# Dziennik Urzędowy C 282/2006

| | ISSN 1725-5228 |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 282 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Tom 4920 listopada 2006 |

ISSN 1725-5228

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 282

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 4920 listopada 2006

---

| Powiadomienie nr | Spis treśći | Strona |
| --- | --- | --- |
| | I   Informacje |
| | Trybunał Obrachunkowy |
| 2006/C 282/1 | Sprawozdanie specjalne nr 7/2006: Inwestycje w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich: czy skutecznie rozwiązują problemy obszarów wiejskich? — wraz z odpowiedziami Komisji | 1 |
| 2006/C 282/2 | Sprawozdanie specjalne nr 8/2006: Rosnący sukces? Skuteczność wsparcia programów operacyjnych na rzecz producentów owoców i warzyw udzielanego przez Unię Europejską, wraz z odpowiedziami Komisji | 32 |

Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

I   Informacje

Trybunał Obrachunkowy

2006/C 282/1

Sprawozdanie specjalne nr 7/2006: Inwestycje w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich: czy skutecznie rozwiązują problemy obszarów wiejskich? — wraz z odpowiedziami Komisji

1

2006/C 282/2

Sprawozdanie specjalne nr 8/2006: Rosnący sukces? Skuteczność wsparcia programów operacyjnych na rzecz producentów owoców i warzyw udzielanego przez Unię Europejską, wraz z odpowiedziami Komisji

32

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Informacje

Trybunał Obrachunkowy

| 20.11.2006 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/1 |
| --- | --- | --- | --- |

20.11.2006

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/1

---

SPRAWOZDANIE SPECJALNE NR 7/2006

Inwestycje w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich: czy skutecznie rozwiązują problemy obszarów wiejskich?

wraz z odpowiedziami Komisji

(przedstawione na mocy art. 248 ust. 4 akapit drugi Traktatu WE)

(2006/C 282/01)

SPIS TREŚCI

Glosariusz terminów i skrótów

| I–VII | STRESZCZENIE |
| --- | --- |

I–VII

| 1–15 | WSTĘP |
| --- | --- |

1–15

| 1–3 | Wprowadzenie |
| --- | --- |

1–3

| 4–10 | Opis inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich |
| --- | --- |

4–10

| 4–5 | Podstawy prawne |
| --- | --- |

4–5

| 6–8 | Cele |
| --- | --- |

6–8

| 9–10 | Realizacja |
| --- | --- |

9–10

| 11–15 | Zakres kontroli i podejście kontrolne |
| --- | --- |

11–15

| 11–13 | Pytania kontrolne |
| --- | --- |

11–13

| 14–15 | Podejście kontrolne |
| --- | --- |

14–15

| 16–63 | UWAGI |
| --- | --- |

16–63

| 16–28 | Pytanie kontrolne 1: Czy UE posiada jasną strategię i spójne podejście do polityki rozwoju obszarów wiejskich oraz czy są one odpowiednio określone w programach państw członkowskich? |
| --- | --- |

16–28

| 16–18 | Jasna strategia |
| --- | --- |

16–18

| 19–28 | Spójne podejście do rozwoju obszarów wiejskich |
| --- | --- |

19–28

| 29–39 | Pytanie kontrolne 2: Czy projekty otrzymujące finansowanie UE są wybierane w oparciu o kryteria, które najlepiej uwzględniają potrzeby obszarów wiejskich? |
| --- | --- |

29–39

| 29–34 | Warunki i procedury wyboru |
| --- | --- |

29–34

| 35–39 | Efekt deadweight |
| --- | --- |

35–39

| 40–52 | Pytanie kontrolne 3: Czy projekty są realizowane na obszarach wiejskich i czy mają one oddziaływanie? |
| --- | --- |

40–52

| 40–46 | Lokalizacja projektów |
| --- | --- |

40–46

| 47–52 | Rezultaty i oddziaływanie projektów objętych kontrolą na miejscu |
| --- | --- |

47–52

| 53–63 | Pytanie kontrolne 4: Czy produkty, rezultaty i oddziaływanie są odpowiednio monitorowane i oceniane? |
| --- | --- |

53–63

| 53–63 | Ogólne ramy i wdrożenie systemów monitoringu i oceny |
| --- | --- |

53–63

| 64–69 | WNIOSKI I ZALECENIA |
| --- | --- |

64–69

Załącznik I — Lista projektów skontrolowanych w państwach członkowskich

Załącznik II — Definicje obszarów wiejskich — kryteria użyte do celów kontroli

Załącznik III — Przykłady rezultatów i oddziaływania skontrolowanych projektów

Odpowiedzi Komisji

GLOSARIUSZ TERMINÓW I SKRÓTÓWTERMINY






  Beneficjent

| Beneficjent | ostateczny odbiorca płatności UE. |
| --- | --- |
| Oddziaływanie | długoterminowe skutki społeczno-ekonomiczne, zauważalne po pewnym czasie od zakończenia pomocy, które mogą oddziaływać na bezpośrednich adresatów pomocy lub pośrednich adresatów pozostających poza zasięgiem pomocy, którzy mogą być zwycięzcami lub przegranymi. |
| NUTS | nomenklatura jednostek terytorialnych do celów statystycznych — wspólna klasyfikacja UE do celów statystyki regionalnej, która dzieli każde państwo członkowskie na regiony zgodnie z ich klasyfikacją (NUTS 1, 2, 3 i LAU 1 i 2), w oparciu o krajowe jednostki administracyjne. |
| Leader | inicjatywa finansowana z funduszy strukturalnych, przeznaczona na pomoc partnerom wiejskim. |
| Produkt | to, co wyprodukowano lub osiągnięto w ramach środków przyznanych na interwencję (np. wyposażenie gospodarstwa zakupione przez rolnika, droga zbudowana we wsi). |
| Rezultat | natychmiastowe zmiany, które pojawiają się u bezpośrednich adresatów podczas lub pod koniec ich udziału w interwencji (np. lepszy dostęp do danego terenu na skutek budowy drogi, wydajniejsza produkcja w gospodarstwie). |
| Obszar miejski | obszar geograficzny, który nie posiada cech charakterystycznych obszaru wiejskiego. Istnieją różne typologie klasyfikacji obszarów jako wiejskie i miejskie, na przykład w oparciu o gęstość zaludnienia. |

ostateczny odbiorca płatności UE.

Oddziaływanie

długoterminowe skutki społeczno-ekonomiczne, zauważalne po pewnym czasie od zakończenia pomocy, które mogą oddziaływać na bezpośrednich adresatów pomocy lub pośrednich adresatów pozostających poza zasięgiem pomocy, którzy mogą być zwycięzcami lub przegranymi.

NUTS

nomenklatura jednostek terytorialnych do celów statystycznych — wspólna klasyfikacja UE do celów statystyki regionalnej, która dzieli każde państwo członkowskie na regiony zgodnie z ich klasyfikacją (NUTS 1, 2, 3 i LAU 1 i 2), w oparciu o krajowe jednostki administracyjne.

Leader

inicjatywa finansowana z funduszy strukturalnych, przeznaczona na pomoc partnerom wiejskim.

Produkt

to, co wyprodukowano lub osiągnięto w ramach środków przyznanych na interwencję (np. wyposażenie gospodarstwa zakupione przez rolnika, droga zbudowana we wsi).

Rezultat

natychmiastowe zmiany, które pojawiają się u bezpośrednich adresatów podczas lub pod koniec ich udziału w interwencji (np. lepszy dostęp do danego terenu na skutek budowy drogi, wydajniejsza produkcja w gospodarstwie).

Obszar miejski

obszar geograficzny, który nie posiada cech charakterystycznych obszaru wiejskiego. Istnieją różne typologie klasyfikacji obszarów jako wiejskie i miejskie, na przykład w oparciu o gęstość zaludnienia.

| WPR | wspólna polityka rolna |
| --- | --- |
| DG AGRI | Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich |
| EFOGR | Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej |
| ESPON | europejska sieć obserwacyjna planowania przestrzennego |
| PKB | produkt krajowy brutto |
| LAU | lokalna jednostka administracyjna |
| ONW | obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania |
| OECD | Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju |
| PO | program operacyjny |
| ROW | rozwój obszarów wiejskich |
| PROW | plan rozwoju obszarów wiejskich |
| SWOT | mocne strony, słabe strony, szanse, zagrożenia. |

WPR

wspólna polityka rolna

DG AGRI

Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich

EFOGR

Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej

ESPON

europejska sieć obserwacyjna planowania przestrzennego

PKB

produkt krajowy brutto

LAU

lokalna jednostka administracyjna

ONW

obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania

OECD

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju

PO

program operacyjny

ROW

rozwój obszarów wiejskich

PROW

plan rozwoju obszarów wiejskich

SWOT

mocne strony, słabe strony, szanse, zagrożenia.

STRESZCZENIE

| I. | Obszary wiejskie stoją w obliczu poważnych problemów, takich jak wyludnienie oraz niedobór możliwości gospodarczych. Wkład UE w rozwój obszarów wiejskich na lata 2000–2006 wynosi ponad 60 mld euro. Około 40 % tego budżetu wykorzystuje się na inwestycje w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. Obejmują one szeroką gamę projektów zarządzanych i realizowanych wspólnie przez Komisję i państwa członkowskie (patrz: pkt 1–10). |
| --- | --- |

I.

Obszary wiejskie stoją w obliczu poważnych problemów, takich jak wyludnienie oraz niedobór możliwości gospodarczych. Wkład UE w rozwój obszarów wiejskich na lata 2000–2006 wynosi ponad 60 mld euro. Około 40 % tego budżetu wykorzystuje się na inwestycje w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. Obejmują one szeroką gamę projektów zarządzanych i realizowanych wspólnie przez Komisję i państwa członkowskie (patrz: pkt 1–10).

| II. | Niniejsze sprawozdanie przedstawia uwagi poczynione w trakcie przeprowadzonej przez Trybunał kontroli inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. Celem kontroli było uzyskanie odpowiedzi na następujące pytanie ogólne: „Do jakiego stopnia produkty działań inwestycyjnych skutecznie rozwiązują problemy obszarów wiejskich?” (patrz: pkt 3 i 11–15). |
| --- | --- |

II.

Niniejsze sprawozdanie przedstawia uwagi poczynione w trakcie przeprowadzonej przez Trybunał kontroli inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. Celem kontroli było uzyskanie odpowiedzi na następujące pytanie ogólne: „Do jakiego stopnia produkty działań inwestycyjnych skutecznie rozwiązują problemy obszarów wiejskich?” (patrz: pkt 3 i 11–15).

| III. | Elastyczność rozporządzenia w sprawie rozwoju obszarów wiejskich (ogólne cele, brak priorytetów) oraz brak jasnej strategii w programach państw członkowskich doprowadziły do sytuacji, w której nie jest jasne, na jakie cele przeznaczane są fundusze. Programy państw członkowskich dotyczą głównie sektora rolnego i nie uwzględniają w wystarczającym stopniu charakterystyki wspieranego obszaru geograficznego (patrz: pkt 16–28). |
| --- | --- |

III.

Elastyczność rozporządzenia w sprawie rozwoju obszarów wiejskich (ogólne cele, brak priorytetów) oraz brak jasnej strategii w programach państw członkowskich doprowadziły do sytuacji, w której nie jest jasne, na jakie cele przeznaczane są fundusze. Programy państw członkowskich dotyczą głównie sektora rolnego i nie uwzględniają w wystarczającym stopniu charakterystyki wspieranego obszaru geograficznego (patrz: pkt 16–28).

| IV. | Brakuje ustanowionych warunków kwalifikowalności oraz procedur wyboru, które pozwoliłyby skutecznie skoncentrować fundusze na najbardziej potrzebujących obszarach geograficznych i beneficjentach (patrz: pkt 29–34). Brak skutecznego ukierunkowania niesie ze sobą także ryzyko zwiększenia efektu deadweight, co obniża skuteczność pomocy (patrz: pkt 35–39). |
| --- | --- |

IV.

Brakuje ustanowionych warunków kwalifikowalności oraz procedur wyboru, które pozwoliłyby skutecznie skoncentrować fundusze na najbardziej potrzebujących obszarach geograficznych i beneficjentach (patrz: pkt 29–34). Brak skutecznego ukierunkowania niesie ze sobą także ryzyko zwiększenia efektu deadweight, co obniża skuteczność pomocy (patrz: pkt 35–39).

| V. | Znaczna część wydatków jest realizowana na obszarach, które nie są w przeważającej mierze obszarami wiejskimi. W porównaniu z poprzednim okresem programowania wsparcie inwestycyjne na obszarach wiejskich znacznie zmalało (patrz: pkt 40–46). |
| --- | --- |

V.

Znaczna część wydatków jest realizowana na obszarach, które nie są w przeważającej mierze obszarami wiejskimi. W porównaniu z poprzednim okresem programowania wsparcie inwestycyjne na obszarach wiejskich znacznie zmalało (patrz: pkt 40–46).

| VI. | Nie zawsze dało się określić efekty projektów, jednak w sytuacji, gdy było to możliwe, okazywało się, że kluczowymi czynnikami zwiększającymi ich efektywność była synergia z innymi projektami i ich lokalizacja na obszarach wiejskich (patrz: pkt 47–52). Niedociągnięcia wykazano również we wdrażaniu systemów monitoringu i oceny (patrz: pkt 53–63). |
| --- | --- |

VI.

Nie zawsze dało się określić efekty projektów, jednak w sytuacji, gdy było to możliwe, okazywało się, że kluczowymi czynnikami zwiększającymi ich efektywność była synergia z innymi projektami i ich lokalizacja na obszarach wiejskich (patrz: pkt 47–52). Niedociągnięcia wykazano również we wdrażaniu systemów monitoringu i oceny (patrz: pkt 53–63).

| VII. | Trybunał stwierdził, że nie da się ocenić, czy inwestycje w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich są skuteczne. Cele są zbyt ogólne, brakuje także strategii realizacji tej polityki. Dwa główne cele polityki ROW nie są osiągane w sposób zrównoważony. Aby temu zaradzić, Komisja powinna współpracować z państwami członkowskimi na rzecz poprawy skuteczności tej polityki. Objaśnianie celów i opracowanie zasad skutecznego ukierunkowania pomocy stanowią istotne elementy w tym zakresie (patrz: pkt 64–69). |
| --- | --- |

VII.

Trybunał stwierdził, że nie da się ocenić, czy inwestycje w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich są skuteczne. Cele są zbyt ogólne, brakuje także strategii realizacji tej polityki. Dwa główne cele polityki ROW nie są osiągane w sposób zrównoważony. Aby temu zaradzić, Komisja powinna współpracować z państwami członkowskimi na rzecz poprawy skuteczności tej polityki. Objaśnianie celów i opracowanie zasad skutecznego ukierunkowania pomocy stanowią istotne elementy w tym zakresie (patrz: pkt 64–69).

WSTĘP

Wprowadzenie

| 1. | Finansowe znaczenie rozwoju obszarów wiejskich w budżecie UE jest wysokie. Wkład UE w rozwój obszarów wiejskich na lata 2000–2006 wynosi ponad 60 mld euro. W budżecie na okres programowania 2007–2013 proponuje się zwiększyć te środki do prawie 70 mld euro. Należy do tego dodać kilka miliardów euro pochodzących z „modulacji” — transferu kwot z bezpośrednich dopłat rolnych do rozwoju obszarów wiejskich (1). |
| --- | --- |

1.

Finansowe znaczenie rozwoju obszarów wiejskich w budżecie UE jest wysokie. Wkład UE w rozwój obszarów wiejskich na lata 2000–2006 wynosi ponad 60 mld euro. W budżecie na okres programowania 2007–2013 proponuje się zwiększyć te środki do prawie 70 mld euro. Należy do tego dodać kilka miliardów euro pochodzących z „modulacji” — transferu kwot z bezpośrednich dopłat rolnych do rozwoju obszarów wiejskich (1).

| 2. | Obszary wiejskie obejmują dużą część terytorium i ludności UE. W porównaniu z obszarami miejskimi na obszarach wiejskich PKB na mieszkańca jest średnio o jedną trzecią niższy, gęstość zaludnienia około dziesięć razy mniejsza, a zatrudnienie w sektorze rolnym około dziesięć razy większe. Obszary wiejskie są z reguły bardziej oddalone, posiadają gorszą infrastrukturę i mniej rozwinięty sektor podstawowych usług; stoją one także w obliczu poważnych problemów, takich jak wyludnienie oraz niedobór możliwości gospodarczych. |
| --- | --- |

2.

Obszary wiejskie obejmują dużą część terytorium i ludności UE. W porównaniu z obszarami miejskimi na obszarach wiejskich PKB na mieszkańca jest średnio o jedną trzecią niższy, gęstość zaludnienia około dziesięć razy mniejsza, a zatrudnienie w sektorze rolnym około dziesięć razy większe. Obszary wiejskie są z reguły bardziej oddalone, posiadają gorszą infrastrukturę i mniej rozwinięty sektor podstawowych usług; stoją one także w obliczu poważnych problemów, takich jak wyludnienie oraz niedobór możliwości gospodarczych.

| 3. | Niniejsze sprawozdanie specjalne przedstawia uwagi dotyczące następujących działań określonych w rozporządzeniu w sprawie rozwoju obszarów wiejskich (2): „inwestowanie w gospodarstwa rolne”, „poprawa przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych”, „wspieranie dostosowania i rozwoju obszarów wiejskich”. Obejmują one około 40 % dostępnego budżetu. W ramach tych działań można finansować szeroką gamę projektów, które na potrzeby niniejszej kontroli są nazywane inwestycjami w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. Inne znaczące działania w ramach rozwoju obszarów wiejskich, takie jak działania rolno-środowiskowe, w zakresie ONW (obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania) i leśnictwa, których celem także jest rozwiązywanie problemów obszarów wiejskich, zostały ujęte w poprzednich sprawozdaniach (3). |
| --- | --- |

3.

Niniejsze sprawozdanie specjalne przedstawia uwagi dotyczące następujących działań określonych w rozporządzeniu w sprawie rozwoju obszarów wiejskich (2): „inwestowanie w gospodarstwa rolne”, „poprawa przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych”, „wspieranie dostosowania i rozwoju obszarów wiejskich”. Obejmują one około 40 % dostępnego budżetu. W ramach tych działań można finansować szeroką gamę projektów, które na potrzeby niniejszej kontroli są nazywane inwestycjami w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. Inne znaczące działania w ramach rozwoju obszarów wiejskich, takie jak działania rolno-środowiskowe, w zakresie ONW (obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania) i leśnictwa, których celem także jest rozwiązywanie problemów obszarów wiejskich, zostały ujęte w poprzednich sprawozdaniach (3).

Opis inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich

Podstawy prawne

| 4. | Przed 2000 rokiem działania inwestycyjne były częścią funduszy strukturalnych, a ich cele i warunki były określone specjalnymi rozporządzeniami. Inwestycje w gospodarstwa rolne oraz poprawa przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych miały wspierać sektor rolny w UE, podczas gdy działania wspierające dostosowanie i rozwój obszarów wiejskich miały zaradzić szczególnym problemom na tych obszarach. |
| --- | --- |

4.

Przed 2000 rokiem działania inwestycyjne były częścią funduszy strukturalnych, a ich cele i warunki były określone specjalnymi rozporządzeniami. Inwestycje w gospodarstwa rolne oraz poprawa przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych miały wspierać sektor rolny w UE, podczas gdy działania wspierające dostosowanie i rozwój obszarów wiejskich miały zaradzić szczególnym problemom na tych obszarach.

| 5. | Od roku 2000 rozwój obszarów wiejskich stał się „drugim filarem WPR” (4). Stało się tak dzięki połączeniu w jednym rozporządzeniu działań inwestycyjnych z różnymi innymi działaniami. Utrzymując cele funduszy strukturalnych, do polityki tej włączono cele WPR. Od tego momentu, po ustanowieniu kilku warunków, wszystkie działania były realizowane na terenie całej UE. Spowodowało to decentralizację polityki, dając państwom członkowskim szersze możliwości finansowania priorytetów krajowych i regionalnych. |
| --- | --- |

5.

Od roku 2000 rozwój obszarów wiejskich stał się „drugim filarem WPR” (4). Stało się tak dzięki połączeniu w jednym rozporządzeniu działań inwestycyjnych z różnymi innymi działaniami. Utrzymując cele funduszy strukturalnych, do polityki tej włączono cele WPR. Od tego momentu, po ustanowieniu kilku warunków, wszystkie działania były realizowane na terenie całej UE. Spowodowało to decentralizację polityki, dając państwom członkowskim szersze możliwości finansowania priorytetów krajowych i regionalnych.

Cele

| 6. | Na poziomie globalnym rozporządzenie ustanawia dwa cele. Pierwszy odnosi się do sektora rolnego i może być określony w skrócie jako poprawa konkurencyjności rolnej i zrównoważone gospodarowanie gruntami. Drugi dotyczy dostosowań strukturalnych regionów opóźnionych w rozwoju lub borykających się z innymi problemami strukturalnymi. Tabela 1 przedstawia szczegółowy opis tych celów. |
| --- | --- |

6.

Na poziomie globalnym rozporządzenie ustanawia dwa cele. Pierwszy odnosi się do sektora rolnego i może być określony w skrócie jako poprawa konkurencyjności rolnej i zrównoważone gospodarowanie gruntami. Drugi dotyczy dostosowań strukturalnych regionów opóźnionych w rozwoju lub borykających się z innymi problemami strukturalnymi. Tabela 1 przedstawia szczegółowy opis tych celów.

Tabela 1

Cele określone w rozporządzeniu w sprawie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie działań inwestycyjnych w ROW

| OGÓLNE CELE WSZYSTKICH DZIAŁAŃ W ROW (5) |
| --- |
| Działania na rzecz rozwoju rolnictwa:






  — | będą towarzyszyć innym instrumentom wspólnej polityki rolnej oraz je uzupełniać i mieć przez to udział w osiąganiu następujących celów:






  a) | zwiększenia wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej; |

OGÓLNE CELE WSZYSTKICH DZIAŁAŃ W ROW (5)

Działania na rzecz rozwoju rolnictwa:

—

będą towarzyszyć innym instrumentom wspólnej polityki rolnej oraz je uzupełniać i mieć przez to udział w osiąganiu następujących celów:

a)

zwiększenia wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej;

| b) | zapewnienia w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie; |
| --- | --- |

b)

zapewnienia w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie;

| c) | stabilizacji rynków; |
| --- | --- |

c)

stabilizacji rynków;

| d) | zagwarantowania bezpieczeństwa dostaw; |
| --- | --- |

d)

zagwarantowania bezpieczeństwa dostaw;

| e) | zapewnienia rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów, |
| --- | --- |

e)

zapewnienia rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów,

| — | są zintegrowane z działaniami promującymi rozwój i dostosowanie strukturalne regionów opóźnionych w rozwoju oraz towarzyszą działaniom wspierającym gospodarcze i społeczne przekształcenie obszarów stojących w obliczu trudności strukturalnych w danych regionach, uwzględniając następujący szczególny cel: w celu wspierania harmonijnego rozwoju całej Wspólnoty, rozwija ona i prowadzi działania służące wzmocnieniu jej spójności gospodarczej i społecznej. W szczególności Wspólnota zmierza do zmniejszenia dysproporcji w poziomach rozwoju różnych regionów oraz zacofania regionów lub wysp najmniej uprzywilejowanych, w tym stref wiejskich. |
| --- | --- |

—

są zintegrowane z działaniami promującymi rozwój i dostosowanie strukturalne regionów opóźnionych w rozwoju oraz towarzyszą działaniom wspierającym gospodarcze i społeczne przekształcenie obszarów stojących w obliczu trudności strukturalnych w danych regionach, uwzględniając następujący szczególny cel: w celu wspierania harmonijnego rozwoju całej Wspólnoty, rozwija ona i prowadzi działania służące wzmocnieniu jej spójności gospodarczej i społecznej. W szczególności Wspólnota zmierza do zmniejszenia dysproporcji w poziomach rozwoju różnych regionów oraz zacofania regionów lub wysp najmniej uprzywilejowanych, w tym stref wiejskich.

SZCZEGÓŁOWE CELE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W ROW (6)

Inwestowanie w gospodarstwa rolne

Poprawa przetwórstwa i wprowadzenia do obrotu produktów rolnych

Artykuł 33

| 1. | Zmniejszenie kosztów produkcji |
| --- | --- |

1.

Zmniejszenie kosztów produkcji

| 2. | Poprawa i przebazowanie produkcji |
| --- | --- |

2.

Poprawa i przebazowanie produkcji

| 3. | Poprawa jakości |
| --- | --- |

3.

Poprawa jakości

| 4. | Zachowanie i poprawa środowiska naturalnego, warunków higienicznych oraz warunków utrzymania zwierząt |
| --- | --- |

4.

Zachowanie i poprawa środowiska naturalnego, warunków higienicznych oraz warunków utrzymania zwierząt

| 5. | Wspieranie zróżnicowania działalności gospodarstw rolnych |
| --- | --- |

5.

Wspieranie zróżnicowania działalności gospodarstw rolnych

| 1. | Zorientowanie produkcji zgodnie z przewidywalnymi trendami rynkowymi lub zachęcenie rozwinięcia nowych rynków zbytu na produkty rolne |
| --- | --- |

1.

Zorientowanie produkcji zgodnie z przewidywalnymi trendami rynkowymi lub zachęcenie rozwinięcia nowych rynków zbytu na produkty rolne

| 2. | Poprawa lub racjonalizacja kanałów wprowadzających do obrotu lub procedur przetwórczych |
| --- | --- |

2.

Poprawa lub racjonalizacja kanałów wprowadzających do obrotu lub procedur przetwórczych

| 3. | Poprawa przedstawienia i przygotowania produktów albo zachęcenie do lepszego wykorzystania lub zlikwidowania produktów ubocznych lub odpadów |
| --- | --- |

3.

Poprawa przedstawienia i przygotowania produktów albo zachęcenie do lepszego wykorzystania lub zlikwidowania produktów ubocznych lub odpadów

| 4. | Zastosowanie nowych technologii |
| --- | --- |

4.

Zastosowanie nowych technologii

| 5. | Uprzywilejowanie innowacyjnych inwestycji |
| --- | --- |

5.

Uprzywilejowanie innowacyjnych inwestycji

| 6. | Poprawa i monitorowanie jakości |
| --- | --- |

6.

Poprawa i monitorowanie jakości

| 7. | Poprawa i monitorowanie warunków zdrowotnych |
| --- | --- |

7.

Poprawa i monitorowanie warunków zdrowotnych

| 8. | Ochrona środowiska |
| --- | --- |

8.

Ochrona środowiska

Brak szczegółowych celów

| 7. | Rozporządzenie ustanawia również szczegółowe cele dla dwóch działań inwestycyjnych, które także zostały przedstawione w tabeli 1. Inwestycje w gospodarstwa rolne przyczyniają się do poprawy dochodów z rolnictwa oraz do poprawy warunków życia, pracy i produkcji. Inwestycje mające na celu poprawę przetwórstwa i obrotu produktami rolnymi skutkują zwiększeniem konkurencyjności i dodaniem wartości do produktów. |
| --- | --- |

7.

Rozporządzenie ustanawia również szczegółowe cele dla dwóch działań inwestycyjnych, które także zostały przedstawione w tabeli 1. Inwestycje w gospodarstwa rolne przyczyniają się do poprawy dochodów z rolnictwa oraz do poprawy warunków życia, pracy i produkcji. Inwestycje mające na celu poprawę przetwórstwa i obrotu produktami rolnymi skutkują zwiększeniem konkurencyjności i dodaniem wartości do produktów.

| 8. | Inwestycje zmierzające do wspierania dostosowania i rozwoju obszarów wiejskich są określane numerem artykułu w rozporządzeniu, który się do nich odnosi: „artykuł 33”. Artykuł ten określa, że wsparcie zostaje udzielone na działania, które odnoszą się do działalności rolniczej i jej przekształcania, oraz do działalności wiejskiej, której nie dotyczą inne środki. W artykule tym znajduje się też lista elementów ujętych w kolejnych tiret (które w niniejszym sprawozdaniu również określone są jako działania), co do których brak szczegółowego opisu oraz szczegółowych celów. W konsekwencji w ramach tych działań można udzielić wsparcia wielu różnym projektom. |
| --- | --- |

8.

Inwestycje zmierzające do wspierania dostosowania i rozwoju obszarów wiejskich są określane numerem artykułu w rozporządzeniu, który się do nich odnosi: „artykuł 33”. Artykuł ten określa, że wsparcie zostaje udzielone na działania, które odnoszą się do działalności rolniczej i jej przekształcania, oraz do działalności wiejskiej, której nie dotyczą inne środki. W artykule tym znajduje się też lista elementów ujętych w kolejnych tiret (które w niniejszym sprawozdaniu również określone są jako działania), co do których brak szczegółowego opisu oraz szczegółowych celów. W konsekwencji w ramach tych działań można udzielić wsparcia wielu różnym projektom.

Realizacja

| 9. | Komisja i państwa członkowskie wspólnie odpowiadają za zarządzanie i realizację działań inwestycyjnych w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. W praktyce oznacza to, że państwa członkowskie określają w swoich programach strategię i warunki kwalifikowalności, zatwierdzają i sprawdzają projekty, wypłacają środki beneficjentom i składają Komisji sprawozdanie. Komisja jest odpowiedzialna za dopilnowanie, by programy, ich realizacja i systemy sprawozdawczości były zgodne z wymogami prawnymi. |
| --- | --- |

9.

Komisja i państwa członkowskie wspólnie odpowiadają za zarządzanie i realizację działań inwestycyjnych w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. W praktyce oznacza to, że państwa członkowskie określają w swoich programach strategię i warunki kwalifikowalności, zatwierdzają i sprawdzają projekty, wypłacają środki beneficjentom i składają Komisji sprawozdanie. Komisja jest odpowiedzialna za dopilnowanie, by programy, ich realizacja i systemy sprawozdawczości były zgodne z wymogami prawnymi.

| 10. | Potencjalni beneficjenci (rolnicy, przedsiębiorstwa przetwarzające i wprowadzające produkty do obrotu, władze lokalne) składają wniosek do organu wdrażającego danego państwa członkowskiego. Jeżeli projekt spełnia wymagania (warunki kwalifikowalności, dostępny budżet oraz czasem kryteria rankingu i wyboru), jest on zatwierdzany i może być realizowany przez beneficjenta. Po zakończeniu projektu beneficjent zwraca się do agencji płatniczej państwa członkowskiego z wnioskiem o zwrot kosztów. Agencja płatnicza okresowo prosi Komisję o zwrot poniesionych kosztów. |
| --- | --- |

10.

