % tad-dħul mid-distribuzzjoni online; l-ispejjeż operattivi tas-soċjetajiet kollettriċi jkunu sikwit għoljin ħafna, u mas-sħubija tagħhom il-membri jkunu obbligati jagħtu lis-soċjetà l-esklużività tax-xogħlijiet kollha tagħhom. Barra minn hekk, bosta drabi l-produtturi jiċċarġjaw lill-awturi l-ispejjeż tar-reklamar jew spejjeż oħrajn li jkomplu jnaqqsulhom sehemhom. |
| --- | --- |

4.3

Madankollu, il-parti li effettivament jirċievu d-detenturi tad-drittijiet fi Franza, pereżempju, ġeneralment tkun bejn 9 u 10 % tad-dħul tal-industrija tal-mużika, sew fil-bejgħ tas-CDs u sew fid-distribuzzjoni online, għalkemm l-ispejjeż tad-distribuzzjoni online huma ħafna inqas mid-distribuzzjoni offline. Il-kumpaniji tal-produzzjoni, speċjalment il-“kbar”, jirċievu madwar 50 % tad-dħul mid-distribuzzjoni offline u aktar minn 60 % tad-dħul mid-distribuzzjoni online; l-ispejjeż operattivi tas-soċjetajiet kollettriċi jkunu sikwit għoljin ħafna, u mas-sħubija tagħhom il-membri jkunu obbligati jagħtu lis-soċjetà l-esklużività tax-xogħlijiet kollha tagħhom. Barra minn hekk, bosta drabi l-produtturi jiċċarġjaw lill-awturi l-ispejjeż tar-reklamar jew spejjeż oħrajn li jkomplu jnaqqsulhom sehemhom.

| 4.4 | Il-KESE jinnota li l-abbozz ta’ Direttiva jindirizza l-bżonnijiet ta’ armonizzazzjoni fis-suq intern, b’konformità mal-bażi legali magħżula, u fl-istess ħin jindirizza wkoll it-trasparenza, l-ekwità u l-kontroll tal-immaniġġjar li jintalbu mid-detenturi tad-drittijiet kif ukoll ir-remunerazzjoni ġusta tal-membri tas-soċjetajiet kollettriċi. Ħafna mill-membri jħossu li qatt ma jirċievu xejn, filwaqt li għadd ċkejken ta’ membri jieħdu l-akbar parti (4). Madankollu, il-Kumitat jinnota wkoll li l-kunratti inġusti imposti mill-pubblikaturi u d-distributuri l-kbar fis-settur tal-mużika għadhom fis-seħħ u ser ikomplu jwaqqfu lill-parti l-kbira tal-awturi u d-detenturi tad-drittijiet milli jirċievu remunerazzjoni ġusta għax-xogħol tagħhom. Għalhekk, f’għajnejn il-Kumitat l-abbozz ta’ leġislazzjoni mhuwiex wieħed sħiħ b’mod li jista’ jiżgura l-promozzjoni ġenwina tal-kultura u tax-xogħlijiet letterarji u artistiċi permezz ta’ remunerazzjoni adegwata għall-awturi u l-kreaturi. |
| --- | --- |

4.4

Il-KESE jinnota li l-abbozz ta’ Direttiva jindirizza l-bżonnijiet ta’ armonizzazzjoni fis-suq intern, b’konformità mal-bażi legali magħżula, u fl-istess ħin jindirizza wkoll it-trasparenza, l-ekwità u l-kontroll tal-immaniġġjar li jintalbu mid-detenturi tad-drittijiet kif ukoll ir-remunerazzjoni ġusta tal-membri tas-soċjetajiet kollettriċi. Ħafna mill-membri jħossu li qatt ma jirċievu xejn, filwaqt li għadd ċkejken ta’ membri jieħdu l-akbar parti (4). Madankollu, il-Kumitat jinnota wkoll li l-kunratti inġusti imposti mill-pubblikaturi u d-distributuri l-kbar fis-settur tal-mużika għadhom fis-seħħ u ser ikomplu jwaqqfu lill-parti l-kbira tal-awturi u d-detenturi tad-drittijiet milli jirċievu remunerazzjoni ġusta għax-xogħol tagħhom. Għalhekk, f’għajnejn il-Kumitat l-abbozz ta’ leġislazzjoni mhuwiex wieħed sħiħ b’mod li jista’ jiżgura l-promozzjoni ġenwina tal-kultura u tax-xogħlijiet letterarji u artistiċi permezz ta’ remunerazzjoni adegwata għall-awturi u l-kreaturi.

| 4.5 | Fl-aħħar mill-aħħar, dawn huma dispożizzjonijiet minimi li jagħtu lill-Istati Membri flessibbiltà kbira fit-traspożizzjoni tagħhom sabiex ikunu jistgħu jwieġbu għat-talbiet tal-awturi u l-kreaturi u biex jippromovu bl-aħjar mod il-kultura u t-tixrid tagħha. Il-KESE, għalhekk, ma jistax jaqbel ma’ ċerti assembleji leġislattivi li jgħidu li l-abbozz ta’ Direttiva ma jirrispettax is-sussidjarjetà għaliex hu wisq preskrittiv u dettaljat. Barra minn hekk, jistieden lill-Kummissjoni tirrifletti dwar kif l-awturi jistgħu jibbenefikaw b’mod effettiv mit-tnaqqis fl-ispejjeż tad-distribuzzjoni tal-mużika online, għaliex iż-żieda fid-dħul qed tiġi kkapparrata minn attur wieħed tas-suq li b’dan il-mod jipprova jikkumpensa t-tnaqqis fid-dħul mid-distribuzzjoni offline. Fil-fatt, il-kumpaniji l-kbar jipprovaw jużaw kuntratti inġusti u lobbying intensiv favur leġislazzjoni li trażżan bil-kbir il-kummerċ online sabiex iżommu ekonomija tal-iskarsezza, filwaqt li l-internet jippermetti distribuzzjoni tal-massa mingħajr limitu u bi prezz baxx ħafna. |
| --- | --- |

4.5

Fl-aħħar mill-aħħar, dawn huma dispożizzjonijiet minimi li jagħtu lill-Istati Membri flessibbiltà kbira fit-traspożizzjoni tagħhom sabiex ikunu jistgħu jwieġbu għat-talbiet tal-awturi u l-kreaturi u biex jippromovu bl-aħjar mod il-kultura u t-tixrid tagħha. Il-KESE, għalhekk, ma jistax jaqbel ma’ ċerti assembleji leġislattivi li jgħidu li l-abbozz ta’ Direttiva ma jirrispettax is-sussidjarjetà għaliex hu wisq preskrittiv u dettaljat. Barra minn hekk, jistieden lill-Kummissjoni tirrifletti dwar kif l-awturi jistgħu jibbenefikaw b’mod effettiv mit-tnaqqis fl-ispejjeż tad-distribuzzjoni tal-mużika online, għaliex iż-żieda fid-dħul qed tiġi kkapparrata minn attur wieħed tas-suq li b’dan il-mod jipprova jikkumpensa t-tnaqqis fid-dħul mid-distribuzzjoni offline. Fil-fatt, il-kumpaniji l-kbar jipprovaw jużaw kuntratti inġusti u lobbying intensiv favur leġislazzjoni li trażżan bil-kbir il-kummerċ online sabiex iżommu ekonomija tal-iskarsezza, filwaqt li l-internet jippermetti distribuzzjoni tal-massa mingħajr limitu u bi prezz baxx ħafna.

| 4.6 | L-artisti għandhom jikkontrollaw aħjar il-promozzjoni tax-xogħlijiet tagħhom online u tad-dħul li jiġġeneraw. Għandhom ikunu jistgħu jiddistribwixxu direttament ċerti xogħlijiet, b’xejn jew bi prezz baxx, għall-promozzjoni tagħhom. L-internet ħoloq il-possibbiltà ta’ sorsi ġodda ta’ finanzjament għax-xogħol tal-awturi, bħas-sejħa għal fondi mingħand l-udjenzi ta’ produzzjonijiet futuri. Id-Direttiva għandha tagħti aktar kontroll u possibbiltajiet lill-awturi. |
| --- | --- |

4.6

L-artisti għandhom jikkontrollaw aħjar il-promozzjoni tax-xogħlijiet tagħhom online u tad-dħul li jiġġeneraw. Għandhom ikunu jistgħu jiddistribwixxu direttament ċerti xogħlijiet, b’xejn jew bi prezz baxx, għall-promozzjoni tagħhom. L-internet ħoloq il-possibbiltà ta’ sorsi ġodda ta’ finanzjament għax-xogħol tal-awturi, bħas-sejħa għal fondi mingħand l-udjenzi ta’ produzzjonijiet futuri. Id-Direttiva għandha tagħti aktar kontroll u possibbiltajiet lill-awturi.

| 4.7 | Il-KESE jilqa’ l-Artikolu 38, li jistieden lill-Istati Membri jipprevedu sanzjonijiet biex jiżguraw ir-rispett tad-dispożizzjonijiet trasposti fil-liġi nazzjonali tagħhom. |
| --- | --- |

4.7

Il-KESE jilqa’ l-Artikolu 38, li jistieden lill-Istati Membri jipprevedu sanzjonijiet biex jiżguraw ir-rispett tad-dispożizzjonijiet trasposti fil-liġi nazzjonali tagħhom.

| 4.8 | It-Titolu II jikkonċerna l-ewwel parti tad-Direttiva, jiġifieri l-organizzazzjoni u l-funzjonament tas-soċjetajiet kollettriċi ta’ kull tip. Ir-rekwiżiti tat-trasparenza u r-rappurtar, li l-KESE jisħaq b’mod partikolari fuqhom, jiġu indirizzati b’mod sodisfaċenti fil-Kapitolu 5 tat-Titolu II (Artikoli 17 sa 20). |
| --- | --- |

4.8

It-Titolu II jikkonċerna l-ewwel parti tad-Direttiva, jiġifieri l-organizzazzjoni u l-funzjonament tas-soċjetajiet kollettriċi ta’ kull tip. Ir-rekwiżiti tat-trasparenza u r-rappurtar, li l-KESE jisħaq b’mod partikolari fuqhom, jiġu indirizzati b’mod sodisfaċenti fil-Kapitolu 5 tat-Titolu II (Artikoli 17 sa 20).

| 4.9 | Id-dispożizzjonijiet komplementari jkomplu jsaħħu l-obbligi ta’ trasparenza. L-Artikolu 8 jikkonċerna b’mod partikolari l-funzjoni superviżorja u joffri lill-membri garanziji ta’ mmaniġġjar tajjeb; il-KESE jappoġġja d-dispożizzjonijiet previsti għal dan il-għan. It-Titolu IV, li jittratta t-tilwim (Artikoli 34 sa 40) u jinkludi l-proċeduri tal-ilmenti (Artikolu 37), jikkumplementa b’mod effettiv id-dispożizzjonijiet dwar il-funzjonament tas-soċjetajiet kollettriċi billi lill-membri jagħtihom il-possibbiltà li jikkontestaw meta jqisu li d-drittijiet tagħhom ġew immaniġġjati ħażin. |
| --- | --- |

4.9

Id-dispożizzjonijiet komplementari jkomplu jsaħħu l-obbligi ta’ trasparenza. L-Artikolu 8 jikkonċerna b’mod partikolari l-funzjoni superviżorja u joffri lill-membri garanziji ta’ mmaniġġjar tajjeb; il-KESE jappoġġja d-dispożizzjonijiet previsti għal dan il-għan. It-Titolu IV, li jittratta t-tilwim (Artikoli 34 sa 40) u jinkludi l-proċeduri tal-ilmenti (Artikolu 37), jikkumplementa b’mod effettiv id-dispożizzjonijiet dwar il-funzjonament tas-soċjetajiet kollettriċi billi lill-membri jagħtihom il-possibbiltà li jikkontestaw meta jqisu li d-drittijiet tagħhom ġew immaniġġjati ħażin.

| 4.10 | Fir-rigward ta’ ċerti kriterji proposti biex il-liċenzji multiterritorjali ma jiġux imposti fuq is-soċjetajiet kollettriċi ż-żgħar, il-KESE jinnota li hemm ir-riskju li jkun hemm konċentrazzjonijiet fis-suq li jistgħu jikkawżaw distorsjonijiet tal-kompetizzjoni għad-detriment tal-atturi ż-żgħar, bħal dawk f’ċerti pajjiżi b’popolazzjoni żgħira jew ta’ ċerti minoranzi nazzjonali, li l-kontribut tagħhom għall-kulturi tal-Ewropa jista’ jirrikjedi miżuri partikolari ta’ appoġġ biex ikunu jistgħu jipparteċipaw fis-suq Ewropew tal-liċenzji. Il-KESE jemmen li, minħabba dawn il-kunsiderazzjonijiet ta’ diversità kulturali u b’konformità mal-Artikolu 107 tat-TFUE, is-soċjetajiet kollettriċi ż-żgħar f’dawn il-pajjiżi għandhom jibbenefikaw minn appoġġ pubbliku bil-għan li jkunu jistgħu jiżviluppaw direttament il-katalgi tagħhom fil-livell Ewropew u joffru huma stess liċenzji multiterritorjali. |
| --- | --- |

4.10

Fir-rigward ta’ ċerti kriterji proposti biex il-liċenzji multiterritorjali ma jiġux imposti fuq is-soċjetajiet kollettriċi ż-żgħar, il-KESE jinnota li hemm ir-riskju li jkun hemm konċentrazzjonijiet fis-suq li jistgħu jikkawżaw distorsjonijiet tal-kompetizzjoni għad-detriment tal-atturi ż-żgħar, bħal dawk f’ċerti pajjiżi b’popolazzjoni żgħira jew ta’ ċerti minoranzi nazzjonali, li l-kontribut tagħhom għall-kulturi tal-Ewropa jista’ jirrikjedi miżuri partikolari ta’ appoġġ biex ikunu jistgħu jipparteċipaw fis-suq Ewropew tal-liċenzji. Il-KESE jemmen li, minħabba dawn il-kunsiderazzjonijiet ta’ diversità kulturali u b’konformità mal-Artikolu 107 tat-TFUE, is-soċjetajiet kollettriċi ż-żgħar f’dawn il-pajjiżi għandhom jibbenefikaw minn appoġġ pubbliku bil-għan li jkunu jistgħu jiżviluppaw direttament il-katalgi tagħhom fil-livell Ewropew u joffru huma stess liċenzji multiterritorjali.

| 4.11 | Id-dispożizzjonijiet previsti biex jiġu evitati l-kunflitti ta’ interess u biex jiġu garantiti mmaniġġjar trasparenti u effiċjenti u r-rappurtar lill-membri tas-soċjetajiet kollettriċi huma adegwati, b’mod partikolari l-Artikolu 9, li jistabbilixxi l-obbligi tal-persuni li effettivament jimmaniġġjaw in-negozju tas-soċjetajiet kollettriċi. |
| --- | --- |

4.11

Id-dispożizzjonijiet previsti biex jiġu evitati l-kunflitti ta’ interess u biex jiġu garantiti mmaniġġjar trasparenti u effiċjenti u r-rappurtar lill-membri tas-soċjetajiet kollettriċi huma adegwati, b’mod partikolari l-Artikolu 9, li jistabbilixxi l-obbligi tal-persuni li effettivament jimmaniġġjaw in-negozju tas-soċjetajiet kollettriċi.

| 4.12 | It-Titolu III (Artikoli 21 sa 33) jikkonċerna l-liċenzji Ewropej għall-mużika online. L-Artikolu 21 (Ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali fis-suq intern) jistabbilixxi l-prinċipju li l-konformità mad-dispożizzjonijiet tat-Titolu III tkun riveduta effettivament mill-awtoritajiet kompetenti (ara d-definizzjoni tagħhom fl-Artikolu 39). |
| --- | --- |

4.12

It-Titolu III (Artikoli 21 sa 33) jikkonċerna l-liċenzji Ewropej għall-mużika online. L-Artikolu 21 (Ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali fis-suq intern) jistabbilixxi l-prinċipju li l-konformità mad-dispożizzjonijiet tat-Titolu III tkun riveduta effettivament mill-awtoritajiet kompetenti (ara d-definizzjoni tagħhom fl-Artikolu 39).

| 4.13 | L-Artikolu 22 (Kapaċità li jiġu pproċessati liċenzji multiterritorjali) jirrigwarda d-dispożizzjonijiet ċentrali tat-tieni parti tad-Direttiva. Is-soċjetajiet kollettriċi li joħorġu l-liċenzji multiterritorjali jrid ikollhom il-kapaċità li jipproċessaw elettronikament b’mod trasparenti u effiċjenti d-data meħtieġa għall-amministrazzjoni tal-liċenzji, il-fatturazzjoni tal-utenti, il-ġbir tad-dħul mid-drittijiet tal-awtur u t-tqassim tal-ammonti dovuti lid-detenturi tad-drittijiet. Il-KESE japprova r-rekwiżiti dettaljati (paragrafu 2) u l-fatt li huma rekwiżiti minimi, iżda jisħaq fuq id-diffikultajiet prattiċi li ser jinqalgħu biex jiġi evalwat jekk huma jwasslux għan-nullifikazzjoni jew le. |
| --- | --- |

4.13

L-Artikolu 22 (Kapaċità li jiġu pproċessati liċenzji multiterritorjali) jirrigwarda d-dispożizzjonijiet ċentrali tat-tieni parti tad-Direttiva. Is-soċjetajiet kollettriċi li joħorġu l-liċenzji multiterritorjali jrid ikollhom il-kapaċità li jipproċessaw elettronikament b’mod trasparenti u effiċjenti d-data meħtieġa għall-amministrazzjoni tal-liċenzji, il-fatturazzjoni tal-utenti, il-ġbir tad-dħul mid-drittijiet tal-awtur u t-tqassim tal-ammonti dovuti lid-detenturi tad-drittijiet. Il-KESE japprova r-rekwiżiti dettaljati (paragrafu 2) u l-fatt li huma rekwiżiti minimi, iżda jisħaq fuq id-diffikultajiet prattiċi li ser jinqalgħu biex jiġi evalwat jekk huma jwasslux għan-nullifikazzjoni jew le.

| 4.14 | Ir-rekwiżiti għas-soċjetajiet kollettriċi huma neċessarji. L-Artikolu 23 (Trasparenza ta’ informazzjoni ta’ repertorju multiterritorjali) jirrikjedi li din l-informazzjoni “tinkludi x-xogħlijiet mużikali rappreżentati, id-drittijiet rappreżentati, b’mod sħiħ jew parzjali, u l-Istati Membri rappreżentati” u l-Artikolu 24 (Preċiżjoni ta’ informazzjoni ta’ repertorju multiterritorjali) jesiġi li s-soċjetajiet kollettriċi jistabbilixxu proċeduri li jippermettu “lid-detenturi tad-drittijiet u lil soċjetajiet kollettriċi oħra, joġġezzjonaw għall-kontenut tad-dejta msemmija fl-Artikolu 22(2) jew l-informazzjoni pprovduta skont l-Artikolu 23”. Il-KESE jemmen li s-soċjetà kollettriċi għandha taċċetta kull tip ta’ prova legali u mbagħad għandha twettaq il-korrezzjonijiet meħtieġa b’mod diliġenti. |
| --- | --- |

4.14

Ir-rekwiżiti għas-soċjetajiet kollettriċi huma neċessarji. L-Artikolu 23 (Trasparenza ta’ informazzjoni ta’ repertorju multiterritorjali) jirrikjedi li din l-informazzjoni “tinkludi x-xogħlijiet mużikali rappreżentati, id-drittijiet rappreżentati, b’mod sħiħ jew parzjali, u l-Istati Membri rappreżentati” u l-Artikolu 24 (Preċiżjoni ta’ informazzjoni ta’ repertorju multiterritorjali) jesiġi li s-soċjetajiet kollettriċi jistabbilixxu proċeduri li jippermettu “lid-detenturi tad-drittijiet u lil soċjetajiet kollettriċi oħra, joġġezzjonaw għall-kontenut tad-dejta msemmija fl-Artikolu 22(2) jew l-informazzjoni pprovduta skont l-Artikolu 23”. Il-KESE jemmen li s-soċjetà kollettriċi għandha taċċetta kull tip ta’ prova legali u mbagħad għandha twettaq il-korrezzjonijiet meħtieġa b’mod diliġenti.

| 4.15 | Il-ħtieġa li s-soċjetà kollettriċi tissorvelja l-użu tad-drittijiet mill-fornituri tas-servizzi li tkun ħarġitilhom liċenzja multiterritorjali tobbligaha toffri l-possibbiltà li l-użu effettiv tad-drittijiet jiġi rappurtat online permezz ta’ metodu rikonoxxut mill-istandards volontarji tas-settur u l-prattiki fis-seħħ. Il-KESE japprova l-possibbiltà li jiġi rifjutat ir-rappurtar mill-utent f’format proprjetarju, jekk is-soċjetà kollettriċi tkun ipprovdiet metodu għar-rappurtar skont standard rikonoxxut għall-iskambju elettroniku tad-data. |
| --- | --- |

4.15

Il-ħtieġa li s-soċjetà kollettriċi tissorvelja l-użu tad-drittijiet mill-fornituri tas-servizzi li tkun ħarġitilhom liċenzja multiterritorjali tobbligaha toffri l-possibbiltà li l-użu effettiv tad-drittijiet jiġi rappurtat online permezz ta’ metodu rikonoxxut mill-istandards volontarji tas-settur u l-prattiki fis-seħħ. Il-KESE japprova l-possibbiltà li jiġi rifjutat ir-rappurtar mill-utent f’format proprjetarju, jekk is-soċjetà kollettriċi tkun ipprovdiet metodu għar-rappurtar skont standard rikonoxxut għall-iskambju elettroniku tad-data.

| 4.16 | Il-KESE jenfasizza li l-użu ta’ standards miftuħin u ħielsa, inkluż għall-fatturazzjoni online (Artikolu 25) huma soluzzjoni adegwata u aċċettabbli f’kull ċirkostanza, u dan għandu jiġi speċifikat hawnhekk. |
| --- | --- |

4.16

Il-KESE jenfasizza li l-użu ta’ standards miftuħin u ħielsa, inkluż għall-fatturazzjoni online (Artikolu 25) huma soluzzjoni adegwata u aċċettabbli f’kull ċirkostanza, u dan għandu jiġi speċifikat hawnhekk.

| 4.17 | Il-KESE japprova r-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 25 dwar il-fatturazzjoni preċiża u fil-ħin, immedjatament wara l-użu tal-liċenzja multiterritorjali, kif ukoll l-obbligu li l-fornituri tas-servizzi jkollhom proċedura biex jikkontestaw il-fatturi. Id-detenturi tad-drittijiet għandhom jingħataw ħlas preċiż u fil-ħin (Artikolu 26). Il-KESE jappova r-rekwiżiti dettaljati rigward l-informazzjoni li tingħata lid-detenturi tad-drittijiet flimkien mal-ħlas, kif ukoll il-ġustifikazzjoni tal-ammonti miġburin. |
| --- | --- |

4.17

Il-KESE japprova r-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 25 dwar il-fatturazzjoni preċiża u fil-ħin, immedjatament wara l-użu tal-liċenzja multiterritorjali, kif ukoll l-obbligu li l-fornituri tas-servizzi jkollhom proċedura biex jikkontestaw il-fatturi. Id-detenturi tad-drittijiet għandhom jingħataw ħlas preċiż u fil-ħin (Artikolu 26). Il-KESE jappova r-rekwiżiti dettaljati rigward l-informazzjoni li tingħata lid-detenturi tad-drittijiet flimkien mal-ħlas, kif ukoll il-ġustifikazzjoni tal-ammonti miġburin.

| 4.18 | Il-KESE jappoġġja wkoll id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 27, 28 u 29 (Obbligu ta’ rappreżentazzjoni ta’ soċjetà kollettriċi oħra għall-ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali), li permezz tagħhom soċjetà kollettriċi li ma toħroġx jew ma toffrix li toħroġ liċenzji multiterritorjali għad-drittijiet fuq xogħlijiet mużikali fir-repertorju tagħha tista’ titlob lil soċjetà kollettriċi oħra li tissodisfa r-rekwiżiti tad-Direttiva sabiex tidħol fi ftehim ta’ rappreżentazzjoni biex tirrappreżenta dawn id-drittijiet. |
| --- | --- |

4.18

Il-KESE jappoġġja wkoll id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 27, 28 u 29 (Obbligu ta’ rappreżentazzjoni ta’ soċjetà kollettriċi oħra għall-ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali), li permezz tagħhom soċjetà kollettriċi li ma toħroġx jew ma toffrix li toħroġ liċenzji multiterritorjali għad-drittijiet fuq xogħlijiet mużikali fir-repertorju tagħha tista’ titlob lil soċjetà kollettriċi oħra li tissodisfa r-rekwiżiti tad-Direttiva sabiex tidħol fi ftehim ta’ rappreżentazzjoni biex tirrappreżenta dawn id-drittijiet.

| 4.19 | Il-KESE jitlob li l-kliem jiġi ċċarat: jeżisti obbligu jew le li tiġi aċċettata r-rappreżentazzjoni fiċ-ċirkostanzi previsti fl-Artikolu 29(1)? |
| --- | --- |

4.19

Il-KESE jitlob li l-kliem jiġi ċċarat: jeżisti obbligu jew le li tiġi aċċettata r-rappreżentazzjoni fiċ-ċirkostanzi previsti fl-Artikolu 29(1)?

| 4.20 | Il-KESE japprova wkoll id-dispożizzjonijiet dwar il-ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali tal-Artikolu 30 (Aċċess għall-ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali), tal-Artikolu 31 (Ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali minn sussidjarji ta’ soċjetajiet kollettriċi), u tal-Artikolu 32 (It-termini ta’ ħruġ ta’ liċenzji f’servizzi online). |
| --- | --- |

4.20

Il-KESE japprova wkoll id-dispożizzjonijiet dwar il-ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali tal-Artikolu 30 (Aċċess għall-ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali), tal-Artikolu 31 (Ħruġ ta’ liċenzji multiterritorjali minn sussidjarji ta’ soċjetajiet kollettriċi), u tal-Artikolu 32 (It-termini ta’ ħruġ ta’ liċenzji f’servizzi online).

| 4.21 | Il-KESE jaqbel mad-deroga (Artikolu 33) li tistabbilixxi li r-rekwiżiti fit-Titolu III ma japplikawx għas-soċjetajiet kollettriċi li, abbażi tal-aggregazzjoni volontarja tad-drittijiet meħtieġa, joħorġu liċenzja multiterritorjali għad-drittijiet online f’xogħlijiet meħtieġa minn xandar għall-programmi tiegħu tar-radju u t-televiżjoni. |
| --- | --- |

4.21

Il-KESE jaqbel mad-deroga (Artikolu 33) li tistabbilixxi li r-rekwiżiti fit-Titolu III ma japplikawx għas-soċjetajiet kollettriċi li, abbażi tal-aggregazzjoni volontarja tad-drittijiet meħtieġa, joħorġu liċenzja multiterritorjali għad-drittijiet online f’xogħlijiet meħtieġa minn xandar għall-programmi tiegħu tar-radju u t-televiżjoni.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  SWD(2012) 204 final (disponibbli bl-Ingliż biss) u SWD(2012) 205 final.

1

(2)  Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà tal-informazzjoni, u diversi atti relatati – direttivi u rakkomandazzjonijiet – fosthom id-Direttiva 2010/13/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-10 ta’ Marzu 2010 dwar il-koordinazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva fi Stati Membri dwar il-forniment ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva (Direttiva dwar is-Servizzi tal-Media Awdjoviżiva).

2

(3)  ĠU C 68, 6.3.2012, p. 28 u ĠU C 318, 29.10.2011, p. 32.

3

(4)  senat.fr/lc/lc30_mono.html – studju komparattiv dwar is-soċjetajiet kollettriċi fl-Ewropa.

4

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/109 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/109

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 443/2009 bl-għan li jiġu ddefiniti l-modalitajiet biex tintlaħaq il-mira għall-2020 li jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ CO2 minn karozzi ġodda tal-passiġġieri”

COM(2012) 393 final – 2012/0190 (COD)

u

“Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 510/2011 bl-għan li jiġu ddefiniti l-modalitajiet biex tintlaħaq il-mira għall-2020 li jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ CO2 minn vetturi kummerċjali ħfief ġodda”

COM(2012) 394 final – 2012/0191 (COD)

2013/C 44/19

Relatur: is-Sur IOZIA

Nhar il-11 ta’ Settembru 2012, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill iddeċiedew, b’konformità mal-Artikoli 192(1) u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 443/2009 bl-għan li jiġu ddefiniti l-modalitajiet biex tintlaħaq il-mira għall-2020 li jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ CO2 minn karozzi ġodda tal-passiġġieri

COM(2012) 393 final — 2012/0190 (COD)

u

l-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament (UE) Nru 510/2011 bl-għan li jiġu ddefiniti l-modalitajiet biex tintlaħaq il-mira għall-2020 li jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ CO2 minn vetturi kummerċjali ħfief ġodda

COM(2012) 394 final — 2012/0191 COD.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar l-4 ta’ Diċembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’116-il vot favur, vot wieħed (1) kontra u 4 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Fl-opinjonijiet tiegħu, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) dejjem appoġġja l-inizjattivi kollha tal-Kummissjoni relatati mat-tnaqqis tal-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju (CO2), li għandhom l-objettiv ta’ Ewropa mingħajr karbonju sal-2050 u li skonthom is-settur tat-trasport huwa mistenni li jnaqqas l-emissjonijiet tiegħu b’60 %. |
| --- | --- |

1.1

Fl-opinjonijiet tiegħu, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) dejjem appoġġja l-inizjattivi kollha tal-Kummissjoni relatati mat-tnaqqis tal-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju (CO2), li għandhom l-objettiv ta’ Ewropa mingħajr karbonju sal-2050 u li skonthom is-settur tat-trasport huwa mistenni li jnaqqas l-emissjonijiet tiegħu b’60 %.

| 1.2 | Il-KESE jfakkar li, fi Frar 2011, il-Kunsill Ewropew ikkonferma l-objettiv tal-UE li jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett ta’ serra bi 80-95 % sal-2050 meta mqabbel mal-livelli tal-1990 (1). Skont il-Grupp Intergovernattiv ta’ Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima, il-pajjiżi żviluppati jridu jilħqu l-objettivi għat-tnaqqis b’mod kollettiv, filwaqt li jikkunsidraw l-isforzi meħtieġa min-naħa tal-pajjiżi li għadhom qed jiżviluppaw. Dan għandu jwassal għal tnaqqis globali tal-emissjonijiet ta’ 50 % sal-2050 skont l-objettiv tat-tnaqqis ta’ wara Kjoto f’qafas legali globali li għandu jiġi adottat sal-2015 u li għandu jiġi implimentat mill-2020 ’l quddiem. |
| --- | --- |

1.2

Il-KESE jfakkar li, fi Frar 2011, il-Kunsill Ewropew ikkonferma l-objettiv tal-UE li jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett ta’ serra bi 80-95 % sal-2050 meta mqabbel mal-livelli tal-1990 (1). Skont il-Grupp Intergovernattiv ta’ Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima, il-pajjiżi żviluppati jridu jilħqu l-objettivi għat-tnaqqis b’mod kollettiv, filwaqt li jikkunsidraw l-isforzi meħtieġa min-naħa tal-pajjiżi li għadhom qed jiżviluppaw. Dan għandu jwassal għal tnaqqis globali tal-emissjonijiet ta’ 50 % sal-2050 skont l-objettiv tat-tnaqqis ta’ wara Kjoto f’qafas legali globali li għandu jiġi adottat sal-2015 u li għandu jiġi implimentat mill-2020 ’l quddiem.

| 1.3 | Il-KESE jappoġġja l-istabbiliment ta’ objettivi dejjem aktar stretti għall-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, prinċipalment għas-settur tat-trasport bit-triq li jikkontribwixxi għal 24 % tal-emissjonijiet totali tal-UE tad-dijossidu tal-karbonju, il-gass b’effett ta’ serra ewlieni (GHG), li bejn l-1990 u l-2010 żdiedu b’kważi 23 %. Din it-tendenza mhix sostenibbli fir-rigward tal-politika dwar il-klima tal-Unjoni Ewropea. |
| --- | --- |

1.3

Il-KESE jappoġġja l-istabbiliment ta’ objettivi dejjem aktar stretti għall-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima, prinċipalment għas-settur tat-trasport bit-triq li jikkontribwixxi għal 24 % tal-emissjonijiet totali tal-UE tad-dijossidu tal-karbonju, il-gass b’effett ta’ serra ewlieni (GHG), li bejn l-1990 u l-2010 żdiedu b’kważi 23 %. Din it-tendenza mhix sostenibbli fir-rigward tal-politika dwar il-klima tal-Unjoni Ewropea.

| 1.4 | Il-KESE jappoġġja l-emendi taż-żewġ proposti, filwaqt li jinnota l-bżonn li naġixxu f’armonija u b’mod effiċjenti biex jiġi żgurat użu sikur u kompetittiv tar-riżorsi, b’tali mod li jiġu eliminati l-ostakoli kollha għas-suq intern tat-trasport, li jiġu promossi teknoloġiji nodfa u li n-netwerks tat-trasport ikunu aktar moderni. Il-KESE jitlob li jiġu adottati minnufih ir-regolamenti li jikkunsidraw dawn il-proposti. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE jappoġġja l-emendi taż-żewġ proposti, filwaqt li jinnota l-bżonn li naġixxu f’armonija u b’mod effiċjenti biex jiġi żgurat użu sikur u kompetittiv tar-riżorsi, b’tali mod li jiġu eliminati l-ostakoli kollha għas-suq intern tat-trasport, li jiġu promossi teknoloġiji nodfa u li n-netwerks tat-trasport ikunu aktar moderni. Il-KESE jitlob li jiġu adottati minnufih ir-regolamenti li jikkunsidraw dawn il-proposti.

| 1.5 | Il-KESE jagħti importanza partikolari lit-twaqqif ta’ objettivi fit-tul anke wara l-2020, sabiex ma tintilifx il-kompetittività tas-Suq Uniku. Il-KESE jappoġġja l-perspettiva li sal-2014 jiġu stabbiliti objettivi ġodda għal wara l-2020, bil-kundizzjoni li ssir valutazzjoni tal-impatt rigoruża u fid-dettall. Il-KESE jirrakkomanda li sal-2017 jiġu analizzati mill-ġdid l-objettivi, fid-dawl tal-iżvilupp tat-teknoloġiji, tal-previżjonijiet dwar il-prestazzjoni tas-suq u tal-esiġenzi li jiġu miġġielda l-emissjonijiet ta’ gassijiet b’effett ta’ serra. L-intrapriżi bir-raġun jitolbu qafas legali stabbli u bikri li għandu jkun marbut mal-possibbiltà konkreta li jinkisbu objettivi ambizzjużi ħafna. |
| --- | --- |

1.5

Il-KESE jagħti importanza partikolari lit-twaqqif ta’ objettivi fit-tul anke wara l-2020, sabiex ma tintilifx il-kompetittività tas-Suq Uniku. Il-KESE jappoġġja l-perspettiva li sal-2014 jiġu stabbiliti objettivi ġodda għal wara l-2020, bil-kundizzjoni li ssir valutazzjoni tal-impatt rigoruża u fid-dettall. Il-KESE jirrakkomanda li sal-2017 jiġu analizzati mill-ġdid l-objettivi, fid-dawl tal-iżvilupp tat-teknoloġiji, tal-previżjonijiet dwar il-prestazzjoni tas-suq u tal-esiġenzi li jiġu miġġielda l-emissjonijiet ta’ gassijiet b’effett ta’ serra. L-intrapriżi bir-raġun jitolbu qafas legali stabbli u bikri li għandu jkun marbut mal-possibbiltà konkreta li jinkisbu objettivi ambizzjużi ħafna.

| 1.6 | Il-KESE jirrakkomanda li, bħalma qal f’opinjonijiet preċedenti, jiġi żviluppat mudell ta’ internalizzazzjoni fil-kalkolu tad-dijossidu tal-karbonju tal-emissjonijiet kollha relatati mal-produzzjoni tal-karozzi. Il-marka tal-karbonju għandha tiġi kkunsidrata minħabba li tirrigwarda ċ-ċiklu kollu tal-ħajja tal-vetturi. |
| --- | --- |

1.6

Il-KESE jirrakkomanda li, bħalma qal f’opinjonijiet preċedenti, jiġi żviluppat mudell ta’ internalizzazzjoni fil-kalkolu tad-dijossidu tal-karbonju tal-emissjonijiet kollha relatati mal-produzzjoni tal-karozzi. Il-marka tal-karbonju għandha tiġi kkunsidrata minħabba li tirrigwarda ċ-ċiklu kollu tal-ħajja tal-vetturi.

| 1.7 | Il-KESE japprezza l-proposta tal-Kummissjoni li sal-2014 jiġi valutat il-parametru ta’ utilità li għandu jiġi adottat. Fil-fatt, ilu żmien twil jappoġġja l-opportunità li tiġi privileġġata l-marka tal-karbonju meta mqabbla mal-massa biex jiġi appoġġjat l-iżvilupp ta’ karozzi b’impatt ambjentali iżgħar, eħfef u li jikkonsmaw inqas. |
| --- | --- |

1.7

Il-KESE japprezza l-proposta tal-Kummissjoni li sal-2014 jiġi valutat il-parametru ta’ utilità li għandu jiġi adottat. Fil-fatt, ilu żmien twil jappoġġja l-opportunità li tiġi privileġġata l-marka tal-karbonju meta mqabbla mal-massa biex jiġi appoġġjat l-iżvilupp ta’ karozzi b’impatt ambjentali iżgħar, eħfef u li jikkonsmaw inqas.

| 1.8 | Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni biex tirrifletti aktar dwar il-proposta tal-funzjoni lineari (% ta’ inklinazzjoni), filwaqt li jfakkar li indikazzjoni ta’ 60 % tinvolvi eċċess ta’ 4,6 g ta’ CO2 għall-vetturi tal-passiġġieri. Iktar mal-perċentwal jersaq lejn il-100, aktar ikunu favoriti l-vetturi tqal. |
| --- | --- |

1.8

Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni biex tirrifletti aktar dwar il-proposta tal-funzjoni lineari (% ta’ inklinazzjoni), filwaqt li jfakkar li indikazzjoni ta’ 60 % tinvolvi eċċess ta’ 4,6 g ta’ CO2 għall-vetturi tal-passiġġieri. Iktar mal-perċentwal jersaq lejn il-100, aktar ikunu favoriti l-vetturi tqal.

| 1.9 | Għall-vetturi kummerċjali ħfief, il-Kummissjoni adottat proposta b’inklinazzjoni ta’ 100 % – fejn il-manifatturi ta’ vetturi kummerċjali ħfief b’massa ikbar iġarrbu anqas piżijiet. |
| --- | --- |

1.9

Għall-vetturi kummerċjali ħfief, il-Kummissjoni adottat proposta b’inklinazzjoni ta’ 100 % – fejn il-manifatturi ta’ vetturi kummerċjali ħfief b’massa ikbar iġarrbu anqas piżijiet.

| 1.10 | Il-KESE jilqa’ l-politika stabbilita għall-penali wara l-2020, l-armonizzazzjoni ta’ EUR 95 għal kull gramma ta’ CO2 għall-karozzi u l-vetturi kummerċjali ħfief u jemmen li dawn għandhom jiġu allokati għal attivitajiet ta’ tisħiħ tal-industrija tal-karozzi. |
| --- | --- |

1.10

Il-KESE jilqa’ l-politika stabbilita għall-penali wara l-2020, l-armonizzazzjoni ta’ EUR 95 għal kull gramma ta’ CO2 għall-karozzi u l-vetturi kummerċjali ħfief u jemmen li dawn għandhom jiġu allokati għal attivitajiet ta’ tisħiħ tal-industrija tal-karozzi.

| 1.11 | Il-KESE jemmen li huwa essenzjali li tinżamm il-pożizzjoni ta’ leadership globali fil-qasam tal-mobbiltà sostenibbli; għalhekk, jekk l-introduzzjoni ssir tard u tkun nieqsa mill-ambizzjoni tat-teknoloġiji l-ġodda din tista’ twassal għal tnaqqis irriversibbli fl-industrija tat-trasport tal-Unjoni Ewropea fis-suq globali li qed jiżviluppa malajr. |
| --- | --- |

1.11

Il-KESE jemmen li huwa essenzjali li tinżamm il-pożizzjoni ta’ leadership globali fil-qasam tal-mobbiltà sostenibbli; għalhekk, jekk l-introduzzjoni ssir tard u tkun nieqsa mill-ambizzjoni tat-teknoloġiji l-ġodda din tista’ twassal għal tnaqqis irriversibbli fl-industrija tat-trasport tal-Unjoni Ewropea fis-suq globali li qed jiżviluppa malajr.

| 1.12 | Il-KESE jirrakkomanda li tiġi adottata tikketta tal-karatteristiċi tekniċi tal-emissjonijiet ta’ kull mudell individwali ta’ vettura, li tkun komparabbli, ċara u tinkludi l-emissjonijiet dannużi kollha. Is-sistema attwali fejn l-għażla tat-tikketta hija f’idejn l-Istati Membri għandha tinbidel. Tintħtieġ sistema ta’ tikkettar unika fl-Ewropa u jekk jista’ jkun din għandha tiġi miftiehma mal-imsieħba internazzjonali l-oħra. Bħalissa karozza tista’ tirċievi tikketti differenti ta’ emissjonijiet skont jekk pereżempju Stat Membru jadottax is-sistema ta’ “tikketta relattiva” minflok ma jadotta tikketta li kieku tadotta kull persuna raġonevoli, jiġifieri t-“tikketta assoluta”, ibbażata fuq il-valur assolut tal-emissjonijiet ġenerati pjuttost milli fuq tqabbil ma’ kompetituri fil-kategorija rilevanti. |
| --- | --- |

1.12

Il-KESE jirrakkomanda li tiġi adottata tikketta tal-karatteristiċi tekniċi tal-emissjonijiet ta’ kull mudell individwali ta’ vettura, li tkun komparabbli, ċara u tinkludi l-emissjonijiet dannużi kollha. Is-sistema attwali fejn l-għażla tat-tikketta hija f’idejn l-Istati Membri għandha tinbidel. Tintħtieġ sistema ta’ tikkettar unika fl-Ewropa u jekk jista’ jkun din għandha tiġi miftiehma mal-imsieħba internazzjonali l-oħra. Bħalissa karozza tista’ tirċievi tikketti differenti ta’ emissjonijiet skont jekk pereżempju Stat Membru jadottax is-sistema ta’ “tikketta relattiva” minflok ma jadotta tikketta li kieku tadotta kull persuna raġonevoli, jiġifieri t-“tikketta assoluta”, ibbażata fuq il-valur assolut tal-emissjonijiet ġenerati pjuttost milli fuq tqabbil ma’ kompetituri fil-kategorija rilevanti.

| 1.13 | Fir-rigward tal-vetturi kummerċjali ħfief u l-miri futuri, il-KESE jirrakkomanda introduzzjoni gradwali adatta skont il-lead time tas-settur (7-10 snin minflok 5-7 snin fis-settur tal-vetturi). Il-karatteristiċi tal-produzzjoni tal-vetturi kummerċjali ħfief ma jippermettux adattament daqshekk rapidu tad-disinn, aktar u aktar f’sitwazzjoni ta’ kriżi tas-suq akuta ħafna f’diversi pajjiżi. |
| --- | --- |

1.13

Fir-rigward tal-vetturi kummerċjali ħfief u l-miri futuri, il-KESE jirrakkomanda introduzzjoni gradwali adatta skont il-lead time tas-settur (7-10 snin minflok 5-7 snin fis-settur tal-vetturi). Il-karatteristiċi tal-produzzjoni tal-vetturi kummerċjali ħfief ma jippermettux adattament daqshekk rapidu tad-disinn, aktar u aktar f’sitwazzjoni ta’ kriżi tas-suq akuta ħafna f’diversi pajjiżi.

2.   Il-proposti tal-Kummissjoni

| 2.1 | Fil-11 ta’ Lulju 2012, il-Kummissjoni Ewropea adottat żewġ proposti għal emendi tar-Regolamenti (KE) Nru 443/2009 u (UE) Nru 510/2011 bil-għan li jiġu definiti l-modalitajiet tal-kisba tal-mira tal-2020 li jitnaqqsu l-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju tal-karozzi tal-passiġġieri u tal-vetturi kummerċjali ħfief. |
| --- | --- |

2.1

Fil-11 ta’ Lulju 2012, il-Kummissjoni Ewropea adottat żewġ proposti għal emendi tar-Regolamenti (KE) Nru 443/2009 u (UE) Nru 510/2011 bil-għan li jiġu definiti l-modalitajiet tal-kisba tal-mira tal-2020 li jitnaqqsu l-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju tal-karozzi tal-passiġġieri u tal-vetturi kummerċjali ħfief.

| 2.2 | Il-Kummissjoni timmira li sal-2020 jinkisbu l-objettivi li ġejjin:






  — | medja ta’ 147 g ta’ CO2/km għall-vetturi kummerċjali ħfief ġodda, |
| --- | --- | --- |

2.2

Il-Kummissjoni timmira li sal-2020 jinkisbu l-objettivi li ġejjin:

—

medja ta’ 147 g ta’ CO2/km għall-vetturi kummerċjali ħfief ġodda,

| — | 95 g ta’ CO2/km għall-karozzi tal-passiġġieri ġodda. |
| --- | --- |

—

95 g ta’ CO2/km għall-karozzi tal-passiġġieri ġodda.

| 2.3 | Sabiex jintlaħqu l-objettivi sal-2020 il-Kummissjoni tidentifika l-modalitajiet li ġejjin għall-karozzi tal-passiġġieri l-ġodda:






  — | il-proposta żżomm bħala parametru ta’ utilità l-massa tal-vettura f’kundizzjoni ta’ sewqan; |
| --- | --- | --- |

2.3

Sabiex jintlaħqu l-objettivi sal-2020 il-Kummissjoni tidentifika l-modalitajiet li ġejjin għall-karozzi tal-passiġġieri l-ġodda:

—

il-proposta żżomm bħala parametru ta’ utilità l-massa tal-vettura f’kundizzjoni ta’ sewqan;

| — | il-kurva tal-valur ta’ limitu tibqa’ lineari, b’inklinazzjoni ta’ 60 % meta mqabbla mal-bażi ta’ referenza tal-flotta, li għadha tikkorrispondi mal-flotta ta’ vetturi tal-2006 u hi konformi mal-kurva tal-valuri ta’ limitu għall-2015; |
| --- | --- |

—

il-kurva tal-valur ta’ limitu tibqa’ lineari, b’inklinazzjoni ta’ 60 % meta mqabbla mal-bażi ta’ referenza tal-flotta, li għadha tikkorrispondi mal-flotta ta’ vetturi tal-2006 u hi konformi mal-kurva tal-valuri ta’ limitu għall-2015;

| — | bejn l-2020 u l-2023 ser jiġu introdotti superkrediti għall-karozzi b’emissjonijiet ta’ anqas minn 35 g CO2/km b’koeffiċjent multiplikatur ta’ 1,3 u fil-limiti ta’ total akkumulat ta’ 20 000 vettura għal kull manifattur għad-durata kollha tal-programm; |
| --- | --- |

—

bejn l-2020 u l-2023 ser jiġu introdotti superkrediti għall-karozzi b’emissjonijiet ta’ anqas minn 35 g CO2/km b’koeffiċjent multiplikatur ta’ 1,3 u fil-limiti ta’ total akkumulat ta’ 20 000 vettura għal kull manifattur għad-durata kollha tal-programm;

| — | l-objettiv fir-rigward ta’ derogi “speċjalizzati”għall-manifatturi huwa aġġornat għall-2020; |
| --- | --- |

—

l-objettiv fir-rigward ta’ derogi “speċjalizzati”għall-manifatturi huwa aġġornat għall-2020;

| — | il-manifatturi responsabbli għal anqas minn 500 reġistrazzjoni ta’ karozzi ġodda fis-sena huma eżentati mill-obbligu li jipprevedu objettiv ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ CO2; |
| --- | --- |

—

il-manifatturi responsabbli għal anqas minn 500 reġistrazzjoni ta’ karozzi ġodda fis-sena huma eżentati mill-obbligu li jipprevedu objettiv ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ CO2;

| — | għall-manifatturi ta’ volumi żgħar hija awtorizzata flessibilità akbar fejn jidħlu l-perjodi għad-deċiżjonijiet għall-konċessjoni ta’ derogi; |
| --- | --- |

—

għall-manifatturi ta’ volumi żgħar hija awtorizzata flessibilità akbar fejn jidħlu l-perjodi għad-deċiżjonijiet għall-konċessjoni ta’ derogi;

| — | jiġu kkunsidrati l-innovazzjonijiet ekoloġiċi meta tiġi implimentata proċedura riveduta ta’ ttestjar; |
| --- | --- |

—

jiġu kkunsidrati l-innovazzjonijiet ekoloġiċi meta tiġi implimentata proċedura riveduta ta’ ttestjar;

| — | il-primjum għall-eċċess ta’ emissjonijiet jinżamm għal EUR 95 għal kull g/km għal kull karozza. |
| --- | --- |

—

il-primjum għall-eċċess ta’ emissjonijiet jinżamm għal EUR 95 għal kull g/km għal kull karozza.

| 2.4 | Sabiex jinkiseb l-objettiv sal-2020 il-Kummissjoni tidentifika l-modalitajiet li ġejjin għall-vetturi kummerċjali ħfief:






  — | il-parametru ta’ utilità jibqa’ l-massa tal-vettura f’kundizzjoni ta’ sewqan; |
| --- | --- | --- |

2.4

Sabiex jinkiseb l-objettiv sal-2020 il-Kummissjoni tidentifika l-modalitajiet li ġejjin għall-vetturi kummerċjali ħfief:

—

il-parametru ta’ utilità jibqa’ l-massa tal-vettura f’kundizzjoni ta’ sewqan;

| — | il-kurva tal-valur ta’ limitu hija lineari, b’inklinazzjoni ta’ 100 % meta mqabbla mal-bażi ta’ referenza tal-flotta; |
| --- | --- |

—

il-kurva tal-valur ta’ limitu hija lineari, b’inklinazzjoni ta’ 100 % meta mqabbla mal-bażi ta’ referenza tal-flotta;

| — | il-manifatturi responsabbli għal anqas minn 500 reġistrazzjoni ta’ vetturi kummerċjali ħfief fis-sena huma eżentati mill-obbligu li jissodisfaw l-objettiv tagħhom għall-emissjonijiet speċifiċi; |
| --- | --- |

—

il-manifatturi responsabbli għal anqas minn 500 reġistrazzjoni ta’ vetturi kummerċjali ħfief fis-sena huma eżentati mill-obbligu li jissodisfaw l-objettiv tagħhom għall-emissjonijiet speċifiċi;

| — | għall-manifatturi ta’ volumi żgħar hija awtorizzata flessibilità akbar fejn jidħlu l-perjodi għad-deċiżjonijiet għall-konċessjoni ta’ derogi; |
| --- | --- |

—

għall-manifatturi ta’ volumi żgħar hija awtorizzata flessibilità akbar fejn jidħlu l-perjodi għad-deċiżjonijiet għall-konċessjoni ta’ derogi;

| — | jiġu kkunsidrati l-innovazzjonijiet ekoloġiċi meta tiġi implimentata proċedura riveduta ta’ ttestjar; |
| --- | --- |

—

jiġu kkunsidrati l-innovazzjonijiet ekoloġiċi meta tiġi implimentata proċedura riveduta ta’ ttestjar;

| — | il-primjum għall-eċċess ta’ emissjonijiet jinżamm għal EUR 95 għal kull g/km għal kull karozza. |
| --- | --- |

—

il-primjum għall-eċċess ta’ emissjonijiet jinżamm għal EUR 95 għal kull g/km għal kull karozza.

| 2.5 | L-objettivi stabbiliti jippermettu li jitnaqqsu l-emissjonijiet medji tal-karozzi ġodda minn 135,7 g ta’ CO2/km fl-2011 għal 95 g ta’ CO2/km fl-2020 b’objettiv obbligatorju ta’ 130 g ta’ CO2/km fl-2015. L-emissjonijiet mill-vannijiet ser jitnaqqsu minn 181,4 g ta’ CO2/km fl-2010 (l-aħħar sena li għaliha hija disponibbli d-data) għal 147 g ta’ CO2/km fl-2020 b’objettiv obbligatorju ta’ 175 g ta’ CO2/km fl-2017. |
| --- | --- |

2.5

L-objettivi stabbiliti jippermettu li jitnaqqsu l-emissjonijiet medji tal-karozzi ġodda minn 135,7 g ta’ CO2/km fl-2011 għal 95 g ta’ CO2/km fl-2020 b’objettiv obbligatorju ta’ 130 g ta’ CO2/km fl-2015. L-emissjonijiet mill-vannijiet ser jitnaqqsu minn 181,4 g ta’ CO2/km fl-2010 (l-aħħar sena li għaliha hija disponibbli d-data) għal 147 g ta’ CO2/km fl-2020 b’objettiv obbligatorju ta’ 175 g ta’ CO2/km fl-2017.

3.   Introduzzjoni

| 3.1 | Bħalma jagħmel fl-opinjonijiet preċedenti dwar il-proposti leġislattivi dwar l-azzjonijiet antropoġeniċi li jikkawżaw żieda fl-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju, il-KESE jappoġġja l-iskop li jintlaħqu objettivi dejjem aktar stretti ta’ tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra u jqis li l-adattament fl-imġiba tal-manifatturi u l-konsumaturi hija fundamentali biex jittaffa t-tibdil fil-klima. F’dan il-kuntest, ma għandux jiġi traskurat kull intervent raġonevoli li jwassal għal tnaqqis konkret ta’ emissjonijiet fil-karozzi u l-vetturi kummerċjali ħfief li flimkien jirrappreżentaw madwar 15 % tal-emissjonijiet totali tad-dijossidu tal-karbonju tal-UE, inklużi emissjonijiet ġejjin mill-provvista ta’ fjuwil. |
| --- | --- |

3.1

Bħalma jagħmel fl-opinjonijiet preċedenti dwar il-proposti leġislattivi dwar l-azzjonijiet antropoġeniċi li jikkawżaw żieda fl-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju, il-KESE jappoġġja l-iskop li jintlaħqu objettivi dejjem aktar stretti ta’ tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra u jqis li l-adattament fl-imġiba tal-manifatturi u l-konsumaturi hija fundamentali biex jittaffa t-tibdil fil-klima. F’dan il-kuntest, ma għandux jiġi traskurat kull intervent raġonevoli li jwassal għal tnaqqis konkret ta’ emissjonijiet fil-karozzi u l-vetturi kummerċjali ħfief li flimkien jirrappreżentaw madwar 15 % tal-emissjonijiet totali tad-dijossidu tal-karbonju tal-UE, inklużi emissjonijiet ġejjin mill-provvista ta’ fjuwil.

| 3.1.1 | Il-KESE jqis li t-tisħiħ tal-leġislazzjoni Ewropea wara l-2020 huwa essenzjali sabiex tinżamm il-pożizzjoni ta’ leadership globali tal-Ewropa fil-qasam tat-teknoloġija, dovuta prinċipalment għall-investimenti sinifikanti tagħha fl-innovazzjoni, flimkien ma’ suq intern eżiġenti. |
| --- | --- |

3.1.1

Il-KESE jqis li t-tisħiħ tal-leġislazzjoni Ewropea wara l-2020 huwa essenzjali sabiex tinżamm il-pożizzjoni ta’ leadership globali tal-Ewropa fil-qasam tat-teknoloġija, dovuta prinċipalment għall-investimenti sinifikanti tagħha fl-innovazzjoni, flimkien ma’ suq intern eżiġenti.

| 3.1.2 | Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-bidliet tal-qafas leġislattiv biex jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-karbonju tal-karozzi u l-vetturi kummerċjali ħfief ġodda wara l-2020, li stabbilixxew objettivi ċari f’leġislazzjoni effiċjenti, li tipprovdi direzzjoni preċiża u stabbli għall-investimenti li ser jippromovu aktar innovazzjoni min-naħa tal-manifatturi tal-vetturi u tal-fornituri tal-komponenti, filwaqt li jsaħħu aktar il-vantaġġ kompetittiv tal-industrija Ewropea tas-settur. |
| --- | --- |

3.1.2

Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-bidliet tal-qafas leġislattiv biex jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-karbonju tal-karozzi u l-vetturi kummerċjali ħfief ġodda wara l-2020, li stabbilixxew objettivi ċari f’leġislazzjoni effiċjenti, li tipprovdi direzzjoni preċiża u stabbli għall-investimenti li ser jippromovu aktar innovazzjoni min-naħa tal-manifatturi tal-vetturi u tal-fornituri tal-komponenti, filwaqt li jsaħħu aktar il-vantaġġ kompetittiv tal-industrija Ewropea tas-settur.

| 3.1.3 | Il-KESE jemmen li l-introduzzjoni ta’ regoli moderni u unifikati ser jippermettu sorveljanza tas-suq aħjar biex tinħoloq atmosfera ta’ kompetizzjoni b’saħħitha bejn il-produtturi Ewropej ta’ teknoloġiji aktar effiċjenti f’termini ta’ konsum tal-fjuwil u emissjonijiet. |
| --- | --- |

3.1.3

Il-KESE jemmen li l-introduzzjoni ta’ regoli moderni u unifikati ser jippermettu sorveljanza tas-suq aħjar biex tinħoloq atmosfera ta’ kompetizzjoni b’saħħitha bejn il-produtturi Ewropej ta’ teknoloġiji aktar effiċjenti f’termini ta’ konsum tal-fjuwil u emissjonijiet.

| 3.1.4 | Il-KESE jinnota li hemm iffrankar nett għall-konsumaturi; mill-analiżi tal-Kummissjoni jidher li l-objettivi tal-2020 jistgħu jinkisbu u huma ekonomikament b’saħħithom. L-objettivi huma stmati kosteffettivi, it-teknoloġija hija faċilment disponibbli fis-suq u l-implimentazzjoni tagħha għandha tagħti spinta lill-impjiegi, għall-benefiċċju tal-konsumaturi u l-industrija. |
| --- | --- |

3.1.4

Il-KESE jinnota li hemm iffrankar nett għall-konsumaturi; mill-analiżi tal-Kummissjoni jidher li l-objettivi tal-2020 jistgħu jinkisbu u huma ekonomikament b’saħħithom. L-objettivi huma stmati kosteffettivi, it-teknoloġija hija faċilment disponibbli fis-suq u l-implimentazzjoni tagħha għandha tagħti spinta lill-impjiegi, għall-benefiċċju tal-konsumaturi u l-industrija.

4.   Kummenti

4.1   Karozzi tal-passiġġieri, COM (2012) 393 final

| 4.1.1 | Il-KESE jfakkar li l-karozzi tal-passiġġieri huma responsabbli għal madwar 12,5 % tal-emissjonijiet kollha tad-dijossidu tal-karbonjutal-Unjoni Ewropea. L-ammont ta’ CO2 prodott huwa direttament proporzjonat mal-kwantità ta’ fjuwil ikkunsmat, b’hekk il-vetturi b’intensità baxxa ta’ dijossidju tal-karbonju huma aktar effiċjenti fil-konsum tal-fjuwil u aktar ekonomiċi biex tmantnihom tul il-perjodu ta’ ħajjithom. |
| --- | --- |

4.1.1

Il-KESE jfakkar li l-karozzi tal-passiġġieri huma responsabbli għal madwar 12,5 % tal-emissjonijiet kollha tad-dijossidu tal-karbonjutal-Unjoni Ewropea. L-ammont ta’ CO2 prodott huwa direttament proporzjonat mal-kwantità ta’ fjuwil ikkunsmat, b’hekk il-vetturi b’intensità baxxa ta’ dijossidju tal-karbonju huma aktar effiċjenti fil-konsum tal-fjuwil u aktar ekonomiċi biex tmantnihom tul il-perjodu ta’ ħajjithom.

| 4.1.2 | Is-suq tal-karozzi ntlaqat b’mod serju mill-kriżi ekonomika f’dawn l-aħħar ħames snin. Ir-reġistrazzjonijiet ġodda fl-ewwel disa’ xhur tal-2012 naqsu b’7,6 % u b’10,8 % f’ Settembru, meta mqabbel mal-istess perjodu fl-2011. |
| --- | --- |

4.1.2

Is-suq tal-karozzi ntlaqat b’mod serju mill-kriżi ekonomika f’dawn l-aħħar ħames snin. Ir-reġistrazzjonijiet ġodda fl-ewwel disa’ xhur tal-2012 naqsu b’7,6 % u b’10,8 % f’ Settembru, meta mqabbel mal-istess perjodu fl-2011.

| 4.1.3 | Il-KESE jinnota b’sodisfazzjon l-iżvilupp tal-politiki implimentati u s-sensibilizzazzjoni akbar min-naħa tal-konsumaturi, kif jidher mill-istudji reċenti tal-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent. Il-vetturi ġodda reġistrati għandhom tendenza li jkunu dejjem aktar effiċjenti fir-rigward tal-emissjonijiet, u fl-2012 kważi laħqu l-objettivi temporanji għall-2015.
  Il-progress tal-emissjonijiet ta’ CO2 għall-vetturi l-ġodda skont it-tip ta’ fjuwil (EU27) (2) |
| --- | --- |

4.1.3

Il-KESE jinnota b’sodisfazzjon l-iżvilupp tal-politiki implimentati u s-sensibilizzazzjoni akbar min-naħa tal-konsumaturi, kif jidher mill-istudji reċenti tal-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent. Il-vetturi ġodda reġistrati għandhom tendenza li jkunu dejjem aktar effiċjenti fir-rigward tal-emissjonijiet, u fl-2012 kważi laħqu l-objettivi temporanji għall-2015.

Il-progress tal-emissjonijiet ta’ CO2 għall-vetturi l-ġodda skont it-tip ta’ fjuwil (EU27) (2)

Image

| 4.1.4 | Il-KESE jikkunsidra li huwa essenzjali li ssir analiżi tal-vijabbiltà għall-iffrankar nett għall-konsumaturi. Għal kull karozza ġdida, ser jiġu ffrankati medja ta’ EUR 340 ta’ fjuwil fl-ewwel sena, għal total stmat li jvarja bejn EUR 2 904 sa EUR 3 836 tul il-ħajja tal-karozzi (13-il sena) b’rabta mal-objettiv intermedju tal-2015. |
| --- | --- |

4.1.4

Il-KESE jikkunsidra li huwa essenzjali li ssir analiżi tal-vijabbiltà għall-iffrankar nett għall-konsumaturi. Għal kull karozza ġdida, ser jiġu ffrankati medja ta’ EUR 340 ta’ fjuwil fl-ewwel sena, għal total stmat li jvarja bejn EUR 2 904 sa EUR 3 836 tul il-ħajja tal-karozzi (13-il sena) b’rabta mal-objettiv intermedju tal-2015.

4.2   Il-KESE jilqa’ l-proposta li tiġi adottata marka bħala parametru ta’ utilità minflok il-massa. Il-vantaġġi tagħha jinkludu:

| — | tnaqqis addizzjonali tal-emissjonijiet; |
| --- | --- |

—

tnaqqis addizzjonali tal-emissjonijiet;

| — | tnaqqis tal-massa tal-vetturi; |
| --- | --- |

—

tnaqqis tal-massa tal-vetturi;

| — | iffrankar konsiderevoli ta’ fjuwil; |
| --- | --- |

—

iffrankar konsiderevoli ta’ fjuwil;

| — | żvilupp tal-materjali u r-riċerka; |
| --- | --- |

—

żvilupp tal-materjali u r-riċerka;

| — | tingħata spinta lil konsum aktar moderat li jipprivileġġa l-funzjonalità u l-effiċjenza. |
| --- | --- |

—

tingħata spinta lil konsum aktar moderat li jipprivileġġa l-funzjonalità u l-effiċjenza.

4.3   Il-KESE jqis li l-għażla li tinżamm funzjoni lineari ta’ 60 % hija pass fid-direzzjoni opposta għal dik imħabbra – li jkompli jitjieb il-profil tal-emissjonijiet prodotti mill-vetturi. Il-kompromess politiku li nkiseb jiddefendi ftit intrapriżi Ewropej iżda jagħmel ħsara liċ-ċittadini b’mod ġenerali.

4.4   Vetturi kummerċjali ħfief, COM (2012) 394 final

| 4.4.1 | Il-KESE jfakkar li l-vetturi kummerċjali ħfief huma responsabbli għal madwar 1,5 % tal-emissjonijiet kollha tad-dijossidu tal-karbonju tal-Unjoni Ewropea. L-ammont ta’ CO2 prodott huwa direttament proporzjonat mal-kwantità ta’ fjuwil ikkunsmat, b’hekk il-vetturi b’intensità baxxa ta’ dijossidju tal-karbonju huma aktar effiċjenti fil-konsum tal-fjuwil u aktar ekonomiċi biex tmantnihom tul il-perjodu ta’ ħajjithom. |
| --- | --- |

4.4.1

Il-KESE jfakkar li l-vetturi kummerċjali ħfief huma responsabbli għal madwar 1,5 % tal-emissjonijiet kollha tad-dijossidu tal-karbonju tal-Unjoni Ewropea. L-ammont ta’ CO2 prodott huwa direttament proporzjonat mal-kwantità ta’ fjuwil ikkunsmat, b’hekk il-vetturi b’intensità baxxa ta’ dijossidju tal-karbonju huma aktar effiċjenti fil-konsum tal-fjuwil u aktar ekonomiċi biex tmantnihom tul il-perjodu ta’ ħajjithom.

| 4.4.1.1 | Id-diżil għall-vetturi kummerċjali ħfief jirrappreżenta madwar terz tal-ispejjeż tas-sjieda, li huwa stmat għal madwar EUR 2 400 fis-sena. |
| --- | --- |

4.4.1.1

Id-diżil għall-vetturi kummerċjali ħfief jirrappreżenta madwar terz tal-ispejjeż tas-sjieda, li huwa stmat għal madwar EUR 2 400 fis-sena.

| 4.4.1.2 | L-emissjonijiet tal-vetturi kummerċjali ħfief żdiedu b’26 % mill-1990 sal-2010. |
| --- | --- |

4.4.1.2

L-emissjonijiet tal-vetturi kummerċjali ħfief żdiedu b’26 % mill-1990 sal-2010.

| 4.4.2 | Is-suq tal-vetturi kummerċjali ħfief intlaqat serjament mill-kriżi ekonomika tas-snin reċenti fejn ġie reġistrat l-ikbar tnaqqis fir-reġistrazzjonijiet ġodda fl-2009 (– 29,5 %) iżda, għall-kuntrarju tas-settur tal-karozzi, ir-reġistrazzjonijiet żdiedu fl-2010 (+ 8,7 %) u fl-2011 (7,5 %). Fl-ewwel għaxar xhur tal-2012 ġie rreġistrat tnaqqis ta’ 10,6 % fil-bejgħ. |
| --- | --- |

4.4.2

Is-suq tal-vetturi kummerċjali ħfief intlaqat serjament mill-kriżi ekonomika tas-snin reċenti fejn ġie reġistrat l-ikbar tnaqqis fir-reġistrazzjonijiet ġodda fl-2009 (– 29,5 %) iżda, għall-kuntrarju tas-settur tal-karozzi, ir-reġistrazzjonijiet żdiedu fl-2010 (+ 8,7 %) u fl-2011 (7,5 %). Fl-ewwel għaxar xhur tal-2012 ġie rreġistrat tnaqqis ta’ 10,6 % fil-bejgħ.

| 4.4.3 | Il-KESE jqis li l-proposta kkonċernata li hija bbażata fuq l-impatt tar-regolament dwar il-karozzi tal-passiġġieri, tissottovaluta d-differenzi bejn il-karozzi u l-vetturi kummerċjali ħfief bħal:






  — | iċ-ċiklu ta’ żvilupp u produzzjoni itwal minn dak tal-karozzi tal-passiġġieri; |
| --- | --- | --- |

4.4.3

Il-KESE jqis li l-proposta kkonċernata li hija bbażata fuq l-impatt tar-regolament dwar il-karozzi tal-passiġġieri, tissottovaluta d-differenzi bejn il-karozzi u l-vetturi kummerċjali ħfief bħal:

—

iċ-ċiklu ta’ żvilupp u produzzjoni itwal minn dak tal-karozzi tal-passiġġieri;

| — | ir-rwol ta’ dawn il-vetturi, li jintużaw għal attività kummerċjali fejn l-effiċjenza u s-saħħa tal-magna u l-konsum tal-fjuwil ta’ sikwit huma l-ispejjeż operattivi l-iktar importanti. Mhijiex koinċidenza li 97 % tal-flotta tal-vetturi kummerċjali ħfief jaħdmu bid-diżil; |
| --- | --- |

—

ir-rwol ta’ dawn il-vetturi, li jintużaw għal attività kummerċjali fejn l-effiċjenza u s-saħħa tal-magna u l-konsum tal-fjuwil ta’ sikwit huma l-ispejjeż operattivi l-iktar importanti. Mhijiex koinċidenza li 97 % tal-flotta tal-vetturi kummerċjali ħfief jaħdmu bid-diżil;

| — | il-profil tax-xerrejja, fejn aktar minn 90 % minnhom huma SMEs artiġjanali u sensittivi ħafna għal varjazzjonijiet tal-ispejjeż. |
| --- | --- |

—

il-profil tax-xerrejja, fejn aktar minn 90 % minnhom huma SMEs artiġjanali u sensittivi ħafna għal varjazzjonijiet tal-ispejjeż.

| 4.4.4 | Il-KESE jqis li huwa fundamentali li ssir analiżi tal-kost-benefiċċji li, minn naħa, tikkunsidra ż-żieda fl-ispejjeż meħtieġa għall-adattament tal-vetturi l-ġodda u l-vetturi kummerċjali ħfief skont l-istandards u, min-naħa l-oħra, l-iffrankar nett għall-konsumaturi. Għal kull vettura kummerċjali ħafifa ġdida l-iffrankar medju fuq l-ispejjeż tal-fjuwil hu ta’ madwar EUR 400 fl-ewwel sena, u hu stmat li jkun bejn EUR 3 363 u EUR 4 564 tul il-perjodu ta’ ħajja tal-vetturi kummerċjali ħfief matul durata ta’ tlettax-il sena fir-rigward tal-objettiv intermedju tal-2017. |
| --- | --- |

4.4.4

Il-KESE jqis li huwa fundamentali li ssir analiżi tal-kost-benefiċċji li, minn naħa, tikkunsidra ż-żieda fl-ispejjeż meħtieġa għall-adattament tal-vetturi l-ġodda u l-vetturi kummerċjali ħfief skont l-istandards u, min-naħa l-oħra, l-iffrankar nett għall-konsumaturi. Għal kull vettura kummerċjali ħafifa ġdida l-iffrankar medju fuq l-ispejjeż tal-fjuwil hu ta’ madwar EUR 400 fl-ewwel sena, u hu stmat li jkun bejn EUR 3 363 u EUR 4 564 tul il-perjodu ta’ ħajja tal-vetturi kummerċjali ħfief matul durata ta’ tlettax-il sena fir-rigward tal-objettiv intermedju tal-2017.

| 4.4.5 | Fid-dawl ta’ dan, il-KESE, huwa u jikkonferma l-ħtieġa li jitnaqqsu l-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju, huwa favur introduzzjoni gradwali ġdida għall-miri futuri, skont il-lead time tas-settur (7-10 snin minflok 5-7 snin fis-settur tal-vetturi). |
| --- | --- |

4.4.5

Fid-dawl ta’ dan, il-KESE, huwa u jikkonferma l-ħtieġa li jitnaqqsu l-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju, huwa favur introduzzjoni gradwali ġdida għall-miri futuri, skont il-lead time tas-settur (7-10 snin minflok 5-7 snin fis-settur tal-vetturi).