Potencjalni beneficjenci (rolnicy, przedsiębiorstwa przetwarzające i wprowadzające produkty do obrotu, władze lokalne) składają wniosek do organu wdrażającego danego państwa członkowskiego. Jeżeli projekt spełnia wymagania (warunki kwalifikowalności, dostępny budżet oraz czasem kryteria rankingu i wyboru), jest on zatwierdzany i może być realizowany przez beneficjenta. Po zakończeniu projektu beneficjent zwraca się do agencji płatniczej państwa członkowskiego z wnioskiem o zwrot kosztów. Agencja płatnicza okresowo prosi Komisję o zwrot poniesionych kosztów.

Zakres kontroli i podejście kontrolne

Pytania kontrolne

| 11. | Trybunał zdecydował się przeprowadzić kontrolę wykonania zadań, koncentrując się na skuteczności w zakresie okresu programowania na lata 2000–2006. Zasada skuteczności opiera się na realizacji celów oraz osiąganiu zaplanowanych rezultatów. |
| --- | --- |

11.

Trybunał zdecydował się przeprowadzić kontrolę wykonania zadań, koncentrując się na skuteczności w zakresie okresu programowania na lata 2000–2006. Zasada skuteczności opiera się na realizacji celów oraz osiąganiu zaplanowanych rezultatów.

| 12. | Kluczowymi elementami są planowanie, realizacja, uzyskane produkty oraz monitoring i ocena. Rysunek 1 przedstawia te elementy i związki między nimi: |
| --- | --- |

12.

Kluczowymi elementami są planowanie, realizacja, uzyskane produkty oraz monitoring i ocena. Rysunek 1 przedstawia te elementy i związki między nimi:

Image

| 13. | Celem kontroli było stwierdzenie, do jakiego stopnia inwestycje w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich skutecznie rozwiązują problemy obszarów wiejskich. W oparciu o cztery kluczowe elementy przedstawione powyżej starano się odpowiedzieć na następujące pytania:






  a) | Czy UE posiada jasną strategię i spójne podejście do polityki rozwoju obszarów wiejskich oraz czy są one odpowiednio określone w programach państw członkowskich? |
| --- | --- | --- |

13.

Celem kontroli było stwierdzenie, do jakiego stopnia inwestycje w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich skutecznie rozwiązują problemy obszarów wiejskich. W oparciu o cztery kluczowe elementy przedstawione powyżej starano się odpowiedzieć na następujące pytania:

a)

Czy UE posiada jasną strategię i spójne podejście do polityki rozwoju obszarów wiejskich oraz czy są one odpowiednio określone w programach państw członkowskich?

| b) | Czy projekty otrzymujące finansowanie UE są wybierane w oparciu o kryteria, które najlepiej uwzględniają potrzeby obszarów wiejskich? |
| --- | --- |

b)

Czy projekty otrzymujące finansowanie UE są wybierane w oparciu o kryteria, które najlepiej uwzględniają potrzeby obszarów wiejskich?

| c) | Czy projekty są realizowane na obszarach wiejskich i jakie jest ich oddziaływanie? |
| --- | --- |

c)

Czy projekty są realizowane na obszarach wiejskich i jakie jest ich oddziaływanie?

| d) | Czy produkty, rezultaty i oddziaływanie są odpowiednio monitorowane i oceniane? |
| --- | --- |

d)

Czy produkty, rezultaty i oddziaływanie są odpowiednio monitorowane i oceniane?

Podejście kontrolne

| 14. | Kontrola została przeprowadzona między styczniem a grudniem 2005 r. i polegała na zgromadzeniu dowodów kontroli na podstawie:






  a) | analizy podstaw prawnych, dokumentów dotyczących polityki, badań, dokumentów dotyczących programowania oraz analizy sprawozdań z monitoringu i oceny; |
| --- | --- | --- |

14.

Kontrola została przeprowadzona między styczniem a grudniem 2005 r. i polegała na zgromadzeniu dowodów kontroli na podstawie:

a)

analizy podstaw prawnych, dokumentów dotyczących polityki, badań, dokumentów dotyczących programowania oraz analizy sprawozdań z monitoringu i oceny;

| b) | badania wybranych losowo 300 projektów EFOGR z okresu programowania 2000–2006 w celu uzyskania reprezentatywnego obrazu lokalizacji inwestycji oraz problemów społeczno-gospodarczych, z jakimi boryka się dany obszar; |
| --- | --- |

b)

badania wybranych losowo 300 projektów EFOGR z okresu programowania 2000–2006 w celu uzyskania reprezentatywnego obrazu lokalizacji inwestycji oraz problemów społeczno-gospodarczych, z jakimi boryka się dany obszar;

| c) | dziewięciu wizyt kontrolnych w państwach członkowskich, które w grupie wybranych 300 projektów otrzymały najwięcej środków. Skontrolowało 31 projektów, koncentrując się na najistotniejszych działaniach pod względem finansowym. Lista tych projektów i danych działań została przedstawiona w załączniku I. Trzydzieści jeden projektów wybrano uznaniowo, w celu uwzględnienia projektów na obszarach wiejskich o różnym stopniu występowania cech obszaru wiejskiego. Celem było również znalezienie przykładów dobrych praktyk. |
| --- | --- |

c)

dziewięciu wizyt kontrolnych w państwach członkowskich, które w grupie wybranych 300 projektów otrzymały najwięcej środków. Skontrolowało 31 projektów, koncentrując się na najistotniejszych działaniach pod względem finansowym. Lista tych projektów i danych działań została przedstawiona w załączniku I. Trzydzieści jeden projektów wybrano uznaniowo, w celu uwzględnienia projektów na obszarach wiejskich o różnym stopniu występowania cech obszaru wiejskiego. Celem było również znalezienie przykładów dobrych praktyk.

| 15. | Między państwami członkowskimi wybranymi do kontroli na miejscu na podstawie ich rozmiaru w próbie losowej znalazły się: poza regionami Celu 1 (7): Francja (krajowy PROW), Niemcy (Dolna Saksonia), Włochy (Emilia-Romania), Niderlandy (krajowy PROW) i Hiszpania (Katalonia); wśród regionów Celu 1: Niemcy (Brandenburgia), Włochy (Kampania), Portugalia (Lizbona i Dolina Tagu) i Hiszpania (krajowy PO). Wizyty miały miejsce między czerwcem a październikiem 2005 r. |
| --- | --- |

15.

Między państwami członkowskimi wybranymi do kontroli na miejscu na podstawie ich rozmiaru w próbie losowej znalazły się: poza regionami Celu 1 (7): Francja (krajowy PROW), Niemcy (Dolna Saksonia), Włochy (Emilia-Romania), Niderlandy (krajowy PROW) i Hiszpania (Katalonia); wśród regionów Celu 1: Niemcy (Brandenburgia), Włochy (Kampania), Portugalia (Lizbona i Dolina Tagu) i Hiszpania (krajowy PO). Wizyty miały miejsce między czerwcem a październikiem 2005 r.

UWAGI

Pytanie kontrolne 1: Czy UE posiada jasną strategię i spójne podejście do polityki rozwoju obszarów wiejskich oraz czy są one odpowiednio określone w programach państw członkowskich?

Jasna strategia

Uwaga 1Elastyczność rozporządzenia (ogólne cele, brak priorytetów) oraz brak jasnej strategii w programach państw członkowskich doprowadziły do sytuacji, w której nie jest jasne, na jakie cele przeznaczane są fundusze.

| 16. | Rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich ma na celu, z jednej strony, pomoc w osiąganiu celów WPR oraz, z drugiej strony, przyczynienie się do spójności gospodarczej i społecznej (patrz: pkt 6). Aby te cele osiągnąć, rozporządzenie określa szereg działań. Dla kilku z nich określone są szczegółowe cele, podczas gdy dla innych takich celów brak (patrz: tabela 1). Działania te są kombinacją wsparcia na poprawę konkurencyjności rolnej, poprawę środowiska i wsparcia dla obszarów wiejskich. Rozporządzenie nie określa, jakie działanie powinno zostać wykorzystane do osiągnięcia jakiego celu, ani też w jakim stopniu cele powinny zostać osiągnięte. |
| --- | --- |

16.

Rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich ma na celu, z jednej strony, pomoc w osiąganiu celów WPR oraz, z drugiej strony, przyczynienie się do spójności gospodarczej i społecznej (patrz: pkt 6). Aby te cele osiągnąć, rozporządzenie określa szereg działań. Dla kilku z nich określone są szczegółowe cele, podczas gdy dla innych takich celów brak (patrz: tabela 1). Działania te są kombinacją wsparcia na poprawę konkurencyjności rolnej, poprawę środowiska i wsparcia dla obszarów wiejskich. Rozporządzenie nie określa, jakie działanie powinno zostać wykorzystane do osiągnięcia jakiego celu, ani też w jakim stopniu cele powinny zostać osiągnięte.

| 17. | Rozporządzenie określa działania inwestycyjne w sposób elastyczny, gdyż, aby otrzymać wsparcie, trzeba spełnić niewiele warunków. Ponadto działania mogą przyczyniać się do osiągnięcia wszystkich celów ogólnych. |
| --- | --- |

17.

Rozporządzenie określa działania inwestycyjne w sposób elastyczny, gdyż, aby otrzymać wsparcie, trzeba spełnić niewiele warunków. Ponadto działania mogą przyczyniać się do osiągnięcia wszystkich celów ogólnych.

| 18. | W przypadku dziewięciu skontrolowanych programów państw członkowskich Trybunał uznał, że brakowało jasnej strategii. Niektóre programy nie określają w sposób wyraźny celów, które mają osiągnąć, i w jakim stopniu dane działanie ma w tym pomóc. Inne programy ustanawiają cele, lecz realizują działania, które osiągają inne cele. Sprawia to, że decyzje w zakresie tej polityki nie są przejrzyste: nie jest jasne, ile pieniędzy wykorzystuje się na jaki cel. Ramka 1 przedstawia przykłady takiej sytuacji.

  Ramka 1To samo działanie, różne celeJedno z działań w hiszpańskim programie poprawy struktur rolnych na obszarach Celu 1 polega na inwestowaniu w gospodarstwa rolne. Celem określonym w programie jest zwiększenie dochodów rolnych oraz poprawa warunków życia, pracy i produkcji. Jednakże kontrola wykazała, że faktycznie osiągnięte cele różniły się w zależności od miejsca inwestycji. W obszarach rolnictwa produkcyjnego działanie to pomaga osiągnąć cel poprawy konkurencyjności rolnej. Jednakże na obszarach górskich działanie to oferuje wsparcie małym i niekonkurencyjnym gospodarstwom, mając na uwadze stabilizację ludności rolniczej. Program ten nie przyznaje określonych środków na te różne cele. Nie istnieją określone cele szczegółowe dla tych dwóch różnych celów tego działania; brak także monitorowania, ile pieniędzy wydaje się na dane cele lub w każdym z różnych rodzajów obszarów.Działanie gospodarowanie zasobami wodnymi i reparcelacja stanowi 70 % wkładu EFOGR do portugalskiego programu „Lizbona i Dolina Tagu”. Celem tego programu jest „rozwój nowoczesnego i konkurencyjnego rolnictwa jako kluczowego elementu rozwoju obszarów wiejskich”. Kontrola wykazała jednak, że działanie wspiera modernizację systemów irygacyjnych na obszarach żyznych, jak również budowę nowych systemów irygacyjnych uzupełnionych o reparcelację i infrastrukturę na obszarach o słabej strukturze rolniczej (bardzo małe działki, przestarzałe systemy irygacyjne). Działanie to ma dwa różne cele: zwiększenie konkurencyjności obszarów o wysokiej intensywności produkcji oraz pobudzenie działalności rolniczej na obszarach wiejskich zagrożonych porzuceniem działalności rolniczej. Program nie określa, w jakim stopniu działanie uwzględnia każdy z tych celów. Pojedynczy projekt mający miejsce w gęsto zaludnionym obszarze pochłonął 29 % całego wkładu EFOGR do programu.Niejasne celeZa reparcelację ogólnie uważa się ponowne rozplanowanie działek w celu poprawy struktur rolnych, a tym samym żywotności ekonomicznej gospodarstw. W ramach niderlandzkiego PROW ten element art. 33 jest najistotniejszym działaniem pod względem finansowym. Brak szczegółowego opisu w rozporządzeniu w sprawie rozwoju obszarów wiejskich umożliwia Niderlandom stosowanie przepisów tego tiret do kupowania przez państwo ziemi na cele rozwoju przyrody. Zatwierdzony PROW Komisji pokazuje, że z kwoty przeznaczonej na działanie ujęte w tym tiret 87 mln euro powinno wspierać cel zrównoważonego rolnictwa, a 16 mln euro cel dotyczący przyrody i krajobrazu. Jednakże kontrola Trybunału wykazała, że w rzeczywistości 86 % funduszy za główny cel stawiało rozwój przyrody, a jedynie 14 % zrównoważone rolnictwo. Elastyczność rozporządzenia umożliwia taką sytuację. Skutkiem tego jest polityka, w której nie wiadomo, na jaki cel zostały przeznaczone fundusze. |
| --- | --- |

18.

W przypadku dziewięciu skontrolowanych programów państw członkowskich Trybunał uznał, że brakowało jasnej strategii. Niektóre programy nie określają w sposób wyraźny celów, które mają osiągnąć, i w jakim stopniu dane działanie ma w tym pomóc. Inne programy ustanawiają cele, lecz realizują działania, które osiągają inne cele. Sprawia to, że decyzje w zakresie tej polityki nie są przejrzyste: nie jest jasne, ile pieniędzy wykorzystuje się na jaki cel. Ramka 1 przedstawia przykłady takiej sytuacji.

Ramka 1To samo działanie, różne celeJedno z działań w hiszpańskim programie poprawy struktur rolnych na obszarach Celu 1 polega na inwestowaniu w gospodarstwa rolne. Celem określonym w programie jest zwiększenie dochodów rolnych oraz poprawa warunków życia, pracy i produkcji. Jednakże kontrola wykazała, że faktycznie osiągnięte cele różniły się w zależności od miejsca inwestycji. W obszarach rolnictwa produkcyjnego działanie to pomaga osiągnąć cel poprawy konkurencyjności rolnej. Jednakże na obszarach górskich działanie to oferuje wsparcie małym i niekonkurencyjnym gospodarstwom, mając na uwadze stabilizację ludności rolniczej. Program ten nie przyznaje określonych środków na te różne cele. Nie istnieją określone cele szczegółowe dla tych dwóch różnych celów tego działania; brak także monitorowania, ile pieniędzy wydaje się na dane cele lub w każdym z różnych rodzajów obszarów.Działanie gospodarowanie zasobami wodnymi i reparcelacja stanowi 70 % wkładu EFOGR do portugalskiego programu „Lizbona i Dolina Tagu”. Celem tego programu jest „rozwój nowoczesnego i konkurencyjnego rolnictwa jako kluczowego elementu rozwoju obszarów wiejskich”. Kontrola wykazała jednak, że działanie wspiera modernizację systemów irygacyjnych na obszarach żyznych, jak również budowę nowych systemów irygacyjnych uzupełnionych o reparcelację i infrastrukturę na obszarach o słabej strukturze rolniczej (bardzo małe działki, przestarzałe systemy irygacyjne). Działanie to ma dwa różne cele: zwiększenie konkurencyjności obszarów o wysokiej intensywności produkcji oraz pobudzenie działalności rolniczej na obszarach wiejskich zagrożonych porzuceniem działalności rolniczej. Program nie określa, w jakim stopniu działanie uwzględnia każdy z tych celów. Pojedynczy projekt mający miejsce w gęsto zaludnionym obszarze pochłonął 29 % całego wkładu EFOGR do programu.Niejasne celeZa reparcelację ogólnie uważa się ponowne rozplanowanie działek w celu poprawy struktur rolnych, a tym samym żywotności ekonomicznej gospodarstw. W ramach niderlandzkiego PROW ten element art. 33 jest najistotniejszym działaniem pod względem finansowym. Brak szczegółowego opisu w rozporządzeniu w sprawie rozwoju obszarów wiejskich umożliwia Niderlandom stosowanie przepisów tego tiret do kupowania przez państwo ziemi na cele rozwoju przyrody. Zatwierdzony PROW Komisji pokazuje, że z kwoty przeznaczonej na działanie ujęte w tym tiret 87 mln euro powinno wspierać cel zrównoważonego rolnictwa, a 16 mln euro cel dotyczący przyrody i krajobrazu. Jednakże kontrola Trybunału wykazała, że w rzeczywistości 86 % funduszy za główny cel stawiało rozwój przyrody, a jedynie 14 % zrównoważone rolnictwo. Elastyczność rozporządzenia umożliwia taką sytuację. Skutkiem tego jest polityka, w której nie wiadomo, na jaki cel zostały przeznaczone fundusze.

Spójne podejście do rozwoju obszarów wiejskich

Uwaga 2Programy państw członkowskich dotyczą głównie sektora rolnego i nie uwzględniają w stopniu wystarczającym charakterystyki wspieranego obszaru geograficznego.

| 19. | Na poziomie państw członkowskich, w ramach ogólnych celów określonych w art. 33, 158 i 160 Traktatu, wyszczególnia się dwie potrzeby. Po pierwsze, istnieje konieczność rozwiązania problemów strukturalnych, zmniejszania różnic w dochodach między obszarami miejskimi i wiejskimi, zmniejszania bezrobocia na wsi, poprawy konkurencyjności sektora rolniczego i promowania szerszych możliwości ekonomicznych na obszarach wiejskich. Ponadto z powodu zagrożenia żywotności wielu gmin wiejskich spowodowanego niedoborem możliwości ekonomicznych istnieje potrzeba utrzymania rentowności gmin lokalnych, wspierania nowych działań i ułatwiania dostarczania usług rolniczych. Oprócz tego państwa członkowskie stoją przed wieloma różnymi wyzwaniami, takimi jak zwiększona świadomość jakości produktu, dobrostan zwierząt, kwestie ochrony środowiska. |
| --- | --- |

19.

Na poziomie państw członkowskich, w ramach ogólnych celów określonych w art. 33, 158 i 160 Traktatu, wyszczególnia się dwie potrzeby. Po pierwsze, istnieje konieczność rozwiązania problemów strukturalnych, zmniejszania różnic w dochodach między obszarami miejskimi i wiejskimi, zmniejszania bezrobocia na wsi, poprawy konkurencyjności sektora rolniczego i promowania szerszych możliwości ekonomicznych na obszarach wiejskich. Ponadto z powodu zagrożenia żywotności wielu gmin wiejskich spowodowanego niedoborem możliwości ekonomicznych istnieje potrzeba utrzymania rentowności gmin lokalnych, wspierania nowych działań i ułatwiania dostarczania usług rolniczych. Oprócz tego państwa członkowskie stoją przed wieloma różnymi wyzwaniami, takimi jak zwiększona świadomość jakości produktu, dobrostan zwierząt, kwestie ochrony środowiska.

| 20. | W celu uwzględnienia tych szerokich potrzeb opracowano różne koncepcje terytorialnego podejścia do rozwoju obszarów wiejskich. Podejście to koncentruje się na obszarze geograficznym, w oparciu o analizę społeczno-ekonomiczną i strategię, która wyraża różne aspekty rozwoju obszarów wiejskich w wyraźnym związku z innymi interwencjami w tym obszarze. Ponadto jest to podejście zintegrowane: jest ono wielosektorowe i angażuje wszystkich partnerów i zasoby w danym obszarze. Zwiększa to maksymalnie synergię w ramach jednego programu, jak również pomiędzy różnymi programami w danej strefie. |
| --- | --- |

20.

W celu uwzględnienia tych szerokich potrzeb opracowano różne koncepcje terytorialnego podejścia do rozwoju obszarów wiejskich. Podejście to koncentruje się na obszarze geograficznym, w oparciu o analizę społeczno-ekonomiczną i strategię, która wyraża różne aspekty rozwoju obszarów wiejskich w wyraźnym związku z innymi interwencjami w tym obszarze. Ponadto jest to podejście zintegrowane: jest ono wielosektorowe i angażuje wszystkich partnerów i zasoby w danym obszarze. Zwiększa to maksymalnie synergię w ramach jednego programu, jak również pomiędzy różnymi programami w danej strefie.

| 21. | Niezależne oceny dotyczące rozwoju obszarów wiejskich przygotowywane przez Komisję zalecają podejście terytorialne (8). W swoim trzecim sprawozdaniu dotyczącym spójności gospodarczej i społecznej Komisja stwierdziła, że wiele problemów obszarów wiejskich ma charakter terytorialny (9). |
| --- | --- |

21.

Niezależne oceny dotyczące rozwoju obszarów wiejskich przygotowywane przez Komisję zalecają podejście terytorialne (8). W swoim trzecim sprawozdaniu dotyczącym spójności gospodarczej i społecznej Komisja stwierdziła, że wiele problemów obszarów wiejskich ma charakter terytorialny (9).

| 22. | Dwie konferencje europejskie poświęcone rozwojowi obszarów wiejskich, w Cork (1996 r.) i Salzburgu (2003 r.) potwierdziły trafność podejścia terytorialnego. W Cork podkreślono, że „polityka rozwoju obszarów wiejskich musi być wielodyscyplinarna w teorii i wielosektorowa w praktyce oraz musi posiadać jasny wymiar terytorialny” (10). W Salzburgu stwierdzono, że „polityka rozwoju obszarów wiejskich musi służyć potrzebom szerszego społeczeństwa na obszarach wiejskich i przyczyniać się do spójności” (11). |
| --- | --- |

22.

Dwie konferencje europejskie poświęcone rozwojowi obszarów wiejskich, w Cork (1996 r.) i Salzburgu (2003 r.) potwierdziły trafność podejścia terytorialnego. W Cork podkreślono, że „polityka rozwoju obszarów wiejskich musi być wielodyscyplinarna w teorii i wielosektorowa w praktyce oraz musi posiadać jasny wymiar terytorialny” (10). W Salzburgu stwierdzono, że „polityka rozwoju obszarów wiejskich musi służyć potrzebom szerszego społeczeństwa na obszarach wiejskich i przyczyniać się do spójności” (11).

| 23. | Ponadto dostępnych jest wiele opracowań na temat terytorialnego podejścia do rozwoju obszarów wiejskich, które również zalecają to podejście. Uznane instytuty i naukowcy, w tym OECD i ESPON, w swoich opracowaniach stwierdzają, że podejście sektorowe jest mniej efektywne niż podejście terytorialne. |
| --- | --- |

23.

Ponadto dostępnych jest wiele opracowań na temat terytorialnego podejścia do rozwoju obszarów wiejskich, które również zalecają to podejście. Uznane instytuty i naukowcy, w tym OECD i ESPON, w swoich opracowaniach stwierdzają, że podejście sektorowe jest mniej efektywne niż podejście terytorialne.

| 24. | Innym podejściem jest tradycyjne, zorientowane na rolnictwo podejście „sektorowe”, koncentrujące się tylko na jednym sektorze i nieuwzględniające charakterystyki wspieranego obszaru geograficznego. Trybunał wykazał, że programy państw członkowskich stosowały w głównej mierze to właśnie podejście. Kluczowe elementy programu, takie jak szczegółowe cele, analiza SWOT, opis sytuacji i działania, są skoncentrowane na sektorze rolniczym. Programy te nie pozwoliły na efektywne ukierunkowanie geograficzne, gdyż niezbędnych elementów brakowało bądź były one niekompletne (12). |
| --- | --- |

24.

Innym podejściem jest tradycyjne, zorientowane na rolnictwo podejście „sektorowe”, koncentrujące się tylko na jednym sektorze i nieuwzględniające charakterystyki wspieranego obszaru geograficznego. Trybunał wykazał, że programy państw członkowskich stosowały w głównej mierze to właśnie podejście. Kluczowe elementy programu, takie jak szczegółowe cele, analiza SWOT, opis sytuacji i działania, są skoncentrowane na sektorze rolniczym. Programy te nie pozwoliły na efektywne ukierunkowanie geograficzne, gdyż niezbędnych elementów brakowało bądź były one niekompletne (12).

| 25. | Komisja uznaje potrzebę pobudzenia innowacji i zróżnicowania poza tradycyjnym agrobiznesem (13). Jednakże dokonana przez Trybunał analiza wydatków na rozwój obszarów wiejskich w obecnym okresie programowania pokazała, że prawie 90 % wydatków na rozwój obszarów wiejskich jest przeznaczone na sektor rolnictwa. |
| --- | --- |

25.

Komisja uznaje potrzebę pobudzenia innowacji i zróżnicowania poza tradycyjnym agrobiznesem (13). Jednakże dokonana przez Trybunał analiza wydatków na rozwój obszarów wiejskich w obecnym okresie programowania pokazała, że prawie 90 % wydatków na rozwój obszarów wiejskich jest przeznaczone na sektor rolnictwa.

| 26. | Tak silne skoncentrowanie się na rolnictwie zagraża osiągnięciu jednego z ogólnych celów rozporządzenia — zmniejszeniu różnic terytorialnych. Odpowiednie połączenie podejścia sektorowego i terytorialnego zmniejszyłoby to ryzyko. Udany przypadek integracji podejścia sektorowego z terytorialnym został znaleziony w Kampanii (ramka 2). Pokazuje on, że możliwe jest stosowanie podejścia terytorialnego w polityce rozwoju obszarów wiejskich UE.

  Ramka 2Elementy częściowego podejścia terytorialnego we włoskim programie dla KampaniiProgram Kampanii zawiera następujące elementy podejścia terytorialnego:





  — | właściwy opis i rozpoznanie terenu. Program wyróżnia dwie duże strefy mające różne problemy: obszary o intensywnym rolnictwie i „obszary wiejskie”. Obszary wiejskie są określone za pomocą różnych kryteriów, ich średnia gęstość zaludnienia wynosi 127 mieszkańców na km2 w porównaniu do 1 239 mieszkańców na km2 poza tymi strefami, a wskaźnik zatrudnienia w rolnictwie wynosi 22 %, podczas gdy na pozostałym terenie regionu wynosi on tylko 6 %, |
| --- | --- | --- |

26.

Tak silne skoncentrowanie się na rolnictwie zagraża osiągnięciu jednego z ogólnych celów rozporządzenia — zmniejszeniu różnic terytorialnych. Odpowiednie połączenie podejścia sektorowego i terytorialnego zmniejszyłoby to ryzyko. Udany przypadek integracji podejścia sektorowego z terytorialnym został znaleziony w Kampanii (ramka 2). Pokazuje on, że możliwe jest stosowanie podejścia terytorialnego w polityce rozwoju obszarów wiejskich UE.

Ramka 2Elementy częściowego podejścia terytorialnego we włoskim programie dla KampaniiProgram Kampanii zawiera następujące elementy podejścia terytorialnego:





  —

właściwy opis i rozpoznanie terenu. Program wyróżnia dwie duże strefy mające różne problemy: obszary o intensywnym rolnictwie i „obszary wiejskie”. Obszary wiejskie są określone za pomocą różnych kryteriów, ich średnia gęstość zaludnienia wynosi 127 mieszkańców na km2 w porównaniu do 1 239 mieszkańców na km2 poza tymi strefami, a wskaźnik zatrudnienia w rolnictwie wynosi 22 %, podczas gdy na pozostałym terenie regionu wynosi on tylko 6 %,

| — | działania stosowane zgodnie z podejściem sektorowym mają na celu wsparcie gospodarstw rolnych i rolnoprzemysłowych, które są ekonomicznie żywotne i przyznają priorytet inwestycjom w strefach szczególnie przystosowanych do wytwarzania podstawowych produktów każdego sektora oraz dodatkowy priorytet strefom górskim. Pochłaniają one 23 % wkładu EFOGR, |
| --- | --- |

—

działania stosowane zgodnie z podejściem sektorowym mają na celu wsparcie gospodarstw rolnych i rolnoprzemysłowych, które są ekonomicznie żywotne i przyznają priorytet inwestycjom w strefach szczególnie przystosowanych do wytwarzania podstawowych produktów każdego sektora oraz dodatkowy priorytet strefom górskim. Pochłaniają one 23 % wkładu EFOGR,

| — | cztery działania w ramach art. 33 mające zaradzić brakowi podstawowych usług i promować nową działalność, stanowiące 24 % środków EFOGR, są realizowane jedynie na obszarach wiejskich, |
| --- | --- |

—

cztery działania w ramach art. 33 mające zaradzić brakowi podstawowych usług i promować nową działalność, stanowiące 24 % środków EFOGR, są realizowane jedynie na obszarach wiejskich,

| — | pierwszeństwo mają projekty realizowane na obszarach wiejskich, a tym samym spełniające potrzeby tych obszarów oraz tworzące synergię z innymi inwestycjami na tym obszarze. |
| --- | --- |

—

pierwszeństwo mają projekty realizowane na obszarach wiejskich, a tym samym spełniające potrzeby tych obszarów oraz tworzące synergię z innymi inwestycjami na tym obszarze.

| 27. | Nowe rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich, które zacznie obowiązywać od 2007 r., będzie nadal pozwalało państwom członkowskim na przyjęcie podejścia w przeważającej mierze sektorowego ze szczególnym uwzględnieniem sektora rolnego. Nie istnieje żaden cel terytorialny zmierzający do bardziej zrównoważonego rozwoju poprzez zmniejszenie dysproporcji i unikanie różnic terytorialnych na poziomie UE-15, państwa członkowskiego czy regionalnym. |
| --- | --- |

27.

Nowe rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich, które zacznie obowiązywać od 2007 r., będzie nadal pozwalało państwom członkowskim na przyjęcie podejścia w przeważającej mierze sektorowego ze szczególnym uwzględnieniem sektora rolnego. Nie istnieje żaden cel terytorialny zmierzający do bardziej zrównoważonego rozwoju poprzez zmniejszenie dysproporcji i unikanie różnic terytorialnych na poziomie UE-15, państwa członkowskiego czy regionalnym.

| 28. | Jedynie inicjatywa „Leader”, która została ujęta w nowym rozporządzeniu, prezentuje podejście terytorialne, chociaż również niektóre działania posiadają pewne elementy tego podejścia z uwagi na ich wielosektorowy charakter. Dostępne fundusze są jednak ograniczone (minimalny wkład krajowy na rzecz wspólnotowych programów ROW w przypadku inicjatywy „Leader” wynosi 5 % dla UE i 2,5 % dla nowych państw członkowskich, a dla działań wielosektorowych 10 %). Bardziej ambitne propozycje Komisji zostały okrojone (z 15 % do 10 % na działania wielosektorowe) lub odrzucone (w przypadku inicjatywy Leader — rezerwa 3 % z budżetu ROW). Pokazuje to, że w praktyce niechętnie przechodzi się od podejścia sektorowego do podejścia terytorialnego. |
| --- | --- |

28.

Jedynie inicjatywa „Leader”, która została ujęta w nowym rozporządzeniu, prezentuje podejście terytorialne, chociaż również niektóre działania posiadają pewne elementy tego podejścia z uwagi na ich wielosektorowy charakter. Dostępne fundusze są jednak ograniczone (minimalny wkład krajowy na rzecz wspólnotowych programów ROW w przypadku inicjatywy „Leader” wynosi 5 % dla UE i 2,5 % dla nowych państw członkowskich, a dla działań wielosektorowych 10 %). Bardziej ambitne propozycje Komisji zostały okrojone (z 15 % do 10 % na działania wielosektorowe) lub odrzucone (w przypadku inicjatywy Leader — rezerwa 3 % z budżetu ROW). Pokazuje to, że w praktyce niechętnie przechodzi się od podejścia sektorowego do podejścia terytorialnego.

Pytanie kontrolne 2: Czy projekty otrzymujące finansowanie UE są wybierane w oparciu o kryteria, które najlepiej uwzględniają potrzeby obszarów wiejskich?

Warunki i procedury wyboru

Uwaga 3Brakuje ustanowionych warunków kwalifikowalności oraz procedur wyboru, które skutecznie pozwoliłyby skoncentrować fundusze na najbardziej potrzebujących obszarach geograficznych i beneficjentach.

| 29. | Zarówno skonsolidowany Traktat, jak i rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich stosują termin „obszary wiejskie”. Artykuł 33 jest zatytułowany „Wspieranie dostosowania i rozwoju obszarów wiejskich”. Rozporządzenie nie podaje jednak definicji ani nie wymaga od państw członkowskich określenia warunków, które muszą spełnić obszary wiejskie (np. w ich planach rozwoju obszarów wiejskich). Trybunał stwierdził, że trzy ze skontrolowanych programów państw członkowskich nie zawierały definicji obszarów wiejskich, pięć z nich zawierało definicję, która nie była stosowana, a tylko jeden program (Kampania) faktycznie stosował swoją definicję obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

29.

Zarówno skonsolidowany Traktat, jak i rozporządzenie w sprawie rozwoju obszarów wiejskich stosują termin „obszary wiejskie”. Artykuł 33 jest zatytułowany „Wspieranie dostosowania i rozwoju obszarów wiejskich”. Rozporządzenie nie podaje jednak definicji ani nie wymaga od państw członkowskich określenia warunków, które muszą spełnić obszary wiejskie (np. w ich planach rozwoju obszarów wiejskich). Trybunał stwierdził, że trzy ze skontrolowanych programów państw członkowskich nie zawierały definicji obszarów wiejskich, pięć z nich zawierało definicję, która nie była stosowana, a tylko jeden program (Kampania) faktycznie stosował swoją definicję obszarów wiejskich.

| 30. | Rozporządzenie nie wymaga także od państw członkowskich dostosowania działań do potrzeb obszarów wiejskich w ich programach. Można temu zaradzić, identyfikując obszary o największych potrzebach, a następnie przyznając fundusze obszarom wiejskim według stopnia zapotrzebowania (budżety szczegółowe, zróżnicowane stawki pomocy, ograniczenie działań do pewnych obszarów itp.). |
| --- | --- |

30.

Rozporządzenie nie wymaga także od państw członkowskich dostosowania działań do potrzeb obszarów wiejskich w ich programach. Można temu zaradzić, identyfikując obszary o największych potrzebach, a następnie przyznając fundusze obszarom wiejskim według stopnia zapotrzebowania (budżety szczegółowe, zróżnicowane stawki pomocy, ograniczenie działań do pewnych obszarów itp.).

| 31. | Państwa członkowskie z reguły nie ujęły tego w swoich programach. Prawie wszystkie działania są stosowane na całym terytorium objętym programem, bez uwzględnienia zróżnicowanego stopnia potrzeb obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

31.

Państwa członkowskie z reguły nie ujęły tego w swoich programach. Prawie wszystkie działania są stosowane na całym terytorium objętym programem, bez uwzględnienia zróżnicowanego stopnia potrzeb obszarów wiejskich.

| 32. | Nawet jeżeli projekt spełnia warunki, niektóre projekty lepiej uwzględniają potrzeby obszarów wiejskich niż inne. Przykładowo, jeżeli jeden projekt inwestycyjny stworzy więcej miejsc pracy na obszarach wiejskich niż inny projekt, zakładając, że wszystkie inne kwestie są podobne, pierwszy projekt należy uznać za bardziej trafny. Ponadto dostępność funduszy jest ograniczona. Z uwagi na skuteczność fundusze powinny być przydzielane według potrzeb. |
| --- | --- |

32.

Nawet jeżeli projekt spełnia warunki, niektóre projekty lepiej uwzględniają potrzeby obszarów wiejskich niż inne. Przykładowo, jeżeli jeden projekt inwestycyjny stworzy więcej miejsc pracy na obszarach wiejskich niż inny projekt, zakładając, że wszystkie inne kwestie są podobne, pierwszy projekt należy uznać za bardziej trafny. Ponadto dostępność funduszy jest ograniczona. Z uwagi na skuteczność fundusze powinny być przydzielane według potrzeb.

| 33. | Kontrola Trybunału wykazała, że państwa członkowskie z reguły nie stosują skutecznych procedur wyboru tych projektów, które najlepiej uwzględniają potrzeby obszarów wiejskich. Niektóre państwa członkowskie zatwierdzają projekty zgodnie z zasadą „kto pierwszy, ten lepszy”. W innych przypadkach państwa członkowskie ustanowiły procedury rankingowe, które nie były stosowane lub częściowo były oparte na nieistotnych kryteriach. Tylko w 1 z 9 zbadanych programów stosowano skuteczne procedury. Przykład znajduje się w ramce 3.

  Ramka 3Przykłady nieskutecznego stosowania rankingu i wyboru projektówPoniższe przykłady pokazują kryteria, które nie są istotne w rozwiązywaniu potrzeb obszarów wiejskich:





  — | W Katalonii w zakresie działania „przetwarzanie i wprowadzanie do obrotu” przyznaje się punkty wnioskowanym projektom w zależności od okresu, który upłynął od momentu otrzymania dotacji przez beneficjenta. Kryterium to ma na celu udzielenie pomocy większej liczbie beneficjentów, a nie wybranie projektów, które najlepiej uwzględniają potrzeby obszarów wiejskich. We Francji w tym samym działaniu żadne z kryteriów wyboru nie odnosi się do miejsca inwestycji. |
| --- | --- | --- |

33.

Kontrola Trybunału wykazała, że państwa członkowskie z reguły nie stosują skutecznych procedur wyboru tych projektów, które najlepiej uwzględniają potrzeby obszarów wiejskich. Niektóre państwa członkowskie zatwierdzają projekty zgodnie z zasadą „kto pierwszy, ten lepszy”. W innych przypadkach państwa członkowskie ustanowiły procedury rankingowe, które nie były stosowane lub częściowo były oparte na nieistotnych kryteriach. Tylko w 1 z 9 zbadanych programów stosowano skuteczne procedury. Przykład znajduje się w ramce 3.

Ramka 3Przykłady nieskutecznego stosowania rankingu i wyboru projektówPoniższe przykłady pokazują kryteria, które nie są istotne w rozwiązywaniu potrzeb obszarów wiejskich:





  —

W Katalonii w zakresie działania „przetwarzanie i wprowadzanie do obrotu” przyznaje się punkty wnioskowanym projektom w zależności od okresu, który upłynął od momentu otrzymania dotacji przez beneficjenta. Kryterium to ma na celu udzielenie pomocy większej liczbie beneficjentów, a nie wybranie projektów, które najlepiej uwzględniają potrzeby obszarów wiejskich. We Francji w tym samym działaniu żadne z kryteriów wyboru nie odnosi się do miejsca inwestycji.

| — | W Dolnej Saksonii tylko jedno z pięciu kryteriów stosowanych do wyboru wsi w programie regionalnym na „odnowę wsi” obejmuje cechy wiejskie miejscowości. Jednym z tych kryteriów jest sytuacja finansowa gminy: musi ona mieć wystarczającą zdolność finansową, aby móc przeprowadzić działania szybko i skutecznie. Ukierunkowuje to dane działanie raczej do gmin na obszarach miejskich niż wiejskich, gdyż te ostatnie są zwykle finansowo słabsze. |
| --- | --- |

—

W Dolnej Saksonii tylko jedno z pięciu kryteriów stosowanych do wyboru wsi w programie regionalnym na „odnowę wsi” obejmuje cechy wiejskie miejscowości. Jednym z tych kryteriów jest sytuacja finansowa gminy: musi ona mieć wystarczającą zdolność finansową, aby móc przeprowadzić działania szybko i skutecznie. Ukierunkowuje to dane działanie raczej do gmin na obszarach miejskich niż wiejskich, gdyż te ostatnie są zwykle finansowo słabsze.

| 34. | Kontrola wykazała także, że istnieje ryzyko, że lepiej poinformowani, lepiej zorganizowani i bogatsi beneficjenci mają łatwiejszy dostęp do funduszy UE. W zakresie działań inwestycyjnych projekty otrzymujące finansowanie są składane przez osoby prywatne i gminy, które muszą współfinansować część inwestycji. Znaleziono przykłady, gdzie pomoc koncentrowała się na ekonomicznie silniejszych beneficjentach i obszarach, a nie na obszarach mających więcej cech obszarów wiejskich. Ramki 3 i 4 pokazują przypadki, gdzie różnice regionalne zwiększyły się, zamiast zmniejszyć.

  Ramka 4Koncentracja pomocy na silniejszych beneficjentach prywatnych i publicznychW Emilii-Romanii wspiera się jedynie te gospodarstwa rolne, które osiągają minimalny dochód w przeliczeniu na roczną jednostkę pracy około 10 000 euro na obszarach ONW i około 15 000 euro na obszarach innych niż ONW. 50 % gospodarstw osiąga dochód niższy niż 5 000 euro. Z reguły są to małe gospodarstwa. 12 % największych gospodarstw regionu (ponad 20 ha) otrzymało 41 % dotacji.Artykuł 33, tiret „gospodarka zasobami wodnymi wsi” stanowi najważniejsze działanie pod względem finansowym w hiszpańskim programie poprawy struktur rolnych w regionach Celu 1. Większość funduszy na to działanie (76 %) wykorzystuje się na modernizację istniejących systemów irygacyjnych. Obszary nawadniane pokrywają około 12 % całej powierzchni regionów Celu 1; są one gęściej zaludnione i bardziej konkurencyjne niż obszary nienawadniane. Ludzie osiedlają się na takich terenach, gdyż tereny nawadniane są średnio sześć razy bardziej produktywne niż tereny nienawadniane. Powoduje to, że większość funduszy koncentruje się na 12 % powierzchni obszarów będących w najbardziej uprzywilejowanej sytuacji. Jedynie niewielka część pomocy (około 20 %) trafia do obszarów określonych jako wyludnione (<38,5 mieszk./km2). |
| --- | --- |

34.

Kontrola wykazała także, że istnieje ryzyko, że lepiej poinformowani, lepiej zorganizowani i bogatsi beneficjenci mają łatwiejszy dostęp do funduszy UE. W zakresie działań inwestycyjnych projekty otrzymujące finansowanie są składane przez osoby prywatne i gminy, które muszą współfinansować część inwestycji. Znaleziono przykłady, gdzie pomoc koncentrowała się na ekonomicznie silniejszych beneficjentach i obszarach, a nie na obszarach mających więcej cech obszarów wiejskich. Ramki 3 i 4 pokazują przypadki, gdzie różnice regionalne zwiększyły się, zamiast zmniejszyć.

Ramka 4Koncentracja pomocy na silniejszych beneficjentach prywatnych i publicznychW Emilii-Romanii wspiera się jedynie te gospodarstwa rolne, które osiągają minimalny dochód w przeliczeniu na roczną jednostkę pracy około 10 000 euro na obszarach ONW i około 15 000 euro na obszarach innych niż ONW. 50 % gospodarstw osiąga dochód niższy niż 5 000 euro. Z reguły są to małe gospodarstwa. 12 % największych gospodarstw regionu (ponad 20 ha) otrzymało 41 % dotacji.Artykuł 33, tiret „gospodarka zasobami wodnymi wsi” stanowi najważniejsze działanie pod względem finansowym w hiszpańskim programie poprawy struktur rolnych w regionach Celu 1. Większość funduszy na to działanie (76 %) wykorzystuje się na modernizację istniejących systemów irygacyjnych. Obszary nawadniane pokrywają około 12 % całej powierzchni regionów Celu 1; są one gęściej zaludnione i bardziej konkurencyjne niż obszary nienawadniane. Ludzie osiedlają się na takich terenach, gdyż tereny nawadniane są średnio sześć razy bardziej produktywne niż tereny nienawadniane. Powoduje to, że większość funduszy koncentruje się na 12 % powierzchni obszarów będących w najbardziej uprzywilejowanej sytuacji. Jedynie niewielka część pomocy (około 20 %) trafia do obszarów określonych jako wyludnione (<38,5 mieszk./km2).

Efekt deadweight

Uwaga 4Brak skutecznego ukierunkowania prowadzi także do ryzyka zwiększonego efektu deadweight, co zmniejsza skuteczność pomocy.

| 35. | Efekt deadweight zachodzi, gdy inwestycja miałaby miejsce również bez udzielonej pomocy. W takich przypadkach efekty takie, jak wzrost gospodarczy firm lub stworzone miejsca pracy, i tak zostałyby osiągnięte. Wsparcie inwestycyjne jest najbardziej skuteczne, gdy w przypadku jego braku inwestycja nie byłaby prowadzona, a zamierzone efekty nie zostałyby osiągnięte. Jednakże do pewnego stopnia efekt deadweight można uważać za nieunikniony, gdyż beneficjenci muszą być gotowi do podejmowania projektów inwestycyjnych. |
| --- | --- |

35.

Efekt deadweight zachodzi, gdy inwestycja miałaby miejsce również bez udzielonej pomocy. W takich przypadkach efekty takie, jak wzrost gospodarczy firm lub stworzone miejsca pracy, i tak zostałyby osiągnięte. Wsparcie inwestycyjne jest najbardziej skuteczne, gdy w przypadku jego braku inwestycja nie byłaby prowadzona, a zamierzone efekty nie zostałyby osiągnięte. Jednakże do pewnego stopnia efekt deadweight można uważać za nieunikniony, gdyż beneficjenci muszą być gotowi do podejmowania projektów inwestycyjnych.

| 36. | Komisja przyznaje, że efekt deadweight istnieje (14). Zostało to również potwierdzone w trakcie kontroli Trybunału, a niektóre przykłady przedstawiono w ramce 5. O wysokim poziomie efektu deadweight informują także niezależne oceny.

  Ramka 5Przykłady efektu deadweightZłożono wizytę dwóm rolnikom, którzy otrzymali pomoc na projekty w ramach inwestycji w gospodarstwa rolne w Emilii-Romanii. Obydwaj rolnicy stwierdzili, że gdyby nie otrzymali pomocy publicznej, i tak dokonaliby inwestycji. Ponadto obaj rolnicy posiadali wystarczające zasoby finansowe i zdecydowali się przeprowadzić dodatkowe inwestycje (bez współfinansowania UE) w jednym przypadku o wartości 5 razy większej niż projekt, który otrzymał wsparcie, w drugim przypadku dodatkowa inwestycja kosztowała połowę kwoty, na którą opiewał wsparty projekt.W Katalonii do 2005 r. kryteria pierwszeństwa nie były stosowane w przypadku działania „poprawa przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych”, a wsparcie otrzymały wszystkie kwalifikowalne projekty. Ponieważ fundusze nie były wystarczające, aby czynić to zgodnie ze wskaźnikiem współfinansowania publicznego przewidzianego w PROW, wskaźnik ten znacznie zmniejszono, średnio do 15 %. Zwiększyło to prawdopodobieństwo efektu deadweight — beneficjenci musieli sami finansować 85 % inwestycji. W przypadku dwóch z trzech odwiedzonych przedsiębiorstw sprawozdanie finansowe za lata po ukończeniu projektu współfinansowanego przez UE pokazało, że przedsiębiorstwa te dokonały dodatkowych inwestycji na kwoty przekraczające inwestycje współfinansowane przez UE. |
| --- | --- |

36.

Komisja przyznaje, że efekt deadweight istnieje (14). Zostało to również potwierdzone w trakcie kontroli Trybunału, a niektóre przykłady przedstawiono w ramce 5. O wysokim poziomie efektu deadweight informują także niezależne oceny.

Ramka 5Przykłady efektu deadweightZłożono wizytę dwóm rolnikom, którzy otrzymali pomoc na projekty w ramach inwestycji w gospodarstwa rolne w Emilii-Romanii. Obydwaj rolnicy stwierdzili, że gdyby nie otrzymali pomocy publicznej, i tak dokonaliby inwestycji. Ponadto obaj rolnicy posiadali wystarczające zasoby finansowe i zdecydowali się przeprowadzić dodatkowe inwestycje (bez współfinansowania UE) w jednym przypadku o wartości 5 razy większej niż projekt, który otrzymał wsparcie, w drugim przypadku dodatkowa inwestycja kosztowała połowę kwoty, na którą opiewał wsparty projekt.W Katalonii do 2005 r. kryteria pierwszeństwa nie były stosowane w przypadku działania „poprawa przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych”, a wsparcie otrzymały wszystkie kwalifikowalne projekty. Ponieważ fundusze nie były wystarczające, aby czynić to zgodnie ze wskaźnikiem współfinansowania publicznego przewidzianego w PROW, wskaźnik ten znacznie zmniejszono, średnio do 15 %. Zwiększyło to prawdopodobieństwo efektu deadweight — beneficjenci musieli sami finansować 85 % inwestycji. W przypadku dwóch z trzech odwiedzonych przedsiębiorstw sprawozdanie finansowe za lata po ukończeniu projektu współfinansowanego przez UE pokazało, że przedsiębiorstwa te dokonały dodatkowych inwestycji na kwoty przekraczające inwestycje współfinansowane przez UE.

| 37. | Aby zmniejszyć ryzyko efektu deadweight, potrzebne jest lepsze ukierunkowanie pomocy. Ponadto Komisja nie poświęciła wystarczająco dużo uwagi kwestii określenia czynników, które mogą zapobiec temu efektowi. Przykładowo, efekt deadweight był większy, jeżeli inwestycji dokonywały większe przedsiębiorstwa, ale mniejszy w przypadku inwestycji przyjaznych dla środowiska. Czynniki te mogłyby zatem być uwzględnione przy ukierunkowywaniu pomocy. |
| --- | --- |

37.

Aby zmniejszyć ryzyko efektu deadweight, potrzebne jest lepsze ukierunkowanie pomocy. Ponadto Komisja nie poświęciła wystarczająco dużo uwagi kwestii określenia czynników, które mogą zapobiec temu efektowi. Przykładowo, efekt deadweight był większy, jeżeli inwestycji dokonywały większe przedsiębiorstwa, ale mniejszy w przypadku inwestycji przyjaznych dla środowiska. Czynniki te mogłyby zatem być uwzględnione przy ukierunkowywaniu pomocy.

| 38. | Istnieje związek pomiędzy żywotnością przedsiębiorstwa i trwałością inwestycji z jednej strony a efektem deadweight, z drugiej strony. Trybunał uważa jednak, że Komisja zbytnio skoncentrowała się na trwałości, zbyt łatwo akceptując równocześnie wysokie ryzyko efektu deadweight. |
| --- | --- |

38.

Istnieje związek pomiędzy żywotnością przedsiębiorstwa i trwałością inwestycji z jednej strony a efektem deadweight, z drugiej strony. Trybunał uważa jednak, że Komisja zbytnio skoncentrowała się na trwałości, zbyt łatwo akceptując równocześnie wysokie ryzyko efektu deadweight.

| 39. | Przykładem tego są inwestycje w gospodarstwa rolne w belgijskim regionie Flandrii, gdzie prawie połowa gospodarstw rolnych jest wykluczona na podstawie warunku żywotności ekonomicznej. Warunek ten został wprowadzony poprzez wymóg posiadania dochodu w wysokości co najmniej 21 577 euro na jednego pełnoetatowego pracownika. Oceniający program stwierdzili, że wykluczało to gospodarstwa, które potrzebowały wsparcia i co do których ryzyko efektu deadweight było niższe. |
| --- | --- |

39.

Przykładem tego są inwestycje w gospodarstwa rolne w belgijskim regionie Flandrii, gdzie prawie połowa gospodarstw rolnych jest wykluczona na podstawie warunku żywotności ekonomicznej. Warunek ten został wprowadzony poprzez wymóg posiadania dochodu w wysokości co najmniej 21 577 euro na jednego pełnoetatowego pracownika. Oceniający program stwierdzili, że wykluczało to gospodarstwa, które potrzebowały wsparcia i co do których ryzyko efektu deadweight było niższe.

Pytanie kontrolne 3: Czy projekty są realizowane na obszarach wiejskich i czy mają one oddziaływanie?

Lokalizacja projektów

Uwaga 5Znaczna część wydatków jest realizowana na obszarach, które nie są w przeważającej mierze obszarami wiejskimi, co negatywnie wpływa na poziom kwot dostępnych dla tych obszarów.

| 40. | Komisja posiada niewiele informacji dotyczących umiejscowienia rezultatów i oddziaływania inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich (patrz: pkt 61). Trybunał dobrał reprezentatywną próbę 300 projektów EFOGR i sklasyfikował ich lokalizację w kategoriach wiejskich cech obszarów. Dokonał tego za pomocą czterech z najlepszych dostępnych niezależnych kryteriów, co do których istnieją dane pozwalające sklasyfikować wszystkie obszary terytorium UE jako miejskie i wiejskie. Wykorzystano następujące kryteria (dalsze szczegóły znajdują się w załączniku II):






  a) | czy obszar został sklasyfikowany jako wiejski w poprzednim okresie programowania (1994–1999). W tym okresie działania art. 33 poza obszarami Celu 1 były realizowane jedynie w pewnych obszarach nazywanych „Cel 5b”, które musiały spełnić pewne kryteria obszarów wiejskich i musiały zostać zatwierdzone przez Komisję; |
| --- | --- | --- |

40.

Komisja posiada niewiele informacji dotyczących umiejscowienia rezultatów i oddziaływania inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich (patrz: pkt 61). Trybunał dobrał reprezentatywną próbę 300 projektów EFOGR i sklasyfikował ich lokalizację w kategoriach wiejskich cech obszarów. Dokonał tego za pomocą czterech z najlepszych dostępnych niezależnych kryteriów, co do których istnieją dane pozwalające sklasyfikować wszystkie obszary terytorium UE jako miejskie i wiejskie. Wykorzystano następujące kryteria (dalsze szczegóły znajdują się w załączniku II):

a)

czy obszar został sklasyfikowany jako wiejski w poprzednim okresie programowania (1994–1999). W tym okresie działania art. 33 poza obszarami Celu 1 były realizowane jedynie w pewnych obszarach nazywanych „Cel 5b”, które musiały spełnić pewne kryteria obszarów wiejskich i musiały zostać zatwierdzone przez Komisję;

| b) | klasyfikacja obszaru NUTS 3 w typologii ESPON opracowanej w ramach programu ESPON, który jest zarządzany wspólnie przez Komisję i państwa członkowskie; |
| --- | --- |

b)

klasyfikacja obszaru NUTS 3 w typologii ESPON opracowanej w ramach programu ESPON, który jest zarządzany wspólnie przez Komisję i państwa członkowskie;

| c) | odpowiednie cechy obszarów wiejskich obszaru NUTS 3 zgodnie z krajowymi definicjami dostępnymi do celów statystycznych; |
| --- | --- |

c)

odpowiednie cechy obszarów wiejskich obszaru NUTS 3 zgodnie z krajowymi definicjami dostępnymi do celów statystycznych;

| d) | klasyfikacja obszaru NUTS 3 w typologii OECD, która jest oparta na gęstości zaludnienia i która jest ogólnie stosowana w analizach międzynarodowych od 1994 r. |
| --- | --- |

d)

klasyfikacja obszaru NUTS 3 w typologii OECD, która jest oparta na gęstości zaludnienia i która jest ogólnie stosowana w analizach międzynarodowych od 1994 r.

| 41. | Tabela 2 przedstawia wyniki analizy klasyfikacji 300 inwestycji dla każdego kryterium. Pokazuje ona, że w przypadku regionów nieobjętych Celem 1, w zależności od zastosowanej typologii, między 29 % (OECD) a 55 % (poprzednia klasyfikacja Celu 5b) wydatków przypada na obszary niebędące obszarami wiejskimi. W przypadku regionów Celu 1 między 9 % (OECD) a 22 % (definicja krajowa) wsparcia na rozwój obszarów wiejskich jest kierowane do obszarów niebędących obszarami wiejskimi. |
| --- | --- |

41.

Tabela 2 przedstawia wyniki analizy klasyfikacji 300 inwestycji dla każdego kryterium. Pokazuje ona, że w przypadku regionów nieobjętych Celem 1, w zależności od zastosowanej typologii, między 29 % (OECD) a 55 % (poprzednia klasyfikacja Celu 5b) wydatków przypada na obszary niebędące obszarami wiejskimi. W przypadku regionów Celu 1 między 9 % (OECD) a 22 % (definicja krajowa) wsparcia na rozwój obszarów wiejskich jest kierowane do obszarów niebędących obszarami wiejskimi.

Tabela 2

Lokalizacja inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich na reprezentatywnej próbie 300 projektów EFOGR

| Populacja próby | Były Cel 5b | Typologia ESPON | Krajowa definicja | Typologia OECD |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Nie | Tak | Miejski | Średni | Wiejski | Miejski | Średni | Wiejski | Miejski | Średni | Wiejski |
| Regiony nieobjęte Celem 1 | 55 % | 45 % | 47 % | 29 % | 25 % | 44 % | 7 % | 49 % | 29 % | 38 % | 33 % |
| Regiony Celu 1 | N/D | N/D | 21 % | 53 % | 26 % | 22 % | 2 % | 76 % | 9 % | 43 % | 48 % |

Populacja próby

Były Cel 5b

Typologia ESPON

Krajowa definicja

Typologia OECD

Nie

Tak

Miejski

Średni

Wiejski

Miejski

Średni

Wiejski

Miejski

Średni

Wiejski

Regiony nieobjęte Celem 1

55 %

45 %

47 %

29 %

25 %

44 %

7 %

49 %

29 %

38 %

33 %

Regiony Celu 1

N/D

N/D

21 %

53 %

26 %

22 %

2 %

76 %

9 %

43 %

48 %

| 42. | W porównaniu z poprzednim okresem programowania (1994–1999) wsparcie inwestycji na obszarach wiejskich (były Cel 5b) spadło o 50 % w liczbach bezwzględnych (około 1 500 mln euro) oraz o 70 % w liczbach względnych (15). Stało się tak pomimo znacznego wzrostu w budżecie przeznaczonym na rozwój obszarów wiejskich. Dowodzi to, iż brak ustalenia priorytetów dla obszarów wiejskich, na które pozwala rozporządzenie, negatywnie wpłynął na poziom funduszy dostępnych na te obszary. |
| --- | --- |

42.

W porównaniu z poprzednim okresem programowania (1994–1999) wsparcie inwestycji na obszarach wiejskich (były Cel 5b) spadło o 50 % w liczbach bezwzględnych (około 1 500 mln euro) oraz o 70 % w liczbach względnych (15). Stało się tak pomimo znacznego wzrostu w budżecie przeznaczonym na rozwój obszarów wiejskich. Dowodzi to, iż brak ustalenia priorytetów dla obszarów wiejskich, na które pozwala rozporządzenie, negatywnie wpłynął na poziom funduszy dostępnych na te obszary.

| 43. | We wszystkich 300 projektach analizowano także gęstość zaludnienia. W przypadku każdej populacji próby średnia gęstość zaludnienia na obszarze inwestycji jest pokazana w poniższej tabeli (LAU 2 — „najniższy” poziom administracyjny, taki jak gminy, NUTS 3 — większy obszar administracyjny, taki jak powiat). We wszystkich rodzajach skontrolowanych działań zarówno obszary LAU 2, jak i NUTS 3 mają średnio większą gęstość zaludnienia niż średnia europejska wynosząca 120 osób na kilometr kwadratowy. Dane dla regionów Celu 1 powinny być porównane ze średnią gęstością zaludnienia dla obszarów Celu 1, która wynosi 81 mieszkańców/km2. |
| --- | --- |

43.

We wszystkich 300 projektach analizowano także gęstość zaludnienia. W przypadku każdej populacji próby średnia gęstość zaludnienia na obszarze inwestycji jest pokazana w poniższej tabeli (LAU 2 — „najniższy” poziom administracyjny, taki jak gminy, NUTS 3 — większy obszar administracyjny, taki jak powiat). We wszystkich rodzajach skontrolowanych działań zarówno obszary LAU 2, jak i NUTS 3 mają średnio większą gęstość zaludnienia niż średnia europejska wynosząca 120 osób na kilometr kwadratowy. Dane dla regionów Celu 1 powinny być porównane ze średnią gęstością zaludnienia dla obszarów Celu 1, która wynosi 81 mieszkańców/km2.

Tabela 3

Średnia gęstość zaludnienia na obszarach inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich na reprezentatywnej próbie 300 projektów EFOGR

| Populacja próby | Gęstość zaludnienia w miejscu inwestycji (mieszk./km2) |
| --- | --- |
| LAU 2 | NUTS 3 |
| Regiony niebjęte Celem 1 | 259 | 242 |
| Regiony Celu 1 | 237 | 246 |

Populacja próby

Gęstość zaludnienia w miejscu inwestycji (mieszk./km2)

LAU 2

NUTS 3

Regiony niebjęte Celem 1

259

242

Regiony Celu 1

237

246

| 44. | Istotność niniejszej analizy wynika z zależności między gęstością zaludnienia a sytuacją gospodarczą. Im wyższa gęstość zaludnienia, tym wyższy jest PKB na mieszkańca. Dane z tabeli 3 oznaczają, że inwestycje w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich mają z reguły miejsce w obszarach LAU 2 i NUTS 3, które charakteryzują się wyższym PKB na mieszkańca niż średnia UE. |
| --- | --- |

44.

Istotność niniejszej analizy wynika z zależności między gęstością zaludnienia a sytuacją gospodarczą. Im wyższa gęstość zaludnienia, tym wyższy jest PKB na mieszkańca. Dane z tabeli 3 oznaczają, że inwestycje w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich mają z reguły miejsce w obszarach LAU 2 i NUTS 3, które charakteryzują się wyższym PKB na mieszkańca niż średnia UE.

| 45. | Charakterystyczną cechą klasyfikacji ESPON jest to, że obszary określone w typologii jako miejskie mają najwyższy PKB, tj. są to obszary bogatsze. Wyniki próby pokazują więc, że znaczna część wydatków na działania objęte kontrolą (47 % na regiony nieobjęte Celem 1, 21 % na regiony Celu 1) jest realizowana na obszarach o wyższym PKB, co jest niezgodne z celem zmniejszania różnic terytorialnych (patrz: pkt 6). |
| --- | --- |

45.