4.5   Informazzjoni u standardizzazzjoni

4.5.1   Il-KESE jemmen li, bi qbil mal-Kummissjoni, l-utenti aħħarin għandhom jirċievu informazzjoni affidabbli, ċara u kumparabbli dwar l-iffrankar ekonomiku u ambjentali tal-vetturi fis-suq.

4.5.2   Strument li huwa effikaċi ħafna huwa t-tikkettar. Il-KESE jirrakkomanda lill-Kummissjoni biex teżamina l-possibbiltà li testendi l-obbligu ta’ tikkettar fir-rigward tal-emissjonijiet, ikkalkolati skont il-prinċipju taċ-ċiklu tal-ħajja. Informazzjoni ċara, komprensiva, aċċessibbli u fuq kollox li tinftiehem mill-ewwel twassal biex il-konsumaturi jagħmlu għażliet aktar informati u b’hekk jitnieda ċiklu ta’ prattiki tajbin.

4.5.3   Id-Direttiva attwali 1999/94 ma tistabbilixxix rekwiżiti preċiżi iżda livell “minimu” ta’ informazzjoni f’dan ir-rigward u dan ħalla libertà ta’ interpretazzjoni wiesgħa għall-Istati Membri individwali. Fil-fatt xi Stati Membri użaw it-“tikketta relattiva” li tagħti informazzjoni ambigwa bbażata fuq il-kategorija li fiha hija kklassifikata l-vettura, mingħajr indikazzjoni preċiża dwar l-emissjonijiet tal-vettura. Din is-sistema tqarraq bil-konsumatur peress li meta jara tikketta tal-ewwel tip jaħseb li l-vettura tipproduċi b’mod assolut ftit emissjonijiet mentri fil-fatt id-data tikkonċerna biss il-kategorija tal-vettura. B’dan il-mod, vettura lussuża li tkun fil-kategorija F tista’ tipproduċi 5 darbiet aktar emissjonijiet minn vettura ekonomika u tiġi klassifikata fil-klassi A mentri vettura ekonomika, b’mod relattiv għall-kategorija tagħha, tkun fil-klassi D. Bħalma għamlet pereżempju għat-tagħmir tad-dar, il-Kummissjoni għandha tindika dak li loġikament huwa mixtieq: tikketta assoluta li pereżempju tikklassifka fil-klassi A dawk il-vetturi b’emissjonijiet ta’ anqas minn 100g/km, fil-klassi B dawk il-vetturi b’emissjonijiet bejn 101 u 120 g/km u din it-tikketta għandha tagħti indikazzjoni preċiża tal-emissjonijiet ta’ kull vettura u tuża l-istess kuluri fl-Ewropa kollha.

4.5.4   Il-KESE japprova l-miżuri meħuda biex tinxtered l-informazzjoni għall-konsumaturi.

4.5.5   Il-KESE jappoġġja l-inizjattivi kollha relatati mal-edukazzjoni tal-konsumaturi li għandhom jittieħdu fil-ħin u li jwasslu għal għażliet infurmati rigward il-vetturi mingħajr emissjonijiet ta’ CO2 u għal benefiċċji ekonomiċi minħabba l-iffrankar li jista’ jinkiseb maż-żmien.

4.5.6   Il-KESE jinnota bi pjaċir li l-operaturi għandhom ikomplu bl-isforzi tagħhom fil-qasam tar-riċerka u l-iżvilupp, sabiex jiġu garantiti investimenti f’teknoloġiji ġodda għall-vetturi ekoloġiċi, u li ser ikun essenzjali li tinżamm il-proposta tal-Kummissjoni Ewropea li jiġu investiti EUR 80 biljun previsti fil-baġit tal-Orizzont 2020 għall-perjodu 2014-2020.

4.5.7   Enerġija

| 4.5.7.1 | Il-KESE jenfasizza l-idea li tiġi żviluppata strateġija li tiffavorixxi mezzi ta’ trasport (karozzi tal-passiġġieri u vetturi kummerċjali ħfief) ekoloġiċi, għall-ġlieda kontra l-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju. |
| --- | --- |

4.5.7.1

Il-KESE jenfasizza l-idea li tiġi żviluppata strateġija li tiffavorixxi mezzi ta’ trasport (karozzi tal-passiġġieri u vetturi kummerċjali ħfief) ekoloġiċi, għall-ġlieda kontra l-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju.

| 4.5.7.2 | Il-KESE jirrakkomanda l-possibilità ta’ tranżizzjoni gradwali tal-flotta tal-karozzi Ewropej għal żero emissjonijiet, li twassal għal bidla tat-trasportaturi sabiex jinkisbu l-objettivi stabbiliti fit-tul. |
| --- | --- |

4.5.7.2

Il-KESE jirrakkomanda l-possibilità ta’ tranżizzjoni gradwali tal-flotta tal-karozzi Ewropej għal żero emissjonijiet, li twassal għal bidla tat-trasportaturi sabiex jinkisbu l-objettivi stabbiliti fit-tul.

4.5.8   Prodotti sostenibbli

Il-KESE enfasizza f’bosta okkażjonijiet l-importanza ta’ żvilupp sostenibbli għall-futur tal-Ewropa. Għaldaqstant jappoġġja l-linji gwida pprovduti mill-Kummissjoni biex jagħmlu l-prodotti aktar b’saħħithom u biex jinkoraġġixxu ekodisinn ġeneralizzat għall-prodotti kollha, l-aktar dawk li jużaw ir-riżorsi fossili.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2011) 885 final.

1

(2)  http://www.eea.europa.eu/publications/monitoring-co2-emissions-from-new

2

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/115 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/115

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: L-Istrateġija tal-UE lejn il-Qerda tat-Traffikar tal-Bnedmin 2012-2016”

COM(2012) 286 final

2013/C 44/20

Relatur: is-Sinjura OUIN

Nhar id-19 ta’ Ġunju 2012, il-Kummissjoni Ewropea ddeċidiet, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — L-istrateġija tal-UE lejn il-Qerda tat-Traffikar tal-Bnedmin 2012-2016

COM(2012) 286 final.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-23 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-13 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-opinjoni b’104 voti favur u astensjoni waħda (1).

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-Kumitat jilqa’ b’sodisfazzjon l-istrateġija li għandha l-għan li teqred it-traffikar tal-bnedmin u jixtieq jikkollabora fiha. Madankollu jenfasizza li l-kelma “qerda” ftit li xejn tidher realistika fid-dawl tas-sitwazzjoni attwali tal-fenomenu, il-klima ta’ tolleranza relattiva f’dan ir-rigward u d-dgħufija tar-riżorsi allokati għal din il-ġlieda. |
| --- | --- |

1.1

Il-Kumitat jilqa’ b’sodisfazzjon l-istrateġija li għandha l-għan li teqred it-traffikar tal-bnedmin u jixtieq jikkollabora fiha. Madankollu jenfasizza li l-kelma “qerda” ftit li xejn tidher realistika fid-dawl tas-sitwazzjoni attwali tal-fenomenu, il-klima ta’ tolleranza relattiva f’dan ir-rigward u d-dgħufija tar-riżorsi allokati għal din il-ġlieda.

| 1.2 | Il-Kumitat jenfasizza li din l-istrateġija ma tistax tiġi applikata mingħajr l-għajnuna attiva tas-soċjetà ċivili, f’kuntatt mal-vittmi. L-assoċjazzjonijiet ta’ appoġġ għall-vittmi għandhom bżonn mezzi finanzjarji biex iwettqu ħidmiethom. |
| --- | --- |

1.2

Il-Kumitat jenfasizza li din l-istrateġija ma tistax tiġi applikata mingħajr l-għajnuna attiva tas-soċjetà ċivili, f’kuntatt mal-vittmi. L-assoċjazzjonijiet ta’ appoġġ għall-vittmi għandhom bżonn mezzi finanzjarji biex iwettqu ħidmiethom.

| 1.3 | Il-Kumitat jipproponi li ssir distinzjoni bejn it-traffikar tal-bnedmin għal finijiet ta’ sfruttament sesswali u għal finijiet oħra (xogħol, l-isfruttament tal-bnedmin bħala tallaba, żwiġijiet fittizji u t-traffikar tal-organi) biex kulħadd ikun jaf b’mod ċar x’għandu jiġi miġġieled. Jipproponi li tiġi introdotta tikketta għall-bliet ostili għall-isfruttament sesswali tan-nisa u t-tfal. |
| --- | --- |

1.3

Il-Kumitat jipproponi li ssir distinzjoni bejn it-traffikar tal-bnedmin għal finijiet ta’ sfruttament sesswali u għal finijiet oħra (xogħol, l-isfruttament tal-bnedmin bħala tallaba, żwiġijiet fittizji u t-traffikar tal-organi) biex kulħadd ikun jaf b’mod ċar x’għandu jiġi miġġieled. Jipproponi li tiġi introdotta tikketta għall-bliet ostili għall-isfruttament sesswali tan-nisa u t-tfal.

| 1.4 | Bl-istess mod, il-Kumitat jixtieq li jkun hemm trattament divrenzjat għat-tfal (il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tat-Tfal). |
| --- | --- |

1.4

Bl-istess mod, il-Kumitat jixtieq li jkun hemm trattament divrenzjat għat-tfal (il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tat-Tfal).

| 1.5 | Il-pajjiżi Ewropej għandhom jirratifikaw minnufih il-Konvenzjoni tal-ILO dwar ix-xogħol deċenti għall-ħaddiema domestiċi, kif ukoll il-konvenzjonijiet internazzjonali kollha relatati ma’ dan is-suġġett. |
| --- | --- |

1.5

Il-pajjiżi Ewropej għandhom jirratifikaw minnufih il-Konvenzjoni tal-ILO dwar ix-xogħol deċenti għall-ħaddiema domestiċi, kif ukoll il-konvenzjonijiet internazzjonali kollha relatati ma’ dan is-suġġett.

| 1.6 | Il-Kumitat jinsisti li l-protezzjoni tal-vittmi tkun biżżejjed biex tippermettilhom jintegraw mill-ġdid fl-isfera legali tas-soċjetà li minnha kienu esklużi (protezzjoni meta jressqu lmenti, aċċess għall-akkomodazzjoni u għall-kura tas-saħħa, eċċ.). Sabiex tkun vijabbli, tali integrazzjoni mill-ġdid għandha toffri lill-vittmi l-possibbiltà li jsibu impjieg f’suq tax-xogħol inklużiv iffinanzjat minn fondi pubbliċi. |
| --- | --- |

1.6

Il-Kumitat jinsisti li l-protezzjoni tal-vittmi tkun biżżejjed biex tippermettilhom jintegraw mill-ġdid fl-isfera legali tas-soċjetà li minnha kienu esklużi (protezzjoni meta jressqu lmenti, aċċess għall-akkomodazzjoni u għall-kura tas-saħħa, eċċ.). Sabiex tkun vijabbli, tali integrazzjoni mill-ġdid għandha toffri lill-vittmi l-possibbiltà li jsibu impjieg f’suq tax-xogħol inklużiv iffinanzjat minn fondi pubbliċi.

| 1.7 | Il-ġlieda kontra l-isfruttament għandha tissawwar bħala politika trasversali, b’politika soċjali ġenwina, flimkien mal-eliminazzjoni tat-traffikar. Jeħtieġ li jinħolqu sinerġiji mal-istrateġiji l-oħra: favur l-integrazzjoni tar-Rom, il-ġlieda kontra l-faqar, l-abbuż tad-droga u l-abuż sesswali li t-tfal huma vittmi tiegħu, eċċ. |
| --- | --- |

1.7

Il-ġlieda kontra l-isfruttament għandha tissawwar bħala politika trasversali, b’politika soċjali ġenwina, flimkien mal-eliminazzjoni tat-traffikar. Jeħtieġ li jinħolqu sinerġiji mal-istrateġiji l-oħra: favur l-integrazzjoni tar-Rom, il-ġlieda kontra l-faqar, l-abbuż tad-droga u l-abuż sesswali li t-tfal huma vittmi tiegħu, eċċ.

2.   Introduzzjoni

| 2.1 | L-iskjavitu ma naqrawx dwaru biss fil-kotba tal-istorja, għadu jeżisti u saħansitra fl-aktar pajjiżi żviluppati. Il-persistenza u saħansitra l-iżvilupp tat-traffikar tal-bnedmin fit-territorju tal-Unjoni Ewropea huma kankru li jherri l-pedamenti demokratiċi tal-Unjoni. Meta f’pajjiżi rregolati mill-istat tad-dritt il-bnedmin jinbiegħu minn oħrajn għal finijiet ta’ sfruttament sesswali, ta’ xogħol, biex jiġu sfurzati jittallbu jew, dan l-aħħar, anke għat-traffikar tal-organi u żwiġijiet fittizji u meta t-traffikanti jaqilgħu dħul konsiderevoli mill-attività tagħhom, tiġi affettwata l-kredibbiltà tal-prinċipji tar-rispett tad-drittijiet tal-bniedem, liema prinċipji l-Unjoni tistinka tant biex ixxerred madwar id-dinja. |
| --- | --- |

2.1

L-iskjavitu ma naqrawx dwaru biss fil-kotba tal-istorja, għadu jeżisti u saħansitra fl-aktar pajjiżi żviluppati. Il-persistenza u saħansitra l-iżvilupp tat-traffikar tal-bnedmin fit-territorju tal-Unjoni Ewropea huma kankru li jherri l-pedamenti demokratiċi tal-Unjoni. Meta f’pajjiżi rregolati mill-istat tad-dritt il-bnedmin jinbiegħu minn oħrajn għal finijiet ta’ sfruttament sesswali, ta’ xogħol, biex jiġu sfurzati jittallbu jew, dan l-aħħar, anke għat-traffikar tal-organi u żwiġijiet fittizji u meta t-traffikanti jaqilgħu dħul konsiderevoli mill-attività tagħhom, tiġi affettwata l-kredibbiltà tal-prinċipji tar-rispett tad-drittijiet tal-bniedem, liema prinċipji l-Unjoni tistinka tant biex ixxerred madwar id-dinja.

| 2.2 | It-traffikar tal-bnedmin huwa speċifikament ipprojbit mill-Artikolu 5 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. Ladarba tiġi trasposta mill-Istati Membri sas-6 ta’ April 2013, id-Direttiva 2011/36/UE dwar il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin u l-protezzjoni tal-vittmi tiegħu, li tadotta approċċ komprensiv li jiffoka fuq id-drittijiet tal-bniedem u l-vittmi u tinkludi dimensjoni tal-ġeneru, għandha tippermetti li din il-kwistjoni tiġi indirizzata aħjar. Jeżistu strumenti legali oħra, kemm dwar id-drittijiet tal-vittmi, l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, l-isfruttament sesswali tat-tfal kif ukoll kontra dawk li konxjament iħaddmu lil ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment, li jippermettu l-insegwiment tat-traffikanti tal-bnedmin. |
| --- | --- |

2.2

It-traffikar tal-bnedmin huwa speċifikament ipprojbit mill-Artikolu 5 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. Ladarba tiġi trasposta mill-Istati Membri sas-6 ta’ April 2013, id-Direttiva 2011/36/UE dwar il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin u l-protezzjoni tal-vittmi tiegħu, li tadotta approċċ komprensiv li jiffoka fuq id-drittijiet tal-bniedem u l-vittmi u tinkludi dimensjoni tal-ġeneru, għandha tippermetti li din il-kwistjoni tiġi indirizzata aħjar. Jeżistu strumenti legali oħra, kemm dwar id-drittijiet tal-vittmi, l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, l-isfruttament sesswali tat-tfal kif ukoll kontra dawk li konxjament iħaddmu lil ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment, li jippermettu l-insegwiment tat-traffikanti tal-bnedmin.

| 2.3 | Dawn l-istrumenti legali kollha, frammentati, u li x’aktarx huma duplikati, ma jiffurmawx politika waħda. Għalhekk, hemm bżonn li tiġi adottata strateġija biex jiġu stabbiliti l-prijoritajiet, jingħalqu d-distakki u biex it-testi differenti jkunu koerenti. Dan hu l-għan tal-istrateġija li qed tiġi analizzata. |
| --- | --- |

2.3

Dawn l-istrumenti legali kollha, frammentati, u li x’aktarx huma duplikati, ma jiffurmawx politika waħda. Għalhekk, hemm bżonn li tiġi adottata strateġija biex jiġu stabbiliti l-prijoritajiet, jingħalqu d-distakki u biex it-testi differenti jkunu koerenti. Dan hu l-għan tal-istrateġija li qed tiġi analizzata.

| 2.4 | Bħalissa teżistidistanza kbira bejn il-prinċipji li ġew affermati u r-realtà fil-post. Fil-prinċipju, l-Unjoni Ewropea, l-Istati Membri u ċ-ċittadini huma ferm kontra t-traffikar tal-bnedmin, li huwa kkunsidrat bħala forma ta’ skjavitu moderna. Madankollu, fil-prattika lkoll kemm aħna, sew jekk ċittadin ordinarju, tabib, assistent soċjali, pulizija, jew rappreżentant elett, nistgħu niltaqgħu mal-vittmi tat-traffikar – tfajliet żgħar barranin jitlajjaw fit-toroq tal-bliet Ewropej, tfal jittallbu – jew nipparteċipaw indirettament fl-isfruttament tal-bnedmin billi nixtru prodotti li tant ikunu rħas li nafu li fi stadju jew ieħor tal-produzzjoni x’aktarx kien hemm xogħol furzat. Fir-realtà hemm tolleranza kollettiva kbira u silenzju qawwi fir-rigward tat-traffikar tal-bnedmin. Il-biċċa l-kbira tan-nies jagħlqu għajnejhom, ma jridux jaraw, ma jħossuhomx ikkonċernati mentri kulħadd għandu rwol x’jaqdi. |
| --- | --- |

2.4

Bħalissa teżistidistanza kbira bejn il-prinċipji li ġew affermati u r-realtà fil-post. Fil-prinċipju, l-Unjoni Ewropea, l-Istati Membri u ċ-ċittadini huma ferm kontra t-traffikar tal-bnedmin, li huwa kkunsidrat bħala forma ta’ skjavitu moderna. Madankollu, fil-prattika lkoll kemm aħna, sew jekk ċittadin ordinarju, tabib, assistent soċjali, pulizija, jew rappreżentant elett, nistgħu niltaqgħu mal-vittmi tat-traffikar – tfajliet żgħar barranin jitlajjaw fit-toroq tal-bliet Ewropej, tfal jittallbu – jew nipparteċipaw indirettament fl-isfruttament tal-bnedmin billi nixtru prodotti li tant ikunu rħas li nafu li fi stadju jew ieħor tal-produzzjoni x’aktarx kien hemm xogħol furzat. Fir-realtà hemm tolleranza kollettiva kbira u silenzju qawwi fir-rigward tat-traffikar tal-bnedmin. Il-biċċa l-kbira tan-nies jagħlqu għajnejhom, ma jridux jaraw, ma jħossuhomx ikkonċernati mentri kulħadd għandu rwol x’jaqdi.

| 2.5 | F’dan it-test, il-Kummissjoni tipproponi strateġija ta’ azzjoni biex tkun aktar effikaċi. Din hija xi ħaġa li l-Kumitat jappoġġja peress li kien talab għal tali approċċ b’rabta mal-Proposta għal Direttiva (1). |
| --- | --- |

2.5

F’dan it-test, il-Kummissjoni tipproponi strateġija ta’ azzjoni biex tkun aktar effikaċi. Din hija xi ħaġa li l-Kumitat jappoġġja peress li kien talab għal tali approċċ b’rabta mal-Proposta għal Direttiva (1).

| 2.6 | Din l-istrateġija tista’ biss tirnexxi jekk is-soċjetà ċivili tkun l-imsieħeb ewlieni. F’dan il-qasam, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili huma dawk li jifhmu l-aktar din il-kwitsjoni, biex jgħinu fl-identifkazzjoni tal-vittmi u jaġixxu għall-prevenzjoni. Il-pulizija, is-sistema tal-ġustizzja, l-ispettorat tax-xogħol, eċċ. lkoll huma indispensabbli però jekk is-servizzi tal-Istat waħedhom jistgħu jeradikaw it-traffikar tal-bnedmin, kieku dan il-fenomenu diġà sparixxa. Li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jiġu involuti fl-implimentazzjoni tal-istrateġija huwa l-unika mezz kif nistgħu nkunu effikaċi. L-organizzazzjonijiet li jgħinu lill-vittmi jirrikjedu appoġġ finanzjarju. |
| --- | --- |

2.6

Din l-istrateġija tista’ biss tirnexxi jekk is-soċjetà ċivili tkun l-imsieħeb ewlieni. F’dan il-qasam, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili huma dawk li jifhmu l-aktar din il-kwitsjoni, biex jgħinu fl-identifkazzjoni tal-vittmi u jaġixxu għall-prevenzjoni. Il-pulizija, is-sistema tal-ġustizzja, l-ispettorat tax-xogħol, eċċ. lkoll huma indispensabbli però jekk is-servizzi tal-Istat waħedhom jistgħu jeradikaw it-traffikar tal-bnedmin, kieku dan il-fenomenu diġà sparixxa. Li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jiġu involuti fl-implimentazzjoni tal-istrateġija huwa l-unika mezz kif nistgħu nkunu effikaċi. L-organizzazzjonijiet li jgħinu lill-vittmi jirrikjedu appoġġ finanzjarju.

| 2.7 | It-test jipproponi ħames prijoritajiet: l-identifikazzjoni, il-ħarsien u l-assistenza lill-vittmi tat-traffikar; l-intensifikar tal-prevenzjoni tat-traffikar tal-bnedmin; iż-żieda fil-prosekuzzjoni tat-traffikanti; koordinazzjoni u kooperazzjoni msaħħa fost l-atturi ewlenin u koerenza politika; għarfien akbar dwar tħassib emerġenti relatat ma’ kull għamla ta’ traffikar tal-bnedmin u reazzjoni effettiva għalih, b’mod partikolari l-użu tal-internet min-netwerks kriminali. |
| --- | --- |

2.7

It-test jipproponi ħames prijoritajiet: l-identifikazzjoni, il-ħarsien u l-assistenza lill-vittmi tat-traffikar; l-intensifikar tal-prevenzjoni tat-traffikar tal-bnedmin; iż-żieda fil-prosekuzzjoni tat-traffikanti; koordinazzjoni u kooperazzjoni msaħħa fost l-atturi ewlenin u koerenza politika; għarfien akbar dwar tħassib emerġenti relatat ma’ kull għamla ta’ traffikar tal-bnedmin u reazzjoni effettiva għalih, b’mod partikolari l-użu tal-internet min-netwerks kriminali.

3.   Kummenti tal-Kumitat

| 3.1 | Il-Kumitat diġà esprima l-opinjoni tiegħu dwar suġġetti relatati mat-traffikar tal-bnedmin f’bosta opinjonijiet, fost l-oħrajn l-Opinjonijiet dwar l-abbuż sesswali tat-tfal (2), dwar id-drittijiet tal-vittmi fl-UE (3), u dwar l-approċċ globali għall-migrazzjoni u l-mobilità (4). |
| --- | --- |

3.1

Il-Kumitat diġà esprima l-opinjoni tiegħu dwar suġġetti relatati mat-traffikar tal-bnedmin f’bosta opinjonijiet, fost l-oħrajn l-Opinjonijiet dwar l-abbuż sesswali tat-tfal (2), dwar id-drittijiet tal-vittmi fl-UE (3), u dwar l-approċċ globali għall-migrazzjoni u l-mobilità (4).

L-identifikazzjoni tal-vittmi

| 3.2 | Fl-Opinjoni ta’ Ottubru 2012, il-Kumitat saħaq fuq il-protezzjoni tal-vittmi malli jiġu identifikati bħala vittmi. Il-problema ewlenija hija l-identifikazzjoni u l-oneru tal-provi li huma r-responsabbiltà ta’ persuni vulnerabbli, li ma jitkellmux il-lingwa, li huma kontrollati minn dawk li jisfruttawhom, li jibżgħu, li ma jafux id-drittijiet tagħhom u li ma jafux lil min għandhom jikkuntattjaw. Jeħtieġ li jsir progress fil-qasam tal-identifikazzjoni tal-vittmi, sabiex jingħataw widen. Xi organizzazzjonijiet trejdjunjonistiċi wettqu azzjonijiet pilota biex iħarrġu lill-ħaddiema li jistgħu jiġu f’kuntatt mal-vittmi tax-xogħol furzat sabiex jidentifikawhom, ikunu jafu kif jistgħu jikkuntattjawhom, jakkumpanjawhom u jipproteġuhom. L-awtoritajiet pubbliċi u l-assoċjazzjonijiet għandhom iwettqu l-istess tip ta’ azzjoni ma’ persuni li jistgħu jiġu f’kuntatt ma’ vittmi tat-traffikar tal-bnedmin għal finijiet ta’ sfruttament sesswali (madwar 80 % tal-vittmi). L-għodda eżistenti, it-taħriġ, il-linji gwida u l-gwidi ta’ proċeduri għandhom ikunu mifruxa iżjed biex l-individwi jkunu jafu kif u lil min għandhom jikkuntattjaw f’każ ta’ suspett ta’ traffikar tal-bnedmin. |
| --- | --- |

3.2

Fl-Opinjoni ta’ Ottubru 2012, il-Kumitat saħaq fuq il-protezzjoni tal-vittmi malli jiġu identifikati bħala vittmi. Il-problema ewlenija hija l-identifikazzjoni u l-oneru tal-provi li huma r-responsabbiltà ta’ persuni vulnerabbli, li ma jitkellmux il-lingwa, li huma kontrollati minn dawk li jisfruttawhom, li jibżgħu, li ma jafux id-drittijiet tagħhom u li ma jafux lil min għandhom jikkuntattjaw. Jeħtieġ li jsir progress fil-qasam tal-identifikazzjoni tal-vittmi, sabiex jingħataw widen. Xi organizzazzjonijiet trejdjunjonistiċi wettqu azzjonijiet pilota biex iħarrġu lill-ħaddiema li jistgħu jiġu f’kuntatt mal-vittmi tax-xogħol furzat sabiex jidentifikawhom, ikunu jafu kif jistgħu jikkuntattjawhom, jakkumpanjawhom u jipproteġuhom. L-awtoritajiet pubbliċi u l-assoċjazzjonijiet għandhom iwettqu l-istess tip ta’ azzjoni ma’ persuni li jistgħu jiġu f’kuntatt ma’ vittmi tat-traffikar tal-bnedmin għal finijiet ta’ sfruttament sesswali (madwar 80 % tal-vittmi). L-għodda eżistenti, it-taħriġ, il-linji gwida u l-gwidi ta’ proċeduri għandhom ikunu mifruxa iżjed biex l-individwi jkunu jafu kif u lil min għandhom jikkuntattjaw f’każ ta’ suspett ta’ traffikar tal-bnedmin.

| 3.3 | Jeħtieġ li jinbidel l-approċċ attwali: meta vittma tikkuntattja lil assoċjazzjoni ta’ għajnuna, sikwit tintbagħat għand assoċjazzjoni oħra kkunsidrata aktar kompetenti. B’hekk xi vittmi jkollhom jirrakkontaw l-istorja tagħhom lil għexieren ta’ persuni qabel ma’ jiġu megħjuna. Għall-kuntrarju, jeħtieġ li kulħadd iħossu kapaċi jisma’ u jgħin lill-vittmi. Għal dan jeħtieġ li kulħadd ikun infurmat, imħarreġ u mgħammar biex ikun jaf x’għandu jgħid u jagħmel u biex l-assoċjazzjonijiet u s-servizzi soċjali jaħdmu flimkien. |
| --- | --- |

3.3

Jeħtieġ li jinbidel l-approċċ attwali: meta vittma tikkuntattja lil assoċjazzjoni ta’ għajnuna, sikwit tintbagħat għand assoċjazzjoni oħra kkunsidrata aktar kompetenti. B’hekk xi vittmi jkollhom jirrakkontaw l-istorja tagħhom lil għexieren ta’ persuni qabel ma’ jiġu megħjuna. Għall-kuntrarju, jeħtieġ li kulħadd iħossu kapaċi jisma’ u jgħin lill-vittmi. Għal dan jeħtieġ li kulħadd ikun infurmat, imħarreġ u mgħammar biex ikun jaf x’għandu jgħid u jagħmel u biex l-assoċjazzjonijiet u s-servizzi soċjali jaħdmu flimkien.

| 3.4 | Jinħtieġu wkoll approċċi speċjalizzati skont il-vittmi, b’mod partikolari fil-każ tat-tfal fejn il-prinċipju ewlieni huwa l-interess tat-tifel jew tifla. Il-ġlieda kontra l-fenomenu ta’ tfal Rom li jiġu furzati jittallbu għandu jiġi inkluż fl-Istrateġija Ewropea għall-integrazzjoni tar-Rom. |
| --- | --- |

3.4

Jinħtieġu wkoll approċċi speċjalizzati skont il-vittmi, b’mod partikolari fil-każ tat-tfal fejn il-prinċipju ewlieni huwa l-interess tat-tifel jew tifla. Il-ġlieda kontra l-fenomenu ta’ tfal Rom li jiġu furzati jittallbu għandu jiġi inkluż fl-Istrateġija Ewropea għall-integrazzjoni tar-Rom.

Insaħħu l-prevenzjoni

| 3.5 | Il-Kumitat jilqa’ l-fatt li ssir enfasi fuq id-dimensjoni tal-ġeneru. Fil-fatt, madwar 80 % tal-vittmi tat-traffikar huma nisa u l-biċċa l-kbira tagħhom jiġu sfurzati fid-dinja tal-prostituzzjoni. L-isfruttament sesswali jirrappreżenta 76 % tat-traffikar tal-bnedmin. Il-persistenza ta’ dan it-tip ta’ traffikar għal finijiet ta’ sfruttament sesswali toħroġ fid-dieher l-inugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa. Il-fatt li n-nisa, sikwit tfaljiet żgħar, jinġiebu fl-aktar bliet għonja tal-Unjoni Ewropea għall-finijiet ta’ prostituzzjoni jqajjem il-mistoqsija ta’ x’immaġni għandhom il-klijenti ta’ dawn in-nisa – u tan-nisa b’mod ġenerali – u jdgħajjef l-azzjonijiet li qed jittieħdu f’oqsma oħra favur l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa. |
| --- | --- |

3.5

Il-Kumitat jilqa’ l-fatt li ssir enfasi fuq id-dimensjoni tal-ġeneru. Fil-fatt, madwar 80 % tal-vittmi tat-traffikar huma nisa u l-biċċa l-kbira tagħhom jiġu sfurzati fid-dinja tal-prostituzzjoni. L-isfruttament sesswali jirrappreżenta 76 % tat-traffikar tal-bnedmin. Il-persistenza ta’ dan it-tip ta’ traffikar għal finijiet ta’ sfruttament sesswali toħroġ fid-dieher l-inugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa. Il-fatt li n-nisa, sikwit tfaljiet żgħar, jinġiebu fl-aktar bliet għonja tal-Unjoni Ewropea għall-finijiet ta’ prostituzzjoni jqajjem il-mistoqsija ta’ x’immaġni għandhom il-klijenti ta’ dawn in-nisa – u tan-nisa b’mod ġenerali – u jdgħajjef l-azzjonijiet li qed jittieħdu f’oqsma oħra favur l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa.

| 3.6 | Għaldaqstant, il-Kumitat jirrakkomanda li ssir distinzjoni ċara bejn it-tipi differenti ta’ traffikar tal-bnedmin għal finijiet sesswali, għal finijiet ta’ xogħol, ta’ traffikar tal-organi u biex jiġu sfurzati jittallbu. Jirrakkomanda li ssir distinzjoni wkoll fir-rigward tal-isfruttament sesswali tat-tfal. Il-biċċa l-kbira tat-traffikar tal-bnedmin (80 %) tikkonċerna l-isfruttament sesswali. Għalhekk huwa importanti li ssir referenza ċara għal din il-kwistjoni sabiex inkunu ċari f’dak li għandu jiġi miġġieled. Jista’ jagħt l-każ li t-traffikanti jitqiesu bħala grupp vag, imbiegħed u li ma jistax jinqabad, iżda l-klijenti u l-vittmi huma persuni li kollha niltaqgħu magħhom fit-toroq tal-bliet tal-Ewropa. |
| --- | --- |

3.6

Għaldaqstant, il-Kumitat jirrakkomanda li ssir distinzjoni ċara bejn it-tipi differenti ta’ traffikar tal-bnedmin għal finijiet sesswali, għal finijiet ta’ xogħol, ta’ traffikar tal-organi u biex jiġu sfurzati jittallbu. Jirrakkomanda li ssir distinzjoni wkoll fir-rigward tal-isfruttament sesswali tat-tfal. Il-biċċa l-kbira tat-traffikar tal-bnedmin (80 %) tikkonċerna l-isfruttament sesswali. Għalhekk huwa importanti li ssir referenza ċara għal din il-kwistjoni sabiex inkunu ċari f’dak li għandu jiġi miġġieled. Jista’ jagħt l-każ li t-traffikanti jitqiesu bħala grupp vag, imbiegħed u li ma jistax jinqabad, iżda l-klijenti u l-vittmi huma persuni li kollha niltaqgħu magħhom fit-toroq tal-bliet tal-Ewropa.

| 3.7 | It-tisħiħ tal-prevenzjoni jfisser li l-ewwel u qabel kollox tiġi indirizzata d-domanda. Sakemm ikun hemm klijenti, ser ikun hemm it-traffikanti. Sabiex tonqos id-domanda hemm bżonn li l-pubbliku minn kwalunkwe sfera tal-ħajja jiġi edukat dwar l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa minn età kemm jista’ jkun żgħira u għaldaqstant jeħtieġ li jkun hemm taħlita akbar ta’ nisa u rġiel fil-post tax-xogħol. Meta jkun hemm taħlita ta’ nisa u rġiel fil-post tax-xogħol u t-tnejn iwettqu l-istess xogħol, ikollhom l-istess livell ta’ responsabbiltà jkun aktar diffiċli li wieħed ikollu perċezzjonijiet irreali tan-nisa, u li dawn jitqiesu bħala oġġetti sesswali li jistgħu jinxtraw. L-edukazzjoni sesswali li tikkunsidra d-dimensjoni emottiva u d-dinjità tal-bniedem hija essenzjali. Jekk il-ġenituri ma jitkellmux dwar ir-relazzjonijiet sesswali, iż-żgħażagħ ser ifittxu l-informazzjoni fuq l-internet u hemm ir-riskju li jkunu esposti għal rappreżentazzjonijiet negattivi li jistgħu jinfluwenzaw il-fehma futura tagħhom tar-relazzjonijiet bejn in-nisa u l-irġiel. |
| --- | --- |

3.7

It-tisħiħ tal-prevenzjoni jfisser li l-ewwel u qabel kollox tiġi indirizzata d-domanda. Sakemm ikun hemm klijenti, ser ikun hemm it-traffikanti. Sabiex tonqos id-domanda hemm bżonn li l-pubbliku minn kwalunkwe sfera tal-ħajja jiġi edukat dwar l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa minn età kemm jista’ jkun żgħira u għaldaqstant jeħtieġ li jkun hemm taħlita akbar ta’ nisa u rġiel fil-post tax-xogħol. Meta jkun hemm taħlita ta’ nisa u rġiel fil-post tax-xogħol u t-tnejn iwettqu l-istess xogħol, ikollhom l-istess livell ta’ responsabbiltà jkun aktar diffiċli li wieħed ikollu perċezzjonijiet irreali tan-nisa, u li dawn jitqiesu bħala oġġetti sesswali li jistgħu jinxtraw. L-edukazzjoni sesswali li tikkunsidra d-dimensjoni emottiva u d-dinjità tal-bniedem hija essenzjali. Jekk il-ġenituri ma jitkellmux dwar ir-relazzjonijiet sesswali, iż-żgħażagħ ser ifittxu l-informazzjoni fuq l-internet u hemm ir-riskju li jkunu esposti għal rappreżentazzjonijiet negattivi li jistgħu jinfluwenzaw il-fehma futura tagħhom tar-relazzjonijiet bejn in-nisa u l-irġiel.

| 3.8 | Id-dimensjoni tal-ġeneru hija importanti però jinħtieġ approċċ divrenzjat għat-tfal u l-adulti. Ta’ min ifakkar li r-relazzjonijiet sesswali mat-tfal jikkostitwixxu reat. Jeħtieġ li jiġu allokati aktar riżorsi għal din il-kwistjoni fid-dawl taż-żieda fin-numru ta’ siti pornografiċi fuq l-internet li jinkludu stampi ta’ tfal u tal-fatt li ċerti adulti jinsew jew jinjoraw il-liġi. Jeħtieġ ukoll li t-tfal jiġu edukati dwar is-sesswalità u jiġu mgħallma li huma stess jistħoqqilhom jiġu rispettati (5). |
| --- | --- |

3.8

Id-dimensjoni tal-ġeneru hija importanti però jinħtieġ approċċ divrenzjat għat-tfal u l-adulti. Ta’ min ifakkar li r-relazzjonijiet sesswali mat-tfal jikkostitwixxu reat. Jeħtieġ li jiġu allokati aktar riżorsi għal din il-kwistjoni fid-dawl taż-żieda fin-numru ta’ siti pornografiċi fuq l-internet li jinkludu stampi ta’ tfal u tal-fatt li ċerti adulti jinsew jew jinjoraw il-liġi. Jeħtieġ ukoll li t-tfal jiġu edukati dwar is-sesswalità u jiġu mgħallma li huma stess jistħoqqilhom jiġu rispettati (5).

| 3.9 | Il-prevenzjoni tfisser ukoll il-ġlieda kontra l-faqar li jwassal biex l-individwi jispiċċaw mingħajr dar u kontra t-traffikanti tal-bnedmin li japprofittaw minn tali ċirkostanzi. Attirati bil-ħolma li jkollhom il-ġid tal-Punent, l-immigranti illegali f’sitwazzjonijiet vulnerabbli, mingħajr karti, mingħajr flus, mingħajr ma jkunu jistgħu jikkomunikaw, imbeżża’ li jinqabdu mill-pulizija, isibu ruħhom taħt il-ħakma tat-traffikanti li jdaħħluhom fl-iskjavitu mentri jkunu ġew bir-rieda tagħhom u mhux maħtufa bil-forza minn darhom. |
| --- | --- |

3.9

Il-prevenzjoni tfisser ukoll il-ġlieda kontra l-faqar li jwassal biex l-individwi jispiċċaw mingħajr dar u kontra t-traffikanti tal-bnedmin li japprofittaw minn tali ċirkostanzi. Attirati bil-ħolma li jkollhom il-ġid tal-Punent, l-immigranti illegali f’sitwazzjonijiet vulnerabbli, mingħajr karti, mingħajr flus, mingħajr ma jkunu jistgħu jikkomunikaw, imbeżża’ li jinqabdu mill-pulizija, isibu ruħhom taħt il-ħakma tat-traffikanti li jdaħħluhom fl-iskjavitu mentri jkunu ġew bir-rieda tagħhom u mhux maħtufa bil-forza minn darhom.

| 3.10 | Iż-żieda tax-xogħol furzat hija ta’ tħassib. Jeħtieġ ukoll li jiġi indirizat l-abbuż billi jiġi ċċarat l-istatus tax-xogħol “au pair” u tax-xogħol li jwettqu l-pellegrini għall-istituzzjonijiet reliġjużi, għaliex il-fruntiera bejn ix-xogħol volontarju u x-xogħol furzat xi kultant tista’ tkun ambigwa. |
| --- | --- |

3.10

Iż-żieda tax-xogħol furzat hija ta’ tħassib. Jeħtieġ ukoll li jiġi indirizat l-abbuż billi jiġi ċċarat l-istatus tax-xogħol “au pair” u tax-xogħol li jwettqu l-pellegrini għall-istituzzjonijiet reliġjużi, għaliex il-fruntiera bejn ix-xogħol volontarju u x-xogħol furzat xi kultant tista’ tkun ambigwa.

Il-prosekuzzjoni tat-traffikanti

| 3.11 | Fl-Opinjoni preċedenti tiegħu, il-Kumitat saħaq fuq l-aspett finanzjarju tal-investigazzjonijiet u dan għadu rilevanti. Fil-fatt dan it-tip ta’ kriminalità huwa wieħed minn dawk li l-aktar iħallu qligħ. L-istima tal-profitti annwali globali magħmula mill-isfruttament tal-vittmi tat-traffikar għal finijiet ta’ xogħol furzat hija ta’ USD 31,6 biljun. Minn dan l-ammont, USD 15,5 biljun, jiġifieri 49 % huma ġġenerati fl-ekonomiji industrijalizzati (6). L-investigazzjonijiet finanzjarji fil-livell Ewropew huma parti essenzjali tal-insegwiment tat-traffikanti. Il-Kumitat jirrakkomanda li jiġu kkonfiskati l-assijiet iġġenerati mit-traffikar tal-bnedmin u li dawn il-fondi jintużaw biex jiġu kkumpensati l-vittmi u għall-ġlieda kontra t-traffikar. |
| --- | --- |

3.11

Fl-Opinjoni preċedenti tiegħu, il-Kumitat saħaq fuq l-aspett finanzjarju tal-investigazzjonijiet u dan għadu rilevanti. Fil-fatt dan it-tip ta’ kriminalità huwa wieħed minn dawk li l-aktar iħallu qligħ. L-istima tal-profitti annwali globali magħmula mill-isfruttament tal-vittmi tat-traffikar għal finijiet ta’ xogħol furzat hija ta’ USD 31,6 biljun. Minn dan l-ammont, USD 15,5 biljun, jiġifieri 49 % huma ġġenerati fl-ekonomiji industrijalizzati (6). L-investigazzjonijiet finanzjarji fil-livell Ewropew huma parti essenzjali tal-insegwiment tat-traffikanti. Il-Kumitat jirrakkomanda li jiġu kkonfiskati l-assijiet iġġenerati mit-traffikar tal-bnedmin u li dawn il-fondi jintużaw biex jiġu kkumpensati l-vittmi u għall-ġlieda kontra t-traffikar.

| 3.12 | Il-protezzjoni tal-vittmi li tikkunsidra d-dimensjoni tal-ġeneru hija sfida li għandha tiġi indirizzata. Ir-rwol tal-vittmi fil-proċeduri kriminali kontra t-traffikanti huwa importanti u għalhekk il-proċeduri għandhom isiru b’mod kunfidenzjali. Il-protezzjoni tagħhom għandha tinkludi wkoll l-aċċess għall-akkomodazzjoni, għall-kura tas-saħħa u s-sigurtà personali. Sabiex tkun vijabbli, din l-integrazzjoni mill-ġdid għandha toffri lill-vittmi l-possibbiltà li jsibu l-impjieg f’suq tax-xogħol inklużiv li huwa ffinanzjat minn fondi pubbliċi. B’hekk, ikunu jistgħu jakkwistaw esperjenza u drawwiet tax-xogħol, li huma prerekwiżit għal suċċess fir-riabilitazzjoni u t-transizzjoni għas-suq tax-xogħol miftuħ. Wara li jkunu ġew sfurzati jgħixu fix-xifer tas-soċejtà l-vittmi għandhom jiġu megħjuna biex jintegraw fis-soċjetà legali. |
| --- | --- |

3.12

Il-protezzjoni tal-vittmi li tikkunsidra d-dimensjoni tal-ġeneru hija sfida li għandha tiġi indirizzata. Ir-rwol tal-vittmi fil-proċeduri kriminali kontra t-traffikanti huwa importanti u għalhekk il-proċeduri għandhom isiru b’mod kunfidenzjali. Il-protezzjoni tagħhom għandha tinkludi wkoll l-aċċess għall-akkomodazzjoni, għall-kura tas-saħħa u s-sigurtà personali. Sabiex tkun vijabbli, din l-integrazzjoni mill-ġdid għandha toffri lill-vittmi l-possibbiltà li jsibu l-impjieg f’suq tax-xogħol inklużiv li huwa ffinanzjat minn fondi pubbliċi. B’hekk, ikunu jistgħu jakkwistaw esperjenza u drawwiet tax-xogħol, li huma prerekwiżit għal suċċess fir-riabilitazzjoni u t-transizzjoni għas-suq tax-xogħol miftuħ. Wara li jkunu ġew sfurzati jgħixu fix-xifer tas-soċejtà l-vittmi għandhom jiġu megħjuna biex jintegraw fis-soċjetà legali.

| 3.13 | Jeħtieġ li jiġu ffirmati konvenzjonijiet mal-Istati tal-oriġini tal-immigranti illegali biex jiġu megħjuna jiġġieldu b’mod aktar effettiv kontra t-traffikanti, li ma jiġux imħarrka għat-traffikar tal-bnedmin għalkemm jipprovdu vittmi potenzjali lin-netwerks kriminali. |
| --- | --- |

3.13

Jeħtieġ li jiġu ffirmati konvenzjonijiet mal-Istati tal-oriġini tal-immigranti illegali biex jiġu megħjuna jiġġieldu b’mod aktar effettiv kontra t-traffikanti, li ma jiġux imħarrka għat-traffikar tal-bnedmin għalkemm jipprovdu vittmi potenzjali lin-netwerks kriminali.

Intejbu l-koordinazzjoni, il-kooperazzjoni u l-koerenza

| 3.14 | Il-Kumitat jilqa’ l-pjan li tiġi stabbilita koalizzjoni Ewropea tan-negozju kontra t-traffikar tal-bnedmin. L-impenn tal-intrapriżi huwa essenzjali għall-ġlieda kontra x-xogħol furzat mhux biss fil-pajjiżi terzi, iżda wkoll fi ħdan l-Unjoni Ewropea. Din il-koalizzjoni għandha tiġi estiża għall-intrapriżi żgħar li jkunu s-sottokuntratturi ta’ kumpaniji kbar fis-setturi fejn ix-xogħol mhux iddikjarat huwa konsiderevoli: is-settur tal-catering, il-bini u l-agrikoltura. Il-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin hija dimensjoni essenzjali tar-responsabbiltà soċjali tal-intrapriżi. Din tinkludi wkoll il-ġlieda kontra x-xogħol illegali u x-xogħol furzat fil-pajjiżi terzi u fi ħdan is-sottokuntratturi kollha fl-istadji kollha tal-katina tal-produzzjoni. Peress li l-proċessi huma globalizzati, l-intrapriżi multinazzjonali għandhom rwol ewlieni x’jaqdu biex jivverifikaw il-mod kif jiġu manifatturati l-prodotti kollha li jużaw. |
| --- | --- |

3.14

Il-Kumitat jilqa’ l-pjan li tiġi stabbilita koalizzjoni Ewropea tan-negozju kontra t-traffikar tal-bnedmin. L-impenn tal-intrapriżi huwa essenzjali għall-ġlieda kontra x-xogħol furzat mhux biss fil-pajjiżi terzi, iżda wkoll fi ħdan l-Unjoni Ewropea. Din il-koalizzjoni għandha tiġi estiża għall-intrapriżi żgħar li jkunu s-sottokuntratturi ta’ kumpaniji kbar fis-setturi fejn ix-xogħol mhux iddikjarat huwa konsiderevoli: is-settur tal-catering, il-bini u l-agrikoltura. Il-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin hija dimensjoni essenzjali tar-responsabbiltà soċjali tal-intrapriżi. Din tinkludi wkoll il-ġlieda kontra x-xogħol illegali u x-xogħol furzat fil-pajjiżi terzi u fi ħdan is-sottokuntratturi kollha fl-istadji kollha tal-katina tal-produzzjoni. Peress li l-proċessi huma globalizzati, l-intrapriżi multinazzjonali għandhom rwol ewlieni x’jaqdu biex jivverifikaw il-mod kif jiġu manifatturati l-prodotti kollha li jużaw.

| 3.15 | Bl-istess mod, il-ftehimiet kummerċjali għandhom jinkludu b’mod espliċitu klawżoli li jipprojbixxu ċ-ċirkolazzjoni ta’ prodotti u servizzi li jkunu frott ix-xogħol furzat. |
| --- | --- |

3.15

Bl-istess mod, il-ftehimiet kummerċjali għandhom jinkludu b’mod espliċitu klawżoli li jipprojbixxu ċ-ċirkolazzjoni ta’ prodotti u servizzi li jkunu frott ix-xogħol furzat.

| 3.16 | Fis-servizzi, b’mod partikolari s-servizzi domestiċi, nafu li l-iskjavitu ma għebietx għalkollox. F’Ġunju 2011, l-ILO adottat strument għall-ġlieda kontra l-abbuż permezz tal-Konvenzjoni Nru 189 dwar “xogħol deċenti għall-ħaddiema domestiċi” (7). Il-KESE jirrakkomanda li s-27 Stati Membri għandhom jirratifikaw minnufih din il-Konvenzjoni kif ukoll l-istrumenti internazzjonali kollha li jikkonċernaw it-traffikar tal-bnedmin (8). |
| --- | --- |

3.16

Fis-servizzi, b’mod partikolari s-servizzi domestiċi, nafu li l-iskjavitu ma għebietx għalkollox. F’Ġunju 2011, l-ILO adottat strument għall-ġlieda kontra l-abbuż permezz tal-Konvenzjoni Nru 189 dwar “xogħol deċenti għall-ħaddiema domestiċi” (7). Il-KESE jirrakkomanda li s-27 Stati Membri għandhom jirratifikaw minnufih din il-Konvenzjoni kif ukoll l-istrumenti internazzjonali kollha li jikkonċernaw it-traffikar tal-bnedmin (8).

| 3.17 | Il-Kumitat jabel mal-ħolqien ta’ pjattaforma tas-soċjetà ċivili li tista’ tippermetti li, f’kull assoċjazzjoni li tista’ tkun ikkonċernata u mogħnija bl-għarfien espert meħtieġ, jiġu provduti informazzjoni u taħriġ dwar it-traffikar tal-bnedmin. |
| --- | --- |

3.17

Il-Kumitat jabel mal-ħolqien ta’ pjattaforma tas-soċjetà ċivili li tista’ tippermetti li, f’kull assoċjazzjoni li tista’ tkun ikkonċernata u mogħnija bl-għarfien espert meħtieġ, jiġu provduti informazzjoni u taħriġ dwar it-traffikar tal-bnedmin.

| 3.18 | Huwa essenzjali li jkun hemm relaturi nazzjonali u ġbir aħjar tal-informazzjoni. Il-ġbir tal-informazzjoni għandu jkun armonizzat bil-għan li jitwettaq bl-istess mod f’kull pajjiż. Ir-relaturi nazzjonali, peress li jkunu responsabbli prinċipalment għall-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin, jistgħu jikkoordinaw l-azzjonijiet tad-diversi servizzi u assoċjazzjonijiet ikkonċernati iżda li mhux dejjem jaħdmu flimkien: is-servizzi tal-immigrazzjoni, il-protezzjoni tat-tfal u taż-żgħażagħ, l-ispettorat tax-xogħol, l-assoċjazzjoni għall-ġlieda kontra l-vjolenza fuq in-nisa, eċċ. Il-Europol għandu rwol importanti x’jaqdi għaliex il-kunċett ta’ fruntieri ma jeżistix fost it-traffikanti. |
| --- | --- |

3.18

Huwa essenzjali li jkun hemm relaturi nazzjonali u ġbir aħjar tal-informazzjoni. Il-ġbir tal-informazzjoni għandu jkun armonizzat bil-għan li jitwettaq bl-istess mod f’kull pajjiż. Ir-relaturi nazzjonali, peress li jkunu responsabbli prinċipalment għall-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin, jistgħu jikkoordinaw l-azzjonijiet tad-diversi servizzi u assoċjazzjonijiet ikkonċernati iżda li mhux dejjem jaħdmu flimkien: is-servizzi tal-immigrazzjoni, il-protezzjoni tat-tfal u taż-żgħażagħ, l-ispettorat tax-xogħol, l-assoċjazzjoni għall-ġlieda kontra l-vjolenza fuq in-nisa, eċċ. Il-Europol għandu rwol importanti x’jaqdi għaliex il-kunċett ta’ fruntieri ma jeżistix fost it-traffikanti.

| 3.19 | Il-koordinazzjoni tal-azzjonijiet esterni tal-UE u l-fatt li nitkellmu espliċitament dwar it-traffikar tal-bnedmin fil-ftehimiet ta’ kummerċ ħieles jistgħu biss jiġbdu l-attenzjoni għal dan il-fenomenu, li sikwit jinħeba jew jiġi sottovalutat. |
| --- | --- |

3.19

Il-koordinazzjoni tal-azzjonijiet esterni tal-UE u l-fatt li nitkellmu espliċitament dwar it-traffikar tal-bnedmin fil-ftehimiet ta’ kummerċ ħieles jistgħu biss jiġbdu l-attenzjoni għal dan il-fenomenu, li sikwit jinħeba jew jiġi sottovalutat.

| 3.20 | Peress li jinsabu eqreb tar-realtajiet fil-post, l-awtoritajiet pubbliċi lokali, b’mod partikolari l-muniċipalitajiet tal-bliet il-kbar, jinsabu fl-aħjar pożizzjoni biex jiġġieldu kontra l-isfruttament sesswali illegali tal-vittmi tat-traffikar. Il-Kumitat jirrakkomanda li awtorità indipendenti toħloq tikketta għall-aktar bliet ostili għat-traffikar tal-bnedmin, li jiġġieldu ħafna kontra l-prostituzzjoni u l-fenomenu ta’ bnedmin sfurzati jittallbu. Jeżistu tikketti għall-kwalità tal-arja u tal-ilma; l-ambjent uman mhuwiex daqstant importanti wkoll? |
| --- | --- |

3.20

Peress li jinsabu eqreb tar-realtajiet fil-post, l-awtoritajiet pubbliċi lokali, b’mod partikolari l-muniċipalitajiet tal-bliet il-kbar, jinsabu fl-aħjar pożizzjoni biex jiġġieldu kontra l-isfruttament sesswali illegali tal-vittmi tat-traffikar. Il-Kumitat jirrakkomanda li awtorità indipendenti toħloq tikketta għall-aktar bliet ostili għat-traffikar tal-bnedmin, li jiġġieldu ħafna kontra l-prostituzzjoni u l-fenomenu ta’ bnedmin sfurzati jittallbu. Jeżistu tikketti għall-kwalità tal-arja u tal-ilma; l-ambjent uman mhuwiex daqstant importanti wkoll?

| 3.21 | Huwa indispensabbli li tiġi valutata l-effikaċja tal-fondi allokati mill-UE u li jitfasslu, jixxerrdu u jiġu tradotti gwidi ta’ prattika tajba u proċeduri effikaċi adatti għall-atturi differenti, inklużi l-pulizija, is-sistema tal-ġustizzja, il-muniċipalitajiet u l-assoċjazzjonijiet. |
| --- | --- |

3.21

Huwa indispensabbli li tiġi valutata l-effikaċja tal-fondi allokati mill-UE u li jitfasslu, jixxerrdu u jiġu tradotti gwidi ta’ prattika tajba u proċeduri effikaċi adatti għall-atturi differenti, inklużi l-pulizija, is-sistema tal-ġustizzja, il-muniċipalitajiet u l-assoċjazzjonijiet.

Nindirizzaw il-punti ġodda ta’ tħassib

| 3.22 | Ir-reklutaġġ ta’ vittmi u klijenti mill-internet huwa riskju ġdid. Jeħtieġ li dan jiġi analizzat u miġġieled billi jintużaw l-internet u n-netwerks soċjali biex jinxtered diskors dwar ir-responsabbiltà u r-rispett għad-dinjità tal-bniedem. Ikun ħasra li niffukaw biss fuq il-perikli reali tal-internet meta din l-għodda ġdida tista’ tintuża wkoll biex tippromovi t-tixrid ta’ messaġġi pożittivi u tkun mezz ta’ prevenzjoni. |
| --- | --- |

3.22

Ir-reklutaġġ ta’ vittmi u klijenti mill-internet huwa riskju ġdid. Jeħtieġ li dan jiġi analizzat u miġġieled billi jintużaw l-internet u n-netwerks soċjali biex jinxtered diskors dwar ir-responsabbiltà u r-rispett għad-dinjità tal-bniedem. Ikun ħasra li niffukaw biss fuq il-perikli reali tal-internet meta din l-għodda ġdida tista’ tintuża wkoll biex tippromovi t-tixrid ta’ messaġġi pożittivi u tkun mezz ta’ prevenzjoni.

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  ĠU C 51, 17.2.2011, p. 50–54.

1

(2)  ĠU C 48, 15.2.2011, p. 138–144.

2

(3)  ĠU C 43, 15.2.2012, p. 39–46.

3

(4)  ĠU C 191, 29.6.2012, p. 134–141.

4

(5)  ĠU C 24, 28.1.2012, p. 154–158.

5

(6)  Patrick Belser, Forced Labor and Human Trafficking: Estimating the Profits (Ix-xogħol sfurzat u t-traffikar tal-bnedmin: stima tal-profitti), dokument ta’ ħidma, Ġinevra, Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol, 2005.

6

(7)  Il-Konvenzjoni tal-ILO għadha ma ġiet irratifikata mill-ebda pajjiż Ewropew (żewġ pajjiżi rratifikawha: l-Urugwaj u l-Filippini).

7

(8)  Il-Protokoll għall-Prevenzjoni, it-Trażżin u l-Ikkastigar tat-Traffikar tal-Persuni, speċjalment tan-Nisa u t-Tfal, li jissupplimenta l-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti kontra l-Kriminalità Organizzata Tranżnazzjonali, Ġabra ta’ Trattati, vol. 2237, p. 319; il-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar il-Ġlieda kontra t-Traffikar tal-Bnedmin (STCE no 197), Varsavja, 16.5.2005; il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-Eliminazzjoni ta’ Kull Forma ta’ Diskriminazzjoni kontra n-Nisa, New York, 18 ta’ Diċembru 1979. Ġabra ta’ Trattati, vol. 1249, p. 13; il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tat-Tfal, 20 ta’ Novembru 1989, Nazzjonijiet Uniti, Ġabra ta’ Trattati, vol. 1577, p. 3; il-Konvenzjoni dwar ix-Xogħol Furzat, 1930 (Nru 29); il-Konvenzjoni dwar l-Abolizzjoni tax-Xogħol Furzat, 1957 (Nru 105); il-Konvenzjoni dwar l-Agħar Forom ta’ Xogħol tat-Tfal, 1999 (Nru 182).

8

o

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/119 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/119

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni – Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu”

COM(2012) 79 final

2013/C 44/21

Relatur: is-Sur CHIRIACO

Nhar id-29 ta’ Frar 2012, il-Kummissjoni Ewropea ddeċidiet, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni – Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu

COM(2012) 79 final.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar it-22 ta’ Novembru 2012

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’125 vot favur u 7 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Fil-fehma tal-KESE hemm bżonn li l-Unjoni Ewropea tkompli tiggarantixxi livell adegwat ta’ fondi pubbliċi għall-promozzjoni tal-innovazzjoni fl-agrikoltura. F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li hemm bżonn li jkun hemm kooridnazzjoni aħjar bejn il-politiki tar-riċerka f’sens strett u politiki tal-agrikoltura li jiffavorixxu l-innovazzjoni, b’referenza partikolari għal dawk iffinanzjati mill-PAK. Barra minn hekk, il-KESE jqis li d-dibattitu dwar l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” jista’ joffri kontribut għall-proċess ta’ riforma tal-Politika Agrikola Komuni għal wara l-2013. |
| --- | --- |

1.1

Fil-fehma tal-KESE hemm bżonn li l-Unjoni Ewropea tkompli tiggarantixxi livell adegwat ta’ fondi pubbliċi għall-promozzjoni tal-innovazzjoni fl-agrikoltura. F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li hemm bżonn li jkun hemm kooridnazzjoni aħjar bejn il-politiki tar-riċerka f’sens strett u politiki tal-agrikoltura li jiffavorixxu l-innovazzjoni, b’referenza partikolari għal dawk iffinanzjati mill-PAK. Barra minn hekk, il-KESE jqis li d-dibattitu dwar l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” jista’ joffri kontribut għall-proċess ta’ riforma tal-Politika Agrikola Komuni għal wara l-2013.

| 1.2 | Il-KESE jitlob li l-istrateġija promossa mill-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu” tagħti attenzjoni adegwata lill-għan tat-tisħiħ u tat-tkabbir tas-settur tal-ipproċessar industrijali Ewropew. Huwa biss b’integrazzjoni adegwata tal-aspetti differenti fil-katina agroalimentari li jkun possibbli li jiġi garantit li ż-żjieda fl-offerta agrikola Ewropea timxi id f’id ma’ promozzjoni adegwata u aċċess sikur għas-suq tal-prodotti primarji Ewropej. |
| --- | --- |

1.2

Il-KESE jitlob li l-istrateġija promossa mill-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu” tagħti attenzjoni adegwata lill-għan tat-tisħiħ u tat-tkabbir tas-settur tal-ipproċessar industrijali Ewropew. Huwa biss b’integrazzjoni adegwata tal-aspetti differenti fil-katina agroalimentari li jkun possibbli li jiġi garantit li ż-żjieda fl-offerta agrikola Ewropea timxi id f’id ma’ promozzjoni adegwata u aċċess sikur għas-suq tal-prodotti primarji Ewropej.

| 1.3 | Il-KESE jqis li hemm bżonn li tiġi promossa diskussjoni dwar l-indikatur propost mill-Kummissjoni biex tiġi valutata l-prestazzjoni tal-miżuri tal-EPI f’termini ta’ sostenibbiltà. Filfatt, filwaqt li l-KESE jirrikonoxxi l-kontribut deċisiv ta’ funzjonalità sodisfaċenti tal-art għas-sostenibbiltà, iqis li hemm bżonn li ma jiġix traskurat l-użu ta’ indikaturi oħra ta’ prestazzjoni li jippermettu li jiġi rikonoxxut il-kontribut ta’ xi prattiki agrikoli, b’mod partikolari għall-konservazzjoni tar-riżorsi naturali. |
| --- | --- |

1.3

Il-KESE jqis li hemm bżonn li tiġi promossa diskussjoni dwar l-indikatur propost mill-Kummissjoni biex tiġi valutata l-prestazzjoni tal-miżuri tal-EPI f’termini ta’ sostenibbiltà. Filfatt, filwaqt li l-KESE jirrikonoxxi l-kontribut deċisiv ta’ funzjonalità sodisfaċenti tal-art għas-sostenibbiltà, iqis li hemm bżonn li ma jiġix traskurat l-użu ta’ indikaturi oħra ta’ prestazzjoni li jippermettu li jiġi rikonoxxut il-kontribut ta’ xi prattiki agrikoli, b’mod partikolari għall-konservazzjoni tar-riżorsi naturali.

| 1.4 | Fil-fehma tal-KESE, l-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu” m’għandix titraskura milli tappoġġja l-implimentazzjoni ta’ innovazzjonijiet fl-organizzazzjoni li jistgħu jtejbu kemm jistgħu r-relazzjonijiet bejn is-suġġetti fil-katina agroalimentari nazzjonali u dik Ewropea. Filfatt, livell ta’ dħul adegwat għall-bdiewa, it-titjib fit-tħaddim tal-ktajjen tal-forniment agroalimentari, l-irkupru tal-poter tas-suq ta’ dawk li jaħdmu fl-agrikoltura u tqassim aktar ġust tal-valur bejn l-atturi tul il-ktajjen agroalimentari jirrappreżentaw għanijiet kruċjali biex tiġi evitata l-qerda tal-attività agrikola f’ħafna żoni rurali Ewropej. |
| --- | --- |

1.4

Fil-fehma tal-KESE, l-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu” m’għandix titraskura milli tappoġġja l-implimentazzjoni ta’ innovazzjonijiet fl-organizzazzjoni li jistgħu jtejbu kemm jistgħu r-relazzjonijiet bejn is-suġġetti fil-katina agroalimentari nazzjonali u dik Ewropea. Filfatt, livell ta’ dħul adegwat għall-bdiewa, it-titjib fit-tħaddim tal-ktajjen tal-forniment agroalimentari, l-irkupru tal-poter tas-suq ta’ dawk li jaħdmu fl-agrikoltura u tqassim aktar ġust tal-valur bejn l-atturi tul il-ktajjen agroalimentari jirrappreżentaw għanijiet kruċjali biex tiġi evitata l-qerda tal-attività agrikola f’ħafna żoni rurali Ewropej.

| 1.5 | Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni li tiggarantixxi parteċipazzjoni adegwata u s-sehem tar-rappreżentanti tal-imsieħba ekonomiċi, soċjali u istituzzjonali fil-qasam tal-agrikoltura fil-governanza tal-EPI biex tiġi promossa l-akbar effikaċja u effiċjenza tal-attività li ser jitwettqu. |
| --- | --- |

1.5

Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni li tiggarantixxi parteċipazzjoni adegwata u s-sehem tar-rappreżentanti tal-imsieħba ekonomiċi, soċjali u istituzzjonali fil-qasam tal-agrikoltura fil-governanza tal-EPI biex tiġi promossa l-akbar effikaċja u effiċjenza tal-attività li ser jitwettqu.

| 1.6 | Fil-fehma tal-KESE, l-EPI jkollhom effett pożittiv biss jekk il-gruppi operattivi jkunu jistgħu jinbidlu b’mod effikaċi f’suġġetti li jkunu kapaċi jagħtu bidu lil proċessi ta’ żvilupp b’għanijiet li jitkejlu, aktar milli jkunu sħubijiet ġodda intiżi biss biex jitolbu finanzi pubbliċi. Barra minn hekk, il-KESE jaqbel mal-proposta mfassla mill-Kummissjoni Ewropea li tiġi garantita koordinazzjoni tal-gruppi operattivi differenti tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam agrikolu” permezz tal-ħolqien ta’ netwerk ta’ EPI fil-qafas ta’ netwerk rurali Ewropew. |
| --- | --- |

1.6

Fil-fehma tal-KESE, l-EPI jkollhom effett pożittiv biss jekk il-gruppi operattivi jkunu jistgħu jinbidlu b’mod effikaċi f’suġġetti li jkunu kapaċi jagħtu bidu lil proċessi ta’ żvilupp b’għanijiet li jitkejlu, aktar milli jkunu sħubijiet ġodda intiżi biss biex jitolbu finanzi pubbliċi. Barra minn hekk, il-KESE jaqbel mal-proposta mfassla mill-Kummissjoni Ewropea li tiġi garantita koordinazzjoni tal-gruppi operattivi differenti tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam agrikolu” permezz tal-ħolqien ta’ netwerk ta’ EPI fil-qafas ta’ netwerk rurali Ewropew.

| 1.7 | Fil-fehma tal-KESE, l-inizjattiva tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam agrikolu” tagħti kontribut importanti lill-innovazzjoni fl-agrikoltura permezz tal-ħolqien ta’ netwerk ta’ operaturi u l-konnessjoni bejn il-positijiet fejn tinħoloq innovazzjoni u dawk fejn l-innovazzjoni tiġi adottata. Il-KESE jqis li dan l-approċċ għandu jagħmilha possibbli li jkun hemm suġġetti intermedji li jġibu flimkien is-suġġetti differenti li jipparteċipaw fil-katina tal-innovazzjoni. Filfatt, il-KESE huwa tal-fehma li l-impatt tal-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” jiddependi mill-parteċipazzjoni attiva tal-intermedjarji tal-innovazzjoni (innovation brokers) li jkunu kapaċi jsaħħu r-relazzjonijiet ta’ kooperazzjoni għall-innovazzjoni bejn diversi suġġetti differenti. |
| --- | --- |

1.7

Fil-fehma tal-KESE, l-inizjattiva tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam agrikolu” tagħti kontribut importanti lill-innovazzjoni fl-agrikoltura permezz tal-ħolqien ta’ netwerk ta’ operaturi u l-konnessjoni bejn il-positijiet fejn tinħoloq innovazzjoni u dawk fejn l-innovazzjoni tiġi adottata. Il-KESE jqis li dan l-approċċ għandu jagħmilha possibbli li jkun hemm suġġetti intermedji li jġibu flimkien is-suġġetti differenti li jipparteċipaw fil-katina tal-innovazzjoni. Filfatt, il-KESE huwa tal-fehma li l-impatt tal-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” jiddependi mill-parteċipazzjoni attiva tal-intermedjarji tal-innovazzjoni (innovation brokers) li jkunu kapaċi jsaħħu r-relazzjonijiet ta’ kooperazzjoni għall-innovazzjoni bejn diversi suġġetti differenti.

| 1.8 | Il-KESE jqis li, bi prijorità, l-inizjattivi tal-gruppi operattivi tal-EPI għandhom jissaħħu b’miżuri fil-qasam tat-tiġdid ġenerazzjonali, tal-assistenza teknika, tat-taħriġ speċjalment għall-bdiewa żgħażagħ, tal-appoġġ għall-investimenti strutturali, tal-promozzjoni u l-iżvilupp ta’ prodotti agrikoli, tal-ħolqien ta’ niċeċ ġodda fis-suq (pereżempju il-ktajjen qosra) u tad-diversifikazzjoni tad-dħul tal-intrapriża permezz tal-aċċess prijoritarju għar-riżorsi li jeżistu fil-programmi ta’ żvilupp rurali. |
| --- | --- |

1.8

Il-KESE jqis li, bi prijorità, l-inizjattivi tal-gruppi operattivi tal-EPI għandhom jissaħħu b’miżuri fil-qasam tat-tiġdid ġenerazzjonali, tal-assistenza teknika, tat-taħriġ speċjalment għall-bdiewa żgħażagħ, tal-appoġġ għall-investimenti strutturali, tal-promozzjoni u l-iżvilupp ta’ prodotti agrikoli, tal-ħolqien ta’ niċeċ ġodda fis-suq (pereżempju il-ktajjen qosra) u tad-diversifikazzjoni tad-dħul tal-intrapriża permezz tal-aċċess prijoritarju għar-riżorsi li jeżistu fil-programmi ta’ żvilupp rurali.

| 1.9 | Il-KESE jitlob li jitniedu miżuri speċifiċi li jiggarantixxu l-koordinament u s-sinerġija bejn l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” u l-oħrajn fl-oqsma tal-“Materja Prima” u l-“Ilma”. |
| --- | --- |

1.9

Il-KESE jitlob li jitniedu miżuri speċifiċi li jiggarantixxu l-koordinament u s-sinerġija bejn l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” u l-oħrajn fl-oqsma tal-“Materja Prima” u l-“Ilma”.