Charakterystyczną cechą klasyfikacji ESPON jest to, że obszary określone w typologii jako miejskie mają najwyższy PKB, tj. są to obszary bogatsze. Wyniki próby pokazują więc, że znaczna część wydatków na działania objęte kontrolą (47 % na regiony nieobjęte Celem 1, 21 % na regiony Celu 1) jest realizowana na obszarach o wyższym PKB, co jest niezgodne z celem zmniejszania różnic terytorialnych (patrz: pkt 6).

| 46. | Szczególnie warte odnotowania są wnioski dla regionów Celu 1, które są z reguły uboższymi obszarami UE. Średnia gęstość zaludnienia w miejscu inwestycji jest bardzo podobna dla regionów Celu 1 i regionów nieobjętych Celem 1 (patrz: tabela 3). Wskazuje to, iż inwestycje są skoncentrowane w najbogatszych częściach regionów Celu 1. |
| --- | --- |

46.

Szczególnie warte odnotowania są wnioski dla regionów Celu 1, które są z reguły uboższymi obszarami UE. Średnia gęstość zaludnienia w miejscu inwestycji jest bardzo podobna dla regionów Celu 1 i regionów nieobjętych Celem 1 (patrz: tabela 3). Wskazuje to, iż inwestycje są skoncentrowane w najbogatszych częściach regionów Celu 1.

Rezultaty i oddziaływanie projektów objętych kontrolą na miejscu

Uwaga 6Nie zawsze dało się określić efekty projektów, jednak w sytuacji, gdy było to możliwe, kluczowymi czynnikami zwiększającymi ich efektywność była synergia z innymi projektami i ich lokalizacja na obszarach wiejskich.

| 47. | Jako część analizy 31 projektów skontrolowanych podczas wizyt w państwach członkowskich starano się odpowiedzieć na pytanie, jakie były rezultaty projektu i jakie były kluczowe zmienne, które miały na nie wpływ. Zdjęcia na następnej stronie przedstawiają cztery skontrolowane projekty. Załącznik III przedstawia bardziej szczegółowy opis tych projektów, do których odnoszą się kolejne punkty. Rezultaty przedstawione poniżej nie mogą być ekstrapolowane, gdyż próba została dobrana uznaniowo i starała się również zawrzeć przykłady dobrych praktyk. |
| --- | --- |

47.

Jako część analizy 31 projektów skontrolowanych podczas wizyt w państwach członkowskich starano się odpowiedzieć na pytanie, jakie były rezultaty projektu i jakie były kluczowe zmienne, które miały na nie wpływ. Zdjęcia na następnej stronie przedstawiają cztery skontrolowane projekty. Załącznik III przedstawia bardziej szczegółowy opis tych projektów, do których odnoszą się kolejne punkty. Rezultaty przedstawione poniżej nie mogą być ekstrapolowane, gdyż próba została dobrana uznaniowo i starała się również zawrzeć przykłady dobrych praktyk.

Punkt 1: Efekty (rezultaty i oddziaływanie) nie zawsze mogą być zidentyfikowane

| 48. | W przypadku 10 skontrolowanych projektów ich rezultaty i oddziaływanie były jasne. W przypadku kolejnych 15 projektów (16) znaleziono dowody na niektóre, acz nie wszystkie zamierzone efekty. W przypadku pozostałych 6 projektów (17) efekty te były niewielkie lub nie istniały wcale. Informacje te nie są z reguły gromadzone przez państwa członkowskie, które twierdzą czasem, że zadanie to spoczywa na oceniających. |
| --- | --- |

48.

W przypadku 10 skontrolowanych projektów ich rezultaty i oddziaływanie były jasne. W przypadku kolejnych 15 projektów (16) znaleziono dowody na niektóre, acz nie wszystkie zamierzone efekty. W przypadku pozostałych 6 projektów (17) efekty te były niewielkie lub nie istniały wcale. Informacje te nie są z reguły gromadzone przez państwa członkowskie, które twierdzą czasem, że zadanie to spoczywa na oceniających.

Punkt 2: Projekty są bardziej skuteczne, kiedy zachodzi synergia

| 49. | W przypadku 20 skontrolowanych projektów stwierdzono efekty synergii. Oznacza to, że projekty nie były realizowane odrębnie, ale były połączone z innymi. Powodem z reguły było to, że projekty były częścią szerszej koncepcji, takiej jak strategia rozwoju lokalnego (np. w przypadku rozwoju wsi lub turystyki). W przypadku pozostałych 11 projektów (18) nie można było stwierdzić efektów synergii. Trybunał stwierdził, że indywidualne projekty, które nie były w żaden sposób połączone z innymi projektami, miały mniejsze oddziaływanie i były mniej skuteczne. |
| --- | --- |

49.

W przypadku 20 skontrolowanych projektów stwierdzono efekty synergii. Oznacza to, że projekty nie były realizowane odrębnie, ale były połączone z innymi. Powodem z reguły było to, że projekty były częścią szerszej koncepcji, takiej jak strategia rozwoju lokalnego (np. w przypadku rozwoju wsi lub turystyki). W przypadku pozostałych 11 projektów (18) nie można było stwierdzić efektów synergii. Trybunał stwierdził, że indywidualne projekty, które nie były w żaden sposób połączone z innymi projektami, miały mniejsze oddziaływanie i były mniej skuteczne.

| 50. | Państwa członkowskie nie zawsze wymagały, aby projekty stanowiły część szerszej koncepcji lub planu rozwoju lokalnego. W tych przypadkach, w szczególności w zakresie działań w ramach art. 33, skuteczne ukierunkowanie zwiększyłoby skuteczność pomocy. |
| --- | --- |

50.

Państwa członkowskie nie zawsze wymagały, aby projekty stanowiły część szerszej koncepcji lub planu rozwoju lokalnego. W tych przypadkach, w szczególności w zakresie działań w ramach art. 33, skuteczne ukierunkowanie zwiększyłoby skuteczność pomocy.

Punkt 3: Lokalizacja i oddziaływanie na obszarach wiejskich

| 51. | We wszystkich skontrolowanych projektach główne efekty pojawiły się blisko miejsca inwestycji. Jedynie siedem projektów (19) odnotowało oddziaływanie również na większym obszarze. |
| --- | --- |

51.

We wszystkich skontrolowanych projektach główne efekty pojawiły się blisko miejsca inwestycji. Jedynie siedem projektów (19) odnotowało oddziaływanie również na większym obszarze.

| 52. | W 19 skontrolowanych projektach rezultaty i oddziaływanie pozytywnie przyczyniły się do rozwoju obszarów wiejskich. Jednak w pozostałych 12 projektach Trybunał nie doszukał się takiego pozytywnego wkładu: w 6 przypadkach nie znaleziono wcale bądź znaleziono niewiele efektów (patrz: pkt 48), a kolejne 6 projektów (20) było zlokalizowanych w miastach lub obszarach innych niż wiejskie. Zmniejsza to znacznie oddziaływanie na rozwój obszarów wiejskich i w konsekwencji nie rozwiązuje to skutecznie problemów tych obszarów. |
| --- | --- |

52.

W 19 skontrolowanych projektach rezultaty i oddziaływanie pozytywnie przyczyniły się do rozwoju obszarów wiejskich. Jednak w pozostałych 12 projektach Trybunał nie doszukał się takiego pozytywnego wkładu: w 6 przypadkach nie znaleziono wcale bądź znaleziono niewiele efektów (patrz: pkt 48), a kolejne 6 projektów (20) było zlokalizowanych w miastach lub obszarach innych niż wiejskie. Zmniejsza to znacznie oddziaływanie na rozwój obszarów wiejskich i w konsekwencji nie rozwiązuje to skutecznie problemów tych obszarów.

| Zdjęcie 1




  Projekt nr 15, budowa wieży widokowej w Brandenburgii. | Zdjęcie 2




  Projekt nr 11, zakup działki rolnej przez państwo w Niderlandach. |
| --- | --- |

Zdjęcie 1

Image

Projekt nr 15, budowa wieży widokowej w Brandenburgii.

Zdjęcie 2

Image

Projekt nr 11, zakup działki rolnej przez państwo w Niderlandach.

| Zdjęcie 3




  Projekt nr 19, renowacja centrum Kirchwahlingen w Dolnej Saksonii. | Zdjęcie 4




  Projekt nr 22, modernizacja starych betonowych akweduktów poprzez system podziemnych rur i pomp w Hiszpanii. |
| --- | --- |

Zdjęcie 3

Image

Projekt nr 19, renowacja centrum Kirchwahlingen w Dolnej Saksonii.

Zdjęcie 4

Image

Projekt nr 22, modernizacja starych betonowych akweduktów poprzez system podziemnych rur i pomp w Hiszpanii.

Pytanie kontrolne 4: Czy produkty, rezultaty i oddziaływanie są odpowiednio monitorowane i oceniane?

Ogólne ramy i wdrożenie systemów monitoringu i oceny

Uwaga 7Wdrożenie przez Komisję i państwa członkowskie systemów monitoringu i oceny nie zapewnia odpowiedniej i rzetelnej informacji dotyczącej produktów, rezultatów i oddziaływania inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich.

| 53. | Struktura systemów monitoringu i oceny jest określona w podstawach prawnych — przewidują one na przykład ujęcie w PROW celów operacyjnych i oczekiwanego oddziaływania, jeżeli to możliwe, określonych ilościowo, na potrzeby monitorowania i oszacowania do celów oceny. |
| --- | --- |

53.

Struktura systemów monitoringu i oceny jest określona w podstawach prawnych — przewidują one na przykład ujęcie w PROW celów operacyjnych i oczekiwanego oddziaływania, jeżeli to możliwe, określonych ilościowo, na potrzeby monitorowania i oszacowania do celów oceny.

| 54. | W zakresie monitoringu podstawy prawne wymagają od państw członkowskich corocznego przedkładania Komisji sprawozdań okresowych, przedstawiających postęp w działaniach w stosunku do ich celów. W tym celu w jak najszerszym zakresie należy korzystać ze wspólnych wskaźników określonych w wytycznych Komisji. Na podstawie wspólnych wskaźników przekazanych przez państwa członkowskie Komisja okresowo przygotowuje sprawozdanie podsumowujące. |
| --- | --- |

54.

W zakresie monitoringu podstawy prawne wymagają od państw członkowskich corocznego przedkładania Komisji sprawozdań okresowych, przedstawiających postęp w działaniach w stosunku do ich celów. W tym celu w jak najszerszym zakresie należy korzystać ze wspólnych wskaźników określonych w wytycznych Komisji. Na podstawie wspólnych wskaźników przekazanych przez państwa członkowskie Komisja okresowo przygotowuje sprawozdanie podsumowujące.

| 55. | Prowadzone są trzy rodzaje oceny: ex ante (na etapie planowania programu), śródokresowa (nie później niż dnia 31 grudnia 2003 r., a w razie konieczności aktualizacja dwa lata później) i ex post (do dnia 31 grudnia 2008 r.) Komisja zleciła również oceniającym przygotowanie sprawozdań podsumowujących dotyczących informacji zawartych w ocenach ex post państw członkowskich za poprzedni okres programowania (które były dostępne w 2003 r.) oraz ocenach średniookresowych obecnego okresu. |
| --- | --- |

55.

Prowadzone są trzy rodzaje oceny: ex ante (na etapie planowania programu), śródokresowa (nie później niż dnia 31 grudnia 2003 r., a w razie konieczności aktualizacja dwa lata później) i ex post (do dnia 31 grudnia 2008 r.) Komisja zleciła również oceniającym przygotowanie sprawozdań podsumowujących dotyczących informacji zawartych w ocenach ex post państw członkowskich za poprzedni okres programowania (które były dostępne w 2003 r.) oraz ocenach średniookresowych obecnego okresu.

| 56. | Biorąc pod uwagę, że Komisja podjęła działania w celu wyeliminowania niektórych istniejących niedociągnięć w drodze zmian proponowanych na nowy okres programowania, Trybunał uważa, że ogólne ramy systemów monitoringu i oceny są z zasady odpowiednie. |
| --- | --- |

56.

Biorąc pod uwagę, że Komisja podjęła działania w celu wyeliminowania niektórych istniejących niedociągnięć w drodze zmian proponowanych na nowy okres programowania, Trybunał uważa, że ogólne ramy systemów monitoringu i oceny są z zasady odpowiednie.

| 57. | Trybunał przeprowadził analizę wdrażania przez Komisję i państwa członkowskie systemu monitoringu i oceny. Trybunał stwierdził, że ani Komisja, ani państwa członkowskie nie monitorowały ani nie oceniały w odpowiedni sposób produktów, rezultatów i oddziaływania inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. Oznacza to, że nie dysponują one odpowiednimi informacjami, aby móc skutecznie zarządzać działaniami inwestycyjnymi. |
| --- | --- |

57.

Trybunał przeprowadził analizę wdrażania przez Komisję i państwa członkowskie systemu monitoringu i oceny. Trybunał stwierdził, że ani Komisja, ani państwa członkowskie nie monitorowały ani nie oceniały w odpowiedni sposób produktów, rezultatów i oddziaływania inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. Oznacza to, że nie dysponują one odpowiednimi informacjami, aby móc skutecznie zarządzać działaniami inwestycyjnymi.

| 58. | Stwierdzono następujące niedociągnięcia:






  a) | cele na poziomie projektu i działania, wskaźniki i cele ogólne zostały nieodpowiednio zdefiniowane w programach państw członkowskich; |
| --- | --- | --- |

58.

Stwierdzono następujące niedociągnięcia:

a)

cele na poziomie projektu i działania, wskaźniki i cele ogólne zostały nieodpowiednio zdefiniowane w programach państw członkowskich;

| b) | nawet jeżeli wskaźniki zostały odpowiednie określone, kilka państw członkowskich nie zebrało ani nie przedstawiło danych dotyczących rezultatów projektu, chociaż było to możliwe; |
| --- | --- |

b)

nawet jeżeli wskaźniki zostały odpowiednie określone, kilka państw członkowskich nie zebrało ani nie przedstawiło danych dotyczących rezultatów projektu, chociaż było to możliwe;

| c) | tam, gdzie dane zostały przedstawione, w wielu przypadkach wskaźniki produktu, rezultatów i oddziaływania nie były wiarygodne. Osiągnięcia UE zostały zawyżone z powodu włączenia krajowego współfinansowania oraz podwójnego przedstawienia rezultatów. Ponadto dane były oparte na oczekiwanych liczbach lub szacunkach i z reguły nie były skonfrontowane z rzeczywistością przez krajowe administracje; |
| --- | --- |

c)

tam, gdzie dane zostały przedstawione, w wielu przypadkach wskaźniki produktu, rezultatów i oddziaływania nie były wiarygodne. Osiągnięcia UE zostały zawyżone z powodu włączenia krajowego współfinansowania oraz podwójnego przedstawienia rezultatów. Ponadto dane były oparte na oczekiwanych liczbach lub szacunkach i z reguły nie były skonfrontowane z rzeczywistością przez krajowe administracje;

| d) | Komisja prosiła, aby dane były oparte na zobowiązaniach, a nie na płatnościach, dlatego też brak jest bezpośredniego powiązania z zapłaconymi kwotami, a w konsekwencji sprawozdawczości finansowej. Oznacza to także, że dane te nie odpowiadają rzeczywistości oraz że produkty i rezultaty są przedstawiane zbyt wcześnie lub są zawyżone (np. w przypadku anulowania projektów); |
| --- | --- |

d)

Komisja prosiła, aby dane były oparte na zobowiązaniach, a nie na płatnościach, dlatego też brak jest bezpośredniego powiązania z zapłaconymi kwotami, a w konsekwencji sprawozdawczości finansowej. Oznacza to także, że dane te nie odpowiadają rzeczywistości oraz że produkty i rezultaty są przedstawiane zbyt wcześnie lub są zawyżone (np. w przypadku anulowania projektów);

| e) | w zakresie art. 33, z powodu różnorodności rodzajów projektów Komisja nie sporządziła odpowiednich wspólnych wskaźników produktu. Przedstawiane dane nie odpowiadają rzeczywistemu finansowaniu. |
| --- | --- |

e)

w zakresie art. 33, z powodu różnorodności rodzajów projektów Komisja nie sporządziła odpowiednich wspólnych wskaźników produktu. Przedstawiane dane nie odpowiadają rzeczywistemu finansowaniu.

| 59. | Niedociągnięcia te w konsekwencji mają wpływ na roczne sprawozdania okresowe państw członkowskich, w których przedstawiane są odnośne dane. Wspólne wskaźniki wynikające z tych sprawozdań stanowią podstawę sprawozdania podsumowującego dotyczącego danych z monitoringu rozwoju obszarów wiejskich UE sporządzanego przez Komisję na wniosek Rady ds. Rolnictwa. Ostatnie sprawozdanie dotyczące lat 2001–2003, przygotowane w maju 2005 r., koncentruje się na realizacji finansowej i dostarcza niewielu danych z monitoringu produktów i rezultatów. Sprawozdanie nie jest kompletne, gdyż niedostępne były dane dotyczące regionów Celu 1. Nie można go porównać z rokiem 2000, gdyż Komisja w 2001 r. zmieniła wskaźniki i tylko częściowo dostępne są zaktualizowane dane za rok 2000. |
| --- | --- |

59.

Niedociągnięcia te w konsekwencji mają wpływ na roczne sprawozdania okresowe państw członkowskich, w których przedstawiane są odnośne dane. Wspólne wskaźniki wynikające z tych sprawozdań stanowią podstawę sprawozdania podsumowującego dotyczącego danych z monitoringu rozwoju obszarów wiejskich UE sporządzanego przez Komisję na wniosek Rady ds. Rolnictwa. Ostatnie sprawozdanie dotyczące lat 2001–2003, przygotowane w maju 2005 r., koncentruje się na realizacji finansowej i dostarcza niewielu danych z monitoringu produktów i rezultatów. Sprawozdanie nie jest kompletne, gdyż niedostępne były dane dotyczące regionów Celu 1. Nie można go porównać z rokiem 2000, gdyż Komisja w 2001 r. zmieniła wskaźniki i tylko częściowo dostępne są zaktualizowane dane za rok 2000.

| 60. | Niedociągnięcia (patrz: pkt 58) również mają wpływ na sprawozdania z oceny. Dodatkowym problemem dotyczącym ocen jest ograniczona przydatność „wspólnych pytań oceniających”. Jest to zestaw pytań oceniających, kryteriów i wskaźników opracowanych przez Komisję i wymaganych podstawami prawnymi. W trakcie kontroli Trybunału stwierdzono, że na większą część pytań oceniający nie odpowiedzieli, gdyż większość pytań, kryteriów i wskaźników nie ma związku z tematem, a jeżeli ma, dane nie są przedstawione lub nie mogą być określone ilościowo. |
| --- | --- |

60.

Niedociągnięcia (patrz: pkt 58) również mają wpływ na sprawozdania z oceny. Dodatkowym problemem dotyczącym ocen jest ograniczona przydatność „wspólnych pytań oceniających”. Jest to zestaw pytań oceniających, kryteriów i wskaźników opracowanych przez Komisję i wymaganych podstawami prawnymi. W trakcie kontroli Trybunału stwierdzono, że na większą część pytań oceniający nie odpowiedzieli, gdyż większość pytań, kryteriów i wskaźników nie ma związku z tematem, a jeżeli ma, dane nie są przedstawione lub nie mogą być określone ilościowo.

| 61. | Monitoring i ocena dostarczają jedynie ograniczonych informacji na temat miejsca realizacji produktów, rezultatów i oddziaływania. Informacje te są potrzebne do analizy mającej na celu ustalenie, czy rozwiązywane są problemy tych obszarów wiejskich, gdzie potrzeby są największe. Jest to logiczne uzupełnienie ukierunkowania i umożliwia zmierzenie skuteczności wsparcia. |
| --- | --- |

61.

Monitoring i ocena dostarczają jedynie ograniczonych informacji na temat miejsca realizacji produktów, rezultatów i oddziaływania. Informacje te są potrzebne do analizy mającej na celu ustalenie, czy rozwiązywane są problemy tych obszarów wiejskich, gdzie potrzeby są największe. Jest to logiczne uzupełnienie ukierunkowania i umożliwia zmierzenie skuteczności wsparcia.

| 62. | Przez wiele lat podejście Komisji do należytego zarządzania finansami odbywało się w ramach procedur zarządzania kosztami działań. Dostarcza to, na poziomie ogólnym, wskaźników dotyczących produktów i oddziaływania w rozwoju obszarów wiejskich. Wskaźniki te jednak nie zapewniają żadnego wglądu w to, co zostało sfinansowane i co zostało osiągnięte. Wskaźniki produktu opisują zakładane działania Komisji, a jedynym istotnym wskaźnikiem oddziaływania w działaniach inwestycyjnych są wydatki na rozwój obszarów wiejskich jako udział w całości wydatków EFOGR. |
| --- | --- |

62.

Przez wiele lat podejście Komisji do należytego zarządzania finansami odbywało się w ramach procedur zarządzania kosztami działań. Dostarcza to, na poziomie ogólnym, wskaźników dotyczących produktów i oddziaływania w rozwoju obszarów wiejskich. Wskaźniki te jednak nie zapewniają żadnego wglądu w to, co zostało sfinansowane i co zostało osiągnięte. Wskaźniki produktu opisują zakładane działania Komisji, a jedynym istotnym wskaźnikiem oddziaływania w działaniach inwestycyjnych są wydatki na rozwój obszarów wiejskich jako udział w całości wydatków EFOGR.

| 63. | Sposób, w jaki wdrażany jest system monitoringu i oceny, doprowadził do sytuacji, w której sprawozdania nie przedstawiają rzetelnego obrazu produktów, rezultatów i oddziaływania inwestycji w rozwoju obszarów wiejskich. Nie jest jasne, co zostało sfinansowane (produkty), co osiągnięto (rezultaty, oddziaływanie) ani jak przyczyniło się to do rozwiązania problemów obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

63.

Sposób, w jaki wdrażany jest system monitoringu i oceny, doprowadził do sytuacji, w której sprawozdania nie przedstawiają rzetelnego obrazu produktów, rezultatów i oddziaływania inwestycji w rozwoju obszarów wiejskich. Nie jest jasne, co zostało sfinansowane (produkty), co osiągnięto (rezultaty, oddziaływanie) ani jak przyczyniło się to do rozwiązania problemów obszarów wiejskich.

WNIOSKI I ZALECENIA

| 64. | Trybunał stwierdził, że brakowało kluczowych informacji, aby móc odpowiedzieć na pytanie, czy działania inwestycyjne w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich skutecznie rozwiązują problemy obszarów wiejskich. Dlatego też nie można było ocenić, jakie fundusze przyczyniły się do osiągnięcia jakich celów. Niedostępność tych informacji wynika częściowo z rozporządzenia w sprawie rozwoju obszarów wiejskich, które zakłada wiele różnych działań mających na celu ogólne cele. Ponadto programy państw członkowskich nie przedstawiły jasnych strategii rozwiązania problemów obszarów wiejskich (patrz: pkt 16–18).






  — | W następnym okresie programowania Komisja powinna dopilnować, by w momencie przyjęcia programów rozwoju obszarów wiejskich państwa członkowskie określiły jasne strategie odnoszące się do szczegółowych celów i umożliwiające ocenę relacji koszt/efektywność inwestycji. |
| --- | --- | --- |

64.

Trybunał stwierdził, że brakowało kluczowych informacji, aby móc odpowiedzieć na pytanie, czy działania inwestycyjne w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich skutecznie rozwiązują problemy obszarów wiejskich. Dlatego też nie można było ocenić, jakie fundusze przyczyniły się do osiągnięcia jakich celów. Niedostępność tych informacji wynika częściowo z rozporządzenia w sprawie rozwoju obszarów wiejskich, które zakłada wiele różnych działań mających na celu ogólne cele. Ponadto programy państw członkowskich nie przedstawiły jasnych strategii rozwiązania problemów obszarów wiejskich (patrz: pkt 16–18).

—

W następnym okresie programowania Komisja powinna dopilnować, by w momencie przyjęcia programów rozwoju obszarów wiejskich państwa członkowskie określiły jasne strategie odnoszące się do szczegółowych celów i umożliwiające ocenę relacji koszt/efektywność inwestycji.

| 65. | Programy państw członkowskich realizujące działania rozwoju obszarów wiejskich w dużym stopniu koncentrują wsparcie na sektorze rolnym i w ten sposób zbliżają się do jednego z celów ogólnych rozporządzenia: przyczyniania się do osiągnięcia celów WPR. Tak silne skoncentrowanie się na rolnictwie zagraża osiągnięciu innego ogólnego celu rozporządzenia: przyczyniania się do ekonomicznej i społecznej spójności obszarów wiejskich, której najlepiej służy podejście terytorialne, stosowane przy innych funduszach strukturalnych (patrz: pkt 19–26).






  — | Przy opracowywaniu założeń na okres programowania 2007–2013 należy poświęcić odpowiednio dużo uwagi równowadze między dwoma podstawowymi celami rozporządzenia: celami odnoszącymi się do WPR i celami zmierzającymi do zmniejszania różnic terytorialnych. |
| --- | --- | --- |

65.

Programy państw członkowskich realizujące działania rozwoju obszarów wiejskich w dużym stopniu koncentrują wsparcie na sektorze rolnym i w ten sposób zbliżają się do jednego z celów ogólnych rozporządzenia: przyczyniania się do osiągnięcia celów WPR. Tak silne skoncentrowanie się na rolnictwie zagraża osiągnięciu innego ogólnego celu rozporządzenia: przyczyniania się do ekonomicznej i społecznej spójności obszarów wiejskich, której najlepiej służy podejście terytorialne, stosowane przy innych funduszach strukturalnych (patrz: pkt 19–26).

—

Przy opracowywaniu założeń na okres programowania 2007–2013 należy poświęcić odpowiednio dużo uwagi równowadze między dwoma podstawowymi celami rozporządzenia: celami odnoszącymi się do WPR i celami zmierzającymi do zmniejszania różnic terytorialnych.

| 66. | Rozporządzenie nie podaje definicji obszarów wiejskich, nie określa też warunków, które powinny one spełniać. Państwa członkowskie nie muszą wyszczególniać obszarów wiejskich w swoich programach rozwoju obszarów wiejskich. Brakuje skutecznych warunków oraz procedur wyboru, które pozwoliłyby skoncentrować fundusze na najbardziej potrzebujących obszarach geograficznych i beneficjentach (patrz: pkt 29–34).






  — | Komisja powinna dopilnować, aby — z uwagi na skuteczność — programy państw członkowskich przewidywały sposób rozdziału środków zgodny ze swoimi potrzebami. Takie ustanowienie priorytetów można by ułatwić poprzez jaśniejsze wskazanie najbardziej potrzebujących obszarów i beneficjentów. |
| --- | --- | --- |

66.

Rozporządzenie nie podaje definicji obszarów wiejskich, nie określa też warunków, które powinny one spełniać. Państwa członkowskie nie muszą wyszczególniać obszarów wiejskich w swoich programach rozwoju obszarów wiejskich. Brakuje skutecznych warunków oraz procedur wyboru, które pozwoliłyby skoncentrować fundusze na najbardziej potrzebujących obszarach geograficznych i beneficjentach (patrz: pkt 29–34).

—

Komisja powinna dopilnować, aby — z uwagi na skuteczność — programy państw członkowskich przewidywały sposób rozdziału środków zgodny ze swoimi potrzebami. Takie ustanowienie priorytetów można by ułatwić poprzez jaśniejsze wskazanie najbardziej potrzebujących obszarów i beneficjentów.

| 67. | Komisja posiada niewiele informacji dotyczących umiejscowienia rezultatów i oddziaływania inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. Trybunał stwierdził, że znaczna część wydatków jest realizowana na obszarach, które nie są w głównej mierze wiejskie oraz że w porównaniu z poprzednim okresem programowania wsparcie inwestycyjne na obszary wiejskie znacznie się zmniejszyło (patrz: pkt 40–46).






  — | Zatwierdzając programy rozwoju obszarów wiejskich Komisja powinna dopilnować, by państwa członkowskie w sposób wyraźny uzasadniały, w których obszarach najbardziej potrzebne są inwestycje. |
| --- | --- | --- |

67.

Komisja posiada niewiele informacji dotyczących umiejscowienia rezultatów i oddziaływania inwestycji w dziedzinie rozwoju obszarów wiejskich. Trybunał stwierdził, że znaczna część wydatków jest realizowana na obszarach, które nie są w głównej mierze wiejskie oraz że w porównaniu z poprzednim okresem programowania wsparcie inwestycyjne na obszary wiejskie znacznie się zmniejszyło (patrz: pkt 40–46).

—

Zatwierdzając programy rozwoju obszarów wiejskich Komisja powinna dopilnować, by państwa członkowskie w sposób wyraźny uzasadniały, w których obszarach najbardziej potrzebne są inwestycje.

| 68. | W zakresie rezultatów i oddziaływania projektów objętych kontrolą na miejscu stwierdzono, że ustalenie efektów jest trudne, jednak do czynników, które pozytywnie wpłynęły na skuteczność, należała synergia z innymi projektami i lokalizacja na obszarach wiejskich (patrz: pkt 47–53).






  — | Komisja powinna zachęcić państwa członkowskie do analizy kluczowych czynników wpływających na powodzenie projektów inwestycyjnych i rozpowszechniać przypadki dobrych praktyk. |
| --- | --- | --- |

68.

W zakresie rezultatów i oddziaływania projektów objętych kontrolą na miejscu stwierdzono, że ustalenie efektów jest trudne, jednak do czynników, które pozytywnie wpłynęły na skuteczność, należała synergia z innymi projektami i lokalizacja na obszarach wiejskich (patrz: pkt 47–53).

—

Komisja powinna zachęcić państwa członkowskie do analizy kluczowych czynników wpływających na powodzenie projektów inwestycyjnych i rozpowszechniać przypadki dobrych praktyk.

| 69. | System monitoringu i oceny nie dostarcza Komisji i państwom członkowskim dostatecznych i wiarygodnych informacji dotyczących produktów, rezultatów i oddziaływania (patrz: pkt 53–63).






  — | Komisja powinna usprawnić zbieranie danych i sprawozdawczość, aby mieć pełniejsze informacje na temat skuteczności inwestycji. |
| --- | --- | --- |

69.

System monitoringu i oceny nie dostarcza Komisji i państwom członkowskim dostatecznych i wiarygodnych informacji dotyczących produktów, rezultatów i oddziaływania (patrz: pkt 53–63).

—

Komisja powinna usprawnić zbieranie danych i sprawozdawczość, aby mieć pełniejsze informacje na temat skuteczności inwestycji.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Trybunał Obrachunkowy w Luksemburgu na posiedzeniu w dniu 28 czerwca 2006 r.

W imieniu Trybunału Obrachunkowego

Hubert WEBER

Prezes

---

(1)  Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, art. 10 (Dz.U. L 270 z 21.10.2003, str. 1).

1

(2)  Rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia (Dz.U. L 160 z 26.6.1999, str. 80).

2

(3)  Sprawozdanie specjalne nr 3/2005 (Dz.U. C 279 z 11.11.2005), sprawozdanie specjalne nr 4/2003 (Dz.U. C 151 z 27.6.2003), sprawozdanie specjalne nr 9/2004 (Dz.U. C 67 z 18.3.2005).

3

(4)  Pierwszy filar WPR obejmuje wsparcie udzielane rolnikom w formie płatności bezpośrednich.

4

(5)  Artykuł 1 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999.

5

(6)  Artykuły 4, 25 i 33 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999.

6

(7)  Regiony NUTS 2 opóźnione w rozwoju. Oznacza to, że PKB na mieszkańca jest niższy niż 75 % średniej Wspólnoty.

7

(8)  Ocena ex post Celu 5b programów na lata 1994–1999, sierpień 2003 r.; sprawozdanie podsumowujące dotyczące ocen śródokresowych w latach 2000–2006, luty 2006.

8

ex post

(9)  Nowe partnerstwo dla spójności, trzecie sprawozdanie dotyczące spójności gospodarczej i społecznej, luty 2004 r., str. 29.

9

(10)  Wnioski konferencji europejskiej poświęconej rozwojowi obszarów wiejskich w Cork, 7–9 listopada 1996 r.

10

(11)  Wnioski konferencji europejskiej poświęconej rozwojowi obszarów wiejskich w Salzburgu, 12–14 listopada 2003 r.

11

(12)  Przykładowo, jeżeli jest przedstawiona diagnoza problemów różnych części danego terytorium, dzieje się to na poziomie ogólnym, bez określenia problemów konkretnych obszarów wiejskich. Ponadto opis problemów/potrzeb nie jest używany do przystosowania działań ROW do potrzeb różnych obszarów.

12

(13)  Biuletyn Komisji „Rozwój obszarów wiejskich środkiem tworzenia miejsc pracy i wzrostu”, 2005 r.

13

(14)  DG AGRI — Zestawienie — Nowe perspektywy w rozwoju obszarów wiejskich UE, str. 7.

14

(15)  Źródło: Przeprowadzona przez Trybunał analiza danych księgowych Komisji.

15

Źródło:

(16)  Projekty 1–5, 7–9, 16, 18, 19, 22, 23, 30, 31 (patrz: załącznik I).

16

załącznik I

(17)  Projekty 12, 15, 17, 20, 26 i 27 (patrz: załącznik I).

17

załącznik I

(18)  Projekty 1, 2, 3, 4, 7, 8, 9, 12, 17, 20 i 31 (patrz: załącznik I).

18

załącznik I

(19)  Projekty 5, 6, 7, 8, 9, 10 i 11 (patrz: załącznik I).

19

załącznik I

(20)  Projekty 7, 8, 11, 18, 24 i 25 (patrz: załącznik I).

20

załącznik I

---

ZAŁĄCZNIK I

LISTA PROJEKTÓW SKONTROLOWANYCH W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH

| Nr ref. | Państwo członkowskie i program | Rozporządzenie (WE) nr 1257/1999 | Krótki opis projektu |
| --- | --- | --- | --- |
| Inwestowanie w gospodarstwa rolne | Poprawa przetwarzania i wprowadzenia do obrotu produktów rolnych | Działania w ramach art. 33 |
| Reparcelacja | Modernizacja i rozwój wsi oraz ochrona i zachowanie dziedzictwa wiejskiego | Gospodarowanie zasobami wodnymi wsi | Rozwój i poprawa infrastruktury związanej z rozwojem rolnictwa |
| 1 | Włochy — Emilia Romania | × | | | | | | Zakup maszyn rolniczych w celu redukcji kosztów |
| 2 | Włochy — Emilia Romania | × | | | | | | Budowa budynków gospodarczych do przechowywania maszyn w celu redukcji kosztów |
| 3 | Hiszpania — krajowy PO | × | | | | | | Wsparcie inwestycji (dotacja, dotacja na spłatę pożyczki i odsetek) w małym gospodarstwie rodzinnym posiadającym około 15 krów |
| 4 | Hiszpania — krajowy PO | × | | | | | | Wsparcie inwestycji (dotacja i dotacja na spłatę odsetek) w relatywnie dużej spółdzielni mleczarskiej (186 krów, kwota mleczna 1,2 mln kg) |
| 5 | Francja — krajowy PROW | | × | | | | | Inwestycje w celu poprawy kontroli jakości w spółdzielni produkującej wino |
| 6 | Francja — krajowy PROW | | × | | | | | Inwestycje w celu poprawy i kontroli warunków sanitarnych w rzeźni |
| 7 | Hiszpania — Katalonia | | × | | | | | Poprawa warunków sanitarnych i oszczędność energii poprzez dostosowanie procesu produkcyjnego w prywatnej firmie |
| 8 | Hiszpania — Katalonia | | × | | | | | Budowa nowej fabryki i poprawa warunków sanitarnych poprzez dostosowanie procesu produkcyjnego w prywatnej firmie |
| 9 | Hiszpania — Katalonia | | × | | | | | Budowa nowej fabryki i poprawa warunków sanitarnych poprzez dostosowanie procesu produkcyjnego w grupie producentów |
| 10 | Niderlandy — krajowy PROW | | | × | | | | Zakup od rolnika 28,6 ha użytków rolnych w obszarze rezerwatu naturalnego |
| 11 | Niderlandy — krajowy PROW | | | × | | | | Zakup 125,6 ha ziemi w obszarze rezerwatu naturalnego, używanej głównie jako użytek rolny od gminy Zaanstad |
| 12 | Włochy — Kampania | | | | × | | | Renowacja istniejącego budynku na odosobnionej farmie, z założeniem, że będzie on używany na wynajem noclegów |
| 13 | Włochy — Kampania | | | | × | | | Renowacja otwartej przestrzeni (ulica i plac) w gminie z przeznaczeniem na miejsce spotkań |
| 14 | Niemcy — Brandenburgia | | | | × | | | Remont zamku w celu stworzenia muzeum |
| 15 | Niemcy — Brandenburgia | | | | × | | | Budowa stalowej wieży o wys. 31,5 m dającej panoramiczny widok na jezioro i otaczające je tereny |
| 16 | Niemcy — Brandenburgia | | | | × | | | Przebudowa dwóch mostów i modernizacja odcinka drogi wiejskiej o dł. 1,1 km |
| 17 | Niemcy — Dolna Saksonia | | | | × | | | Przeróbka tradycyjnego starego budynku na miejsce spotkań i odpoczynku |
| 18 | Niemcy — Dolna Saksonia | | | | × | | | Odrestaurowanie ogrodzenia i dachu starego domu wiejskiego |
| 19 | Niemcy — Dolna Saksonia | | | | × | | | Budowa parkingu, położenie nowej nawierzchni drogowej, stworzenie placu do zawracania dla ciężarówek z towarem rolniczym, naprawa typowego ogrodzenia i postawienie ławek |
| 20 | Hiszpania — Katalonia | | | | × | | | Remont sali konferencyjnej w gminie wiejskiej |
| 21 | Niemcy — Brandenburgia | | | | | × | | Poprawa wałów ochronnych nad rzeką Odrą i dostarczenie wody z rzeki do nawadniania |
| 22 | Hiszpania — krajowy PROW | | | | | × | | Poprawa i modernizacja systemu irygacyjnego dla przedsiębiorstwa irygacyjnego |
| 23 | Hiszpania — krajowy PROW | | | | | × | | Poprawa terenu dla przedsiębiorstwa irygacyjnego w projekcie zintegrowanym (irygacja, osuszanie, drogi itp.) |
| 24 | Hiszpania — krajowy PROW | | | | | × | | Nawadnianie terenu rolnego przylegającego do miasta Castellón de la Plana |
| 25 | Hiszpania — krajowy PROW | | | | | × | | Nawadnianie użytków rolnych koło miasta Sagunto |
| 26 | Portugalia — Lizbona i dolina Tagu | | | | | × | | Budowa nowego systemu irygacyjnego na terenie dwóch wsi w gminie wiejskiej Tomar |
| 27 | Portugalia — Lizbona i dolina Tagu | | | | | × | | Budowa nowego systemu irygacyjnego na terenie oddalonym 25 km od Lizbony |
| 28 | Włochy — Kampania | | | | | | × | Remont istniejących dróg wiejskich, poprawa dojazdu do pobliskich farm, poprawa komunikacji między różnymi częściami gminy i dostępu do głównych dróg |
| 29 | Włochy — Kampania | | | | | | × | Remont istniejących dróg wiejskich, poprawa dojazdu do pobliskich farm, poprawa komunikacji między różnymi częściami gminy i dostępu do głównych dróg |
| 30 | Niemcy — Dolna Saksonia | | | | | | × | Stworzenie nowej drogi wiejskiej o długości 410 m. |
| 31 | Niemcy — Dolna Saksonia | | | | | | × | Modernizacja odcinka drogi wiejskiej o dł. 1,4 km |

Nr ref.

Państwo członkowskie i program

Rozporządzenie (WE) nr 1257/1999

Krótki opis projektu

Inwestowanie w gospodarstwa rolne

Poprawa przetwarzania i wprowadzenia do obrotu produktów rolnych

Działania w ramach art. 33

Reparcelacja

Modernizacja i rozwój wsi oraz ochrona i zachowanie dziedzictwa wiejskiego

Gospodarowanie zasobami wodnymi wsi

Rozwój i poprawa infrastruktury związanej z rozwojem rolnictwa

1

Włochy — Emilia Romania

×

Zakup maszyn rolniczych w celu redukcji kosztów

2

Włochy — Emilia Romania

×

Budowa budynków gospodarczych do przechowywania maszyn w celu redukcji kosztów

3

Hiszpania — krajowy PO

×

Wsparcie inwestycji (dotacja, dotacja na spłatę pożyczki i odsetek) w małym gospodarstwie rodzinnym posiadającym około 15 krów

4

Hiszpania — krajowy PO

×

Wsparcie inwestycji (dotacja i dotacja na spłatę odsetek) w relatywnie dużej spółdzielni mleczarskiej (186 krów, kwota mleczna 1,2 mln kg)

5

Francja — krajowy PROW

×

Inwestycje w celu poprawy kontroli jakości w spółdzielni produkującej wino

6

Francja — krajowy PROW

×

Inwestycje w celu poprawy i kontroli warunków sanitarnych w rzeźni

7

Hiszpania — Katalonia

×

Poprawa warunków sanitarnych i oszczędność energii poprzez dostosowanie procesu produkcyjnego w prywatnej firmie

8

Hiszpania — Katalonia

×

Budowa nowej fabryki i poprawa warunków sanitarnych poprzez dostosowanie procesu produkcyjnego w prywatnej firmie

9

Hiszpania — Katalonia

×

Budowa nowej fabryki i poprawa warunków sanitarnych poprzez dostosowanie procesu produkcyjnego w grupie producentów

10

Niderlandy — krajowy PROW

×

Zakup od rolnika 28,6 ha użytków rolnych w obszarze rezerwatu naturalnego

11

Niderlandy — krajowy PROW

×

Zakup 125,6 ha ziemi w obszarze rezerwatu naturalnego, używanej głównie jako użytek rolny od gminy Zaanstad

12

Włochy — Kampania

×

Renowacja istniejącego budynku na odosobnionej farmie, z założeniem, że będzie on używany na wynajem noclegów

13

Włochy — Kampania

×

Renowacja otwartej przestrzeni (ulica i plac) w gminie z przeznaczeniem na miejsce spotkań

14

Niemcy — Brandenburgia

×

Remont zamku w celu stworzenia muzeum

15

Niemcy — Brandenburgia

×

Budowa stalowej wieży o wys. 31,5 m dającej panoramiczny widok na jezioro i otaczające je tereny

16

Niemcy — Brandenburgia

×

Przebudowa dwóch mostów i modernizacja odcinka drogi wiejskiej o dł. 1,1 km

17

Niemcy — Dolna Saksonia

×

Przeróbka tradycyjnego starego budynku na miejsce spotkań i odpoczynku

18

Niemcy — Dolna Saksonia

×

Odrestaurowanie ogrodzenia i dachu starego domu wiejskiego

19

Niemcy — Dolna Saksonia

×

Budowa parkingu, położenie nowej nawierzchni drogowej, stworzenie placu do zawracania dla ciężarówek z towarem rolniczym, naprawa typowego ogrodzenia i postawienie ławek

20

Hiszpania — Katalonia

×

Remont sali konferencyjnej w gminie wiejskiej

21

Niemcy — Brandenburgia

×

Poprawa wałów ochronnych nad rzeką Odrą i dostarczenie wody z rzeki do nawadniania

22

Hiszpania — krajowy PROW

×

Poprawa i modernizacja systemu irygacyjnego dla przedsiębiorstwa irygacyjnego

23

Hiszpania — krajowy PROW

×

Poprawa terenu dla przedsiębiorstwa irygacyjnego w projekcie zintegrowanym (irygacja, osuszanie, drogi itp.)

24

Hiszpania — krajowy PROW

×

Nawadnianie terenu rolnego przylegającego do miasta Castellón de la Plana

25

Hiszpania — krajowy PROW

×

Nawadnianie użytków rolnych koło miasta Sagunto

26

Portugalia — Lizbona i dolina Tagu

×

Budowa nowego systemu irygacyjnego na terenie dwóch wsi w gminie wiejskiej Tomar

27

Portugalia — Lizbona i dolina Tagu

×

Budowa nowego systemu irygacyjnego na terenie oddalonym 25 km od Lizbony

28

Włochy — Kampania

×

Remont istniejących dróg wiejskich, poprawa dojazdu do pobliskich farm, poprawa komunikacji między różnymi częściami gminy i dostępu do głównych dróg

29

Włochy — Kampania

×

Remont istniejących dróg wiejskich, poprawa dojazdu do pobliskich farm, poprawa komunikacji między różnymi częściami gminy i dostępu do głównych dróg

30

Niemcy — Dolna Saksonia

×

Stworzenie nowej drogi wiejskiej o długości 410 m.

31

Niemcy — Dolna Saksonia

×

Modernizacja odcinka drogi wiejskiej o dł. 1,4 km

---

ZAŁĄCZNIK II

DEFINICJE OBSZARÓW WIEJSKICH — KRYTERIA UŻYTE DO CELÓW KONTROLI

| 1. | Obszary dawnego Celu 5b
  Rozporządzenie (EWG) nr 2052/88 (1) zostało uchylone z dniem wejścia w życie rozporządzenia w sprawie rozwoju obszarów wiejskich — dnia 1 stycznia 2000 r. To pierwsze rozporządzenie w art. 1 ust. 5 przedstawia następującą definicję Celu 5b — promowanie rozwoju obszarów wiejskich. Następnie art. 11 stanowi, że obszary kwalifikowalne do Celu 5b są wybierane (...) z uwzględnieniem w szczególności stopnia ich wiejskiego charakteru, liczby osób zatrudnionych w rolnictwie, poziomu rozwoju gospodarczego i rolnego, stopnia ich peryferyjności oraz podatności na zmiany w sektorze rolnym, w szczególności w kontekście reformy wspólnej polityki rolnej. Na okres programowania 1994–1999 Komisja zatwierdziła 83 strefy spełniające te kryteria. Obszar, do którego odnoszą się programy Celu 5b, objął 26 % powierzchni UE i 9 % jej ludności. |
| --- | --- |

1.

Rozporządzenie (EWG) nr 2052/88 (1) zostało uchylone z dniem wejścia w życie rozporządzenia w sprawie rozwoju obszarów wiejskich — dnia 1 stycznia 2000 r. To pierwsze rozporządzenie w art. 1 ust. 5 przedstawia następującą definicję Celu 5b — promowanie rozwoju obszarów wiejskich. Następnie art. 11 stanowi, że obszary kwalifikowalne do Celu 5b są wybierane (...) z uwzględnieniem w szczególności stopnia ich wiejskiego charakteru, liczby osób zatrudnionych w rolnictwie, poziomu rozwoju gospodarczego i rolnego, stopnia ich peryferyjności oraz podatności na zmiany w sektorze rolnym, w szczególności w kontekście reformy wspólnej polityki rolnej. Na okres programowania 1994–1999 Komisja zatwierdziła 83 strefy spełniające te kryteria. Obszar, do którego odnoszą się programy Celu 5b, objął 26 % powierzchni UE i 9 % jej ludności.

| 2. | Typologia ESPON
  Końcowe sprawozdanie z projektu ESPON 1.1.2 „Stosunki miejsko-wiejskie w Europie” koncentruje się na tym, czy podział miejsko-wiejski jest właściwy, w jaki sposób powinien być on przeprowadzany i jakie powinny być jego kryteria oraz czy może on być wykorzystany przy tworzeniu polityki. W sprawozdaniu znajduje się typologia regionów w Europie według charakterystyki miejsko-wiejskiej. Typologia ESPON jest oparta na dwóch głównych wymiarach: wpływie cech miejskich i wpływie działalności człowieka. Wpływ miejski jest określony według gęstości zaludnienia i statusu głównego centrum miejskiego każdego z obszarów NUTS 3. Intensywność działalności człowieka została określona na podstawie udziału procentowego różnych form pokrycia terenu zgodnie z klasyfikacją głównych typów pokrycia terenu według CORINE. Główne klasy to powierzchnie sztuczne, użytki rolne oraz pozostałe typy pokrycia terenu. Do celów kontroli pierwsza klasa (typ 1 „wysoki wpływ cech miejskich, silny wpływ działalności człowieka”) jest uważana za miejską, klasy 2–5 za średnie, a klasa 6 za wiejską. |
| --- | --- |

2.

Końcowe sprawozdanie z projektu ESPON 1.1.2 „Stosunki miejsko-wiejskie w Europie” koncentruje się na tym, czy podział miejsko-wiejski jest właściwy, w jaki sposób powinien być on przeprowadzany i jakie powinny być jego kryteria oraz czy może on być wykorzystany przy tworzeniu polityki. W sprawozdaniu znajduje się typologia regionów w Europie według charakterystyki miejsko-wiejskiej. Typologia ESPON jest oparta na dwóch głównych wymiarach: wpływie cech miejskich i wpływie działalności człowieka. Wpływ miejski jest określony według gęstości zaludnienia i statusu głównego centrum miejskiego każdego z obszarów NUTS 3. Intensywność działalności człowieka została określona na podstawie udziału procentowego różnych form pokrycia terenu zgodnie z klasyfikacją głównych typów pokrycia terenu według CORINE. Główne klasy to powierzchnie sztuczne, użytki rolne oraz pozostałe typy pokrycia terenu. Do celów kontroli pierwsza klasa (typ 1 „wysoki wpływ cech miejskich, silny wpływ działalności człowieka”) jest uważana za miejską, klasy 2–5 za średnie, a klasa 6 za wiejską.

| 3. | Definicje krajowe
  Różnice w kryteriach stosowanych przez państwa członkowskie są tak duże, że niemożliwe jest porównanie różnych zdefiniowanych typologii. Jednakże w ramach projektu 1.1.2 ESPON zharmonizował krajowe klasyfikacje w drodze zdefiniowania trzech klas w zależności od średniej krajowej. Wynikiem tego jest typologia względnego charakteru wiejskiego według definicji krajowych w trzech klasach: niski charakter wiejski (wskaźnik poniżej 90 średniej krajowej), średni charakter wiejski (wskaźnik między 90 a 110) i wysoki charakter wiejski (wskaźnik powyżej 110). |
| --- | --- |

3.

Różnice w kryteriach stosowanych przez państwa członkowskie są tak duże, że niemożliwe jest porównanie różnych zdefiniowanych typologii. Jednakże w ramach projektu 1.1.2 ESPON zharmonizował krajowe klasyfikacje w drodze zdefiniowania trzech klas w zależności od średniej krajowej. Wynikiem tego jest typologia względnego charakteru wiejskiego według definicji krajowych w trzech klasach: niski charakter wiejski (wskaźnik poniżej 90 średniej krajowej), średni charakter wiejski (wskaźnik między 90 a 110) i wysoki charakter wiejski (wskaźnik powyżej 110).

| 4. | OECD
  Klasyfikacja OECD dzieli się na trzy klasy, gdzie obszary NUTS 3 są oznaczone jako miejskie, jeżeli poniżej 15 % ich ludności zamieszkuje obszary LAU 2 o gęstości zaludnienia poniżej 150 mieszk./km2. Obszar NUTS 3 jest względnie wiejski, jeżeli 15–50 % jego ludności zamieszkuje obszary LAU 2 o gęstości zaludnienia poniżej 150 mieszk./km2, a wiejski, jeżeli udział ten przekracza 50 %. |
| --- | --- |

4.

Klasyfikacja OECD dzieli się na trzy klasy, gdzie obszary NUTS 3 są oznaczone jako miejskie, jeżeli poniżej 15 % ich ludności zamieszkuje obszary LAU 2 o gęstości zaludnienia poniżej 150 mieszk./km2. Obszar NUTS 3 jest względnie wiejski, jeżeli 15–50 % jego ludności zamieszkuje obszary LAU 2 o gęstości zaludnienia poniżej 150 mieszk./km2, a wiejski, jeżeli udział ten przekracza 50 %.

---

(1)  Rozporządzenie (EWG) nr 2052/88 z dnia 24 czerwca 1988 r. w sprawie zadań funduszy strukturalnych (Dz.U. L 185 z 15.7.1988, str. 9).

---

ZAŁĄCZNIK III

PRZYKŁADY REZULTATÓW I ODDZIAŁYWANIA SKONTROLOWANYCH PROJEKTÓW

Punkt 1 — Nie zawsze da się zidentyfikować efekty

W Brandenburgii w ramach działania z art. 33 „odbudowa i rozwój obszarów wiejskich oraz ochrona i zachowanie dziedzictwa wsi” wybudowano stalową wieżę widokową o wys. 31,5 m, dającą panoramiczny widok na jezioro Senftenberger i otaczające je tereny (patrz także: zdjęcie 1). Wieża stanowi dodatkową atrakcję w tym obszarze, ale według kontrolerów nie jest to niezbędny projekt. Gdyby jej nie wybudowano, liczba turystów prawdopodobnie byłaby taka sama. Nie ma dowodów, iż projekt ten, kosztujący około 380 000 euro, skutecznie rozwija obszar wiejski. Władze parku dostarczyły statystyki przedstawiające liczbę zwiedzających, którzy skorzystali z noclegu, i tych przyjeżdżających na 1 dzień. Budowa wieży nie miała wyraźnego wpływu na te dane, a wszelkie tendencje mogą być także wynikiem innych czynników. Dlatego też rezultaty i oddziaływanie istnienia wieży są bardzo trudne do określenia i zmierzenia ilościowo, jest także zbyt wcześnie, by ocenić efekty projektu w średniej i dalekiej perspektywie czasowej.

Punkt 2 — Projekty są bardziej skuteczne, gdy zachodzi synergia

Przykład 1: Synergia z innymi instrumentami i celami, część szerszej strategii

Projekt dotyczył zakupu ziemi rolnej przez państwo w ramach działania art. 33 w zakresie reparcelacji w Niderlandach (patrz także: zdjęcie 2). W tym przypadku chodziło o działki kupowane w latach sześćdziesiątych przez gminę w celach budowlanych, a obecnie (ze współfinansowaniem UE) kupowane przez państwo w celach rozwoju przyrody, a nie w celach urbanizacyjnych. Inne projekty współfinansowane przez UE były również realizowane w tym obszarze, co spowodowało osiągnięcie w tym samym czasie dwóch głównych celów PROW: rozwoju przyrody i zrównoważonego rozwoju rolnictwa. Ponadto obszar realizacji projektu oferował możliwości rekreacji wodnej, a współfinansowana przez UE ścieżka rowerowa między zakupionymi działkami a miastem Zaanstad była w trakcie realizacji. Projekt wpisał się również w szerszą strategię krajowych i okręgowych planów oraz szczegółowych planów zagospodarowania. Jest to w szczególności istotne dla celów przyrody, na przykład dla ochrony gatunków, która wymaga szerszej pomocy niż na poziomie indywidualnego projektu.

Przykład 2: Synergia z innymi instrumentami i celami, część szerszej strategii

W ramach działania z art. 33 „odbudowa i rozwój obszarów wiejskich oraz ochrona i zachowanie dziedzictwa wsi”, zmodernizowano centrum Kirchwahlingen (Niemcy) (patrz także: zdjęcie 3). Modernizacja objęła stworzenie parkingu dla osób przyjeżdżających do kościoła i dla innych przyjezdnych, położenie nowej nawierzchni drogowej, aby pomóc w odprowadzeniu wód deszczowych i zapobiec zalewaniu, stworzenie placu do zawracania dla ciężarówek z towarem rolniczym, naprawę typowego ogrodzenia oraz postawienie ławek. Efektem tych zmian był wzrost wartości wsi, która otworzyła się na wydarzenia kulturalne i turystykę; zachęciło to nawet ludzi do ponownego osiedlania się. Ujęcie tego projektu w szerszym planie odnowy wsi sprawiło, iż wielu lokalnych mieszkańców miało swój udział w procedurze planowania i ustalania priorytetów oraz że wybrano najwłaściwsze projekty dla tej wsi. Projektowi temu towarzyszyły dwa inne projekty publiczne ściśle z nim powiązane oraz jeden projekt prywatny, które również zostały ujęty w planie odnowy wsi. Ponadto projekt ten stanowił część szerszej koncepcji 15 (łącznie) planów odnowy wsi trzech lokalnych związków gmin (Samtgemeinde). Wieś, o której mowa, znajduje się na obszarze wiejskim, gdzie problemem jest wyludnienie i względnie słaba infrastruktura. Wieś ta traciła swoją tożsamość. Powyższe fakty wzmocniły oddziaływanie tego projektu.

Punkt 3 — Lokalizacja na obszarach innych niż wiejskie

Na inwestycje w jednym ze skontrolowanych projektów w zakresie nawadniania w Hiszpanii przeznaczono 9,9 mln euro, gdzie współfinansowanie przez EFOGR wyniosło 2,4 mln euro. Projekt ten dotyczył nawodnienia obszaru rolnego przylegającego do Castellón de la Plana. W obszarze tym nie ma małych wiosek, a rolnicy odnoszący korzyści z tego projektu mieszkają w Castellón.

Przez środek nawadnianego obszaru rolniczego przebiega autostrada prowadząca z miasta do portu w Castellón, odległego o około 5 km. Pomiędzy obszarem rolniczym a Morzem Śródziemnym znajduje się głównie obszar zabudowany. Castellón de la Plana zamieszkuje około 147 000 ludzi, a gęstość zaludnienia wynosi 1 346 mieszk./km2. Miasto jest jednym z hiszpańskim centrów produkcji owoców cytrusowych, gdyż obszar ten jest żyzny. Jest to istotne centrum handlowe, gdzie główna działalność opiera się na dużym przemyśle petrochemicznym, produkcji płytek ceramicznych i rybołówstwie.

Castellón de la Plana jest jednym z 29 miast Hiszpanii, które skorzystały ze współfinansowanej przez UE inicjatywy wspólnotowej URBAN I. Inicjatywa wspólnotowa URBAN I jest instrumentem polityki spójności prowadzonej przez UE, przeznaczonym na regenerację znajdujących się w kryzysie obszarów miejskich i sąsiadujących z nimi terenów.

Projekt zakłada modernizację systemu irygacyjnego na obszarze 895 ha, poprzez wymianę istniejących akweduktów betonowych na system pomp i podziemnych tuneli (patrz: także zdjęcie 4). Główne rezultaty to znaczna redukcja zużycia wody zwiększająca wydajność rolnictwa w tym obszarze, zwiększenie ilości i poprawa jakości produktów, a tym samym zachowanie istniejącej działalności rolniczej w niepełnym wymiarze godzin (consolidar la agricultura a tiempo parcial).

Rezultaty projektu pomagają zwiększyć konkurencyjność rolnictwa i poprawić ochronę środowiska (oszczędność wody). Jednakże rezultaty te powstają na obszarze, który znajduje się w najbardziej konkurencyjnej i najlepiej usytuowanej części obszarów Celu 1 w Hiszpanii. Castellón de la Plana oraz obszary rolne przylegające do miasta nie mają problemów typowych dla obszarów wiejskich (wyludnienie, wysoki poziom zatrudnienia w rolnictwie itp.). Na podstawie obiektywnych kryteriów obszary te nie mogą być uznane za wiejskie. Finansowanie takich projektów nie przyczynia się ani nie promuje dostosowania i rozwoju obszarów wiejskich.

---

ODPOWIEDZI KOMISJI

| II. | Pomyślne wdrożenie działań inwestycyjnych należy ocenić nie tylko pod względem ich wpływu na rozwiązywanie problemów obszarów wiejskich. Rozwój obszarów wiejskich dotyczy spójności terytorialnej, ale obejmuje również inne cele, takie jak zwiększenie konkurencyjności sektora rolnictwa i leśnictwa, poprawę stanu środowiska naturalnego i terenów wiejskich oraz poprawę gospodarki wiejskiej w szerszym znaczeniu, zarówno na poziomie wspólnotowym, jak i krajowym/regionalnym (patrz: odpowiedzi do pkt 6–13).
  Zatem w celu odpowiedniego ustosunkowania się do problemów obszarów wiejskich należy przygotować do wdrożenia szereg instrumentów. |
| --- | --- |

II.

Pomyślne wdrożenie działań inwestycyjnych należy ocenić nie tylko pod względem ich wpływu na rozwiązywanie problemów obszarów wiejskich. Rozwój obszarów wiejskich dotyczy spójności terytorialnej, ale obejmuje również inne cele, takie jak zwiększenie konkurencyjności sektora rolnictwa i leśnictwa, poprawę stanu środowiska naturalnego i terenów wiejskich oraz poprawę gospodarki wiejskiej w szerszym znaczeniu, zarówno na poziomie wspólnotowym, jak i krajowym/regionalnym (patrz: odpowiedzi do pkt 6–13).

Zatem w celu odpowiedniego ustosunkowania się do problemów obszarów wiejskich należy przygotować do wdrożenia szereg instrumentów.

| III. | Konkretne cele związane z działaniami uwzględniono dla każdego ze skontrolowanych działań w odpowiednich rozdziałach I, VII i IX rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999. Na następny okres programowania Komisja przyjęła bardziej strategiczne podejście poprzez strategiczne wytyczne Wspólnoty umożliwiające państwom członkowskim lepsze ukierunkowanie własnych strategii dotyczących rozwoju obszarów wiejskich na istotne cele wynikające z konkretnych potrzeb.
  Silny nacisk na sektor rolnictwa jest nieodłącznym elementem polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich, która przekształciła się z polityki zajmującej się problemami strukturalnymi sektora rolnego w politykę, która koncentruje się na licznych rolach, jakie odgrywa rolnictwo w społeczeństwie, oraz, w szczególności, wyzwaniach dla obszarów wiejskich w szerszym kontekście. Połączenie elementów sektorowych i terytorialnych jest zakorzenione w tej polityce, którą uważa się za drugi filar WPR (patrz: odpowiedź do pkt 16–28). |
| --- | --- |

III.