2.   Sħubijiet Ewropej għall-innovazzjoni (EPI)

| 2.1 | Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar Inizjattiva Ewlenija Ewropa 2020 – Unjoni tal-Innovazzjoni tipproponi s-sħubijiet Ewropej għall-innovazzjoni (EPI) (1). Il-Kummissjoni tqis li l-EPI jridu jikkontribwixxu biex jissolvew diversi problemi ta’ importanza kbira għas-soċjetà fosthom dik li tinħoloq id-disponibbiltà ta’ ikel tajjeb għas-saħħa u ta’ kwalità għolja bis-saħħa ta’ metodi ta’ produzzjoni sostenibbli. |
| --- | --- |

2.1

Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar Inizjattiva Ewlenija Ewropa 2020 – Unjoni tal-Innovazzjoni tipproponi s-sħubijiet Ewropej għall-innovazzjoni (EPI) (1). Il-Kummissjoni tqis li l-EPI jridu jikkontribwixxu biex jissolvew diversi problemi ta’ importanza kbira għas-soċjetà fosthom dik li tinħoloq id-disponibbiltà ta’ ikel tajjeb għas-saħħa u ta’ kwalità għolja bis-saħħa ta’ metodi ta’ produzzjoni sostenibbli.

| 2.2 | S’issa, il-Kummissjoni Ewropea ppromoviet l-ewwel sħubija sperimentali fil-qasam tat-tixjiħ attiv u b’saħħtu (2). B’mod parallel tressqu it-tliet proposti li ġejjin għal sħubijiet:






  — | Il-materja prima (3) |
| --- | --- | --- |

2.2

S’issa, il-Kummissjoni Ewropea ppromoviet l-ewwel sħubija sperimentali fil-qasam tat-tixjiħ attiv u b’saħħtu (2). B’mod parallel tressqu it-tliet proposti li ġejjin għal sħubijiet:

—

Il-materja prima (3)

| — | Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu (4) |
| --- | --- |

—

Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu (4)

| — | L-ilma (5) |
| --- | --- |

—

L-ilma (5)

| 2.3 | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) diġà esprima l-interess tiegħu rigward is-sħubija Ewropea. Madankollu, fakkar fil-miżuri differenti u proċeduri ġenerali li ttieħdu f’dan ir-rigward. Filfatt, il-KESE indika l-ħtieġa li jitqiesu dawn l-esperjenzi filwaqt li jiġu segwiti l-inizjattivi li ttieħdu. Fil-fehma tal-KESE, il-ħidma kollha li twettqet s’issa mill-Kummissjoni u mill-partijiet l-oħra interessati trid tiġi rikonoxxuta, konsolidata u użata fil-ħolqien ta’ inizjattivi ġodda. F’dan ir-rigward, il-KESE jirrakkomanda li tiġi garantita l-armonizzazzjoni meħtieġa tal-miżuri u l-istrumenti l-ġodda li qed jiġu proposti biex dawn ikunu kompatibbli mal-proċessi li għaddejjin, ħalli jiġu evitati komplikazzjonijiet oħra u x-xogħol doppju u biex jiġu assigurati l-kontinwità, iċ-ċertezza legali u l-istabbiltà meħtieġa (6). Fl-aħħar, il-KESE talab li fl-implimentazzjoni tas-sħubijiet Ewropej għall-innovazzjoni jiġi garantit ir-rispett tal-prinċipju tal-volontarjetà, il-ġometrija varjabbli, it-trasparenza u forma ta’ governanza ċara u li tiġi amministrata b’mod faċli (7). |
| --- | --- |

2.3

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) diġà esprima l-interess tiegħu rigward is-sħubija Ewropea. Madankollu, fakkar fil-miżuri differenti u proċeduri ġenerali li ttieħdu f’dan ir-rigward. Filfatt, il-KESE indika l-ħtieġa li jitqiesu dawn l-esperjenzi filwaqt li jiġu segwiti l-inizjattivi li ttieħdu. Fil-fehma tal-KESE, il-ħidma kollha li twettqet s’issa mill-Kummissjoni u mill-partijiet l-oħra interessati trid tiġi rikonoxxuta, konsolidata u użata fil-ħolqien ta’ inizjattivi ġodda. F’dan ir-rigward, il-KESE jirrakkomanda li tiġi garantita l-armonizzazzjoni meħtieġa tal-miżuri u l-istrumenti l-ġodda li qed jiġu proposti biex dawn ikunu kompatibbli mal-proċessi li għaddejjin, ħalli jiġu evitati komplikazzjonijiet oħra u x-xogħol doppju u biex jiġu assigurati l-kontinwità, iċ-ċertezza legali u l-istabbiltà meħtieġa (6). Fl-aħħar, il-KESE talab li fl-implimentazzjoni tas-sħubijiet Ewropej għall-innovazzjoni jiġi garantit ir-rispett tal-prinċipju tal-volontarjetà, il-ġometrija varjabbli, it-trasparenza u forma ta’ governanza ċara u li tiġi amministrata b’mod faċli (7).

3.   Il-Komunikazzjoni fi ftit kliem

| 3.1 | Il-Kummissjoni Ewropea preżentat komunikazzjoni fl-ambitu tal-inizjattiva Unjoni tal-Innovazzjoni li tippromovi sħubija ġdida Ewropea għall-innovazzjoni fil-qasam tal-“Produttività u sostenibbiltà fil-qasam agrikolu”. |
| --- | --- |

3.1

Il-Kummissjoni Ewropea preżentat komunikazzjoni fl-ambitu tal-inizjattiva Unjoni tal-Innovazzjoni li tippromovi sħubija ġdida Ewropea għall-innovazzjoni fil-qasam tal-“Produttività u sostenibbiltà fil-qasam agrikolu”.

| 3.2 | Il-Kummissjoni tiffissa żewġ għanijiet għall-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu”:






  — | Il-Promozzjoni tal-produttività u l-effiċjenza tas-settur agrikolu li tibdel it-tendenza reċenti li tonqos iż-żieda fir-rata tal-produttività sal-2020; |
| --- | --- | --- |

3.2

Il-Kummissjoni tiffissa żewġ għanijiet għall-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu”:

—

Il-Promozzjoni tal-produttività u l-effiċjenza tas-settur agrikolu li tibdel it-tendenza reċenti li tonqos iż-żieda fir-rata tal-produttività sal-2020;

| — | Il-garanzija tas-sostenibbiltà tal-agrikoltura billi jsir sforz sabiex sal-2020 jintlaħaq livell sodisfaċenti tal-funzjonalità tal-art. |
| --- | --- |

—

Il-garanzija tas-sostenibbiltà tal-agrikoltura billi jsir sforz sabiex sal-2020 jintlaħaq livell sodisfaċenti tal-funzjonalità tal-art.

F’dan ir-rigward, l-EPI għandha l-għan li tikkontribwixxi li twassal b’mod effikaċi r-riċerka u l-aktar teknoloġija avangardista lill-partijiet interessati, fosthom il-bdiewa, l-intrapriżi, l-industrija, is-servizzi ta’ konsulenza u l-NGOs.

4.   Kummenti ġenerali

| 4.1 | Il-KESE jappoġġja l-inizjattiva promossa mill-Kummissjoni għat-tnedija ta’ sħubijiet Ewropej għall-innovazzjoni (EPI). B’mod partikolari, il-KESE jaqbel mal-għażla tal-Kummissjoni li tirriżerva inizjattiva speċifika fl-ambitu tal-EPI għas-suġġett “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu”. Filfatt, fil-fehma tal-KESE din l-inizjattiva tista’ tkun okkażżjoni interessanti biex tiġi promossa d-diskussjoni fost il-partijiet interessati fil-qasam agroalimentari dwar l-identifikazzjoni ta’ għanijiet prijoritarji strateġiċi ta’ żvilupp għall-agrikoltura Ewropea lejn l-2050. F’dan ir-rigward, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tikkunsidra xi proposti li għamel f’opinjonijiet tiegħu preċedenti (8): |
| --- | --- |

4.1

Il-KESE jappoġġja l-inizjattiva promossa mill-Kummissjoni għat-tnedija ta’ sħubijiet Ewropej għall-innovazzjoni (EPI). B’mod partikolari, il-KESE jaqbel mal-għażla tal-Kummissjoni li tirriżerva inizjattiva speċifika fl-ambitu tal-EPI għas-suġġett “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu”. Filfatt, fil-fehma tal-KESE din l-inizjattiva tista’ tkun okkażżjoni interessanti biex tiġi promossa d-diskussjoni fost il-partijiet interessati fil-qasam agroalimentari dwar l-identifikazzjoni ta’ għanijiet prijoritarji strateġiċi ta’ żvilupp għall-agrikoltura Ewropea lejn l-2050. F’dan ir-rigward, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tikkunsidra xi proposti li għamel f’opinjonijiet tiegħu preċedenti (8):

| 4.2 | Il-KESE jqis li waħda mill-isfidi prinċipali għall-futur tal-agrikoltura hija l-identifikazzjoni ta’ paradigma produttiv li jippermetti li l-produzzjoni agrikola tkun kompatibbli mar-rispett tal-ambjent u tas-sostenibbiltà. Hija ħaġa kumplikata li jintlaħaq dan il-għan minħabba l-fatturi li qed jiddefinixxu x-xenarju li bħalissa qed jikkaratterizza s-settur agroalimentari fil-livell dinji. L-instabbiltà fil-prezzijiet tal-prodotti agrikoli, l-iffinanzjarizzazzjoni tas-settur agrikolu, l-użu dejjem aktar tal-prodotti agrikoli għall-enerġija u l-implikazzjonijiet tal-kriżi ekonomika globali huma ostakli serji għall-ħolqien ta’ prattiċi ġodda li huma aktar produttivi u sostenibbli. F’dan ir-rigward, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-importanza tar-riċerka u l-innovazzjoni filwaqt li jqis li l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” tista’ toffri kontribut importanti biex tiġi ffaċċjata din l-isfida deċisiva għall-futur tal-agrikoltura Ewropea. |
| --- | --- |

4.2

Il-KESE jqis li waħda mill-isfidi prinċipali għall-futur tal-agrikoltura hija l-identifikazzjoni ta’ paradigma produttiv li jippermetti li l-produzzjoni agrikola tkun kompatibbli mar-rispett tal-ambjent u tas-sostenibbiltà. Hija ħaġa kumplikata li jintlaħaq dan il-għan minħabba l-fatturi li qed jiddefinixxu x-xenarju li bħalissa qed jikkaratterizza s-settur agroalimentari fil-livell dinji. L-instabbiltà fil-prezzijiet tal-prodotti agrikoli, l-iffinanzjarizzazzjoni tas-settur agrikolu, l-użu dejjem aktar tal-prodotti agrikoli għall-enerġija u l-implikazzjonijiet tal-kriżi ekonomika globali huma ostakli serji għall-ħolqien ta’ prattiċi ġodda li huma aktar produttivi u sostenibbli. F’dan ir-rigward, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-importanza tar-riċerka u l-innovazzjoni filwaqt li jqis li l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” tista’ toffri kontribut importanti biex tiġi ffaċċjata din l-isfida deċisiva għall-futur tal-agrikoltura Ewropea.

| 4.3 | Il-KESE jenfasizza li l-prestazzjoni f’termini ta’ kompetittività tas-sistema agroalimentari Ewropea kollha kemm hi hija influwenzata b’mod deċisiv mill-kontribut li jagħtu s-setturi tal-ipproċessar industrijali u tal-kummerċjalizzazzjoni tal-ikel. F’dan ir-rigward, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex ma tissottovalutax il-kontribut tal-importazzjoni tal-materja prima agrikola għar-riżultati ekonomiċi tal-katina agroalimentari Ewropea. B’hekk l-istrateġija promossa mill-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu” trid tagħti attenzjoni adegwata lill-għan tat-tisħiħ u tat-tkabbir tas-settur tal-ipproċessar industrijali Ewropew. Huwa biss b’integrazzjoni adegwata tal-aspetti differenti fil-katina agroalimentari li jkun possibbli li jiġi garantit li ż-żjieda fl-offerta agrikola Ewropea timxi id f’id ma’ promozzjoni adegwata u aċċess sikur għas-suq tal-prodotti primarji Ewropej. |
| --- | --- |

4.3

Il-KESE jenfasizza li l-prestazzjoni f’termini ta’ kompetittività tas-sistema agroalimentari Ewropea kollha kemm hi hija influwenzata b’mod deċisiv mill-kontribut li jagħtu s-setturi tal-ipproċessar industrijali u tal-kummerċjalizzazzjoni tal-ikel. F’dan ir-rigward, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex ma tissottovalutax il-kontribut tal-importazzjoni tal-materja prima agrikola għar-riżultati ekonomiċi tal-katina agroalimentari Ewropea. B’hekk l-istrateġija promossa mill-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu” trid tagħti attenzjoni adegwata lill-għan tat-tisħiħ u tat-tkabbir tas-settur tal-ipproċessar industrijali Ewropew. Huwa biss b’integrazzjoni adegwata tal-aspetti differenti fil-katina agroalimentari li jkun possibbli li jiġi garantit li ż-żjieda fl-offerta agrikola Ewropea timxi id f’id ma’ promozzjoni adegwata u aċċess sikur għas-suq tal-prodotti primarji Ewropej.

| 4.4 | Il-KESE jinnota li l-Kummissjoni ma tipproponix definizzjoni tal-produttività fl-agrikoltura fil-Komunikazzjoni. Diskussjoni dwar il-kunċett ta’ produttività fl-agrikoltura trid tibda bilfors minn definizzjoni li jkun hemm qbil dwarha ta’ output tal-agrikoltura. Filfatt, f’opinjonijiet differenti (9), il-KESE ġibed l-attenzjoni għall-importanza li jinżamm il-mudell agrikolu Ewropew u fakkar li l-popolazzjoni tal-Unjoni hija sensibbli għar-rwoli differenti li taqdi l-agrikoltura (produzzjoni tal-ikel u tal-fibri, ħarsien tal-ambjent u tal-iżvilupp rurali, kontribut għall-kwalità tal-ħajja fiż-żoni rurali, żvilupp territorjali bbilanċjat, kwalità tajba tal-ikel u l-benesseri tal-annimali). Għalhekk, fil-fehma tal-KESE, kull sforz li tiġi promossa u titjieb il-produttività fl-agrikoltura irid ikun iffukat fuq l-għan li n-natura plurifunzjonali tal-agrikoltura tingħata spinta bil-promozzjoni ta’ żvilupp ibbilanċjat tas-settur filwaqt li ma jiġi traskurat l-ebda wieħed mill-outputs ta’ dan il-mudell. |
| --- | --- |

4.4

Il-KESE jinnota li l-Kummissjoni ma tipproponix definizzjoni tal-produttività fl-agrikoltura fil-Komunikazzjoni. Diskussjoni dwar il-kunċett ta’ produttività fl-agrikoltura trid tibda bilfors minn definizzjoni li jkun hemm qbil dwarha ta’ output tal-agrikoltura. Filfatt, f’opinjonijiet differenti (9), il-KESE ġibed l-attenzjoni għall-importanza li jinżamm il-mudell agrikolu Ewropew u fakkar li l-popolazzjoni tal-Unjoni hija sensibbli għar-rwoli differenti li taqdi l-agrikoltura (produzzjoni tal-ikel u tal-fibri, ħarsien tal-ambjent u tal-iżvilupp rurali, kontribut għall-kwalità tal-ħajja fiż-żoni rurali, żvilupp territorjali bbilanċjat, kwalità tajba tal-ikel u l-benesseri tal-annimali). Għalhekk, fil-fehma tal-KESE, kull sforz li tiġi promossa u titjieb il-produttività fl-agrikoltura irid ikun iffukat fuq l-għan li n-natura plurifunzjonali tal-agrikoltura tingħata spinta bil-promozzjoni ta’ żvilupp ibbilanċjat tas-settur filwaqt li ma jiġi traskurat l-ebda wieħed mill-outputs ta’ dan il-mudell.

| 4.5 | Skont il-KESE, il-kunċett ta’ produttività fl-agrikoltura m’għandux jitraskura l-anqas li jagħti importanza lill-kontribut li l-fatturi differenti jagħtu lill-produzzjoni. Filfatt, ħafna mill-analiżijiet li jsiru dwar il-produttività agrikola għandhom it-tendenza li jagħtu importanza biss lill-kontribut tal-fatturi tekniċi (ħamrija, ilma, fertilizzanti, żrieragħ), filwaqt li jinsew jiġbdu l-attenzjoni għall-kontribut fundamentali tal-fattur uman, speċjalment biex jinkisbu produzzjonijiet ta’ kwalità. B’hekk, fil-fehma tal-KESE, mhux ser ikun possibbli li tiġi definita strateġija ta’ promozzjoni u ta’ valutazzjoni tal-produttività fl-agrikoltura mingħajr ma jiġu adottati miżuri adatti (taħriġ, sigurtà) biex titjieb il-kwalità tax-xogħol fl-agrikoltura. |
| --- | --- |

4.5

Skont il-KESE, il-kunċett ta’ produttività fl-agrikoltura m’għandux jitraskura l-anqas li jagħti importanza lill-kontribut li l-fatturi differenti jagħtu lill-produzzjoni. Filfatt, ħafna mill-analiżijiet li jsiru dwar il-produttività agrikola għandhom it-tendenza li jagħtu importanza biss lill-kontribut tal-fatturi tekniċi (ħamrija, ilma, fertilizzanti, żrieragħ), filwaqt li jinsew jiġbdu l-attenzjoni għall-kontribut fundamentali tal-fattur uman, speċjalment biex jinkisbu produzzjonijiet ta’ kwalità. B’hekk, fil-fehma tal-KESE, mhux ser ikun possibbli li tiġi definita strateġija ta’ promozzjoni u ta’ valutazzjoni tal-produttività fl-agrikoltura mingħajr ma jiġu adottati miżuri adatti (taħriġ, sigurtà) biex titjieb il-kwalità tax-xogħol fl-agrikoltura.

| 4.6 | Fid-dawl tal-implimentazzjoni tal-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fil-Qasam Agrikolu”, il-KESE jqis li huwa opportun li tiġi promossa diskussjoni dwar l-idea ta’ sostenibbiltà għall-iskop li jiġu kkunsidrati l-ispeċifiċitajiet tal-mudell agrikolu Ewropew flimkien mal-iżviluppi u l-isfidi fix-xenarju globali. Fir-rigward tar-relazzjoni bejn l-agrikoltura u s-sostenibbiltà, il-KESE għandu l-ħsieb, l-ewwel nett, li jfakkar il-kontribut tal-plurifunzjonalità biex jintlaħaq dan il-għan. F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li għandu jiġi enfasizzat li l-plurifunzjonalità hija karatteristika partikolari tal-agrikoltura u li għaldaqstant għandha tiġi salvagwardjata u mogħtija valur bil-għan li jiġi promoss l-iżvilupp sostenibbli. |
| --- | --- |

4.6

Fid-dawl tal-implimentazzjoni tal-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fil-Qasam Agrikolu”, il-KESE jqis li huwa opportun li tiġi promossa diskussjoni dwar l-idea ta’ sostenibbiltà għall-iskop li jiġu kkunsidrati l-ispeċifiċitajiet tal-mudell agrikolu Ewropew flimkien mal-iżviluppi u l-isfidi fix-xenarju globali. Fir-rigward tar-relazzjoni bejn l-agrikoltura u s-sostenibbiltà, il-KESE għandu l-ħsieb, l-ewwel nett, li jfakkar il-kontribut tal-plurifunzjonalità biex jintlaħaq dan il-għan. F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li għandu jiġi enfasizzat li l-plurifunzjonalità hija karatteristika partikolari tal-agrikoltura u li għaldaqstant għandha tiġi salvagwardjata u mogħtija valur bil-għan li jiġi promoss l-iżvilupp sostenibbli.

| 4.7 | Il-KESE jfakkar il-progress kbir li għamel is-settur tal-agrikoltura Ewropew fir-rigward tat-tliet komponenti tal-iżvilupp sostenibbli (ekonomiku, soċjali u ambjentali). Madankollu, il-KESE jfakkar li l-iżvilupp sostenibbli ma jistax jiġi garantit mingħajr ma tingħata attenzjoni adegwata lill-aspett istituzzjonali tas-sostenibbiltà. Għaldaqstant, il-KESE jrid jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jiġi promoss livell adegwat ta’ parteċipazjoni u ta’ impenn tas-suġġetti kollha fis-settur agrikolu permezz tal-miżuri tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà tal-agrikoltura” biex il-kontribut li l-mudell agrikolu Ewropew jista’ jagħti lill-għan tal-iżvilupp sostenibbli jiġi massimizzat. |
| --- | --- |

4.7

Il-KESE jfakkar il-progress kbir li għamel is-settur tal-agrikoltura Ewropew fir-rigward tat-tliet komponenti tal-iżvilupp sostenibbli (ekonomiku, soċjali u ambjentali). Madankollu, il-KESE jfakkar li l-iżvilupp sostenibbli ma jistax jiġi garantit mingħajr ma tingħata attenzjoni adegwata lill-aspett istituzzjonali tas-sostenibbiltà. Għaldaqstant, il-KESE jrid jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jiġi promoss livell adegwat ta’ parteċipazjoni u ta’ impenn tas-suġġetti kollha fis-settur agrikolu permezz tal-miżuri tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà tal-agrikoltura” biex il-kontribut li l-mudell agrikolu Ewropew jista’ jagħti lill-għan tal-iżvilupp sostenibbli jiġi massimizzat.

| 4.8 | Il-KESE jaqbel mal-għażla tal-Kummissjoni li tindika s-sostenibbiltà tal-agrikoltura bħala wieħed mill-għanijiet prijoritarji tal-EPI. Madankollu, il-KESE jqis li f’dan ir-rigward hemm bżonn li tiġi promossa diskussjoni dwar l-indikatur propost mill-Kummissjoni biex tiġi valutata l-prestazzjoni tal-miżuri tal-EPI f’termini ta’ sostenibbiltà. Filfatt, filwaqt li l-KESE jirrikonoxxi l-kontribut deċisiv ta’ funzjonalità sodisfaċenti tal-art għas-sostenibbiltà, iqis li hemm bżonn li ma jiġix traskurat l-użu ta’ indikaturi oħra ta’ prestazzjoni li jippermettu li jiġi rikonoxxut il-kontribut ta’ xi prattiki agrikoli, b’mod partikolari għall-konservazzjoni tar-riżorsi naturali. |
| --- | --- |

4.8

Il-KESE jaqbel mal-għażla tal-Kummissjoni li tindika s-sostenibbiltà tal-agrikoltura bħala wieħed mill-għanijiet prijoritarji tal-EPI. Madankollu, il-KESE jqis li f’dan ir-rigward hemm bżonn li tiġi promossa diskussjoni dwar l-indikatur propost mill-Kummissjoni biex tiġi valutata l-prestazzjoni tal-miżuri tal-EPI f’termini ta’ sostenibbiltà. Filfatt, filwaqt li l-KESE jirrikonoxxi l-kontribut deċisiv ta’ funzjonalità sodisfaċenti tal-art għas-sostenibbiltà, iqis li hemm bżonn li ma jiġix traskurat l-użu ta’ indikaturi oħra ta’ prestazzjoni li jippermettu li jiġi rikonoxxut il-kontribut ta’ xi prattiki agrikoli, b’mod partikolari għall-konservazzjoni tar-riżorsi naturali.

| 4.9 | Fl-aħħar, il-KESE jqis li għandu jiġi approfondit il-kunċett tal-innovazzjoni fl-agrikoltura li jippermetti li jiġu enfasizzati u kkunsidrati l-ispeċifiċitajiet tal-mudell agrikolu Ewropew. Bejn is-snin 60 u 80, ġiet reġistrata żjieda qawwija fil-produzzjoni agrikola bis-saħħa tal-innovazzjonijiet li ddaħħlu bir-revoluzzjoni ‘l-ħadra. Iżda dan it-titjib tal-prestazzjonijiet produttivi sar askapitu tas-sostenibbiltà ambjentali tal-agrikoltura minħabba fl-użu dejjem aktar massiv ta’ prodotti kimiċi (fertilizzanti, prodotti kontra l-ħaxix ħażin u pestiċidi) u tal-karburant għat-tħaddim tal-magni. Minkejja li l-KESE huwa konvint li s-sikurezza tal-provvista tal-ikel hija dritt fundamentali tal-bniedem, iqis li “r-rivoluzzjoni l-ħadra” ma toffrix il-mudell biex tiġi ffaċċjata din l-isfida globali kruċjali fil-ġejjieni. F’dan is-sens, il-proċessi innovattivi fl-agrikoltura jridu jkunu immirati li jappoġġjaw strateġija organika ta’ żvilupp għas-settur, li filwaqt li timmira lejn użu effiċjenti tal-fatturi kollha produttivi (ħamrija, ilma, xogħol, enerġija) u lejn il-valorizzazzjoni tal-produzzjonijiet ta’ kwalità, tappoġġja n-natura plurifunzjonali tal-agrikoltura. |
| --- | --- |

4.9

Fl-aħħar, il-KESE jqis li għandu jiġi approfondit il-kunċett tal-innovazzjoni fl-agrikoltura li jippermetti li jiġu enfasizzati u kkunsidrati l-ispeċifiċitajiet tal-mudell agrikolu Ewropew. Bejn is-snin 60 u 80, ġiet reġistrata żjieda qawwija fil-produzzjoni agrikola bis-saħħa tal-innovazzjonijiet li ddaħħlu bir-revoluzzjoni ‘l-ħadra. Iżda dan it-titjib tal-prestazzjonijiet produttivi sar askapitu tas-sostenibbiltà ambjentali tal-agrikoltura minħabba fl-użu dejjem aktar massiv ta’ prodotti kimiċi (fertilizzanti, prodotti kontra l-ħaxix ħażin u pestiċidi) u tal-karburant għat-tħaddim tal-magni. Minkejja li l-KESE huwa konvint li s-sikurezza tal-provvista tal-ikel hija dritt fundamentali tal-bniedem, iqis li “r-rivoluzzjoni l-ħadra” ma toffrix il-mudell biex tiġi ffaċċjata din l-isfida globali kruċjali fil-ġejjieni. F’dan is-sens, il-proċessi innovattivi fl-agrikoltura jridu jkunu immirati li jappoġġjaw strateġija organika ta’ żvilupp għas-settur, li filwaqt li timmira lejn użu effiċjenti tal-fatturi kollha produttivi (ħamrija, ilma, xogħol, enerġija) u lejn il-valorizzazzjoni tal-produzzjonijiet ta’ kwalità, tappoġġja n-natura plurifunzjonali tal-agrikoltura.

| 4.10 | Il-KESE jappoġġja b’konvinzjoni l-importanza li l-mudell agrikolu Ewropew jingħata valur u li jitħares. Filfatt, hemm bżonn li jiġi rikonoxxut il-karattru plurifunzjonali tal-agrikoltura filwaqt li tingħata importanza lill-kontribut li hija tista’ toffri lill-għan li jiġi garantit żvilupp sostenibbli. Dan it-twessigħ tal-funzjonijiet u tar-rwoli li jingħataw lill-agrikoltura joħolqu l-ħtieġa li l-istrateġiji innovattivi għas-settur jiġu maħsuba mill-ġdid. Filfatt, fil-fehma tal-KESE, għandu jkun hemm definizzjoni mill-ġdid tal-limiti u tal-ambiti tal-intervent filwaqt li jiġu mfakkra r-rabtiet li qed jiżdiedu bejn l-agrikoltura u s-setturi produttivi l-oħra. F’dan is-sens, l-istrateġiji ta’ miżuri innovattivi jridu jkunu dejjem inqas settorjali u dejjem aktar immirati għall-attivitajiet kollha li jaqgħu taħt it-titlu bijoekonomija. |
| --- | --- |

4.10

Il-KESE jappoġġja b’konvinzjoni l-importanza li l-mudell agrikolu Ewropew jingħata valur u li jitħares. Filfatt, hemm bżonn li jiġi rikonoxxut il-karattru plurifunzjonali tal-agrikoltura filwaqt li tingħata importanza lill-kontribut li hija tista’ toffri lill-għan li jiġi garantit żvilupp sostenibbli. Dan it-twessigħ tal-funzjonijiet u tar-rwoli li jingħataw lill-agrikoltura joħolqu l-ħtieġa li l-istrateġiji innovattivi għas-settur jiġu maħsuba mill-ġdid. Filfatt, fil-fehma tal-KESE, għandu jkun hemm definizzjoni mill-ġdid tal-limiti u tal-ambiti tal-intervent filwaqt li jiġu mfakkra r-rabtiet li qed jiżdiedu bejn l-agrikoltura u s-setturi produttivi l-oħra. F’dan is-sens, l-istrateġiji ta’ miżuri innovattivi jridu jkunu dejjem inqas settorjali u dejjem aktar immirati għall-attivitajiet kollha li jaqgħu taħt it-titlu bijoekonomija.

| 4.11 | Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex ma titraskura l-ebda forma ta’ innovazzjoni li tista’ titwettaq fis-settur agrikolu. Filwaqt li ma jissottovalutax l-importanza li jingħata appoġġ adegwat lill-ħolqien u t-tixrid tal-innovazzjonijiet għall-proċessi agrikoli, f’dan ir-rigward, il-KESE jistieden li tingħata attenzjoni akbar lill-innovazzjonijiet li jistgħu jiġu implimentati fil-fażijiet tal-kummerċjalizzazzjoni, dawk marbutin mal-prova ta’ forom ġodda ta’ organizzazzjoni fl-intrapriżi u dawk immirati li jtejbu kemm jistgħu r-relazzjoni bejn is-suġġetti tul il-ktajjen agroalimentari nazzjonali u dawk Ewropej. |
| --- | --- |

4.11

Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex ma titraskura l-ebda forma ta’ innovazzjoni li tista’ titwettaq fis-settur agrikolu. Filwaqt li ma jissottovalutax l-importanza li jingħata appoġġ adegwat lill-ħolqien u t-tixrid tal-innovazzjonijiet għall-proċessi agrikoli, f’dan ir-rigward, il-KESE jistieden li tingħata attenzjoni akbar lill-innovazzjonijiet li jistgħu jiġu implimentati fil-fażijiet tal-kummerċjalizzazzjoni, dawk marbutin mal-prova ta’ forom ġodda ta’ organizzazzjoni fl-intrapriżi u dawk immirati li jtejbu kemm jistgħu r-relazzjoni bejn is-suġġetti tul il-ktajjen agroalimentari nazzjonali u dawk Ewropej.

| 4.12 | Fir-rigward tal-innovazzjoni tal-prodotti, il-KESE jfakkar fl-attenzjoni akbar li l-individwi qed jagħtu lill-iżvilupp, it-tixrid u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ ikel funzjonali. Filwaqt li l-KESE ma jinjorax l-importanza ekonomika u sanitarja ta’ dawn it-tipi ġodda ta’ prodotti, jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jiġu appoġġjati proċessi ta’ innovazzjoni tal-prodott li, anke jekk jinkludu inizjattivi privati, jagħtu aktar każ lill-ħtieġa li jinħolqu benefiċċji akbar għall-komunità sħiħa. |
| --- | --- |

4.12

Fir-rigward tal-innovazzjoni tal-prodotti, il-KESE jfakkar fl-attenzjoni akbar li l-individwi qed jagħtu lill-iżvilupp, it-tixrid u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ ikel funzjonali. Filwaqt li l-KESE ma jinjorax l-importanza ekonomika u sanitarja ta’ dawn it-tipi ġodda ta’ prodotti, jiġbed l-attenzjoni għall-ħtieġa li jiġu appoġġjati proċessi ta’ innovazzjoni tal-prodott li, anke jekk jinkludu inizjattivi privati, jagħtu aktar każ lill-ħtieġa li jinħolqu benefiċċji akbar għall-komunità sħiħa.

| 4.13 | Il-KESE jqis li l-Kummissjoni fdat għanijiet ambizzjużi ferm lill-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu”. Fil-fehma tal-KESE, biex jiġi garantit l-aħjar riżultat għall-inizjattiva trid tinħoloq l-akbar sinerġija possibbli bejn l-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikoltu” u l-politiki Komunitarji varji (intrapriżi, miżuri għall-klima, politiki intersettorjali, ekonomija, finanzi u fiskalità, impjiegi u drittijiet soċjali, enerġija u riżorsi naturali, ambjent, konsumaturi u saħħa, relazzjonijiet esterni u affarijiet barranin, reġjuni u żvilupp lokali, xjenza u teknoloġija). F’dan ir-rigward irid ikun hemm attenzjoni partikolari biex tiġi garantita l-koerenza bejn l-inizjattivi tal-EPI u l-kontenut tal-istrumenti tal-Politika Agrikola Komuni. |
| --- | --- |

4.13

Il-KESE jqis li l-Kummissjoni fdat għanijiet ambizzjużi ferm lill-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu”. Fil-fehma tal-KESE, biex jiġi garantit l-aħjar riżultat għall-inizjattiva trid tinħoloq l-akbar sinerġija possibbli bejn l-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikoltu” u l-politiki Komunitarji varji (intrapriżi, miżuri għall-klima, politiki intersettorjali, ekonomija, finanzi u fiskalità, impjiegi u drittijiet soċjali, enerġija u riżorsi naturali, ambjent, konsumaturi u saħħa, relazzjonijiet esterni u affarijiet barranin, reġjuni u żvilupp lokali, xjenza u teknoloġija). F’dan ir-rigward irid ikun hemm attenzjoni partikolari biex tiġi garantita l-koerenza bejn l-inizjattivi tal-EPI u l-kontenut tal-istrumenti tal-Politika Agrikola Komuni.

| 4.14 | Il-KESE jqis li huwa importanti li jintwera l-impatt tal-għażliet li tagħmel l-UE fil-qasam tal-politiki kummerċjali f’termini ta’ prestazzjoni tal-produttività tas-setturi agrikoli. Pereżempju, fil-każ tal-kultivazzjonijiet li minnhom jidderivaw il-proteini, l-għażla tal-UE li tnaqqas il-forom ta’ appoġġ wasslet biex l-operaturi Ewropej tilfu l-kompetittività tagħhom fis-settur. Fil-fehma tal-KESE, dan il-każ juri li t-titjib fil-produttività ta’ xi setturi agrikoli ma jiddependix biss miż-żieda fir-riżorsi li jiġu trasferiti lejn is-settur, iżda jista’ jintlaħaq ukoll billi ma tiġix injorata l-adozzjoni ta’ miżuri kummerċjali effikaċi. F’dan ir-rigward irid jiġi mfakkar li biex jiġi garantit id-dħul tal-bdiewa hemm bżonn li kull politika mmirata li żżid il-produttività agrikola jkollha magħha miżuri li jiggarantixxu l-aċċess meħtieġ għas-suq taż-żjieda fil-kwantità tal-prodotti miksuba. |
| --- | --- |

4.14

Il-KESE jqis li huwa importanti li jintwera l-impatt tal-għażliet li tagħmel l-UE fil-qasam tal-politiki kummerċjali f’termini ta’ prestazzjoni tal-produttività tas-setturi agrikoli. Pereżempju, fil-każ tal-kultivazzjonijiet li minnhom jidderivaw il-proteini, l-għażla tal-UE li tnaqqas il-forom ta’ appoġġ wasslet biex l-operaturi Ewropej tilfu l-kompetittività tagħhom fis-settur. Fil-fehma tal-KESE, dan il-każ juri li t-titjib fil-produttività ta’ xi setturi agrikoli ma jiddependix biss miż-żieda fir-riżorsi li jiġu trasferiti lejn is-settur, iżda jista’ jintlaħaq ukoll billi ma tiġix injorata l-adozzjoni ta’ miżuri kummerċjali effikaċi. F’dan ir-rigward irid jiġi mfakkar li biex jiġi garantit id-dħul tal-bdiewa hemm bżonn li kull politika mmirata li żżid il-produttività agrikola jkollha magħha miżuri li jiggarantixxu l-aċċess meħtieġ għas-suq taż-żjieda fil-kwantità tal-prodotti miksuba.

| 4.15 | Il-KESE jfakkar li d-dinja kollha u l-pajjiżi individwali gawdew sew miż-żjieda fil-produttività tal-agrikoltura. Parti kbira minn dawn il-benefiċċji hija dovuta għall-progress teknoloġiku li seħħ bis-saħħa tal-investiment pubbliku fil-qasam tar-riċerka u l-iżvilupp fis-settur agrikolu. Madankollu, l-evidenza empirika disponibbli tissuġġerixxi li l-benefiċċji huma ħafna akbar mill-ispejjeż. Fil-fehma tal-KESE hemm bżonn li l-Unjoni Ewropea tkompli tiggarantixxi livell adegwat ta’ fondi pubbliċi għall-promozzjoni tal-innovazzjoni fl-agrikoltura. F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li hemm bżonn li jkun hemm kooridnazzjoni aħjar bejn il-politiki tar-riċerka f’sens strett u l-politiki tal-agrikoltura li jiffavorixxu l-innovazzjoni, b’referenza partikolari għal dawk iffinanazjati mill-PAK. Għandu jiġi mtejjeb il-kontribut li jistgħu joffru lit-tixrid tal-progress tekniku kemm il-pagamenti diretti diżakkoppjati tal-ewwel pilastru kif ukoll il-miżuri strutturali tal-iżvilupp rurali. |
| --- | --- |

4.15

Il-KESE jfakkar li d-dinja kollha u l-pajjiżi individwali gawdew sew miż-żjieda fil-produttività tal-agrikoltura. Parti kbira minn dawn il-benefiċċji hija dovuta għall-progress teknoloġiku li seħħ bis-saħħa tal-investiment pubbliku fil-qasam tar-riċerka u l-iżvilupp fis-settur agrikolu. Madankollu, l-evidenza empirika disponibbli tissuġġerixxi li l-benefiċċji huma ħafna akbar mill-ispejjeż. Fil-fehma tal-KESE hemm bżonn li l-Unjoni Ewropea tkompli tiggarantixxi livell adegwat ta’ fondi pubbliċi għall-promozzjoni tal-innovazzjoni fl-agrikoltura. F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li hemm bżonn li jkun hemm kooridnazzjoni aħjar bejn il-politiki tar-riċerka f’sens strett u l-politiki tal-agrikoltura li jiffavorixxu l-innovazzjoni, b’referenza partikolari għal dawk iffinanazjati mill-PAK. Għandu jiġi mtejjeb il-kontribut li jistgħu joffru lit-tixrid tal-progress tekniku kemm il-pagamenti diretti diżakkoppjati tal-ewwel pilastru kif ukoll il-miżuri strutturali tal-iżvilupp rurali.

| 4.16 | Il-KESE jiġbed l-attenzjoni li d-diskussjoni dwar l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu” qed issir fl-istess waqt li qed jiġi diskuss il-Qafas Finanzjarju Pluriennali l-ġdid tal-Unjoni Ewropea. Filfatt għalissa għadu mhux magħruf fiċ-ċert kemm l-UE beħsiebha talloka fondi biex jitwettqu l-politiki Komunitarji differenti. Il-KESE jikkunsidra li huwa importanti li l-UE, b’koerenza mal-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020, issosstni b’mod adegwat il-programmi ta’ riċerka u innovazzjoni implimentati fil-livell Ewropew. Fir-rigward tal-qasam agrikolu, il-KESE jitlob li jiġi garantit tal-anqas allokament ta’ EUR 5,1 biljun li jkunu riżervati biss għar-riċerka u l-innovazzjoni fl-agrikoltura, previst fil-proposta tal-QFP 2014-2020. |
| --- | --- |

4.16

Il-KESE jiġbed l-attenzjoni li d-diskussjoni dwar l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu” qed issir fl-istess waqt li qed jiġi diskuss il-Qafas Finanzjarju Pluriennali l-ġdid tal-Unjoni Ewropea. Filfatt għalissa għadu mhux magħruf fiċ-ċert kemm l-UE beħsiebha talloka fondi biex jitwettqu l-politiki Komunitarji differenti. Il-KESE jikkunsidra li huwa importanti li l-UE, b’koerenza mal-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020, issosstni b’mod adegwat il-programmi ta’ riċerka u innovazzjoni implimentati fil-livell Ewropew. Fir-rigward tal-qasam agrikolu, il-KESE jitlob li jiġi garantit tal-anqas allokament ta’ EUR 5,1 biljun li jkunu riżervati biss għar-riċerka u l-innovazzjoni fl-agrikoltura, previst fil-proposta tal-QFP 2014-2020.

5.   Kummenti speċifiċi

| 5.1 | Il-KESE japprezza l-isforz tal-Kummissjoni Ewropea biex iddaħħal forma ġdida ta’ governanza għall-implimentazzjoni tal-proċessi ta’ innovazzjoni, iżda jitlob li jiġu ċċarati l-kriterji li ser jintużaw biex jintgħażlu l-membri tal-Bord ta’ tmexxija li ser jissorvelja t-tfassil tal-programm strateġiku ta’ ħidma pluriennali tal-EPI. |
| --- | --- |

5.1

Il-KESE japprezza l-isforz tal-Kummissjoni Ewropea biex iddaħħal forma ġdida ta’ governanza għall-implimentazzjoni tal-proċessi ta’ innovazzjoni, iżda jitlob li jiġu ċċarati l-kriterji li ser jintużaw biex jintgħażlu l-membri tal-Bord ta’ tmexxija li ser jissorvelja t-tfassil tal-programm strateġiku ta’ ħidma pluriennali tal-EPI.

| 5.2 | Il-KESE jqis li huwa importanti li jkun hemm l-akbar sinerġija possibbli bejn l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” u l-inizjattivi l-oħra li ġew promossi s’issa mill-Kummissjoni fil-qasam tal-innovazzjoni fis-settur (il-Kumitat Permanenti dwar ir-Riċerka Agrikola, l-ERA-NET u l-pjattaformi teknoloġiċi Ewropej). F’okkażjonijiet oħra, il-KESE (10) kien ġibed l-attenzjoni għall-valur miżjud u l-benefiċċji li jirriżultaw minn programmazzjoni konġunta fis-settur tar-riċerka agrikola f’termini ta’ impatt fuq il-kompetittività Ewropea. Barra minn hekk, il-KESE jitlob li jiġu ċċarati l-miżuri li ser jittieħdu biex jiġu garantiti l-koordinament u s-sinerġija bejn l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” u l-oħrajn fl-oqsma tal-“Materja Prima” u “l-Ilma”. |
| --- | --- |

5.2

Il-KESE jqis li huwa importanti li jkun hemm l-akbar sinerġija possibbli bejn l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” u l-inizjattivi l-oħra li ġew promossi s’issa mill-Kummissjoni fil-qasam tal-innovazzjoni fis-settur (il-Kumitat Permanenti dwar ir-Riċerka Agrikola, l-ERA-NET u l-pjattaformi teknoloġiċi Ewropej). F’okkażjonijiet oħra, il-KESE (10) kien ġibed l-attenzjoni għall-valur miżjud u l-benefiċċji li jirriżultaw minn programmazzjoni konġunta fis-settur tar-riċerka agrikola f’termini ta’ impatt fuq il-kompetittività Ewropea. Barra minn hekk, il-KESE jitlob li jiġu ċċarati l-miżuri li ser jittieħdu biex jiġu garantiti l-koordinament u s-sinerġija bejn l-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” u l-oħrajn fl-oqsma tal-“Materja Prima” u “l-Ilma”.

| 5.3 | Il-KESE jqis li x-xenarju ppreżentat mill-Kummissjoni dwar l-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikoltu” huwa ambizzjuż ferm. Fil-fehma tal-KESE l-approċċ minn isfel għal fuq propost għat-tħaddim tal-gruppi operattivi għandu jiġi, filfatt, meqjus bħala innovazzjoni pożittiva. B’mod parallel, il-KESE qed jipproponi xi kunsiderazzjonijiet dwar il-problemati u d-diffikultajiet potenzjali f’termini ta’ governabbiltà li jistgħu jinbtu mill-implimentazzjoni tal-istrateġija l-ġdida tal-EPI. Filfatt, fil-fehma tal-KESE, l-EPI jkollhom effett pożittiv biss jekk il-gruppi operattivi jkunu jistgħu jinbidlu b’mod effikaċi f’suġġetti li jkunu kapaċi jagħtu bidu lil proċessi ta’ żvilupp b’għanijiet li jitkejlu, aktar milli jkunu sħubijiet ġodda indirizzati biss biex jitolbu finanzi pubbliċi. |
| --- | --- |

5.3

Il-KESE jqis li x-xenarju ppreżentat mill-Kummissjoni dwar l-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikoltu” huwa ambizzjuż ferm. Fil-fehma tal-KESE l-approċċ minn isfel għal fuq propost għat-tħaddim tal-gruppi operattivi għandu jiġi, filfatt, meqjus bħala innovazzjoni pożittiva. B’mod parallel, il-KESE qed jipproponi xi kunsiderazzjonijiet dwar il-problemati u d-diffikultajiet potenzjali f’termini ta’ governabbiltà li jistgħu jinbtu mill-implimentazzjoni tal-istrateġija l-ġdida tal-EPI. Filfatt, fil-fehma tal-KESE, l-EPI jkollhom effett pożittiv biss jekk il-gruppi operattivi jkunu jistgħu jinbidlu b’mod effikaċi f’suġġetti li jkunu kapaċi jagħtu bidu lil proċessi ta’ żvilupp b’għanijiet li jitkejlu, aktar milli jkunu sħubijiet ġodda indirizzati biss biex jitolbu finanzi pubbliċi.

| 5.4 | Fil-fehma tal-KESE għandu jiġi garantit li l-implimentazzjoni tal-EPI sseħħ mingħajr ma jinħolqu diffikultajiet u komplikazzjonijiet ulterjuri għal dawk li jistgħu jipparteċipaw fil-gruppi operattivi. B’mod partikolari, il-KESE jenfasizza li l-implimentazzjoni tal-inizjattiva EPI tista’ toħloq spejjeż amministrattivi għall-awtoritajiet ta’ tmexxija u l-aġenziji tal-pagamenti li jipparteċipaw fl-attivitajiet ta’ għażla, ħlas, monitoraġġ u kontroll, marbutin mal-implimentazzjoni tal-approċċ EPI. Fil-fehma tal-KESE, dan ir-riskju jista’ tnaqqas il-valur miżjud tal-inizjattiva EPI, anke f’termini tar-relazzjoni bejn l-ispejjeż u l-benefiċċji. |
| --- | --- |

5.4

Fil-fehma tal-KESE għandu jiġi garantit li l-implimentazzjoni tal-EPI sseħħ mingħajr ma jinħolqu diffikultajiet u komplikazzjonijiet ulterjuri għal dawk li jistgħu jipparteċipaw fil-gruppi operattivi. B’mod partikolari, il-KESE jenfasizza li l-implimentazzjoni tal-inizjattiva EPI tista’ toħloq spejjeż amministrattivi għall-awtoritajiet ta’ tmexxija u l-aġenziji tal-pagamenti li jipparteċipaw fl-attivitajiet ta’ għażla, ħlas, monitoraġġ u kontroll, marbutin mal-implimentazzjoni tal-approċċ EPI. Fil-fehma tal-KESE, dan ir-riskju jista’ tnaqqas il-valur miżjud tal-inizjattiva EPI, anke f’termini tar-relazzjoni bejn l-ispejjeż u l-benefiċċji.

| 5.5 | Il-KESE huwa sodisfatt għall-fatt li l-Kummissjoni għall-implimentazzjoni tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikoltu” qed tadotta l-approċċ sistemiku propost mill-Bank Dinji flimkien mal-Agricultural Innovation System – AIS immirat li joħloq network ta’ organizzazzjonijiet, intrapriżi u individwi biex jiddaħħlu fis-suq prodotti, proċessi u forom ta’ organizzazzjoni ġodda, bil-kollaborazzjoni ta’ istituzzjonijiet u politiki li jinfluwenzaw il-mod li bih diversi aġenti jinteraġixxu, jaqsmu flimkien, jaċċessaw, jiskambjaw u jużaw l-għarfien. Dan l-approċċ juri l-importanza li jkun hemm suġġetti intermedji li jġibu flimkien l-atturi differenti implikati fil-katina tal-innovazzjoni. Filfatt, il-KESE huwa tal-fehma li l-impatt tal-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” jiddependi mill-parteċipazzjoni attiva tal-intermedjarji tal-innovazzjoni li jkunu kapaċi jsaħħu r-relazzjonijiet ta’ kooperazzjoni għall-innovazzjoni bejn diversi suġġetti differenti. |
| --- | --- |

5.5

Il-KESE huwa sodisfatt għall-fatt li l-Kummissjoni għall-implimentazzjoni tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam Agrikoltu” qed tadotta l-approċċ sistemiku propost mill-Bank Dinji flimkien mal-Agricultural Innovation System – AIS immirat li joħloq network ta’ organizzazzjonijiet, intrapriżi u individwi biex jiddaħħlu fis-suq prodotti, proċessi u forom ta’ organizzazzjoni ġodda, bil-kollaborazzjoni ta’ istituzzjonijiet u politiki li jinfluwenzaw il-mod li bih diversi aġenti jinteraġixxu, jaqsmu flimkien, jaċċessaw, jiskambjaw u jużaw l-għarfien. Dan l-approċċ juri l-importanza li jkun hemm suġġetti intermedji li jġibu flimkien l-atturi differenti implikati fil-katina tal-innovazzjoni. Filfatt, il-KESE huwa tal-fehma li l-impatt tal-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fl-Agrikoltura” jiddependi mill-parteċipazzjoni attiva tal-intermedjarji tal-innovazzjoni li jkunu kapaċi jsaħħu r-relazzjonijiet ta’ kooperazzjoni għall-innovazzjoni bejn diversi suġġetti differenti.

| 5.6 | Il-KESE jaqbel mal-proposta mfassla mill-Kummissjoni Ewropea li tiġi garantita l-koordinazzjoni bejn il-gruppi operattivi differenti tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam agrikolu” permezz tal-ħolqien ta’ netwerk tal-EPI fil-qafas tan-netwerk rurali Ewropew. F’dan ir-rigward, il-KESE jitlob li jiġi ċċarat x’ser ikunu l-provvedimenti operattivi li ser jittieħdu mill-Kummissjoni Ewropea biex in-netwerk rurali Ewropew ikun jista’ jwettaq dan il-kompitu l-ġdid speċjalment il-formazzjoni ta’ persunal b’ħiliet u kompetenzi adegwati. |
| --- | --- |

5.6

Il-KESE jaqbel mal-proposta mfassla mill-Kummissjoni Ewropea li tiġi garantita l-koordinazzjoni bejn il-gruppi operattivi differenti tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam agrikolu” permezz tal-ħolqien ta’ netwerk tal-EPI fil-qafas tan-netwerk rurali Ewropew. F’dan ir-rigward, il-KESE jitlob li jiġi ċċarat x’ser ikunu l-provvedimenti operattivi li ser jittieħdu mill-Kummissjoni Ewropea biex in-netwerk rurali Ewropew ikun jista’ jwettaq dan il-kompitu l-ġdid speċjalment il-formazzjoni ta’ persunal b’ħiliet u kompetenzi adegwati.

| 5.7 | L-isfidi l-ġodda dinjija (liberalizzazzjoni tas-swieq, żjieda fil-popolazzjoni u skarsezza tar-riżorsi naturali) jwasslu biex is-suġġett tal-innovazzjoni fl-agrikoltura jiġbed dejjem aktar attenzjoni. L-evidenza disponibbli turi problemi marbutin ma’ ritmu ta’ innovazzjoni inqas minn dak mixtieq u għall-prevalenza ta’ tipi ta’ innovazzjonijiet klassiċi, bħal dawk fil-mekkanika, il-varjetajiet, dawk marbutin ma’ swieq ġodda, l-ipproċessar dirett, tekniki ġodda ta’ kultivazzjoni u ċertifikazzjoni. Fil-fehma tal-KESE, l-inizjattiva tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam agrikolu” tagħti kontribut importanti lill-innovazzjoni fl-agrikoltura permezz tal-ħolqien ta’ netwerk ta’ operaturi u l-konnessjoni bejn il-positijiet fejn tinħoloq l-innovazzjoni u dawk fejn l-innovazzjoni tiġi adottata. |
| --- | --- |

5.7

L-isfidi l-ġodda dinjija (liberalizzazzjoni tas-swieq, żjieda fil-popolazzjoni u skarsezza tar-riżorsi naturali) jwasslu biex is-suġġett tal-innovazzjoni fl-agrikoltura jiġbed dejjem aktar attenzjoni. L-evidenza disponibbli turi problemi marbutin ma’ ritmu ta’ innovazzjoni inqas minn dak mixtieq u għall-prevalenza ta’ tipi ta’ innovazzjonijiet klassiċi, bħal dawk fil-mekkanika, il-varjetajiet, dawk marbutin ma’ swieq ġodda, l-ipproċessar dirett, tekniki ġodda ta’ kultivazzjoni u ċertifikazzjoni. Fil-fehma tal-KESE, l-inizjattiva tal-EPI “Produttività u sostenibbiltà fil-qasam agrikolu” tagħti kontribut importanti lill-innovazzjoni fl-agrikoltura permezz tal-ħolqien ta’ netwerk ta’ operaturi u l-konnessjoni bejn il-positijiet fejn tinħoloq l-innovazzjoni u dawk fejn l-innovazzjoni tiġi adottata.

| 5.8 | Il-KESE jfakkar li l-propensità għall-innovazzjoni fl-agrikoltura hija influwenzata wkoll mill-karatteristiċi individwali tal-imprendituri jew il-familji tagħhom, mill-karatteristiċi strutturali speċifiċi tal-intrapriża għall-kundizzjonijiet tas-suq u l-kuntest ġenerali (kulturali u istituzzjonali) li fihom jaħdmu l-intrapriżi F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li hemm bżonn li jiġu integrati l-inizjattivi tal-gruppi operattivi tal-EPI b’miżuri fil-qasam tat-tiġdid ġenerazzjonali, tal-assistenza teknika, tat-taħriġ speċjalment għall-bdiewa żgħażagħ, tal-appoġġ għall-investimenti strutturali, tal-promozzjoni u l-iżvilupp ta’ prodotti agrikoli, tal-ħolqien ta’ niċeċ ġodda fis-suq (pereżempju il-ktajjen qosra) u tad-diversifikazzjoni tad-dħul tal-intrapriża permezz tal-aċċess prijoritarju għar-riżorsi li jeżistu fil-Programmi ta’ żvilupp rurali. |
| --- | --- |

5.8

Il-KESE jfakkar li l-propensità għall-innovazzjoni fl-agrikoltura hija influwenzata wkoll mill-karatteristiċi individwali tal-imprendituri jew il-familji tagħhom, mill-karatteristiċi strutturali speċifiċi tal-intrapriża għall-kundizzjonijiet tas-suq u l-kuntest ġenerali (kulturali u istituzzjonali) li fihom jaħdmu l-intrapriżi F’dan ir-rigward, il-KESE jqis li hemm bżonn li jiġu integrati l-inizjattivi tal-gruppi operattivi tal-EPI b’miżuri fil-qasam tat-tiġdid ġenerazzjonali, tal-assistenza teknika, tat-taħriġ speċjalment għall-bdiewa żgħażagħ, tal-appoġġ għall-investimenti strutturali, tal-promozzjoni u l-iżvilupp ta’ prodotti agrikoli, tal-ħolqien ta’ niċeċ ġodda fis-suq (pereżempju il-ktajjen qosra) u tad-diversifikazzjoni tad-dħul tal-intrapriża permezz tal-aċċess prijoritarju għar-riżorsi li jeżistu fil-Programmi ta’ żvilupp rurali.

| 5.9 | Il-KESE jfakkar li, fl-ambitu tal-programmazzjoni għall-iżvilupp rurali 2007-2013, iddaħħlet miżura ġdida mmirata li tippromovi esperjenzi ġodda ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp ta’ prodotti, proċessi u teknoloġiji ġodda fis-settur tal-agrikoltura u dak alimentari u f’dak tal-foresterija (11). Il-KESE jqis li għandha tiġi assigurata l-koordinazzjoni u s-sinerġija bejn l-azzjonijiet tal-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu” u dawn l-inizjattivi li twettqu fl-ambitu tal-iżvilupp rurali. F’dan ir-rigward, għandhom jiġu analizzati l-problemi u l-punti ta’ saħħa li s’issa ħarġu fl-implimentazzjoni tal-proġetti ta’ kooperazzjoni, biex jiġu kkunsidrati fl-ippjanar operattiv tal-miżuri tal-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu”. |
| --- | --- |

5.9

Il-KESE jfakkar li, fl-ambitu tal-programmazzjoni għall-iżvilupp rurali 2007-2013, iddaħħlet miżura ġdida mmirata li tippromovi esperjenzi ġodda ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp ta’ prodotti, proċessi u teknoloġiji ġodda fis-settur tal-agrikoltura u dak alimentari u f’dak tal-foresterija (11). Il-KESE jqis li għandha tiġi assigurata l-koordinazzjoni u s-sinerġija bejn l-azzjonijiet tal-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu” u dawn l-inizjattivi li twettqu fl-ambitu tal-iżvilupp rurali. F’dan ir-rigward, għandhom jiġu analizzati l-problemi u l-punti ta’ saħħa li s’issa ħarġu fl-implimentazzjoni tal-proġetti ta’ kooperazzjoni, biex jiġu kkunsidrati fl-ippjanar operattiv tal-miżuri tal-EPI “Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu”.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2010) 546 final - Inizjattiva Ewlenija Ewropa 2020 Unjoni tal-Innovazzjoni

1

Inizjattiva Ewlenija Ewropa 2020 Unjoni tal-Innovazzjoni

(2)  COM(2012) 83 final - Il-progress tal-Pjan Strateġiku tal-Implimentazzjoni tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar it-Tixjiħ Attiv u b’Saħħtu

2

Il-progress tal-Pjan Strateġiku tal-Implimentazzjoni tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar it-Tixjiħ Attiv u b

Saħħtu

(3)  COM(2012) 82 final - Il-materja prima ssir disponibbli għall-benesseri tal-Ewropa fil-ġejjieni - proposta għal sħubija Ewropea tal-innovazzjoni dwar il-materja prima.

3

Il-materja prima ssir disponibbli għall-benesseri tal-Ewropa fil-ġejjieni - proposta għal sħubija Ewropea tal-innovazzjoni dwar il-materja prima.

(4)  COM(2012) 79 final - is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni - Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu

4

is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni - Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu

(5)  COM(2012) 216 final - is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma.

5

is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma.

(6)  Opinjoni tal-KESE dwar Unjoni tal-Innovazzjoni (ĠU C 132, 3.5.2011 p. 39, punt 3.5).

6

Unjoni tal-Innovazzjoni

(7)  Opinjoni tal-KESE dwar Unjoni tal-Innovazzjoni (ĠU C 132, 3.5.2011 p. 39, punt 4.4).

7

Unjoni tal-Innovazzjoni

(8)  Opinjoni tal-KESE dwar Il-futur tal-bdiewa żgħażagħ tal-Ewropa (ĠU C 376, 22.12.2011, p. 19-24, punt 3.5), Opinjoni tal-KESE dwar Ir-rwol tan-nisa meħtieġ għal mudell ta’ żvilupp u ta’ innovazzjoni fl-agrikoltura u fiż-żoni rurali(ĠU C 299, 4.10.2012, p. 29-33).

8

Il-futur tal-bdiewa żgħażagħ tal-Ewropa

Ir-rwol tan-nisa meħtieġ għal mudell ta

żvilupp u ta

innovazzjoni fl-agrikoltura u fiż-żoni rurali

(9)  Opinjoni tal-KESE dwar Ir-riforma tal-PAK fl-2013 (ĠU C 354, 28.12.2010, p. 35-42), Opinjoni tal-KESE dwar Il-PAK fid-dawl tas-sena 2020 (ĠU C 191, 29.06.2012, p. 116-129), Opinjoni tal-KESE dwar Il-futur tal-PAK (ĠU C 132, 3.5.2011, p. 63-70).

9

Ir-riforma tal-PAK fl-2013

Il-PAK fid-dawl tas-sena 2020

Il-futur tal-PAK

(10)  Opinjoni tal-KESE dwar Riċerka Agrikola (ĠU C 128, 18.5.2010, p. 107, punt 1.3).

10

Riċerka Agrikola

(11)  Artikolu 29, ir-Regolament tal-Kunsill Nru 1698/2005 dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR).

11

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/125 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/125

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1342/2008 tat-18 ta’ Diċembru 2008 li jistabbilixxi pjan għal perjodu fit-tul għall-istokkijiet tal-merluzz u għas-sajd li jisfrutta dawk l-istokkijiet”

COM(2012) 498 final

2013/C 44/22

Relatur uniku: is-Sur BURNS

Nhar l-1 ta’ Ottubru 2012, il-Kunsill iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 43(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li jikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1342/2008 tat-18 ta’ Diċembru 2008 li jistabbilixxi pjan għal perjodu fit-tul għall-istokkijiet tal-merluzz u għas-sajd li jisfrutta dawk l-istokkijiet

COM(2012) 498 final.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-22 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’131 vot favur, vot wieħed (1) kontra u 2 astensjonijiet.

1.   Konklużjoni

| 1.1 | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon din il-proposta. Madankollu, għad fadal xi numru żgħir, iżda xorta waħda importanti, ta’ kwistjonijiet li għadhom mhux solvuti. Il-prijorità immedjata hija li jkun hemm l-adozzjoni bikrija tar-regolament il-ġdid. |
| --- | --- |

1.1

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon din il-proposta. Madankollu, għad fadal xi numru żgħir, iżda xorta waħda importanti, ta’ kwistjonijiet li għadhom mhux solvuti. Il-prijorità immedjata hija li jkun hemm l-adozzjoni bikrija tar-regolament il-ġdid.

2.   Daħla

| 2.1 | Ir-reviżjoni tal-Pjan għal perjodu fit-tul għall-istokkijiet tal-merluzz (1) hija kwistjoni fundamentalment importanti mhux biss għall-benesseri tal-istokkijiet ikkonċernati, iżda wkoll minħabba li din hija s-sors tal-kontroll tal-isforz (ġranet fuq il-baħar) għal diversi flotot. Din tinkludi tnaqqis awtomatiku annwali, taħt ċerti kundizzjonijiet bioloġiċi, kemm tal-isforz kif ukoll tal-qabda totali permissibli. Dan it-tnaqqis iseħħ ikun xi jkun il-livell ta’ titjib tal-istokk, u jiġi applikat jekk it-titjib ma jsirx strettament skont il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-pjan. It-tnaqqis fl-isforz kien estremament sever: bl-użu tal-flotta Skoċċiża tal-ħut abjad bħala eżempju, il-ġranet disponibbli fuq il-baħar għal kull bastiment għandhom jitnaqqsu sal-2014 sa 50 % tal-livell tal-2011. Filwaqt li t-tnaqqis tal-isforz għandu l-għan li jnaqqas proporzjonalment il-mortalità tal-merluzz, it-tnaqqis bin-nofs tal-ħin fuq il-baħar ifisser tnaqqis bin-nofs tal-attività tas-sajd. |
| --- | --- |

2.1

Ir-reviżjoni tal-Pjan għal perjodu fit-tul għall-istokkijiet tal-merluzz (1) hija kwistjoni fundamentalment importanti mhux biss għall-benesseri tal-istokkijiet ikkonċernati, iżda wkoll minħabba li din hija s-sors tal-kontroll tal-isforz (ġranet fuq il-baħar) għal diversi flotot. Din tinkludi tnaqqis awtomatiku annwali, taħt ċerti kundizzjonijiet bioloġiċi, kemm tal-isforz kif ukoll tal-qabda totali permissibli. Dan it-tnaqqis iseħħ ikun xi jkun il-livell ta’ titjib tal-istokk, u jiġi applikat jekk it-titjib ma jsirx strettament skont il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-pjan. It-tnaqqis fl-isforz kien estremament sever: bl-użu tal-flotta Skoċċiża tal-ħut abjad bħala eżempju, il-ġranet disponibbli fuq il-baħar għal kull bastiment għandhom jitnaqqsu sal-2014 sa 50 % tal-livell tal-2011. Filwaqt li t-tnaqqis tal-isforz għandu l-għan li jnaqqas proporzjonalment il-mortalità tal-merluzz, it-tnaqqis bin-nofs tal-ħin fuq il-baħar ifisser tnaqqis bin-nofs tal-attività tas-sajd.

3.   Sfond

| 3.1 | Pjan inizjali tal-irkupru tal-merluzz daħal fis-seħħ fil-bidu tal-2004 (2), segwit fil-bidu tal-2009 mill-Pjan attwali għall-perjodu fit-tul għall-merluzz. Immirati sabiex inaqqsu l-mortalità tal-ħut, l-istrumenti ta’ ġestjoni fil-pjani kienu t-tnaqqis fil-qabda totali permissibbli (imkejla bħala ħatt l-art) u, l-aktar importanti fil-pjan attwali, tnaqqis awtomatiku sena wara sena fl-isforz. Jekk nużaw l-istess eżempju t’hawn fuq, l-effetti fuq il-flotta Skoċċiża tal-miżuri mmirati fl-irkupru tal-merluzz kienu profondi. B’mod partikolari, it-tnaqqis awtomatiku tal-isforz skont it-termini tal-pjan kellu effetti ekonomiċi dannużi ħafna mingħajr ma ħalla l-benefiċċji mistennija fuq l-istokk. |
| --- | --- |

3.1

Pjan inizjali tal-irkupru tal-merluzz daħal fis-seħħ fil-bidu tal-2004 (2), segwit fil-bidu tal-2009 mill-Pjan attwali għall-perjodu fit-tul għall-merluzz. Immirati sabiex inaqqsu l-mortalità tal-ħut, l-istrumenti ta’ ġestjoni fil-pjani kienu t-tnaqqis fil-qabda totali permissibbli (imkejla bħala ħatt l-art) u, l-aktar importanti fil-pjan attwali, tnaqqis awtomatiku sena wara sena fl-isforz. Jekk nużaw l-istess eżempju t’hawn fuq, l-effetti fuq il-flotta Skoċċiża tal-miżuri mmirati fl-irkupru tal-merluzz kienu profondi. B’mod partikolari, it-tnaqqis awtomatiku tal-isforz skont it-termini tal-pjan kellu effetti ekonomiċi dannużi ħafna mingħajr ma ħalla l-benefiċċji mistennija fuq l-istokk.

| 3.2 | Skont l-Artikolu 34 tiegħu, il-pjan attwali kellu jiġu rivedut mhux aktar tard mit-tielet sena tal-applikazzjoni. Għalhekk ir-reviżjoni li qed issir bħalissa hija tard. Fl-aħħar tal-2012, wara li kien hemm xi messaġġi mill-Kummissarju li ħolqu l-konfużjoni, il-Kummissjoni issa ddikjarat l-intenzjoni tagħha li tipproponi pjan pluriennali għal ħafna speċijiet sabiex jissosistwixxi l-pjan tal-merluzz. Dan bla dubju ser jieħu l-ħin, speċjalment peress li x-xjenza li fuqha huwa bbażat għadha mhux disponibbli. Madankollu, issa hemm kunsens b’saħħtu fl-Istati Membri tas-sajd li mhux ser jaċċettaw aktar tnaqqis awtomatiku tal-isforz. |
| --- | --- |

3.2

Skont l-Artikolu 34 tiegħu, il-pjan attwali kellu jiġu rivedut mhux aktar tard mit-tielet sena tal-applikazzjoni. Għalhekk ir-reviżjoni li qed issir bħalissa hija tard. Fl-aħħar tal-2012, wara li kien hemm xi messaġġi mill-Kummissarju li ħolqu l-konfużjoni, il-Kummissjoni issa ddikjarat l-intenzjoni tagħha li tipproponi pjan pluriennali għal ħafna speċijiet sabiex jissosistwixxi l-pjan tal-merluzz. Dan bla dubju ser jieħu l-ħin, speċjalment peress li x-xjenza li fuqha huwa bbażat għadha mhux disponibbli. Madankollu, issa hemm kunsens b’saħħtu fl-Istati Membri tas-sajd li mhux ser jaċċettaw aktar tnaqqis awtomatiku tal-isforz.

| 3.3 | Peress li mhux ser ikun hemm reviżjoni totali tal-pjan fil-futur qrib, il-Kummissjoni għamlet il-proposta msemmija hawn fuq għal bidla fuq perjodu qasir. Kumplikazzjoni f’dan il-proċess ġejja mill-bżonn li l-pjan attwali jsir konformi kemm jista’ jkun malajr mat-TFUE, peress li l-Kunsill m’għadx għandu s-setgħa legali li waħdu japprova l-proċessi fi ħdan il-pjan. Dan ser iwassal għal diffikultajiet legali fit-triq lejn kwalunkwe azzjoni immedjata mill-Kunsill sal-aħħar tal-2012 bil-għan li jittaffew l-effetti ta’ tnaqqis eċċessiv fl-isforz. |
| --- | --- |

3.3

Peress li mhux ser ikun hemm reviżjoni totali tal-pjan fil-futur qrib, il-Kummissjoni għamlet il-proposta msemmija hawn fuq għal bidla fuq perjodu qasir. Kumplikazzjoni f’dan il-proċess ġejja mill-bżonn li l-pjan attwali jsir konformi kemm jista’ jkun malajr mat-TFUE, peress li l-Kunsill m’għadx għandu s-setgħa legali li waħdu japprova l-proċessi fi ħdan il-pjan. Dan ser iwassal għal diffikultajiet legali fit-triq lejn kwalunkwe azzjoni immedjata mill-Kunsill sal-aħħar tal-2012 bil-għan li jittaffew l-effetti ta’ tnaqqis eċċessiv fl-isforz.