Konkretne cele związane z działaniami uwzględniono dla każdego ze skontrolowanych działań w odpowiednich rozdziałach I, VII i IX rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999. Na następny okres programowania Komisja przyjęła bardziej strategiczne podejście poprzez strategiczne wytyczne Wspólnoty umożliwiające państwom członkowskim lepsze ukierunkowanie własnych strategii dotyczących rozwoju obszarów wiejskich na istotne cele wynikające z konkretnych potrzeb.

Silny nacisk na sektor rolnictwa jest nieodłącznym elementem polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich, która przekształciła się z polityki zajmującej się problemami strukturalnymi sektora rolnego w politykę, która koncentruje się na licznych rolach, jakie odgrywa rolnictwo w społeczeństwie, oraz, w szczególności, wyzwaniach dla obszarów wiejskich w szerszym kontekście. Połączenie elementów sektorowych i terytorialnych jest zakorzenione w tej polityce, którą uważa się za drugi filar WPR (patrz: odpowiedź do pkt 16–28).

| IV. | Rozwój obszarów wiejskich jest polityką horyzontalną, mającą zastosowanie do wszystkich obszarów europejskich. Zgodnie z zasadą pomocniczości odpowiedzialność za określenie beneficjentów i obszarów kwalifikujących się do uzyskania wsparcia oraz sformułowanie odpowiednich strategii spoczywa na państwach członkowskich (patrz: odpowiedź do pkt 29–34).
  Rozporządzenie (WE) nr 1698/2005 na następny okres programowania zawiera wyraźniejsze ukierunkowanie na mniejsze przedsiębiorstwa w zakresie przetwarzania i obrotu produktami rolnymi (oraz mikroprzedsiębiorstwa w zakresie produktów leśnych na osi 1 oraz w zakresie rozwoju działalności na osi 3), m.in. w celu ograniczenia efektu deadweight — czyli zmian, które nie wynikają z wdrożenia programu, tzn. miałyby miejsce także bez interwencji (jeżeli i w przypadkach, w których wystąpią), na tyle, na ile to możliwe (patrz: odpowiedź do pkt 35–39). |
| --- | --- |

IV.

Rozwój obszarów wiejskich jest polityką horyzontalną, mającą zastosowanie do wszystkich obszarów europejskich. Zgodnie z zasadą pomocniczości odpowiedzialność za określenie beneficjentów i obszarów kwalifikujących się do uzyskania wsparcia oraz sformułowanie odpowiednich strategii spoczywa na państwach członkowskich (patrz: odpowiedź do pkt 29–34).

Rozporządzenie (WE) nr 1698/2005 na następny okres programowania zawiera wyraźniejsze ukierunkowanie na mniejsze przedsiębiorstwa w zakresie przetwarzania i obrotu produktami rolnymi (oraz mikroprzedsiębiorstwa w zakresie produktów leśnych na osi 1 oraz w zakresie rozwoju działalności na osi 3), m.in. w celu ograniczenia efektu deadweight — czyli zmian, które nie wynikają z wdrożenia programu, tzn. miałyby miejsce także bez interwencji (jeżeli i w przypadkach, w których wystąpią), na tyle, na ile to możliwe (patrz: odpowiedź do pkt 35–39).

| V. | Definicja i określenie obszarów kwalifikujących się, jak również umiejscowienie różnych działań wchodzi w zakres odpowiedzialności państw członkowskich/regionów na podstawie ich analizy problemów, ich celów oraz strategii, którą określiły w swoich programach. Jest to kluczowy element w kontekście pomocniczości. Ponadto skuteczności wdrażania działań inwestycyjnych nie można sprowadzić jedynie do wiejskiego charakteru obszaru, w którym ma miejsce interwencja (patrz: odpowiedź do pkt 40–46). |
| --- | --- |

V.

Definicja i określenie obszarów kwalifikujących się, jak również umiejscowienie różnych działań wchodzi w zakres odpowiedzialności państw członkowskich/regionów na podstawie ich analizy problemów, ich celów oraz strategii, którą określiły w swoich programach. Jest to kluczowy element w kontekście pomocniczości. Ponadto skuteczności wdrażania działań inwestycyjnych nie można sprowadzić jedynie do wiejskiego charakteru obszaru, w którym ma miejsce interwencja (patrz: odpowiedź do pkt 40–46).

| VI. | Komisja uznaje, iż zintegrowane podejścia terytorialne stanowią ważne narzędzie wdrażania polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich i zaleca tę możliwość w nowym rozporządzeniu (WE) nr 1698/2005, promując projekty zintegrowane, łączące w sobie szereg działań, oraz włączając inicjatywę wspólnotową „Leader” do głównego nurtu polityki (patrz: odpowiedź do pkt 48–51).
  Komisja poczyniła ogromne wysiłki na rzecz wyeliminowania braków ilościowych i jakościowych w danych z monitoringu państw członkowskich już na bieżący okres programowania. Monitoring ulegnie wzmocnieniu wraz z wprowadzeniem Wspólnych Ram Monitorowania i Oceny (CMEF) na następny okres programowania we współpracy z państwami członkowskimi (patrz: odpowiedź do pkt 55–63). |
| --- | --- |

VI.

Komisja uznaje, iż zintegrowane podejścia terytorialne stanowią ważne narzędzie wdrażania polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich i zaleca tę możliwość w nowym rozporządzeniu (WE) nr 1698/2005, promując projekty zintegrowane, łączące w sobie szereg działań, oraz włączając inicjatywę wspólnotową „Leader” do głównego nurtu polityki (patrz: odpowiedź do pkt 48–51).

Komisja poczyniła ogromne wysiłki na rzecz wyeliminowania braków ilościowych i jakościowych w danych z monitoringu państw członkowskich już na bieżący okres programowania. Monitoring ulegnie wzmocnieniu wraz z wprowadzeniem Wspólnych Ram Monitorowania i Oceny (CMEF) na następny okres programowania we współpracy z państwami członkowskimi (patrz: odpowiedź do pkt 55–63).

| VII. | W latach 2007–2013 wsparcie będzie lepiej ukierunkowane poprzez wprowadzenie CMEF, które mają silne powiązania ze strategiami krajowymi.
  Ponadto rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 dotyczące następnego okresu programowania przyjmuje bardziej strategiczne podejście do rozwoju obszarów wiejskich poprzez określenie trzech głównych celów (poprawa konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa, środowiska naturalnego i terenów wiejskich, poprawa jakości życia i zróżnicowanie gospodarki wiejskiej), które następnie dzieli się na szczegółowe podcele dla różnych środków. |
| --- | --- |

VII.

W latach 2007–2013 wsparcie będzie lepiej ukierunkowane poprzez wprowadzenie CMEF, które mają silne powiązania ze strategiami krajowymi.

Ponadto rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 dotyczące następnego okresu programowania przyjmuje bardziej strategiczne podejście do rozwoju obszarów wiejskich poprzez określenie trzech głównych celów (poprawa konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa, środowiska naturalnego i terenów wiejskich, poprawa jakości życia i zróżnicowanie gospodarki wiejskiej), które następnie dzieli się na szczegółowe podcele dla różnych środków.

| 6–13. | Komisja z zadowoleniem przyjmuje spostrzeżenia i wnioski przedłożone przez Trybunał w niniejszym sprawozdaniu. Wiele z nich jest istotnych, biorąc pod uwagę wdrożenie ram prawnych na następny okres programowania 2007–2013.
  Polityka dotycząca rozwoju obszarów wiejskich składa się z zestawu dziewięciu grup działań o różnym charakterze. Aby zająć się problemami obszarów wiejskich, należy wziąć pod uwagę wszystkie grupy działań w celu ujęcia większego zakresu celów rozwoju obszarów wiejskich.
  Konkretne cele określone w trzech grupach działań inwestycyjnych w zakresie rozwoju obszarów wiejskich koncentrują się bardziej konkretnie na zmniejszeniu kosztów produkcji, poprawie produkcji i jakości, popieraniu zróżnicowania działalności rolniczej itp. Cele te zawarte są w szerzej rozumianym podejściu do rozwoju obszarów wiejskich polegającym na zwiększeniu konkurencyjności sektora rolnictwa i leśnictwa, poprawie stanu środowiska naturalnego i terenów wiejskich oraz ulepszeniu szerzej rozumianej gospodarki wiejskiej (patrz również: odpowiedź do pkt 19–27). |
| --- | --- |

6–13.

Komisja z zadowoleniem przyjmuje spostrzeżenia i wnioski przedłożone przez Trybunał w niniejszym sprawozdaniu. Wiele z nich jest istotnych, biorąc pod uwagę wdrożenie ram prawnych na następny okres programowania 2007–2013.

Polityka dotycząca rozwoju obszarów wiejskich składa się z zestawu dziewięciu grup działań o różnym charakterze. Aby zająć się problemami obszarów wiejskich, należy wziąć pod uwagę wszystkie grupy działań w celu ujęcia większego zakresu celów rozwoju obszarów wiejskich.

Konkretne cele określone w trzech grupach działań inwestycyjnych w zakresie rozwoju obszarów wiejskich koncentrują się bardziej konkretnie na zmniejszeniu kosztów produkcji, poprawie produkcji i jakości, popieraniu zróżnicowania działalności rolniczej itp. Cele te zawarte są w szerzej rozumianym podejściu do rozwoju obszarów wiejskich polegającym na zwiększeniu konkurencyjności sektora rolnictwa i leśnictwa, poprawie stanu środowiska naturalnego i terenów wiejskich oraz ulepszeniu szerzej rozumianej gospodarki wiejskiej (patrz również: odpowiedź do pkt 19–27).

Uwaga 1Elastyczność polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich umożliwia państwom członkowskim/regionom określenie celów i strategii dopasowanych do ich konkretnej sytuacji. Programy rozwoju obszarów wiejskich zawierają informacje na temat celów określonych na okres programowania i dostarczają opisu działań wykorzystywanych do realizacji tych celów.

| 16. | W rozporządzeniu Rady (WE) nr 1257/1999 na bieżący okres programowania 2000–2006 osiągnięto po raz pierwszy połączenie kilku istniejących wcześniej działań w jedne ramy prawne przekształcające się z polityki zajmującej się problemami strukturalnymi sektora rolnego w politykę zajmującą się wieloma rolami rolnictwa w społeczeństwie.
  Podejście to, mające na celu uzyskanie większej spójności pomiędzy poszczególnymi działaniami, jest obecnie dalej rozwijane rozporządzeniem Rady (WE) nr 1698/2005 na następny okres programowania 2007–2013. Poprawia strukturę wewnętrzną poprzez wyraźne określenie trzech głównych celów polityki, które następnie rozbija się na konkretne cele na poziomie poszczególnych środków (patrz: odpowiedź do pkt 27). |
| --- | --- |

16.

W rozporządzeniu Rady (WE) nr 1257/1999 na bieżący okres programowania 2000–2006 osiągnięto po raz pierwszy połączenie kilku istniejących wcześniej działań w jedne ramy prawne przekształcające się z polityki zajmującej się problemami strukturalnymi sektora rolnego w politykę zajmującą się wieloma rolami rolnictwa w społeczeństwie.

Podejście to, mające na celu uzyskanie większej spójności pomiędzy poszczególnymi działaniami, jest obecnie dalej rozwijane rozporządzeniem Rady (WE) nr 1698/2005 na następny okres programowania 2007–2013. Poprawia strukturę wewnętrzną poprzez wyraźne określenie trzech głównych celów polityki, które następnie rozbija się na konkretne cele na poziomie poszczególnych środków (patrz: odpowiedź do pkt 27).

| 17. | Elastyczność działań inwestycyjnych nie uniemożliwia państwom członkowskim budowania spójnych strategii rozwoju: rozporządzenie oferuje zestaw wielu działań, tak aby państwa członkowskie mogły wybrać te bardziej stosowne z punktu widzenia ich sytuacji i potrzeb. |
| --- | --- |

17.

Elastyczność działań inwestycyjnych nie uniemożliwia państwom członkowskim budowania spójnych strategii rozwoju: rozporządzenie oferuje zestaw wielu działań, tak aby państwa członkowskie mogły wybrać te bardziej stosowne z punktu widzenia ich sytuacji i potrzeb.

| 18. | Na podstawie analizy problemów państwa członkowskie/regiony określają cele i strategię w swoich programach rozwoju obszarów wiejskich. Do realizacji tych celów mogą się przyczynić różne działania. Właśnie dlatego czasem trudno jest na początku okresu programowania określić z góry przeznaczenie zasobów na konkretne podcele na poziomie regionalnym.
  Zgodnie z ramami ustalonymi przez Radę na następny okres 2007–2013 wprowadzono bardziej strategiczne podejście za pośrednictwem strategicznych wytycznych Wspólnoty przyjętych przez Radę w lutym 2006 r. (1).
  Państwa członkowskie przygotowują swoje krajowe strategie rozwoju obszarów wiejskich na podstawie sześciu strategicznych wytycznych wspólnoty, które pomogą:






  — | określić obszary, na których wykorzystanie wsparcia UE na rzecz rozwoju obszarów wiejskich tworzy największą wartość dodaną na szczeblu UE, |
| --- | --- | --- |

18.

Na podstawie analizy problemów państwa członkowskie/regiony określają cele i strategię w swoich programach rozwoju obszarów wiejskich. Do realizacji tych celów mogą się przyczynić różne działania. Właśnie dlatego czasem trudno jest na początku okresu programowania określić z góry przeznaczenie zasobów na konkretne podcele na poziomie regionalnym.

Zgodnie z ramami ustalonymi przez Radę na następny okres 2007–2013 wprowadzono bardziej strategiczne podejście za pośrednictwem strategicznych wytycznych Wspólnoty przyjętych przez Radę w lutym 2006 r. (1).

Państwa członkowskie przygotowują swoje krajowe strategie rozwoju obszarów wiejskich na podstawie sześciu strategicznych wytycznych wspólnoty, które pomogą:

—

określić obszary, na których wykorzystanie wsparcia UE na rzecz rozwoju obszarów wiejskich tworzy największą wartość dodaną na szczeblu UE,

| — | utworzyć powiązanie z głównymi priorytetami UE (Lizbona, Göteborg), |
| --- | --- |

—

utworzyć powiązanie z głównymi priorytetami UE (Lizbona, Göteborg),

| — | zapewnić komplementarność i spójność działań finansowanych przez polityki strukturalne, zatrudnienia i rozwoju obszarów wiejskich na danym terytorium i na danym polu działania, |
| --- | --- |

—

zapewnić komplementarność i spójność działań finansowanych przez polityki strukturalne, zatrudnienia i rozwoju obszarów wiejskich na danym terytorium i na danym polu działania,

| — | towarzyszyć wdrożeniu nowej prorynkowej WPR i związanej z nią niezbędnej restrukturyzacji w starych i nowych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

—

towarzyszyć wdrożeniu nowej prorynkowej WPR i związanej z nią niezbędnej restrukturyzacji w starych i nowych państwach członkowskich.

Ramka 1 — Hiszpania

Cele realizowane przez program wywodzą się z oceny ex ante na poziomie odpowiedniego planu rozwoju obszarów wiejskich. W przypadku gdy zasięg terytorialny pojedynczego programu to kilka regionów, jak np. hiszpański program poprawy struktur, cytowany w ramce 1, osiągnięcie ogólnego celu można realizować na różne sposoby, w zależności od struktury gospodarstwa oraz spójności zaproponowanych środków.

Ramka 1 — Portugalia

Dwa przykłady wspomniane przez Trybunał są w zgodzie z celem w postaci zwiększenia dochodów i poprawy warunków życia, pracy i produkcji. Ogólnie rzecz biorąc, fakt, że nie powinno się dokonywać żadnych nowych inwestycji, nie wynika z tego, że osiągnięto pewien stopień konkurencyjności.

W przypadku Portugalii działanie „gospodarka zasobami wodnymi i reparcelacja” (połączenie dwóch tiret art. 33) jest jedynie jednym z instrumentów służących osiągnięciu globalnego celu w postaci „stworzenia nowoczesnego i konkurencyjnego rolnictwa”. Dwa aspekty nawadniania i reparcelacji są blisko powiązane. Na tych obszarach, na których gospodarstwa są podzielone na wiele małych parceli, zaleca się najpierw rozpocząć reparcelację, a następnie rozbudować sieci nawadniające, po poprawie i ustabilizowaniu struktury rolnej. W innych częściach Portugalii, gdzie istnieje lepsza struktura gospodarstw rolnych, głównym czynnikiem rozwoju jest gospodarka wodna. Nie zawsze istnieje możliwość przydzielenia funduszy na podcele na początku okresu programowania i dlatego właśnie w programie dwa tiret połączono w jedno działanie. Jeśli chodzi o odniesienie do jednego dużego projektu, kluczowym elementem do rozważenia jest to, czy projekt ten przyczynia się do realizacji celów programu.

Ponadto działanie może przyczynić się do realizacji więcej niż jednego podcelu programu, z których wszystkie wiążą się z globalnym celem stworzenia nowoczesnego i konkurencyjnego rolnictwa. Jednakże w następnym okresie państwa członkowskie będą musiały ustanowić odrębną strategię krajową, określając priorytety, które następnie przełoży się na programy rozwoju obszarów wiejskich.

Ramka 1 — Niderlandy

W Niderlandach działanie w postaci reparcelacji wiąże się z różnymi celami. Zakup gruntów odbywa się na zasadzie dobrowolnej. Daje rolnikom możliwość przeniesienia gospodarstwa w inne miejsce, gdzie istnieją większe możliwości trwałego rozwoju. Przy takim zintegrowanym podejściu realizuje się oba cele ochrony przyrody i rozwoju rolnego.

W miarę rozwoju priorytetów/celów oraz powiązanych z nimi przydziałów środków pieniężnych w okresie programowania (np. w postaci podejmowania działania przez rolników) czasami potrzebne jest nowe ukierunkowanie działania w celu zapewnienia pomyślnego wdrożenia.

Uwaga 2W Agendzie 2000 rozwój obszarów wiejskich ustanowiono jako drugi filar WPR. Większość działań dotyczących rozwoju obszarów wiejskich z definicji ukierunkowana jest na rolnictwo i rolników, co prowadzi do dużego udziału wydatków na sektor rolnictwa, ale obejmuje również elementy terytorialne, takie jak wyższy poziom współfinansowania dla inwestycji w obszary o mniej korzystnych warunkach gospodarowania oraz w regiony spójności.

| 20. | Elastyczność polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich ze swoim zdecentralizowanym podejściem daje państwom członkowskim możliwość zawarcia podejścia terytorialnego w programach rozwoju obszarów wiejskich. Rozporządzenie (WE) nr 1257/1999 stanowi: „być tak dalece zdecentralizowana, jak to możliwe, a nacisk musi być położony na udział i podejście »oddolne«” (2). Integracji różnych polityk interwencji na danym terytorium na poziomie regionalnym/lokalnym dokonują państwa członkowskie. Dodatkowo, programy rozwoju obszarów wiejskich wymagają informacji na temat komplementarności wsparcia i pozostałych instrumentów wspólnotowych, takich jak polityka spójności. |
| --- | --- |

20.

Elastyczność polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich ze swoim zdecentralizowanym podejściem daje państwom członkowskim możliwość zawarcia podejścia terytorialnego w programach rozwoju obszarów wiejskich. Rozporządzenie (WE) nr 1257/1999 stanowi: „być tak dalece zdecentralizowana, jak to możliwe, a nacisk musi być położony na udział i podejście »oddolne«” (2). Integracji różnych polityk interwencji na danym terytorium na poziomie regionalnym/lokalnym dokonują państwa członkowskie. Dodatkowo, programy rozwoju obszarów wiejskich wymagają informacji na temat komplementarności wsparcia i pozostałych instrumentów wspólnotowych, takich jak polityka spójności.

| 21. | Sprawozdania Komisji na temat spójności gospodarczej i społecznej sporządzono, biorąc pod uwagę fakt, iż wszystkie polityki strukturalne (w tym polityka regionalna) muszą być zaprojektowane w taki sposób, by przyczyniać się do zwiększenia spójności terytorialnej na obszarach wiejskich. Polityki te należy zatem postrzegać jako całość, przy czym polityka dotycząca rozwoju obszarów wiejskich — stanowiąca drugi filar WPR — odgrywa dość istotną rolę (patrz również: odpowiedź do pkt 24). |
| --- | --- |

21.

Sprawozdania Komisji na temat spójności gospodarczej i społecznej sporządzono, biorąc pod uwagę fakt, iż wszystkie polityki strukturalne (w tym polityka regionalna) muszą być zaprojektowane w taki sposób, by przyczyniać się do zwiększenia spójności terytorialnej na obszarach wiejskich. Polityki te należy zatem postrzegać jako całość, przy czym polityka dotycząca rozwoju obszarów wiejskich — stanowiąca drugi filar WPR — odgrywa dość istotną rolę (patrz również: odpowiedź do pkt 24).

| 22. | Dwie europejskie konferencje poświęcone rozwojowi obszarów wiejskich wspomniane przez Trybunał należy postrzegać w kontekście nowej epoki, w której odczuwało się potrzebę bardziej kompleksowej polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich, która oprócz restrukturyzacji rolnej odniosła się również do kwestii środowiskowych oraz większych potrzeb obszarów wiejskich. Jest to odzwierciedlone w bieżącym okresie programowania i zostanie wzmocnione w przyszłym okresie zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1698/2005. |
| --- | --- |

22.

Dwie europejskie konferencje poświęcone rozwojowi obszarów wiejskich wspomniane przez Trybunał należy postrzegać w kontekście nowej epoki, w której odczuwało się potrzebę bardziej kompleksowej polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich, która oprócz restrukturyzacji rolnej odniosła się również do kwestii środowiskowych oraz większych potrzeb obszarów wiejskich. Jest to odzwierciedlone w bieżącym okresie programowania i zostanie wzmocnione w przyszłym okresie zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1698/2005.

| 24. | W Agendzie 2000 rozwój obszarów wiejskich ustanowiono jako drugi filar WPR, celem stawienia czoła licznym wyzwaniom sektora rolnictwa jako głównego „użytkownika” gruntów. Zatem polityka ta z natury jest mocno powiązana z sektorem rolnictwa, ale promuje również uwzględnienie różnic terytorialnych. Ponadto na okres 2000–2006 rozwój obszarów wiejskich charakteryzuje również szereg aspektów terytorialnych, takich jak wdrożenie działania dotyczącego obszarów o mniej korzystnych warunkach gospodarowania i wyższy poziom współfinansowania dla inwestycji w obszary o mniej korzystnych warunkach gospodarowania oraz w regiony spójności. Za dalsze rozróżnienie przestrzenne na poziomie programu odpowiadają państwa członkowskie. |
| --- | --- |

24.

W Agendzie 2000 rozwój obszarów wiejskich ustanowiono jako drugi filar WPR, celem stawienia czoła licznym wyzwaniom sektora rolnictwa jako głównego „użytkownika” gruntów. Zatem polityka ta z natury jest mocno powiązana z sektorem rolnictwa, ale promuje również uwzględnienie różnic terytorialnych. Ponadto na okres 2000–2006 rozwój obszarów wiejskich charakteryzuje również szereg aspektów terytorialnych, takich jak wdrożenie działania dotyczącego obszarów o mniej korzystnych warunkach gospodarowania i wyższy poziom współfinansowania dla inwestycji w obszary o mniej korzystnych warunkach gospodarowania oraz w regiony spójności. Za dalsze rozróżnienie przestrzenne na poziomie programu odpowiadają państwa członkowskie.

| 25–26. | Większość działań dotyczących rozwoju obszarów wiejskich z definicji ukierunkowana jest na rolnictwo i rolników, co prowadzi do dużego udziału wydatków na rolnictwo. Jako że sektor rolnictwa jest nadal największym „użytkownikiem” terenów wiejskich i nadal odgrywa ważną rolę w gospodarce obszarów wiejskich, wsparcie dla sektora rolnictwa może w istotny sposób przyczynić się do rozwoju obszarów wiejskich. Polityka dotycząca rozwoju obszarów wiejskich ma ważną funkcję w postaci promowania prowadzenia gospodarstw rolnych w sposób uwzględniający wymagania w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego oraz zachowania środowiska i krajobrazu wiejskiego. Ponadto, jak pokazano w przypadku Kampanii, polityka w dużej mierze prosektorowa nie wyklucza zróżnicowania terytorialnego.
  Na następny okres programowania, w drodze rozporządzenia Rady, zarezerwowano minimum finansowania w wysokości 10 % całego wkładu UE na poczet działań dotyczących jakości życia i dywersyfikacji gospodarki wiejskiej poza rolnictwem i leśnictwem. |
| --- | --- |

25–26.

Większość działań dotyczących rozwoju obszarów wiejskich z definicji ukierunkowana jest na rolnictwo i rolników, co prowadzi do dużego udziału wydatków na rolnictwo. Jako że sektor rolnictwa jest nadal największym „użytkownikiem” terenów wiejskich i nadal odgrywa ważną rolę w gospodarce obszarów wiejskich, wsparcie dla sektora rolnictwa może w istotny sposób przyczynić się do rozwoju obszarów wiejskich. Polityka dotycząca rozwoju obszarów wiejskich ma ważną funkcję w postaci promowania prowadzenia gospodarstw rolnych w sposób uwzględniający wymagania w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego oraz zachowania środowiska i krajobrazu wiejskiego. Ponadto, jak pokazano w przypadku Kampanii, polityka w dużej mierze prosektorowa nie wyklucza zróżnicowania terytorialnego.

Na następny okres programowania, w drodze rozporządzenia Rady, zarezerwowano minimum finansowania w wysokości 10 % całego wkładu UE na poczet działań dotyczących jakości życia i dywersyfikacji gospodarki wiejskiej poza rolnictwem i leśnictwem.

| 27. | Zgodnie z ramami ustanowionymi przez Radę rozwój obszarów wiejskich powinien również w przyszłości towarzyszyć i uzupełniać polityki wsparcia rynkowego i dochodowego WPR jako drugiego filaru, uwzględniając ogólne cele spójności gospodarczej i społecznej.
  Dlatego właśnie polityka dotycząca rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007–2013 będzie koncentrować się na trzech obszarach zgodnie z „trzema osiami” działań określonych w rozporządzeniu (WE) nr 1698/2005: oś 1: „poprawa konkurencyjności sektora rolnictwa i leśnictwa”; oś 2: „poprawa środowiska naturalnego i terenów wiejskich”; oś 3: „poprawa jakości życia na obszarach wiejskich i zróżnicowanie gospodarki obszarów wiejskich”. Czwarta oś „Leader” wprowadza możliwości dla lokalnych podejść oddolnych do rozwoju obszarów wiejskich.
  Jednakże w celu lepszego podkreślenia wymiaru terytorialnego państwa członkowskie muszą ocenić wyznaczenie obszarów wiejskich i ich znaczenie w przygotowywaniu własnych programów rozwoju obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

27.

Zgodnie z ramami ustanowionymi przez Radę rozwój obszarów wiejskich powinien również w przyszłości towarzyszyć i uzupełniać polityki wsparcia rynkowego i dochodowego WPR jako drugiego filaru, uwzględniając ogólne cele spójności gospodarczej i społecznej.

Dlatego właśnie polityka dotycząca rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007–2013 będzie koncentrować się na trzech obszarach zgodnie z „trzema osiami” działań określonych w rozporządzeniu (WE) nr 1698/2005: oś 1: „poprawa konkurencyjności sektora rolnictwa i leśnictwa”; oś 2: „poprawa środowiska naturalnego i terenów wiejskich”; oś 3: „poprawa jakości życia na obszarach wiejskich i zróżnicowanie gospodarki obszarów wiejskich”. Czwarta oś „Leader” wprowadza możliwości dla lokalnych podejść oddolnych do rozwoju obszarów wiejskich.

Jednakże w celu lepszego podkreślenia wymiaru terytorialnego państwa członkowskie muszą ocenić wyznaczenie obszarów wiejskich i ich znaczenie w przygotowywaniu własnych programów rozwoju obszarów wiejskich.

| 28. | Jak przedstawiono to w ustępach od 24 do 26, stosowanie niektórych działań związanych z sektorami jest faktycznie zgodne z dywersyfikacją terytorialną już w bieżącym okresie 2000–2006.
  Na następny okres programowania uwzględniono kilka elementów terytorialnych, takich jak wdrożenie działania dotyczącego obszarów o mniej korzystnych warunkach gospodarowania oraz zróżnicowanie poziomu współfinansowania według rodzaju obszaru (wyższy poziom współfinansowania dla niektórych działań wdrożonych na obszarach o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, takich jak regiony konwergencji, regiony peryferyjne, mniejsze wyspy Morza Egejskiego). Włączenie inicjatywy wspólnotowej „Leader” do głównego nurtu polityki w ramach trzech pozostałych osi również ułatwi to podejście.
  Prawdą jest, że Rada zmniejszyła minimalny wkład Wspólnoty w program dla osi 1 i 3 do 10 %. Państwa członkowskie opowiedziały się za tymi ograniczeniami celem zyskania większej elastyczności przy dostosowywaniu programowania do własnych konkretnych potrzeb. Jednakże poziom programowania to minimum dające państwom członkowskim możliwość stosowania wyższego poziomu. Zmniejszony procent wkładu do inicjatywy Leader w nowych państwach członkowskich należy postrzegać jako okres „stopniowego wprowadzania” celem zdobycia doświadczenia w żmudnym procesie wdrażania tych działań. |
| --- | --- |

28.

Jak przedstawiono to w ustępach od 24 do 26, stosowanie niektórych działań związanych z sektorami jest faktycznie zgodne z dywersyfikacją terytorialną już w bieżącym okresie 2000–2006.

Na następny okres programowania uwzględniono kilka elementów terytorialnych, takich jak wdrożenie działania dotyczącego obszarów o mniej korzystnych warunkach gospodarowania oraz zróżnicowanie poziomu współfinansowania według rodzaju obszaru (wyższy poziom współfinansowania dla niektórych działań wdrożonych na obszarach o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, takich jak regiony konwergencji, regiony peryferyjne, mniejsze wyspy Morza Egejskiego). Włączenie inicjatywy wspólnotowej „Leader” do głównego nurtu polityki w ramach trzech pozostałych osi również ułatwi to podejście.

Prawdą jest, że Rada zmniejszyła minimalny wkład Wspólnoty w program dla osi 1 i 3 do 10 %. Państwa członkowskie opowiedziały się za tymi ograniczeniami celem zyskania większej elastyczności przy dostosowywaniu programowania do własnych konkretnych potrzeb. Jednakże poziom programowania to minimum dające państwom członkowskim możliwość stosowania wyższego poziomu. Zmniejszony procent wkładu do inicjatywy Leader w nowych państwach członkowskich należy postrzegać jako okres „stopniowego wprowadzania” celem zdobycia doświadczenia w żmudnym procesie wdrażania tych działań.