4.   Fatturi xjentifiċi

| 4.1 | Il-pjan għall-merluzz kien ikkunsidrat formalment mill-Kunsill Internazzjonali għall-Esplorazzjoni tal-Baħar (ICES) u mill-Kumitat Xjentifiki Tekniku u Ekonomiku għas-Sajd (STECF) fl-2011. Il-Kunsilli Reġjonali Konsultattiv kemm tal-Baħar tat-Tramuntana kif ukoll tal-Baħar tal-Majjistral ikkontribwixxew it-tnejn li huma għal dak il-proċess filwaqt li l-korpi xjentifiċi u l-kunsilli reġjonali konsultattivi qablu dwar dan li:






  — | Il-pjan għall-merluzz mhux qed jilħaq l-objettiv primarju tiegħu li jnaqqas il-Mortalità tas-Sajd (F) tal-merluzz. |
| --- | --- | --- |

4.1

Il-pjan għall-merluzz kien ikkunsidrat formalment mill-Kunsill Internazzjonali għall-Esplorazzjoni tal-Baħar (ICES) u mill-Kumitat Xjentifiki Tekniku u Ekonomiku għas-Sajd (STECF) fl-2011. Il-Kunsilli Reġjonali Konsultattiv kemm tal-Baħar tat-Tramuntana kif ukoll tal-Baħar tal-Majjistral ikkontribwixxew it-tnejn li huma għal dak il-proċess filwaqt li l-korpi xjentifiċi u l-kunsilli reġjonali konsultattivi qablu dwar dan li:

—

Il-pjan għall-merluzz mhux qed jilħaq l-objettiv primarju tiegħu li jnaqqas il-Mortalità tas-Sajd (F) tal-merluzz.

| — | Il-Kumitat Xjentifiku Tekniku u Ekonomiku għas-Sajd jaqbel mal-fehma tal-industrija li m’għandux ikun mistenni li l-F ssegwi t-tendenzi fl-isforz b’mod lineari. |
| --- | --- |

—

Il-Kumitat Xjentifiku Tekniku u Ekonomiku għas-Sajd jaqbel mal-fehma tal-industrija li m’għandux ikun mistenni li l-F ssegwi t-tendenzi fl-isforz b’mod lineari.

| — | Valutazzjoni analitika sħiħa hija disponibbli biss għall-Baħar tat-Tramuntana. Hemm valutazzjoni għall-Punent tal-Iskozja, iżda din tindika biss it-tendenzi. Fil-Baħar tat-Tramuntana, l-F naqset tassew u żdiedet il-bijomassa ta’ stokk riproduttiv (B) iżda mhux bir-rata mitluba mill-pjan. Għandu jiġi nnotat li l-Pjan ta’ Rkupru għall-Merluzz tal-2004 għandu mira għall-F li issa qed tinkiseb, u li kien ġie antiċipat perjodu ta’ rkupru ta’ 10 snin. |
| --- | --- |

—

Valutazzjoni analitika sħiħa hija disponibbli biss għall-Baħar tat-Tramuntana. Hemm valutazzjoni għall-Punent tal-Iskozja, iżda din tindika biss it-tendenzi. Fil-Baħar tat-Tramuntana, l-F naqset tassew u żdiedet il-bijomassa ta’ stokk riproduttiv (B) iżda mhux bir-rata mitluba mill-pjan. Għandu jiġi nnotat li l-Pjan ta’ Rkupru għall-Merluzz tal-2004 għandu mira għall-F li issa qed tinkiseb, u li kien ġie antiċipat perjodu ta’ rkupru ta’ 10 snin.

| — | Għall-Punent tal-Iskozja, minkejja tnaqqis tassew sinifikanti fil-livelli tal-isforz, l-F totali għadha għolja. Huwa konkluż li hemm involuti fatturi oħrajn inkluża sottovalutazzjoni tal-predazzjoni. |
| --- | --- |

—

Għall-Punent tal-Iskozja, minkejja tnaqqis tassew sinifikanti fil-livelli tal-isforz, l-F totali għadha għolja. Huwa konkluż li hemm involuti fatturi oħrajn inkluża sottovalutazzjoni tal-predazzjoni.

| — | Waqt li jiġi nnotat li l-valutazzjoni formali kollha tal-istokk qiegħda b’lura minħabba l-proċessi tagħha, u li l-ġudizzju tas-sajjieda involuti ġeneralment jiġi qabel il-produzzjoni b’mod preċiż, l-irkupru tal-merluzz fir-realtà huwa meqjus li wasal fi stadju ħafna aktar avvanzat milli huwa ssuġġerit. |
| --- | --- |

—

Waqt li jiġi nnotat li l-valutazzjoni formali kollha tal-istokk qiegħda b’lura minħabba l-proċessi tagħha, u li l-ġudizzju tas-sajjieda involuti ġeneralment jiġi qabel il-produzzjoni b’mod preċiż, l-irkupru tal-merluzz fir-realtà huwa meqjus li wasal fi stadju ħafna aktar avvanzat milli huwa ssuġġerit.

5.   Kummenti ġenerali

| 5.1 | B’mod ġenerali, il-proposta hija milqugħa b’sodisfazzjon. L-emendi għall-pjan attwali għandhom, jekk jiġu implimentati tajjeb, iwittu t-triq sabiex jinkisbu l-għanijiet u tiġi evitata aktar ħsara ekonomika li ma tħalli l-ebda benefiċċju bijoloġiku. |
| --- | --- |

5.1

B’mod ġenerali, il-proposta hija milqugħa b’sodisfazzjon. L-emendi għall-pjan attwali għandhom, jekk jiġu implimentati tajjeb, iwittu t-triq sabiex jinkisbu l-għanijiet u tiġi evitata aktar ħsara ekonomika li ma tħalli l-ebda benefiċċju bijoloġiku.

6.   Kummenti speċifiċi

6.1   Valuri ta’ referenza u użu

| 6.1.1 | Il-bidliet fl-Artikolu 4 għandhom l-għan li jagħlqu l-possibbiltà, mhux prevista, li l-Istati Membri jużaw livelli ogħla tal-isforz minn dawk li l-pjan kien maħsub li jippermetti, sempliċiment billi jibdlu l-metodi użati għall-kalkolu tal-isforz meta jkunu qed jiġu stabbiliti l-valuri ta’ referenza u dawk użati meta jkun qed jiġi kkalkulat l-użu. |
| --- | --- |

6.1.1

Il-bidliet fl-Artikolu 4 għandhom l-għan li jagħlqu l-possibbiltà, mhux prevista, li l-Istati Membri jużaw livelli ogħla tal-isforz minn dawk li l-pjan kien maħsub li jippermetti, sempliċiment billi jibdlu l-metodi użati għall-kalkolu tal-isforz meta jkunu qed jiġu stabbiliti l-valuri ta’ referenza u dawk użati meta jkun qed jiġi kkalkulat l-użu.

| 6.1.2 | Mingħajr ma jammetti l-fehma tiegħu li l-kontroll tal-isforz intwera li kien strument ftit preċiż u ineffiċjenti ħafna, il-KESE jqis li huwa raġonevoli u loġiku li l-Istati Membri jintalbu jikkalkulaw l-użu tal-isforz fuq bażi konsistenti koerenti mal-valuri ta’ referenza ta’ sforzi stabbiliti. |
| --- | --- |

6.1.2

Mingħajr ma jammetti l-fehma tiegħu li l-kontroll tal-isforz intwera li kien strument ftit preċiż u ineffiċjenti ħafna, il-KESE jqis li huwa raġonevoli u loġiku li l-Istati Membri jintalbu jikkalkulaw l-użu tal-isforz fuq bażi konsistenti koerenti mal-valuri ta’ referenza ta’ sforzi stabbiliti.

6.2   Stokkijiet b’nuqqas ta’ data

| 6.2.1 | Fl-Artikolu 9, proċedura għall-iffissar tat-TACs meta ma jkunx hemm it-tagħrif meħtieġ biex wieħed japplika l-Artikolu 7 jew 8. Minflok it-tnaqqis awtomatiku ta’ 25 %, qed jiġi propost li wieħed juża approċċ ta’ każ b’każ, u għaldaqstant approċċ iktar flessibbli, filwaqt li wieħed jibqa’ jibbaża sewwa fuq il-pariri xjentifiċi disponibbli. |
| --- | --- |

6.2.1

Fl-Artikolu 9, proċedura għall-iffissar tat-TACs meta ma jkunx hemm it-tagħrif meħtieġ biex wieħed japplika l-Artikolu 7 jew 8. Minflok it-tnaqqis awtomatiku ta’ 25 %, qed jiġi propost li wieħed juża approċċ ta’ każ b’każ, u għaldaqstant approċċ iktar flessibbli, filwaqt li wieħed jibqa’ jibbaża sewwa fuq il-pariri xjentifiċi disponibbli.

| 6.2.2 | Il-possibbiltà li l-Kunsill japplika tnaqqis fl-isforz u fit-TACs li jkun inqas mit-tnaqqis awtomatiku ta’ 25 % għall-istokkijiet skont kif meħtieġ mill-pjan attwali fil-każijiet fejn il-valutazzjonijiet analitiċi mhumiex disponibbli, hija proposta għaqlija u proporzjonata, li għandha tippermetti lill-Kunsill li japplika approċċ każ b’każ fid-dawl tal-aktar parir xjentifiku komprensiv disponibbli. |
| --- | --- |

6.2.2

Il-possibbiltà li l-Kunsill japplika tnaqqis fl-isforz u fit-TACs li jkun inqas mit-tnaqqis awtomatiku ta’ 25 % għall-istokkijiet skont kif meħtieġ mill-pjan attwali fil-każijiet fejn il-valutazzjonijiet analitiċi mhumiex disponibbli, hija proposta għaqlija u proporzjonata, li għandha tippermetti lill-Kunsill li japplika approċċ każ b’każ fid-dawl tal-aktar parir xjentifiku komprensiv disponibbli.

6.3   Eżenzjonijiet għall-bastimenti li jaqbdu ammonti negliġibbli ta’ merluzz

| 6.3.1 | Dak li qabel kien l-Artikolu 11 qed jinqasam fl-Artikolu 11, l-Artikolu 11a u l-Artikolu 11b. Minflok ma jingħataw eżenzjonijiet lil gruppi ta’ bastimenti speċifikati minn kull Stat Membru, l-eżenzjonijiet issa huma bbażati fuq kriterji li jkunu japplikaw, b’mod ġenerali, għal kwalunkwe bastiment li jilħaqhom, irrispettivament mill-Istat Membru fejn ikun irreġistrat. L-Artikolu emendat jevita wkoll il-bżonn li l-Kunsill jaġġusta kontinwament ix-xenarju ta’ referenza. |
| --- | --- |

6.3.1

Dak li qabel kien l-Artikolu 11 qed jinqasam fl-Artikolu 11, l-Artikolu 11a u l-Artikolu 11b. Minflok ma jingħataw eżenzjonijiet lil gruppi ta’ bastimenti speċifikati minn kull Stat Membru, l-eżenzjonijiet issa huma bbażati fuq kriterji li jkunu japplikaw, b’mod ġenerali, għal kwalunkwe bastiment li jilħaqhom, irrispettivament mill-Istat Membru fejn ikun irreġistrat. L-Artikolu emendat jevita wkoll il-bżonn li l-Kunsill jaġġusta kontinwament ix-xenarju ta’ referenza.

| 6.3.2 | L-ostakli amministrattivi li għandhom jingħelbu sabiex jinkisbu l-eżenzjonijiet għall-bastimenti li jaqbdu ammonti negliġibbli ta’ merluzz kienu sproporzjonati u dgħajfu l-intenzjoni ta’ din id-dispożizzjoni. Għalhekk, il-KESE jilqa’ din is-semplifikazzjoni tal-arranġamenti għall-għoti tal-eżenzjonijiet. |
| --- | --- |

6.3.2

L-ostakli amministrattivi li għandhom jingħelbu sabiex jinkisbu l-eżenzjonijiet għall-bastimenti li jaqbdu ammonti negliġibbli ta’ merluzz kienu sproporzjonati u dgħajfu l-intenzjoni ta’ din id-dispożizzjoni. Għalhekk, il-KESE jilqa’ din is-semplifikazzjoni tal-arranġamenti għall-għoti tal-eżenzjonijiet.

| 6.3.3 | Hemm bżonn li jiġi ċċarat kif l-eżenzjonijiet il-ġodda ser jaħdmu f’rabta mad-duplikazzjoni potenzjali bejn is-selettività tal-irkaptu, id-distribuzzjoni spazjali tal-qabdiet u l-fond. Pereżempju, xi rkaptu li jintuża f’żoni b’densità għolja ta’ merluzz jaqbad ammonti żgħar ħafna ta’ merluzz; bl-istess mod, xi rkaptu li jintuża f’żoni b’densità baxxa ta’ merluzz jista’ jaqbad ammonti sostanzjali ta’ merluzz. |
| --- | --- |

6.3.3

Hemm bżonn li jiġi ċċarat kif l-eżenzjonijiet il-ġodda ser jaħdmu f’rabta mad-duplikazzjoni potenzjali bejn is-selettività tal-irkaptu, id-distribuzzjoni spazjali tal-qabdiet u l-fond. Pereżempju, xi rkaptu li jintuża f’żoni b’densità għolja ta’ merluzz jaqbad ammonti żgħar ħafna ta’ merluzz; bl-istess mod, xi rkaptu li jintuża f’żoni b’densità baxxa ta’ merluzz jista’ jaqbad ammonti sostanzjali ta’ merluzz.

| 6.3.4 | Il-kumitati reġjonali konsultattivi għandhom ikunu involuti sabiex jiġu ddeterminati l-kriterji użati għad-definizzjoni taż-żoni densi ta’ merluzz u kif l-approċċ il-ġdid ser jiġi applikat fil-prattika. |
| --- | --- |

6.3.4

Il-kumitati reġjonali konsultattivi għandhom ikunu involuti sabiex jiġu ddeterminati l-kriterji użati għad-definizzjoni taż-żoni densi ta’ merluzz u kif l-approċċ il-ġdid ser jiġi applikat fil-prattika.

| 6.3.5 | Il-miżuri tranżizzjonali ser jiżguraw li l-gruppi ta’ bastimenti li huma diġà esklużi ser ikunu soġġetti għall-kriterji li kienu fis-seħħ fi żmien l-esklużjoni tagħhom. |
| --- | --- |

6.3.5

Il-miżuri tranżizzjonali ser jiżguraw li l-gruppi ta’ bastimenti li huma diġà esklużi ser ikunu soġġetti għall-kriterji li kienu fis-seħħ fi żmien l-esklużjoni tagħhom.

| 6.3.6 | Jagħmel sens li tinżamm il-kontinwità fil-każ li l-gruppi ta’ bastimenti jkunu diġà ssodisfaw il-kriterji eżistenti ta’ eżenzjoni |
| --- | --- |

6.3.6

Jagħmel sens li tinżamm il-kontinwità fil-każ li l-gruppi ta’ bastimenti jkunu diġà ssodisfaw il-kriterji eżistenti ta’ eżenzjoni

6.4   Sajd iddokumentat bis-sħiħ – eżenzjoni tal-isforz

| 6.4.1 | Qed jiddaħħal Artikolu ġdid – l-Artikolu 11c. Il-bastimenti involuti fi provi tal-attivitajiet tas-sajd iddokumentati bis-sħiħ, fejn il-qabdiet kollha jingħaddu u jitnaqqsu mill-kwota, qed jiġu eżentati mir-reġim tal-isforz tas-sajd. |
| --- | --- |

6.4.1

Qed jiddaħħal Artikolu ġdid – l-Artikolu 11c. Il-bastimenti involuti fi provi tal-attivitajiet tas-sajd iddokumentati bis-sħiħ, fejn il-qabdiet kollha jingħaddu u jitnaqqsu mill-kwota, qed jiġu eżentati mir-reġim tal-isforz tas-sajd.

| 6.4.2 | Huwa kompletament loġiku li r-reġim tal-isforz jeskludi dawk il-bastimenti li jistgħu jipprovdu qabdiet iddokumentati bis-sħiħ, peress li l-kontribut tagħhom għall-mortalità tal-merluzz huwa rreġistrat kollu u jibqa’ fi ħdan il-kwota awtorizzata. Għalhekk, m’hemm l-ebda loġika li dawn jibqgħu jiġu inklużi. Madankollu l-KESE ma jistax jifhem il-loġika wara l-projbizzjoni fuq it-trasferimenti tal-kwota lil u minn dawn il-bastimenti. L-iktar punt importanti huwa li jista’ jintwera tnaqqis sostanzjali tar-rimi fil-Baħar tat-Tramuntana minn mindu ġie introdott is-sajd iddokumentat bis-sħiħ. Fl-agħar każ, il-KESE jqis li din il-miżura, li ma tantx kienet maħsuba tajjeb, ser timpedixxi l-bastimenti milli jipparteċipaw fil-provi għall-kwoti tal-qabdiet u għalhekk ser tkun totalment kontroproduttiva. Il-KESE jaħseb li hemm bżonn ta’ aktar informazzjoni mill-Istati Membri u diskussjoni sabiex tiġi ċċarata l-pożizzjoni, iżda b’mod ġenerali l-ġestjoni tal-kwota hija qasam ta’ kompetenza tal-Istati Membri u għandha tibqa’ hekk. |
| --- | --- |

6.4.2

Huwa kompletament loġiku li r-reġim tal-isforz jeskludi dawk il-bastimenti li jistgħu jipprovdu qabdiet iddokumentati bis-sħiħ, peress li l-kontribut tagħhom għall-mortalità tal-merluzz huwa rreġistrat kollu u jibqa’ fi ħdan il-kwota awtorizzata. Għalhekk, m’hemm l-ebda loġika li dawn jibqgħu jiġu inklużi. Madankollu l-KESE ma jistax jifhem il-loġika wara l-projbizzjoni fuq it-trasferimenti tal-kwota lil u minn dawn il-bastimenti. L-iktar punt importanti huwa li jista’ jintwera tnaqqis sostanzjali tar-rimi fil-Baħar tat-Tramuntana minn mindu ġie introdott is-sajd iddokumentat bis-sħiħ. Fl-agħar każ, il-KESE jqis li din il-miżura, li ma tantx kienet maħsuba tajjeb, ser timpedixxi l-bastimenti milli jipparteċipaw fil-provi għall-kwoti tal-qabdiet u għalhekk ser tkun totalment kontroproduttiva. Il-KESE jaħseb li hemm bżonn ta’ aktar informazzjoni mill-Istati Membri u diskussjoni sabiex tiġi ċċarata l-pożizzjoni, iżda b’mod ġenerali l-ġestjoni tal-kwota hija qasam ta’ kompetenza tal-Istati Membri u għandha tibqa’ hekk.

6.5   Flessibbiltà fl-istabbiliment tal-qabdiet totali permissibbli u l-livelli ta’ sforz

| 6.5.1 | Il-bidliet fl-Artikolu 12(4) qed isiru bl-istess raġunament li bih saru għall-Artikolu 9. |
| --- | --- |

6.5.1

Il-bidliet fl-Artikolu 12(4) qed isiru bl-istess raġunament li bih saru għall-Artikolu 9.

| 6.5.2 | Fl-Artikolu 12 qed jiddaħħal paragrafu ġdid – il-paragrafu 6. Dan il-paragrafu jipprevedi l-possibbiltà għall-Kunsill li jiddeċiedi li ma japplikax aktar tnaqqis fl-isforz tas-sajd, ladarba l-limitu massimu tal-isforz tas-sajd ikun tnaqqas għal erba’ snin konsekuttivi. |
| --- | --- |

6.5.2

Fl-Artikolu 12 qed jiddaħħal paragrafu ġdid – il-paragrafu 6. Dan il-paragrafu jipprevedi l-possibbiltà għall-Kunsill li jiddeċiedi li ma japplikax aktar tnaqqis fl-isforz tas-sajd, ladarba l-limitu massimu tal-isforz tas-sajd ikun tnaqqas għal erba’ snin konsekuttivi.

| 6.5.3 | L-awtorità flessibbli sabiex il-Kunsill ikun jista’ jiffriża t-tnaqqis fl-isforz meħtieġ skont il-pjan hija importanti sabiex tiġi evitata ħsara soċjoekonomika serja u irriversibbli lill-negozji tas-sajd u lill-komunitajiet tas-sajd. L-Istati Membri u l-kumitati reġjonali konsultattivi kif ukoll il-Kumitat Xjentifiku Tekniku u Ekonomiku għas-Sajd ġibdu l-attenzjoni għal dan l-approċċ dirett u disproporzjonat u l-konsegwenzi frekwentament kontroproduttivi li kienu r-riżultat ta’ dan. Il-konsegwenza l-aktar prinċipali ta’ din il-flessibbiltà l-ġdida ser tkun tnaqqis antiċipat fir-rimi. |
| --- | --- |

6.5.3

L-awtorità flessibbli sabiex il-Kunsill ikun jista’ jiffriża t-tnaqqis fl-isforz meħtieġ skont il-pjan hija importanti sabiex tiġi evitata ħsara soċjoekonomika serja u irriversibbli lill-negozji tas-sajd u lill-komunitajiet tas-sajd. L-Istati Membri u l-kumitati reġjonali konsultattivi kif ukoll il-Kumitat Xjentifiku Tekniku u Ekonomiku għas-Sajd ġibdu l-attenzjoni għal dan l-approċċ dirett u disproporzjonat u l-konsegwenzi frekwentament kontroproduttivi li kienu r-riżultat ta’ dan. Il-konsegwenza l-aktar prinċipali ta’ din il-flessibbiltà l-ġdida ser tkun tnaqqis antiċipat fir-rimi.

6.6   Kompożizzjoni tal-qabda matul il-perjodu ta’ ġestjoni

| 6.6.1 | L-Artikolu 13a) qed jinkiteb mill-ġdid sabiex jitneħħew id-differenzi fl-interpretazzjoni bejn il-verżjonijiet lingwistiċi differenti. Issa ġie ċċarat li r-rekwiżit li l-qabda tal-merluzz trid tkun ta’ inqas minn 5 % tal-qabda totali jirreferi għall-kompożizzjoni tal-qabda matul il-perjodu kollu ta’ ġestjoni, u mhux għall-kompożizzjoni tal-qabda ta’ kull vjaġġ. |
| --- | --- |

6.6.1

L-Artikolu 13a) qed jinkiteb mill-ġdid sabiex jitneħħew id-differenzi fl-interpretazzjoni bejn il-verżjonijiet lingwistiċi differenti. Issa ġie ċċarat li r-rekwiżit li l-qabda tal-merluzz trid tkun ta’ inqas minn 5 % tal-qabda totali jirreferi għall-kompożizzjoni tal-qabda matul il-perjodu kollu ta’ ġestjoni, u mhux għall-kompożizzjoni tal-qabda ta’ kull vjaġġ.

| 6.6.2 | Fid-dawl tar-riforma kontinwa tal-PKS u obbligu possibbli li l-qabdiet kollha jinħattu l-art, il-bidliet proposti li jkollhom l-effett li jitnaqqas ir-rimi tal-merluzz matur jintlaqgħu tajjeb. F’dan ir-rigward għandha tgħin il-flessibbiltà li jinkisbu r-rekwiżiti ta’ 5 % tal-kompożizzjoni tal-qabda tul il-perjodu kollu ta’ ġestjoni. |
| --- | --- |

6.6.2

Fid-dawl tar-riforma kontinwa tal-PKS u obbligu possibbli li l-qabdiet kollha jinħattu l-art, il-bidliet proposti li jkollhom l-effett li jitnaqqas ir-rimi tal-merluzz matur jintlaqgħu tajjeb. F’dan ir-rigward għandha tgħin il-flessibbiltà li jinkisbu r-rekwiżiti ta’ 5 % tal-kompożizzjoni tal-qabda tul il-perjodu kollu ta’ ġestjoni.

6.7   It-tnaqqis tar-rimi

| 6.7.1 | Fl-Artikolu 14, qed jissaħħaħ l-obbligu tal-Istati Membri li jindirizzaw il-kwistjoni tar-rimi minħabba li, skont ir-regolamentazzjoni attwali, dan mhuwiex il-każ, u l-livell ta’ kontroll u monitoraġġ qed jiġi speċifikat skont il-ġestjoni bbażata fuq ir-riskju. |
| --- | --- |

6.7.1

Fl-Artikolu 14, qed jissaħħaħ l-obbligu tal-Istati Membri li jindirizzaw il-kwistjoni tar-rimi minħabba li, skont ir-regolamentazzjoni attwali, dan mhuwiex il-każ, u l-livell ta’ kontroll u monitoraġġ qed jiġi speċifikat skont il-ġestjoni bbażata fuq ir-riskju.

| 6.7.2 | Il-KESE huwa tal-fehma li l-futur tal-ksib mill-ġdid tal-livelli ta’ stokk tal-merluzz jinsab f’li l-bastimenti tas-sajd jevitaw it-tipi differenti ta’ merluzz u li l-inċentivi ekonomiċi fl-industrija jsiru konformi mal-objettivi ta’ ġestjoni. Sa ċertu punt, l-inizjattivi sabiex jiġi evitat il-merluzz jidduplikaw dawk li jnaqqsu r-rimi. Fil-kuntest tal-iżbilanċ bejn il-qabdiet totali permissibbli għall-merluzz tal-Baħar tat-Tramuntana u l-abbundanza attwali tal-qabdiet, l-evitar tal-merluzz permezz ta’ għeluq fil-ħin reali, il-kwoti tal-qabdiet, l-irkaptu selettiv, evitar staġjonali u temporali kienu l-mezzi prinċipali li permezz tagħhom naqqset il-pressjoni fuq il-qabda tal-merluzz. Il-monitoraġġ u approċċ ibbażat fuq ir-riskju bla dubju ser jirriflettu dan. |
| --- | --- |

6.7.2

Il-KESE huwa tal-fehma li l-futur tal-ksib mill-ġdid tal-livelli ta’ stokk tal-merluzz jinsab f’li l-bastimenti tas-sajd jevitaw it-tipi differenti ta’ merluzz u li l-inċentivi ekonomiċi fl-industrija jsiru konformi mal-objettivi ta’ ġestjoni. Sa ċertu punt, l-inizjattivi sabiex jiġi evitat il-merluzz jidduplikaw dawk li jnaqqsu r-rimi. Fil-kuntest tal-iżbilanċ bejn il-qabdiet totali permissibbli għall-merluzz tal-Baħar tat-Tramuntana u l-abbundanza attwali tal-qabdiet, l-evitar tal-merluzz permezz ta’ għeluq fil-ħin reali, il-kwoti tal-qabdiet, l-irkaptu selettiv, evitar staġjonali u temporali kienu l-mezzi prinċipali li permezz tagħhom naqqset il-pressjoni fuq il-qabda tal-merluzz. Il-monitoraġġ u approċċ ibbażat fuq ir-riskju bla dubju ser jirriflettu dan.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1342/2008, ĠU L 348, 24.12.2008, p. 20-33.

1

(2)  Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 423/2004, ĠU L 70, 9.3.2004, p.8-11 (Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Chapter 04 Volume 07 p. 21-24)

2

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/128 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/128

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Pakkett dwar it-testijiet tal-affidabbiltà stradali li fih it-tliet dokumenti li ġejjin: il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-testijiet perjodiċi tal-affidabbiltà stradali għal vetturi bil-mutur u t-trejlers tagħhom u li jħassar id-Direttiva 2009/40/KE”

COM(2012) 380 final – 2012/0184 (COD),

“Il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 1999/37/KE dwar id-dokumenti ta’ reġistrazzjoni għall-vetturi”

COM(2012) 381 final – 2012/0185 (COD)

u “Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-ispezzjoni teknika waqt it-traġittt tal-affidabilità stradali ta’ vetturi kummerċjali li jiċċirkolaw fl-Unjoni u li jirrevoka d-Direttiva 2000/30/KE”

COM(2012) 382 final – 2012/0186 (COD)

2013/C 44/23

Relatur: is-Sur RANOCCHIARI

Nhar is-7 u l-10 ta’ Settembru u t-8 ta’ Ottubru 2012, u nhar il-11 ta’ Settembru 2012, il-Kunsill u l-Parlament Ewropew rispettivament iddeċidew, b’konformità mal-Artikoli 91 u 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

Pakkett dwar it-testijiet tal-affidabbiltà stradali li fih it-tliet dokumenti li ġejjin: il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-testijiet perjodiċi tal-affidabbiltà stradali għal vetturi bil-mutur u t-trejlers tagħhom u li jħassar id-Direttiva 2009/40/KE

COM(2012) 380 final — 2012/0184 (COD)

il-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 1999/37/KE dwar id-dokumenti ta’ reġistrazzjoni għall-vetturi

COM(2012) 381 final — 2012/0185 (COD)

il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-ispezzjoni teknika waqt it-traġitt tal-affidabilità stradali ta’ vetturi kummerċjali li jiċċirkolaw fl-Unjoni u li jirrevoka d-Direttiva 2000/30/KE

COM(2012) 382 final — 2012/0186 (COD).

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura, u s-Soċjetà tal-Informazzjoni, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar is-26 ta’ Novembru 2012

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’130 vot favur, 2 voti kontra u 2 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jaqbel mal-proposti tal-Kummissjoni u jappoġġjahom– għalkemm bir-riservi msemmijin aktar ’l isfel fl-Opinjoni – għal mill-anqas tliet raġunijiet:






  — | it-tnaqqis fl-inċidenti u l-konsegwenzi spiss traġiċi tagħhom għandu jsir dejjem aktar rilevanti, anke fid-dawl tal-fatt li hija mistennija żieda fit-traffiku fis-snin li ġejjin; |
| --- | --- | --- |

1.1

Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jaqbel mal-proposti tal-Kummissjoni u jappoġġjahom– għalkemm bir-riservi msemmijin aktar ’l isfel fl-Opinjoni – għal mill-anqas tliet raġunijiet:

—

it-tnaqqis fl-inċidenti u l-konsegwenzi spiss traġiċi tagħhom għandu jsir dejjem aktar rilevanti, anke fid-dawl tal-fatt li hija mistennija żieda fit-traffiku fis-snin li ġejjin;

| — | biex jintlaħaq l-objettiv tat-tnaqqis fl-inċidenti jinħtieġ sforz organiku u sinkronizzat li jmur lil hinn mill-kompetenzi individwali tal-Istati Membri individwali; |
| --- | --- |

—

biex jintlaħaq l-objettiv tat-tnaqqis fl-inċidenti jinħtieġ sforz organiku u sinkronizzat li jmur lil hinn mill-kompetenzi individwali tal-Istati Membri individwali;

| — | tinħtieġ uniformità akbar fir-regoli u t-testijiet sabiex is-sigurtà fit-toroq, li hija aspett fundamentali tal-ħajja soċjali, ma tkunx mhedda minn metodi u skedi mhux uniformi u, li f’ċerti każijiet, ma jaqblux ħafna bejniethom; |
| --- | --- |

—

tinħtieġ uniformità akbar fir-regoli u t-testijiet sabiex is-sigurtà fit-toroq, li hija aspett fundamentali tal-ħajja soċjali, ma tkunx mhedda minn metodi u skedi mhux uniformi u, li f’ċerti każijiet, ma jaqblux ħafna bejniethom;

| 1.2 | Il-KESE jinnota, iżda, li minkejja l-intenzjonijiet li tiġi segwita uniformità fil-qasam tal-previżjoni, il-metodu adottat mill-Kummissjoni fl-abbozzar tal-pakkett – metodu li juża kemm dispożizzjonijiet regolatorji kif ukoll liġijiet mhux vinkolanti – jagħti awtonomija konsiderevoli lill-Istati Membri. B’hekk, l-armonizzazzjoni sħiħa tal-kontrolli – li permezz tagħha t-testijiet u ċ-ċertifikati ta’ konformità maħruġin fi kwalunkwe wieħed mill-Istati Membri jiġu rikonoxxuti awtomatikament fl-Istati Membri l-oħrajn kollha – ser tkun diffiċli u tieħu iżjed fit-tul. |
| --- | --- |

1.2

Il-KESE jinnota, iżda, li minkejja l-intenzjonijiet li tiġi segwita uniformità fil-qasam tal-previżjoni, il-metodu adottat mill-Kummissjoni fl-abbozzar tal-pakkett – metodu li juża kemm dispożizzjonijiet regolatorji kif ukoll liġijiet mhux vinkolanti – jagħti awtonomija konsiderevoli lill-Istati Membri. B’hekk, l-armonizzazzjoni sħiħa tal-kontrolli – li permezz tagħha t-testijiet u ċ-ċertifikati ta’ konformità maħruġin fi kwalunkwe wieħed mill-Istati Membri jiġu rikonoxxuti awtomatikament fl-Istati Membri l-oħrajn kollha – ser tkun diffiċli u tieħu iżjed fit-tul.

| 1.3 | Barra minn hekk, fil-fehma tal-KESE, il-proċess tal-armonizzazzjoni mniedi hekk għandu jwassal b’mod naturali għall-ħolqien ta’ ċertifikat Ewropew ta’ konformità li jissostitwixxi liċ-ċertifikati nazzjonali attwaliu għandu jippermetti t-twettiq tat-testijiet perjodiċi fi kwalunkwe Stat Membru mingħajr l-obbligu li l-vettura trid tittieħed lura fl-Istat Membru fejn hija rreġistrata. |
| --- | --- |

1.3

Barra minn hekk, fil-fehma tal-KESE, il-proċess tal-armonizzazzjoni mniedi hekk għandu jwassal b’mod naturali għall-ħolqien ta’ ċertifikat Ewropew ta’ konformità li jissostitwixxi liċ-ċertifikati nazzjonali attwaliu għandu jippermetti t-twettiq tat-testijiet perjodiċi fi kwalunkwe Stat Membru mingħajr l-obbligu li l-vettura trid tittieħed lura fl-Istat Membru fejn hija rreġistrata.

| 1.4 | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kemm iż-żieda fit-tagħmir tekniku u teknoloġiku li huwa suġġett għat-testijiet, kif ukoll l-elenkar tat-testijiet li għandhom jsiru. Għandhom jiġu appoġġjati wkoll it-testijiet tat-tagħmir li sa issa kienu esklużivament fil-kompetenza tal-manifatturi, bħas-sistema tal-brejkijiet antilokk (ABS – anti-block braking system)) u l-kontroll tal-istabbiltà elettronika (ESC – electronic stability control). Minbarra dan, huwa tajjeb li l-vetturi jiġu wkoll klassifikati skont iż-żmien u l-kilometraġġ li għandhom. Dawn l-aspetti huma partikolarment importanti għall-manutenzjoni u l-livell tas-sigurtà tal-vetturi. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kemm iż-żieda fit-tagħmir tekniku u teknoloġiku li huwa suġġett għat-testijiet, kif ukoll l-elenkar tat-testijiet li għandhom jsiru. Għandhom jiġu appoġġjati wkoll it-testijiet tat-tagħmir li sa issa kienu esklużivament fil-kompetenza tal-manifatturi, bħas-sistema tal-brejkijiet antilokk (ABS – anti-block braking system)) u l-kontroll tal-istabbiltà elettronika (ESC – electronic stability control). Minbarra dan, huwa tajjeb li l-vetturi jiġu wkoll klassifikati skont iż-żmien u l-kilometraġġ li għandhom. Dawn l-aspetti huma partikolarment importanti għall-manutenzjoni u l-livell tas-sigurtà tal-vetturi.

| 1.5 | Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon ukoll il-proposta li l-vetturi għat-trasport tal-merkanzija hekk imsejħa ħfief (LCV – light commercial vehicles, piż massimu sa 3,5 tunnellati) isirilhom test waqt it-traġittt. Jinnota wkoll li hemm numru sostanzjali minn dawn it-tipi ta’ vetturi fiċ-ċirkolazzjoni. Il-previżjoni li mill-anqas 5 % minn dawn jiġu ttestjati kull sena sinċerament tidher waħda ambizzjuża ferm. |
| --- | --- |

1.5

Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon ukoll il-proposta li l-vetturi għat-trasport tal-merkanzija hekk imsejħa ħfief (LCV – light commercial vehicles, piż massimu sa 3,5 tunnellati) isirilhom test waqt it-traġittt. Jinnota wkoll li hemm numru sostanzjali minn dawn it-tipi ta’ vetturi fiċ-ċirkolazzjoni. Il-previżjoni li mill-anqas 5 % minn dawn jiġu ttestjati kull sena sinċerament tidher waħda ambizzjuża ferm.

| 1.6 | Il-KESE jitlob, għalhekk, li jsir stħarriġ fl-Istati Membri individwali bil-għan li jinġabar tagħrif dwar iċ-ċentri mobbli tal-ittestjar. B’hekk, l-Istati Membri jkunu jistgħu jippreparaw għat-tibdil neċessarju fi żmien adegwat. |
| --- | --- |

1.6

Il-KESE jitlob, għalhekk, li jsir stħarriġ fl-Istati Membri individwali bil-għan li jinġabar tagħrif dwar iċ-ċentri mobbli tal-ittestjar. B’hekk, l-Istati Membri jkunu jistgħu jippreparaw għat-tibdil neċessarju fi żmien adegwat.

| 1.7 | Il-KESE jaqbel bis-sħiħ li l-muturi wkoll għandhom jiġu inklużi fil-pjan ta’ żieda fl-ittestjar tal-vetturi. Isostni, iżda, li l-frekwenza ta’ dawn it-testijiet (4 + 2 + 1) hija eċċessiva għal dawn il-vetturi li l-kilometraġġ annwali tagħhom huwa baxx ħafna. Għalhekk, il-KESE jipproponi li, għall-anqas fl-ewwel fażi, din il-frekwenza titnaqqas (4 + 2 + 2). |
| --- | --- |

1.7

Il-KESE jaqbel bis-sħiħ li l-muturi wkoll għandhom jiġu inklużi fil-pjan ta’ żieda fl-ittestjar tal-vetturi. Isostni, iżda, li l-frekwenza ta’ dawn it-testijiet (4 + 2 + 1) hija eċċessiva għal dawn il-vetturi li l-kilometraġġ annwali tagħhom huwa baxx ħafna. Għalhekk, il-KESE jipproponi li, għall-anqas fl-ewwel fażi, din il-frekwenza titnaqqas (4 + 2 + 2).

2.   Daħla

| 2.1 | It-testijiet tal-affidabbiltà stradali tal-vetturi bil-mutur huma essenzjali biex titħares is-sigurtà fit-toroq. Fl-Ewropa aktar minn ħames persuni kuljum jitilfu ħajjithom f’inċidenti kkawżati minn difetti tekniċi fil-vetturi. Huwa stmat li dawn id-difetti huma l-kaġun, jew huma waħda mill-kaġuni, ta’ 6 % tal-inċidenti li jinvolvu karozzi u 8 % tal-inċidenti li jinvolvu muturi. |
| --- | --- |

2.1

It-testijiet tal-affidabbiltà stradali tal-vetturi bil-mutur huma essenzjali biex titħares is-sigurtà fit-toroq. Fl-Ewropa aktar minn ħames persuni kuljum jitilfu ħajjithom f’inċidenti kkawżati minn difetti tekniċi fil-vetturi. Huwa stmat li dawn id-difetti huma l-kaġun, jew huma waħda mill-kaġuni, ta’ 6 % tal-inċidenti li jinvolvu karozzi u 8 % tal-inċidenti li jinvolvu muturi.

| 2.2 | Il-leġislazzjoni Ewropea f’dan il-qasam ilha mill-1977 u fl-aħħar għaxar snin sarulha biss tibdiliet żgħar meta wieħed iqis li t-traffiku fit-toroq ittriplika u li kien hemm evoluzzjoni kbira fit-teknoloġija tal-vetturi. |
| --- | --- |

2.2

Il-leġislazzjoni Ewropea f’dan il-qasam ilha mill-1977 u fl-aħħar għaxar snin sarulha biss tibdiliet żgħar meta wieħed iqis li t-traffiku fit-toroq ittriplika u li kien hemm evoluzzjoni kbira fit-teknoloġija tal-vetturi.

| 2.3 | Analiżi komparattiva li saret mill-Kummissjoni Ewropea tas-sistemi li qed jintużaw fl-Istati Membri għall-ispezzjoni perjodika tal-vetturi wriet numru ta’ nuqqasijiet. Skont studji reċenti li saru fl-Ingilterra u l-Ġermanja, minħabba dawn in-nuqqasijiet hawn madwar 10 % tal-vetturi fiċ-ċirkolazzjoni li għandhom difetti tekniċi li ma jgħaddux minn testijiet aktar adegwati u moderni. |
| --- | --- |

2.3

Analiżi komparattiva li saret mill-Kummissjoni Ewropea tas-sistemi li qed jintużaw fl-Istati Membri għall-ispezzjoni perjodika tal-vetturi wriet numru ta’ nuqqasijiet. Skont studji reċenti li saru fl-Ingilterra u l-Ġermanja, minħabba dawn in-nuqqasijiet hawn madwar 10 % tal-vetturi fiċ-ċirkolazzjoni li għandhom difetti tekniċi li ma jgħaddux minn testijiet aktar adegwati u moderni.

| 2.4 | Dawn u studji oħrajn urew illi:






  — | attwalment mhux qed jiġi ttestjat it-tagħmir l-aktar importanti kollu tal-vetturi, pereżempju l-ABS u l-ESC; |
| --- | --- | --- |

2.4

Dawn u studji oħrajn urew illi:

—

attwalment mhux qed jiġi ttestjat it-tagħmir l-aktar importanti kollu tal-vetturi, pereżempju l-ABS u l-ESC;

| — | id-definizzjoni u l-valutazzjoni tad-difetti mhumiex aġġornati u armonizzati fl-Unjoni Ewropea kollha; |
| --- | --- |

—

id-definizzjoni u l-valutazzjoni tad-difetti mhumiex aġġornati u armonizzati fl-Unjoni Ewropea kollha;

| — | it-tagħmir użat għat-testijiet mhuwiex dejjem adegwat, u ma hemmx dispożizzjonijiet preċiżi dwar dan li jorbtu lill-UE kollha. Hekk ukoll l-ispetturi inkarigati mit-testijiet tekniċi għandu jkollhom livell ta’ għarfien u ħiliet li jirriflettu l-evoluzzjoni teknoloġika, biex b’hekk madwar l-UE kollha tiġi garantita kwalità uniformi fix-xogħol tagħhom; |
| --- | --- |

—

it-tagħmir użat għat-testijiet mhuwiex dejjem adegwat, u ma hemmx dispożizzjonijiet preċiżi dwar dan li jorbtu lill-UE kollha. Hekk ukoll l-ispetturi inkarigati mit-testijiet tekniċi għandu jkollhom livell ta’ għarfien u ħiliet li jirriflettu l-evoluzzjoni teknoloġika, biex b’hekk madwar l-UE kollha tiġi garantita kwalità uniformi fix-xogħol tagħhom;

| — | hemm xi kategoriji ta’ vetturi li mhumiex suġġetti għall-ispezzjonijiet perjodiċi tekniċi (PTI – periodical technical inspections). Dan huwa l-każ, pereżempju, tal-muturi f’mhux inqas minn ħdax-il Stat Membru; |
| --- | --- |

—

hemm xi kategoriji ta’ vetturi li mhumiex suġġetti għall-ispezzjonijiet perjodiċi tekniċi (PTI – periodical technical inspections). Dan huwa l-każ, pereżempju, tal-muturi f’mhux inqas minn ħdax-il Stat Membru;

| — | it-testijiet mhumiex spissi biżżejjed, b’mod partikolari għall-vetturi kummerċjali, iżda wkoll b’mod ġenerali għall-vetturi li jkollhom livell għoli ta’ kilometraġġ u għal dawk l-aktar antiki; |
| --- | --- |

—

it-testijiet mhumiex spissi biżżejjed, b’mod partikolari għall-vetturi kummerċjali, iżda wkoll b’mod ġenerali għall-vetturi li jkollhom livell għoli ta’ kilometraġġ u għal dawk l-aktar antiki;

| — | ma ssirx superviżjoni adegwata mill-awtoritajiet kompetenti taċ-ċentri tal-ittestjar; |
| --- | --- |

—

ma ssirx superviżjoni adegwata mill-awtoritajiet kompetenti taċ-ċentri tal-ittestjar;

| — | id-data u l-informazzjoni neċessarji għat-testijiet tat-tagħmir elettroniku tal-vettura mhumiex dejjem disponibbli għall-ispetturi, bħalma r-riżultati tat-testijiet mhumiex disponibbli għall-awtoritajiet tal-pulizija. |
| --- | --- |

—

id-data u l-informazzjoni neċessarji għat-testijiet tat-tagħmir elettroniku tal-vettura mhumiex dejjem disponibbli għall-ispetturi, bħalma r-riżultati tat-testijiet mhumiex disponibbli għall-awtoritajiet tal-pulizija.

| 2.5 | Fid-dawl ta’ dan kollu, il-KESE jaqbel mal-inizjattiva tal-Kummissjoni Ewropea u jappoġġjaha. It-tkabbir u l-aġġornament tal-kamp tal-applikazzjoni tat-testijiet tekniċi jistgħu jgħinu biex sal-2020 jintlaħaq l-objettiv li jonqsu b’50 % l-inċidenti fatali fit-toroq. Hekk ukoll jistgħu jgħinu biex jonqos l-impatt tat-traffiku stradali fuq l-ambjent – permezz ta’ spezzjonijiet aħjar u iżjed spissi tal-emissjonijiet – b’mod partikolari fir-rigward tas-CO2. |
| --- | --- |

2.5

Fid-dawl ta’ dan kollu, il-KESE jaqbel mal-inizjattiva tal-Kummissjoni Ewropea u jappoġġjaha. It-tkabbir u l-aġġornament tal-kamp tal-applikazzjoni tat-testijiet tekniċi jistgħu jgħinu biex sal-2020 jintlaħaq l-objettiv li jonqsu b’50 % l-inċidenti fatali fit-toroq. Hekk ukoll jistgħu jgħinu biex jonqos l-impatt tat-traffiku stradali fuq l-ambjent – permezz ta’ spezzjonijiet aħjar u iżjed spissi tal-emissjonijiet – b’mod partikolari fir-rigward tas-CO2.

3.   Il-pakkett tal-proposti tal-Kummissjoni

Fih tliet proposti leġislattivi:

| — | Regolament (COM(2012) 380 final) dwar testijiet perjodiċi tal-affidabbiltà stradali għal vetturi bil-mutur u t-trejlers tagħhom u li jħassar id-Direttiva 2009/40/KE; |
| --- | --- |

—

Regolament (COM(2012) 380 final) dwar testijiet perjodiċi tal-affidabbiltà stradali għal vetturi bil-mutur u t-trejlers tagħhom u li jħassar id-Direttiva 2009/40/KE;

| — | Regolament ieħor (COM(2012) 382 final) dwar l-ispezzjoni teknika waqt it-traġitt tal-affidabilità ta’ vetturi kummerċjali li jiċċirkolaw fl-Unjoni u li jirrevoka d-Direttiva 2000/30/KE; |
| --- | --- |

—

Regolament ieħor (COM(2012) 382 final) dwar l-ispezzjoni teknika waqt it-traġitt tal-affidabilità ta’ vetturi kummerċjali li jiċċirkolaw fl-Unjoni u li jirrevoka d-Direttiva 2000/30/KE;

| — | Direttiva (COM(2012) 381 final) li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 1999/37/KE dwar id-dokumenti ta’ reġistrazzjoni għall-vetturi. |
| --- | --- |

—

Direttiva (COM(2012) 381 final) li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 1999/37/KE dwar id-dokumenti ta’ reġistrazzjoni għall-vetturi.

3.1   Punti ġodda fil-Proposta għal Regolament dwar it-testijiet perjodiċi tal-affidabilità stradali (PTI – spezzjonijiet perjodiċi tekniċi) COM(2012) 380 final

| 3.1.1 | Il-kamp ta’ applikazzjoni Ser jiġu inklużi wkoll il-muturi b’żewġ roti jew aktar madwar l-UE kollha. It-tratturi agrikoli li jilħqu veloċità ’l fuq minn 40 km fis-siegħa (Kategorija T5) u t-trejlers ħfief ta’ anqas minn 3,5 tunnellati mhumiex ser jibqgħu eżentati. O1 u O2). |
| --- | --- |

3.1.1

Il-kamp ta’ applikazzjoni Ser jiġu inklużi wkoll il-muturi b’żewġ roti jew aktar madwar l-UE kollha. It-tratturi agrikoli li jilħqu veloċità ’l fuq minn 40 km fis-siegħa (Kategorija T5) u t-trejlers ħfief ta’ anqas minn 3,5 tunnellati mhumiex ser jibqgħu eżentati. O1 u O2).

| 3.1.2 | Id-dati u l-frekwenza tat-testijiet. Għall-karozzi (Kat. M1) (Il-vetturi tal-kategorija M huma dawk b’mill-anqas 4 roti, huma adatti għat-trasport tal-passiġġieri, u jinqasmu fi 3 klassijiet ibbażati fuq in-numru tal-postijiet u l-piż massimu li jistgħu jieħdu: M1 9 postijiet, M2 > 9 postijiet u < 5 T, M3 > 9 postijiet u > 5 T. Il-vettur i tal-kategorija N huma dawk b’mill-anqas 4 roti, adatti għat-trasport tal-merkanzija. Dawn ukoll għandhom tliet klassijiet u huma bbażati fuq il-piż: N1 < 3.5 T; N2 < 12 T; N3 > 12 T. Il-kategorija O tirreferi għall-vetturi bit-trejlers u t-T għat-trakters bir-roti.) l-ewwel PTI ssir erba’ snin wara r-reġistrazzjoni, it-tieni wara sentejn oħra, u mbagħad darba fis-sena. Il-karozzi u l-vetturi kummerċjali ħfief (N1) li fid-data tal-ewwel test ikunu għamlu ’l fuq minn 160 000 km għandhom jiġu suġġetti għal testijiet annwali (4-1-1 minflok 4-2-1) u dan jgħodd ukoll għall-muturi. L-Istati Membri jistgħu jwettqu t-testijiet b’mod aktar spiss jekk diġà jipprovdu għal dan. L-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu huma stess dwar kull meta għandhom isiru t-testijiet fuq il-vetturi ta’ interess storiku, inklużi l-muturi, u dawk kollha li mhumiex soġġetti għar-regolament il-ġdid.
  Għall-vetturi M2, M3, N2, N3, O3, O4 u T5, iżda, l-ewwel test għandu jsiru sena wara r-reġistrazzjoni. L-istess jgħodd għall-M1 li huma rreġistrati bħala taksis jew ambulanzi. |
| --- | --- |

3.1.2

Id-dati u l-frekwenza tat-testijiet. Għall-karozzi (Kat. M1) (Il-vetturi tal-kategorija M huma dawk b’mill-anqas 4 roti, huma adatti għat-trasport tal-passiġġieri, u jinqasmu fi 3 klassijiet ibbażati fuq in-numru tal-postijiet u l-piż massimu li jistgħu jieħdu: M1 9 postijiet, M2 > 9 postijiet u < 5 T, M3 > 9 postijiet u > 5 T. Il-vettur i tal-kategorija N huma dawk b’mill-anqas 4 roti, adatti għat-trasport tal-merkanzija. Dawn ukoll għandhom tliet klassijiet u huma bbażati fuq il-piż: N1 < 3.5 T; N2 < 12 T; N3 > 12 T. Il-kategorija O tirreferi għall-vetturi bit-trejlers u t-T għat-trakters bir-roti.) l-ewwel PTI ssir erba’ snin wara r-reġistrazzjoni, it-tieni wara sentejn oħra, u mbagħad darba fis-sena. Il-karozzi u l-vetturi kummerċjali ħfief (N1) li fid-data tal-ewwel test ikunu għamlu ’l fuq minn 160 000 km għandhom jiġu suġġetti għal testijiet annwali (4-1-1 minflok 4-2-1) u dan jgħodd ukoll għall-muturi. L-Istati Membri jistgħu jwettqu t-testijiet b’mod aktar spiss jekk diġà jipprovdu għal dan. L-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu huma stess dwar kull meta għandhom isiru t-testijiet fuq il-vetturi ta’ interess storiku, inklużi l-muturi, u dawk kollha li mhumiex soġġetti għar-regolament il-ġdid.

Għall-vetturi M2, M3, N2, N3, O3, O4 u T5, iżda, l-ewwel test għandu jsiru sena wara r-reġistrazzjoni. L-istess jgħodd għall-M1 li huma rreġistrati bħala taksis jew ambulanzi.

| 3.1.3 | Il-kontenut tat-testijiet, il-valutazzjoni tan-nuqqasijiet u s-sanzjonijiet relatati. Il-komponenti għas-sigurtà (ABS u ESC) u l-ambjent (is-sistema għall-ittestjar tal-emissjonijiet) huma mehmuża mal-lista tat-testijiet li għandhom isiru.
  Id-difetti li jinstabu waqt it-testijiet ser jiġu kklassifikati – abbażi tal-parametri komuni indikati fl-Anness III tal-Proposta – bħala ħfief (l-ebda riskju għas-sigurtà), gravi (fl-istadju li tista’ tiġi kompromessa s-sigurtà tal-vettura u tal-utenti l-oħra tat-triq) u perikolużi (riskju gravi u immedjat li jirrikjedi t-twaqqif mill-użu tal-vettura). Id-difetti ħfief għandhom jissewwew mingħajr l-obbligu li jiġi ripetut it-test. Fil-każ tad-difetti gravi, l-awtorità kompetenti għandha tiddeċiedi dwar il-kundizzjonijiet tal-użu tal-vettura sakemm jissewwa d-difett u jiġi previst test ieħor fi żmien sitt ġimgħat. Fil-każ ta’ nuqqasijiet perikolużi, ir-reġistrazzjoni tal-vettura tiġi revokata sakemm jissewwew id-difetti u jinħareġ ċertifikat ġdid ta’ konformità. |
| --- | --- |

3.1.3

Il-kontenut tat-testijiet, il-valutazzjoni tan-nuqqasijiet u s-sanzjonijiet relatati. Il-komponenti għas-sigurtà (ABS u ESC) u l-ambjent (is-sistema għall-ittestjar tal-emissjonijiet) huma mehmuża mal-lista tat-testijiet li għandhom isiru.

Id-difetti li jinstabu waqt it-testijiet ser jiġu kklassifikati – abbażi tal-parametri komuni indikati fl-Anness III tal-Proposta – bħala ħfief (l-ebda riskju għas-sigurtà), gravi (fl-istadju li tista’ tiġi kompromessa s-sigurtà tal-vettura u tal-utenti l-oħra tat-triq) u perikolużi (riskju gravi u immedjat li jirrikjedi t-twaqqif mill-użu tal-vettura). Id-difetti ħfief għandhom jissewwew mingħajr l-obbligu li jiġi ripetut it-test. Fil-każ tad-difetti gravi, l-awtorità kompetenti għandha tiddeċiedi dwar il-kundizzjonijiet tal-użu tal-vettura sakemm jissewwa d-difett u jiġi previst test ieħor fi żmien sitt ġimgħat. Fil-każ ta’ nuqqasijiet perikolużi, ir-reġistrazzjoni tal-vettura tiġi revokata sakemm jissewwew id-difetti u jinħareġ ċertifikat ġdid ta’ konformità.

| 3.1.4 | L-istallazzjonijiet u t-tagħmir tat-testijiet. Iċ-ċentri tal-ittestjar għandhom sa ħames snin mid-data tad-dħul fis-seħħ tar-Regolament biex jadattaw is-sistemi u t-tagħmir tagħhom għar-rekwiżiti minimi li jeżiġi dan ir-Regolament. |
| --- | --- |

3.1.4

L-istallazzjonijiet u t-tagħmir tat-testijiet. Iċ-ċentri tal-ittestjar għandhom sa ħames snin mid-data tad-dħul fis-seħħ tar-Regolament biex jadattaw is-sistemi u t-tagħmir tagħhom għar-rekwiżiti minimi li jeżiġi dan ir-Regolament.

| 3.1.5 | Kooperazzjoni bejn l-Istati Membri. Wara tliet snin mid-dħul fis-seħħ tar-Regolament, iċ-ċentri tal-ittestjar għandhom jibagħtu, b’mezzi elettroniċi biss, ir-riżultati tal-interventi tagħhom jew iċ-ċertifikati ta’ konformità lill-awtorità kompetenti tal-Istat tagħhom. Kull Stat għandu jiddentifika punt ta’ kuntatt nazzjonali li jkun responsabbli għall-iskambju tal-informazzjoni mal-Istati Membri l-oħra u l-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tar-Regolament. Iċ-ċertifikazzjoni li vettura għaddiet minn xi test fi kwalunkwe wieħed mill-Istati Membri tkun rikonoxxuta ukoll fl-Istati Membri l-oħrajn. |
| --- | --- |

3.1.5

Kooperazzjoni bejn l-Istati Membri. Wara tliet snin mid-dħul fis-seħħ tar-Regolament, iċ-ċentri tal-ittestjar għandhom jibagħtu, b’mezzi elettroniċi biss, ir-riżultati tal-interventi tagħhom jew iċ-ċertifikati ta’ konformità lill-awtorità kompetenti tal-Istat tagħhom. Kull Stat għandu jiddentifika punt ta’ kuntatt nazzjonali li jkun responsabbli għall-iskambju tal-informazzjoni mal-Istati Membri l-oħra u l-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tar-Regolament. Iċ-ċertifikazzjoni li vettura għaddiet minn xi test fi kwalunkwe wieħed mill-Istati Membri tkun rikonoxxuta ukoll fl-Istati Membri l-oħrajn.

3.2   Punti ġodda fil-Proposta għal Regolament dwar l-ispezzjoni teknika waqt it-traġitt tal-affidabilità stradali ta’ vetturi kummerċjali COM(2012) 382 final

| 3.2.1 | Din il-proposta għandha l-għan li twessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva fis-seħħ, u li jiżdiedu l-interventi fl-impriżi li huma ta’ riskju għoli filwaqt li jitnaqqsu għal dawk l-operaturi li jżommu l-vetturi tagħhom kif suppost. Id-definizzjoni tal-klassifikazzjoni tar-riskju (Anness I tal-Proposta) ser issir abbażi tar-riżultati tat-testijiet tekniċi preċedenti li jkunu saru fiċ-ċentri awtorizzati u waqt it-traġitt, filwaqt li jiġu kkunsidrati d-difetti nnotati. |
| --- | --- |

3.2.1

Din il-proposta għandha l-għan li twessa’ l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva fis-seħħ, u li jiżdiedu l-interventi fl-impriżi li huma ta’ riskju għoli filwaqt li jitnaqqsu għal dawk l-operaturi li jżommu l-vetturi tagħhom kif suppost. Id-definizzjoni tal-klassifikazzjoni tar-riskju (Anness I tal-Proposta) ser issir abbażi tar-riżultati tat-testijiet tekniċi preċedenti li jkunu saru fiċ-ċentri awtorizzati u waqt it-traġitt, filwaqt li jiġu kkunsidrati d-difetti nnotati.

| 3.2.2 | Attwalment, it-testijiet waqt it-traġitt isiru biss fuq vetturi kummerċjali ta’ aktar minn 3,5 T. Il-proposta testendi dawn it-testijiet għall-vetturi kummerċjali ħfief (N1) u t-trejlers tagħhom (O1 u O2). |
| --- | --- |

3.2.2

Attwalment, it-testijiet waqt it-traġitt isiru biss fuq vetturi kummerċjali ta’ aktar minn 3,5 T. Il-proposta testendi dawn it-testijiet għall-vetturi kummerċjali ħfief (N1) u t-trejlers tagħhom (O1 u O2).

| 3.2.3 | Darba fis-sena, kull Stat Membru għandu jagħmel spezzjonijiet stradali ta’ mill-anqas 5 % tal-vetturi rreġistrati fit-territorju tiegħu. |
| --- | --- |

3.2.3

Darba fis-sena, kull Stat Membru għandu jagħmel spezzjonijiet stradali ta’ mill-anqas 5 % tal-vetturi rreġistrati fit-territorju tiegħu.

| 3.2.4 | Kif imsemmi aktar ’il fuq, ser tkun stabbilita, fuq livell nazzjonali, il-klassifikazzjoni tar-riskju (baxx, medju u għoli) abbażi tat-testijiet preċedenti ta’ kull operatur. Din il-klassifikazzjoni tiġi kkomunikata lill-operatur ikkonċernat: hija ħaġa magħrufa sew li l-impriżi li għandhom riskju għoli ser ikollhom prijorità fl-ispezzjonijiet stradali. |
| --- | --- |

3.2.4

Kif imsemmi aktar ’il fuq, ser tkun stabbilita, fuq livell nazzjonali, il-klassifikazzjoni tar-riskju (baxx, medju u għoli) abbażi tat-testijiet preċedenti ta’ kull operatur. Din il-klassifikazzjoni tiġi kkomunikata lill-operatur ikkonċernat: hija ħaġa magħrufa sew li l-impriżi li għandhom riskju għoli ser ikollhom prijorità fl-ispezzjonijiet stradali.

| 3.2.5 | It-testijiet isiru b’mod gradwali. Fit-test inizjali l-ispettur jara l-kundizzjoni tal-vettura u d-dokumentazzjoni tagħha, filwaqt li jekk hemm bżonn li jsir test aktar iddettaljat, dan iseħħ wara l-ewwel wieħed fiċ-ċentru mobbli tal-ittestjar jew inkella fiċ-ċentru tal-ittestjar l-aktar viċin. |
| --- | --- |

3.2.5

It-testijiet isiru b’mod gradwali. Fit-test inizjali l-ispettur jara l-kundizzjoni tal-vettura u d-dokumentazzjoni tagħha, filwaqt li jekk hemm bżonn li jsir test aktar iddettaljat, dan iseħħ wara l-ewwel wieħed fiċ-ċentru mobbli tal-ittestjar jew inkella fiċ-ċentru tal-ittestjar l-aktar viċin.

| 3.2.6 | Punt ġdid ieħor jirrigwarda l-ispezzjoni tal-irbit tal-merkanzija (Anness IV), li skont il-Kummissjoni huwa l-kaġun ta’ wieħed minn kull erba’ inċidenti li jinvolvu l-vetturi kummerċjali. |
| --- | --- |

3.2.6

Punt ġdid ieħor jirrigwarda l-ispezzjoni tal-irbit tal-merkanzija (Anness IV), li skont il-Kummissjoni huwa l-kaġun ta’ wieħed minn kull erba’ inċidenti li jinvolvu l-vetturi kummerċjali.

| 3.2.7 | L-awtoritajiet kompetenti għandhom jibagħtu r-riżultati tal-ispezzjonijiet stradali lill-Istat Membru fejn hija rreġistrata l-vettura. |
| --- | --- |

3.2.7

L-awtoritajiet kompetenti għandhom jibagħtu r-riżultati tal-ispezzjonijiet stradali lill-Istat Membru fejn hija rreġistrata l-vettura.

3.3   Il-punti ġodda fil-Proposta għal Direttiva dwar id-dokumenti ta’ reġistrazzjoni għall-vetturi COM(2012) 381 final li temenda d-Direttiva fis-seħħ 1997/37

| 3.3.1 | Id-data dwar il-vetturi reġistrati tinżamm f’reġistri nazzjonali elettroniċi, li fihom ikunu mniżżlin ir-riżultati tat-testijiet perjodiċi tal-affidabbiltà stradali. |
| --- | --- |

3.3.1

Id-data dwar il-vetturi reġistrati tinżamm f’reġistri nazzjonali elettroniċi, li fihom ikunu mniżżlin ir-riżultati tat-testijiet perjodiċi tal-affidabbiltà stradali.

| 3.3.2 | Id-data teknika li tkun ippermettiet l-approvazzjoni tal-vettura u li mhix imniżżla fid-dokument tar-reġistrazzjoni trid tkun disponibbli għall-ispettur għall-finijiet tat-testijiet tal-affidabbiltà stradali. |
| --- | --- |

3.3.2

Id-data teknika li tkun ippermettiet l-approvazzjoni tal-vettura u li mhix imniżżla fid-dokument tar-reġistrazzjoni trid tkun disponibbli għall-ispettur għall-finijiet tat-testijiet tal-affidabbiltà stradali.

| 3.3.3 | Mill-perspettiva tas-sigurtà stradali, għandhom jiġu definiti b’aktar preċiżjoni l-każijiet tar-revoka u l-kanċellazzjoni tar-reġistrazzjoni, kif ukoll il-ħruġ mill-ġdid tar-reġistrazzjonijiet u d-distruzzjoni tal-vetturi. |
| --- | --- |

3.3.3

Mill-perspettiva tas-sigurtà stradali, għandhom jiġu definiti b’aktar preċiżjoni l-każijiet tar-revoka u l-kanċellazzjoni tar-reġistrazzjoni, kif ukoll il-ħruġ mill-ġdid tar-reġistrazzjonijiet u d-distruzzjoni tal-vetturi.

4.   Kummenti ġenerali

| 4.1 | Spiss jiġri li l-operaturi tat-trasport tal-merkanzija jiġu penalizzati waqt spezzjonijiet waqt traġittti f’art barranija minħabba nuqqasijiet li ma jkunux soġġetti għal sanzjonijiet fil-pajjiż fejn huma rreġistrati. Għalhekk tidher ġusta d-direzzjoni li qed tieħu l-Kummissjoni b’dan il-pakkett ta’ proposti li huwa maħsub biex iqiegħed ukoll is-sisien għall-armonizzazzjoni tal-ispezzjonijiet f’livell Ewropew. Fid-dawl ta’ dan, il-proċess għandu jwassal, fit-tieni fażi, għal sitwazzjoni fejn l-Istati Membri kollha jirrikonoxxu ċ-ċertifikati reċiproċi ta’ konformità, u l-ħolqien konsegwenti ta’ ċertifikat Ewropew li jista’ jissostitwixxi lil dak nazzjonali. |
| --- | --- |

4.1

Spiss jiġri li l-operaturi tat-trasport tal-merkanzija jiġu penalizzati waqt spezzjonijiet waqt traġittti f’art barranija minħabba nuqqasijiet li ma jkunux soġġetti għal sanzjonijiet fil-pajjiż fejn huma rreġistrati. Għalhekk tidher ġusta d-direzzjoni li qed tieħu l-Kummissjoni b’dan il-pakkett ta’ proposti li huwa maħsub biex iqiegħed ukoll is-sisien għall-armonizzazzjoni tal-ispezzjonijiet f’livell Ewropew. Fid-dawl ta’ dan, il-proċess għandu jwassal, fit-tieni fażi, għal sitwazzjoni fejn l-Istati Membri kollha jirrikonoxxu ċ-ċertifikati reċiproċi ta’ konformità, u l-ħolqien konsegwenti ta’ ċertifikat Ewropew li jista’ jissostitwixxi lil dak nazzjonali.

| 4.2 | Fil-fatt, l-obbligu li l-vettura trid tittieħed lura fl-Istat Membru fejn hija rreġistrata biex jikseb iċ-ċertifikat jibqa’ wieħed ta’ piż kbir, kemm għall-karozzi kif ukoll għall-vetturi kummerċjali. Hekk kif l-Istati Membri jirrikonoxxu b’mod reċiproku ċ-ċertifikati ta’ konformità, it-testijiet ikunu jistgħu jsiru fi kwalunkwe Stat Membru. |
| --- | --- |

4.2

Fil-fatt, l-obbligu li l-vettura trid tittieħed lura fl-Istat Membru fejn hija rreġistrata biex jikseb iċ-ċertifikat jibqa’ wieħed ta’ piż kbir, kemm għall-karozzi kif ukoll għall-vetturi kummerċjali. Hekk kif l-Istati Membri jirrikonoxxu b’mod reċiproku ċ-ċertifikati ta’ konformità, it-testijiet ikunu jistgħu jsiru fi kwalunkwe Stat Membru.

| 4.3 | B’mod aktar ġenerali, il-KESE jinnota li fl-abbozzar ta’ dan il-pakkett il-Kummissjoni tuża kemm miżuri regolamentari kif ukoll liġijiet mhux vinkolanti, u dan il-metodu jista’ jagħti lok għal awtonomija konsiderevoli għall-Istati Membri. Din l-awtonomija trendi diffiċli u inqas veloċi l-armonizzazzjoni u l-istandardizzazzjoni sħaħ tal-ispezzjonijiet li hemm bżonn sabiex it-testijiet u ċ-ċertifikati li jinħarġu fi kwalunkwe Stat Membru jkunu awtomatikament rikonoxxuti fl-oħrajn kollha. |
| --- | --- |

4.3

B’mod aktar ġenerali, il-KESE jinnota li fl-abbozzar ta’ dan il-pakkett il-Kummissjoni tuża kemm miżuri regolamentari kif ukoll liġijiet mhux vinkolanti, u dan il-metodu jista’ jagħti lok għal awtonomija konsiderevoli għall-Istati Membri. Din l-awtonomija trendi diffiċli u inqas veloċi l-armonizzazzjoni u l-istandardizzazzjoni sħaħ tal-ispezzjonijiet li hemm bżonn sabiex it-testijiet u ċ-ċertifikati li jinħarġu fi kwalunkwe Stat Membru jkunu awtomatikament rikonoxxuti fl-oħrajn kollha.

| 4.4 | Eżempju ieħor fejn ser jibqgħu xi differenzi sostanzjali huwa fil-previżjoni li l-Istati Membri jistgħu jagħmlu l-ispezzjonijiet iżjed ta’ spiss (punt 3.1.2). Wieħed jifhem li l-Kummissjoni ma tixtieqx timponi tnaqqis fir-rata tal-ispezzjonijiet f’dawk il-pajjiżi li ilhom iwettqu spezzjonijiet iżjed spissi. Iżda jibqa’ l-fatt li jekk jiġu aċċettati sitwazzjonijiet diversi ħafna, ser tiġi mfixkla l-uniformità fir-regoli li għandha tkun il-fini ta’ dawn il-proposti: PTI li tkun ugwali fl-UE kollha. |
| --- | --- |

4.4

Eżempju ieħor fejn ser jibqgħu xi differenzi sostanzjali huwa fil-previżjoni li l-Istati Membri jistgħu jagħmlu l-ispezzjonijiet iżjed ta’ spiss (punt 3.1.2). Wieħed jifhem li l-Kummissjoni ma tixtieqx timponi tnaqqis fir-rata tal-ispezzjonijiet f’dawk il-pajjiżi li ilhom iwettqu spezzjonijiet iżjed spissi. Iżda jibqa’ l-fatt li jekk jiġu aċċettati sitwazzjonijiet diversi ħafna, ser tiġi mfixkla l-uniformità fir-regoli li għandha tkun il-fini ta’ dawn il-proposti: PTI li tkun ugwali fl-UE kollha.

| 4.5 | Fid-dawl ta’ dan kollu, il-KESE jistenna li, filwaqt li l-Istati Membri jibqgħu liberi li jagħżlu rata ta’ frekwenza aktar spissa, għandhom jimpenjaw ruħhom li jirrikonoxxu l-validità tat-testijiet imwettqa fi kwalunkwe Stat ieħor li jżomm mar-rati tal-frekwenza u l-kontrolli minimi previsti mir-Regolament. |
| --- | --- |

4.5

Fid-dawl ta’ dan kollu, il-KESE jistenna li, filwaqt li l-Istati Membri jibqgħu liberi li jagħżlu rata ta’ frekwenza aktar spissa, għandhom jimpenjaw ruħhom li jirrikonoxxu l-validità tat-testijiet imwettqa fi kwalunkwe Stat ieħor li jżomm mar-rati tal-frekwenza u l-kontrolli minimi previsti mir-Regolament.

| 4.6 | Dwar l-istess punt, il-KESE jistaqsi jekk hux il-waqt li jiġi previst li l-vetturi tal-kategorija L (mopeds, muturi, triċikli u kwadriċikli) jingħataw l-istess rata ta’ frekwenza prevista għall-karozzi. |
| --- | --- |

4.6

Dwar l-istess punt, il-KESE jistaqsi jekk hux il-waqt li jiġi previst li l-vetturi tal-kategorija L (mopeds, muturi, triċikli u kwadriċikli) jingħataw l-istess rata ta’ frekwenza prevista għall-karozzi.

| 4.6.1 | Ikun xieraq li anke l-vetturi tal-kategorija L jiġu soġġetti għal reviżjonijiet perjodiċi, sabiex titneħħa l-anomalija li hemm f’ħafna mill-Istati Membri fejn it-testijiet għal din il-kategorija lanqas biss kienu previsti. |
| --- | --- |

4.6.1

Ikun xieraq li anke l-vetturi tal-kategorija L jiġu soġġetti għal reviżjonijiet perjodiċi, sabiex titneħħa l-anomalija li hemm f’ħafna mill-Istati Membri fejn it-testijiet għal din il-kategorija lanqas biss kienu previsti.

| 4.6.2 | Madanakollu, għal dawn il-vetturi, li huma spiss irħas u uzati l-aktar fil-bliet, ir-reviżjoni għandha tkun sempliċi biex l-investiment fit-tagħmir speċifiku tal-ittestjar jinżamm baxx. Peress illi l-medja tal-kilometraġġ tagħhom fis-sena hija baxxa, il-frekwenza tat-testijiet għandha tkun ta’ 4.2.2. u mhux 4.2.1. Il-vetturi L fil-fatt jagħmlu bejn 2 800 u 5 300 kilometru fis-sena, imqabbla mal-15 000 kilometru li jagħmlu l-karozzi. |
| --- | --- |

4.6.2

Madanakollu, għal dawn il-vetturi, li huma spiss irħas u uzati l-aktar fil-bliet, ir-reviżjoni għandha tkun sempliċi biex l-investiment fit-tagħmir speċifiku tal-ittestjar jinżamm baxx. Peress illi l-medja tal-kilometraġġ tagħhom fis-sena hija baxxa, il-frekwenza tat-testijiet għandha tkun ta’ 4.2.2. u mhux 4.2.1. Il-vetturi L fil-fatt jagħmlu bejn 2 800 u 5 300 kilometru fis-sena, imqabbla mal-15 000 kilometru li jagħmlu l-karozzi.

| 4.6.3 | Il-frekwenza tista’ tiġi kkunsidrata mill-ġdid fil-ġejjieni abbażi tad-data li tinġabar, fuq skala finalment Ewropea, mir-reviżjonijiet perjodiċi. Anke f’dan il-każ, l-Istati Membri huma fil-libertà li jibqgħu jwettqu testijiet oħrajn u jagħmluhom b’mod aktar spiss kif qed isir attwalment. |
| --- | --- |

4.6.3

Il-frekwenza tista’ tiġi kkunsidrata mill-ġdid fil-ġejjieni abbażi tad-data li tinġabar, fuq skala finalment Ewropea, mir-reviżjonijiet perjodiċi. Anke f’dan il-każ, l-Istati Membri huma fil-libertà li jibqgħu jwettqu testijiet oħrajn u jagħmluhom b’mod aktar spiss kif qed isir attwalment.

| 4.7 | Fl-aħħarnett, il-KESE jixtieq li flimkien mal-istandardizzazzjoni u aktar kura tal-ittestjar, jitnieda pjan għas-sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini, abbażi tar-regolamenti l-ġodda. Dan ikun immirat b’mod speċjali lejn iż-żgħażagħ biex ikun hemm użu aktar responsabbli tal-vetturi bil-mutur, u b’mod partikolari biex jiġu evitati interventi tekniċi li jistgħu jbiddlu r-rekwiżiti tas-sigurtà, speċjalment fil-każ tal-muturi. |
| --- | --- |

4.7

Fl-aħħarnett, il-KESE jixtieq li flimkien mal-istandardizzazzjoni u aktar kura tal-ittestjar, jitnieda pjan għas-sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini, abbażi tar-regolamenti l-ġodda. Dan ikun immirat b’mod speċjali lejn iż-żgħażagħ biex ikun hemm użu aktar responsabbli tal-vetturi bil-mutur, u b’mod partikolari biex jiġu evitati interventi tekniċi li jistgħu jbiddlu r-rekwiżiti tas-sigurtà, speċjalment fil-każ tal-muturi.

5.   Kummenti speċifiċi

| 5.1 | Il-KESE japprezza d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tipprevedi l-iskema ta’ PTI anke għat-tratturi li għandhom veloċità ’l fuq minn 40 km fis-siegħa (T5) u jistaqsi għalfejn dawn il-vetturi ma jiġux soġġetti għal testijiet waqt it-traġittt. |
| --- | --- |

5.1

Il-KESE japprezza d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tipprevedi l-iskema ta’ PTI anke għat-tratturi li għandhom veloċità ’l fuq minn 40 km fis-siegħa (T5) u jistaqsi għalfejn dawn il-vetturi ma jiġux soġġetti għal testijiet waqt it-traġittt.

| 5.2 | L-Annessi tekniċi tal-Proposta dwar it-testijiet jipprevedu l-kundizzjonijiet minimi li jridu jirrispettaw iċ-ċentri tal-ittestjar, iżda mhux ċar kemm dawn il-kundizzjonijiet għandhom japplikaw ukoll għaċ-ċentri mobbli. |
| --- | --- |

5.2

L-Annessi tekniċi tal-Proposta dwar it-testijiet jipprevedu l-kundizzjonijiet minimi li jridu jirrispettaw iċ-ċentri tal-ittestjar, iżda mhux ċar kemm dawn il-kundizzjonijiet għandhom japplikaw ukoll għaċ-ċentri mobbli.

| 5.3 | Jidher li l-għan li waqt it-traġittt jiġu ttestjati 5 % tal-vetturi li hemm fiċ-ċirkolazzjoni (punt 3.2.3) huwa ambizzjuż meta jitqies in-numru kbir ta’ vetturi kummerċjali ħfief (LCV) li hemm fiċ-ċirkolazzjoni li jridu jiżdiedu mal-vetturi tal-merkanzija medji u tqal li diġà qed jiġu ttestjati. Biżżejjed naraw li bejn l-2010 u l-2011 ġew irreġistrati aktar minn tliet miljun LCV, imqabbla mal-madwar 450 000 vettura tal-merkanzija medji u tqal fl-istess perjodu, u li l-LCV jirrappreżentaw aktar minn 80 % tal-vetturi kummerċjali fiċ-ċirkolazzjoni.
  Għalhekk, il-KESE jsostni li għandha tinġabar data dwar in-numru attwali taċ-ċentri mobbli tal-ittestjar fl-UE sabiex l-Istati Membri jipprovdu għaż-żidiet li jkun hemm bżonn fi żmien adegwat. |
| --- | --- |

5.3

Jidher li l-għan li waqt it-traġittt jiġu ttestjati 5 % tal-vetturi li hemm fiċ-ċirkolazzjoni (punt 3.2.3) huwa ambizzjuż meta jitqies in-numru kbir ta’ vetturi kummerċjali ħfief (LCV) li hemm fiċ-ċirkolazzjoni li jridu jiżdiedu mal-vetturi tal-merkanzija medji u tqal li diġà qed jiġu ttestjati. Biżżejjed naraw li bejn l-2010 u l-2011 ġew irreġistrati aktar minn tliet miljun LCV, imqabbla mal-madwar 450 000 vettura tal-merkanzija medji u tqal fl-istess perjodu, u li l-LCV jirrappreżentaw aktar minn 80 % tal-vetturi kummerċjali fiċ-ċirkolazzjoni.

Għalhekk, il-KESE jsostni li għandha tinġabar data dwar in-numru attwali taċ-ċentri mobbli tal-ittestjar fl-UE sabiex l-Istati Membri jipprovdu għaż-żidiet li jkun hemm bżonn fi żmien adegwat.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/133 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/133

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni. L-Enerġija Rinnovabbli: attur ewlieni fis-suq Ewropew tal-enerġija”

COM(2012) 271 final

2013/C 44/24

Relatur: is-Sinjura SIRKEINEN

Nhar is-6 ta’ Ġunju 2012, il-Kummissjoni Ewropea ddeċidiet, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — L-Enerġija Rinnovabbli: attur ewlieni fis-suq Ewropew tal-enerġija

COM(2012) 271 final.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar is-26 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-13 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’163 vot favur, 30 vot kontra u 26 astensjoni.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-KESE jilqa’ din il-Komunikazzjoni, li tiftaħ diskussjoni bżonjuża dwar it-twaqqif mill-ġdid tal-politika dwar is-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u l-politiki li jappoġġjawha. |
| --- | --- |

1.1

Il-KESE jilqa’ din il-Komunikazzjoni, li tiftaħ diskussjoni bżonjuża dwar it-twaqqif mill-ġdid tal-politika dwar is-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u l-politiki li jappoġġjawha.

| 1.2 | Il-KESE jinsab imħasseb tassew dwar il-prezzijiet dejjem jogħlew għall-utenti tal-enerġija, inkluż l-ispejjeż għoljin ta’ ħafna skemi ta’ appoġġ nazzjonali. Dan l-iżvilupp qed isib oppożizzjoni dejjem ikbar. Il-Kumitat jappella lill-Kumissjoni tħejji studju dwar it-tendenzi tal-ispejjeż attwali u antiċipati fil-futur għas-settur tal-enerġija kollu kemm hu. Il-Kumitat jappoġġja l-objettiv li l-ispejjeż jitbaxxew jew li jinżammu baxxi kemm jista’ jkun u li jiġi żgurat li t-teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jsiru kompetittivi u fl-aħħar mill-aħħar xprunati mis-suq. |
| --- | --- |

1.2

Il-KESE jinsab imħasseb tassew dwar il-prezzijiet dejjem jogħlew għall-utenti tal-enerġija, inkluż l-ispejjeż għoljin ta’ ħafna skemi ta’ appoġġ nazzjonali. Dan l-iżvilupp qed isib oppożizzjoni dejjem ikbar. Il-Kumitat jappella lill-Kumissjoni tħejji studju dwar it-tendenzi tal-ispejjeż attwali u antiċipati fil-futur għas-settur tal-enerġija kollu kemm hu. Il-Kumitat jappoġġja l-objettiv li l-ispejjeż jitbaxxew jew li jinżammu baxxi kemm jista’ jkun u li jiġi żgurat li t-teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jsiru kompetittivi u fl-aħħar mill-aħħar xprunati mis-suq.

| 1.3 | Fil-fehma tal-Kumitat, sistema pan-Ewropea ta’ skemi komuni, imfassla apposta għal kull teknoloġija, għandha l-aħjar ċans li tilħaq ir-rekwiżiti ta’ effiċjenza u s-suq intern. L-iskemi għandu jkollhom skadenza definita, sakemm it-teknoloġiji jkunu kompetittivi, minflok ma jagħtu kumpens żejjed, u għandhom jiżguraw l-appoġġ għas-soluzzjonijiet lokali fuq skala żgħira. Madankollu, sakemm is-suq intern tal-enerġija ma jiffunzjonax sew, l-iskemi ta’ appoġġ għandhom jitfasslu għal kull żona ta’ prezz tal-elettriku jew Stat Membru. |
| --- | --- |

1.3

Fil-fehma tal-Kumitat, sistema pan-Ewropea ta’ skemi komuni, imfassla apposta għal kull teknoloġija, għandha l-aħjar ċans li tilħaq ir-rekwiżiti ta’ effiċjenza u s-suq intern. L-iskemi għandu jkollhom skadenza definita, sakemm it-teknoloġiji jkunu kompetittivi, minflok ma jagħtu kumpens żejjed, u għandhom jiżguraw l-appoġġ għas-soluzzjonijiet lokali fuq skala żgħira. Madankollu, sakemm is-suq intern tal-enerġija ma jiffunzjonax sew, l-iskemi ta’ appoġġ għandhom jitfasslu għal kull żona ta’ prezz tal-elettriku jew Stat Membru.

| 1.4 | Minflok ma niffokaw l-isforzi ewlenin fuq mudell ċentralizzat, għandna nagħmlu enfasi ikbar biex jiġi xprunat l-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet lokali deċentralizzati. Dawn l-isforzi jistgħu u għandhom ikunu xprunati mill-benefiċċju lokali. Ir-regolamenti, il-miżuri ta’ appoġġ u l-aċċess għan-netwerks għandhom ikunu ċari, sempliċi u affidabbli sabiex tiġi faċilitata l-parteċipazzjoni tal-manifatturi ż-żgħar (tal-karozzi). |
| --- | --- |

1.4

Minflok ma niffokaw l-isforzi ewlenin fuq mudell ċentralizzat, għandna nagħmlu enfasi ikbar biex jiġi xprunat l-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet lokali deċentralizzati. Dawn l-isforzi jistgħu u għandhom ikunu xprunati mill-benefiċċju lokali. Ir-regolamenti, il-miżuri ta’ appoġġ u l-aċċess għan-netwerks għandhom ikunu ċari, sempliċi u affidabbli sabiex tiġi faċilitata l-parteċipazzjoni tal-manifatturi ż-żgħar (tal-karozzi).

| 1.5 | It-teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli joffru opportunitajiet kbar bħalma joffru wkoll teknoloġiji oħra li jużaw livell baxx ta’ karbonju: il-faħam nadif, il-ħżin tal-elettriku, ir-reazzjoni għad-domanda, l-użu tal-karbonju, il-fissjoni u l-fużjoni nukleari, jew it-tnaqqis ta’ gassijiet oħra b’effett ta’ serra, bħall-metan eċċ. F’ħafna każijiet, l-iżviluppi diġà huma promettenti b’mod ċar, u għandhom jitħeġġu b’mod adegwat. B’mod partikolari, għandhom jiġu appoġġjati l-miżuri li juru kif jintużaw u l-użu bikri tat-teknoloġiji l-ġodda. |
| --- | --- |

1.5

It-teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli joffru opportunitajiet kbar bħalma joffru wkoll teknoloġiji oħra li jużaw livell baxx ta’ karbonju: il-faħam nadif, il-ħżin tal-elettriku, ir-reazzjoni għad-domanda, l-użu tal-karbonju, il-fissjoni u l-fużjoni nukleari, jew it-tnaqqis ta’ gassijiet oħra b’effett ta’ serra, bħall-metan eċċ. F’ħafna każijiet, l-iżviluppi diġà huma promettenti b’mod ċar, u għandhom jitħeġġu b’mod adegwat. B’mod partikolari, għandhom jiġu appoġġjati l-miżuri li juru kif jintużaw u l-użu bikri tat-teknoloġiji l-ġodda.

| 1.6 | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tiffoka l-ħidma futura tagħha ta’ wara l-2020 fuq politika ta’ dekarbonizzazzjoni. Din il-politika fl-aħħar mill-aħħar tista’ ma tkun ibbażata fuq l-ebda mira għall-enerġija rinnovabbli, imma minflok fuq mira ta’ tnaqqis ċar fl-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett ta’ serra, b’konformità mal-bżonnijiet ta’ tnaqqis fit-tul tal-gassijiet b’effett ta’ serra, u prezz tal-karbonju li jkun għoli biżżejjed biex jixpruna miżuri ta’ effiċjenza aħjar u li jikkontribwixxi għal riċerka u żvilupp u investimenti mill-atturi rilevanti, imma li ma jkunx għoli wisq għall-konsumatur u l-kompetittività industrijali. Barra minn hekk, hemm bżonn miżuri mmirati biex jixprunaw l-iżvilupp ta’ teknoloġiji futuri tas-soris tal-enerġija rinnovabbli u l-investiment fihom, li fl-aħħar mill-aħħar iwasslu għal bidla ġenwina. Dawn il-miżuri idealment għandhom ikunu komuni għall-UE kollha u mfassla apposta għal kull teknoloġija. |
| --- | --- |

1.6

Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tiffoka l-ħidma futura tagħha ta’ wara l-2020 fuq politika ta’ dekarbonizzazzjoni. Din il-politika fl-aħħar mill-aħħar tista’ ma tkun ibbażata fuq l-ebda mira għall-enerġija rinnovabbli, imma minflok fuq mira ta’ tnaqqis ċar fl-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett ta’ serra, b’konformità mal-bżonnijiet ta’ tnaqqis fit-tul tal-gassijiet b’effett ta’ serra, u prezz tal-karbonju li jkun għoli biżżejjed biex jixpruna miżuri ta’ effiċjenza aħjar u li jikkontribwixxi għal riċerka u żvilupp u investimenti mill-atturi rilevanti, imma li ma jkunx għoli wisq għall-konsumatur u l-kompetittività industrijali. Barra minn hekk, hemm bżonn miżuri mmirati biex jixprunaw l-iżvilupp ta’ teknoloġiji futuri tas-soris tal-enerġija rinnovabbli u l-investiment fihom, li fl-aħħar mill-aħħar iwasslu għal bidla ġenwina. Dawn il-miżuri idealment għandhom ikunu komuni għall-UE kollha u mfassla apposta għal kull teknoloġija.

| 1.7 | Il-Kumitat bi pjaċir jilqa’ l-intenzjoni tal-Kummissjoni fir-rigward tal-passi li għandhom jittieħdu fil-futur qarib biex jittejjeb il-qafas attwali għall-enerġija rinnovabbli. L-azzjonijiet għall-integrazzjoni tal-enerġija rinnovabbli fis-swieq tal-enerġija, inklużi l-kwistjonijiet tal-konnessjoni mal-grilja, l-ibbilanċjar u t-tariffi tal-grilja, għandhom jittieħdu mingħajr dewmien. |
| --- | --- |

1.7

Il-Kumitat bi pjaċir jilqa’ l-intenzjoni tal-Kummissjoni fir-rigward tal-passi li għandhom jittieħdu fil-futur qarib biex jittejjeb il-qafas attwali għall-enerġija rinnovabbli. L-azzjonijiet għall-integrazzjoni tal-enerġija rinnovabbli fis-swieq tal-enerġija, inklużi l-kwistjonijiet tal-konnessjoni mal-grilja, l-ibbilanċjar u t-tariffi tal-grilja, għandhom jittieħdu mingħajr dewmien.

2.   Daħla

| 2.1 | L-użu ikbar ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli (RES) huwa ċentrali għall-politika tal-enerġija attwali tal-UE u huwa mistenni jikkontribwixxi kemm għat-tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra u għas-sigurtà tal-provvista tal-enerġija kif ukoll għall-ħolqien ta’ impjiegi ġodda. B’mod konsistenti, l-għan tal-UE għall-użu tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli ta’ 20 % sal-2020 huwa mira ewlenija tal-Istrateġija Ewropa 2020. |
| --- | --- |

2.1

L-użu ikbar ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli (RES) huwa ċentrali għall-politika tal-enerġija attwali tal-UE u huwa mistenni jikkontribwixxi kemm għat-tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra u għas-sigurtà tal-provvista tal-enerġija kif ukoll għall-ħolqien ta’ impjiegi ġodda. B’mod konsistenti, l-għan tal-UE għall-użu tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli ta’ 20 % sal-2020 huwa mira ewlenija tal-Istrateġija Ewropa 2020.

| 2.2 | Għal iktar minn għaxar snin, il-KESE, f’bosta Opinjonijiet tiegħu, appoġġja l-għan li jiżdied l-użu tal-enerġija rinnovabbli u ta l-kummenti u r-rakkomandazzjonijiet tiegħu dwar il-politiki proposti abbażi tal-esperjenza prattika fi ħdan is-soċjetà ċivili (1). |
| --- | --- |

2.2

Għal iktar minn għaxar snin, il-KESE, f’bosta Opinjonijiet tiegħu, appoġġja l-għan li jiżdied l-użu tal-enerġija rinnovabbli u ta l-kummenti u r-rakkomandazzjonijiet tiegħu dwar il-politiki proposti abbażi tal-esperjenza prattika fi ħdan is-soċjetà ċivili (1).

| 2.3 | L-iżvilupp tal-użu tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli kien pożittiv s’issa, u bħalissa, skont il-Kummissjoni jinsab lil hinn mit-triq lejn l-għan ta’ 20 %. Fid-dawl tal-Pjan Direzzjonali għall-Enerġija 2050 l-iżvilupp pożittiv fil-futur għandu jiġi żgurat. It-tkabbir sod fl-użu tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli huwa wieħed mill-għażliet “mingħajr dispjaċir” ta’ dan il-pjan direzzjonali. F’Lulju 2012, il-KESE ħareġ l-Opinjoni tiegħu dwar il-pjan direzzjonali, fejn appoġġja din il-konklużjoni ġenerali dwar is-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli (2). |
| --- | --- |

2.3

L-iżvilupp tal-użu tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli kien pożittiv s’issa, u bħalissa, skont il-Kummissjoni jinsab lil hinn mit-triq lejn l-għan ta’ 20 %. Fid-dawl tal-Pjan Direzzjonali għall-Enerġija 2050 l-iżvilupp pożittiv fil-futur għandu jiġi żgurat. It-tkabbir sod fl-użu tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli huwa wieħed mill-għażliet “mingħajr dispjaċir” ta’ dan il-pjan direzzjonali. F’Lulju 2012, il-KESE ħareġ l-Opinjoni tiegħu dwar il-pjan direzzjonali, fejn appoġġja din il-konklużjoni ġenerali dwar is-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli (2).

| 2.4 | Iż-żieda mħaffa fl-użu tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli qed tqajjem kwistjonijiet ta’ spejjeż, ta’ influwenza fis-suq tal-enerġija u ta’ bżonnijiet infrastrutturali. Għalhekk, huwa mument tajjeb biex jitqiesu l-għażliet ta’ politika futuri. L-investituri diġà qed iħarsu lil hinn mill-2020, u jeħtieġu wkoll sinjali ċari ta’ politiki futuri biex ikunu jistgħu jilħqu l-livell għoli ta’ investiment meħtieġ f’dan il-qasam. |
| --- | --- |

2.4

Iż-żieda mħaffa fl-użu tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli qed tqajjem kwistjonijiet ta’ spejjeż, ta’ influwenza fis-suq tal-enerġija u ta’ bżonnijiet infrastrutturali. Għalhekk, huwa mument tajjeb biex jitqiesu l-għażliet ta’ politika futuri. L-investituri diġà qed iħarsu lil hinn mill-2020, u jeħtieġu wkoll sinjali ċari ta’ politiki futuri biex ikunu jistgħu jilħqu l-livell għoli ta’ investiment meħtieġ f’dan il-qasam.

3.   Il-proposta tal-Kummissjoni

| 3.1 | L-għan tal-Kummissjoni huwa li tkompli tiżviluppa l-enerġija rinnovabbli u tippromovi soluzzjonijiet innovattivi. Skont il-Kummissarju tal-Enerġija, biex dan isir b’mod kosteffiċjenti, fi ftit kliem dan ifisser li rridu nipproduċu enerġija mir-riħ u mix-xemx fejn dan jagħmel sens ekonomiku u niskambjawha fl-Ewropa. |
| --- | --- |

3.1

L-għan tal-Kummissjoni huwa li tkompli tiżviluppa l-enerġija rinnovabbli u tippromovi soluzzjonijiet innovattivi. Skont il-Kummissarju tal-Enerġija, biex dan isir b’mod kosteffiċjenti, fi ftit kliem dan ifisser li rridu nipproduċu enerġija mir-riħ u mix-xemx fejn dan jagħmel sens ekonomiku u niskambjawha fl-Ewropa.

| 3.2 | Il-Kummissjoni qed tappella għal approċċ Ewropew iktar koordinat ta’ skemi ta’ appoġġ u użu ikbar ta’ skambju ta’ enerġija rinnovabbli bejn l-Istati Membri. |
| --- | --- |

3.2

Il-Kummissjoni qed tappella għal approċċ Ewropew iktar koordinat ta’ skemi ta’ appoġġ u użu ikbar ta’ skambju ta’ enerġija rinnovabbli bejn l-Istati Membri.

| 3.3 | Il-Komunikazzjoni tiddiskuti sfidi f’waqthom u għażliet ta’ politika potenzjali fl-oqsma li ġejjin:






  — | l-integrazzjoni tal-enerġija rinnovabbli fis-suq intern, |
| --- | --- | --- |

3.3

Il-Komunikazzjoni tiddiskuti sfidi f’waqthom u għażliet ta’ politika potenzjali fl-oqsma li ġejjin:

—

l-integrazzjoni tal-enerġija rinnovabbli fis-suq intern,

| — | il-ftuħ tas-suq tal-elettriku u l-enerġija rinnovabbli, |
| --- | --- |

—

il-ftuħ tas-suq tal-elettriku u l-enerġija rinnovabbli,

| — | it-trasformazzjoni tal-infrastruttura tagħna, |
| --- | --- |

—

it-trasformazzjoni tal-infrastruttura tagħna,

| — | il-konsumaturi jingħataw aktar setgħa, |
| --- | --- |

—

il-konsumaturi jingħataw aktar setgħa,

| — | l-ixprunar tal-innovazzjoni tat-teknoloġija, u |
| --- | --- |

—

l-ixprunar tal-innovazzjoni tat-teknoloġija, u

| — | l-iżgurar tas-sostenibbiltà tal-enerġija rinnovabbli. |
| --- | --- |

—

l-iżgurar tas-sostenibbiltà tal-enerġija rinnovabbli.

| 3.4 | Il-Kummissjoni ser tniedi proposti għal reġim ta’ politika tal-enerġija rinnovabbli għall-perjodu wara l-2020. Sabiex jinbeda l-proċess biex jitqiesu l-għażliet, fil-valutazzjoni tal-impatt li jakkumpanjah, il-Kummissjoni tesplora tliet għażliet ta’ politika għal wara l-2020:






  1) | Id-dekarbonizzazzjoni mingħajr miri tal-enerġija rinnovabbli, b’dipendenza fuq il-miri tat-tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra u s-suq tal-karbonju. |
| --- | --- | --- |

3.4

Il-Kummissjoni ser tniedi proposti għal reġim ta’ politika tal-enerġija rinnovabbli għall-perjodu wara l-2020. Sabiex jinbeda l-proċess biex jitqiesu l-għażliet, fil-valutazzjoni tal-impatt li jakkumpanjah, il-Kummissjoni tesplora tliet għażliet ta’ politika għal wara l-2020:

1)

Id-dekarbonizzazzjoni mingħajr miri tal-enerġija rinnovabbli, b’dipendenza fuq il-miri tat-tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra u s-suq tal-karbonju.

| 2) | It-tkomplija tar-reġim attwali bil-miri vinkolanti nazzjonali tal-enerġija rinnovabbli, kif ukoll it-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett ta’ serra u l-miri tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija. |
| --- | --- |

2)

It-tkomplija tar-reġim attwali bil-miri vinkolanti nazzjonali tal-enerġija rinnovabbli, kif ukoll it-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett ta’ serra u l-miri tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija.

| 3) | Ġestjoni mtejba u iktar armonizzata tas-settur sħiħ tal-enerġija b’mira globali għall-użu tal-enerġija rinnovabbli għall-UE. |
| --- | --- |

3)

Ġestjoni mtejba u iktar armonizzata tas-settur sħiħ tal-enerġija b’mira globali għall-użu tal-enerġija rinnovabbli għall-UE.

It-tqabbil tal-għażliet juri li, ftit jew wisq, l-għażliet 1) u 2) huma naqra aħjar mill-għażla 3) biex jiġu sodisfatti l-kriterji stabbiliti mill-Kummissjoni. L-ebda għażla m’hija ħielsa mill-problemi fir-rigward tal-kriterji stabbiliti.

| 3.5 | Fl-aħħar nett, il-Komunikazzjoni tindika erba’ oqsma ewlenin fejn l-isforzi għandhom jiżdiedu sal-2020: is-suq tal-enerġija, l-iskemi ta’ appoġġ, il-mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni u l-kooperazzjoni tal-enerġija fil-Mediterran. |
| --- | --- |

3.5

Fl-aħħar nett, il-Komunikazzjoni tindika erba’ oqsma ewlenin fejn l-isforzi għandhom jiżdiedu sal-2020: is-suq tal-enerġija, l-iskemi ta’ appoġġ, il-mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni u l-kooperazzjoni tal-enerġija fil-Mediterran.

4.   Il-kummenti tal-KESE

| 4.1 | Il-KESE jilqa’ din il-Komunikazzjoni, li tiftaħ diskussjoni bżonjuża dwar it-twaqqif mill-ġdid tal-politika dwar is-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u l-politiki li jappoġġjawha. Il-Kumitat b’mod ġenerali jaqbel ukoll mal-analiżi tal-Kummissjoni dwar il-qagħda, l-isfidi u l-għażliet attwali. B’żieda ma’ dan, il-Kumitat iressaq il-kummenti li ġejjin. |
| --- | --- |

4.1

Il-KESE jilqa’ din il-Komunikazzjoni, li tiftaħ diskussjoni bżonjuża dwar it-twaqqif mill-ġdid tal-politika dwar is-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u l-politiki li jappoġġjawha. Il-Kumitat b’mod ġenerali jaqbel ukoll mal-analiżi tal-Kummissjoni dwar il-qagħda, l-isfidi u l-għażliet attwali. B’żieda ma’ dan, il-Kumitat iressaq il-kummenti li ġejjin.

L-integrazzjoni tal-enerġija rinnovabbli fis-suq intern

| 4.2 | Il-Kumitat bi pjaċir jinnota li l-Kummissjoni tindika n-nefqa u l-ispejjeż li qed jiżdiedu b’rata mgħaġġla fil-qasam tal-enerġija rinnovabbli – minkejja t-tnaqqis fl-ispiża għal kull unità – kif ukoll l-ispejjeż previsti għall-investimenti fil-produzzjoni, l-infrastruttura/grilji u l-enerġija għall-ibbilanċjar. Il-KESE jinsab imħasseb tassew dwar il-prezzijiet dejjem jogħlew għall-utenti tal-enerġija, ħaġa li jista’ jkollha impatt sproporzjonat fuq il-konsumaturi bi dħul baxx, inkluż l-ispejjeż għoljin ta’ ħafna skemi ta’ appoġġ nazzjonali. Dan l-iżvilupp qed isib oppożizzjoni dejjem ikbar. Anke l-ispiża għal kull unità tista’ ma tkomplix tonqos bit-rata attwali meta l-biċċa l-kbira tal-għażliet tal-kosteffiċjenza jkunu ġew sfruttati. Il-Kumitat jappella lill-Kumissjoni tħejji studju dwar it-tendenzi tal-ispejjeż attwali u antiċipati fil-futur għas-settur tal-enerġija kollu kemm hu. Il-Kumitat jappoġġja l-objettiv li l-ispejjeż jitbaxxew jew li jinżammu baxxi kemm jista’ jkun u li jiġi żgurat li t-teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jsiru kompetittivi u fl-aħħar mill-aħħar immexxija mis-suq. |
| --- | --- |

4.2

Il-Kumitat bi pjaċir jinnota li l-Kummissjoni tindika n-nefqa u l-ispejjeż li qed jiżdiedu b’rata mgħaġġla fil-qasam tal-enerġija rinnovabbli – minkejja t-tnaqqis fl-ispiża għal kull unità – kif ukoll l-ispejjeż previsti għall-investimenti fil-produzzjoni, l-infrastruttura/grilji u l-enerġija għall-ibbilanċjar. Il-KESE jinsab imħasseb tassew dwar il-prezzijiet dejjem jogħlew għall-utenti tal-enerġija, ħaġa li jista’ jkollha impatt sproporzjonat fuq il-konsumaturi bi dħul baxx, inkluż l-ispejjeż għoljin ta’ ħafna skemi ta’ appoġġ nazzjonali. Dan l-iżvilupp qed isib oppożizzjoni dejjem ikbar. Anke l-ispiża għal kull unità tista’ ma tkomplix tonqos bit-rata attwali meta l-biċċa l-kbira tal-għażliet tal-kosteffiċjenza jkunu ġew sfruttati. Il-Kumitat jappella lill-Kumissjoni tħejji studju dwar it-tendenzi tal-ispejjeż attwali u antiċipati fil-futur għas-settur tal-enerġija kollu kemm hu. Il-Kumitat jappoġġja l-objettiv li l-ispejjeż jitbaxxew jew li jinżammu baxxi kemm jista’ jkun u li jiġi żgurat li t-teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jsiru kompetittivi u fl-aħħar mill-aħħar immexxija mis-suq.

| 4.3 | Fir-rigward tal-iskemi ta’ appoġġ, il-Kumitat jaqbel li bidliet f’ħafna skemi nazzjonali matul il-perjodu li tħaddmu fih ħolqu problemi serji. Barra minn hekk, il-politiki fuq perjodu qasir, li ma jkoprux l-ispejjeż addizzjonali reali għall-investituri, mhumiex sodisfaċenti. Il-prevedibbiltà, u anke l-kosteffikaċja tal-iskemi, għandha tiġi żgurata, u l-kompetittività fit-teknoloġija għandha tiġi mħeġġa. Għalhekk l-enfasi fuq l-esponiment għall-prezzijiet tas-suq hija ġusta. Hemm bżonn ukoll spinta mill-Kummissjoni għal skema ta’ appoġġ, anke biex tiġi evitata l-frammentazzjoni tas-suq intern u fl-aħħar mill-aħħar biex is-sussidji jiġu eliminati b’mod gradwali. |
| --- | --- |

4.3

Fir-rigward tal-iskemi ta’ appoġġ, il-Kumitat jaqbel li bidliet f’ħafna skemi nazzjonali matul il-perjodu li tħaddmu fih ħolqu problemi serji. Barra minn hekk, il-politiki fuq perjodu qasir, li ma jkoprux l-ispejjeż addizzjonali reali għall-investituri, mhumiex sodisfaċenti. Il-prevedibbiltà, u anke l-kosteffikaċja tal-iskemi, għandha tiġi żgurata, u l-kompetittività fit-teknoloġija għandha tiġi mħeġġa. Għalhekk l-enfasi fuq l-esponiment għall-prezzijiet tas-suq hija ġusta. Hemm bżonn ukoll spinta mill-Kummissjoni għal skema ta’ appoġġ, anke biex tiġi evitata l-frammentazzjoni tas-suq intern u fl-aħħar mill-aħħar biex is-sussidji jiġu eliminati b’mod gradwali.

| 4.4 | Sistema Ewropea unika li tkopri t-teknoloġiji kollha tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli ma tkunx eżattament effiċjenti. Minflok, hemm bżonn sistemi flessibbli, adattati għall-maturità ta’ kull teknoloġija u ċ-ċirkostanzi differenti. Fil-fehma tal-Kumitat, sistema pan-Ewropea ta’ skemi komuni, imfassla apposta għal kull teknoloġija, għandha l-aħjar ċans li tilħaq ir-rekwiżiti ta’ effiċjenza u s-suq intern. L-iskemi għandu jkollhom skadenza definita, sakemm it-teknoloġiji jkunu kompetittivi, minflok ma jipprovdu għal kumpens żejjed. Hemm bżonn skemi adatti għas-soluzzjonijiet lokali fuq skala żgħira (ara l-punt 4.11). |
| --- | --- |

4.4

Sistema Ewropea unika li tkopri t-teknoloġiji kollha tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli ma tkunx eżattament effiċjenti. Minflok, hemm bżonn sistemi flessibbli, adattati għall-maturità ta’ kull teknoloġija u ċ-ċirkostanzi differenti. Fil-fehma tal-Kumitat, sistema pan-Ewropea ta’ skemi komuni, imfassla apposta għal kull teknoloġija, għandha l-aħjar ċans li tilħaq ir-rekwiżiti ta’ effiċjenza u s-suq intern. L-iskemi għandu jkollhom skadenza definita, sakemm it-teknoloġiji jkunu kompetittivi, minflok ma jipprovdu għal kumpens żejjed. Hemm bżonn skemi adatti għas-soluzzjonijiet lokali fuq skala żgħira (ara l-punt 4.11).

| 4.5 | Madankollu, sakemm is-suq intern ma jkunx għadu qed jiffunzjona sew u sakemm ikun hemm differenzi fil-prezzijiet, minħabba nuqqas ta’ implimentazzjoni tal-leġislazzjoni tal-UE u konġestjoni fl-infrastruttura tat-trasmissjoni, l-iskemi ta’ appoġġ għandhom jitfasslu skont kull żona ta’ prezzar/Stat Membru sabiex l-effiċjenza tinkiseb bl-aħjar mod u jiġi evitat il-kumpens żejjed. |
| --- | --- |

4.5

Madankollu, sakemm is-suq intern ma jkunx għadu qed jiffunzjona sew u sakemm ikun hemm differenzi fil-prezzijiet, minħabba nuqqas ta’ implimentazzjoni tal-leġislazzjoni tal-UE u konġestjoni fl-infrastruttura tat-trasmissjoni, l-iskemi ta’ appoġġ għandhom jitfasslu skont kull żona ta’ prezzar/Stat Membru sabiex l-effiċjenza tinkiseb bl-aħjar mod u jiġi evitat il-kumpens żejjed.

| 4.6 | Fir-rigward tat-tisħiħ tal-kooperazzjoni u l-kummerċ, il-Kumitat huwa ferm favur iktar kooperazzjoni bejn l-Istati Membri fil-qasam tal-enerġija, tabilħaqq politika komuni tal-UE reali għall-enerġija, jiġifieri Komunità Ewropea tal-Enerġija (KEE). Il-Kumitat jappoġġja wkoll il-proposti f’dan l-kapitolu tal-Komunikazzjoni. |
| --- | --- |

4.6

Fir-rigward tat-tisħiħ tal-kooperazzjoni u l-kummerċ, il-Kumitat huwa ferm favur iktar kooperazzjoni bejn l-Istati Membri fil-qasam tal-enerġija, tabilħaqq politika komuni tal-UE reali għall-enerġija, jiġifieri Komunità Ewropea tal-Enerġija (KEE). Il-Kumitat jappoġġja wkoll il-proposti f’dan l-kapitolu tal-Komunikazzjoni.

Il-ftuħ tas-suq tal-elettriku u l-enerġija rinnovabbli

| 4.7 | Il-Kumitat jaqbel mal-kummenti tal-Kummissjoni dwar il-ħtieġa u l-isfidi tal-integrazzjoni tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fis-suq intern tal-elettriku. Is-sinjali tal-prezzijiet tas-suq, inkluż dawk tal-karbonju fi ħdan l-iskema tal-UE għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet (EU ETS), iridu jkunu komprensivi sabiex jixprunaw sew l-investimenti. Il-Kumitat jappoġġja l-prinċipju li l-produtturi kollha tal-enerġija, inklużi l-produtturi tal-enerġija rinnovabbli, għandhom jieħdu l-istess responsabbiltajiet fir-rigward tal-ibbilanċjar. |
| --- | --- |

4.7

Il-Kumitat jaqbel mal-kummenti tal-Kummissjoni dwar il-ħtieġa u l-isfidi tal-integrazzjoni tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fis-suq intern tal-elettriku. Is-sinjali tal-prezzijiet tas-suq, inkluż dawk tal-karbonju fi ħdan l-iskema tal-UE għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet (EU ETS), iridu jkunu komprensivi sabiex jixprunaw sew l-investimenti. Il-Kumitat jappoġġja l-prinċipju li l-produtturi kollha tal-enerġija, inklużi l-produtturi tal-enerġija rinnovabbli, għandhom jieħdu l-istess responsabbiltajiet fir-rigward tal-ibbilanċjar.

| 4.8 | “Pagamenti tal-kapaċità” bbażati fuq l-istima tal-gvern tal-kapaċità meħtieġa huma problematiċi, peress li huma ġġustifikati sakemm is-sinjali tas-suq ma jiżgurawx il-kosteffiċjenza ta’ dawn l-impjanti. Jekk hemm bżonn suq tal-kapaċità dan għandu jkun pan-Ewropew, l-ewwel nett possibbilment fil-livell reġjonali jew għall-inqas ikkoordinat mal-pajjiżi ġirien fi ħdan l-UE. |
| --- | --- |

4.8

“Pagamenti tal-kapaċità” bbażati fuq l-istima tal-gvern tal-kapaċità meħtieġa huma problematiċi, peress li huma ġġustifikati sakemm is-sinjali tas-suq ma jiżgurawx il-kosteffiċjenza ta’ dawn l-impjanti. Jekk hemm bżonn suq tal-kapaċità dan għandu jkun pan-Ewropew, l-ewwel nett possibbilment fil-livell reġjonali jew għall-inqas ikkoordinat mal-pajjiżi ġirien fi ħdan l-UE.

| 4.9 | Il-problema tal-prezzijiet tal-elettriku bl-ingrossa, li jonqsu wisq minħabba s-sehem dejjem ikbar tal-enerġija mir-riħ u mix-xemx bi spejjeż marġinali kważi żero, trid tiġi analizzata u kwantifikata iżjed. L-effett oppost tal-iskambju tal-emissjonijiet għandu jiġi kkunsidrat. Żieda fl-elettriku mis-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli x’aktarx twassal għal volatilità ikbar tal-prezzijiet tal-elettriku bl-ingrossa, ħaġa li toħloq problemi oħra. Fi kwalunkwe każ, l-ispiża marġinali baxxa tal-elettriku ma tfissirx bilfors prezz iktar baxx għal min juża l-elettriku, billi l-utent b’mod jew ieħor ser iħallas għall-investimenti u l-produzzjoni kollha, inklużi t-trasmissjoni, l-ibbilanċjar u l-appoġġ. |
| --- | --- |

4.9

Il-problema tal-prezzijiet tal-elettriku bl-ingrossa, li jonqsu wisq minħabba s-sehem dejjem ikbar tal-enerġija mir-riħ u mix-xemx bi spejjeż marġinali kważi żero, trid tiġi analizzata u kwantifikata iżjed. L-effett oppost tal-iskambju tal-emissjonijiet għandu jiġi kkunsidrat. Żieda fl-elettriku mis-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli x’aktarx twassal għal volatilità ikbar tal-prezzijiet tal-elettriku bl-ingrossa, ħaġa li toħloq problemi oħra. Fi kwalunkwe każ, l-ispiża marġinali baxxa tal-elettriku ma tfissirx bilfors prezz iktar baxx għal min juża l-elettriku, billi l-utent b’mod jew ieħor ser iħallas għall-investimenti u l-produzzjoni kollha, inklużi t-trasmissjoni, l-ibbilanċjar u l-appoġġ.

It-trasformazzjoni tal-infrastruttura tagħna

| 4.10 | Il-KESE laqa’ u ħareġ Opinjoni dwar il-pakkett tal-infrastruttura tal-enerġija (COM(2011) 658) (3), u l-enfasi issa hija fuq il-bżonn li jiġi adottat u implimentat. Madankollu, jekk l-għan jiġi stabbilit kif spjegat mill-Kummissarju għall-Enerġija bħala “l-produzzjoni tal-enerġija mir-riħ u mix-xemx fejn dan jagħmel sens ekonomiku u tinbiegħ fl-Ewropa”, l-ispejjeż għall-investimenti fl-infrastruttura neċessarja jistgħu jkunu għoljin b’mod inaċċettabbli. Anki l-problemi ta’ aċċettazzjoni pubblika jistgħu jżidu l-ispiża u r-riskji politiċi. |
| --- | --- |

4.10

Il-KESE laqa’ u ħareġ Opinjoni dwar il-pakkett tal-infrastruttura tal-enerġija (COM(2011) 658) (3), u l-enfasi issa hija fuq il-bżonn li jiġi adottat u implimentat. Madankollu, jekk l-għan jiġi stabbilit kif spjegat mill-Kummissarju għall-Enerġija bħala “l-produzzjoni tal-enerġija mir-riħ u mix-xemx fejn dan jagħmel sens ekonomiku u tinbiegħ fl-Ewropa”, l-ispejjeż għall-investimenti fl-infrastruttura neċessarja jistgħu jkunu għoljin b’mod inaċċettabbli. Anki l-problemi ta’ aċċettazzjoni pubblika jistgħu jżidu l-ispiża u r-riskji politiċi.

| 4.11 | Għandha ssir enfasi ikbar fuq li jiġi xprunat l-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet lokali deċentralizzati. Dawn jistgħu u għandhom jiġu xprunati mill-benefiċċji lokali u jkopru teknoloġiji differenti, bħall-bijomassa (inklużi r-residwi) u l-enerġija ġeotermali minbarra l-enerġija mir-riħ u mix-xemx, skont iċ-ċirkostanzi lokali. Ir-regolamenti, il-miżuri ta’ appoġġ u l-aċċess għan-netwerks għandhom ikunu ċari, sempliċi u affidabbli sabiex tiġi faċilitata l-parteċipazzjoni tal-manifatturi ż-żgħar (tal-karozzi). Il-ħolqien ta’ sistemi ta’ enerġija ibridi lokali marbuta ma’ grilji u ġestjoni intelliġenti jagħmluha possibbli li tinkiseb l-awtosuffiċjenza fl-enerġija fil-livell lokali. Madankollu, dan l-approċċ għandu wkoll il-limitazzjonijiet tiegħu, peress li hemm bżonn l-iktar l-enerġija tal-ibbilanċjar ibbażata fuq il-karburanti fossili, għax m’hemm l-ebda soluzzjoni reali u affordabbli għall-ħżin tal-elettriku (referenza: Friedrich Wagner, Max-Planck-Institut für Plasmaphysik: Features of an electricity supply system based on variable input (Karatteristiċi ta’ sistema tal-provvista tal-elettriku bbażata fuq kontribut varjabbli)). |
| --- | --- |

4.11

Għandha ssir enfasi ikbar fuq li jiġi xprunat l-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet lokali deċentralizzati. Dawn jistgħu u għandhom jiġu xprunati mill-benefiċċji lokali u jkopru teknoloġiji differenti, bħall-bijomassa (inklużi r-residwi) u l-enerġija ġeotermali minbarra l-enerġija mir-riħ u mix-xemx, skont iċ-ċirkostanzi lokali. Ir-regolamenti, il-miżuri ta’ appoġġ u l-aċċess għan-netwerks għandhom ikunu ċari, sempliċi u affidabbli sabiex tiġi faċilitata l-parteċipazzjoni tal-manifatturi ż-żgħar (tal-karozzi). Il-ħolqien ta’ sistemi ta’ enerġija ibridi lokali marbuta ma’ grilji u ġestjoni intelliġenti jagħmluha possibbli li tinkiseb l-awtosuffiċjenza fl-enerġija fil-livell lokali. Madankollu, dan l-approċċ għandu wkoll il-limitazzjonijiet tiegħu, peress li hemm bżonn l-iktar l-enerġija tal-ibbilanċjar ibbażata fuq il-karburanti fossili, għax m’hemm l-ebda soluzzjoni reali u affordabbli għall-ħżin tal-elettriku (referenza: Friedrich Wagner, Max-Planck-Institut für Plasmaphysik: Features of an electricity supply system based on variable input (Karatteristiċi ta’ sistema tal-provvista tal-elettriku bbażata fuq kontribut varjabbli)).

Il-konsumaturi jingħataw aktar setgħa

| 4.12 | M’hemmx għalfejn ngħidu, l-interessi tal-konsumatur huma ċentrali fil-fehmiet tal-KESE dwar l-enerġija, u dan ġie żviluppat f’bosta Opinjonijiet preċedenti (4). Waħda mill-kwistjonijiet hija l-kumpens bejn prezzijiet għoljin tal-enerġija bħala inċentiv għall-iffrankar u r-riskju tal-faqar tal-enerġija. Il-Kumitat jaqbel mal-approċċ tal-Kummissjoni li tagħti aktar setgħa lill-konsumatur – mingħajr il-parteċipazzjoni attiva tal-konsumatur ma jistgħux jinkisbu riżultati tajbin. Wieħed mill-aspetti li jistħoqlu iżjed attenzjoni huwa li l-libertà tal-għażla tal-konsumatur tiġi żgurata fil-prattika. |
| --- | --- |

4.12

M’hemmx għalfejn ngħidu, l-interessi tal-konsumatur huma ċentrali fil-fehmiet tal-KESE dwar l-enerġija, u dan ġie żviluppat f’bosta Opinjonijiet preċedenti (4). Waħda mill-kwistjonijiet hija l-kumpens bejn prezzijiet għoljin tal-enerġija bħala inċentiv għall-iffrankar u r-riskju tal-faqar tal-enerġija. Il-Kumitat jaqbel mal-approċċ tal-Kummissjoni li tagħti aktar setgħa lill-konsumatur – mingħajr il-parteċipazzjoni attiva tal-konsumatur ma jistgħux jinkisbu riżultati tajbin. Wieħed mill-aspetti li jistħoqlu iżjed attenzjoni huwa li l-libertà tal-għażla tal-konsumatur tiġi żgurata fil-prattika.

| 4.12.1 | Kif stqarr il-Kumitat diversi drabi, is-sensibilizzazzjoni u l-edukazzjoni huma kruċjali biex il-konsumaturi jingħataw is-setgħa. F’dan il-kuntest, il-konsumaturi għandhom jingħataw informazzjoni ċara u aċċessibbli faċilment dwar is-sehem tagħhom fl-appoġġ għall-enerġiji rinnovabbli, ħaġa li normalment bħala figura tal-ispiża totali nazzjonali għall-appoġġ tal-enerġiji rinnovabbli per capita. Idealment din l-informazzjoni tiddaħħal fil-fatturi tal-enerġija. |
| --- | --- |

4.12.1

Kif stqarr il-Kumitat diversi drabi, is-sensibilizzazzjoni u l-edukazzjoni huma kruċjali biex il-konsumaturi jingħataw is-setgħa. F’dan il-kuntest, il-konsumaturi għandhom jingħataw informazzjoni ċara u aċċessibbli faċilment dwar is-sehem tagħhom fl-appoġġ għall-enerġiji rinnovabbli, ħaġa li normalment bħala figura tal-ispiża totali nazzjonali għall-appoġġ tal-enerġiji rinnovabbli per capita. Idealment din l-informazzjoni tiddaħħal fil-fatturi tal-enerġija.

L-ixprunar tal-innovazzjoni u t-teknoloġija

| 4.13 | It-teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli joffru opportunitajiet kbar bħalma joffru wkoll teknoloġiji oħra għat-tnaqqis tal-emissjonijiet mill-gassijiet b’effett ta’ serra: il-faħam nadif, il-ħżin tal-elettriku, ir-reazzjoni għad-domanda, l-użu tal-karbonju, il-fissjoni u l-fużjoni nukleari, jew it-tnaqqis ta’ gassijiet oħra b’effett ta’ serra bħall-metan, eċċ. F’ħafna każijiet, l-iżviluppi huma promettenti b’mod ċar, u għandhom jitħeġġu b’mod adegwat. Kif diġà indika l-KESE ħafna drabi, huwa importanti li l-istrumenti finanzjarji jiġu mfassla u mmirati b’mod korrett fir-rigward tal-maturità tat-teknoloġiji. B’mod partikolari, għandhom jiġu appoġġjati l-miżuri li juru kif jintużaw u l-użu bikri tat-teknoloġiji l-ġodda. Għal din ir-raġuni, ir-riżorsi tas-SET-Plan għandhom ikunu żgurati. L-azzjoni hija urġenti – jidher li s-settur tal-kumpaniji fl-Istati Uniti dal-aħħar żied l-investimenti globali fir-riċerka u l-iżvilupp tal-enerġija, b’konsegwenzi potenzjali għall-kompetittività Ewropea. |
| --- | --- |

4.13

It-teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli joffru opportunitajiet kbar bħalma joffru wkoll teknoloġiji oħra għat-tnaqqis tal-emissjonijiet mill-gassijiet b’effett ta’ serra: il-faħam nadif, il-ħżin tal-elettriku, ir-reazzjoni għad-domanda, l-użu tal-karbonju, il-fissjoni u l-fużjoni nukleari, jew it-tnaqqis ta’ gassijiet oħra b’effett ta’ serra bħall-metan, eċċ. F’ħafna każijiet, l-iżviluppi huma promettenti b’mod ċar, u għandhom jitħeġġu b’mod adegwat. Kif diġà indika l-KESE ħafna drabi, huwa importanti li l-istrumenti finanzjarji jiġu mfassla u mmirati b’mod korrett fir-rigward tal-maturità tat-teknoloġiji. B’mod partikolari, għandhom jiġu appoġġjati l-miżuri li juru kif jintużaw u l-użu bikri tat-teknoloġiji l-ġodda. Għal din ir-raġuni, ir-riżorsi tas-SET-Plan għandhom ikunu żgurati. L-azzjoni hija urġenti – jidher li s-settur tal-kumpaniji fl-Istati Uniti dal-aħħar żied l-investimenti globali fir-riċerka u l-iżvilupp tal-enerġija, b’konsegwenzi potenzjali għall-kompetittività Ewropea.

| 4.14 | Jidher li l-Kummissjoni tqis li l-finanzjament komuni suffiċjenti u l-miri vinkolanti huma xpruni adatti għall-innovazzjoni u għalhekk għall-impjiegi. Iżda dawn waħidhom mhumiex garanzija ta’ riżultati effiċjenti. Hemm bżonn ukoll swieq miftuħa u kompetizzjoni li tiffunzjona, billi l-kompetizzjoni tixpruna l-intrapriżi lejn l-innovazzjoni u t-tiġdid. |
| --- | --- |

4.14

Jidher li l-Kummissjoni tqis li l-finanzjament komuni suffiċjenti u l-miri vinkolanti huma xpruni adatti għall-innovazzjoni u għalhekk għall-impjiegi. Iżda dawn waħidhom mhumiex garanzija ta’ riżultati effiċjenti. Hemm bżonn ukoll swieq miftuħa u kompetizzjoni li tiffunzjona, billi l-kompetizzjoni tixpruna l-intrapriżi lejn l-innovazzjoni u t-tiġdid.

L-iżgurar tas-sostenibbiltà tal-enerġija rinnovabbli

| 4.15 | Is-sostenibbiltà tas-sistema tal-enerġija kollha kemm hi hija għan neċessarju. Dan jgħodd għall-elementi kollha, mhux biss il-bijoenerġija. L-impatti ambjentali u territorjali assoċjati mal-użu tad-diversi sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jvarjaw. Hemm bżonn kriterji ta’ sostenibbiltà għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, u bl-istess mod, l-għajnuna finanzjarja mill-fondi tal-UE għandha tingħata biss jekk l-akkwist tal-enerġija minn sorsi rinnovabbli jilħaq dawn il-kriterji. Il-Kumitat jappoġġja l-messaġġi tal-Komunikazzjoni dwar is-sostenibbiltà tal-bijoenerġija, biż-żieda li kull proposta ġdida m’għandhiex iżżid il-piż amministrattiv tal-produtturi u l-utenti. Ir-rekwiżiti għandhom ikomplu kemm jista’ jkun fuq is-sistemi eżistenti relatati għall-monitoraġġ u r-rappurtar, bħal dawk għall-forestrija sostenibbli applikata f’ħafna Stati Membri. |
| --- | --- |

4.15

Is-sostenibbiltà tas-sistema tal-enerġija kollha kemm hi hija għan neċessarju. Dan jgħodd għall-elementi kollha, mhux biss il-bijoenerġija. L-impatti ambjentali u territorjali assoċjati mal-użu tad-diversi sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jvarjaw. Hemm bżonn kriterji ta’ sostenibbiltà għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, u bl-istess mod, l-għajnuna finanzjarja mill-fondi tal-UE għandha tingħata biss jekk l-akkwist tal-enerġija minn sorsi rinnovabbli jilħaq dawn il-kriterji. Il-Kumitat jappoġġja l-messaġġi tal-Komunikazzjoni dwar is-sostenibbiltà tal-bijoenerġija, biż-żieda li kull proposta ġdida m’għandhiex iżżid il-piż amministrattiv tal-produtturi u l-utenti. Ir-rekwiżiti għandhom ikomplu kemm jista’ jkun fuq is-sistemi eżistenti relatati għall-monitoraġġ u r-rappurtar, bħal dawk għall-forestrija sostenibbli applikata f’ħafna Stati Membri.

Il-politiki dwar l-enerġija rinnovabbli wara l-2020

| 4.16 | Kif semma fil-punt 2.4, fil-fehma tal-KESE hemm bżonn li nibdew inħejju għal politika dwar l-enerġija rinnovabbli għal wara l-2020. |
| --- | --- |

4.16

Kif semma fil-punt 2.4, fil-fehma tal-KESE hemm bżonn li nibdew inħejju għal politika dwar l-enerġija rinnovabbli għal wara l-2020.

| 4.17 | Fil-Valutazzjoni tal-Impatt (li mhuwiex impekkabbli għalkollox, fih tabelli neqsin, eċċ.) il-Kummissjoni għall-ewwel ressqet għażla fejn kollox jibqa’ għaddej, għażla li l-Kumitat ma jaċċettahiex. Fir-rigward tat-tliet għażliet l-oħra għal qafas politiku futur, f’dan l-istadju, il-Kumitat jinsab imħasseb dwar dawn il-punti li ġejjin: |
| --- | --- |

4.17

Fil-Valutazzjoni tal-Impatt (li mhuwiex impekkabbli għalkollox, fih tabelli neqsin, eċċ.) il-Kummissjoni għall-ewwel ressqet għażla fejn kollox jibqa’ għaddej, għażla li l-Kumitat ma jaċċettahiex. Fir-rigward tat-tliet għażliet l-oħra għal qafas politiku futur, f’dan l-istadju, il-Kumitat jinsab imħasseb dwar dawn il-punti li ġejjin:

| 4.17.1 | L-għażla tad-dekarbonizzazzjoni mingħajr il-miri għas-sorsi ta’ enerġija sostenibbli wara l-2020 ma tidhirx li tiżgura tkabbir ċert fl-użu tal-enerġija rinnovabbli. Madankollu, din l-għażla hija l-iktar adatta għal suq tal-enerġija miftuħ u tagħti l-iktar riżultati kosteffettivi. Din l-għażla tista’ anke ssaħħaħ l-EU ETS. L-iżvilupp pożittiv tal-użu tas-sorsi ta’ enerġija sostenibbli jidher ħaġa ċerta taħt din l-għażla fid-dawl tal-iżvilupp sod li sar s’issa, ir-riċerka u l-iżvilupp u investimenti oħra eżistenti u li qed jiżdiedu, miri vinkolanti dwar il-klima u politiki futuri deskritti mill-Kummissjoni. |
| --- | --- |

4.17.1

L-għażla tad-dekarbonizzazzjoni mingħajr il-miri għas-sorsi ta’ enerġija sostenibbli wara l-2020 ma tidhirx li tiżgura tkabbir ċert fl-użu tal-enerġija rinnovabbli. Madankollu, din l-għażla hija l-iktar adatta għal suq tal-enerġija miftuħ u tagħti l-iktar riżultati kosteffettivi. Din l-għażla tista’ anke ssaħħaħ l-EU ETS. L-iżvilupp pożittiv tal-użu tas-sorsi ta’ enerġija sostenibbli jidher ħaġa ċerta taħt din l-għażla fid-dawl tal-iżvilupp sod li sar s’issa, ir-riċerka u l-iżvilupp u investimenti oħra eżistenti u li qed jiżdiedu, miri vinkolanti dwar il-klima u politiki futuri deskritti mill-Kummissjoni.

| 4.17.2 | Il-kontinwazzjoni tas-sistema attwali b’miri nazzjonali vinkolanti tkun effettiva u benefiċjali tal-inqas għal parti mis-settur tal-intrapriżi tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Madankollu, dan ma jiżgurax il-kosteffiċjenza tad-dekarbonizzazzjoni. Il-prezzijiet stabbiliti taħt din l-għażla jheddu ’l-ETS b’mod gravi. L-Istati Membri mill-ġdid ikollhom ifasslu l-politiki proprji tagħhom biex jiżguraw il-konformità, ħaġa li xxekkel it-tħaddim tas-suq intern tal-enerġija minkejja l-isforzi kollha għat-titjib tal-kooperazzjoni u l-kummerċ. Il-miri vinkolanti rnexxilhom jgħinu jixprunaw l-iżviluppi fit-teknoloġija tas-sorsi ta’ enerġija sostenibbli fl-UE, iżda dan jista’ ma jibqax argument b’saħħtu. |
| --- | --- |

4.17.2

Il-kontinwazzjoni tas-sistema attwali b’miri nazzjonali vinkolanti tkun effettiva u benefiċjali tal-inqas għal parti mis-settur tal-intrapriżi tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Madankollu, dan ma jiżgurax il-kosteffiċjenza tad-dekarbonizzazzjoni. Il-prezzijiet stabbiliti taħt din l-għażla jheddu ’l-ETS b’mod gravi. L-Istati Membri mill-ġdid ikollhom ifasslu l-politiki proprji tagħhom biex jiżguraw il-konformità, ħaġa li xxekkel it-tħaddim tas-suq intern tal-enerġija minkejja l-isforzi kollha għat-titjib tal-kooperazzjoni u l-kummerċ. Il-miri vinkolanti rnexxilhom jgħinu jixprunaw l-iżviluppi fit-teknoloġija tas-sorsi ta’ enerġija sostenibbli fl-UE, iżda dan jista’ ma jibqax argument b’saħħtu.

| 4.17.3 | Fil-fehma tal-KESE, l-għażla ta’ ġestjoni uniformi b’objettivi ambizzjużi fil-livell tal-UE jista’ jkollha bosta vantaġġi qawwija b’konformità mal-kunċett tal-KEE (5). Sakemm ma jkunux għadhom ġew stabbiliti l-miri tat-tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra li jkunu konformi mal-bżonnijiet ta’ tnaqqis fit-tul, din l-għażla għandha tingħata preċedenza. Madankollu, ir-riskji notati mill-Kummissjoni, ta’ spejjeż ogħla u d-diffikultà tal-aċċettazzjoni mill-pubbliku, jidhru rilevanti. Barra minn hekk, probabbilment ikun hemm bżonn li tinħoloq struttura amministrattiva ġdida kbira. |
| --- | --- |

4.17.3

Fil-fehma tal-KESE, l-għażla ta’ ġestjoni uniformi b’objettivi ambizzjużi fil-livell tal-UE jista’ jkollha bosta vantaġġi qawwija b’konformità mal-kunċett tal-KEE (5). Sakemm ma jkunux għadhom ġew stabbiliti l-miri tat-tnaqqis tal-gassijiet b’effett ta’ serra li jkunu konformi mal-bżonnijiet ta’ tnaqqis fit-tul, din l-għażla għandha tingħata preċedenza. Madankollu, ir-riskji notati mill-Kummissjoni, ta’ spejjeż ogħla u d-diffikultà tal-aċċettazzjoni mill-pubbliku, jidhru rilevanti. Barra minn hekk, probabbilment ikun hemm bżonn li tinħoloq struttura amministrattiva ġdida kbira.

| 4.18 | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tiffoka l-ħidma futura tagħha fuq linja politika għal wara l-2020, ibbażata l-iktar fuq l-ewwel għażla. Din il-politika ta’ dekarbonizzazzjoni ma tkun ibbażata fuq l-ebda mira għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, iżda fuq mira ċara ta’ tnaqqis fl-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett ta’ serra, prezz tal-karbonju li jkun għoli biżżejjed biex jixpruna miżuri ta’ effiċjenza aħjar u tikkontribwixxi għal riċerka u żvilupp u investimenti mill-atturi rilevanti, imma li ma jkunx għoli wisq għall-konsumatur u l-kompetittività industrijali. Barra minn hekk, hemm bżonn miżuri mmirati biex jixprunaw l-iżvilupp ta’ teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u l-investiment fihom, li fl-aħħar mill-aħħar iwasslu għal bidla ġenwina. Dawn il-miżuri idealment għandhom ikunu komuni għall-UE kollha u mfassla apposta għal kull teknoloġija. |
| --- | --- |

4.18

Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tiffoka l-ħidma futura tagħha fuq linja politika għal wara l-2020, ibbażata l-iktar fuq l-ewwel għażla. Din il-politika ta’ dekarbonizzazzjoni ma tkun ibbażata fuq l-ebda mira għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, iżda fuq mira ċara ta’ tnaqqis fl-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett ta’ serra, prezz tal-karbonju li jkun għoli biżżejjed biex jixpruna miżuri ta’ effiċjenza aħjar u tikkontribwixxi għal riċerka u żvilupp u investimenti mill-atturi rilevanti, imma li ma jkunx għoli wisq għall-konsumatur u l-kompetittività industrijali. Barra minn hekk, hemm bżonn miżuri mmirati biex jixprunaw l-iżvilupp ta’ teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u l-investiment fihom, li fl-aħħar mill-aħħar iwasslu għal bidla ġenwina. Dawn il-miżuri idealment għandhom ikunu komuni għall-UE kollha u mfassla apposta għal kull teknoloġija.

Passi li jmiss

| 4.19 | Fil-futur qarib diġà ser ikun hemm bżonn passi biex jittejjeb it-tħaddim tal-qafas attwali għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Il-Kumitat jilqa’ l-intenzjonijiet tal-Kummissjoni. L-azzjonijiet għall-integrazzjoni tal-enerġija rinnovabbli fis-swieq tal-enerġija, inklużi l-kwistjonijiet tal-konnessjoni mal-grilja, it-tariffi tal-grilja u l-ibbilanċjar, għandhom jittieħdu mingħajr dewmien. |
| --- | --- |

4.19

Fil-futur qarib diġà ser ikun hemm bżonn passi biex jittejjeb it-tħaddim tal-qafas attwali għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Il-Kumitat jilqa’ l-intenzjonijiet tal-Kummissjoni. L-azzjonijiet għall-integrazzjoni tal-enerġija rinnovabbli fis-swieq tal-enerġija, inklużi l-kwistjonijiet tal-konnessjoni mal-grilja, it-tariffi tal-grilja u l-ibbilanċjar, għandhom jittieħdu mingħajr dewmien.

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  ĠU C 65, 17.3.2006, p. 105-113. (Mhux disponibbli bil-Malti).

1

(2)  ĠU C 229, 31.7.2012, p. 126-132.

2

(3)  ĠU C 143, 22.5.2012, p. 125-129.

3

(4)  ĠU C 44, 11.2.2011, p. 53-56; ĠU C 48, 15.2.2011, p. 81-86; ĠU C 68, 6.3.2012, p. 15-20.

4

(5)  Ara l-punt 4.5 u www.eesc.europa.eu/eec

5

---

ANNESS

għall-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

L-emendi li ġejjin inċaħdu waqt id-diskussjoni iżda rċevew aktar minn kwart tal-voti:

Punt 1.5

Ibdel it-test kif ġej:

“It-teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli joffru opportunitajiet kbar għat-tnaqqis tal-emissjonijiet mill-gassijiet b’effett ta’ serra
  bħalma joffru wkoll teknoloġiji oħra li jużaw livell baxx ta’ karbonju: il-faħam nadif, il-ħżin tal-elettriku, ir-reazzjoni għad-domanda, l-użu tal-karbonju, il-fissjoni u l-fużjoni nukleari, eċċ. F’ħafna każijiet, l-iżviluppi diġà huma promettenti b’mod ċar, u għandhom jitħeġġu b’mod adegwat. B’mod partikolari, għandhom jiġu appoġġjati l-miżuri li juru kif jintużaw u l-użu bikri tat-teknoloġiji l-ġodda.”

Riżultat tal-votazzjoni (il-punti 1.5 u 4.13 ġew ivvutati u rifjutati flimkien)

Riżultat tal-votazzjoni

| Favur | : | 68 |
| --- | --- | --- |
| Kontra | : | 113 |
| Astensjonijiet | : | 21 |

Favur

:

68

Kontra

:

113

Astensjonijiet

:

21

Punt ġdid 4.3

Punt ġdid 4.3

Żid punt ġdid wara punt 4.2:

“Fid-dawl tal-prezz dejjem ogħla tal-enerġija rinnovabbli, il-KESE jinnota li:

Fid-dawl tal-prezz dejjem ogħla tal-enerġija rinnovabbli, il-KESE jinnota li:

| — | Tul dawn l-aħħar snin, filwaqt li l-prezz taż-żejt baqa’ jogħla, l-ispejjeż tal-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli naqsu b’mod kostanti u rapidu. Dan ifisser li dalwaqt se jkunu jistgħu jikkompetu mal-karburanti fossili, li huma stess huma parzjalment sussidjati. |
| --- | --- |

—

Tul dawn l-aħħar snin, filwaqt li l-prezz taż-żejt baqa’ jogħla, l-ispejjeż tal-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli naqsu b’mod kostanti u rapidu. Dan ifisser li dalwaqt se jkunu jistgħu jikkompetu mal-karburanti fossili, li huma stess huma parzjalment sussidjati.

Tul dawn l-aħħar snin, filwaqt li l-prezz taż-żejt baqa’ jogħla, l-ispejjeż tal-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli naqsu b’mod kostanti u rapidu. Dan ifisser li dalwaqt se jkunu jistgħu jikkompetu mal-karburanti fossili, li huma stess huma parzjalment sussidjati

| — | Il-KESE jinnota li wisq probabbli l-prezz għall-karburanti fossili ser jogħla iżjed minħabba l-iskarsezza prevista fid-disponibbiltà u l-ispejjeż ta’ produzzjoni ogħla. |
| --- | --- |

—

Il-KESE jinnota li wisq probabbli l-prezz għall-karburanti fossili ser jogħla iżjed minħabba l-iskarsezza prevista fid-disponibbiltà u l-ispejjeż ta’ produzzjoni ogħla.

Il-KESE jinnota li wisq probabbli l-prezz għall-karburanti fossili ser jogħla iżjed minħabba l-iskarsezza prevista fid-disponibbiltà u l-ispejjeż ta’ produzzjoni ogħla

| — | Fil-konferenza Rio+20 ta’ dis-sena, l-UE ħadet l-impenn (ara l-Punt 225 tal-Istqarrija dwar ir-Riżultati) li telimina b’mod gradwali s-sussidji dannużi u ineffiċjenti għall-karburanti fossili li jħeġġu l-konsum ħali u jfixklu l-iżvilupp sostenibbli. Skont l-istimi tal-Bank Dinji dawn is-sussidji jammontaw għal USD 775 biljun fis-sena. Jekk l-UE twettaq dan l-impenn, id-differenzi attwali bejn il-prezzijiet tal-karburanti fossili u l-enerġija rinnovabbli jonqsu, anke jekk ma jitwettaqx l-impenn l-ieħor, li l-ispejjeż esterni jiġu esternalizzati. Il-Kummissjoni hija mitluba tagħmel il-kalkuli rilevanti u tippubblikahom. |
| --- | --- |

—

Fil-konferenza Rio+20 ta’ dis-sena, l-UE ħadet l-impenn (ara l-Punt 225 tal-Istqarrija dwar ir-Riżultati) li telimina b’mod gradwali s-sussidji dannużi u ineffiċjenti għall-karburanti fossili li jħeġġu l-konsum ħali u jfixklu l-iżvilupp sostenibbli. Skont l-istimi tal-Bank Dinji dawn is-sussidji jammontaw għal USD 775 biljun fis-sena. Jekk l-UE twettaq dan l-impenn, id-differenzi attwali bejn il-prezzijiet tal-karburanti fossili u l-enerġija rinnovabbli jonqsu, anke jekk ma jitwettaqx l-impenn l-ieħor, li l-ispejjeż esterni jiġu esternalizzati. Il-Kummissjoni hija mitluba tagħmel il-kalkuli rilevanti u tippubblikahom.