Uwaga 3Obszary i beneficjenci kwalifikujący się do interwencji, jak również wybór projektów wchodzą w zakres odpowiedzialności państw członkowskich w zakresie potrzeb i celów określonych w ich programach rozwoju obszarów wiejskich.

| 29. | Biorąc pod uwagę różnorodność regionów w Europie oraz różne sytuacje na poziomie krajowym, trudno jest podać jedną definicję obszarów wiejskich.
  Zatem definicja obszarów wiejskich oraz określenie obszarów kwalifikujących się do interwencji, jak również umiejscowienie projektów w tych obszarach wiejskich wchodzi w zakres odpowiedzialności państw członkowskich w zależności od ich potrzeb, celów i strategii określonych w ich programach. To tłumaczy różnice pomiędzy programami rozwoju obszarów wiejskich na bieżący okres programowania kontrolowanych państw członkowskich w odniesieniu do wyraźnego wyznaczenia obszarów wdrażania konkretnych działań.
  Jak wspomniano w ustępie 27, na następny okres programowania państwa członkowskie muszą zawrzeć w swoich programach rozwoju obszarów wiejskich wyznaczenie obszarów wiejskich oraz wskazać ich znaczenie. |
| --- | --- |

29.

Biorąc pod uwagę różnorodność regionów w Europie oraz różne sytuacje na poziomie krajowym, trudno jest podać jedną definicję obszarów wiejskich.

Zatem definicja obszarów wiejskich oraz określenie obszarów kwalifikujących się do interwencji, jak również umiejscowienie projektów w tych obszarach wiejskich wchodzi w zakres odpowiedzialności państw członkowskich w zależności od ich potrzeb, celów i strategii określonych w ich programach. To tłumaczy różnice pomiędzy programami rozwoju obszarów wiejskich na bieżący okres programowania kontrolowanych państw członkowskich w odniesieniu do wyraźnego wyznaczenia obszarów wdrażania konkretnych działań.

Jak wspomniano w ustępie 27, na następny okres programowania państwa członkowskie muszą zawrzeć w swoich programach rozwoju obszarów wiejskich wyznaczenie obszarów wiejskich oraz wskazać ich znaczenie.

| 30–31. | Działania inwestycyjne powinny być dostosowane do potrzeb obszarów kwalifikujących się do interwencji. Na przykład w niektórych państwach członkowskich rosnąca miejska presja (środowiskowa) na tzw. obszary podmiejskie stanowi ważne wyzwanie przestrzenne, w które swój wkład może wnieść polityka dotycząca rozwoju obszarów wiejskich. Zatem w zależności od celu działania, wsparcie może być bardziej skuteczne na obszarach poddanych presji miejskiej niż na odległych obszarach peryferyjnych.
  Jednakże, jak wspomniano w pkt 29, sytuacja różni się w zależności od państwa członkowskiego. Dla małego kraju, takiego jak np. Niderlandy — gdzie rozbieżności regionalne są niewielkie — bardziej przydatne byłoby ogólne podejście krajowe. W pozostałych państwach członkowskich istnieją zróżnicowania tematyczne w celu promowania obszarów o największych potrzebach. |
| --- | --- |

30–31.

Działania inwestycyjne powinny być dostosowane do potrzeb obszarów kwalifikujących się do interwencji. Na przykład w niektórych państwach członkowskich rosnąca miejska presja (środowiskowa) na tzw. obszary podmiejskie stanowi ważne wyzwanie przestrzenne, w które swój wkład może wnieść polityka dotycząca rozwoju obszarów wiejskich. Zatem w zależności od celu działania, wsparcie może być bardziej skuteczne na obszarach poddanych presji miejskiej niż na odległych obszarach peryferyjnych.

Jednakże, jak wspomniano w pkt 29, sytuacja różni się w zależności od państwa członkowskiego. Dla małego kraju, takiego jak np. Niderlandy — gdzie rozbieżności regionalne są niewielkie — bardziej przydatne byłoby ogólne podejście krajowe. W pozostałych państwach członkowskich istnieją zróżnicowania tematyczne w celu promowania obszarów o największych potrzebach.

| 32–33. | Zgodnie z zasadą pomocniczości państwa członkowskie ponoszą również odpowiedzialność za wybór i uszeregowanie projektów.
  Jednakże Komisja wprowadziła bardziej strategiczne zarządzanie oparte na priorytetach i celach na następny okres programowania. |
| --- | --- |

32–33.

Zgodnie z zasadą pomocniczości państwa członkowskie ponoszą również odpowiedzialność za wybór i uszeregowanie projektów.

Jednakże Komisja wprowadziła bardziej strategiczne zarządzanie oparte na priorytetach i celach na następny okres programowania.

Ramka 3 — Hiszpania

Opisana przez Trybunał praktyka katalońska, polegająca na zachęcaniu do składania nowych wniosków poprzez zwiększanie całkowitej liczby różnych beneficjentów na przestrzeni czasu, to działanie, w wyniku którego większa liczba ludności mogłaby skorzystać na programach europejskich.

Ramka 3 — Niemcy

Podany przykład Dolnej Saksonii stanowi wyjątek w Niemczech, jako że za współfinansowanie odpowiadają gminy. W pozostałych niemieckich krajach związkowych wchodzi to w zakres odpowiedzialności Państwa Federalnego (Bund) i/lub kraju związkowego (Land).

| 34. | W bieżącym okresie jednym z warunków kwalifikowalności do inwestycji produkcyjnych jest rentowność gospodarstwa w celu wspierania projektów o rzeczywistych perspektywach gospodarczych. Celem tego jest pomoc w zwiększeniu skuteczności wsparcia publicznego. Na następny okres programowania przedsiębiorstwa znajdujące się „w trudnej sytuacji” zostaną wyłączone ze wsparcia.
  Jednakże nieunikniona jest sytuacja, w której lepiej poinformowany i zorganizowany potencjalny beneficjent ma większe szanse na otrzymanie pomocy w ramach programu. |
| --- | --- |

34.

W bieżącym okresie jednym z warunków kwalifikowalności do inwestycji produkcyjnych jest rentowność gospodarstwa w celu wspierania projektów o rzeczywistych perspektywach gospodarczych. Celem tego jest pomoc w zwiększeniu skuteczności wsparcia publicznego. Na następny okres programowania przedsiębiorstwa znajdujące się „w trudnej sytuacji” zostaną wyłączone ze wsparcia.

Jednakże nieunikniona jest sytuacja, w której lepiej poinformowany i zorganizowany potencjalny beneficjent ma większe szanse na otrzymanie pomocy w ramach programu.

Ramka 4 — Włochy

Podany przykład wymaganego minimalnego przychodu w Emilia Romagna przywołuje kryteria wybrane przez region, na podstawie metodologii ustanowionej przez państwo członkowskie, w celu wypełnienia wymogu prawnego rentowności dla gospodarstw rolnych korzystających ze wsparcia inwestycyjnego współfinansowanego przez UE. Fakt, iż tylko część gospodarstw działających w regionie (około połowa z nich) może być w stanie skorzystać z tego wsparcia, jest oparty na względach konkretnej struktury gospodarstw rolnych, na celu, jaki ma zostać osiągnięty, tj. wsparcie konkurencyjnych gospodarstw, oraz na odpowiedzialności za zarządzanie funduszami UE.

Ramka 4 — Hiszpania

Jak wspomniano powyżej (pkt 34), rozporządzenie wymaga, by inwestycje w gospodarstwa rolne, które otrzymają finansowanie UE, były rentowne. Zgodnie z art. 33 dotacje można przyznać inwestycjom wykraczającym poza indywidualne gospodarstwa rolne. Istotne jest, by finansowanie UE przynosiło wartość dodaną oraz rentowność w przypadku inwestycji. Można to osiągnąć poprzez ukierunkowanie na najlepsze projekty, co tłumaczy sytuację zaobserwowaną w Hiszpanii w związku z projektami gospodarki wodnej.

Uwaga 4Komisja zgadza się, iż brak ukierunkowania zwiększa ryzyko zjawiska deadweight oraz że wyraźne skoncentrowanie się przez państwa członkowskie na zasobach przyczynia się do osiągnięcia skuteczności programów rozwoju obszarów wiejskich.

| 35. | Komisja zgadza się, iż zjawisko deadweight jest ważną kwestią, którą należy uwzględnić zarówno na poziomie ustanawiania ram prawnych, jak i przy sporządzaniu programów.
  Jednakże nauki wyciągnięte z poprzednich ocen pokazują, iż do postrzegania zjawiska deadweight należy podchodzić ostrożnie. Jako że wpływy zaobserwowane na poziomie mikro są wynikiem działania wielu czynników, trudno jest dowieść zjawiska deadweight. |
| --- | --- |

35.

Komisja zgadza się, iż zjawisko deadweight jest ważną kwestią, którą należy uwzględnić zarówno na poziomie ustanawiania ram prawnych, jak i przy sporządzaniu programów.

Jednakże nauki wyciągnięte z poprzednich ocen pokazują, iż do postrzegania zjawiska deadweight należy podchodzić ostrożnie. Jako że wpływy zaobserwowane na poziomie mikro są wynikiem działania wielu czynników, trudno jest dowieść zjawiska deadweight.

| 36. | W zestawieniu dotyczącym „nowych perspektyw dla rozwoju obszarów wiejskich w UE”, wspomnianym przez Trybunał, Komisja stwierdza, m.in.: „Brak ukierunkowania zwiększa niebezpieczeństwo zjawiska deadweight, natomiast skoncentrowanie się na zasobach może zwiększyć skuteczność programu”. Za to ostatnie odpowiadają państwa członkowskie.
  „Synteza ocen śródokresowych rozwoju obszarów wiejskich”, którą udostępniono dopiero po ukończeniu sprawozdania Trybunału (3), stwierdza, że w całej UE nie można definitywnie stwierdzić, iż istnieją dowody na zjawisko deadweight, jako że w ocenach śródokresowych różnych programów rozwoju obszarów wiejskich nie dokonano żadnej systematycznej oceny tej kwestii. |
| --- | --- |

36.

W zestawieniu dotyczącym „nowych perspektyw dla rozwoju obszarów wiejskich w UE”, wspomnianym przez Trybunał, Komisja stwierdza, m.in.: „Brak ukierunkowania zwiększa niebezpieczeństwo zjawiska deadweight, natomiast skoncentrowanie się na zasobach może zwiększyć skuteczność programu”. Za to ostatnie odpowiadają państwa członkowskie.

„Synteza ocen śródokresowych rozwoju obszarów wiejskich”, którą udostępniono dopiero po ukończeniu sprawozdania Trybunału (3), stwierdza, że w całej UE nie można definitywnie stwierdzić, iż istnieją dowody na zjawisko deadweight, jako że w ocenach śródokresowych różnych programów rozwoju obszarów wiejskich nie dokonano żadnej systematycznej oceny tej kwestii.

Ramka 5 — Włochy

W zmienionym sprawozdaniu śródokresowym z programu rozwoju obszarów wiejskich w Emilia Romagna sytuacja przedstawia się inaczej, zarówno jeśli chodzi o rodzaj i wielkość przedsiębiorstw, jak i rodzaj inwestycji. Wyniki te powinny zostać uwzględnione przy podobnych działaniach w następnym okresie programowania (2007–2013).

| 37–38. | Komisja zgadza się, iż zjawisko deadweight jest ważnym elementem, który należy uwzględnić przy tworzeniu ram prawnych. Jednakże praktyka pokazuje, że na zjawisko deadweight może wpływać kilka elementów, co znacznie utrudnia przedstawienie „znormalizowanego” rozwiązania.
  W następnym okresie programowania będzie miało miejsce wyraźne ukierunkowanie wsparcia inwestycyjnego, w zależności od potrzeb przedsiębiorstw. Rozporządzenie (WE) nr 1698/2005 (rozporządzenie EFRROW) jest ukierunkowane na mniejsze przedsiębiorstwa w zakresie przetwarzania i obrotu produktami rolnymi (oraz mikroprzedsiębiorstwa w zakresie produktów leśnych na osi 1 oraz w zakresie rozwoju działalności na osi 3), m.in. w celu ograniczenia skutków zjawiska deadweight na tyle, na ile to możliwe. Z drugiej strony, wspierane inwestycje muszą poprawić ogólne wyniki firmy/gospodarstwa (w tym wyniki w zakresie ochrony środowiska) (patrz również: odpowiedź do pkt 34). |
| --- | --- |

37–38.

Komisja zgadza się, iż zjawisko deadweight jest ważnym elementem, który należy uwzględnić przy tworzeniu ram prawnych. Jednakże praktyka pokazuje, że na zjawisko deadweight może wpływać kilka elementów, co znacznie utrudnia przedstawienie „znormalizowanego” rozwiązania.

W następnym okresie programowania będzie miało miejsce wyraźne ukierunkowanie wsparcia inwestycyjnego, w zależności od potrzeb przedsiębiorstw. Rozporządzenie (WE) nr 1698/2005 (rozporządzenie EFRROW) jest ukierunkowane na mniejsze przedsiębiorstwa w zakresie przetwarzania i obrotu produktami rolnymi (oraz mikroprzedsiębiorstwa w zakresie produktów leśnych na osi 1 oraz w zakresie rozwoju działalności na osi 3), m.in. w celu ograniczenia skutków zjawiska deadweight na tyle, na ile to możliwe. Z drugiej strony, wspierane inwestycje muszą poprawić ogólne wyniki firmy/gospodarstwa (w tym wyniki w zakresie ochrony środowiska) (patrz również: odpowiedź do pkt 34).

| 39. | Udzielanie wsparcia inwestycyjnego gospodarstwom, które są zbyt małe i w rezultacie nie osiągają pewnego poziomu rentowności, rodzi pytanie, czy w perspektywie średnioterminowej takie gospodarstwa mają szansę na utrzymanie swojej działalności, a to z kolei budzi wątpliwości odnośnie do trwałości takiej inwestycji.
  W tym konkretnym przypadku Flandria zawarła wymóg dochodu na jednego pełnoetatowego pracownika w wysokości co najmniej 21 577 EUR w swoim programie rozwoju obszarów wiejskich, w oparciu o analizę problemów na poziomie regionalnym oraz wynikające z niej cele i priorytety, które chciałaby zawrzeć w swoim programie. |
| --- | --- |

39.

Udzielanie wsparcia inwestycyjnego gospodarstwom, które są zbyt małe i w rezultacie nie osiągają pewnego poziomu rentowności, rodzi pytanie, czy w perspektywie średnioterminowej takie gospodarstwa mają szansę na utrzymanie swojej działalności, a to z kolei budzi wątpliwości odnośnie do trwałości takiej inwestycji.

W tym konkretnym przypadku Flandria zawarła wymóg dochodu na jednego pełnoetatowego pracownika w wysokości co najmniej 21 577 EUR w swoim programie rozwoju obszarów wiejskich, w oparciu o analizę problemów na poziomie regionalnym oraz wynikające z niej cele i priorytety, które chciałaby zawrzeć w swoim programie.

Uwaga 5Kwalifikowanie się do wsparcia w ramach inwestycji w gospodarstwa rolne oraz inwestycji w przetwórstwo spożywcze nie jest ograniczone do obszarów wiejskich. Celem działań jest, odpowiednio, podwyższenie dochodu z rolnictwa i poprawa warunków życia, pracy i produkcji, oraz zwiększanie konkurencyjności i tworzonej przez ten sektor wartości dodanej, w krajach, w których występuje taka działalność (niezależnie od tego, czy są to obszary wiejskie, czy też nie).

| 40. | Osoby oceniające analizują, gdzie realizowane są produkty, rezultaty i oddziaływania. W danych z monitoringu, przedkładanych corocznie przez państwa członkowskie, zawarte jest rozłożenie geograficzne udzielonego wsparcia.
  W różnych badaniach pojawiają się różne definicje obszarów wiejskich i miejskich, co sugeruje istnienie trudności w sformułowaniu jednej „wielofunkcyjnej” definicji, która znalazłaby zastosowanie w regulacji interwencji w ramach rozwoju obszarów wiejskich w całej UE. |
| --- | --- |

40.

Osoby oceniające analizują, gdzie realizowane są produkty, rezultaty i oddziaływania. W danych z monitoringu, przedkładanych corocznie przez państwa członkowskie, zawarte jest rozłożenie geograficzne udzielonego wsparcia.

W różnych badaniach pojawiają się różne definicje obszarów wiejskich i miejskich, co sugeruje istnienie trudności w sformułowaniu jednej „wielofunkcyjnej” definicji, która znalazłaby zastosowanie w regulacji interwencji w ramach rozwoju obszarów wiejskich w całej UE.

| 41. | Ogólny wniosek wynikający z niniejszej analizy jest następujący: bardzo niewiele projektów wspieranych przez Sekcję Orientacji EFOGR zlokalizowanych jest na obszarach miejskich (22 % według 2 z 4 punktów odniesienia, i zaledwie 9 % według klasyfikacji OECD), co świadczy o terytorialnym wymiarze polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

41.

Ogólny wniosek wynikający z niniejszej analizy jest następujący: bardzo niewiele projektów wspieranych przez Sekcję Orientacji EFOGR zlokalizowanych jest na obszarach miejskich (22 % według 2 z 4 punktów odniesienia, i zaledwie 9 % według klasyfikacji OECD), co świadczy o terytorialnym wymiarze polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich.

| 42. | Obliczenia przedstawione przez Trybunał obejmują szacunki oparte na zbiorze 300 przykładów. Ponadto trudno porównać wydatki na działania z artykułu 33 na przestrzeni czasu, ponieważ w okresie 2000–2006 nie utrzymano wytyczenia obszarów Celu 5b z okresu programowania 1994–1999. |
| --- | --- |

42.

Obliczenia przedstawione przez Trybunał obejmują szacunki oparte na zbiorze 300 przykładów. Ponadto trudno porównać wydatki na działania z artykułu 33 na przestrzeni czasu, ponieważ w okresie 2000–2006 nie utrzymano wytyczenia obszarów Celu 5b z okresu programowania 1994–1999.

| 43. | Ze względu na różnorodność regionów Europy wytyczenie tego typu progu jest zadaniem bardzo złożonym w przypadku gromadzenia danych od poziomu lokalnego do europejskiego. Ponadto to państwa członkowskie wybierają, na których obszarach wdrożą część działań lub wszystkie działania, i nie muszą to być wcale obszary o mniejszym zaludnieniu. Może się zdarzyć, że potrzebom danego typu obszarów wiejskich lepiej sprosta wsparcie innego rodzaju niż wsparcie inwestycyjne (np. specjalne wsparcie dla obszarów o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, z reguły słabiej zaludnionych i bardziej peryferyjnych). |
| --- | --- |

43.

Ze względu na różnorodność regionów Europy wytyczenie tego typu progu jest zadaniem bardzo złożonym w przypadku gromadzenia danych od poziomu lokalnego do europejskiego. Ponadto to państwa członkowskie wybierają, na których obszarach wdrożą część działań lub wszystkie działania, i nie muszą to być wcale obszary o mniejszym zaludnieniu. Może się zdarzyć, że potrzebom danego typu obszarów wiejskich lepiej sprosta wsparcie innego rodzaju niż wsparcie inwestycyjne (np. specjalne wsparcie dla obszarów o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, z reguły słabiej zaludnionych i bardziej peryferyjnych).

| 45. | Tabela 2 pokazuje, że 80 % wydatków przeanalizowanych projektów Celu 1 przeznaczono na obszary wiejskie. Ponadto cel, jakim jest zmniejszanie dysproporcji terytorialnych, jest tylko jednym z celów, do osiągania którego przyczynia się rozwój obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

45.

Tabela 2 pokazuje, że 80 % wydatków przeanalizowanych projektów Celu 1 przeznaczono na obszary wiejskie. Ponadto cel, jakim jest zmniejszanie dysproporcji terytorialnych, jest tylko jednym z celów, do osiągania którego przyczynia się rozwój obszarów wiejskich.

| 46. | Przyjmując opartą na gęstości zaludnienia definicję OECD, wysoki odsetek projektów wdrożonych w regionach Celu 1 (91 %) zlokalizowany jest w regionach ważnych i głównie wiejskich, które ogólnie rzecz biorąc stanowią biedniejszą cześć regionów Celu 1. |
| --- | --- |

46.

Przyjmując opartą na gęstości zaludnienia definicję OECD, wysoki odsetek projektów wdrożonych w regionach Celu 1 (91 %) zlokalizowany jest w regionach ważnych i głównie wiejskich, które ogólnie rzecz biorąc stanowią biedniejszą cześć regionów Celu 1.

Uwaga 6Efektywność wydatkowania mierzy się poprzez porównanie projektu z jego celami.

| 48. | Opinia na temat interwencji według ich rezultatów, oddziaływania i potrzeb, jakie chcą spełnić, jest częścią procesu oceny przeprowadzanego na poziomie krajowym bądź regionalnym. Synteza tych krajowych/regionalnych ocen rozwoju obszarów wiejskich, dokonywanych na bieżąco w imieniu Komisji, umożliwia ocenę oddziaływań poszczególnych działań na poziomie programu.
  Możliwość oceny wpływu natychmiastowych efektów poszczególnych projektów na ogólne cele programu zostanie wzmocniona w następnym okresie programowania dzięki Wspólnym Ramom Monitorowania i Oceny (CMEF), które umożliwią także przeprowadzanie skuteczniejszych działań uzupełniających. |
| --- | --- |

48.

Opinia na temat interwencji według ich rezultatów, oddziaływania i potrzeb, jakie chcą spełnić, jest częścią procesu oceny przeprowadzanego na poziomie krajowym bądź regionalnym. Synteza tych krajowych/regionalnych ocen rozwoju obszarów wiejskich, dokonywanych na bieżąco w imieniu Komisji, umożliwia ocenę oddziaływań poszczególnych działań na poziomie programu.

Możliwość oceny wpływu natychmiastowych efektów poszczególnych projektów na ogólne cele programu zostanie wzmocniona w następnym okresie programowania dzięki Wspólnym Ramom Monitorowania i Oceny (CMEF), które umożliwią także przeprowadzanie skuteczniejszych działań uzupełniających.

| 49. | Komisja uznaje, że zintegrowane podejścia terytorialne stanowią ważne narzędzie wdrażania polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich i zaleca tę możliwość w bieżącym okresie programowania oraz w nowym rozporządzeniu (WE) 1698/2005, promując projekty zintegrowane, łączące w sobie szereg działań oraz włączając inicjatywę wspólnotową Leader do głównego nurtu polityki. |
| --- | --- |

49.

Komisja uznaje, że zintegrowane podejścia terytorialne stanowią ważne narzędzie wdrażania polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich i zaleca tę możliwość w bieżącym okresie programowania oraz w nowym rozporządzeniu (WE) 1698/2005, promując projekty zintegrowane, łączące w sobie szereg działań oraz włączając inicjatywę wspólnotową Leader do głównego nurtu polityki.

| 50. | Konieczność dostosowywania projektów do szerszego lokalnego planu rozwoju zależy od konkretnego celu i charakteru projektu i podlega ocenie przez państwa członkowskie/regiony. |
| --- | --- |

50.

Konieczność dostosowywania projektów do szerszego lokalnego planu rozwoju zależy od konkretnego celu i charakteru projektu i podlega ocenie przez państwa członkowskie/regiony.

| 51. | Wszystkie projekty mają pośrednio potencjalnie szersze oddziaływanie, ponieważ beneficjenci włączają się w życie gospodarcze obszarów wiejskich i odgrywają tam istotną rolę. |
| --- | --- |

51.

Wszystkie projekty mają pośrednio potencjalnie szersze oddziaływanie, ponieważ beneficjenci włączają się w życie gospodarcze obszarów wiejskich i odgrywają tam istotną rolę.

Uwaga 7Komisja poczyniła ogromne wysiłki na rzecz wyeliminowania braków ilościowych i jakościowych w danych z monitoringu państw członkowskich, już na bieżący okres programowania. Monitoring ulegnie wzmocnieniu wraz z wprowadzeniem Wspólnych ram monitorowania i oceny (CMEF) na następny okres programowania we współpracy z państwami członkowskimi.

| 57. | W ramach monitoringu Komisja sprawdza dane wyjściowe dostarczone przez państwa członkowskie w ich rocznych raportach o postępach. W procesie oceny analizuje się wpływ działań na podstawie ich wkładu w osiąganie celów wyznaczonych na poziomie programu.
  Komisja poczyniła ogromne wysiłki na rzecz wyeliminowania braków ilościowych i jakościowych w danych z monitoringu państw członkowskich, już na bieżący okres programowania. Monitoring ulegnie wzmocnieniu wraz z wprowadzeniem Wspólnych ram monitorowania i oceny (CMEF) na następny okres programowania we współpracy z państwami członkowskimi |
| --- | --- |

57.

W ramach monitoringu Komisja sprawdza dane wyjściowe dostarczone przez państwa członkowskie w ich rocznych raportach o postępach. W procesie oceny analizuje się wpływ działań na podstawie ich wkładu w osiąganie celów wyznaczonych na poziomie programu.

Komisja poczyniła ogromne wysiłki na rzecz wyeliminowania braków ilościowych i jakościowych w danych z monitoringu państw członkowskich, już na bieżący okres programowania. Monitoring ulegnie wzmocnieniu wraz z wprowadzeniem Wspólnych ram monitorowania i oceny (CMEF) na następny okres programowania we współpracy z państwami członkowskimi

| 58. | a) | Zgodnie z art. 43 rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 plany rozwoju obszarów wiejskich powinny obejmować opis proponowanej strategii, jej cele ilościowe, wybrane priorytety rozwoju wsi oraz objęty obszar geograficzny. |
| --- | --- | --- |

58.

a)

Zgodnie z art. 43 rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 plany rozwoju obszarów wiejskich powinny obejmować opis proponowanej strategii, jej cele ilościowe, wybrane priorytety rozwoju wsi oraz objęty obszar geograficzny.

| d) | To oparte na zobowiązaniach podejście jako podstawa oceny efektywności wydaje się być lepszym rozwiązaniem w przypadku wsparcia dla tych programów rozwoju obszarów wiejskich, które rozłożone są na wiele lat (np. w przypadku działań rolnośrodowiskowych, zalesiania), ponieważ bardzo często w pierwszych latach wdrażania nie widać ich konkretnych rezultatów. W okresie 2007–2013 poniesione wydatki zostaną umieszczone w tabelach monitorowania, a sprawozdawczość finansowa zostanie na tyle, na ile to możliwe powiązana ze sprawozdawczością merytoryczną.
  Synteza sprawozdań z oceny śródokresowej rozwoju obszarów wiejskich obejmuje dane dotyczące wydatkowania Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej z podziałem na rozdziały i państwa członkowskie. |
| --- | --- |

d)

To oparte na zobowiązaniach podejście jako podstawa oceny efektywności wydaje się być lepszym rozwiązaniem w przypadku wsparcia dla tych programów rozwoju obszarów wiejskich, które rozłożone są na wiele lat (np. w przypadku działań rolnośrodowiskowych, zalesiania), ponieważ bardzo często w pierwszych latach wdrażania nie widać ich konkretnych rezultatów. W okresie 2007–2013 poniesione wydatki zostaną umieszczone w tabelach monitorowania, a sprawozdawczość finansowa zostanie na tyle, na ile to możliwe powiązana ze sprawozdawczością merytoryczną.

Synteza sprawozdań z oceny śródokresowej rozwoju obszarów wiejskich obejmuje dane dotyczące wydatkowania Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej z podziałem na rozdziały i państwa członkowskie.

| e) | Różnorodność projektów, które kwalifikują się do wsparcia z art. 33, jest tak duża, że nie da się przewidzieć wskaźników monitoringu, które miałyby zastosowanie do wszystkich projektów. Lista wspólnych wskaźników zawarta w tabelach monitorowania nie jest więc pod żadnym względem wyczerpująca. Państwa członkowskie mogą dodawać własne wskaźniki, które będą odpowiadały ich indywidualnym potrzebom lub konkretnym cechom ich programów. |
| --- | --- |

e)

Różnorodność projektów, które kwalifikują się do wsparcia z art. 33, jest tak duża, że nie da się przewidzieć wskaźników monitoringu, które miałyby zastosowanie do wszystkich projektów. Lista wspólnych wskaźników zawarta w tabelach monitorowania nie jest więc pod żadnym względem wyczerpująca. Państwa członkowskie mogą dodawać własne wskaźniki, które będą odpowiadały ich indywidualnym potrzebom lub konkretnym cechom ich programów.

| 59. | W bieżącym okresie programowania państwa członkowskie nie są zobowiązane do stosowania „Wspólnych pytań oceniających” (WPO) do wsparcia rozwoju obszarów wiejskich finansowanego z Sekcji Orientacji EFOGR. Komisja przyznaje, że jest to słabość obecnego systemu monitorowania i oceny, która zostanie wyeliminowana w następnym okresie programowania poprzez stworzenie jednego funduszu rozwoju obszarów wiejskich. Rok 2000 był pierwszym rokiem, w którym miało miejsce przedkładanie sprawozdań — w dużej mierze nietypowym z racji tego, że zatwierdzanie programu jeszcze trwało, a wdrażanie działań było nadal w fazie początkowej. |
| --- | --- |

59.

W bieżącym okresie programowania państwa członkowskie nie są zobowiązane do stosowania „Wspólnych pytań oceniających” (WPO) do wsparcia rozwoju obszarów wiejskich finansowanego z Sekcji Orientacji EFOGR. Komisja przyznaje, że jest to słabość obecnego systemu monitorowania i oceny, która zostanie wyeliminowana w następnym okresie programowania poprzez stworzenie jednego funduszu rozwoju obszarów wiejskich. Rok 2000 był pierwszym rokiem, w którym miało miejsce przedkładanie sprawozdań — w dużej mierze nietypowym z racji tego, że zatwierdzanie programu jeszcze trwało, a wdrażanie działań było nadal w fazie początkowej.

| 60. | Zastosowanie wskaźników alternatywnych i dodatkowych krajowych pytań jako uzupełnienia do WPO w krajowych sprawozdaniach z oceny było niewielkie. Określone ogólne wskaźniki były w dużej mierze właściwe, a zakres zadanych pytań odpowiedni do ustosunkowania się do oceny programów rozwoju obszarów wiejskich.
  System „bieżącej oceny” wprowadzony przez Wspólne ramy monitorowania i oceny (CMEF) na następny okres programowania zwiększy wkład monitoringu w ocenę oraz usprawni proces gromadzenia danych i ilościowe określanie wskaźników. |
| --- | --- |

60.

Zastosowanie wskaźników alternatywnych i dodatkowych krajowych pytań jako uzupełnienia do WPO w krajowych sprawozdaniach z oceny było niewielkie. Określone ogólne wskaźniki były w dużej mierze właściwe, a zakres zadanych pytań odpowiedni do ustosunkowania się do oceny programów rozwoju obszarów wiejskich.