Fil-konferenza Rio+20 ta’ dis-sena, l-UE ħadet l-impenn (ara l-Punt 225 tal-Istqarrija dwar ir-Riżultati) li telimina b’mod gradwali s-sussidji dannużi u ineffiċjenti għall-karburanti fossili li jħeġġu l-konsum ħali u jfixklu l-iżvilupp sostenibbli. Skont l-istimi tal-Bank Dinji dawn is-sussidji jammontaw għal USD 775 biljun fis-sena. Jekk l-UE twettaq dan l-impenn, id-differenzi attwali bejn il-prezzijiet tal-karburanti fossili u l-enerġija rinnovabbli jonqsu, anke jekk ma jitwettaqx l-impenn l-ieħor, li l-ispejjeż esterni jiġu esternalizzati. Il-Kummissjoni hija mitluba tagħmel il-kalkuli rilevanti u tippubblikahom

| — | Fil-Ġermanja, bħala l-Istat Membru li ra l-ikbar żviluppi fl-enerġija rinnovabbli, inħolqot regola li l-konsumaturi l-kbar tal-enerġija jiġu eżentati minn ċerti spejjeż tal-elettriku rinnovabbli. B’hekk jiġi żgurat li l-kompetittività internazzjonali tagħhom ma tiġix mhedda. Il-lista ta’ kumpaniji eżentati mill-hekk imsejjaħ “primjum” qed tiżdied u għalhekk l-ispiża qed tinġarr minn numru dejjem iżgħar ta’ konsumaturi. Anke l-korsijiet tal-golf, il-produtturi tal-patata ċips u l-biċċeriji issa huma eliġibbli għall-primjum. Peress li dan ftit li xejn għandu x’jaqsam mal-kompetittività internazzjonali, il-gvern Ġermaniż bħalissa qed jippjana li jiffranka billi jċekken il-lista b’mod radikali. |
| --- | --- |

—

Fil-Ġermanja, bħala l-Istat Membru li ra l-ikbar żviluppi fl-enerġija rinnovabbli, inħolqot regola li l-konsumaturi l-kbar tal-enerġija jiġu eżentati minn ċerti spejjeż tal-elettriku rinnovabbli. B’hekk jiġi żgurat li l-kompetittività internazzjonali tagħhom ma tiġix mhedda. Il-lista ta’ kumpaniji eżentati mill-hekk imsejjaħ “primjum” qed tiżdied u għalhekk l-ispiża qed tinġarr minn numru dejjem iżgħar ta’ konsumaturi. Anke l-korsijiet tal-golf, il-produtturi tal-patata ċips u l-biċċeriji issa huma eliġibbli għall-primjum. Peress li dan ftit li xejn għandu x’jaqsam mal-kompetittività internazzjonali, il-gvern Ġermaniż bħalissa qed jippjana li jiffranka billi jċekken il-lista b’mod radikali.

Fil-Ġermanja, bħala l-Istat Membru li ra l-ikbar żviluppi fl-enerġija rinnovabbli, inħolqot regola li l-konsumaturi l-kbar tal-enerġija jiġu eżentati minn ċerti spejjeż tal-elettriku rinnovabbli. B’hekk jiġi żgurat li l-kompetittività internazzjonali tagħhom ma tiġix mhedda. Il-lista ta’ kumpaniji eżentati mill-hekk imsejjaħ “primjum” qed tiżdied u għalhekk l-ispiża qed tinġarr minn numru dejjem iżgħar ta’ konsumaturi. Anke l-korsijiet tal-golf, il-produtturi tal-patata ċips u l-biċċeriji issa huma eliġibbli għall-primjum. Peress li dan ftit li xejn għandu x’jaqsam mal-kompetittività internazzjonali, il-gvern Ġermaniż bħalissa qed jippjana li jiffranka billi jċekken il-lista b’mod radikali

| — | Minħabba l-kapaċità għolja għall-produzzjoni tal-elettriku rinnovabbli fil-Ġermanja (kapaċità ta’ 30 000 MW mill-enerġija mir-riħ u madwar 29 000 MW mill-enerġija fotovoltajka, meta mqabbla ma’ madwar 10 000 MW mill-impjanti tal-elettriku nukleari), il-prezzijiet fil-boroż tal-elettriku huma fost l-inqas li qatt kienu, b’mod partikolari f’nofs il-ġurnata. Madankollu, għad li l-fornituri tal-elettriku jistgħu jixtru elettriku bl-irħis, ma jgħaddux dan it-tnaqqis fil-prezz lill-konsumatur! |
| --- | --- |

—

Minħabba l-kapaċità għolja għall-produzzjoni tal-elettriku rinnovabbli fil-Ġermanja (kapaċità ta’ 30 000 MW mill-enerġija mir-riħ u madwar 29 000 MW mill-enerġija fotovoltajka, meta mqabbla ma’ madwar 10 000 MW mill-impjanti tal-elettriku nukleari), il-prezzijiet fil-boroż tal-elettriku huma fost l-inqas li qatt kienu, b’mod partikolari f’nofs il-ġurnata. Madankollu, għad li l-fornituri tal-elettriku jistgħu jixtru elettriku bl-irħis, ma jgħaddux dan it-tnaqqis fil-prezz lill-konsumatur!

Minħabba l-kapaċità għolja għall-produzzjoni tal-elettriku rinnovabbli fil-Ġermanja (kapaċità ta’ 30 000 MW mill-enerġija mir-riħ u madwar 29 000 MW mill-enerġija fotovoltajka, meta mqabbla ma’ madwar 10 000 MW mill-impjanti tal-elettriku nukleari), il-prezzijiet fil-boroż tal-elettriku huma fost l-inqas li qatt kienu, b’mod partikolari f’nofs il-ġurnata. Madankollu, għad li l-fornituri tal-elettriku jistgħu jixtru elettriku bl-irħis, ma jgħaddux dan it-tnaqqis fil-prezz lill-konsumatur!

| — | U minkejja dan, irrispettivament mill-ispejjeż tal-elettriku ogħla, hemm appoġġ għoli għat-transizzjoni fl-enerġija fost iċ-ċittadini Ġermaniżi. Dan minħabba li, fost affarijiet oħra, ħafna individwi, kooperattivi tal-enerġija li bdew dan l-aħħar u kumpaniji tal-utilitajiet muniċipali qed jipproduċu l-elettriku tagħhom stess, u b’hekk qed jaqilgħu l-flus u joħolqu l-impjiegi fil-livell lokali.” |
| --- | --- |

—

U minkejja dan, irrispettivament mill-ispejjeż tal-elettriku ogħla, hemm appoġġ għoli għat-transizzjoni fl-enerġija fost iċ-ċittadini Ġermaniżi. Dan minħabba li, fost affarijiet oħra, ħafna individwi, kooperattivi tal-enerġija li bdew dan l-aħħar u kumpaniji tal-utilitajiet muniċipali qed jipproduċu l-elettriku tagħhom stess, u b’hekk qed jaqilgħu l-flus u joħolqu l-impjiegi fil-livell lokali.”

U minkejja dan, irrispettivament mill-ispejjeż tal-elettriku ogħla, hemm appoġġ għoli għat-transizzjoni fl-enerġija fost iċ-ċittadini Ġermaniżi. Dan minħabba li, fost affarijiet oħra, ħafna individwi, kooperattivi tal-enerġija li bdew dan l-aħħar u kumpaniji tal-utilitajiet muniċipali qed jipproduċu l-elettriku tagħhom stess, u b’hekk qed jaqilgħu l-flus u joħolqu l-impjiegi fil-livell lokali

Riżultat tal-votazzjoni

Riżultat tal-votazzjoni

| Favur | : | 69 |
| --- | --- | --- |
| Kontra | : | 105 |
| Astensjonijiet | : | 21 |

Favur

:

69

Kontra

:

105

Astensjonijiet

:

21

Punt 4.13

Punt 4.13

Ibdel it-test kif ġej:

“It-teknoloġiji tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli joffru opportunitajiet kbar bħalma joffru wkoll teknoloġiji oħra għat-tnaqqis tal-emissjonijiet mill-gassijiet b’effett ta’ serra.: il-faħam nadif, il-ħżin tal-elettriku, ir-reazzjoni għad-domanda, l-użu tal-karbonju, il-fissjoni u l-fużjoni nukleari, jew it-tnaqqis ta’ gassijiet oħra b’effett ta’ serra bħall-metan, eċċ F’ħafna każijiet, l-iżviluppi huma promettenti b’mod ċar, u għandhom jitħeġġu b’mod adegwat. Kif diġà indika l-KESE ħafna drabi, huwa importanti li l-istrumenti finanzjarji jiġu mfassla u mmirati b’mod korrett fir-rigward tal-maturità tat-teknoloġiji. B’mod partikolari, għandhom jiġu appoġġjati l-miżuri li juru kif jintużaw u l-użu bikri tat-teknoloġiji l-ġodda. Għal din ir-raġuni, ir-riżorsi tas-SET-Plan għandhom ikunu żgurati. L-azzjoni hija urġenti – jidher li s-settur tal-kumpaniji fl-Istati Uniti dal-aħħar żied l-investimenti globali fir-riċerka u l-iżvilupp tal-enerġija, b’konsegwenzi potenzjali għall-kompetittività Ewropea.”

Riżultat tal-votazzjoni (il-punti 1.5 u 4.13 ġew ivvutati u rifjutati flimkien)

Riżultat tal-votazzjoni

| Favur | : | 68 |
| --- | --- | --- |
| Kontra | : | 113 |
| Astensjonijiet | : | 20 |

Favur

:

68

Kontra

:

113

Astensjonijiet

:

20

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/140 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/140

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar ir-riskju komprensiv u l-valutazzjonijiet tas-sikurezza (‘testijiet ta’ reżistenza’) tal-impjanti tal-enerġija nukleari fl-Unjoni Ewropea u attivitajiet relatati”

COM(2012) 571 final

2013/C 44/25

Relatur ġenerali: is-Sur MORDANT

Nhar it-12 ta’ Ottubru 2012, il-Kummissjoni Ewropea ddeċidiet, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar ir-riskju komprensiv u l-valutazzjonijiet tas-sikurezza (“testijiet ta’ reżistenza”) tal-impjanti tal-enerġija nukleari fl-Unjoni Ewropea u attivitajiet relatati

COM(2012) 571 final.

Nhar is-17 ta’ Settembru 2012, il-Bureau tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew ta istruzzjonijiet lis-Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett.

Minħabba l-urġenza tal-ħidma (Artikolu 59 tar-Regoli ta’ Proċedura), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu tat-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-13 ta’ Diċembru) li jaħtar lis-Sur MORDANT bħala relatur ġenerali u adotta din l-Opinjoni bi 98 vot favur u 6 astensjonijiet.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Minkejja li l-ġestjoni tar-riskji tiddependi prinċipalment minn kemm huma robusti l-impjanti nukleari, il-KESE jaħseb li jeħtieġ li jiġu kkunsidrati r-riskji kollha tal-impjanti, inklużi r-riskji esterni għall-popolazzjoni, l-ambjent u l-ekonomija. |
| --- | --- |

1.1

Minkejja li l-ġestjoni tar-riskji tiddependi prinċipalment minn kemm huma robusti l-impjanti nukleari, il-KESE jaħseb li jeħtieġ li jiġu kkunsidrati r-riskji kollha tal-impjanti, inklużi r-riskji esterni għall-popolazzjoni, l-ambjent u l-ekonomija.

| 1.2 | Il-KESE jikkunsidra essenzjali li għal kull sit ikun hemm pjan għall-ġestjoni ta’ aċċident li tinkludi t-taħriġ tal-persunal. Hemm bżonn ukoll li r-residenti jiġu infurmati u kkonsultati, waqt li jitħallew jipparteċipaw fit-tfassil tal-istruzzjonijiet u jiġi sfruttat l-għarfien tagħhom tal-lokal filwaqt li tiġi ppjanata wkoll ġestjoni ta’ wara aċċident (attività li tkun fit-tul). |
| --- | --- |

1.2

Il-KESE jikkunsidra essenzjali li għal kull sit ikun hemm pjan għall-ġestjoni ta’ aċċident li tinkludi t-taħriġ tal-persunal. Hemm bżonn ukoll li r-residenti jiġu infurmati u kkonsultati, waqt li jitħallew jipparteċipaw fit-tfassil tal-istruzzjonijiet u jiġi sfruttat l-għarfien tagħhom tal-lokal filwaqt li tiġi ppjanata wkoll ġestjoni ta’ wara aċċident (attività li tkun fit-tul).

| 1.3 | Il-KESE jħeġġeġ ir-rieda tal-Kummissjoni li tagħmel reviżjoni ambizzjuża tad-Direttiva dwar is-sikurezza nukleari u jagħtiha parir sabiex ma tqiesx biss l-aspetti tekniċi iżda tqis ukoll dak kollu li jikkonċerna lill-ħaddiema kif ukoll liċ-ċittadini fl-aspetti umani (saħħa, stress, psikoloġija, ansjetà, eċċ.). |
| --- | --- |

1.3

Il-KESE jħeġġeġ ir-rieda tal-Kummissjoni li tagħmel reviżjoni ambizzjuża tad-Direttiva dwar is-sikurezza nukleari u jagħtiha parir sabiex ma tqiesx biss l-aspetti tekniċi iżda tqis ukoll dak kollu li jikkonċerna lill-ħaddiema kif ukoll liċ-ċittadini fl-aspetti umani (saħħa, stress, psikoloġija, ansjetà, eċċ.).

| 1.4 | Il-KESE jinnota li mhux l-Istati Membri kollha għandhom awtorità indipendenti għas-sikurezza mogħnija b’responsabbiltà regolatorja, bl-istess mod kif m’hemmx approċċ komuni fost l-Istati Membri għar-regolamentazzjoni dwar is-sikurezza nukleari. Għalhekk il-KESE jirrakkomanda li d-Direttiva tarmonizza dawn l-aspetti. |
| --- | --- |

1.4

Il-KESE jinnota li mhux l-Istati Membri kollha għandhom awtorità indipendenti għas-sikurezza mogħnija b’responsabbiltà regolatorja, bl-istess mod kif m’hemmx approċċ komuni fost l-Istati Membri għar-regolamentazzjoni dwar is-sikurezza nukleari. Għalhekk il-KESE jirrakkomanda li d-Direttiva tarmonizza dawn l-aspetti.

| 1.5 | Fil-fehma tal-KESE, l-informazzjoni għall-pubbliku u l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini jistgħu jibbażaw fuq il-Konvenzjoni ta’ Aarhus applikata għan-nukleari, li tipprevedi informazzjoni, parteċipazzjoni/konsultazzjoni u aċċess għall-ġustizzja. Din il-Konvenzjoni kienet ġiet iffirmata mill-UE u l-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.5

Fil-fehma tal-KESE, l-informazzjoni għall-pubbliku u l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini jistgħu jibbażaw fuq il-Konvenzjoni ta’ Aarhus applikata għan-nukleari, li tipprevedi informazzjoni, parteċipazzjoni/konsultazzjoni u aċċess għall-ġustizzja. Din il-Konvenzjoni kienet ġiet iffirmata mill-UE u l-Istati Membri.

| 1.6 | Il-KESE jemmen li wara t-testijiet ta’ reżistenza u r-rakkomandazzjonijiet maħruġa mill-Kummissjoni, l-UE għandha timplimenta mekkaniżmi ta’ sorveljanza u ta’ verifika li jinkludu l-preżentazzjoni ta’ rapporti perjodiċi fil-livell Ewropew mill-Istati Membri. |
| --- | --- |

1.6

Il-KESE jemmen li wara t-testijiet ta’ reżistenza u r-rakkomandazzjonijiet maħruġa mill-Kummissjoni, l-UE għandha timplimenta mekkaniżmi ta’ sorveljanza u ta’ verifika li jinkludu l-preżentazzjoni ta’ rapporti perjodiċi fil-livell Ewropew mill-Istati Membri.

| 1.7 | Għall-KESE, kooperazzjoni mill-qrib u l-kondiviżjoni ta’ informazzjoni bejn l-operaturi, il-bejjiegħa, ir-regolaturi u l-istituzzjonijiet Ewropej li huma mitluba mill-Komunikazzjoni huma importanti u għandhom jiġu estiżi għaċ-ċittadini kif ukoll għall-persunal u għar-rappreżentanti, b’mod partikolari fiż-żoni konfinali fejn hemm bżonn li jiġu armonizzati l-proċeduri. |
| --- | --- |

1.7

Għall-KESE, kooperazzjoni mill-qrib u l-kondiviżjoni ta’ informazzjoni bejn l-operaturi, il-bejjiegħa, ir-regolaturi u l-istituzzjonijiet Ewropej li huma mitluba mill-Komunikazzjoni huma importanti u għandhom jiġu estiżi għaċ-ċittadini kif ukoll għall-persunal u għar-rappreżentanti, b’mod partikolari fiż-żoni konfinali fejn hemm bżonn li jiġu armonizzati l-proċeduri.

| 1.8 | Il-KESE jirrakkomanda li fix-xenarji ta’ aċċidenti possibbli għandu jiġi analizzat it-twaqqif tar-reatturi kollha ta’ sit minħabba telf simultanju tat-tkessiħ u tal-enerġija elettrika. Huwa jirrakkomanda wkoll li jiġu riveduti l-proċeduri li jassumu li r-reattur li jkun involut f’aċċident jirċievi enerġija minn reattur ieħor tas-sit u jiġi vverifikat it-tagħmir tal-emerġenza: dawl estern li jippermetti lill-persunal li jiċċaqlaq minn post għall-ieħor, diżil ta’ emerġenza, u titjib fil-provvista tal-ilma tal-pixxini tal-ħżin tal-fjuwil użat. |
| --- | --- |

1.8

Il-KESE jirrakkomanda li fix-xenarji ta’ aċċidenti possibbli għandu jiġi analizzat it-twaqqif tar-reatturi kollha ta’ sit minħabba telf simultanju tat-tkessiħ u tal-enerġija elettrika. Huwa jirrakkomanda wkoll li jiġu riveduti l-proċeduri li jassumu li r-reattur li jkun involut f’aċċident jirċievi enerġija minn reattur ieħor tas-sit u jiġi vverifikat it-tagħmir tal-emerġenza: dawl estern li jippermetti lill-persunal li jiċċaqlaq minn post għall-ieħor, diżil ta’ emerġenza, u titjib fil-provvista tal-ilma tal-pixxini tal-ħżin tal-fjuwil użat.

| 1.9 | Il-KESE jenfasizza li peress li fil-futur prevedibbli mhu ser ikun hemm l-ebda produzzjoni ta’ elettriku bażiku, suffiċjenti u b’emissjonijiet baxxi ta’ karbonju, l-enerġija nukleari għandha tibqa’ parti integrali tat-taħlita enerġetika tal-UE mingħajr ma tiġi kompromessa l-provvista tal-elettriku minħabba nuqqas teknoloġiku jew aċċidenti. Għal din ir-raġuni jistieden lill-Kummissjoni tappoġġja studju dwar il-fatturi organizzattivi u umani peress li dawn l-elementi huma pilastri tas-sikurezza u s-sigurtà nukleari. |
| --- | --- |

1.9

Il-KESE jenfasizza li peress li fil-futur prevedibbli mhu ser ikun hemm l-ebda produzzjoni ta’ elettriku bażiku, suffiċjenti u b’emissjonijiet baxxi ta’ karbonju, l-enerġija nukleari għandha tibqa’ parti integrali tat-taħlita enerġetika tal-UE mingħajr ma tiġi kompromessa l-provvista tal-elettriku minħabba nuqqas teknoloġiku jew aċċidenti. Għal din ir-raġuni jistieden lill-Kummissjoni tappoġġja studju dwar il-fatturi organizzattivi u umani peress li dawn l-elementi huma pilastri tas-sikurezza u s-sigurtà nukleari.

| 1.10 | Il-KESE jappoġġja lill-Kummissjoni fl-intenzjoni tagħha li tipproponi att leġislattiv dwar l-assigurazzjoni u r-responsabbiltà fil-qasam tan-nukleari, li attwalment ma jkoprix verament ir-riskji. Fil-fatt, fil-fehma tal-KESE hemm bżonn li jiġu koperti b’mod partikolari l-aspetti soċjali, ambjentali u ekonomiċi permezz ta’ fondi li jitwaqqfu mill-produtturi tal-elettriku nukleari fl-Ewropa. Barra minn hekk, il-vittmi li jista’ jkun hemm għandhom riskju li ma jiġux protetti biżżejjed jew ikkumpensati. |
| --- | --- |

1.10

Il-KESE jappoġġja lill-Kummissjoni fl-intenzjoni tagħha li tipproponi att leġislattiv dwar l-assigurazzjoni u r-responsabbiltà fil-qasam tan-nukleari, li attwalment ma jkoprix verament ir-riskji. Fil-fatt, fil-fehma tal-KESE hemm bżonn li jiġu koperti b’mod partikolari l-aspetti soċjali, ambjentali u ekonomiċi permezz ta’ fondi li jitwaqqfu mill-produtturi tal-elettriku nukleari fl-Ewropa. Barra minn hekk, il-vittmi li jista’ jkun hemm għandhom riskju li ma jiġux protetti biżżejjed jew ikkumpensati.

| 1.11 | Il-KESE huwa mħasseb dwar l-użu (xi drabi sa 80 % tal-persunal) tas-sottokuntrattar, mingħajr ma jkun ġie verament evalwat l-effett ta’ prattiki bħal dawn fuq is-sikurezza. It-telf ta’ kompetenzi b’riżultat ta’ dan idgħajjef lit-timijiet. Il-Kumitat jemmen li hemm bżonn li tingħata aktar attenzjoni lit-taħriġ tal-persunal li jaħdem fid-diversi siti. |
| --- | --- |

1.11

Il-KESE huwa mħasseb dwar l-użu (xi drabi sa 80 % tal-persunal) tas-sottokuntrattar, mingħajr ma jkun ġie verament evalwat l-effett ta’ prattiki bħal dawn fuq is-sikurezza. It-telf ta’ kompetenzi b’riżultat ta’ dan idgħajjef lit-timijiet. Il-Kumitat jemmen li hemm bżonn li tingħata aktar attenzjoni lit-taħriġ tal-persunal li jaħdem fid-diversi siti.

| 1.12 | Il-kwistjoni tat-tul ta’ ħajja tal-impjanti ma ġietx indirizzata iżda din tqajjem kwistjonijiet fir-rigward tas-sikurezza. Il-KESE jemmen li din il-kwistjoni hija determinanti fil-valutazzjonijiet tas-sikurezza tal-installazzjonijiet u t-tibdil eventwali tagħhom b’impjanti ta’ ġenerazzjoni ġdida kif ukoll l-ippjanar minn issa ta’ dan it-tibdil. L-estensjonijiet tat-tul ta’ ħajja tal-impjanti nukleari mir-regolaturi nazzjonali għandhom jingħataw biss abbażi tal-aħjar prattiki aċċettati fil-livell internazzjonali. |
| --- | --- |

1.12

Il-kwistjoni tat-tul ta’ ħajja tal-impjanti ma ġietx indirizzata iżda din tqajjem kwistjonijiet fir-rigward tas-sikurezza. Il-KESE jemmen li din il-kwistjoni hija determinanti fil-valutazzjonijiet tas-sikurezza tal-installazzjonijiet u t-tibdil eventwali tagħhom b’impjanti ta’ ġenerazzjoni ġdida kif ukoll l-ippjanar minn issa ta’ dan it-tibdil. L-estensjonijiet tat-tul ta’ ħajja tal-impjanti nukleari mir-regolaturi nazzjonali għandhom jingħataw biss abbażi tal-aħjar prattiki aċċettati fil-livell internazzjonali.

| 1.13 | Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tistabbilixxi profilassi armonizzata tas-sintomi relatati mat-tirojde minħabba l-inġestjoni ta’ jodju stabbli f’sitwazzjoni ta’ aċċident gravi, li tkun tgħodd għat-territorju kollu tal-UE u li, abbażi tal-lezzjonijiet li nsiltu minn Fukushima, testendi ż-żoni ta’ evakwazzjoni għal 20-30 km mis-siti Ewropej b’popolazzjoni kbira. |
| --- | --- |

1.13

Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tistabbilixxi profilassi armonizzata tas-sintomi relatati mat-tirojde minħabba l-inġestjoni ta’ jodju stabbli f’sitwazzjoni ta’ aċċident gravi, li tkun tgħodd għat-territorju kollu tal-UE u li, abbażi tal-lezzjonijiet li nsiltu minn Fukushima, testendi ż-żoni ta’ evakwazzjoni għal 20-30 km mis-siti Ewropej b’popolazzjoni kbira.

2.   Introduzzjoni

| 2.1 | L-aċċident ta’ Fukushima (11 ta’ Marzu 2011) wassal sabiex tiġi riveduta s-sikurezza tal-installazzjonijiet nukleari kemm fl-Ewropa kif ukoll fil-bqija tad-dinja. Fil-fatt, l-Unjoni Ewropea għandha 145 reattur li 13 minnhom jinsabu mwaqqfin jew li qed jiżżarmaw, u dan ifisser li hemm 132 reattur jaħdem fi 58 sit, xi wħud minnhom fil-fruntieri. Għalkemm l-ebda aċċident simili ma seħħ fl-UE, kien jeħtieġ reviżjoni tal-mekkaniżmi kollha sabiex jiġi garantit l-ogħla livell possibbli ta’ sikurezza, sigurtà u radjuprotezzjoni. Fost il-pajjiżi ġirien, l-Isvizzera u l-Ukraina pparteċipaw fit-testijiet ta’ reżistenza. |
| --- | --- |

2.1

L-aċċident ta’ Fukushima (11 ta’ Marzu 2011) wassal sabiex tiġi riveduta s-sikurezza tal-installazzjonijiet nukleari kemm fl-Ewropa kif ukoll fil-bqija tad-dinja. Fil-fatt, l-Unjoni Ewropea għandha 145 reattur li 13 minnhom jinsabu mwaqqfin jew li qed jiżżarmaw, u dan ifisser li hemm 132 reattur jaħdem fi 58 sit, xi wħud minnhom fil-fruntieri. Għalkemm l-ebda aċċident simili ma seħħ fl-UE, kien jeħtieġ reviżjoni tal-mekkaniżmi kollha sabiex jiġi garantit l-ogħla livell possibbli ta’ sikurezza, sigurtà u radjuprotezzjoni. Fost il-pajjiżi ġirien, l-Isvizzera u l-Ukraina pparteċipaw fit-testijiet ta’ reżistenza.

| 2.2 | Fl-UE, f’Marzu 2011, il-Kunsill Ewropew ikkonkluda li “s-sikurezza tal-impjanti nukleari kollha tal-UE għandha tiġi rieżaminata, abbażi ta’ valutazzjoni tar-riskji u s-sikurezza komprensiva u trasparenti (“testijiet ta’ reżistenza”)”. Għalhekk fil-pajjiżi Ewropej kollha kien organizzat proċess ta’ reviżjoni fi tliet fażijiet:






  — | Awtovalutazzjonijiet mill-operaturi nukleari |
| --- | --- | --- |

2.2

Fl-UE, f’Marzu 2011, il-Kunsill Ewropew ikkonkluda li “s-sikurezza tal-impjanti nukleari kollha tal-UE għandha tiġi rieżaminata, abbażi ta’ valutazzjoni tar-riskji u s-sikurezza komprensiva u trasparenti (“testijiet ta’ reżistenza”)”. Għalhekk fil-pajjiżi Ewropej kollha kien organizzat proċess ta’ reviżjoni fi tliet fażijiet:

—

Awtovalutazzjonijiet mill-operaturi nukleari

| — | Reviżjoni tal-awtovalutazzjonijiet minn regolaturi nazzjonali tas-sikurezza |
| --- | --- |

—

Reviżjoni tal-awtovalutazzjonijiet minn regolaturi nazzjonali tas-sikurezza

| — | Reviżjonijiet minn pari tar-rapporti nazzjonali, imwettqa minn esperti nazzjonali u mill-Kummissjoni Ewropea għall-perjodu Jannar – April 2012. |
| --- | --- |

—

Reviżjonijiet minn pari tar-rapporti nazzjonali, imwettqa minn esperti nazzjonali u mill-Kummissjoni Ewropea għall-perjodu Jannar – April 2012.

L-Istati Membri parteċipanti kollha bagħtu r-rapporti ta’ progress u r-rapporti finali tagħhom lill-Kummissjoni f’konformità mal-iskadenzi miftiehma (COM(2011) 784 final).

| 2.3 | Barra minn hekk, il-Kunsill Ewropew talab lill-Kummissjoni sabiex tistieden lill-pajjiżi ġirien tal-UE jieħdu sehem fil-proċess tat-testijiet ta’ reżistenza. Huwa talab ukoll lill-UE sabiex “iwettqu rieżami tal-qafas legali u regolatorju eżistenti għas-sikurezza tal-installazzjonijiet nukleari” u biex “sal-aħħar tal-2011 jipproponu kwalunkwe titjib li jista’ jkun neċessarju”. Tajjeb li jitfakkar li din ir-reviżjoni ta’ sikurezza ma setgħetx isseħħ mingħajr mandat mill-Kunsill Ewropew lill-Kummissjoni. |
| --- | --- |

2.3

Barra minn hekk, il-Kunsill Ewropew talab lill-Kummissjoni sabiex tistieden lill-pajjiżi ġirien tal-UE jieħdu sehem fil-proċess tat-testijiet ta’ reżistenza. Huwa talab ukoll lill-UE sabiex “iwettqu rieżami tal-qafas legali u regolatorju eżistenti għas-sikurezza tal-installazzjonijiet nukleari” u biex “sal-aħħar tal-2011 jipproponu kwalunkwe titjib li jista’ jkun neċessarju”. Tajjeb li jitfakkar li din ir-reviżjoni ta’ sikurezza ma setgħetx isseħħ mingħajr mandat mill-Kunsill Ewropew lill-Kummissjoni.

3.   Sinteżi tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni

| 3.1 | Ir-rapport finali nnota li, b’mod ġenerali, l-istandards tas-sikurezza tal-impjanti nukleari fl-Ewropa huma għoljin iżda ġie rrakkomandat xi titjib għal elementi differenti tas-sikurezza fi prattikament l-impjanti nukleari Ewropej kollha. |
| --- | --- |

3.1

Ir-rapport finali nnota li, b’mod ġenerali, l-istandards tas-sikurezza tal-impjanti nukleari fl-Ewropa huma għoljin iżda ġie rrakkomandat xi titjib għal elementi differenti tas-sikurezza fi prattikament l-impjanti nukleari Ewropej kollha.

| 3.2 | Ir-regolaturi tas-sikurezza madankollu waslu għall-konklużjoni li ma kien hemm bżonn li jingħalaq l-ebda impjant. |
| --- | --- |

3.2

Ir-regolaturi tas-sikurezza madankollu waslu għall-konklużjoni li ma kien hemm bżonn li jingħalaq l-ebda impjant.

| 3.3 | Dawn it-testijiet urew li l-istandards ta’ sikurezza rrakkomandati mill-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika u l-aħjar prattiki internazzjonali mhumiex applikati kompletament mill-Istati Membri kollha. |
| --- | --- |

3.3

Dawn it-testijiet urew li l-istandards ta’ sikurezza rrakkomandati mill-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika u l-aħjar prattiki internazzjonali mhumiex applikati kompletament mill-Istati Membri kollha.

| 3.4 | Il-Kummissjoni ser timmonitorja mill-qrib l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet u fl-istess ħin ser tipproponi miżuri leġislattivi bil-għan li tkompli tissaħħaħ is-sikurezza nukleari fl-Ewropa. |
| --- | --- |

3.4

Il-Kummissjoni ser timmonitorja mill-qrib l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet u fl-istess ħin ser tipproponi miżuri leġislattivi bil-għan li tkompli tissaħħaħ is-sikurezza nukleari fl-Ewropa.

| 3.5 | Apparti r-rakkomandazzjonijiet ta’ għadd kbir ta’ titjib tekniku speċifiku fl-impjanti, it-testijiet ta’ reżistenza wrew li l-istandards u l-prattiki internazzjonali mhumiex applikati sistematikament. Jeħtieġ ukoll li jinsiltu l-lezzjonijiet ta’ Fukushima, b’mod partikolari fir-rigward tar-riskji marbuta mat-terremoti u l-għarar, il-preżenza u l-użu ta’ strumenti sismiċi fuq il-post, l-implimentazzjoni ta’ sistemi ta’ konteniment permezz ta’ vventjar b’filtri, l-installazzjoni ta’ tagħmir dedikat għar-rispons f’emerġenza f’każ ta’ aċċident u li jkun hemm kamra tal-kontroll ta’ Emerġenza barra mis-sit. |
| --- | --- |

3.5

Apparti r-rakkomandazzjonijiet ta’ għadd kbir ta’ titjib tekniku speċifiku fl-impjanti, it-testijiet ta’ reżistenza wrew li l-istandards u l-prattiki internazzjonali mhumiex applikati sistematikament. Jeħtieġ ukoll li jinsiltu l-lezzjonijiet ta’ Fukushima, b’mod partikolari fir-rigward tar-riskji marbuta mat-terremoti u l-għarar, il-preżenza u l-użu ta’ strumenti sismiċi fuq il-post, l-implimentazzjoni ta’ sistemi ta’ konteniment permezz ta’ vventjar b’filtri, l-installazzjoni ta’ tagħmir dedikat għar-rispons f’emerġenza f’każ ta’ aċċident u li jkun hemm kamra tal-kontroll ta’ Emerġenza barra mis-sit.

| 3.6 | Ir-regolaturi tas-sikurezza ser ifasslu pjani nazzjonali ta’ azzjoni, li jinkludu l-iskedi għall-implimentazzjoni, u ser ikunu disponibbli għall-aħħar tal-2012. Il-Kummissjoni beħsiebha tipprepara rapport dwar l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet li joħorġu mit-testijiet ta’ reżistenza f’Ġunju 2014, f’kollaborazzjoni sħiħa mar-regolaturi tas-sikurezza. |
| --- | --- |

3.6

Ir-regolaturi tas-sikurezza ser ifasslu pjani nazzjonali ta’ azzjoni, li jinkludu l-iskedi għall-implimentazzjoni, u ser ikunu disponibbli għall-aħħar tal-2012. Il-Kummissjoni beħsiebha tipprepara rapport dwar l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet li joħorġu mit-testijiet ta’ reżistenza f’Ġunju 2014, f’kollaborazzjoni sħiħa mar-regolaturi tas-sikurezza.

| 3.7 | Il-Kummissjoni analizzat il-qafas legali Ewropew eżistenti fil-qasam tas-sikurezza nukleari u fil-bidu tal-2013 ser tippreżenta reviżjoni tad-Direttiva dwar is-sikurezza nukleari. Il-bidliet proposti ser jikkonċernaw prinċipalment ir-rekwiżiti tas-sikurezza, ir-rwol, l-indipendenza u l-prerogattivi tar-regolaturi tas-sikurezza, it-trasparenza kif ukoll il-monitoraġġ. |
| --- | --- |

3.7

Il-Kummissjoni analizzat il-qafas legali Ewropew eżistenti fil-qasam tas-sikurezza nukleari u fil-bidu tal-2013 ser tippreżenta reviżjoni tad-Direttiva dwar is-sikurezza nukleari. Il-bidliet proposti ser jikkonċernaw prinċipalment ir-rekwiżiti tas-sikurezza, ir-rwol, l-indipendenza u l-prerogattivi tar-regolaturi tas-sikurezza, it-trasparenza kif ukoll il-monitoraġġ.

| 3.8 | Wara ser ikun hemm ukoll proposti oħra dwar l-assigurazzjoni u r-responsabbiltà fil-qasam nukleari u dwar il-livelli massimi ammissibbli ta’ kontaminazzjoni radjuattiva fl-ikel u l-għalf. Il-proċess tat-testijiet ta’ reżistenza ħareġ fid-dieher ukoll il-bżonn ta’ ħidma addizzjonali dwar is-sigurtà nukleari (jiġifieri l-prevenzjoni ta’ atti malizzjużi), li għaliha huma prinċipalment responsabbli l-Istati Membri. |
| --- | --- |

3.8

Wara ser ikun hemm ukoll proposti oħra dwar l-assigurazzjoni u r-responsabbiltà fil-qasam nukleari u dwar il-livelli massimi ammissibbli ta’ kontaminazzjoni radjuattiva fl-ikel u l-għalf. Il-proċess tat-testijiet ta’ reżistenza ħareġ fid-dieher ukoll il-bżonn ta’ ħidma addizzjonali dwar is-sigurtà nukleari (jiġifieri l-prevenzjoni ta’ atti malizzjużi), li għaliha huma prinċipalment responsabbli l-Istati Membri.

4.   Kummenti ġenerali

| 4.1 | Hemm bżonn li jiġu enfasizzati l-isforzi kbar u l-ammont kbir ta’ riżorsi finanzjarji involuti f’dawn it-testijiet kif ukoll is-suċċess li bih ġew implimentati. Fil-proċess tat-“testijiet ta’ reżistenza” kien hemm involuti 14-il Stat Membru tal-UE li jħaddmu reatturi, li pparteċipaw għall-valutazzjonijiet “fuq bażi volontarja”, li huwa pass importanti għall-ħolqien ta’ regoli komuni tas-sikurezza u tas-sigurtà. Madankollu dawn il-valutazzjonijiet huma bbażati fuq awtovalutazzjoni mill-operaturi, segwiti minn reviżjoni mill-Awtoritajiet Nazzjonali tas-Sikurezza u r-reviżjonijiet mill-pari. Wara “t-testijiet ta’ reżistenza” u r-rakkomandazzjonijiet maħruġa mill-Kummissjoni, l-UE għandha timplimenta mekkaniżmi ta’ sorveljanza u ta’ verifika. |
| --- | --- |

4.1

Hemm bżonn li jiġu enfasizzati l-isforzi kbar u l-ammont kbir ta’ riżorsi finanzjarji involuti f’dawn it-testijiet kif ukoll is-suċċess li bih ġew implimentati. Fil-proċess tat-“testijiet ta’ reżistenza” kien hemm involuti 14-il Stat Membru tal-UE li jħaddmu reatturi, li pparteċipaw għall-valutazzjonijiet “fuq bażi volontarja”, li huwa pass importanti għall-ħolqien ta’ regoli komuni tas-sikurezza u tas-sigurtà. Madankollu dawn il-valutazzjonijiet huma bbażati fuq awtovalutazzjoni mill-operaturi, segwiti minn reviżjoni mill-Awtoritajiet Nazzjonali tas-Sikurezza u r-reviżjonijiet mill-pari. Wara “t-testijiet ta’ reżistenza” u r-rakkomandazzjonijiet maħruġa mill-Kummissjoni, l-UE għandha timplimenta mekkaniżmi ta’ sorveljanza u ta’ verifika.

4.2   Osservazzjonijiet dwar il-qafas legali

| 4.2.1 | Minkejja d-Direttiva dwar is-sikurezza nukleari, fost l-Istati Membri ma jeżistix approċċ konformi fir-rigward tar-regolamentazzjoni tas-sikurezza u s-sigurtà nukleari. Ser ikun neċessarju li r-reviżjoni tad-Direttiva Ewropea tikklassifika s-sikurezza nukleari b’mod aktar fil-fond. Id-Direttiva trid tiġi implimentata b’mod strett u l-proċedura ta’ ksur trid tiġi applikata b’mod aktar rigoruż. |
| --- | --- |

4.2.1

Minkejja d-Direttiva dwar is-sikurezza nukleari, fost l-Istati Membri ma jeżistix approċċ konformi fir-rigward tar-regolamentazzjoni tas-sikurezza u s-sigurtà nukleari. Ser ikun neċessarju li r-reviżjoni tad-Direttiva Ewropea tikklassifika s-sikurezza nukleari b’mod aktar fil-fond. Id-Direttiva trid tiġi implimentata b’mod strett u l-proċedura ta’ ksur trid tiġi applikata b’mod aktar rigoruż.

| 4.2.2 | Reviżjoni tad-Direttiva dwar is-sikurezza nukleari. Żewġ pajjiżi, il-Polonja u l-Portugall, għadhom ma ttrasponewx bis-sħiħ id-Direttiva dwar is-sikurezza nukleari (Direttiva tal-Kunsill 2009/71/Euratom tal-25 ta’ Ġunju 2009 li tistabbilixxi qafas Komunitarju għas-sigurtà tal-installazzjonijiet nukleari), għalkemm l-iskadenza kienet it-22 ta’ Lulju 2011). “Huwa kruċjali li jkun żgurat li l-esperjenza mill-aċċident ta’ Fukushima u l-konklużjonijiet tat-testijiet ta’ reżistenza jiġu implimentanti kif suppost u b’mod konsistenti fl-UE u li jiġu riflessi fil-qafas leġiżlattiv.” (COM(2012) 571 final). Il-KESE jappoġġja l-proċess tar-reviżjoni li għaddej bħalissa u jitlob b’mod partikolari li l-UE jkollha rwol superviżorju msaħħaħ. Madankollu dan m’għandux ikun limitat għall-parti teknika koperta mit-“testijiet ta’ reżistenza”. Is-sikurezza tiddependi wkoll mill-bnedmin: iċ-ċittadini, il-ħaddiema u r-rappreżentanti tagħhom. Ikun ta’ benefiċċju jekk il-klawżoli ta’ trasparenza u parteċipazzjoni tal-pubbliku li jinsabu fid-Direttiva dwar in-nukleari tkun ibbażata fuq il-Konvenzjoni ta’ Aarhus, iffirmata mill-UE u minn kważi l-Istati Membri kollha, għallinqas fir-rigward tal-parteċipazzjoni taċ-ċittadini. |
| --- | --- |

4.2.2

Reviżjoni tad-Direttiva dwar is-sikurezza nukleari. Żewġ pajjiżi, il-Polonja u l-Portugall, għadhom ma ttrasponewx bis-sħiħ id-Direttiva dwar is-sikurezza nukleari (Direttiva tal-Kunsill 2009/71/Euratom tal-25 ta’ Ġunju 2009 li tistabbilixxi qafas Komunitarju għas-sigurtà tal-installazzjonijiet nukleari), għalkemm l-iskadenza kienet it-22 ta’ Lulju 2011). “Huwa kruċjali li jkun żgurat li l-esperjenza mill-aċċident ta’ Fukushima u l-konklużjonijiet tat-testijiet ta’ reżistenza jiġu implimentanti kif suppost u b’mod konsistenti fl-UE u li jiġu riflessi fil-qafas leġiżlattiv.” (COM(2012) 571 final). Il-KESE jappoġġja l-proċess tar-reviżjoni li għaddej bħalissa u jitlob b’mod partikolari li l-UE jkollha rwol superviżorju msaħħaħ. Madankollu dan m’għandux ikun limitat għall-parti teknika koperta mit-“testijiet ta’ reżistenza”. Is-sikurezza tiddependi wkoll mill-bnedmin: iċ-ċittadini, il-ħaddiema u r-rappreżentanti tagħhom. Ikun ta’ benefiċċju jekk il-klawżoli ta’ trasparenza u parteċipazzjoni tal-pubbliku li jinsabu fid-Direttiva dwar in-nukleari tkun ibbażata fuq il-Konvenzjoni ta’ Aarhus, iffirmata mill-UE u minn kważi l-Istati Membri kollha, għallinqas fir-rigward tal-parteċipazzjoni taċ-ċittadini.

| 4.2.3 | Huwa importanti li jiġi enfasizzat il-bżonn li jiġu armonizzati r-regoli dwar il-protezzjoni radjoloġika u dwar il-preparazzjoni għas-sitwazzjonijiet ta’ emerġenza barra mill-impjanti fost l-Istati Membri tal-UE: “Fl-UE, 47 impjant tal-enerġija nukleari b’111-il reattur għandhom aktar minn 100 000 abitant jgħixu f’ċirku ta’ 30 km. Dan juri li l-miżuri ta’ prevenzjoni barra mis-sit huma ta’ importanza primarja. Ir-responsabbiltà għal miżuri bħal dawn hija kondiviża bejn diversi awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali.” (COM(2012) 571 final). Għal din ir-raġuni, il-Kumitat jappoġġja bil-qawwa li tiġi riveduta l-leġislazzjoni tal-UE f’dan il-qasam kif ukoll l-involviment neċessarju tar-residenti. |
| --- | --- |

4.2.3

Huwa importanti li jiġi enfasizzat il-bżonn li jiġu armonizzati r-regoli dwar il-protezzjoni radjoloġika u dwar il-preparazzjoni għas-sitwazzjonijiet ta’ emerġenza barra mill-impjanti fost l-Istati Membri tal-UE: “Fl-UE, 47 impjant tal-enerġija nukleari b’111-il reattur għandhom aktar minn 100 000 abitant jgħixu f’ċirku ta’ 30 km. Dan juri li l-miżuri ta’ prevenzjoni barra mis-sit huma ta’ importanza primarja. Ir-responsabbiltà għal miżuri bħal dawn hija kondiviża bejn diversi awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali.” (COM(2012) 571 final). Għal din ir-raġuni, il-Kumitat jappoġġja bil-qawwa li tiġi riveduta l-leġislazzjoni tal-UE f’dan il-qasam kif ukoll l-involviment neċessarju tar-residenti.

| 4.2.4 | Assigurazzjoni u responsabbiltà fil-qasam nukleari. Dan il-punt mhuwiex indirizzat fil-livell Ewropew, iżda “l-Artikolu 98 tat-Trattat Euratom jipprovdi għal Direttivi tal-Kunsill li jistabbilixxu miżuri vinkolanti dwar din il-kwistjoni. Għalhekk, abbażi ta’ valutazzjoni tal-impatt, il-Kummissjoni se tanalizza sa fejn għandha tittejjeb is-sitwazzjoni ta’ vittmi potenzjali ta’ aċċident nukleari fl-Ewropa, fi ħdan il-limiti tal-kompetenza tal-UE.” (COM(2012) 571 final). Il-Kummissjoni beħsiebha tipproponi att leġislattiv dwar din il-kwistjoni u l-KESE jappoġġja din l-inizjattiva peress li attwalment, l-assigurazzjonijiet ma jkoprux biżżejjed ir-riskji. Din il-leġislazzjoni għandha tkopri b’mod partikolari l-aspetti soċjali, ambjentali u ekonomiċi u l-kumpens “tal-aħħar istanza” li attwalment huwa responsabbiltà tal-istat. |
| --- | --- |

4.2.4

Assigurazzjoni u responsabbiltà fil-qasam nukleari. Dan il-punt mhuwiex indirizzat fil-livell Ewropew, iżda “l-Artikolu 98 tat-Trattat Euratom jipprovdi għal Direttivi tal-Kunsill li jistabbilixxu miżuri vinkolanti dwar din il-kwistjoni. Għalhekk, abbażi ta’ valutazzjoni tal-impatt, il-Kummissjoni se tanalizza sa fejn għandha tittejjeb is-sitwazzjoni ta’ vittmi potenzjali ta’ aċċident nukleari fl-Ewropa, fi ħdan il-limiti tal-kompetenza tal-UE.” (COM(2012) 571 final). Il-Kummissjoni beħsiebha tipproponi att leġislattiv dwar din il-kwistjoni u l-KESE jappoġġja din l-inizjattiva peress li attwalment, l-assigurazzjonijiet ma jkoprux biżżejjed ir-riskji. Din il-leġislazzjoni għandha tkopri b’mod partikolari l-aspetti soċjali, ambjentali u ekonomiċi u l-kumpens “tal-aħħar istanza” li attwalment huwa responsabbiltà tal-istat.

| 4.2.5 | Reviżjoni tal-leġislazzjoni dwar l-ikel u l-għalf.“L-esperjenza miksuba mill-avvenimenti ta’ Fukushima u Chernobyl urew ħtieġa li jsir divrenzjar bejn l-istrumenti li jirregolaw l-importazzjoni tal-ikel minn pajjiżi terzi u dawk għat-tqegħid fis-suq tal-ikel fil-każ ta’ aċċident fi ħdan l-UE.” (COM(2012) 571 final). Hemm bżonn li din il-leġislazzjoni tiġi riveduta. |
| --- | --- |

4.2.5

Reviżjoni tal-leġislazzjoni dwar l-ikel u l-għalf.“L-esperjenza miksuba mill-avvenimenti ta’ Fukushima u Chernobyl urew ħtieġa li jsir divrenzjar bejn l-istrumenti li jirregolaw l-importazzjoni tal-ikel minn pajjiżi terzi u dawk għat-tqegħid fis-suq tal-ikel fil-każ ta’ aċċident fi ħdan l-UE.” (COM(2012) 571 final). Hemm bżonn li din il-leġislazzjoni tiġi riveduta.

| 4.3 | L-ispeċifikazzjonijiet tat-“testijiet ta’ reżistenza” ddeskrivew dak li kellu jkun kopert fl-analiżi, iżda ma ddeskrivewx dak li ma kellux ikun kopert. B’dan il-mod ġew eskużi t-tixjiħ tal-impjanti nukleari u l-impatt li tiġi estiża l-ħajja tagħhom, il-kultura tas-sikurezza u l-indipendenza, l-istandards u l-konsistenza fost ir-regolaturi nazzjonali, u għalhekk ma ġewx evalwati. Għallinqas xi wħud minn dawn il-fatturi jistgħu jitqiesu bħala li kkontribwixxew għall-ambitu u l-impatt tad-diżastru ta’ Fukushima – ir-raġuni inizjali għat-“testijiet ta’ reżistenza”. |
| --- | --- |

4.3

L-ispeċifikazzjonijiet tat-“testijiet ta’ reżistenza” ddeskrivew dak li kellu jkun kopert fl-analiżi, iżda ma ddeskrivewx dak li ma kellux ikun kopert. B’dan il-mod ġew eskużi t-tixjiħ tal-impjanti nukleari u l-impatt li tiġi estiża l-ħajja tagħhom, il-kultura tas-sikurezza u l-indipendenza, l-istandards u l-konsistenza fost ir-regolaturi nazzjonali, u għalhekk ma ġewx evalwati. Għallinqas xi wħud minn dawn il-fatturi jistgħu jitqiesu bħala li kkontribwixxew għall-ambitu u l-impatt tad-diżastru ta’ Fukushima – ir-raġuni inizjali għat-“testijiet ta’ reżistenza”.

| 4.4 | F’dan il-kuntest, il-KESE jappoġġja l-proposta li jibda jaħdem iċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka kif ukoll li jinħoloq Laboratorju Ewropew tas-Sikurezza Nukleari permanenti, iżda dawn jibqgħu kwistjoni ta’ analiżi teknika. Il-KESE jinnota għal darb’oħra li hemm bżonn li jiġi żviluppat taħriġ ta’ livell għoli adatt għall-attività nukleari. Barra minn hekk, hemm bżonn awtorità amministrattiva kompetenti għas-sikurezza nukleari fl-Ewropa apparti dik għar-radjuprotezzjoni u dik għall-kontroll rigward il-proliferazzjoni nukleari. |
| --- | --- |

4.4

F’dan il-kuntest, il-KESE jappoġġja l-proposta li jibda jaħdem iċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka kif ukoll li jinħoloq Laboratorju Ewropew tas-Sikurezza Nukleari permanenti, iżda dawn jibqgħu kwistjoni ta’ analiżi teknika. Il-KESE jinnota għal darb’oħra li hemm bżonn li jiġi żviluppat taħriġ ta’ livell għoli adatt għall-attività nukleari. Barra minn hekk, hemm bżonn awtorità amministrattiva kompetenti għas-sikurezza nukleari fl-Ewropa apparti dik għar-radjuprotezzjoni u dik għall-kontroll rigward il-proliferazzjoni nukleari.

| 4.5 | Il-KESE jindika li hemm bżonn ukoll li jiġi indirizzat it-taħriġ tal-persuni li jaħdmu fid-diversi siti. L-użu tas-sottokuntrattar qiegħed isir pjuttost sistematiku f’ċerti pajjiżi mingħajr ma jkun verament evalwat l-effett ta’ prattiki bħal dawn fuq is-sikurezza. It-telf ta’ kompetenzi b’riżultat ta’ dan idgħajjef lit-timijiet. |
| --- | --- |

4.5

Il-KESE jindika li hemm bżonn ukoll li jiġi indirizzat it-taħriġ tal-persuni li jaħdmu fid-diversi siti. L-użu tas-sottokuntrattar qiegħed isir pjuttost sistematiku f’ċerti pajjiżi mingħajr ma jkun verament evalwat l-effett ta’ prattiki bħal dawn fuq is-sikurezza. It-telf ta’ kompetenzi b’riżultat ta’ dan idgħajjef lit-timijiet.

| 4.6 | It-tisħiħ tal-kooperazzjoni internazzjonali u t-titjib tal-qafas legali globali għas-sikurezza nukleari.“Il-maġġoranza tan-nazzjonijiet parteċipanti f’dan il-grupp ta’ ħidma aċċennaw il-ħtieġa li jiġu kkunsidrati l-istandards tas-sikurezza tal-IAEA, l-indipendenza u l-effettività regolatorja, l-użu estiż tal-evalwazzjonijiet bejn il-pari kif ukoll il-ftuħ u t-trasparenza mtejba.” (COM(2012) 571 final). Jeħtieġ li jiġi nnotat li l-ideat ta’ indipendenza, trasparenza, u ftuħ jiggwidaw l-ideat ta’ kondiviżjoni u tisħiħ tar-regoli, iżda dan huwa biżżejjed jekk dawn ir-regoli ma jiġux applikati? |
| --- | --- |

4.6

It-tisħiħ tal-kooperazzjoni internazzjonali u t-titjib tal-qafas legali globali għas-sikurezza nukleari.“Il-maġġoranza tan-nazzjonijiet parteċipanti f’dan il-grupp ta’ ħidma aċċennaw il-ħtieġa li jiġu kkunsidrati l-istandards tas-sikurezza tal-IAEA, l-indipendenza u l-effettività regolatorja, l-użu estiż tal-evalwazzjonijiet bejn il-pari kif ukoll il-ftuħ u t-trasparenza mtejba.” (COM(2012) 571 final). Jeħtieġ li jiġi nnotat li l-ideat ta’ indipendenza, trasparenza, u ftuħ jiggwidaw l-ideat ta’ kondiviżjoni u tisħiħ tar-regoli, iżda dan huwa biżżejjed jekk dawn ir-regoli ma jiġux applikati?

5.   Kummenti speċifiċi

5.1   Trasparenza

| 5.1.1 | Irid jiġi konkluż li, bl-eċċezzjoni ta’ referenza għat-trasparenza, il-fatt li l-pubbliku jiġi infurmat mhuwiex parti mill-proċess tat-“testijiet ta’ reżistenza”, minkejja li din l-informazzjoni hija prevista mill-Konvenzjoni ta’ Aarhus, li t-tliet pilastri tagħha jappellaw għall-konsultazzjoni, il-parteċipazzjoni u l-aċċess għall-ġustizzja. Madankollu, iċ-ċittadini huma element indispensabbli tas-sikurezza u s-sigurtà nukleari bl-istess mod. L-involviment taċ-ċittadini tal-UE ma kienx biżżejjed meta jitqiesu r-riskji. Fil-fatt, ma kienx faċli għall-pubbliku li jagħti kontribut. L-iskadenzi kienu qosra wisq biex ikunu jistgħu janalizzaw id-diversi fajls. Waqt il-laqgħat pubbliċi mhux dejjem kien hemm l-interpretazzjoni disponibbli u diversi assoċjazzjonijiet ma setgħux jipparteċipaw minħabba raġunijiet finanzjarji. Madankollu, il-livell ta’ trasparenza miksuba ppermetta li ċerti organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili janalizzaw r-rapporti b’mod iddettaljat ħafna. |
| --- | --- |

5.1.1

Irid jiġi konkluż li, bl-eċċezzjoni ta’ referenza għat-trasparenza, il-fatt li l-pubbliku jiġi infurmat mhuwiex parti mill-proċess tat-“testijiet ta’ reżistenza”, minkejja li din l-informazzjoni hija prevista mill-Konvenzjoni ta’ Aarhus, li t-tliet pilastri tagħha jappellaw għall-konsultazzjoni, il-parteċipazzjoni u l-aċċess għall-ġustizzja. Madankollu, iċ-ċittadini huma element indispensabbli tas-sikurezza u s-sigurtà nukleari bl-istess mod. L-involviment taċ-ċittadini tal-UE ma kienx biżżejjed meta jitqiesu r-riskji. Fil-fatt, ma kienx faċli għall-pubbliku li jagħti kontribut. L-iskadenzi kienu qosra wisq biex ikunu jistgħu janalizzaw id-diversi fajls. Waqt il-laqgħat pubbliċi mhux dejjem kien hemm l-interpretazzjoni disponibbli u diversi assoċjazzjonijiet ma setgħux jipparteċipaw minħabba raġunijiet finanzjarji. Madankollu, il-livell ta’ trasparenza miksuba ppermetta li ċerti organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili janalizzaw r-rapporti b’mod iddettaljat ħafna.

| 5.1.2 | “L-okkorrenza ta’ inċidenti fl-impjanti nukleari, anke fl-Istati Membri li normalment għandhom rekords tas-sikurezza tajbin, tikkonferma l-ħtieġa għal rieżamijiet bir-reqqa tas-sikurezza fuq bażi regolari u għall-valutazzjoni tal-esperjenza operattiva, u taċċenna l-ħtieġa għal kooperazzjoni mill-qrib u kondiviżjoni tal-informazzjoni bejn l-operaturi, il-bejjiegħa, ir-regolaturi u l-istituzzjonijiet Ewoprej, bħaċ-Ċentru tal-Approvazzjoni Ewropew tal-Esperjenza fl-Operat li huwa miżmum miċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka tal-Kummissjoni (JRC).” L-iskambju tal-informazzjoni ma jistax ikun għall-“operaturi, il-bejjiegħa, ir-regolaturi u l-istituzzjonijiet Ewropej” biss (COM(2012) 571 final). Iċ-ċittadini tal-UE jridu jiġu involuti fil-proċess: dan huwa wieħed mill-pilastri (informazzjoni, konsultazzjoni/parteċipazzjoni, aċċess għall-ġustizzja) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus.
  Pereżempju, fi Franza jeżistu tliet korpi sabiex jgħinu liċ-ċittadini: il-Kumitat ta’ Livell Għoli għat-Trasparenza u l-Informazzjoni dwar is-Sikurezza Nukleari (Haut comité pour la transparence et l’information sur la sécurité nucléaire – HCTISN), il-kummissjonijiet lokali għall-informazzjoni (Commissions locales d’information – CLIs) u l-Assoċjazzjoni Nazzjonali tal-Kumitati u l-Kummissjonijiet Lokali għall-Informazzjoni (l’Association nationale des comités et commissions locales d’information – ANCCLI) (Liġi ta’ Ġunju 2006). Dawn il-korpi kienu involuti fil-proċess Franċiż tal-“Valutazzjonijiet Addizzjonali tas-Sikurezza”. L-HCTISN ipparteċipa fit-tħejjija tal-ispeċifikazzjonijiet u nkariga grupp ta’ ħidma sabiex, permezz tas-seduti fil-livell lokali, jikkjarifika l-kundizzjonijiet ta’ xogħol tal-persunal. Is-CLI u l-ANCCLI pprovdew analiżijiet tar-rapporti tal-operaturi li kkontribwixxew għar-rapport tal-Awtorità Franċiża tas-Sikurezza Nazzjonali.

  Fir-rigward tal-inċidenti, dawn il-korpi għandhom aċċess għall-ittri ta’ segwitu tal-ispezzjoni u jistgħu jiksbu l-ittri bir-risposti tal-operaturi. Il-possibbiltajiet li jeżistu fi Franza juru li l-parteċipazzjoni tal-pubbliku għall-analiżijiet tal-inċidenti tippermetti li jinbena djalogu aktar kostruttiv maċ-ċittadini. |
| --- | --- |

5.1.2

“L-okkorrenza ta’ inċidenti fl-impjanti nukleari, anke fl-Istati Membri li normalment għandhom rekords tas-sikurezza tajbin, tikkonferma l-ħtieġa għal rieżamijiet bir-reqqa tas-sikurezza fuq bażi regolari u għall-valutazzjoni tal-esperjenza operattiva, u taċċenna l-ħtieġa għal kooperazzjoni mill-qrib u kondiviżjoni tal-informazzjoni bejn l-operaturi, il-bejjiegħa, ir-regolaturi u l-istituzzjonijiet Ewoprej, bħaċ-Ċentru tal-Approvazzjoni Ewropew tal-Esperjenza fl-Operat li huwa miżmum miċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka tal-Kummissjoni (JRC).” L-iskambju tal-informazzjoni ma jistax ikun għall-“operaturi, il-bejjiegħa, ir-regolaturi u l-istituzzjonijiet Ewropej” biss (COM(2012) 571 final). Iċ-ċittadini tal-UE jridu jiġu involuti fil-proċess: dan huwa wieħed mill-pilastri (informazzjoni, konsultazzjoni/parteċipazzjoni, aċċess għall-ġustizzja) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus.

Pereżempju, fi Franza jeżistu tliet korpi sabiex jgħinu liċ-ċittadini: il-Kumitat ta’ Livell Għoli għat-Trasparenza u l-Informazzjoni dwar is-Sikurezza Nukleari (Haut comité pour la transparence et l’information sur la sécurité nucléaire – HCTISN), il-kummissjonijiet lokali għall-informazzjoni (Commissions locales d’information – CLIs) u l-Assoċjazzjoni Nazzjonali tal-Kumitati u l-Kummissjonijiet Lokali għall-Informazzjoni (l’Association nationale des comités et commissions locales d’information – ANCCLI) (Liġi ta’ Ġunju 2006). Dawn il-korpi kienu involuti fil-proċess Franċiż tal-“Valutazzjonijiet Addizzjonali tas-Sikurezza”. L-HCTISN ipparteċipa fit-tħejjija tal-ispeċifikazzjonijiet u nkariga grupp ta’ ħidma sabiex, permezz tas-seduti fil-livell lokali, jikkjarifika l-kundizzjonijiet ta’ xogħol tal-persunal. Is-CLI u l-ANCCLI pprovdew analiżijiet tar-rapporti tal-operaturi li kkontribwixxew għar-rapport tal-Awtorità Franċiża tas-Sikurezza Nazzjonali.

Fir-rigward tal-inċidenti, dawn il-korpi għandhom aċċess għall-ittri ta’ segwitu tal-ispezzjoni u jistgħu jiksbu l-ittri bir-risposti tal-operaturi. Il-possibbiltajiet li jeżistu fi Franza juru li l-parteċipazzjoni tal-pubbliku għall-analiżijiet tal-inċidenti tippermetti li jinbena djalogu aktar kostruttiv maċ-ċittadini.

| 5.2 | Wieħed mill-kummenti importanti tal-Kummissjoni huwa li “ir-regolaturi nazzjonali kkonkludew li ma hemmx raġunijiet tekniċi li jirrikjedu l-għeluq ta’ xi NPP fl-Ewropa, kif ukoll identifikaw serje ta’ prattiki tajba.” (COM(2012) 571 final). Ma’ din id-dikjarazzjoni madankollu hemm ukoll rakkomandazzjonijiet u talbiet għal titjib li jridu jitwettqu sa ċertu perjodu: x’ser jiġri jekk l-iskadenzi ma jiġux rispettati? Ċerti talbiet tekniċi bħall-ħxuna tal-art tar-reattur (Fessenheim fi Franza), il-bunkering tal-bini (pixxini tal-ħżin tal-fjuwil) jistgħu jkunu impossibli biex jiġu implimentati: x’ser jiddeċiedu mbagħad il-pajjiżi? Ta’ min jitfakkar ukoll li ċertu numru ta’ impjanti ma implimentawx il-miżuri ta’ protezzjoni li kienu rrakkomandati wara l-aċċidenti ta’ Three Mile Island u Chernobyl. |
| --- | --- |

5.2

Wieħed mill-kummenti importanti tal-Kummissjoni huwa li “ir-regolaturi nazzjonali kkonkludew li ma hemmx raġunijiet tekniċi li jirrikjedu l-għeluq ta’ xi NPP fl-Ewropa, kif ukoll identifikaw serje ta’ prattiki tajba.” (COM(2012) 571 final). Ma’ din id-dikjarazzjoni madankollu hemm ukoll rakkomandazzjonijiet u talbiet għal titjib li jridu jitwettqu sa ċertu perjodu: x’ser jiġri jekk l-iskadenzi ma jiġux rispettati? Ċerti talbiet tekniċi bħall-ħxuna tal-art tar-reattur (Fessenheim fi Franza), il-bunkering tal-bini (pixxini tal-ħżin tal-fjuwil) jistgħu jkunu impossibli biex jiġu implimentati: x’ser jiddeċiedu mbagħad il-pajjiżi? Ta’ min jitfakkar ukoll li ċertu numru ta’ impjanti ma implimentawx il-miżuri ta’ protezzjoni li kienu rrakkomandati wara l-aċċidenti ta’ Three Mile Island u Chernobyl.

5.3   Sejbiet dwar il-proċeduri u l-oqfsa tas-sikurezza.

Wara Fukushima, il-punti essenzjali jikkonċernaw:

5.3.1   Valutazzjoni u ġestjoni tar-riskji esterni

Qatt ma ġie antiċipat it-telf simultanju tas-sors tat-tkessiħ u tal-enerġija elettrika għar-reatturi kollha ta’ sit. B’konsegwenza, il-mekkaniżmi ta’ protezzjoni (bħad-diżil ta’ emerġenza, tankijiet tal-ilma) urew li kienu ineffettivi, saħansitra aktar minħabba li kellhom ikunu r-reatturi l-oħra tas-sit li suppost kellhom jaqdu l-funzjonijiet tar-reattur li waqaf.

| 5.3.2 | Il-Valutazzjonijiet tas-Sikurezza Probabbilistika“jvarjaw b’mod sinifikanti” minn Stat Membru għall-ieħor (COM(2012) 571 final). Dawn iridu jiġu armonizzati abbażi tal-aktar approċċ strett. Ma nistgħux nafdaw wisq fuq il-probabbiltajiet baxxi, għax l-aċċidenti ġeneralment huma r-riżultat ta’ taħlita ta’ ksur żgħir wieħed wara l-ieħor, jew agħar, fl-istess ħin. Barra minn hekk, l-analiżi ta’ Fukushima wriet li r-riskji ta’ terremot jew tsunami kienu tnaqqsu, anke jekk l-ispeċjalisti indikaw li avvenimenti bħal dawn mhux biss kienu possibbli iżda kienu seħħew fis-snin tletin. It-tendenza kienet li ċerti aċċidenti jitqiesu bħala “impossibli”.
  Fuq kollox, l-aċċident ta’ Three Mile Island kien diġà wera li l-qalba ta’ reattur tista’ ddub. L-analiżijiet li saru diversi snin wara l-aċċident urew li t-tank kien ixxaqqaq, iżda rreżista. Min-naħa l-oħra, f’Chernobyl, il-lava (corium) infirxet ma kullimkien. U f’Fukushima, it-tliet qalbiet (numri 1, 2 u 3) dabu parzjalment u probabbilment attakkaw l-art tar-reatturi. |
| --- | --- |

5.3.2

Il-Valutazzjonijiet tas-Sikurezza Probabbilistika“jvarjaw b’mod sinifikanti” minn Stat Membru għall-ieħor (COM(2012) 571 final). Dawn iridu jiġu armonizzati abbażi tal-aktar approċċ strett. Ma nistgħux nafdaw wisq fuq il-probabbiltajiet baxxi, għax l-aċċidenti ġeneralment huma r-riżultat ta’ taħlita ta’ ksur żgħir wieħed wara l-ieħor, jew agħar, fl-istess ħin. Barra minn hekk, l-analiżi ta’ Fukushima wriet li r-riskji ta’ terremot jew tsunami kienu tnaqqsu, anke jekk l-ispeċjalisti indikaw li avvenimenti bħal dawn mhux biss kienu possibbli iżda kienu seħħew fis-snin tletin. It-tendenza kienet li ċerti aċċidenti jitqiesu bħala “impossibli”.

Fuq kollox, l-aċċident ta’ Three Mile Island kien diġà wera li l-qalba ta’ reattur tista’ ddub. L-analiżijiet li saru diversi snin wara l-aċċident urew li t-tank kien ixxaqqaq, iżda rreżista. Min-naħa l-oħra, f’Chernobyl, il-lava (corium) infirxet ma kullimkien. U f’Fukushima, it-tliet qalbiet (numri 1, 2 u 3) dabu parzjalment u probabbilment attakkaw l-art tar-reatturi.

5.3.3   Il-ġestjoni ta’ aċċidenti gravi

Is-sitwazzjonijiet kollha jridu jiġu antiċipati sabiex ikunu jistgħu jinħolqu miżuri ta’ emerġenza biex kemm jista’ jkun jittaffa aċċident. Waħda mill-aktar miżuri importanti hija t-taħriġ tal-persunal. Iżda, sabiex il-ġestjoni esterna tkun possibbli, il-preparazzjonijiet għall-ġestjoni ta’ aċċident trid issir mar-residenti, billi jingħataw il-possibbiltà li jipparteċipaw fit-tfassil tal-istruzzjonijiet tas-sikurezza li jisiltu mill-għarfien tagħhom tal-lokal.

L-aċċident ta’ Fukushima wriena għal darb’oħra l-importanza tal-ġestjoni ta’ wara aċċident, ġestjoni li, ċertament, ser tkun ir-responsabbiltà tal-awtoritajiet lokali, reġjonali u nazzjonali. Madankollu, ir-residenti jridu jkunu kkonsultati, iridu jipparteċipaw f’dawn l-eżerċizzji u joffru l-għarfien tagħhom. Il-ġestjoni ta’ wara aċċident huwa approċċ li jrid isir fit-tul.

5.4   Rakkomandazzjonijiet essenzjali riżultat tat-testijiet ta’ reżistenza u relatati mas-sikurezza

5.4.1   Rakkomandazzjonijiet dwar il-miżuri ta’ sikurezza fl-impjanti eżistenti:

| — | Segwitu mill-pajjiżi parteċipanti

  L-akkwist ta’ tagħmir mobbli għandu jagħmilha possibbli li jiġu antiċipati jew jittaffew l-aċċidenti gravi. Hemm bżonn li jissaħħaħ it-tagħmir (sistemi aktar robusti) u jitjieb it-taħriġ tal-persunal. |
| --- | --- |

—

Segwitu mill-pajjiżi parteċipanti

L-akkwist ta’ tagħmir mobbli għandu jagħmilha possibbli li jiġu antiċipati jew jittaffew l-aċċidenti gravi. Hemm bżonn li jissaħħaħ it-tagħmir (sistemi aktar robusti) u jitjieb it-taħriġ tal-persunal.

| — | Pjan ta’ azzjoni sabiex tiġi garantita l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet

  L-ewwel nett jeħtieġ li tiġi evalwata l-importanza relattiva tad-diversi rakkomandazzjonijiet “biex jipprijoritizzaw u jallokaw il-fondi għal dawk l-oqsma li jrendu l-ikbar benefiċċji tas-sikurezza” (COM(2012) 571 final). Fir-rigward tal-ġenerazzjonijiet il-ġodda tar-reatturi, bi prinċipju dawn huma mfassla sabiex ikunu konformi mal-miżuri kollha marbuta mar-rakkomandazzjonijiet iżda għandha tissaħħaħ il-kapaċità għar-regolazzjoni tas-sikurezza nukleari fl-Ewropa. |
| --- | --- |

—

Pjan ta’ azzjoni sabiex tiġi garantita l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet

L-ewwel nett jeħtieġ li tiġi evalwata l-importanza relattiva tad-diversi rakkomandazzjonijiet “biex jipprijoritizzaw u jallokaw il-fondi għal dawk l-oqsma li jrendu l-ikbar benefiċċji tas-sikurezza” (COM(2012) 571 final). Fir-rigward tal-ġenerazzjonijiet il-ġodda tar-reatturi, bi prinċipju dawn huma mfassla sabiex ikunu konformi mal-miżuri kollha marbuta mar-rakkomandazzjonijiet iżda għandha tissaħħaħ il-kapaċità għar-regolazzjoni tas-sikurezza nukleari fl-Ewropa.

| — | Responsabbiltà għall-monitoraġġ u l-kontroll:

  Din ir-responsabbiltà taqa’ f’idejn l-Istati Membri. Madankollu jridu jipprovdu rapporti perjodiċi fil-livell Ewropew. |
| --- | --- |

—

Responsabbiltà għall-monitoraġġ u l-kontroll:

Din ir-responsabbiltà taqa’ f’idejn l-Istati Membri. Madankollu jridu jipprovdu rapporti perjodiċi fil-livell Ewropew.

5.4.2   Rakkomandazzjonijiet dwar il-proċeduri

| — | Fil-livell Ewropew “għandha tiġi żviluppata gwida Ewropea dwar il-valutazzjoni tal-perikli naturali, inkluż terremoti, għargħar u kundizzjonijiet estremi tat-temp, u marġnijiet tas-sikurezza, sabiex tiżdied il-konsistenza bejn l-Istati Membri” (COM(2012) 571 final). Il-Kummissjoni tirrakkomanda li dan il-kompitu jingħata lill-WENRA (Western European Nuclear Regulators’ Association – L-Assoċjazzjoni tar-Regolaturi Nukleari tal-Ewropa tal-Punent). Ikun għaqli li jintuża proċess ta’ konsultazzjoni tat-tip tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus sabiex għallinqas jiġu involuti r-residenti viċin is-siti fit-tfassil ta’ dawn il-linji gwida. |
| --- | --- |

—

Fil-livell Ewropew “għandha tiġi żviluppata gwida Ewropea dwar il-valutazzjoni tal-perikli naturali, inkluż terremoti, għargħar u kundizzjonijiet estremi tat-temp, u marġnijiet tas-sikurezza, sabiex tiżdied il-konsistenza bejn l-Istati Membri” (COM(2012) 571 final). Il-Kummissjoni tirrakkomanda li dan il-kompitu jingħata lill-WENRA (Western European Nuclear Regulators’ Association – L-Assoċjazzjoni tar-Regolaturi Nukleari tal-Ewropa tal-Punent). Ikun għaqli li jintuża proċess ta’ konsultazzjoni tat-tip tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus sabiex għallinqas jiġu involuti r-residenti viċin is-siti fit-tfassil ta’ dawn il-linji gwida.

| — | L-ispezzjonijiet u l-valutazzjonijiet darba kull għaxar snin iridu jsiru sistematiċi, waqt li fl-istess ħin jinżammu programmi ta’ manutenzjoni adatti għall-importanza tat-tagħmir. |
| --- | --- |

—

L-ispezzjonijiet u l-valutazzjonijiet darba kull għaxar snin iridu jsiru sistematiċi, waqt li fl-istess ħin jinżammu programmi ta’ manutenzjoni adatti għall-importanza tat-tagħmir.

| — | Għallinqas darba kull għaxar snin għandhom jiġu aġġornati r-rapporti ta’ sikurezza tar-reatturi. |
| --- | --- |

—

Għallinqas darba kull għaxar snin għandhom jiġu aġġornati r-rapporti ta’ sikurezza tar-reatturi.

| — | Għandu jiġi pprovdut it-tagħmir ta’ emerġenza u għandhom jinħolqu ċentri protetti ta’ kriżi kif ukoll timijiet ta’ salvataġġ attrezzati b’tagħmir mobbli. |
| --- | --- |

—

Għandu jiġi pprovdut it-tagħmir ta’ emerġenza u għandhom jinħolqu ċentri protetti ta’ kriżi kif ukoll timijiet ta’ salvataġġ attrezzati b’tagħmir mobbli.

| 5.5 | Fix-xenarji ta’ aċċidenti possibbli għandu assolutament jiġi analizzat min ser jerfa’ r-responsabbiltà għat-twaqqif tar-reatturi kollha ta’ sit minħabba telf simultanju tat-tkessiħ u tal-enerġija elettrika. Għandhom jiġu riveduti l-proċeduri kollha li jassumu li r-reattur li jkun involut f’aċċident jirċievi enerġija minn reattur ieħor tas-sit u jrid jiġi rivedut ukoll it-tagħmir tal-emerġenza: dawl estern li jippermetti lill-persunal li jiċċaqlaq minn post għall-ieħor, diżil ta’ emerġenza. Bla dubju għandu jiġi vverifikat il-ħżin ta’ fjuwil użat f’pixxini u titjieb il-provvista tal-ilma f’dawn il-pixxini. |
| --- | --- |

5.5

Fix-xenarji ta’ aċċidenti possibbli għandu assolutament jiġi analizzat min ser jerfa’ r-responsabbiltà għat-twaqqif tar-reatturi kollha ta’ sit minħabba telf simultanju tat-tkessiħ u tal-enerġija elettrika. Għandhom jiġu riveduti l-proċeduri kollha li jassumu li r-reattur li jkun involut f’aċċident jirċievi enerġija minn reattur ieħor tas-sit u jrid jiġi rivedut ukoll it-tagħmir tal-emerġenza: dawl estern li jippermetti lill-persunal li jiċċaqlaq minn post għall-ieħor, diżil ta’ emerġenza. Bla dubju għandu jiġi vverifikat il-ħżin ta’ fjuwil użat f’pixxini u titjieb il-provvista tal-ilma f’dawn il-pixxini.

| 5.6 | “Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-estensjoni tal-valutazzjoni tas-sikurezza għat-tħejjija għal emerġenza barra mis-sit u l-arranġamenti ta’ rispons, hija attività addizzjonali importanti biex tittejjeb is-sikurezza taċ-ċittadini” (COM(2012) 571 final). Il-KESE jemmen li hemm bżonn li jiġu armonizzati wkoll il-proċeduri bejn il-pajjiżi ġirien. Fir-rigward tas-CLI: xi Svizzeri u Ġermaniżi huma membri tas-CLIS ta’ Fessenheim, waqt li xi Ġermaniżi u Lussemburgiżi huma membri ta’ dik ta’ Cattenom. Xi Belġjani jattendu l-laqgħat tas-CLI ta’ Chooz u jistgħu jattendu għal dawk ta’ Gravelines. Huwa importanti ħafna li r-responsabbiltà tal-aċċidenti titħejja mar-residenti. Fil-fatt, f’każ ta’ aċċident, il-ġestjoni ta’ wara aċċident tista’ ddum għal żmien twil u bla dubju huma dawn ir-residenti li ser isofru l-piż tal-ħsara b’konsegwenzi soċjali, ekonomiċi u ambjentali serji. L-assigurazzjonijiet tal-operaturi huma ’l bogħod milli jkopru l-ispejjeż ta’ aċċident: fil-fatt huma l-istati (u għalhekk iċ-ċittadini) li jħallsu ta’ dan. |
| --- | --- |

5.6

“Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-estensjoni tal-valutazzjoni tas-sikurezza għat-tħejjija għal emerġenza barra mis-sit u l-arranġamenti ta’ rispons, hija attività addizzjonali importanti biex tittejjeb is-sikurezza taċ-ċittadini” (COM(2012) 571 final). Il-KESE jemmen li hemm bżonn li jiġu armonizzati wkoll il-proċeduri bejn il-pajjiżi ġirien. Fir-rigward tas-CLI: xi Svizzeri u Ġermaniżi huma membri tas-CLIS ta’ Fessenheim, waqt li xi Ġermaniżi u Lussemburgiżi huma membri ta’ dik ta’ Cattenom. Xi Belġjani jattendu l-laqgħat tas-CLI ta’ Chooz u jistgħu jattendu għal dawk ta’ Gravelines. Huwa importanti ħafna li r-responsabbiltà tal-aċċidenti titħejja mar-residenti. Fil-fatt, f’każ ta’ aċċident, il-ġestjoni ta’ wara aċċident tista’ ddum għal żmien twil u bla dubju huma dawn ir-residenti li ser isofru l-piż tal-ħsara b’konsegwenzi soċjali, ekonomiċi u ambjentali serji. L-assigurazzjonijiet tal-operaturi huma ’l bogħod milli jkopru l-ispejjeż ta’ aċċident: fil-fatt huma l-istati (u għalhekk iċ-ċittadini) li jħallsu ta’ dan.

5.7   Sejbiet ewlenin u rakkomandazzjonijiet mill-valutazzjonijiet tas-sikurezza

| 5.7.1 | Il-Grupp ad hoc tal-Kunsill dwar is-Sigurtà Nukleari (AHGNS) (rapport finali: http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/12/st10/st10616.en12.pdf) ressaq l-analiżi tiegħu dwar ħames temi: il-protezzjoni fiżika, l-inġenji tal-ajru kkraxxjati apposta, iċ-ċiberattakki, l-ippjanar għal emerġenza nukleari kif ukoll l-eżerċizzji u t-taħriġ. Madankollu, is-sigurtà nazzjonali tibqa’ r-responsabbiltà tal-Istati Membri. Hemm bżonn li:






  — | tiġi rratifikata l-konvenzjoni dwar il-protezzjoni tal-materjal nukleari (proliferazzjoni); |
| --- | --- | --- |

5.7.1

Il-Grupp ad hoc tal-Kunsill dwar is-Sigurtà Nukleari (AHGNS) (rapport finali: http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/12/st10/st10616.en12.pdf) ressaq l-analiżi tiegħu dwar ħames temi: il-protezzjoni fiżika, l-inġenji tal-ajru kkraxxjati apposta, iċ-ċiberattakki, l-ippjanar għal emerġenza nukleari kif ukoll l-eżerċizzji u t-taħriġ. Madankollu, is-sigurtà nazzjonali tibqa’ r-responsabbiltà tal-Istati Membri. Hemm bżonn li:

—

tiġi rratifikata l-konvenzjoni dwar il-protezzjoni tal-materjal nukleari (proliferazzjoni);

| — | titkompla l-ħidma dwar is-sikurezza nukleari; |
| --- | --- |

—

titkompla l-ħidma dwar is-sikurezza nukleari;

| — | jiġu stabbiliti r-rabtiet bejn is-sigurtà, ir-radjuprotezzjoni u s-sikurezza nukleari. |
| --- | --- |

—

jiġu stabbiliti r-rabtiet bejn is-sigurtà, ir-radjuprotezzjoni u s-sikurezza nukleari.

In-nuqqas ta’ studji dwar il-fatturi organizzattivi u umani joħloq vojt. Huwa essenzjali li tingħata attenzjoni lil dan il-fattur, li huwa pilastru tas-sigurtà.

| 5.7.2 | Tqajmu xi kwistjonijiet dwar il-bżonn li jiġu indirizzati l-atti malizzjużi kif ukoll il-possibbiltà ta’ kraxxjaturi tal-ajruplani meta tingħata ħarsa lejn l-aċċidenti. Dan il-punt kien analizzat matul seminar fil-livell Ewropew. Il-kwistjoni tal-ajruplani kbar li jikkraxxjaw enfasizzat id-differenzi fl-approċċi bejn il-pajjiżi tal-UE. Madankollu, it-tħassib fis-soċjetà huwa kbir wisq u għalhekk dan għandu jiġi kkunsidrat. Fil-fatt, il-konteniment tar-reatturi li attwalment qegħdin jaħdmu mhux ser jirreżisti għall-impatt ta’ ajruplan kbir, iżda min-naħa l-oħra r-reatturi l-ġodda tat-tip EPR iridu jikkonformaw mar-rekwiżiti ġodda ta’ kostruzzjoni: dawn ser ikunu biżżejjed? |
| --- | --- |

5.7.2

Tqajmu xi kwistjonijiet dwar il-bżonn li jiġu indirizzati l-atti malizzjużi kif ukoll il-possibbiltà ta’ kraxxjaturi tal-ajruplani meta tingħata ħarsa lejn l-aċċidenti. Dan il-punt kien analizzat matul seminar fil-livell Ewropew. Il-kwistjoni tal-ajruplani kbar li jikkraxxjaw enfasizzat id-differenzi fl-approċċi bejn il-pajjiżi tal-UE. Madankollu, it-tħassib fis-soċjetà huwa kbir wisq u għalhekk dan għandu jiġi kkunsidrat. Fil-fatt, il-konteniment tar-reatturi li attwalment qegħdin jaħdmu mhux ser jirreżisti għall-impatt ta’ ajruplan kbir, iżda min-naħa l-oħra r-reatturi l-ġodda tat-tip EPR iridu jikkonformaw mar-rekwiżiti ġodda ta’ kostruzzjoni: dawn ser ikunu biżżejjed?

5.7.3   Miżuri ta’ rinfurzar tas-sigurtà nukleari:

| — | it-tnaqqis tat-theddida tal-inċidenti kimiċi, bijoloġiċi, radjuloġiċi, nukleari (CBRN) ta’ oriġini intenzjonata, inklużi atti ta’ terroriżmu u detezzjoni ta’ materjali radjuattivi u nukleari; |
| --- | --- |

—

it-tnaqqis tat-theddida tal-inċidenti kimiċi, bijoloġiċi, radjuloġiċi, nukleari (CBRN) ta’ oriġini intenzjonata, inklużi atti ta’ terroriżmu u detezzjoni ta’ materjali radjuattivi u nukleari;

| — | ir-reviżjoni tad-Direttiva 2008/114/KE dwar l-identifikazzjoni u l-indikazzjoni tal-Infrastruttura Kritika Ewropea, prevista fl-2013; |
| --- | --- |

—

ir-reviżjoni tad-Direttiva 2008/114/KE dwar l-identifikazzjoni u l-indikazzjoni tal-Infrastruttura Kritika Ewropea, prevista fl-2013;

| — | il-Kummissjoni ser tħejji proposta leġiżlattiva dwar is-sigurtà tan-netwerks u l-informazzjoni sal-aħħar tas-sena; |
| --- | --- |

—

il-Kummissjoni ser tħejji proposta leġiżlattiva dwar is-sigurtà tan-netwerks u l-informazzjoni sal-aħħar tas-sena;

| — | l-adozzjoni tal-proposta għar-reviżjoni tal-Mekkaniżmu tal-Protezzjoni Ċivili tal-UE li jiffaċilita l-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri fl-intervenzjonijiet ta’ assistenza tal-protezzjoni ċivili fil-każ ta’ emerġenzi maġġuri, inklużi aċċidenti radjoloġiċi u nukleari. |
| --- | --- |

—

l-adozzjoni tal-proposta għar-reviżjoni tal-Mekkaniżmu tal-Protezzjoni Ċivili tal-UE li jiffaċilita l-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri fl-intervenzjonijiet ta’ assistenza tal-protezzjoni ċivili fil-każ ta’ emerġenzi maġġuri, inklużi aċċidenti radjoloġiċi u nukleari.

5.8   Il-passi li jmiss

| 5.8.1 | Għandu jiġi nnotat li d-diżastru ta’ Fukushima wassal sabiex jiġu organizzati “testijiet ta’ reżistenza” li kkostitwixxew eżerċizzju li daqsu qatt ma kien hemm bħalu qabel. Huwa veru wkoll li ħafna mid-dokumentazzjoni kienet disponibbli għall-pubbliku. Madankollu jrid jitkompla monitoraġġ strett. Fil-fatt hemm bżonn ta’ titjib fil-pajjiżi kollha u d-dgħufijiet fir-regolamentazzjoni jridu jitneħħew. |
| --- | --- |

5.8.1

Għandu jiġi nnotat li d-diżastru ta’ Fukushima wassal sabiex jiġu organizzati “testijiet ta’ reżistenza” li kkostitwixxew eżerċizzju li daqsu qatt ma kien hemm bħalu qabel. Huwa veru wkoll li ħafna mid-dokumentazzjoni kienet disponibbli għall-pubbliku. Madankollu jrid jitkompla monitoraġġ strett. Fil-fatt hemm bżonn ta’ titjib fil-pajjiżi kollha u d-dgħufijiet fir-regolamentazzjoni jridu jitneħħew.

| 5.8.2 | Jibqa’ wkoll il-każ li l-fatturi umani u organizzattivi mhumiex analizzati biżżejjed u li l-importanza tagħhom għas-sikurezza ma titqiesx. Fir-rigward tal-organizzazzjoni f’każ ta’ kriżi u l-indirizzar tagħha fuq perjodu fit-tul, hemm bżonn tassew li tinfetaħ il-konsultazzjoni mal-partijiet kollha interessati u jiġu involuti ċ-ċittadini fil-livell bażiku. |
| --- | --- |

5.8.2

Jibqa’ wkoll il-każ li l-fatturi umani u organizzattivi mhumiex analizzati biżżejjed u li l-importanza tagħhom għas-sikurezza ma titqiesx. Fir-rigward tal-organizzazzjoni f’każ ta’ kriżi u l-indirizzar tagħha fuq perjodu fit-tul, hemm bżonn tassew li tinfetaħ il-konsultazzjoni mal-partijiet kollha interessati u jiġu involuti ċ-ċittadini fil-livell bażiku.

| 5.8.3 | Il-Kummissjoni tirrakkomanda:






  — | li kemm jista’ jkun malajr jiġu implimentati t-talbiet li saru. Il-Kummissjoni ser issegwi l-implimentazzjoni ta’ dawn it-talbiet u flimkien mal-ENSREG (il-Grupp ta’ Regolaturi Ewropew dwar is-Sikurezza Nukleari) ser tippubblika rapport fl-2014. Hija żżid li l-pjan ta’ azzjoni għandu jkollu l-għan li jimplimenta l-maġġoranza tat-titjib neċessarju għas-sikurezza sal-2015; |
| --- | --- | --- |

5.8.3

—

li kemm jista’ jkun malajr jiġu implimentati t-talbiet li saru. Il-Kummissjoni ser issegwi l-implimentazzjoni ta’ dawn it-talbiet u flimkien mal-ENSREG (il-Grupp ta’ Regolaturi Ewropew dwar is-Sikurezza Nukleari) ser tippubblika rapport fl-2014. Hija żżid li l-pjan ta’ azzjoni għandu jkollu l-għan li jimplimenta l-maġġoranza tat-titjib neċessarju għas-sikurezza sal-2015;

| — | li tipproponi lill-Kunsill mandat biex jipparteċipa b’mod attiv fil-grupp ta’ ħidma dwar it-trasparenza (li ġie propost ukoll mill-IAEA u mmudellat mir-riċerka Ewropea RISCOM). Il-KESE jissuġġerixxi li dan ikun ibbażat fuq il-Konvenzjoni ta’ Aarhus; |
| --- | --- |

—

li tipproponi lill-Kunsill mandat biex jipparteċipa b’mod attiv fil-grupp ta’ ħidma dwar it-trasparenza (li ġie propost ukoll mill-IAEA u mmudellat mir-riċerka Ewropea RISCOM). Il-KESE jissuġġerixxi li dan ikun ibbażat fuq il-Konvenzjoni ta’ Aarhus;

| — | li tikkontribwixxi għar-rinfurzar tas-sigurtà nukleari bl-appoġġ tal-Istati Membri u l-istituzzjonijiet tal-UE. |
| --- | --- |

—

li tikkontribwixxi għar-rinfurzar tas-sigurtà nukleari bl-appoġġ tal-Istati Membri u l-istituzzjonijiet tal-UE.

Hawnhekk il-KESE jirrakkomanda l-parteċipazzjoni/il-konsultazzjoni maċ-ċittadini.

| 5.8.4 | Il-KESE jqis li r-riżultat tal-proċess tat-testijiet ta’ reżistenza għandu jkun li jiġu adottati l-ogħla standards tas-sikurezza għall-enerġija nukleari li tforni 30 % tal-produzzjoni tal-elettriku fl-UE. Dan huwa essenzjali jekk din is-sorsa importanti ta’ elettriku b’emissjonijiet baxxi ta’ karbonju ser tkompli tikkontribwixxi għat-taħlita enerġetika fl-Ewropa u tikseb l-objettiv li jitnaqqsu l-gassijiet serra. |
| --- | --- |

5.8.4

Il-KESE jqis li r-riżultat tal-proċess tat-testijiet ta’ reżistenza għandu jkun li jiġu adottati l-ogħla standards tas-sikurezza għall-enerġija nukleari li tforni 30 % tal-produzzjoni tal-elettriku fl-UE. Dan huwa essenzjali jekk din is-sorsa importanti ta’ elettriku b’emissjonijiet baxxi ta’ karbonju ser tkompli tikkontribwixxi għat-taħlita enerġetika fl-Ewropa u tikseb l-objettiv li jitnaqqsu l-gassijiet serra.

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/147 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/147

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma”

COM(2012) 216 final

2013/C 44/26

Relatur: is-Sinjura LE NOUAIL MARLIÈRE

Nhar l-10 ta’ Mejju 2012, il-Kummissjoni Ewropea ddeċidiet, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma

COM(2012) 216 final.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-22 ta’ Novembru 2012.

Matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-13 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’126 vot favur, 5 voti kontra u 11-il astensjoni.

1.   Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

| 1.1 | Il-KESE jilqa’ b’mod favorevoli l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni (SEI) dwar l-Ilma, iżda jipproponi xi punti ta’ kjarifika u titjib biex jitneħħew l-ostakli li qed ixekklu l-iżvilupp tajjeb tal-innovazzjoni fis-settur tal-ilma. |
| --- | --- |

1.1

Il-KESE jilqa’ b’mod favorevoli l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni (SEI) dwar l-Ilma, iżda jipproponi xi punti ta’ kjarifika u titjib biex jitneħħew l-ostakli li qed ixekklu l-iżvilupp tajjeb tal-innovazzjoni fis-settur tal-ilma.

| 1.2 | L-innovazzjoni dwar l-ilma fl-Ewropa għandha tkun ibbażata fuq approċċ integrali li jikkunsidra ċ-ċiklu tal-ilma kollu kemm hu, u għandha tkun iddedikata b’mod prijoritarju biex sal-2015 jintlaħaq l-għan li fl-Ewropa kollha jkun hemm “stat tajjeb fl-ilma tal-wiċċ u tal-qiegħ”, kif definit fid-Direttiva Ewropea dwar l-Ilma (1), kif ukoll ibbażata fuq l-iżvilupp tal-protezzjoni tar-riżorsi billi jiġi implimentat il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas, li għandu jkun disswassiv biżżejjed biex jiskoraġġixxi t-tniġġis u ma joffrix l-immunità lil dawk obbligati li jħallsu. |
| --- | --- |

1.2

L-innovazzjoni dwar l-ilma fl-Ewropa għandha tkun ibbażata fuq approċċ integrali li jikkunsidra ċ-ċiklu tal-ilma kollu kemm hu, u għandha tkun iddedikata b’mod prijoritarju biex sal-2015 jintlaħaq l-għan li fl-Ewropa kollha jkun hemm “stat tajjeb fl-ilma tal-wiċċ u tal-qiegħ”, kif definit fid-Direttiva Ewropea dwar l-Ilma (1), kif ukoll ibbażata fuq l-iżvilupp tal-protezzjoni tar-riżorsi billi jiġi implimentat il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas, li għandu jkun disswassiv biżżejjed biex jiskoraġġixxi t-tniġġis u ma joffrix l-immunità lil dawk obbligati li jħallsu.

| 1.3 | Il-Pjan Strateġiku ta’ Implimentazzjoni tal-prijoritajiet tas-SEI jeħtieġ li jqis il-fatt li ’l fuq minn miljun persuna fl-Ewropa m’għandhomx aċċess għal ilma tajjeb għas-saħħa, nadif u bi prezz li jintlaħaq minn but kulħadd, kif ukoll li diversi miljuni ta’ ċittadini m’għandhomx sistema tas-sanità. Fid-dawl tal-inklużjoni u tal-ġlieda kontra l-faqar, il-bżonnijiet ta’ dawn il-persuni huma prijorità. |
| --- | --- |

1.3

Il-Pjan Strateġiku ta’ Implimentazzjoni tal-prijoritajiet tas-SEI jeħtieġ li jqis il-fatt li ’l fuq minn miljun persuna fl-Ewropa m’għandhomx aċċess għal ilma tajjeb għas-saħħa, nadif u bi prezz li jintlaħaq minn but kulħadd, kif ukoll li diversi miljuni ta’ ċittadini m’għandhomx sistema tas-sanità. Fid-dawl tal-inklużjoni u tal-ġlieda kontra l-faqar, il-bżonnijiet ta’ dawn il-persuni huma prijorità.

| 1.4 | Il-fornituri tas-servizzi pubbliċi tad-distribuzzjoni tal-ilma, l-utenti u l-konsumaturi għandhom ikunu jistgħu jsemmgħu leħinhom fil-proċess ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma. Barra minn hekk, jeħtieġ li s-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-ilma tissarraf f’titjib tal-koordinazzjoni tal-operaturi kollha, li l-benefiċċji tal-innovazzjoni jilħqu l-livell lokali u li tiġi faċilitata l-parteċipazzjoni tal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw is-soċjetà ċivili fil-livell tan-netwerks u l-gruppi ġodda li ser jinħolqu. |
| --- | --- |

1.4

Il-fornituri tas-servizzi pubbliċi tad-distribuzzjoni tal-ilma, l-utenti u l-konsumaturi għandhom ikunu jistgħu jsemmgħu leħinhom fil-proċess ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma. Barra minn hekk, jeħtieġ li s-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-ilma tissarraf f’titjib tal-koordinazzjoni tal-operaturi kollha, li l-benefiċċji tal-innovazzjoni jilħqu l-livell lokali u li tiġi faċilitata l-parteċipazzjoni tal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw is-soċjetà ċivili fil-livell tan-netwerks u l-gruppi ġodda li ser jinħolqu.

| 1.5 | Il-KESE jemmen li hemm bżonn li r-riżultati tar-riċerka għas-sħubijiet għall-innovazzjoni dwar l-ilma ffinanzjata mis-7 programm kwadru tal-UE għar-riċerka u l-iżvilupp isiru disponibbli b’mod trasparenti, meta jitqies kemm huwa vitali l-ilma għaċ-ċittadini. |
| --- | --- |

1.5

Il-KESE jemmen li hemm bżonn li r-riżultati tar-riċerka għas-sħubijiet għall-innovazzjoni dwar l-ilma ffinanzjata mis-7 programm kwadru tal-UE għar-riċerka u l-iżvilupp isiru disponibbli b’mod trasparenti, meta jitqies kemm huwa vitali l-ilma għaċ-ċittadini.

| 1.6 | Il-KESE jirrakkomanda li l-innovazzjonijiet f’dan il-qasam sensittiv ma jiġux trattati biss mil-lat tal-protezzjoni kummerċjali. Huwa jirrakkomanda li jingħata aċċess faċli lill-entitajiet, l-organizzazzjonijiet, l-awtoritajiet lokali u reġjonali u l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali. |
| --- | --- |

1.6

Il-KESE jirrakkomanda li l-innovazzjonijiet f’dan il-qasam sensittiv ma jiġux trattati biss mil-lat tal-protezzjoni kummerċjali. Huwa jirrakkomanda li jingħata aċċess faċli lill-entitajiet, l-organizzazzjonijiet, l-awtoritajiet lokali u reġjonali u l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali.

| 1.7 | Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni li tirdoppja l-isforzi biex tiġi żgurata t-trasparenza u l-koordinazzjoni ta’ ċerti inizjattivi importanti għaddejjin bħalissa relatati mal-problema kumplessa tal-ilma. Pereżempju, jeħtieġ li l-Kummissjoni tispeċifika s-sinerġiji u t-tħaddim konġunt tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni reċenti dwar l-ilma, l-agrikoltura u l-materja prima. |
| --- | --- |

1.7

Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni li tirdoppja l-isforzi biex tiġi żgurata t-trasparenza u l-koordinazzjoni ta’ ċerti inizjattivi importanti għaddejjin bħalissa relatati mal-problema kumplessa tal-ilma. Pereżempju, jeħtieġ li l-Kummissjoni tispeċifika s-sinerġiji u t-tħaddim konġunt tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni reċenti dwar l-ilma, l-agrikoltura u l-materja prima.

| 1.8 | Ma jista’ jkun hemm l-ebda politika reali ta’ riċerka u innovazzjoni għall-ilma mingħajr trasparenza, u mingħajr politika tal-impjiegi inklużiva li minn issa tkun tinkludi garanziji ta’ numru biżżejjed ta’ persunal, it-taħriġ, ir-rikonoxximent tal-kwalifiki, it-teknoloġiji li jippermettu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà, kemm fil-proċessi ta’ purifikazzjoni u ta’ trattament tal-ilma kif ukoll dawk tas-sanità u biex jiġi żgurat li l-missjonijiet kollha fid-diversità tagħhom u fil-livelli kollha jsiru bl-aħjar mod possibbli. |
| --- | --- |

1.8

Ma jista’ jkun hemm l-ebda politika reali ta’ riċerka u innovazzjoni għall-ilma mingħajr trasparenza, u mingħajr politika tal-impjiegi inklużiva li minn issa tkun tinkludi garanziji ta’ numru biżżejjed ta’ persunal, it-taħriġ, ir-rikonoxximent tal-kwalifiki, it-teknoloġiji li jippermettu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà, kemm fil-proċessi ta’ purifikazzjoni u ta’ trattament tal-ilma kif ukoll dawk tas-sanità u biex jiġi żgurat li l-missjonijiet kollha fid-diversità tagħhom u fil-livelli kollha jsiru bl-aħjar mod possibbli.

| 1.9 | Il-KESE jenfasizza r-rwol tan-netwerks tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li għandu jiġi rikonoxxut u applikat, u għandu wkoll jikkostitwixxi kamp ta’ riċerka dwar il-potenzjal ta’ innovazzjoni li jirrappreżentaw dawn l-organizzazzjonijiet minħabba l-esperjenza tagħhom u l-kapital ta’ għarfien li għandhom. |
| --- | --- |

1.9

Il-KESE jenfasizza r-rwol tan-netwerks tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li għandu jiġi rikonoxxut u applikat, u għandu wkoll jikkostitwixxi kamp ta’ riċerka dwar il-potenzjal ta’ innovazzjoni li jirrappreżentaw dawn l-organizzazzjonijiet minħabba l-esperjenza tagħhom u l-kapital ta’ għarfien li għandhom.

2.   Daħla

| 2.1 | Bl-Istrateġija tagħha Ewropa 2020, l-UE għandha l-ħsieb li tirkupra l-ekonomija Ewropea, sabiex din terġa’ ssir waħda li tiġġenera l-impjiegi, il-kompetittività u l-koeżjoni soċjali. |
| --- | --- |

2.1

Bl-Istrateġija tagħha Ewropa 2020, l-UE għandha l-ħsieb li tirkupra l-ekonomija Ewropea, sabiex din terġa’ ssir waħda li tiġġenera l-impjiegi, il-kompetittività u l-koeżjoni soċjali.

| 2.2 | L-Istrateġija Ewropa 2020 għal ekonomija intelliġenti, sostenibbli u inklużiva tenfasizza r-rwol ċentrali tal-għarfien u l-innovazzjoni fit-tkabbir. Implimentata fil-qafas tal-“Orizzont 2020” fil-proposta tagħha għal Programm Qafas tal-UE għar-Riċerka u l-Innovazzjoni (2014-2020) (2), il-Kummissjoni pproponiet li l-baġit tar-riċerka u l-iżvilupp jiżdied għal EUR 80 biljun, u l-Istati Membri ddikjaraw li huma favur l-għan tal-UE li tinvesti medja ta’ 3 % tal-PDG tagħha fir-riċerka sal-2020 (ara wkoll l-Opinjoni tal-KESE INT/571 - Finanzjament tar-Riċerka u l-Innovazzjoni (3)). |
| --- | --- |

2.2

L-Istrateġija Ewropa 2020 għal ekonomija intelliġenti, sostenibbli u inklużiva tenfasizza r-rwol ċentrali tal-għarfien u l-innovazzjoni fit-tkabbir. Implimentata fil-qafas tal-“Orizzont 2020” fil-proposta tagħha għal Programm Qafas tal-UE għar-Riċerka u l-Innovazzjoni (2014-2020) (2), il-Kummissjoni pproponiet li l-baġit tar-riċerka u l-iżvilupp jiżdied għal EUR 80 biljun, u l-Istati Membri ddikjaraw li huma favur l-għan tal-UE li tinvesti medja ta’ 3 % tal-PDG tagħha fir-riċerka sal-2020 (ara wkoll l-Opinjoni tal-KESE INT/571 - Finanzjament tar-Riċerka u l-Innovazzjoni (3)).

| 2.3 | Din hija r-raġuni għalfejn iż-Żona Ewropea tar-Riċerka (ŻER) tinsab fil-qalba tal-Istrateġija Ewropa 2020 u tal-inizjattiva ewlenija tagħha “Unjoni tal-Innovazzjoni” (4), u għalfejn il-Kunsill Ewropew talab li din titlesta sal-2014 (5). L-Inizjattiva “Unjoni tal-Innovazzjoni” għandha l-għan li tiżgura li l-prodotti u s-servizzi ġodda intensivi fl-għarfien jikkontribwixxu sostanzjalment għat-tkabbir u għall-impjiegi, u li tillimita l-eżodu tal-imħuħ. Biex jintlaħaq dan l-għan, hemm verament bżonn ta’ bażi xjentifika ta’ livell tassew dinji. |
| --- | --- |

2.3

Din hija r-raġuni għalfejn iż-Żona Ewropea tar-Riċerka (ŻER) tinsab fil-qalba tal-Istrateġija Ewropa 2020 u tal-inizjattiva ewlenija tagħha “Unjoni tal-Innovazzjoni” (4), u għalfejn il-Kunsill Ewropew talab li din titlesta sal-2014 (5). L-Inizjattiva “Unjoni tal-Innovazzjoni” għandha l-għan li tiżgura li l-prodotti u s-servizzi ġodda intensivi fl-għarfien jikkontribwixxu sostanzjalment għat-tkabbir u għall-impjiegi, u li tillimita l-eżodu tal-imħuħ. Biex jintlaħaq dan l-għan, hemm verament bżonn ta’ bażi xjentifika ta’ livell tassew dinji.

| 2.4 | Skont il-proposta li qed tiġi analizzata f’dan id-dokument (6), is-Sħubijiet Ewropej għall-Innovazzjoni li ġew proposti fl-inizjattiva ewlenija Ewropa 2020 - Unjoni tal-Innovazzjoni (7) jipprevedu approċċ strateġiku u qafas biex jiġu indirizzati d-dgħufijiet relatat mas-sistema Ewropea tar-riċerka u l-innovazzjoni u mal-metodi tagħha sabiex jitħaffu l-innovazzjonijiet u biex jingħata kontribut sostanzjali għas-soluzzjoni tal-isfidi tas-soċjetà. Is-Sħubijiet Ewropej għall-Innovazzjoni jistgħu jkunu mezz kif jinġabru flimkien l-għarfien espert u r-riżorsi dwar prijoritajiet politiċi ewlenin billi jimmobilizzaw u jgħaqqdu flimkien lill-partijiet involuti rilevanti kollha fid-diversi oqsma ta’ politika, setturi u fruntieri biex iċ-ċittadini jkunu jistgħu jibbenefikaw aktar malajr mill-progress u l-innovazzjoni (kif stqarr il-KESE fl-Opinjoni INT/599 - Is-Sħubija fir-Riċerka u l-Innovazzjoni (8) u l-Opinjoni NAT/546 - Pjan ta’ Azzjoni għall-Ekoinnovazzjoni (9)). Huwa importanti li jiġi enfasizzat li apparti l-EUR 40 miljun rakkomandati fis-seba’ programm kwadru għar-riċerka u l-iżvilupp, is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma ma tipprevedi l-ebda tip ta’ finanzjament ieħor minbarra r-riżorsi attwali u li l-għan tagħha huwa limitat li tfittex is-sinerġiji u tikkoordina l-istrumenti eżistenti. |
| --- | --- |

2.4

Skont il-proposta li qed tiġi analizzata f’dan id-dokument (6), is-Sħubijiet Ewropej għall-Innovazzjoni li ġew proposti fl-inizjattiva ewlenija Ewropa 2020 - Unjoni tal-Innovazzjoni (7) jipprevedu approċċ strateġiku u qafas biex jiġu indirizzati d-dgħufijiet relatat mas-sistema Ewropea tar-riċerka u l-innovazzjoni u mal-metodi tagħha sabiex jitħaffu l-innovazzjonijiet u biex jingħata kontribut sostanzjali għas-soluzzjoni tal-isfidi tas-soċjetà. Is-Sħubijiet Ewropej għall-Innovazzjoni jistgħu jkunu mezz kif jinġabru flimkien l-għarfien espert u r-riżorsi dwar prijoritajiet politiċi ewlenin billi jimmobilizzaw u jgħaqqdu flimkien lill-partijiet involuti rilevanti kollha fid-diversi oqsma ta’ politika, setturi u fruntieri biex iċ-ċittadini jkunu jistgħu jibbenefikaw aktar malajr mill-progress u l-innovazzjoni (kif stqarr il-KESE fl-Opinjoni INT/599 - Is-Sħubija fir-Riċerka u l-Innovazzjoni (8) u l-Opinjoni NAT/546 - Pjan ta’ Azzjoni għall-Ekoinnovazzjoni (9)). Huwa importanti li jiġi enfasizzat li apparti l-EUR 40 miljun rakkomandati fis-seba’ programm kwadru għar-riċerka u l-iżvilupp, is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma ma tipprevedi l-ebda tip ta’ finanzjament ieħor minbarra r-riżorsi attwali u li l-għan tagħha huwa limitat li tfittex is-sinerġiji u tikkoordina l-istrumenti eżistenti.

| 2.5 | L-importanza tal-innovazzjoni fil-qasam tal-ġestjoni tal-ilma hija rikonoxxuta mill-Istati Membri tal-UE. Fil-21 ta’ Ġunju 2011, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea stieden lill-Kummissjoni biex “tinvestiga sħubija għall-innovazzjoni dwar l-ilma f’kooperazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri, bil-ħsieb li jinkiseb użu sostenibbli u effiċjenti tal-ilma” (10). |
| --- | --- |

2.5

L-importanza tal-innovazzjoni fil-qasam tal-ġestjoni tal-ilma hija rikonoxxuta mill-Istati Membri tal-UE. Fil-21 ta’ Ġunju 2011, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea stieden lill-Kummissjoni biex “tinvestiga sħubija għall-innovazzjoni dwar l-ilma f’kooperazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri, bil-ħsieb li jinkiseb użu sostenibbli u effiċjenti tal-ilma” (10).

| 2.6 | L-inizjattiva ewlenija Ewropa 2020 għal Ewropa li tuża r-riżorsi b’effiċjenza (11) tenfasizza l-importanza li l-Ewropa tinvolvi lilha nnifisha fil-ġestjoni sostenibbli tal-ilma bħala riżorsa vitali. Il-Pjan Direzzjonali għal Ewropa b’Użu Effiċjenti tar-Riżorsi (12) jenfasizza t-titjib fl-effiċjenza li jista’ jinkiseb. L-għanijiet strateġiċi tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni huma li sal-2020:






  (i) | kulħadd ikollu provvista disponibbli tal-ilma tajjeb għas-saħħa bi prezz li jintlaħaq minn but kulħadd, filwaqt li tiġi żgurata kwantità suffiċjenti ta’ ilma għall-ambjent; |
| --- | --- | --- |

2.6

L-inizjattiva ewlenija Ewropa 2020 għal Ewropa li tuża r-riżorsi b’effiċjenza (11) tenfasizza l-importanza li l-Ewropa tinvolvi lilha nnifisha fil-ġestjoni sostenibbli tal-ilma bħala riżorsa vitali. Il-Pjan Direzzjonali għal Ewropa b’Użu Effiċjenti tar-Riżorsi (12) jenfasizza t-titjib fl-effiċjenza li jista’ jinkiseb. L-għanijiet strateġiċi tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni huma li sal-2020:

(i)

kulħadd ikollu provvista disponibbli tal-ilma tajjeb għas-saħħa bi prezz li jintlaħaq minn but kulħadd, filwaqt li tiġi żgurata kwantità suffiċjenti ta’ ilma għall-ambjent;

| (ii) | tinkiseb is-separazzjoni relattiva bejn l-eżawriment tar-riżorsi tal-ilma u l-livell ta’ attività ekonomika f’setturi ewlenin tal-UE; |
| --- | --- |

(ii)

tinkiseb is-separazzjoni relattiva bejn l-eżawriment tar-riżorsi tal-ilma u l-livell ta’ attività ekonomika f’setturi ewlenin tal-UE;

| (iii) | jinżamm u jittejjeb l-istat tajjeb tal-ilma fil-baċiri tax-xmajjar kollha tal-UE. |
| --- | --- |

(iii)

jinżamm u jittejjeb l-istat tajjeb tal-ilma fil-baċiri tax-xmajjar kollha tal-UE.

| 2.7 | Il-Kummissjoni fasslet programm dwar is-salvagwardja tar-riżorsi tal-ilma tal-Ewropa, pass importanti tal-Pjan Direzzjonali għal Ewropa b’Użu Effiċjenti tar-Riżorsi. Sal-2012, il-Pjan ser jippreżenta t-tweġiba strateġika għall-isfidi li jirriżultaw mill-problemi u l-lakuni nnutati fl-implimentazzjoni, relatati mal-qafas attwali tal-politika tal-UE dwar il-ġestjoni tar-riżorsi tal-ilma. Il-Pjan u s-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni ser jiġu implimentati fil-qafas ta’ koordinazzjoni mill-qrib. Barra minn hekk, is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni se tkun tiddependi mill-Pjan ta’ Azzjoni għall-Ekoinnovazzjoni (13). |
| --- | --- |

2.7

Il-Kummissjoni fasslet programm dwar is-salvagwardja tar-riżorsi tal-ilma tal-Ewropa, pass importanti tal-Pjan Direzzjonali għal Ewropa b’Użu Effiċjenti tar-Riżorsi. Sal-2012, il-Pjan ser jippreżenta t-tweġiba strateġika għall-isfidi li jirriżultaw mill-problemi u l-lakuni nnutati fl-implimentazzjoni, relatati mal-qafas attwali tal-politika tal-UE dwar il-ġestjoni tar-riżorsi tal-ilma. Il-Pjan u s-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni ser jiġu implimentati fil-qafas ta’ koordinazzjoni mill-qrib. Barra minn hekk, is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni se tkun tiddependi mill-Pjan ta’ Azzjoni għall-Ekoinnovazzjoni (13).

| 2.8 | Il-politika tal-protezzjoni tar-riżorsi tal-ilma għandha tkun tista’ tinkludi kumpens għar-restrizzjonijiet fuq l-attività ekonomika f’ċerti żoni milquta minn tniġġis gravi. F’dawn il-każijiet partikolari, l-għajnuniet mill-Istat aġġornati jistgħu jiġu adattati biex iqisu l-pjan Ewropew għall-protezzjoni tal-ilma. |
| --- | --- |

2.8

Il-politika tal-protezzjoni tar-riżorsi tal-ilma għandha tkun tista’ tinkludi kumpens għar-restrizzjonijiet fuq l-attività ekonomika f’ċerti żoni milquta minn tniġġis gravi. F’dawn il-każijiet partikolari, l-għajnuniet mill-Istat aġġornati jistgħu jiġu adattati biex iqisu l-pjan Ewropew għall-protezzjoni tal-ilma.

3.   Kummenti ġenerali

| 3.1 | Matul l-ewwel laqgħa tiegħu fil-25 ta’ Settembru, il-grupp ta’ ħidma dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma stabbilixxa tmien oqsma ta’ prijorità:






  — | Ir-rabtiet bejn l-enerġija u l-ilma: il-produzzjoni tal-enerġija hija settur industrijali b’livell ta’ konsum għoli li għandha impatt sinifikanti fuq l-ambjent akkwatiku. |
| --- | --- | --- |

3.1

Matul l-ewwel laqgħa tiegħu fil-25 ta’ Settembru, il-grupp ta’ ħidma dwar is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma stabbilixxa tmien oqsma ta’ prijorità:

—

Ir-rabtiet bejn l-enerġija u l-ilma: il-produzzjoni tal-enerġija hija settur industrijali b’livell ta’ konsum għoli li għandha impatt sinifikanti fuq l-ambjent akkwatiku.

| — | Il-governanza tal-ilma: governanza tajba hija essenzjali għal ġestjoni sostenibbli tal-ilma. |
| --- | --- |

—

Il-governanza tal-ilma: governanza tajba hija essenzjali għal ġestjoni sostenibbli tal-ilma.

| — | Il-finanzjament tal-innovazzjoni: il-finanzjament għandu jappoġġja l-kooperazzjoni bejn l-atturi tas-settur pubbliku (sħubijiet pubbliċi/pubbliċi) u bejn l-atturi pubbliċi u privati. L-infiq tal-fondi pubbliċi għandu jservi l-interess pubbliku u mhux iżid il-profitti privati. |
| --- | --- |

—

Il-finanzjament tal-innovazzjoni: il-finanzjament għandu jappoġġja l-kooperazzjoni bejn l-atturi tas-settur pubbliku (sħubijiet pubbliċi/pubbliċi) u bejn l-atturi pubbliċi u privati. L-infiq tal-fondi pubbliċi għandu jservi l-interess pubbliku u mhux iżid il-profitti privati.

| — | L-użu mill-ġdid u r-riċiklaġġ tal-ilma: l-innovazzjoni f’dan il-qasam għandha tkun ibbażata fuq approċċ integrat li jqis iċ-ċiklu sħiħ tal-ilma. Billi l-ilma huwa riżorsa rinnovabbli, l-iżgurar li ċ-ċiklu tiegħu ma jiġix interrot huwa fundamentali għall-użu sostenibbli tiegħu. |
| --- | --- |

—

L-użu mill-ġdid u r-riċiklaġġ tal-ilma: l-innovazzjoni f’dan il-qasam għandha tkun ibbażata fuq approċċ integrat li jqis iċ-ċiklu sħiħ tal-ilma. Billi l-ilma huwa riżorsa rinnovabbli, l-iżgurar li ċ-ċiklu tiegħu ma jiġix interrot huwa fundamentali għall-użu sostenibbli tiegħu.

| — | It-trattament tal-ilma u d-dranaġġ: dawn l-oqsma ma rawx biżżejjed innovazzjoni tul dawn l-aħħar għexieren ta’ snin, b’mod speċjali fil-qasam tat-trattament tad-dranaġġ muniċipali. Wieħed mill-aspetti importanti biex jinħarġu r-riżorsi mid-dranaġġ huwa l-irkupru tan-nutrijenti. |
| --- | --- |

—

It-trattament tal-ilma u d-dranaġġ: dawn l-oqsma ma rawx biżżejjed innovazzjoni tul dawn l-aħħar għexieren ta’ snin, b’mod speċjali fil-qasam tat-trattament tad-dranaġġ muniċipali. Wieħed mill-aspetti importanti biex jinħarġu r-riżorsi mid-dranaġġ huwa l-irkupru tan-nutrijenti.

| — | Il-ġestjoni tar-riskji tal-fenomeni estremi marbuta mal-ilma (l-għargħar u n-nixfa). |
| --- | --- |

—

Il-ġestjoni tar-riskji tal-fenomeni estremi marbuta mal-ilma (l-għargħar u n-nixfa).

| — | Il-mudelli ta’ ġestjoni u segwitu. |
| --- | --- |

—

Il-mudelli ta’ ġestjoni u segwitu.

| — | Is-servizzi tal-ekosistemi. |
| --- | --- |

—

Is-servizzi tal-ekosistemi.

| 3.2 | Sal-2015, ir-rapport tal-Programm Komuni tad-WHO/UNICEF ta’ Sorveljanza tal-ilma u tas-sanità jindika li l-proporzjon tal-popolazzjoni dinjija li ser ikollhom aċċess għall-ilma għax-xorb imtejjeb (ilma ġieri mill-pajpijiet u ġibjuni mħarsa) ser jiżdied minn 89 % fl-2010 (jiġifieri 6,1 biljun persuna) għal madwar 92 % sal-2015. |
| --- | --- |

3.2

Sal-2015, ir-rapport tal-Programm Komuni tad-WHO/UNICEF ta’ Sorveljanza tal-ilma u tas-sanità jindika li l-proporzjon tal-popolazzjoni dinjija li ser ikollhom aċċess għall-ilma għax-xorb imtejjeb (ilma ġieri mill-pajpijiet u ġibjuni mħarsa) ser jiżdied minn 89 % fl-2010 (jiġifieri 6,1 biljun persuna) għal madwar 92 % sal-2015.

| 3.3 | Għalkemm in-Nazzjonijiet Uniti tirrikonoxxi d-dritt universali għall-ilma u s-sanità, aktar minn 11 % tal-popolazzjoni dinjija, jiġifieri madwar 783 miljun persuna għad m’għandhomx aċċess għal ilma tajjeb għax-xorb sikur u 2,5 biljuni għadhom ma jużawx sistema tad-dranaġġ. |
| --- | --- |

3.3

Għalkemm in-Nazzjonijiet Uniti tirrikonoxxi d-dritt universali għall-ilma u s-sanità, aktar minn 11 % tal-popolazzjoni dinjija, jiġifieri madwar 783 miljun persuna għad m’għandhomx aċċess għal ilma tajjeb għax-xorb sikur u 2,5 biljuni għadhom ma jużawx sistema tad-dranaġġ.

| 3.4 | L-ilma huwa essenzjali fi kważi kull attività umana, ekonomika u soċjali: il-produzzjoni industrijali u tal-enerġija, l-agrikoltura, it-trasport, ir-rikreazzjoni kif ukoll il-konservazzjoni tal-bijodiversità u tal-wirt kulturali u naturali. Ma jistax ikollna sigurtà tal-ikel jew tal-enerġija fil-livell Ewropew jew fil-livell internazzjonali mingħajr ma nieħdu ħsieb ir-riżorsa ewlenija: l-ilma, li l-flimkien mal-art, ser issir waħda mill-isfidi prinċipali tas-seklu 21. It-tieni nofs tas-seklu li għadda b’xorti ħażina ħallielna ambjenti naturali akkwatiċi degradati, fraġli, xotti u mniġġsa. |
| --- | --- |

3.4

L-ilma huwa essenzjali fi kważi kull attività umana, ekonomika u soċjali: il-produzzjoni industrijali u tal-enerġija, l-agrikoltura, it-trasport, ir-rikreazzjoni kif ukoll il-konservazzjoni tal-bijodiversità u tal-wirt kulturali u naturali. Ma jistax ikollna sigurtà tal-ikel jew tal-enerġija fil-livell Ewropew jew fil-livell internazzjonali mingħajr ma nieħdu ħsieb ir-riżorsa ewlenija: l-ilma, li l-flimkien mal-art, ser issir waħda mill-isfidi prinċipali tas-seklu 21. It-tieni nofs tas-seklu li għadda b’xorti ħażina ħallielna ambjenti naturali akkwatiċi degradati, fraġli, xotti u mniġġsa.

| 3.5 | Il-ġejjieni ta’ din ir-riżorsa qed jiġi kompromess b’mod gravi minn metodu ta’ żvilupp ekonomiku li jeqred l-ambjent li jissupponi li l-ilma huwa riżorsa naturali li tista’ tiġi sfruttata bħall-oħrajn, u dan jikkawża sfruttament żejjed tal-water table, it-tniġġis tal-ħamrija, il-kanali tal-ilma u tal-oċeani, it-tfixkil taċ-ċiklu tal-ilma, id-degradazzjoni tal-istat ekoloġiku tar-riżorsa u tal-impatt tagħha fuq il-bijodiversità, kemm fil-livell Ewropew kif ukoll f’dak internazzjonali. Biex politika dwar l-ilma tkun ġusta, effikaċi u sostenibbli, għandu jiġi aċċettat li l-ilma m’għandux jiġi kkunsidrat bħala prodott iżda bħala patrimonju universali li għandu jiġi protett u difiż (14). |
| --- | --- |

3.5

Il-ġejjieni ta’ din ir-riżorsa qed jiġi kompromess b’mod gravi minn metodu ta’ żvilupp ekonomiku li jeqred l-ambjent li jissupponi li l-ilma huwa riżorsa naturali li tista’ tiġi sfruttata bħall-oħrajn, u dan jikkawża sfruttament żejjed tal-water table, it-tniġġis tal-ħamrija, il-kanali tal-ilma u tal-oċeani, it-tfixkil taċ-ċiklu tal-ilma, id-degradazzjoni tal-istat ekoloġiku tar-riżorsa u tal-impatt tagħha fuq il-bijodiversità, kemm fil-livell Ewropew kif ukoll f’dak internazzjonali. Biex politika dwar l-ilma tkun ġusta, effikaċi u sostenibbli, għandu jiġi aċċettat li l-ilma m’għandux jiġi kkunsidrat bħala prodott iżda bħala patrimonju universali li għandu jiġi protett u difiż (14).

| 3.6 | Il-ġestjoni tal-ilma għandha tippermetti li jiġu sodisfatti l-bżonnijiet tal-popolazzjonijiet filwaqt li tkun żgurata l-preservazzjoni tar-riżorsa għall-ġenerazzjonijiet futuri. Wasal iż-żmien li dan il-fatt jiġi rikkonoxxut kompletament u r-riċerka għall-innovazzjoni għandha ssir f’dan id-dawl. Din is-sitwazzjoni turi l-importanza tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma bħala strument għat-titjib tal-effiċjenza materjali u finanzjarju tal-ġestjoni integrata tal-ilma. |
| --- | --- |

3.6

Il-ġestjoni tal-ilma għandha tippermetti li jiġu sodisfatti l-bżonnijiet tal-popolazzjonijiet filwaqt li tkun żgurata l-preservazzjoni tar-riżorsa għall-ġenerazzjonijiet futuri. Wasal iż-żmien li dan il-fatt jiġi rikkonoxxut kompletament u r-riċerka għall-innovazzjoni għandha ssir f’dan id-dawl. Din is-sitwazzjoni turi l-importanza tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma bħala strument għat-titjib tal-effiċjenza materjali u finanzjarju tal-ġestjoni integrata tal-ilma.

| 3.7 | Madankollu, dan l-għan la jista’ jintlaħaq billi l-monitoraġġ u l-ġestjoni tar-riżorsi jitħallew eklużivament f’idejn l-intrapriżi u l-gruppi privati internazzjonali l-kbar, u lanqas billi jitħaffef ir-ritmu tal-privatizzazzjoni tal-innovazzjoni u r-riċerka f’dan is-settur kruċjali: għall-kuntrarju, servizzi pubbliċi ta’ kwalità huma l-aħjar mezz biex jinbnew soċjetajiet ekwitabbli, sostenibbli, paċifiċi u demokratiċi u l-investimenti fis-servizzi pubbliċi ta’ kwalità, appoġġjat mill-politiki fiskali ġusti abbażi tal-innovazzjoni u r-riċerka, ser jagħmlu parti mis-soluzzjoni ewlenija għall-kriżi ekonomika, billi jiġi promoss l-aċċess għas-servizzi kollha essenzjali u fundamentali u t-tkabbir ekonomiku. Dan jiġġustifika s-sħubijiet ibbażati fuq il-ġestjoni pubblika tal-ilma u r-riċerka finanzjata mill-fondi pubbliċi taħt is-seba’ programm kwadru. |
| --- | --- |

3.7

Madankollu, dan l-għan la jista’ jintlaħaq billi l-monitoraġġ u l-ġestjoni tar-riżorsi jitħallew eklużivament f’idejn l-intrapriżi u l-gruppi privati internazzjonali l-kbar, u lanqas billi jitħaffef ir-ritmu tal-privatizzazzjoni tal-innovazzjoni u r-riċerka f’dan is-settur kruċjali: għall-kuntrarju, servizzi pubbliċi ta’ kwalità huma l-aħjar mezz biex jinbnew soċjetajiet ekwitabbli, sostenibbli, paċifiċi u demokratiċi u l-investimenti fis-servizzi pubbliċi ta’ kwalità, appoġġjat mill-politiki fiskali ġusti abbażi tal-innovazzjoni u r-riċerka, ser jagħmlu parti mis-soluzzjoni ewlenija għall-kriżi ekonomika, billi jiġi promoss l-aċċess għas-servizzi kollha essenzjali u fundamentali u t-tkabbir ekonomiku. Dan jiġġustifika s-sħubijiet ibbażati fuq il-ġestjoni pubblika tal-ilma u r-riċerka finanzjata mill-fondi pubbliċi taħt is-seba’ programm kwadru.

| 3.8 | Fil-livell Ewropew, l-Istati Membri għandhom jaħdmu biex tiġi rifjutata l-liberalizzazzjoni tas-servizzi tal-ilma u tas-sanità u jinsistu li jiġu definiti bħala servizzi pubbliċi ta’ interess ġenerali, u sabiex l-Ewropa timpenja lilha nnifisha aktar fil-livell internazzjonali għall-implimentazzjoni effettiva tad-dritt għall-ilma. Il-KESE jirrakkomanda li l-innovazzjonijiet f’dan il-qasam sensittiv ma jiġux trattati biss mil-lat tal-protezzjoni kummerċjali. Huwa jirrakkomanda li jingħata aċċess kemm jista’ jkun faċli lill-entitajiet, il-korpi, l-awtoritajiet lokali u reġjonali u l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali. |
| --- | --- |

3.8

Fil-livell Ewropew, l-Istati Membri għandhom jaħdmu biex tiġi rifjutata l-liberalizzazzjoni tas-servizzi tal-ilma u tas-sanità u jinsistu li jiġu definiti bħala servizzi pubbliċi ta’ interess ġenerali, u sabiex l-Ewropa timpenja lilha nnifisha aktar fil-livell internazzjonali għall-implimentazzjoni effettiva tad-dritt għall-ilma. Il-KESE jirrakkomanda li l-innovazzjonijiet f’dan il-qasam sensittiv ma jiġux trattati biss mil-lat tal-protezzjoni kummerċjali. Huwa jirrakkomanda li jingħata aċċess kemm jista’ jkun faċli lill-entitajiet, il-korpi, l-awtoritajiet lokali u reġjonali u l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali.

| 3.9 | Il-proċessi u s-soluzzjonijiet adottati fil-qafas tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma għandhom jiġu integrati fil-miżuri ta’ aġġustament intiżi biex jindirizzaw l-impatt previst mit-tibdil fil-klima. |
| --- | --- |

3.9

Il-proċessi u s-soluzzjonijiet adottati fil-qafas tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma għandhom jiġu integrati fil-miżuri ta’ aġġustament intiżi biex jindirizzaw l-impatt previst mit-tibdil fil-klima.

4.   Kummenti speċifiċi

| 4.1 | Il-Kumitat jieħu nota tal-istabbiliment ta’ grupp ta’ esperti ta’ livell għoli u ta’ “task force” biex titfassal strateġija tas-Sħubija għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma. Dan it-tfassil għandu jkun l-okkażjoni biex jiġu definiti l-prijoritajiet tal-innovazzjoni relatati mal-politika tal-ilma biex jiġi kkonfermat id-dritt effettiv għal ilma tajjeb fil-kwalità u l-kwantità, b’tali mod li tiġi mħeġġa l-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi. |
| --- | --- |

4.1

Il-Kumitat jieħu nota tal-istabbiliment ta’ grupp ta’ esperti ta’ livell għoli u ta’ “task force” biex titfassal strateġija tas-Sħubija għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma. Dan it-tfassil għandu jkun l-okkażjoni biex jiġu definiti l-prijoritajiet tal-innovazzjoni relatati mal-politika tal-ilma biex jiġi kkonfermat id-dritt effettiv għal ilma tajjeb fil-kwalità u l-kwantità, b’tali mod li tiġi mħeġġa l-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi.

| 4.2 | Dan jista’ jinkiseb bis-saħħa tal-proċeduri tal-innovazzjoni billi jiġu implimentati t-teknoloġiji innovattivi l-iktar moderni, b’kunsiderazzjoni tal-istat tal-ġestjoni integrata taż-żoni tal-qbid fil-livell reġjonali u sakemm tiġi kkontrollata l-prevenzjoni tat-tniġġis. Il-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi għandha tiżgura li l-ilma jitqassam bejn l-użi differenti tiegħu b’mod li jiġi assigurat l-iżvilupp uman, ekonomiku u ambjentali sostenibbli tat-territorji permezz tal-ippjanar tal-użi fl-qafas tal-ġestjoni integrata tar-riżorsa tal-ilma, l-irkuprar tal-kwalità tal-ambjenti akkwatiċi, il-promozzjoni tal-proċeduri tal-ġestjoni tal-konsum u l-prevenzjoni tat-tniġġis fil-katina sħiħa tal-użu, mill-konsum sat-trattament mill-ġdid, u fl-aħħar nett, il-projbizzjoni tal-prattiki li jniġġsu u s-sanzjonijiet għal min iniġġes. |
| --- | --- |

4.2

Dan jista’ jinkiseb bis-saħħa tal-proċeduri tal-innovazzjoni billi jiġu implimentati t-teknoloġiji innovattivi l-iktar moderni, b’kunsiderazzjoni tal-istat tal-ġestjoni integrata taż-żoni tal-qbid fil-livell reġjonali u sakemm tiġi kkontrollata l-prevenzjoni tat-tniġġis. Il-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi għandha tiżgura li l-ilma jitqassam bejn l-użi differenti tiegħu b’mod li jiġi assigurat l-iżvilupp uman, ekonomiku u ambjentali sostenibbli tat-territorji permezz tal-ippjanar tal-użi fl-qafas tal-ġestjoni integrata tar-riżorsa tal-ilma, l-irkuprar tal-kwalità tal-ambjenti akkwatiċi, il-promozzjoni tal-proċeduri tal-ġestjoni tal-konsum u l-prevenzjoni tat-tniġġis fil-katina sħiħa tal-użu, mill-konsum sat-trattament mill-ġdid, u fl-aħħar nett, il-projbizzjoni tal-prattiki li jniġġsu u s-sanzjonijiet għal min iniġġes.

| 4.3 | Dawn l-għanijiet għandhom jitwettqu bis-saħħa ta’ finanzjament adatt u kontribut ġust u proporzjonat imqassam bejn l-utenti industrijali, agrikoli u domestiċi kollha, ġestiti mill-awtoritajiet pubbliċi bil-għan ta’ governanza aħjar kif diġà rrakkomanda l-KESE permezz tal-Opinjoni esploratorja tiegħu NAT/495 - L-integrazzjoni tal-politika tal-ilma (15). |
| --- | --- |

4.3

Dawn l-għanijiet għandhom jitwettqu bis-saħħa ta’ finanzjament adatt u kontribut ġust u proporzjonat imqassam bejn l-utenti industrijali, agrikoli u domestiċi kollha, ġestiti mill-awtoritajiet pubbliċi bil-għan ta’ governanza aħjar kif diġà rrakkomanda l-KESE permezz tal-Opinjoni esploratorja tiegħu NAT/495 - L-integrazzjoni tal-politika tal-ilma (15).

| 4.4 | Politika tal-ilma ġusta u effikaċi u l-implimentazzjoni tas-Sħubija għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma jeħtieġu politika tal-impjieg innovattiva li permezz tagħha impjegati mħarrġa u kkwalifikati, speċjalment għall-impjiegi maħluqa jew trasformati, ikunu koperti minn statut tal-impjieg li jiżgura li jistgħu jwettqu l-missjoni tagħhom ta’ ġestjoni ta’ ġid pubbliku u jgawdu wkoll mid-drittijiet li jieħdu azzjoni fil-qasam ekonomiku, soċjali u ambjentali. Għandhom jinstabu miżuri biex jitnaqqsu l-penali u l-impatt fuq is-saħħa għall-impjegati li jaħdmu fis-settur tas-sanità. |
| --- | --- |

4.4

Politika tal-ilma ġusta u effikaċi u l-implimentazzjoni tas-Sħubija għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma jeħtieġu politika tal-impjieg innovattiva li permezz tagħha impjegati mħarrġa u kkwalifikati, speċjalment għall-impjiegi maħluqa jew trasformati, ikunu koperti minn statut tal-impjieg li jiżgura li jistgħu jwettqu l-missjoni tagħhom ta’ ġestjoni ta’ ġid pubbliku u jgawdu wkoll mid-drittijiet li jieħdu azzjoni fil-qasam ekonomiku, soċjali u ambjentali. Għandhom jinstabu miżuri biex jitnaqqsu l-penali u l-impatt fuq is-saħħa għall-impjegati li jaħdmu fis-settur tas-sanità.

| 4.5 | Meta jiġi stabbilit il-pjan strateġiku tal-implimentazzjoni tal-prijoritajiet tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma mill-grupp ta’ ħidma għandu jsir stħarriġ soċjali u tekniku fil-qasam tal-epidemiji għall-persuni li jaħdmu fin-netwerks tas-sanità, it-tisħiħ tal-kumitati tal-iġjene, is-sigurtà u l-kundizzjonijiet tax-xogħol, it-titjib tas-segwitu mediku, il-mezzi ta’ protezzjoni u t-tims tal-identifikazzjoni tal-gass u l-elementi tat-tniġġis. |
| --- | --- |

4.5

Meta jiġi stabbilit il-pjan strateġiku tal-implimentazzjoni tal-prijoritajiet tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma mill-grupp ta’ ħidma għandu jsir stħarriġ soċjali u tekniku fil-qasam tal-epidemiji għall-persuni li jaħdmu fin-netwerks tas-sanità, it-tisħiħ tal-kumitati tal-iġjene, is-sigurtà u l-kundizzjonijiet tax-xogħol, it-titjib tas-segwitu mediku, il-mezzi ta’ protezzjoni u t-tims tal-identifikazzjoni tal-gass u l-elementi tat-tniġġis.

| 4.6 | Il-garanzija tal-aċċess universali, il-preservazzjoni tar-riżorsa u r-rikonċiljazzjoni tal-interess ġenerali huma kwistjonijiet li l-grupp ta’ ħidma jrid iqis minn issa stess fit-tħejjija tal-pjan strateġiku tal-implimentazzjoni tal-prijoritajiet tas-Sħubija għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma li għandu jipproponi biex jiġi adottat fit-18 ta’ Diċembru 2012. |
| --- | --- |

4.6

Il-garanzija tal-aċċess universali, il-preservazzjoni tar-riżorsa u r-rikonċiljazzjoni tal-interess ġenerali huma kwistjonijiet li l-grupp ta’ ħidma jrid iqis minn issa stess fit-tħejjija tal-pjan strateġiku tal-implimentazzjoni tal-prijoritajiet tas-Sħubija għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma li għandu jipproponi biex jiġi adottat fit-18 ta’ Diċembru 2012.

| 4.7 | Is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma, li taħdem skont il-pjan strateġiku propost u adottat, għandha tinkludi pjattaformi teknoloġiċi Ewropej adatti li mhux biss ikunu sors ta’ informazzjoni dwar is-sitwazzjoni reali f’post jew settur partikolari iżda wkoll entitajiet li jipparteċipaw fir-riċerka, l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ teknoloġiji ġodda (16). |
| --- | --- |

4.7

Is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma, li taħdem skont il-pjan strateġiku propost u adottat, għandha tinkludi pjattaformi teknoloġiċi Ewropej adatti li mhux biss ikunu sors ta’ informazzjoni dwar is-sitwazzjoni reali f’post jew settur partikolari iżda wkoll entitajiet li jipparteċipaw fir-riċerka, l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ teknoloġiji ġodda (16).

| 4.8 | Minbarra l-kwistjonijiet trasversali u l-prijoritajiet stabbiliti, il-KESE jirrakkomanda li f’kull wieħed mill-proġetti ta’ innovazzjoni tingħata attenzjoni wkoll lill-interazzjoni bejn l-ilma u l-ħamrija, b’mod partikolari meta din hija kwistjoni ta’ ġestjoni tal-ilma tas-superfiċje. |
| --- | --- |

4.8

Minbarra l-kwistjonijiet trasversali u l-prijoritajiet stabbiliti, il-KESE jirrakkomanda li f’kull wieħed mill-proġetti ta’ innovazzjoni tingħata attenzjoni wkoll lill-interazzjoni bejn l-ilma u l-ħamrija, b’mod partikolari meta din hija kwistjoni ta’ ġestjoni tal-ilma tas-superfiċje.

| 4.9 | In-nixfiet, in-nirien u l-għargħar ser jiżdiedu kemm fit-tul kif ukoll fil-kobor. Minkejja l-politiki ta’ awsterità, huwa vitali li jinżammu s-servizzi pubbliċi tal-ilma, tal-emerġenza u tal-ġestjoni tad-diżastri li jkunu kapaċi jaġixxu f’dan l-ambjent ġdid imprevedibbli. Ir-riċerka dwar l-innovazzjonijiet għandha wkoll tiffoka fuq ir-rwol tal-ilma fil-preservazzjoni tal-ekosistemi u tal-bijodiversità. |
| --- | --- |

4.9

In-nixfiet, in-nirien u l-għargħar ser jiżdiedu kemm fit-tul kif ukoll fil-kobor. Minkejja l-politiki ta’ awsterità, huwa vitali li jinżammu s-servizzi pubbliċi tal-ilma, tal-emerġenza u tal-ġestjoni tad-diżastri li jkunu kapaċi jaġixxu f’dan l-ambjent ġdid imprevedibbli. Ir-riċerka dwar l-innovazzjonijiet għandha wkoll tiffoka fuq ir-rwol tal-ilma fil-preservazzjoni tal-ekosistemi u tal-bijodiversità.

| 4.10 | Il-korpi pubbliċi u dawk li jieħdu ħsieb l-implimentazzjoni tal-ġestjoni tal-ilma għandhom jieħdu miżuri biex jiġi evitat it-tniġġis tal-ilma, mhux biss biex tinżamm il-kwalità tal-ilma b’mod sostenibbli, iżda anke għall-prevenzjoni ta’ ħsara potenzjalment irriversibbli mill-fatturi ta’ riskju magħrufa (sustanzi organiċi persistenti li jniġġsu, sustanzi li jfixklu s-sistema endokrinali) u anke dawk mhux magħrufa – minħabba l-akkumulazzjoni ta’ sustanzi kimiċi, inklużi n-nanopartikoli li jistgħu jitqiesu b’mod kredibbli bħala fatturi ta’ riskju addizzjonali. Huwa indispensabbli li jiġu evalwati dawn ir-riskji ġodda li jistgħu jaffettwaw is-saħħa pubblika b’mod gravi. |
| --- | --- |

4.10

Il-korpi pubbliċi u dawk li jieħdu ħsieb l-implimentazzjoni tal-ġestjoni tal-ilma għandhom jieħdu miżuri biex jiġi evitat it-tniġġis tal-ilma, mhux biss biex tinżamm il-kwalità tal-ilma b’mod sostenibbli, iżda anke għall-prevenzjoni ta’ ħsara potenzjalment irriversibbli mill-fatturi ta’ riskju magħrufa (sustanzi organiċi persistenti li jniġġsu, sustanzi li jfixklu s-sistema endokrinali) u anke dawk mhux magħrufa – minħabba l-akkumulazzjoni ta’ sustanzi kimiċi, inklużi n-nanopartikoli li jistgħu jitqiesu b’mod kredibbli bħala fatturi ta’ riskju addizzjonali. Huwa indispensabbli li jiġu evalwati dawn ir-riskji ġodda li jistgħu jaffettwaw is-saħħa pubblika b’mod gravi.

| 4.11 | L-ipprezzar tal-ilma għandu l-għan li jikkontribwixxi għall-preservazzjoni tar-riżorsa fil-kwantità. Il-KESE jirrakkomanda pprezzar li jikkunsidra l-aċċess għal kulħadd, minħabba n-natura vitali u mhux kummerċjali tiegħu. Madankollu, huwa jenfasizza li l-ipprezzar ma jindirizzax il-problema peress li ma jikkonċernax biss il-kwantità imma anke l-kwalità tal-ilma. Għalhekk, għandhom jiġu stabbiliti miżuri pubbliċi bil-għan li jippromovu l-għarfien tal-individwi u tal-utenti industrijali u agrikoli dwar it-tibdil fil-kwalità tal-ilma u l-metodi l-inqas għoljin biex tinstab soluzzjoni għal din il-problema, jiġifieri l-prevenzjoni. |
| --- | --- |

4.11

L-ipprezzar tal-ilma għandu l-għan li jikkontribwixxi għall-preservazzjoni tar-riżorsa fil-kwantità. Il-KESE jirrakkomanda pprezzar li jikkunsidra l-aċċess għal kulħadd, minħabba n-natura vitali u mhux kummerċjali tiegħu. Madankollu, huwa jenfasizza li l-ipprezzar ma jindirizzax il-problema peress li ma jikkonċernax biss il-kwantità imma anke l-kwalità tal-ilma. Għalhekk, għandhom jiġu stabbiliti miżuri pubbliċi bil-għan li jippromovu l-għarfien tal-individwi u tal-utenti industrijali u agrikoli dwar it-tibdil fil-kwalità tal-ilma u l-metodi l-inqas għoljin biex tinstab soluzzjoni għal din il-problema, jiġifieri l-prevenzjoni.

| 4.12 | Fil-fatt, taħt l-effett tat-tibdil fil-klima u tal-attivitajiet umani, l-ilma jsir aktar skars, l-intensità tat-tniġġis tiżdied, u l-konsegwenzi jintensifikaw. Din hija problema li l-Ewropa għandha tindirizza waqt li għandha twettaq ir-riċerki meħtieġa. Hija għandha tikkontribwixxi biex il-komunità internazzjonali tavvanza fil-kwistjoni u fil-politika ta’ kooperazzjoni u żvilupp tagħha u biex il-fondi għall-għajnuna jiġu mobilizzati biex jiġi żviluppat l-aċċess għall-ilma u għall-mezzi li jindirizzaw id-deterjorament tiegħu (17). |
| --- | --- |

4.12

Fil-fatt, taħt l-effett tat-tibdil fil-klima u tal-attivitajiet umani, l-ilma jsir aktar skars, l-intensità tat-tniġġis tiżdied, u l-konsegwenzi jintensifikaw. Din hija problema li l-Ewropa għandha tindirizza waqt li għandha twettaq ir-riċerki meħtieġa. Hija għandha tikkontribwixxi biex il-komunità internazzjonali tavvanza fil-kwistjoni u fil-politika ta’ kooperazzjoni u żvilupp tagħha u biex il-fondi għall-għajnuna jiġu mobilizzati biex jiġi żviluppat l-aċċess għall-ilma u għall-mezzi li jindirizzaw id-deterjorament tiegħu (17).

| 4.13 | Il-KESE josserva li l-effetti tad-differenzi reġjonali fuq it-territorju Ewropew kollu huma partikolarment qawwijin f’dan il-qasam (nixfiet u għargħar) u għandhom jikkostitwixxu qasam li jrid jitqies fir-riflessjonijiet tal-gruppi ta’ abbozzar: xi wħud jistaqsu jekk hemmx mod kif iż-żoni fejn hemm wisq ilma u dawk fejn m’hemmx ilma biżżejjed jistgħux jikkumpensaw għal xulxin. |
| --- | --- |

4.13

Il-KESE josserva li l-effetti tad-differenzi reġjonali fuq it-territorju Ewropew kollu huma partikolarment qawwijin f’dan il-qasam (nixfiet u għargħar) u għandhom jikkostitwixxu qasam li jrid jitqies fir-riflessjonijiet tal-gruppi ta’ abbozzar: xi wħud jistaqsu jekk hemmx mod kif iż-żoni fejn hemm wisq ilma u dawk fejn m’hemmx ilma biżżejjed jistgħux jikkumpensaw għal xulxin.

| 4.14 | Ma jista’ jkun hemm l-ebda politika reali ta’ riċerka u innovazzjoni għall-ilma mingħajr trasparenza, u mingħajr politika tal-impjiegi inklużiva li minn issa tkun tinkludi garanziji ta’ numru biżżejjed ta’ persunal, it-taħriġ, ir-rikonoxximent tal-kwalifiki u t-teknoloġiji li jippermettu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà, kemm fil-proċessi ta’ purifikazzjoni u ta’ trattament tal-ilma kif ukoll għal dawk tas-sanità u biex jiġi żgurat li l-missjonijiet kollha fid-diversità tagħhom u fil-livelli kollha jsiru bl-aħjar mod possibbli. |
| --- | --- |

4.14

Ma jista’ jkun hemm l-ebda politika reali ta’ riċerka u innovazzjoni għall-ilma mingħajr trasparenza, u mingħajr politika tal-impjiegi inklużiva li minn issa tkun tinkludi garanziji ta’ numru biżżejjed ta’ persunal, it-taħriġ, ir-rikonoxximent tal-kwalifiki u t-teknoloġiji li jippermettu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà, kemm fil-proċessi ta’ purifikazzjoni u ta’ trattament tal-ilma kif ukoll għal dawk tas-sanità u biex jiġi żgurat li l-missjonijiet kollha fid-diversità tagħhom u fil-livelli kollha jsiru bl-aħjar mod possibbli.

| 4.15 | Skont il-programm tan-Nazzjonijiet Uniti “The UN-Water Decade Programme on Capacity Development” u l-ktieb li ppubblikat dan l-aħħar (2012) “Water and the Green Economy - Capacity Development Aspects” (18) (L-ilma u l-ekonomija ekoloġika - aspetti tal-iżvilupp tal-kapaċità), hemm bżonn li tinbidel l-iskala biex jiġu indirizzati l-isfidi li jeżistu kullimkien minħabba l-iskarsezza u d-deterjorament tal-kwalità tal-ilma kkawżati minn metodi ta’ żvilupp aggressivi madwar id-dinja kollha. Fi kliem ieħor, it-tniġġis ma jistax jiġi kkontrollat b’mod indefinit għax l-ilma wkoll huwa vettur. Diġà jeżistu bosta teknoloġiji ġodda, iżda jekk ma jitqisux l-elementi kollha f’daqqa hemm riskju reali li malli jfeġġu dawn it-teknoloġiji diġà ma jibqgħux validi: pereżempju, biex l-ilma jitneħħilu l-melħ hemm bżonn tal-enerġija, biex l-ilma jerġa’ jiġi użat għal użi msejħa sekondarji (biedja), l-ilma ma jridx ikun tniġġes b’effetti li jkunu ġew immultiplikati. |
| --- | --- |

4.15

Skont il-programm tan-Nazzjonijiet Uniti “The UN-Water Decade Programme on Capacity Development” u l-ktieb li ppubblikat dan l-aħħar (2012) “Water and the Green Economy - Capacity Development Aspects” (18) (L-ilma u l-ekonomija ekoloġika - aspetti tal-iżvilupp tal-kapaċità), hemm bżonn li tinbidel l-iskala biex jiġu indirizzati l-isfidi li jeżistu kullimkien minħabba l-iskarsezza u d-deterjorament tal-kwalità tal-ilma kkawżati minn metodi ta’ żvilupp aggressivi madwar id-dinja kollha. Fi kliem ieħor, it-tniġġis ma jistax jiġi kkontrollat b’mod indefinit għax l-ilma wkoll huwa vettur. Diġà jeżistu bosta teknoloġiji ġodda, iżda jekk ma jitqisux l-elementi kollha f’daqqa hemm riskju reali li malli jfeġġu dawn it-teknoloġiji diġà ma jibqgħux validi: pereżempju, biex l-ilma jitneħħilu l-melħ hemm bżonn tal-enerġija, biex l-ilma jerġa’ jiġi użat għal użi msejħa sekondarji (biedja), l-ilma ma jridx ikun tniġġes b’effetti li jkunu ġew immultiplikati.

| 4.16 | Fir-rapport annwali l-iktar reċenti tagħha (2011), l-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent tesprimi l-istess tħassib. Għaldaqstant, jidher li anke jekk jiġi rinnovat u ttrattat mill-ġdid, l-ilma xorta waħda mhuwiex ineżawribbli la fil-kwantità u lanqas fil-kwalità u li r-riċerka u l-innovazzjoni dwar l-ilma għandhom jitwessgħu sabiex l-użu tiegħu jsir sostenibbli u jkun għat-tul fl-oqsma kollha u sabiex jiġi kkontrollat it-tniġġis, speċjalment it-tniġġis diffuż (19). |
| --- | --- |

4.16

Fir-rapport annwali l-iktar reċenti tagħha (2011), l-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent tesprimi l-istess tħassib. Għaldaqstant, jidher li anke jekk jiġi rinnovat u ttrattat mill-ġdid, l-ilma xorta waħda mhuwiex ineżawribbli la fil-kwantità u lanqas fil-kwalità u li r-riċerka u l-innovazzjoni dwar l-ilma għandhom jitwessgħu sabiex l-użu tiegħu jsir sostenibbli u jkun għat-tul fl-oqsma kollha u sabiex jiġi kkontrollat it-tniġġis, speċjalment it-tniġġis diffuż (19).

| 4.17 | Il-KESE jenfasizza r-rwol tan-netwerks tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li għandu jiġi rikonoxxut u applikat, u għandu wkoll jikkostitwixxi kamp ta’ riċerka dwar il-potenzjal ta’ innovazzjoni li jirrappreżentaw minħabba l-esperjenza tagħhom u l-kapital ta’ għarfien li għandhom. |
| --- | --- |

4.17

Il-KESE jenfasizza r-rwol tan-netwerks tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li għandu jiġi rikonoxxut u applikat, u għandu wkoll jikkostitwixxi kamp ta’ riċerka dwar il-potenzjal ta’ innovazzjoni li jirrappreżentaw minħabba l-esperjenza tagħhom u l-kapital ta’ għarfien li għandhom.

| 4.18 | Il-KESE jfakkar li l-istandards dwar il-kwalità tal-ilma, kif ukoll il-kriterji tal-valutazzjoni tal-ilma, għandhom ikunu l-istess minn naħa għall-oħra tat-territorju Ewropew. |
| --- | --- |

4.18

Il-KESE jfakkar li l-istandards dwar il-kwalità tal-ilma, kif ukoll il-kriterji tal-valutazzjoni tal-ilma, għandhom ikunu l-istess minn naħa għall-oħra tat-territorju Ewropew.

| 4.19 | L-ilma, l-użu tiegħu, il-ġestjoni tiegħu u l-futur tiegħu jqanqlu diversi passjonijiet, interessi u tħassib skont l-interlokuturi. F’dan ir-rigward il-KESE jtenni l-ħtieġa li tittieħed bis-serjetà kemm il-konsultazzjoni obbligatorja fil-qafas tal-ġestjoni integrata taż-żoni ta’ qbid tal-ilma kif ukoll il-konsultazzjoni obbligatorja tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili dwar il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini fid-deċiżjonijiet li jikkonċernawhom rigward l-ambjent u l-azzjoni legali prevista fil-qafas tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, u jitlob lill-Kummissjoni toħroġ rapport ta’ valutazzjoni dwar dawn iż-żewġ punti sabiex l-UE tkun tista’ tuża d-data rilevanti li teħtieġ fir-riċerka tagħha għall-innovazzjoni u f’termini tal-kontribut tas-soċjetà ċivili għas-sħubijiet. |
| --- | --- |

4.19

L-ilma, l-użu tiegħu, il-ġestjoni tiegħu u l-futur tiegħu jqanqlu diversi passjonijiet, interessi u tħassib skont l-interlokuturi. F’dan ir-rigward il-KESE jtenni l-ħtieġa li tittieħed bis-serjetà kemm il-konsultazzjoni obbligatorja fil-qafas tal-ġestjoni integrata taż-żoni ta’ qbid tal-ilma kif ukoll il-konsultazzjoni obbligatorja tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili dwar il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini fid-deċiżjonijiet li jikkonċernawhom rigward l-ambjent u l-azzjoni legali prevista fil-qafas tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus, u jitlob lill-Kummissjoni toħroġ rapport ta’ valutazzjoni dwar dawn iż-żewġ punti sabiex l-UE tkun tista’ tuża d-data rilevanti li teħtieġ fir-riċerka tagħha għall-innovazzjoni u f’termini tal-kontribut tas-soċjetà ċivili għas-sħubijiet.

| 4.20 | Il-KESE jirrakkomanda li l-innovazzjonijiet f’dan il-qasam sensittiv ma jiġux trattati biss mil-lat tal-protezzjoni kummerċjali. Huwa jirrakkomanda li jingħata aċċess faċli lill-entitajiet, il-korpi, l-awtoritajiet lokali u reġjonali u l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali. Il-KESE jistaqsi dwar il-parteċipazzjoni tas-servizzi tal-Ministeru tax-xjenzi u t-teknoloġija tar-Repubblika taċ-Ċina fil-kumitat ta’ tmexxija ta’ livell għoli tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma (20): fir-rigward tal-kooperazzjoni esterna għall-iżvilupp, filwaqt li l-KESE jista’ jaċċetta l-parteċipazzjoni diretta fid-definizzjoni ta’ strateġija Ewropea min-naħa tal-Ministeru msemmi hawn fuq, irid jistaqsi għalfejn il-pajjiżi l-oħra emerġenti huma rappreżentati minn wieħed biss minn fosthom. U l-pajjiżi l-oħra affettwati mit-trasferimenti neċessarji ta’ teknoloġiji għaliex mhumiex qed jieħdu sehem f’dan it-“task force Ewropew” (21)? |
| --- | --- |

4.20

Il-KESE jirrakkomanda li l-innovazzjonijiet f’dan il-qasam sensittiv ma jiġux trattati biss mil-lat tal-protezzjoni kummerċjali. Huwa jirrakkomanda li jingħata aċċess faċli lill-entitajiet, il-korpi, l-awtoritajiet lokali u reġjonali u l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali. Il-KESE jistaqsi dwar il-parteċipazzjoni tas-servizzi tal-Ministeru tax-xjenzi u t-teknoloġija tar-Repubblika taċ-Ċina fil-kumitat ta’ tmexxija ta’ livell għoli tas-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma (20): fir-rigward tal-kooperazzjoni esterna għall-iżvilupp, filwaqt li l-KESE jista’ jaċċetta l-parteċipazzjoni diretta fid-definizzjoni ta’ strateġija Ewropea min-naħa tal-Ministeru msemmi hawn fuq, irid jistaqsi għalfejn il-pajjiżi l-oħra emerġenti huma rappreżentati minn wieħed biss minn fosthom. U l-pajjiżi l-oħra affettwati mit-trasferimenti neċessarji ta’ teknoloġiji għaliex mhumiex qed jieħdu sehem f’dan it-“task force Ewropew” (21)?

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

(1)  Id-Direttiva 2000/60/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2000 li tistabbilixxi qafas għal azzjoni Komunitarja fil-qasam tal-politika tal-ilma.

1

(2)  COM(2012) 392 final, “Sħubija Rinfurzata taż-Żona Ewropea tar-Riċerka għall-Eċċellenza u għat-Tkabbir”.

2

(3)  ĠU C 318, 29.10.2011, p. 121) u ĠU C 218, 23.7.2011, p. 87).

3

(4)  COM(2010) 546 final, “Inizjattiva Ewlenija Ewropea 2020, Unjoni tal-Innovazzjoni”.

4

(5)  “L-Ewropa teħtieġ żona unifikata tar-riċerka biex tattira t-talent u l-investiment. Għalhekk għandhom jiġu indirizzati rapidament il-lakuni li fadal u ż-Żona Ewropea tar-Riċerka għandha titlesta sal-2014 biex jinħoloq suq uniku ġenwin għall-għarfien, ir-riċerka u l-innovazzjoni.”; il-Konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew, Frar 2011; il-Konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew, Marzu 2012.

5

(6)  COM(2012) 216 final, “Is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma”.

6

(7)  COM(2010) 546 final.

7

(8)  ĠU C 229, 31.7.2012, p. 39.

8

(9)  ĠU C 351, 15.11.2012, p. 65.

9

(10)  Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea tal-21 ta’ Ġunju 2011 (Dokument Nru 11308/11).

10

(11)  COM(2011) 21 final, “Ewropa li tuża r-riżorsi b’effiċjenza”.

11

(12)  COM(2011) 571 final, “Pjan Direzzjonali għal Ewropa b’Użu Effiċjenti tar-Riżorsi”.

12

(13)  COM(2011) 899 final, “L-Innovazzjoni għal Futur sostenibbli – Il-Pjan ta’ Azzjoni għall-Ekoinnovazzjoni (Eco-AP)”.

13

(14)  L-ilma “huwa riżorsa komuni tal-umanità u ġid pubbliku. L-aċċess għall-ilma għandu jikkostitwixxi dritt fundamentali u universali”, tafferma r-Riżoluzzjoni (P7_TA2012-0273), imħejjija minn Richard Seeber (PPE, AT) u approvata b’turija tal-idejn fit-3 ta’ Lulju 2012.

14

(15)  ĠU C 248, 25.8.2011, p. 1.

15

(16)  ĠU C 299, 4.10.2012, p. 12–16.

16

(17)  ĠU C 229, 31.7.2012, p. 133–139.

17

(18)  Water and the Green Economy: Capacity Development Aspects (2012). Edituri: Dr. Reza Ardakanian, Dr. Dirk Jaeger, UNW-DPC, Bonn, il-Ġermanja.

18

Water and the Green Economy: Capacity Development Aspects

(19)  ĠU C 229, 31.7.2012, p. 116-118.

19

(20)  Kummissjoni Ewropea: “Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni dwar l-Ilma - kumitat ta’ tmexxija ta’ livell għoli”.

20

(21)  ĠU C 68, 6.3.2012, p. 28.

21

---

ANNESS I

għall-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

L-emenda li ġejja nċaħdet waqt id-diskussjoni iżda rċeviet aktar minn kwart tal-voti.

Punt 2.8

Ibdel it-test kif ġej:

“Il-politika tal-protezzjoni tar-riżorsi tal-ilma għandha tkun tista’ tinkludi kumpens għar-restrizzjonijiet fuq l-attività ekonomika f’ċerti żoni milquta minn tniġġis gravi
  li huma mmirati biex jiżguraw il-protezzjoni tal-istess riżorsi. F’dawn il-każijiet partikolari, l-għajnuniet mill-Istat aġġornati jistgħu jiġu adattati biex iqisu l-pjan Ewropew għall-protezzjoni tal-ilma.”

Riżultat tal-votazzjoni:

Riżultat tal-votazzjoni:

| Favur | 46 |
| --- | --- |
| Kontra | 63 |
| Astensjonijiet | 27 |

Favur

46

Kontra

63

Astensjonijiet

27

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/153 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/153

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill Ewropew, lill-Kunsill, lill-Bank Ċentrali Ewropew, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, lill-Kumitat tar-Reġjuni u lill-Bank Ewropew tal-Investiment. Azzjoni għall-Istabbiltà, għat-Tkabbir u għall-Impjiegi”

COM(2012) 299 final

2013/C 44/27

Relatur Ġenerali: is-Sur VERBOVEN

Nhar l-14 ta’ Awwissu 2012, il-Kummissjoni ddeċidiet, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill Ewropew, lill-Kunsill, lill-Bank Ċentrali Ewropew, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, lill-Kumitat tar-Reġjuni u lill-Bank Ewropew tal-Investiment Azzjoni għall-Istabbiltà, għat-Tkabbir u għall-Impjiegi

COM(2012) 299 final

Nhar l-10 ta’ Lulju 2012, il-Bureau tal-Kumitat ta istruzzjonijiet lill-Kumitat ta’ Tmexxija tal-Ewropa 2020 sabiex jipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett.

Minħabba l-urġenza tal-ħidma, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-13 ta’ Diċembru) li jaħtar lis-Sur VERBOVEN bħala relatur ġenerali, u adotta din l-Opinjoni b’114-il vot favur, 40 vot kontra u 9 astensjonijiet.

1.   Rakkomandazzjonijiet

Fuq talba tal-Kummissjoni, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda li jħejji Opinjoni relatata ma’ din il-Komunikazzjoni dwar l-“Azzjoni għall-Istabbiltà, għat-Tkabbir u għall-Impjiegi”. Il-KESE jenfasizza r-rabta mill-qrib bejn dawn it-tliet aspetti, li kull wieħed minnhom jirrikjedi responsabbiltajiet speċifiċi għall-partijiet konċernati. Din l-Opinjoni tiffoka b’mod partikolari fuq ir-responsabbiltà komuni tal-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata u fuq il-kontribut li huma, u b’mod partikolari min iħaddem u l-ħaddiema, jistgħu jagħtu. Hija tagħmel enfasi fuq ir-rwol li jistgħu jaqdu fit-tfassil u l-applikazzjoni tal-politiki li jwasslu għat-tkabbir ekonomiku mill-ġdid, li joħolqu iżjed impjiegi u impjiegi aħjar u li jirristawraw l-istabbiltà finanzjarja.

| 1.1 | Il-Kumitat jenfasizza l-fatt li l-parteċipazzjoni u l-involviment huma kundizzjoni essenzjali biex jirnexxu d-definizzjoni, it-tfassil u t-twettiq tar-ristrutturar ta’ politika u tar-riformi strutturali.
  Il-Kumitat jissottolinja li:






  — | il-bidliet strutturali fil-politika soċjoekonomika jistgħu jibdlu l-opportunitajiet ta’ impjieg eżistenti u futuri bejn id-diversi gruppi u ħafna drabi jkollhom impatt importanti fuq id-distribuzzjoni tad-dħul; |
| --- | --- | --- |

1.1

Il-Kumitat jenfasizza l-fatt li l-parteċipazzjoni u l-involviment huma kundizzjoni essenzjali biex jirnexxu d-definizzjoni, it-tfassil u t-twettiq tar-ristrutturar ta’ politika u tar-riformi strutturali.

Il-Kumitat jissottolinja li:

—

il-bidliet strutturali fil-politika soċjoekonomika jistgħu jibdlu l-opportunitajiet ta’ impjieg eżistenti u futuri bejn id-diversi gruppi u ħafna drabi jkollhom impatt importanti fuq id-distribuzzjoni tad-dħul;

| — | il-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili jsaħħu l-kredibbiltà u l-aspett soċjali tal-miżuri soċjoekonomiċi ppjanati; |
| --- | --- |

—

il-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili jsaħħu l-kredibbiltà u l-aspett soċjali tal-miżuri soċjoekonomiċi ppjanati;

| — | il-parteċipazzjoni hija importanti wkoll biex il-politika li fil-fatt titwettaq, kif ukoll ir-riżultati tagħha, jiġu segwiti mill-qrib fejn l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali jkunu jistgħu jagħmlu l-evalwazzjonijiet u jagħtu sinjali ta’ twissija bikrija fejn ikun adatt; |
| --- | --- |

—

il-parteċipazzjoni hija importanti wkoll biex il-politika li fil-fatt titwettaq, kif ukoll ir-riżultati tagħha, jiġu segwiti mill-qrib fejn l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali jkunu jistgħu jagħmlu l-evalwazzjonijiet u jagħtu sinjali ta’ twissija bikrija fejn ikun adatt;

| — | huma l-organizzazzjonijiet soċjali, b’mod partikolari l-imsieħba soċjali, li f’ħafna każijiet iridu jfasslu l-proposti ta’ politika fil-prattika. |
| --- | --- |

—

huma l-organizzazzjonijiet soċjali, b’mod partikolari l-imsieħba soċjali, li f’ħafna każijiet iridu jfasslu l-proposti ta’ politika fil-prattika.

| 1.2 | Il-Kumitat jisħaq fuq il-bżonn ta’ Governanza Ekonomika Ewropea iktar b’saħħitha biex l-unjoni monetarja tkun tista’ taħdem aħjar u għall-benefiċċju ta’ kulħadd. Fl-istess ħin hemm bżonn urġenti li jinsiltu l-lezzjonijiet mir-realtà. Hawnhekk il-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili huma indispensabbli, kemm fil-qasam tal-ekonomija, tal-finanzi pubbliċi kif ukoll tal-koeżjoni soċjali. |
| --- | --- |

1.2

Il-Kumitat jisħaq fuq il-bżonn ta’ Governanza Ekonomika Ewropea iktar b’saħħitha biex l-unjoni monetarja tkun tista’ taħdem aħjar u għall-benefiċċju ta’ kulħadd. Fl-istess ħin hemm bżonn urġenti li jinsiltu l-lezzjonijiet mir-realtà. Hawnhekk il-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili huma indispensabbli, kemm fil-qasam tal-ekonomija, tal-finanzi pubbliċi kif ukoll tal-koeżjoni soċjali.

| 1.3 | Il-Kumitat jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni biex tiġi stabbilita tabella ta’ valutazzjoni b’indikaturi dwar l-impjieg u monitoraġġ strutturali tal-pjani nazzjonali għall-impjiegi. L-imsieħba soċjali Ewropej għandhom ikunu involuti mill-qrib fit-tfassil ta’ din it-tabella ta’ valutazzjoni b’indikaturi u tal-kriterji għall-evalwazzjoni tal-pjani nazzjonali għall-impjiegi. |
| --- | --- |

1.3

Il-Kumitat jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni biex tiġi stabbilita tabella ta’ valutazzjoni b’indikaturi dwar l-impjieg u monitoraġġ strutturali tal-pjani nazzjonali għall-impjiegi. L-imsieħba soċjali Ewropej għandhom ikunu involuti mill-qrib fit-tfassil ta’ din it-tabella ta’ valutazzjoni b’indikaturi u tal-kriterji għall-evalwazzjoni tal-pjani nazzjonali għall-impjiegi.

| 1.4 | Fir-rigward tal-formazzjoni tal-pagi, il-Kumitat jixtieq jiġbed l-attenzjoni tal-Kummissjoni għall-fatt li l-pagi u n-negozjati dwar il-pagi huma kompitu tal-imsieħba soċjali kif inhu tabilħaqq stabbilit fit-Trattat Ewropew. |
| --- | --- |

1.4

Fir-rigward tal-formazzjoni tal-pagi, il-Kumitat jixtieq jiġbed l-attenzjoni tal-Kummissjoni għall-fatt li l-pagi u n-negozjati dwar il-pagi huma kompitu tal-imsieħba soċjali kif inhu tabilħaqq stabbilit fit-Trattat Ewropew.

| 1.5 | Il-Kumitat jappella lill-persuni inkarigati mit-tfassil tal-politika Ewropea biex anke fil-konsultazzjoni soċjali u l-parteċipazzjoni ċivili jankraw b’mod strutturali id-diversi mekkaniżmi politiċi tal-proċess Ewropa 2020. L-esperjenza prattika turi li l-punt ċentrali m’għadux il-livell nazzjonali iżda qed isir il-livell Ewropew, ħaġa li qed iddgħajjef ir-rwol u l-kwalità tal-konsultazzjoni soċjali u l-parteċipazzjoni ċivili fil-livell nazzjonali. |
| --- | --- |

1.5

Il-Kumitat jappella lill-persuni inkarigati mit-tfassil tal-politika Ewropea biex anke fil-konsultazzjoni soċjali u l-parteċipazzjoni ċivili jankraw b’mod strutturali id-diversi mekkaniżmi politiċi tal-proċess Ewropa 2020. L-esperjenza prattika turi li l-punt ċentrali m’għadux il-livell nazzjonali iżda qed isir il-livell Ewropew, ħaġa li qed iddgħajjef ir-rwol u l-kwalità tal-konsultazzjoni soċjali u l-parteċipazzjoni ċivili fil-livell nazzjonali.

| 1.6 | Il-Kumitat jipproponi li, fil-qafas tas-Semestru Ewropew, l-imsieħba soċjali Ewropej, permezz tad-djalogu Soċjali Ewropew, u s-soċjetà ċivili organizzata jiġu involuti minn kmieni fit-tħejjija tal-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir u li għandhom jiġu involuti wkoll fit-tfassil tal-prijoritajiet tad-direttivi dwar il-politika tal-impjieg u l-Linji Gwida Ġenerali għall-Politika Ekonomika. |
| --- | --- |

1.6

Il-Kumitat jipproponi li, fil-qafas tas-Semestru Ewropew, l-imsieħba soċjali Ewropej, permezz tad-djalogu Soċjali Ewropew, u s-soċjetà ċivili organizzata jiġu involuti minn kmieni fit-tħejjija tal-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir u li għandhom jiġu involuti wkoll fit-tfassil tal-prijoritajiet tad-direttivi dwar il-politika tal-impjieg u l-Linji Gwida Ġenerali għall-Politika Ekonomika.

2.   Introduzzjoni

| 2.1 | Fit-30 ta’ Mejju, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat Komunikazzjoni dwar l-“Azzjoni għall-Istabbiltà, għat-Tkabbir u għall-Impjiegi” (COM(2012) 299). Din il-Komunikazzjoni tirrappreżenta mument kruċjali fis-Semestru Ewropew. Dan jibda bl-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir li jsir mill-Kummissjoni u jintemm bir-rakkomandazzjonijiet nazzjonali konkreti li jiġu approvati mill-Kunsill Ewropew. |
| --- | --- |

2.1

Fit-30 ta’ Mejju, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat Komunikazzjoni dwar l-“Azzjoni għall-Istabbiltà, għat-Tkabbir u għall-Impjiegi” (COM(2012) 299). Din il-Komunikazzjoni tirrappreżenta mument kruċjali fis-Semestru Ewropew. Dan jibda bl-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir li jsir mill-Kummissjoni u jintemm bir-rakkomandazzjonijiet nazzjonali konkreti li jiġu approvati mill-Kunsill Ewropew.

| 2.2 | Fuq talba tal-Kummissjoni, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda li jħejji Opinjoni relatata ma’ din il-Komunikazzjoni dwar l-“Azzjoni għall-Istabbiltà, għat-Tkabbir u għall-Impjiegi”. Din l-Opinjoni tiffoka fuq aspett speċifiku, b’mod partikolari r-responsabbiltà komuni tal-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata u fuq il-kontribut li jistgħu jagħmlu. Il-KESE jenfasizza r-rwol li jistgħu jaqdu fit-tfassil u l-applikazzjoni tal-politiki li jwasslu għat-tkabbir ekonomiku mill-ġdid, li joħolqu iżjed impjiegi u impjiegi aħjar u li jirristawraw l-istabbiltà finanzjarja.
  B’din l-Opinjoni, u wara analiżi ta’ ċerti oqsma ta’ politika, il-Kumitat jixtieq jagħmel rakkomandazzjonijiet dwar kif l-imsieħba soċjali u r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili organizzata fl-Istati Membri jista’ jkollhom rwol ikbar, aħjar u deċiżiv fis-Semestru Ewropew. Barra minn hekk, u fil-pass li jmiss, il-Kumitat ser iħejji Opinjoni dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2013 fejn ser jiġi analizzat kull qasam ta’ politika maġġuri li jissemma mill-Kummissjoni. |
| --- | --- |

2.2

Fuq talba tal-Kummissjoni, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda li jħejji Opinjoni relatata ma’ din il-Komunikazzjoni dwar l-“Azzjoni għall-Istabbiltà, għat-Tkabbir u għall-Impjiegi”. Din l-Opinjoni tiffoka fuq aspett speċifiku, b’mod partikolari r-responsabbiltà komuni tal-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata u fuq il-kontribut li jistgħu jagħmlu. Il-KESE jenfasizza r-rwol li jistgħu jaqdu fit-tfassil u l-applikazzjoni tal-politiki li jwasslu għat-tkabbir ekonomiku mill-ġdid, li joħolqu iżjed impjiegi u impjiegi aħjar u li jirristawraw l-istabbiltà finanzjarja.

B’din l-Opinjoni, u wara analiżi ta’ ċerti oqsma ta’ politika, il-Kumitat jixtieq jagħmel rakkomandazzjonijiet dwar kif l-imsieħba soċjali u r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili organizzata fl-Istati Membri jista’ jkollhom rwol ikbar, aħjar u deċiżiv fis-Semestru Ewropew. Barra minn hekk, u fil-pass li jmiss, il-Kumitat ser iħejji Opinjoni dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2013 fejn ser jiġi analizzat kull qasam ta’ politika maġġuri li jissemma mill-Kummissjoni.

| 2.3 | Il-Kumitat jinnota qabel kollox li l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tillimita r-referenza għar-rwol tal-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata għal tliet temi: il-kapital uman, is-salarji u ‘t-tibdil’ bħala tema ġenerali (iktar dwar dan fil-punt 4.1). Madankollu, il-Kumitat jixtieq jenfasizza minnufih li l-konsultazzjoni soċjali u ċivili tkopri ħafna iktar oqsma u temi bħal, fost oħrajn, l-innovazzjoni, ir-riformi ekonomiċi, il-politika industrijali, l-iżvilupp sostenibbli, l-intraprenditorija, iktar impjiegi u impjiegi aħjar, il-ġlieda kontra l-faqar u l-ħarsien soċjali. B’din l-Opinjoni il-Kumitat jixtieq għalhekk jenfasizza wkoll l-importanza tal-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili (taqsima 3) qabel jitkellem fid-dettall dwar it-tliet oqsma speċifiċi fejn il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tirreferi b’mod ċar għar-rwol tal-konsultazzjoni u d-djalogu (taqsima 4). Fl-aħħar taqsima l-Kumitat iressaq suġġerimenti addizzjonali biex il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni jiġu ankrati b’mod strutturali fl-aġenda politika tal-Ewropa 2020. |
| --- | --- |

2.3

Il-Kumitat jinnota qabel kollox li l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tillimita r-referenza għar-rwol tal-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata għal tliet temi: il-kapital uman, is-salarji u ‘t-tibdil’ bħala tema ġenerali (iktar dwar dan fil-punt 4.1). Madankollu, il-Kumitat jixtieq jenfasizza minnufih li l-konsultazzjoni soċjali u ċivili tkopri ħafna iktar oqsma u temi bħal, fost oħrajn, l-innovazzjoni, ir-riformi ekonomiċi, il-politika industrijali, l-iżvilupp sostenibbli, l-intraprenditorija, iktar impjiegi u impjiegi aħjar, il-ġlieda kontra l-faqar u l-ħarsien soċjali. B’din l-Opinjoni il-Kumitat jixtieq għalhekk jenfasizza wkoll l-importanza tal-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili (taqsima 3) qabel jitkellem fid-dettall dwar it-tliet oqsma speċifiċi fejn il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tirreferi b’mod ċar għar-rwol tal-konsultazzjoni u d-djalogu (taqsima 4). Fl-aħħar taqsima l-Kumitat iressaq suġġerimenti addizzjonali biex il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni jiġu ankrati b’mod strutturali fl-aġenda politika tal-Ewropa 2020.

3.   Il-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili huma fatturi essenzjali għas-suċċess ta’ politika

| 3.1 | Il-Kumitat jenfasizza l-fatt li l-parteċipazzjoni u l-involviment bl-ebda mod mhuma lussu. Anzi huma kundizzjoni essenzjali biex jirnexxu d-definizzjoni, it-tfassil u t-twettiq tar-ristrutturar ta’ politika u r-riformi strutturali:






  — | Il-bidliet strutturali fil-politika soċjoekonomika jibdlu l-opportunitajiet eżistenti u futuri bejn id-diversi gruppi u ħafna drabi jkollhom impatt importanti fuq id-distribuzzjoni tad-dħul. F’dan il-kuntest il-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu organizzat jiżguraw li l-isforzi biex l-ekonomija terġa’ lura għat-triq it-tajba jinfirxu b’mod ġust. Il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni fuq naħa u l-ġustizzja soċjali fuq l-oħra huma marbuta mill-qrib ma’ xulxin. |
| --- | --- | --- |

3.1

Il-Kumitat jenfasizza l-fatt li l-parteċipazzjoni u l-involviment bl-ebda mod mhuma lussu. Anzi huma kundizzjoni essenzjali biex jirnexxu d-definizzjoni, it-tfassil u t-twettiq tar-ristrutturar ta’ politika u r-riformi strutturali:

—

Il-bidliet strutturali fil-politika soċjoekonomika jibdlu l-opportunitajiet eżistenti u futuri bejn id-diversi gruppi u ħafna drabi jkollhom impatt importanti fuq id-distribuzzjoni tad-dħul. F’dan il-kuntest il-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu organizzat jiżguraw li l-isforzi biex l-ekonomija terġa’ lura għat-triq it-tajba jinfirxu b’mod ġust. Il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni fuq naħa u l-ġustizzja soċjali fuq l-oħra huma marbuta mill-qrib ma’ xulxin.

| — | Barra minn hekk, dan ifisser li l-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili, għalkemm ftit li xejn jiġu rispettati, isaħħu l-kredibbiltà u l-aspett soċjali tal-miżuri soċjoekonomiċi u b’hekk jistgħu jiggarantixxu s-suċċess ta’ politika. Fil-fatt, politika li tkun mistennija tiġi applikata b’mod konsistenti matul żmien twil għax ikollha l-kunsens soċjali u ċivili, tiġġenera klima ta’ fiduċja sostanzjalment aħjar li twassal għal innovazzjoni u investimenti effettivi. Għall-kuntrarju, politika li toħloq xokk qawwi fejn id-deċiżjonijiet ikollhom jiġu rtirati malajr għax ma jkollhomx l-appoġġ tal-partijiet konċernati, tiġġenera dubji u konfużjoni li fl-aħħar mill-aħħar ifisser theddida għall-effikaċja u r-rilevanza ta’ din il-politika. Fi kliem ieħor, l-investiment fil-konsultazzjoni u d-djalogu soċjali huwa investiment tajjeb fil-kapital soċjali ta’ soċjetà. |
| --- | --- |

—

Barra minn hekk, dan ifisser li l-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili, għalkemm ftit li xejn jiġu rispettati, isaħħu l-kredibbiltà u l-aspett soċjali tal-miżuri soċjoekonomiċi u b’hekk jistgħu jiggarantixxu s-suċċess ta’ politika. Fil-fatt, politika li tkun mistennija tiġi applikata b’mod konsistenti matul żmien twil għax ikollha l-kunsens soċjali u ċivili, tiġġenera klima ta’ fiduċja sostanzjalment aħjar li twassal għal innovazzjoni u investimenti effettivi. Għall-kuntrarju, politika li toħloq xokk qawwi fejn id-deċiżjonijiet ikollhom jiġu rtirati malajr għax ma jkollhomx l-appoġġ tal-partijiet konċernati, tiġġenera dubji u konfużjoni li fl-aħħar mill-aħħar ifisser theddida għall-effikaċja u r-rilevanza ta’ din il-politika. Fi kliem ieħor, l-investiment fil-konsultazzjoni u d-djalogu soċjali huwa investiment tajjeb fil-kapital soċjali ta’ soċjetà.

| — | Il-parteċipazzjoni hija importanti wkoll biex jiġi żgurat li l-politika li fil-fatt titwettaq u r-riżultati tagħha jiġu segwiti mill-qrib. F’dan il-kuntest l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali jservu bħala twissija bikrija: huma jistgħu jidentifikaw tendenzi reċenti u konsegwenzi mhux mistennija jew mhux mixtieqa u jressquhom għad-diskussjoni mal-politiċi. |
| --- | --- |

—

Il-parteċipazzjoni hija importanti wkoll biex jiġi żgurat li l-politika li fil-fatt titwettaq u r-riżultati tagħha jiġu segwiti mill-qrib. F’dan il-kuntest l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali jservu bħala twissija bikrija: huma jistgħu jidentifikaw tendenzi reċenti u konsegwenzi mhux mistennija jew mhux mixtieqa u jressquhom għad-diskussjoni mal-politiċi.

| — | Fl-aħħar nett huma l-organizzazzjonijiet soċjali, u b’mod partikolari l-imsieħba soċjali, li f’ħafna każijiet iridu jfasslu l-proposti ta’ politika fil-prattika. Biex l-implimentazzjoni ta’ politika tirnexxi huwa essenzjali li l-atturi li jridu jimplimentawha jkunu jappoġġjawha. |
| --- | --- |

—

Fl-aħħar nett huma l-organizzazzjonijiet soċjali, u b’mod partikolari l-imsieħba soċjali, li f’ħafna każijiet iridu jfasslu l-proposti ta’ politika fil-prattika. Biex l-implimentazzjoni ta’ politika tirnexxi huwa essenzjali li l-atturi li jridu jimplimentawha jkunu jappoġġjawha.

| 3.2 | Il-Kumitat jiġbed l-attenzjoni tal-Kummissjoni, il-Kunsill Ewropew u ta’ dawk responsabbli mill-politika kemm fil-livell Ewropew kif ukoll fil-livell nazzjonali li l-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili jridu jiġu rispettati strettament. Din mhijiex kwistjoni ta’ kliem sabiħ dwar l-importanza tal-parteċipazzjoni filwaqt li mbagħad jitwettqu l-intenzjonijiet politiċi inizjali mingħajr ma jitqiesu l-kontributi u l-proposti tal-atturi soċjali fil-livell lokali. Din l-attitudni twassal għal telf ta’ kapital soċjali u fiduċja ċivili u tispiċċa f’tensjonijiet soċjali u anke ekonomiċi. |
| --- | --- |

3.2

Il-Kumitat jiġbed l-attenzjoni tal-Kummissjoni, il-Kunsill Ewropew u ta’ dawk responsabbli mill-politika kemm fil-livell Ewropew kif ukoll fil-livell nazzjonali li l-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili jridu jiġu rispettati strettament. Din mhijiex kwistjoni ta’ kliem sabiħ dwar l-importanza tal-parteċipazzjoni filwaqt li mbagħad jitwettqu l-intenzjonijiet politiċi inizjali mingħajr ma jitqiesu l-kontributi u l-proposti tal-atturi soċjali fil-livell lokali. Din l-attitudni twassal għal telf ta’ kapital soċjali u fiduċja ċivili u tispiċċa f’tensjonijiet soċjali u anke ekonomiċi.

| 3.3 | B’rabta ma’ dan hemm ukoll l-hekk imsejħa klawsola orizzontali (Artikolu 9 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea). Din il-klawsola tobbliga lill-Unjoni Ewropea tqis ċerti kriterji u objettivi soċjali hija u tiddefinixxi u timplimenta l-politiki u l-azzjonijiet tagħha. Dan jinkludi b’mod partikolari l-promozzjoni ta’ livell għoli ta’ impjieg, protezzjoni soċjali suffiċjenti, il-ġlieda kontra l-esklużjoni soċjali, livell għoli ta’ edukazzjoni u taħriġ, u livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa. Il-parteċipazzjoni tal-atturi soċjali fil-politika hija konsegwenza loġika u indispensabbli ta’ din il-klawsola orizzontali. |
| --- | --- |

3.3

B’rabta ma’ dan hemm ukoll l-hekk imsejħa klawsola orizzontali (Artikolu 9 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea). Din il-klawsola tobbliga lill-Unjoni Ewropea tqis ċerti kriterji u objettivi soċjali hija u tiddefinixxi u timplimenta l-politiki u l-azzjonijiet tagħha. Dan jinkludi b’mod partikolari l-promozzjoni ta’ livell għoli ta’ impjieg, protezzjoni soċjali suffiċjenti, il-ġlieda kontra l-esklużjoni soċjali, livell għoli ta’ edukazzjoni u taħriġ, u livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa. Il-parteċipazzjoni tal-atturi soċjali fil-politika hija konsegwenza loġika u indispensabbli ta’ din il-klawsola orizzontali.

4.   Oqsma ta’ politika speċifiċi fejn il-Kummissjoni tirreferi direttament għall-konsultazzjoni soċjali u d-djalogu ċivili

| 4.1 | Il-Kumitat iqis li din il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni tagħmel tliet referenzi diretti għall-importanza tar-rwol tal-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata: Il-Kumitat jikkwota dawn il-paragrafi tal-Komunikazzjoni li ġejjin:






  — | “Governanza, paġna 3, it-2 paragrafu - Jeħtieġ li nsibu konsensus u li jkollna fiduċja fil-ħtieġa għall-bidla u fl-għażliet li għandhom isiru. Is-sħab soċjali se jkollhom rwol importanti f’dan id-djalogu.
  ” |
| --- | --- | --- |

4.1

Il-Kumitat iqis li din il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni tagħmel tliet referenzi diretti għall-importanza tar-rwol tal-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata: Il-Kumitat jikkwota dawn il-paragrafi tal-Komunikazzjoni li ġejjin:

—

“Governanza, paġna 3, it-2 paragrafu - Jeħtieġ li nsibu konsensus u li jkollna fiduċja fil-ħtieġa għall-bidla u fl-għażliet li għandhom isiru. Is-sħab soċjali se jkollhom rwol importanti f’dan id-djalogu.
  ”

| — | “Nisfruttaw il-potenzjal tal-kapital uman - paġna 7, ir-4 paragrafu - Fil-pakkett reċenti tagħha dwar l-impjiegi, il-Kummissjoni pproponiet sensiela ta’ miżuri konkreti biex ikun hemm irkupru rikk fl-impjiegi mal-UE kollha. Se tkun meħtieġa kooperazzjoni bejn il-Kummissjoni, l-Istati Membri, is-sħab soċjali kif ukoll il-partijiet interessati pubbliċi u privati, biex jiġu implimentati l-azzjonijiet speċifiċi proposti bil-għan li jiġi sfruttat il-potenzjal tal-ħolqien ta’ impjiegi ta’ setturi ewlenija bħal dawk tal-ICT (it-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni), tal-kura tas-saħħa u tal-ekonomija ekoloġika. Il-monitoraġġ imsaħħaħ tal-pjanijiet nazzjonali għall-impjiegi permezz tal-valutazzjoni komparattiva u tat-tabella ta’ valutazzjoni proposti mill-Kummissjoni, se jsaħħaħ ulterjorment l-impetu għar-riformi ta’ ħolqien ta’ impjiegi (...)”. |
| --- | --- |

—

“Nisfruttaw il-potenzjal tal-kapital uman - paġna 7, ir-4 paragrafu - Fil-pakkett reċenti tagħha dwar l-impjiegi, il-Kummissjoni pproponiet sensiela ta’ miżuri konkreti biex ikun hemm irkupru rikk fl-impjiegi mal-UE kollha. Se tkun meħtieġa kooperazzjoni bejn il-Kummissjoni, l-Istati Membri, is-sħab soċjali kif ukoll il-partijiet interessati pubbliċi u privati, biex jiġu implimentati l-azzjonijiet speċifiċi proposti bil-għan li jiġi sfruttat il-potenzjal tal-ħolqien ta’ impjiegi ta’ setturi ewlenija bħal dawk tal-ICT (it-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni), tal-kura tas-saħħa u tal-ekonomija ekoloġika. Il-monitoraġġ imsaħħaħ tal-pjanijiet nazzjonali għall-impjiegi permezz tal-valutazzjoni komparattiva u tat-tabella ta’ valutazzjoni proposti mill-Kummissjoni, se jsaħħaħ ulterjorment l-impetu għar-riformi ta’ ħolqien ta’ impjiegi (...)”.

| — | “Jiġu indirizzati l-qgħad u l-konsegwenzi soċjali tal-kriżi – paġna 16, is-6 paragrafu - Ċerti Stati Membri introduċew riformi mifruxa ferm tas-sistemi tagħhom tal-iffissar u tal-indiċjar tal-pagi biex jiżguraw li maż-żmien l-iżviluppi fil-pagi jirriflettu aħjar il-produttività. F’pajjiżi oħra fejn il-funzjonament ta’ ċerti sistemi ta’ indiċjar tal-pagi ġie identifikat bħala theddida possibbli għall-kompetittività, il-progress li sar kien limitat. Dawn il-pajjiżi se jkollhom bżonn isibu modi kif fil-futur, f’konsultazzjoni ma’ sħab soċjali, inaqqsu dan l-iżvantaġġ. Xi bbilanċjar mill-ġdid li jiffavorixxi d-domanda domestika, inkluż permezz ta’ żieda fil-pagi, li sar fil-pajjiżi li bħalissa għandhom surplus fil-kontijiet, huwa notevoli u għandu jitkompla.” |
| --- | --- |

—

“Jiġu indirizzati l-qgħad u l-konsegwenzi soċjali tal-kriżi – paġna 16, is-6 paragrafu - Ċerti Stati Membri introduċew riformi mifruxa ferm tas-sistemi tagħhom tal-iffissar u tal-indiċjar tal-pagi biex jiżguraw li maż-żmien l-iżviluppi fil-pagi jirriflettu aħjar il-produttività. F’pajjiżi oħra fejn il-funzjonament ta’ ċerti sistemi ta’ indiċjar tal-pagi ġie identifikat bħala theddida possibbli għall-kompetittività, il-progress li sar kien limitat. Dawn il-pajjiżi se jkollhom bżonn isibu modi kif fil-futur, f’konsultazzjoni ma’ sħab soċjali, inaqqsu dan l-iżvantaġġ. Xi bbilanċjar mill-ġdid li jiffavorixxi d-domanda domestika, inkluż permezz ta’ żieda fil-pagi, li sar fil-pajjiżi li bħalissa għandhom surplus fil-kontijiet, huwa notevoli u għandu jitkompla.”

| 4.2 | Il-Kumitat l-ewwel nett jilqa’ l-għażla tal-Kummissjoni biex tal-inqas f’dawn l-oqsma msemmija hawn fuq tinvolvi lill-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet ċivili. Madankollu, fl-istess ħin il-Kumitat jixtieq iżid il-kummenti li ġejjin. |
| --- | --- |

4.2

Il-Kumitat l-ewwel nett jilqa’ l-għażla tal-Kummissjoni biex tal-inqas f’dawn l-oqsma msemmija hawn fuq tinvolvi lill-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet ċivili. Madankollu, fl-istess ħin il-Kumitat jixtieq iżid il-kummenti li ġejjin.

| 4.3 | Il-Kumitat jisħaq fuq il-bżonn ta’ Governanza Ekonomika Ewropea iktar b’saħħitha biex l-unjoni monetarja taħdem aħjar u għall-benefiċċju ta’ kulħadd. Fl-istess waqt hemm bżonn urġenti li jinsiltu l-lezzjonijiet mir-realtà. Jekk politika ekonomika partikolari twassal biex tnaqqas ir-ritmu tat-tkabbir u biex l-ekonomiji differenti fl-Ewropa jerġgħu jaqgħu f’riċessjoni ġdida li thedded kemm l-istabbiltà (bid-defiċits u r-rati tad-dejn li jibqgħu għoljin) kif ukoll il-koeżjoni soċjali (b’rati tal-qgħad għoljin u li jkomplu jogħlew), il-politiċi għandhom jeħduha bis-serjetà u jibdlu d-direzzjoni ta’ din il-politika. Il-konsultazzjoni soċjali għandha twassal għal politika aħjar appoġġjata miċ-ċittadini b’mod ġenerali, mhux biex minkejja kollox nintrabtu b’politika b’mod ostinat, politika li b’mod ċar ikollha konsegwenzi dannużi kemm għall-ekonomija kif ukoll għall-finanzi pubbliċi u l-koeżjoni soċjali. |
| --- | --- |

4.3

Il-Kumitat jisħaq fuq il-bżonn ta’ Governanza Ekonomika Ewropea iktar b’saħħitha biex l-unjoni monetarja taħdem aħjar u għall-benefiċċju ta’ kulħadd. Fl-istess waqt hemm bżonn urġenti li jinsiltu l-lezzjonijiet mir-realtà. Jekk politika ekonomika partikolari twassal biex tnaqqas ir-ritmu tat-tkabbir u biex l-ekonomiji differenti fl-Ewropa jerġgħu jaqgħu f’riċessjoni ġdida li thedded kemm l-istabbiltà (bid-defiċits u r-rati tad-dejn li jibqgħu għoljin) kif ukoll il-koeżjoni soċjali (b’rati tal-qgħad għoljin u li jkomplu jogħlew), il-politiċi għandhom jeħduha bis-serjetà u jibdlu d-direzzjoni ta’ din il-politika. Il-konsultazzjoni soċjali għandha twassal għal politika aħjar appoġġjata miċ-ċittadini b’mod ġenerali, mhux biex minkejja kollox nintrabtu b’politika b’mod ostinat, politika li b’mod ċar ikollha konsegwenzi dannużi kemm għall-ekonomija kif ukoll għall-finanzi pubbliċi u l-koeżjoni soċjali.

| 4.4 | Il-Kumitat jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni biex jiġu stabbiliti tabella ta’ valutazzjoni b’indikaturi dwar l-impjieg u monitoraġġ strutturali tal-pjani nazzjonali għall-impjieg. L-imsieħba soċjali Ewropej għandhom ikunu involuti mill-qrib fit-tfassil ta’ din it-tabella ta’ valutazzjoni b’indikaturi u l-kriterji għall-evalwazzjoni tal-pjani nazzjonali għall-impjieg. |
| --- | --- |

4.4

Il-Kumitat jilqa’ l-proposta tal-Kummissjoni biex jiġu stabbiliti tabella ta’ valutazzjoni b’indikaturi dwar l-impjieg u monitoraġġ strutturali tal-pjani nazzjonali għall-impjieg. L-imsieħba soċjali Ewropej għandhom ikunu involuti mill-qrib fit-tfassil ta’ din it-tabella ta’ valutazzjoni b’indikaturi u l-kriterji għall-evalwazzjoni tal-pjani nazzjonali għall-impjieg.

| 4.5 | It-tielet qasam fejn il-Kummissjoni tirreferi speċifikament għar-rwol u l-involviment tal-atturi soċjali u l-imsieħba soċjali huwa l-qasam tas-salarji, fejn, skont it-terminoloġija tal-Kummissjoni, l-imsieħba soċjali għandhom jiġu kkonsultati fir-riforma tas-sistemi tas-salarji. Il-Kumitat jiġbed l-attenzjoni tal-Kummissjoni għall-fatt li s-salarji u n-negozjati dwar is-salarji u anke s-sistemi stess tal-formazzjoni tal-pagi f’ħafna Stati Membri huma kompitu awtonomu tal-imsieħba soċjali u li jinnegozjaw u jikkonkludu l-ftehimiet f’dan il-qasam. Dan ir-rwol tal-imsieħba soċjali li jinnegozjaw b’mod awtonomu ma jistax jiġi ridott għal sempliċi konsultazzjoni biss. Il-kompetenza tal-konsultazzjoni ma tistax tiġi limitata purament għall-kompetenza ta’ parir. L-awtonomija tal-imsieħba soċjali u l-konsultazzjoni soċjali hija stabbilita fl-Artikoli 152 u 153-5 tat-Trattat Ewropew, fejn fost oħrajn ġie stabbilit il-prinċipju li l-UE għandha tirrispetta s-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali. F’dan il-kuntest konsultazzjoni tal-imsieħba soċjali, pereżempju fir-riforma tal-mekkaniżmu tal-indiċjar, hija ’l bogħod minn suffiċjenti u saħansitra mhux f’lokha, żgur meta fil-mudell nazzjonali konċernat tal-konsultazzjoni soċjali t-tali mekkaniżmi jiġu negozjati u stabbiliti mill-imsieħba soċjali stess fin-negozjati kollettivi.
  Bażikament il-Kumitat jixtieq jistaqsi jekk il-Kummissjoni hijiex diġà tagħti importanza żejda lir-rwol tat-tnaqqis tal-pagi. Analiżi iktar dettaljata tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi tal-pajjiżi li jakkumpanjaw il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni turi li mis-17-il Stat Membru li rċevew rakkomandazzjoni mill-Kummissjoni dwar is-salarji, 16 minnhom irċevew rakkomandazzjoni biex idgħajfu d-dinamika tas-salarji, billi jirriformaw l-indiċjar, jillimitaw il-paga minima, jiddeċentralizzaw in-negozjati dwar is-salarji jew billi jżidu l-flessibbiltà tal-pagi għall-iktar pagi baxxi. Madankollu, il-mod żbilanċjat li bih l-unjoni monetarja Ewropea qed tkun magħrufa huwa dejjem iktar ta’ natura strutturali u għandu x’jaqsam l-iktar mal-fatt li l-globalizzazzjoni għandha effetti differenti fuq id-diversi membri tal-unjoni monetarja (Ara: FMI, External Imbalances in the Euro Area. Dokument ta’ ħidma Nru 12/136, 2012). Għadu minnu li l-kompetizzjoni mal-pajjiżi b’pagi baxxi ma tintrebaħx bit-tnaqqis fil-pagi. |
| --- | --- |

4.5

It-tielet qasam fejn il-Kummissjoni tirreferi speċifikament għar-rwol u l-involviment tal-atturi soċjali u l-imsieħba soċjali huwa l-qasam tas-salarji, fejn, skont it-terminoloġija tal-Kummissjoni, l-imsieħba soċjali għandhom jiġu kkonsultati fir-riforma tas-sistemi tas-salarji. Il-Kumitat jiġbed l-attenzjoni tal-Kummissjoni għall-fatt li s-salarji u n-negozjati dwar is-salarji u anke s-sistemi stess tal-formazzjoni tal-pagi f’ħafna Stati Membri huma kompitu awtonomu tal-imsieħba soċjali u li jinnegozjaw u jikkonkludu l-ftehimiet f’dan il-qasam. Dan ir-rwol tal-imsieħba soċjali li jinnegozjaw b’mod awtonomu ma jistax jiġi ridott għal sempliċi konsultazzjoni biss. Il-kompetenza tal-konsultazzjoni ma tistax tiġi limitata purament għall-kompetenza ta’ parir. L-awtonomija tal-imsieħba soċjali u l-konsultazzjoni soċjali hija stabbilita fl-Artikoli 152 u 153-5 tat-Trattat Ewropew, fejn fost oħrajn ġie stabbilit il-prinċipju li l-UE għandha tirrispetta s-sistemi nazzjonali tar-relazzjonijiet industrijali. F’dan il-kuntest konsultazzjoni tal-imsieħba soċjali, pereżempju fir-riforma tal-mekkaniżmu tal-indiċjar, hija ’l bogħod minn suffiċjenti u saħansitra mhux f’lokha, żgur meta fil-mudell nazzjonali konċernat tal-konsultazzjoni soċjali t-tali mekkaniżmi jiġu negozjati u stabbiliti mill-imsieħba soċjali stess fin-negozjati kollettivi.

Bażikament il-Kumitat jixtieq jistaqsi jekk il-Kummissjoni hijiex diġà tagħti importanza żejda lir-rwol tat-tnaqqis tal-pagi. Analiżi iktar dettaljata tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi tal-pajjiżi li jakkumpanjaw il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni turi li mis-17-il Stat Membru li rċevew rakkomandazzjoni mill-Kummissjoni dwar is-salarji, 16 minnhom irċevew rakkomandazzjoni biex idgħajfu d-dinamika tas-salarji, billi jirriformaw l-indiċjar, jillimitaw il-paga minima, jiddeċentralizzaw in-negozjati dwar is-salarji jew billi jżidu l-flessibbiltà tal-pagi għall-iktar pagi baxxi. Madankollu, il-mod żbilanċjat li bih l-unjoni monetarja Ewropea qed tkun magħrufa huwa dejjem iktar ta’ natura strutturali u għandu x’jaqsam l-iktar mal-fatt li l-globalizzazzjoni għandha effetti differenti fuq id-diversi membri tal-unjoni monetarja (Ara: FMI, External Imbalances in the Euro Area. Dokument ta’ ħidma Nru 12/136, 2012). Għadu minnu li l-kompetizzjoni mal-pajjiżi b’pagi baxxi ma tintrebaħx bit-tnaqqis fil-pagi.

5.   Rabta strutturali tal-konsultazzjoni soċjali u l-proċess tal-parteċipazzjoni

| 5.1 | Fl-aħħar nett, il-Kumitat jappella lil dawk responsabbli mit-tfassil tal-politika Ewropea biex jintegraw b’mod strutturali l-konsultazzjoni soċjali u l-kunċett tal-parteċipazzjoni ċivili fid-diversi proċessi ta’ politika. L-esperjenza prattika turi fil-fatt li, minħabba bosta raġjunijiet u b’mod partikolari r-riformi istituzzjonali li l-Kummissjoni għaddejja bihom f’dawn il-proċessi ta’ politika, it-teħid tad-deċiżjonijiet fil-livell Ewropew qed ikollu impatt dejjem ikbar fuq il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni soċjali fil-livell nazzjonali. F’dan il-kuntest, fil-fehma tal-Kumitat huwa assolutament inaċċettabbli li l-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni soċjali fil-livell nazzjonali jispiċċaw f’konsultazzjoni falsa, bit-tnaqqir jew saħansitra n-nuqqas ta’ rispett tat-tradizzjonijiet ta’ konsultazzjoni nazzjonali (problema ta’ skedar li għandha titqies fil-proċeduri ta’ konsultazzjoni u ċ-ċentralizzazzjoni tat-tfassil tal-pjani ta’ riforma fl-entitajiet nazzjonali li ftit li xejn jużaw id-djalogu soċjali/parteċipattiv). |
| --- | --- |

5.1

Fl-aħħar nett, il-Kumitat jappella lil dawk responsabbli mit-tfassil tal-politika Ewropea biex jintegraw b’mod strutturali l-konsultazzjoni soċjali u l-kunċett tal-parteċipazzjoni ċivili fid-diversi proċessi ta’ politika. L-esperjenza prattika turi fil-fatt li, minħabba bosta raġjunijiet u b’mod partikolari r-riformi istituzzjonali li l-Kummissjoni għaddejja bihom f’dawn il-proċessi ta’ politika, it-teħid tad-deċiżjonijiet fil-livell Ewropew qed ikollu impatt dejjem ikbar fuq il-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni soċjali fil-livell nazzjonali. F’dan il-kuntest, fil-fehma tal-Kumitat huwa assolutament inaċċettabbli li l-konsultazzjoni u l-parteċipazzjoni soċjali fil-livell nazzjonali jispiċċaw f’konsultazzjoni falsa, bit-tnaqqir jew saħansitra n-nuqqas ta’ rispett tat-tradizzjonijiet ta’ konsultazzjoni nazzjonali (problema ta’ skedar li għandha titqies fil-proċeduri ta’ konsultazzjoni u ċ-ċentralizzazzjoni tat-tfassil tal-pjani ta’ riforma fl-entitajiet nazzjonali li ftit li xejn jużaw id-djalogu soċjali/parteċipattiv).

| 5.2 | B’konformità mal-iskeda tas-Semestru Ewropew, il-Kumitat jipproponi dan li ġej:






  — | L-imsieħba soċjali Ewropej, permezz tad-djalogu Soċjali Ewropew, u s-soċjetà ċivili organizzata għandhom jiġu involuti minn kmieni fit-tħejjija għall-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir. |
| --- | --- | --- |

5.2

B’konformità mal-iskeda tas-Semestru Ewropew, il-Kumitat jipproponi dan li ġej:

—

L-imsieħba soċjali Ewropej, permezz tad-djalogu Soċjali Ewropew, u s-soċjetà ċivili organizzata għandhom jiġu involuti minn kmieni fit-tħejjija għall-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir.

| — | L-istess involviment huwa rakkomandat b’mod urġenti meta jiġu stabbiliti l-prijoritajiet tad-direttivi għall-politika dwar l-impjiegi u l-Linji Gwida Ġenerali għall-Politika Ekonomika. |
| --- | --- |

—

L-istess involviment huwa rakkomandat b’mod urġenti meta jiġu stabbiliti l-prijoritajiet tad-direttivi għall-politika dwar l-impjiegi u l-Linji Gwida Ġenerali għall-Politika Ekonomika.

| — | Meta jiġu stabbiliti l-pjani ta’ riforma nazzjonali għandu jkun hemm djalogu estensiv u iktar parteċipattiv mal-imsieħba soċjali u mas-soċjetà ċivili organizzata. Dan jeħtieġ tibdil fl-iskeda ta’ żmien b’tali mod li jkun hemm żmien biżżejjed biex isir dibattitu komprensiv li jagħmilha possibbli li jsiru proposti u approċċi alternattivi b’bażi soda. Barra minn hekk, il-Kumitat jipproponi li jsir rapport finali dwar id-djalogu fil-livell nazzjonali li jiddeskrivi d-diversi fehmiet u suġġerimenti u li dan ir-rapport jiġi anness mar-rapporti nazzjonali li jsiru mill-Kummissjoni. B’dan il-mod ikun jista’ jintwera fejn il-parteċipazzjoni soċjali qed taqdi rwol serju. |
| --- | --- |

—

Meta jiġu stabbiliti l-pjani ta’ riforma nazzjonali għandu jkun hemm djalogu estensiv u iktar parteċipattiv mal-imsieħba soċjali u mas-soċjetà ċivili organizzata. Dan jeħtieġ tibdil fl-iskeda ta’ żmien b’tali mod li jkun hemm żmien biżżejjed biex isir dibattitu komprensiv li jagħmilha possibbli li jsiru proposti u approċċi alternattivi b’bażi soda. Barra minn hekk, il-Kumitat jipproponi li jsir rapport finali dwar id-djalogu fil-livell nazzjonali li jiddeskrivi d-diversi fehmiet u suġġerimenti u li dan ir-rapport jiġi anness mar-rapporti nazzjonali li jsiru mill-Kummissjoni. B’dan il-mod ikun jista’ jintwera fejn il-parteċipazzjoni soċjali qed taqdi rwol serju.

| — | Pass ieħor fil-proċess tas-Semestru Ewropew huwa l-pubblikazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi mill-Kummissjoni. L-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata għandhom ikunu infurmati u kkonsultati fil-ħin. |
| --- | --- |

—

Pass ieħor fil-proċess tas-Semestru Ewropew huwa l-pubblikazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi mill-Kummissjoni. L-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata għandhom ikunu infurmati u kkonsultati fil-ħin.

| — | Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-parteċipazzjoni soċjali, għandu jkun hemm qbil bejn ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi tal-Istrateġija Ewropa 2020 u l-analiżijiet u r-rakkomandazzjonijiet tal-proċedura tal-iżbilanċi makroekonomiċi eċċessivi. Anke hawnhekk, l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata għandhom jingħataw l-opportunità li jsemmgħu leħinhom u jippreżentaw il-viżjoni tagħhom. |
| --- | --- |

—

Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-parteċipazzjoni soċjali, għandu jkun hemm qbil bejn ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi tal-Istrateġija Ewropa 2020 u l-analiżijiet u r-rakkomandazzjonijiet tal-proċedura tal-iżbilanċi makroekonomiċi eċċessivi. Anke hawnhekk, l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili organizzata għandhom jingħataw l-opportunità li jsemmgħu leħinhom u jippreżentaw il-viżjoni tagħhom.

Brussell, 13 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/157 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/157

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2187/2005 għall-konservazzjoni ta’ riżorsi tas-sajd permezz ta’ miżuri tekniċi fil-Baħar Baltiku, fil-Belts u fis-Sound”

COM(2012) 591 final — 2012/0285 (COD)

2013/C 44/28

Nhar it-22 ta’ Ottubru 2012 u nhar il-5 ta’ Novembru 2012, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill rispettivament iddeċiedew, b’konformità mal-Artikolu 43 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2187/2005 għall-konservazzjoni ta’ riżorsi tas-sajd permezz ta’ miżuri tekniċi fil-Baħar Baltiku, fil-Belts u fis-Sound

COM(2012) 591 final — 2012/0285 (COD).

Billi l-Kumitat jikkunsidra li l-kontenut tal-proposta huwa sodisfaċenti, iddeċieda, matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu tat-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru 2012), b’129 vot favur u astensjoni waħda (1), li jagħti opinjoni favorevoli għat-test propost.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/158 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/158

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 626 final/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli (ir-Regolament dwar l-OKS Unika)”

COM(2012) 535 final - 2012/0281 (COD)

2013/C 44/29

Nhar it-22 ta’ Ottubru 2012 u nhar l-24 ta’ Ottubru 2012, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill rispettivament iddeċidew, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

l-Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 626 final/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli (ir-Regolament dwar l-OKS Unika)

COM(2012) 535 final — 2012/0281 (COD).

Billi l-Kumitat jikkunsidra li l-kontenut tal-proposta huwa sodisfaċenti, iddeċieda, matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu tat-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru 2012), b’124 vot favur u 5 astensjonijiet, li jagħti opinjoni favorevoli għat-test propost.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/159 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/159

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 625 finali/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi regoli għall-pagamenti diretti lill-bdiewa skont skemi ta’ appoġġ fil-qafas tal-politika agrikola komuni”

COM(2012) 552 final — 2011/0280 (COD)

2013/C 44/30

Nhar it-22 ta’ Ottubru 2012 u nhar l-24 ta’ Ottubru 2012, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill rispettivament iddeċidew, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

l-Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 625 finali/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi regoli għall-pagamenti diretti lill-bdiewa skont skemi ta’ appoġġ fil-qafas tal-politika agrikola komuni

COM(2012) 552 final — 2011/0280 (COD).

Billi l-Kumitat jikkunsidra li l-kontenut tal-proposta huwa sodisfaċenti, iddeċieda, matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu tat-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru), b’127 vot favur, 2 voti kontra u 2 astensjonijiet, li jagħti opinjoni favorevoli għat-test propost.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---

| 15.2.2013 | MT | Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea | C 44/160 |
| --- | --- | --- | --- |

15.2.2013

MT

Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea

C 44/160

---

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 627 finali/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR)”

COM(2012) 553 final — 2012/0282 (COD)

2013/C 44/31

Nhar it-22 ta’ Ottubru 2012 u nhar l-24 ta’ Ottubru 2012, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill rispettivament, iddeċiedew, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), li jikkonsultaw lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

l-Emenda għall-proposta tal-Kummissjoni COM(2011) 627 finali/3 għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR)

COM(2012) 553 final — 2012/0282 (COD).

Billi l-Kumitat jikkunsidra li l-kontenut tal-proposta huwa sodisfaċenti u li m’hemm bżonn tal-ebda kumment min-naħa tiegħu, iddeċieda, matul l-485 sessjoni plenarja tiegħu tat-12 u t-13 ta’ Diċembru 2012 (seduta tat-12 ta’ Diċembru 2012), b’137 vot favur u 4 astensjonijiet, li jagħti opinjoni favorevoli għat-test propost.

Brussell, 12 ta’ Diċembru 2012.

Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

Staffan NILSSON

---