System „bieżącej oceny” wprowadzony przez Wspólne ramy monitorowania i oceny (CMEF) na następny okres programowania zwiększy wkład monitoringu w ocenę oraz usprawni proces gromadzenia danych i ilościowe określanie wskaźników.

| 61. | Niektóre informacje są dostępne na poziomie programu, gdzie ma miejsce ocena, jednak nie na poziomie projektów. W ramach zasięgu geograficznego programów osoby oceniające analizują, gdzie realizowane są produkty, rezultaty i oddziaływania. Na przykład tabela monitorowania 5 zawiera rozłożenie geograficzne wsparcia finansowego oraz liczbę zatwierdzonych wniosków. |
| --- | --- |

61.

Niektóre informacje są dostępne na poziomie programu, gdzie ma miejsce ocena, jednak nie na poziomie projektów. W ramach zasięgu geograficznego programów osoby oceniające analizują, gdzie realizowane są produkty, rezultaty i oddziaływania. Na przykład tabela monitorowania 5 zawiera rozłożenie geograficzne wsparcia finansowego oraz liczbę zatwierdzonych wniosków.

| 62. | Trudno jest na poziomie procedur zarządzania kosztami działań zebrać odpowiedni zestaw wskaźników opisujących wyniki i osiągnięcia polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich, który z definicji jest bogaty. Niewielka tylko liczba wskaźników może to w pewnym stopniu przybliżyć. Trudność ta jest jeszcze większa w bieżącym okresie ze względu na różne systemy zarządzania, monitoringu, sprawozdawczości i oceny stosowane według wzorców programowania (Orientacja, Gwarancja, Leader+). Oczekuje się poprawy w przyszłości dzięki Wspólnym ramom monitorowania i oceny. |
| --- | --- |

62.

Trudno jest na poziomie procedur zarządzania kosztami działań zebrać odpowiedni zestaw wskaźników opisujących wyniki i osiągnięcia polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich, który z definicji jest bogaty. Niewielka tylko liczba wskaźników może to w pewnym stopniu przybliżyć. Trudność ta jest jeszcze większa w bieżącym okresie ze względu na różne systemy zarządzania, monitoringu, sprawozdawczości i oceny stosowane według wzorców programowania (Orientacja, Gwarancja, Leader+). Oczekuje się poprawy w przyszłości dzięki Wspólnym ramom monitorowania i oceny.

| 63. | Syntetyczne sprawozdania z monitorowania oraz różne sprawozdania z oceny rzeczywiście stanowią źródło danych i informacji. Zarówno oceny śródokresowe, jak i oceny ex post, dokonywane przez niezależnych oceniających, stanowią ocenę rezultatów i wpływów działań podejmowanych w ramach rozwoju obszarów wiejskich. Braki obecnego systemu zostały usunięte, co powinno pozwolić Komisji i innym zainteresowanym stronom na pełny wgląd w proces monitorowania i oceny wydatkowania w ramach rozwoju obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

63.

Syntetyczne sprawozdania z monitorowania oraz różne sprawozdania z oceny rzeczywiście stanowią źródło danych i informacji. Zarówno oceny śródokresowe, jak i oceny ex post, dokonywane przez niezależnych oceniających, stanowią ocenę rezultatów i wpływów działań podejmowanych w ramach rozwoju obszarów wiejskich. Braki obecnego systemu zostały usunięte, co powinno pozwolić Komisji i innym zainteresowanym stronom na pełny wgląd w proces monitorowania i oceny wydatkowania w ramach rozwoju obszarów wiejskich.

| 64. | Elastyczność polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich z jej różnorodnością działań i celów nie uniemożliwia państwom członkowskim wytyczania precyzyjnych celów i strategii w ramach swoich programów rozwoju obszarów wiejskich, zgodnie z wymogiem rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999.






  — | Na następny okres programowania przyjęto bardziej strategiczne podejście poprzez przyjęcie strategicznych wytycznych Wspólnoty. Pozwoli to państwom członkowskim lepiej ukierunkować własne strategie rozwoju obszarów wiejskich na właściwe cele wynikające z konkretnych potrzeb. Ponadto państwa członkowskie powinny przeznaczyć minimalny procent środków w ramach przydziału krajowego na każdą oś, zapewniając w ten sposób stworzenie zrównoważonego programu, uwzględniającego kwestie zarówno sektorowe, jak i terytorialne. |
| --- | --- | --- |

64.

Elastyczność polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich z jej różnorodnością działań i celów nie uniemożliwia państwom członkowskim wytyczania precyzyjnych celów i strategii w ramach swoich programów rozwoju obszarów wiejskich, zgodnie z wymogiem rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999.

—

Na następny okres programowania przyjęto bardziej strategiczne podejście poprzez przyjęcie strategicznych wytycznych Wspólnoty. Pozwoli to państwom członkowskim lepiej ukierunkować własne strategie rozwoju obszarów wiejskich na właściwe cele wynikające z konkretnych potrzeb. Ponadto państwa członkowskie powinny przeznaczyć minimalny procent środków w ramach przydziału krajowego na każdą oś, zapewniając w ten sposób stworzenie zrównoważonego programu, uwzględniającego kwestie zarówno sektorowe, jak i terytorialne.

| 65. | Większość działań inwestycyjnych związanych z rozwojem obszarów wiejskich jest z definicji ukierunkowana na rolnictwo i rolników, co tłumaczy duży udział wsparcia właśnie dla tego sektora. Jednakże z racji tego, że rolnictwo nadal odgrywa ważną rolę w gospodarce obszarów wiejskich, wsparcie dla tego sektora może stanowić istotny wkład w rozwój obszarów wiejskich.






  — | Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 wyznacza trzy podstawowe cele, na jakie przeznaczone będzie wsparcie w okresie programowania 2007–2013: 1) poprawa konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa; 2) poprawa stanu środowiska naturalnego i zachowanie terenów wiejskich; 3) poprawa jakości życia na obszarach wiejskich oraz popieranie zróżnicowania działalności gospodarczej. Do wdrażania tych celów służą działania skupione wokół czterech osi. Artykuł 17 tego rozporządzenia zapewnia równowagę między poszczególnymi celami poprzez wyznaczenie minimalnego poziomu wydatkowania na oś. |
| --- | --- | --- |

65.

Większość działań inwestycyjnych związanych z rozwojem obszarów wiejskich jest z definicji ukierunkowana na rolnictwo i rolników, co tłumaczy duży udział wsparcia właśnie dla tego sektora. Jednakże z racji tego, że rolnictwo nadal odgrywa ważną rolę w gospodarce obszarów wiejskich, wsparcie dla tego sektora może stanowić istotny wkład w rozwój obszarów wiejskich.

—

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 wyznacza trzy podstawowe cele, na jakie przeznaczone będzie wsparcie w okresie programowania 2007–2013: 1) poprawa konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa; 2) poprawa stanu środowiska naturalnego i zachowanie terenów wiejskich; 3) poprawa jakości życia na obszarach wiejskich oraz popieranie zróżnicowania działalności gospodarczej. Do wdrażania tych celów służą działania skupione wokół czterech osi. Artykuł 17 tego rozporządzenia zapewnia równowagę między poszczególnymi celami poprzez wyznaczenie minimalnego poziomu wydatkowania na oś.

| 66. | Biorąc pod uwagę różnorodność regionów Europy i różne sytuacje na poziomie krajowym, trudno jest podać jedną definicję obszarów wiejskich. Dlatego też odpowiedzialność za określenie obszarów kwalifikujących się do interwencji, jak również wybór i uszeregowanie projektów spoczywa na państwach członkowskich.






  — | Wraz z wprowadzeniem krajowych planów strategicznych przewiduje się bardziej ukierunkowane podejście dla następnej serii programów rozwoju obszarów wiejskich. |
| --- | --- | --- |

66.

Biorąc pod uwagę różnorodność regionów Europy i różne sytuacje na poziomie krajowym, trudno jest podać jedną definicję obszarów wiejskich. Dlatego też odpowiedzialność za określenie obszarów kwalifikujących się do interwencji, jak również wybór i uszeregowanie projektów spoczywa na państwach członkowskich.

—

Wraz z wprowadzeniem krajowych planów strategicznych przewiduje się bardziej ukierunkowane podejście dla następnej serii programów rozwoju obszarów wiejskich.

| 67. | Kwalifikowanie się do wsparcia w postaci inwestycji w gospodarstwa rolne oraz inwestycji w przetwórstwo spożywcze nie jest ograniczone do obszarów wiejskich zdefiniowanych dla celów odpowiednich działań z art. 33. Wybór zakresu tych działań jest zgodny z ich celem, tj. odpowiednio, podwyższeniem dochodu z rolnictwa i poprawą warunków życia, pracy i produkcji, oraz zwiększeniem konkurencyjności sektora przetwórstwa spożywczego oraz tworzonej przez ten sektor wartości dodanej, w krajach, w których taka działalność występuje (niezależnie od tego, czy są to obszary wiejskie, czy też nie).






  — | Każdy program rozwoju obszarów wiejskich zawiera ogólny opis planu obejmujący zakres geograficzny oraz aktualną sytuację, który przy użyciu danych ilościowych podkreśla mocne strony planu, rozbieżności w nim, jego braki oraz możliwości przyczynienia się do rozwoju obszarów wiejskich. Opis ten uwzględnia sektor rolnictwa i leśnictwa, sytuację demograficzną, zasoby ludzkie, stopień zatrudnienia oraz stan środowiska naturalnego. Na podstawie tych informacji państwa członkowskie opisują priorytety swoich działań i odpowiadającą temu strategię. |
| --- | --- | --- |

67.

Kwalifikowanie się do wsparcia w postaci inwestycji w gospodarstwa rolne oraz inwestycji w przetwórstwo spożywcze nie jest ograniczone do obszarów wiejskich zdefiniowanych dla celów odpowiednich działań z art. 33. Wybór zakresu tych działań jest zgodny z ich celem, tj. odpowiednio, podwyższeniem dochodu z rolnictwa i poprawą warunków życia, pracy i produkcji, oraz zwiększeniem konkurencyjności sektora przetwórstwa spożywczego oraz tworzonej przez ten sektor wartości dodanej, w krajach, w których taka działalność występuje (niezależnie od tego, czy są to obszary wiejskie, czy też nie).

—

Każdy program rozwoju obszarów wiejskich zawiera ogólny opis planu obejmujący zakres geograficzny oraz aktualną sytuację, który przy użyciu danych ilościowych podkreśla mocne strony planu, rozbieżności w nim, jego braki oraz możliwości przyczynienia się do rozwoju obszarów wiejskich. Opis ten uwzględnia sektor rolnictwa i leśnictwa, sytuację demograficzną, zasoby ludzkie, stopień zatrudnienia oraz stan środowiska naturalnego. Na podstawie tych informacji państwa członkowskie opisują priorytety swoich działań i odpowiadającą temu strategię.

| — | Kolejny krok na drodze do ukierunkowania terytorialnego został włączony do następnego okresu programowania, jako że państwa członkowskie muszą wyznaczyć obszary wiejskie i wskazać ich znaczenie w swoich programach rozwoju obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

—

Kolejny krok na drodze do ukierunkowania terytorialnego został włączony do następnego okresu programowania, jako że państwa członkowskie muszą wyznaczyć obszary wiejskie i wskazać ich znaczenie w swoich programach rozwoju obszarów wiejskich.

| 68. | Komisja przyznaje, że zintegrowane podejścia terytorialne stanowią ważne narzędzie wdrażania polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich i zaleca wdrażanie lokalnych strategii rozwoju zarówno w bieżącym, jak i przyszłym okresie programowania.






  — | Wyniki sprawozdań z oceny śródokresowej oraz oceny ex ante będą stanowiły istotny wkład w obecne i nowe programy rozwoju obszarów wiejskich. Ponadto krajowe sieci wiejskie i sieć wiejska UE będą platformą wymiany informacji i najlepszych praktyk. |
| --- | --- | --- |

68.

Komisja przyznaje, że zintegrowane podejścia terytorialne stanowią ważne narzędzie wdrażania polityki dotyczącej rozwoju obszarów wiejskich i zaleca wdrażanie lokalnych strategii rozwoju zarówno w bieżącym, jak i przyszłym okresie programowania.

—

Wyniki sprawozdań z oceny śródokresowej oraz oceny ex ante będą stanowiły istotny wkład w obecne i nowe programy rozwoju obszarów wiejskich. Ponadto krajowe sieci wiejskie i sieć wiejska UE będą platformą wymiany informacji i najlepszych praktyk.

| 69. | Komisja poczyniła ogromne wysiłki na rzecz poprawy jakości oraz zwiększenia ilości danych z monitoringu państw członkowskich w bieżącym okresie programowania.






  — | We współpracy z państwami członkowskimi Komisja opracowała na następny okres programowania nowe, lepsze Wspólne ramy monitorowania i oceny. |
| --- | --- | --- |

69.

Komisja poczyniła ogromne wysiłki na rzecz poprawy jakości oraz zwiększenia ilości danych z monitoringu państw członkowskich w bieżącym okresie programowania.

—

We współpracy z państwami członkowskimi Komisja opracowała na następny okres programowania nowe, lepsze Wspólne ramy monitorowania i oceny.

---

(1)  Decyzja Rady 2006/144/WE.

(2)  Motyw 14 preambuły do rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999.

(3)  Opublikowane w czerwcu 2006 r.

---

| 20.11.2006 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 282/32 |
| --- | --- | --- | --- |

20.11.2006

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 282/32

---

SPRAWOZDANIE SPECJALNE NR 8/2006

Rosnący sukces?

Skuteczność wsparcia programów operacyjnych na rzecz producentów owoców i warzyw udzielanego przez Unię Europejską

wraz z odpowiedziami Komisji

(przedstawione na mocy art. 248 ust. 4 akapit drugi Traktatu WE)

(2006/C 282/02)

SPIS TREŚCI

| I–XI | STRESZCZENIE |
| --- | --- |

I–XI

| 1–18 | WSTĘP |
| --- | --- |

1–18

| 1–3 | Cele programu pomocy: dostosowanie do zmieniającej się sytuacji rynkowej |
| --- | --- |

1–3

| 4–8 | Zakres kontroli i podejście kontrolne |
| --- | --- |

4–8

| 9–12 | Organizacje producentów |
| --- | --- |

9–12

| 13–18 | Wsparcie programów operacyjnych |
| --- | --- |

13–18

| 19–63 | CZĘŚĆ I: SKUTECZNOŚĆ PROGRAMÓW OPERACYJNYCH |
| --- | --- |

19–63

| 20–49 | Czy system pomocy został wdrożony w sposób mogący zapewnić skuteczność programów operacyjnych? |
| --- | --- |

20–49

| 20–23 | Kontrole Komisji sprawdzające, czy państwa członkowskie przyznają pomoc UE zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami |
| --- | --- |

20–23

| 24–49 | Wdrożenie systemu pomocy przez państwa członkowskie |
| --- | --- |

24–49

| 50–59 | Czy działania sfinansowane w ramach programów operacyjnych były skuteczne? |
| --- | --- |

50–59

| 51–52 | Ocena programów operacyjnych przez organizacje producentów (sprawozdania końcowe) |
| --- | --- |

51–52

| 53–59 | Wybrane działania podejmowane w ramach programów operacyjnych |
| --- | --- |

53–59

| 60–63 | Wnioski dotyczące skuteczności programów operacyjnych |
| --- | --- |

60–63

| 64–86 | CZĘŚĆ II: POSTĘPY ORGANIZACJI PRODUCENTÓW |
| --- | --- |

64–86

| 65–86 | Czy organizacje producentów poczyniły postępy w osiąganiu celów określonych w systemie pomocy? |
| --- | --- |

65–86

| 66–68 | Badana próba organizacji producentów |
| --- | --- |

66–68

| 69–86 | Dane Komisji dotyczące organizacji producentów |
| --- | --- |

69–86

| 87–93 | WNIOSKI |
| --- | --- |

87–93

| 87–90 | Skuteczność programów operacyjnych |
| --- | --- |

87–90

| 91–93 | Postępy organizacji producentów |
| --- | --- |

91–93

| 94–100 | ZALECENIA |
| --- | --- |

94–100

| 95–96 | Uprościć wsparcie programów operacyjnych i zwiększyć jego skuteczność |
| --- | --- |

95–96

| 97–98 | Lepiej ukierunkować politykę w celu osiągnięcia ogólnych celów koncentracji i dostosowania |
| --- | --- |

97–98

| 99–100 | Przeanalizować politykę wspierania organizacji producentów |
| --- | --- |

99–100

Załącznik: Kryteria kontroli pozwalające na zatwierdzenie skutecznych programów operacyjnych

Odpowiedzi Komisji

STRESZCZENIE

| I. | W 1996 r. wprowadzono nową politykę, która miała wspierać producentów owoców i warzyw w przystosowaniu się do zmieniającej się sytuacji rynkowej. Pomoc ta obejmowała pokrycie 50 % kosztów działań podejmowanych przez producentów w ramach „programów operacyjnych”, które miały na celu m.in. poprawę jakości produktów, obniżenie kosztów produkcji oraz poprawę praktyk przyjaznych dla środowiska. Pomoc ta jest skierowana jedynie do grup producentów, którzy zbiorowo wprowadzają na rynek swoje produkty za pośrednictwem „organizacji producentów”. Państwa członkowskie odpowiadają za zatwierdzanie programów operacyjnych i wypłatę pomocy. W 2004 r. pomoc ta wyniosła 500 mln euro. |
| --- | --- |

I.

W 1996 r. wprowadzono nową politykę, która miała wspierać producentów owoców i warzyw w przystosowaniu się do zmieniającej się sytuacji rynkowej. Pomoc ta obejmowała pokrycie 50 % kosztów działań podejmowanych przez producentów w ramach „programów operacyjnych”, które miały na celu m.in. poprawę jakości produktów, obniżenie kosztów produkcji oraz poprawę praktyk przyjaznych dla środowiska. Pomoc ta jest skierowana jedynie do grup producentów, którzy zbiorowo wprowadzają na rynek swoje produkty za pośrednictwem „organizacji producentów”. Państwa członkowskie odpowiadają za zatwierdzanie programów operacyjnych i wypłatę pomocy. W 2004 r. pomoc ta wyniosła 500 mln euro.

| II. | Trybunał skontrolował skuteczność systemu pomocy przede wszystkim na podstawie wybranych 30 programów operacyjnych w ośmiu państwach członkowskich oraz przeglądu danych Komisji. |
| --- | --- |

II.

Trybunał skontrolował skuteczność systemu pomocy przede wszystkim na podstawie wybranych 30 programów operacyjnych w ośmiu państwach członkowskich oraz przeglądu danych Komisji.

| III. | Państwa członkowskie podejmowały decyzje o zatwierdzeniu programów operacyjnych w oparciu o charakter planowanych wydatków, nie biorąc wszelako pod uwagę potencjalnej skuteczności proponowanych działań. Elementy programowe określone w rozporządzeniach stosowano teoretycznie, przy znacznych nakładach finansowych i braku realnych korzyści. Kryteria kwalifikowalności wydatków nie były jasne, co wywoływało niepewność. |
| --- | --- |

III.

Państwa członkowskie podejmowały decyzje o zatwierdzeniu programów operacyjnych w oparciu o charakter planowanych wydatków, nie biorąc wszelako pod uwagę potencjalnej skuteczności proponowanych działań. Elementy programowe określone w rozporządzeniach stosowano teoretycznie, przy znacznych nakładach finansowych i braku realnych korzyści. Kryteria kwalifikowalności wydatków nie były jasne, co wywoływało niepewność.

| IV. | Komisja kontroluje kwalifikowalność wydatków realizowanych w ramach programów operacyjnych, ale nie sprawdziła, czy procedury państw członkowskich dotyczące zatwierdzania programów operacyjnych mogły zapewnić skuteczność wydatków. Komisja nie sprawdziła skuteczności programów operacyjnych ani nie oceniła prowadzonej polityki. |
| --- | --- |

IV.

Komisja kontroluje kwalifikowalność wydatków realizowanych w ramach programów operacyjnych, ale nie sprawdziła, czy procedury państw członkowskich dotyczące zatwierdzania programów operacyjnych mogły zapewnić skuteczność wydatków. Komisja nie sprawdziła skuteczności programów operacyjnych ani nie oceniła prowadzonej polityki.

| V. | Ogólnie programy operacyjne przyczyniły się do postępów poczynionych w osiąganiu celów ujętych w rozporządzeniu Rady. Niemal połowa ze sfinansowanych działań odzwierciedlała znaczny postęp organizacji producentów w osiąganiu przynajmniej jednego z 11 celów w stosunku do sytuacji początkowej tych organizacji, co świadczy o ich skuteczności. Jednakże skuteczność większości działań była niska, jako że działania te nie przyczyniły się do znaczących postępów w stosunku do sytuacji początkowej organizacji producentów. |
| --- | --- |

V.

Ogólnie programy operacyjne przyczyniły się do postępów poczynionych w osiąganiu celów ujętych w rozporządzeniu Rady. Niemal połowa ze sfinansowanych działań odzwierciedlała znaczny postęp organizacji producentów w osiąganiu przynajmniej jednego z 11 celów w stosunku do sytuacji początkowej tych organizacji, co świadczy o ich skuteczności. Jednakże skuteczność większości działań była niska, jako że działania te nie przyczyniły się do znaczących postępów w stosunku do sytuacji początkowej organizacji producentów.

| VI. | Organizacje producentów wybrane do kontroli poczyniły postępy w osiąganiu większości celów wyznaczonych w ramach tej polityki. Komisja jednakże nie dysponuje żadnymi informacjami o osiąganiu tych celów na poziomie europejskim z dwoma wyjątkami: w zakresie wycofania z rynku nadwyżek produkcji, które uległy zmniejszeniu, oraz koncentracji podaży. |
| --- | --- |

VI.

Organizacje producentów wybrane do kontroli poczyniły postępy w osiąganiu większości celów wyznaczonych w ramach tej polityki. Komisja jednakże nie dysponuje żadnymi informacjami o osiąganiu tych celów na poziomie europejskim z dwoma wyjątkami: w zakresie wycofania z rynku nadwyżek produkcji, które uległy zmniejszeniu, oraz koncentracji podaży.

| VII. | Przy obecnej tendencji cel Komisji dotyczący koncentracji 60 % podaży w organizacjach producentów do 2013 r. nie zostanie osiągnięty. Organizacje producentów odpowiadają jedynie za około jedną trzecią unijnej produkcji owoców i warzyw, zaś ich produkcja kształtuje się poniżej wyników całego sektora. |
| --- | --- |

VII.

Przy obecnej tendencji cel Komisji dotyczący koncentracji 60 % podaży w organizacjach producentów do 2013 r. nie zostanie osiągnięty. Organizacje producentów odpowiadają jedynie za około jedną trzecią unijnej produkcji owoców i warzyw, zaś ich produkcja kształtuje się poniżej wyników całego sektora.

| VIII. | Trybunał zaleca, aby Komisja przeanalizowała zalety alternatywnych podejść w celu uproszczenia systemu i obniżenia jego kosztów oraz poprawy skuteczności udzielanej pomocy. Komisja powinna rozważyć, czy cel ten nie zostałby najlepiej osiągnięty poprzez ujednolicenie procedur systemu oraz kwalifikowalności wydatków z działaniami inwestycyjnymi podejmowanymi w obszarze rozwoju obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

VIII.

Trybunał zaleca, aby Komisja przeanalizowała zalety alternatywnych podejść w celu uproszczenia systemu i obniżenia jego kosztów oraz poprawy skuteczności udzielanej pomocy. Komisja powinna rozważyć, czy cel ten nie zostałby najlepiej osiągnięty poprzez ujednolicenie procedur systemu oraz kwalifikowalności wydatków z działaniami inwestycyjnymi podejmowanymi w obszarze rozwoju obszarów wiejskich.

| IX. | Niezależnie od przyjętego podejścia, Komisja powinna poprawić kontrolę skuteczności pomocy i przeprowadzić zaplanowaną na 2009 r. ocenę, aby ustalić przyczyny relatywnego braku postępów organizacji producentów, w szczególności w tych państwach członkowskich, w których sektor owoców i warzyw ma największy udział w całości produkcji rolnej. |
| --- | --- |

IX.

Niezależnie od przyjętego podejścia, Komisja powinna poprawić kontrolę skuteczności pomocy i przeprowadzić zaplanowaną na 2009 r. ocenę, aby ustalić przyczyny relatywnego braku postępów organizacji producentów, w szczególności w tych państwach członkowskich, w których sektor owoców i warzyw ma największy udział w całości produkcji rolnej.

| X. | Jeżeli w wyniku przeprowadzonej oceny okaże się, że organizacje producentów w skuteczny sposób wzmacniają pozycję producentów w tych państwach członkowskich, należy wyraźniej ukierunkować prowadzoną politykę na ten cel. |
| --- | --- |

X.

Jeżeli w wyniku przeprowadzonej oceny okaże się, że organizacje producentów w skuteczny sposób wzmacniają pozycję producentów w tych państwach członkowskich, należy wyraźniej ukierunkować prowadzoną politykę na ten cel.

| XI. | Z drugiej zaś strony, jeżeli Komisja nie będzie w stanie wykazać, że koncentracja podaży w organizacjach producentów przynosi realne korzyści, powinna ona zweryfikować ten mechanizm wspierania unijnego sektora owoców i warzyw. |
| --- | --- |

XI.

Z drugiej zaś strony, jeżeli Komisja nie będzie w stanie wykazać, że koncentracja podaży w organizacjach producentów przynosi realne korzyści, powinna ona zweryfikować ten mechanizm wspierania unijnego sektora owoców i warzyw.

WSTĘP

Cele programu pomocy: dostosowanie do zmieniającej się sytuacji rynkowej

| 1. | W obliczu zmian zachodzących na rynku owoców i warzyw w latach 90., wymagającym zróżnicowanych produktów i zwiększonej gwarancji jakości oraz przestrzegania norm ochrony środowiska, UE wprowadziła nowy system pomagający producentom dostosować się do tych potrzeb. Chodzi o opisane poniżej wsparcie „programów operacyjnych”. Jednocześnie ograniczono środki finansowe przeznaczone na rekompensatę z tytułu wycofania (1), zachęcając dalej producentów UE do produkowania zgodnie z zapotrzebowaniem rynku. |
| --- | --- |

1.

W obliczu zmian zachodzących na rynku owoców i warzyw w latach 90., wymagającym zróżnicowanych produktów i zwiększonej gwarancji jakości oraz przestrzegania norm ochrony środowiska, UE wprowadziła nowy system pomagający producentom dostosować się do tych potrzeb. Chodzi o opisane poniżej wsparcie „programów operacyjnych”. Jednocześnie ograniczono środki finansowe przeznaczone na rekompensatę z tytułu wycofania (1), zachęcając dalej producentów UE do produkowania zgodnie z zapotrzebowaniem rynku.

| 2. | Sytuacja rynkowa też uległa zmianie wraz z coraz wyraźniejszą dominacją kilku dużych grup zajmujących się sprzedażą detaliczną i dystrybucją. W tej sytuacji UE wzmocniła swoją politykę, którą prowadziła od 1960 r., zachęcając do tworzenia grup producentów, znanych jako „organizacje producentów”, dążąc do ekonomii skali i silniejszej obecności na rynku. |
| --- | --- |

2.

Sytuacja rynkowa też uległa zmianie wraz z coraz wyraźniejszą dominacją kilku dużych grup zajmujących się sprzedażą detaliczną i dystrybucją. W tej sytuacji UE wzmocniła swoją politykę, którą prowadziła od 1960 r., zachęcając do tworzenia grup producentów, znanych jako „organizacje producentów”, dążąc do ekonomii skali i silniejszej obecności na rynku.

| 3. | Zachęcano do takiego skupiania podaży (lub „koncentracji”) poprzez uzależnienie nowego wsparcia programów operacyjnych od członkostwa w organizacji producentów. Producenci owoców i warzyw nienależący do organizacji producentów nie kwalifikowali się do pomocy UE. Stanowiło to zachętę dla producentów do tworzenia organizacji producentów lub przyłączania się do nich. Jednocześnie UE ustanowiła surowsze wymagania, które powinny zostać spełnione przez organizacje producentów, aby zapewnić ich skuteczność w koncentracji podaży. |
| --- | --- |

3.

Zachęcano do takiego skupiania podaży (lub „koncentracji”) poprzez uzależnienie nowego wsparcia programów operacyjnych od członkostwa w organizacji producentów. Producenci owoców i warzyw nienależący do organizacji producentów nie kwalifikowali się do pomocy UE. Stanowiło to zachętę dla producentów do tworzenia organizacji producentów lub przyłączania się do nich. Jednocześnie UE ustanowiła surowsze wymagania, które powinny zostać spełnione przez organizacje producentów, aby zapewnić ich skuteczność w koncentracji podaży.

Ramka 1„Inteligentna pomoc” zachwyciła dyrektora skontrolowanej przez nas organizacji producentów owoców i warzyw. UE przestała wypłacać rekompensaty producentom za niszczenie nadwyżki owoców i warzyw, których nikt nie chce kupować. Obecnie UE wspiera finansowo działania podejmowane przez producentów na dostosowanie ich produkcji do ilości i jakości, na jakie jest zapotrzebowanie.

Ramka 2„Rosnący sukces”: pomoc jest związana z obrotami, więc wraz ze wzrostem produkcji organizacje producentów otrzymują więcej pomocy na pokrycie kosztów dostosowania. Ten sukces powinien zachęcać większą liczbę producentów do tworzenia organizacji producentów lub przyłączania się do nich, w wyniku czego uzyskają silniejszą pozycje przetargową i wyższe obroty, a w konsekwencji większą pomoc na dalsze dostosowanie...

Zakres kontroli i podejście kontrolne

| 4. | Trybunał ogłosił wyniki swojej poprzedniej kontroli dotyczącej pomocy w sektorze owoców i warzyw w sprawozdaniu rocznym za rok 2000 (2). Do tamtego czasu zakończono niewiele programów operacyjnych, więc długoterminowa skuteczność pomocy nie była widoczna. Pomimo to w sprawozdaniu wskazano nieprawidłowości w zarządzaniu systemem przez państwa członkowskie, które zmniejszyły skuteczność pomocy. Mając powyższe na uwadze, celem obecnej kontroli była ocena skuteczności systemu wsparcia programów operacyjnych. |
| --- | --- |

4.

Trybunał ogłosił wyniki swojej poprzedniej kontroli dotyczącej pomocy w sektorze owoców i warzyw w sprawozdaniu rocznym za rok 2000 (2). Do tamtego czasu zakończono niewiele programów operacyjnych, więc długoterminowa skuteczność pomocy nie była widoczna. Pomimo to w sprawozdaniu wskazano nieprawidłowości w zarządzaniu systemem przez państwa członkowskie, które zmniejszyły skuteczność pomocy. Mając powyższe na uwadze, celem obecnej kontroli była ocena skuteczności systemu wsparcia programów operacyjnych.

| 5. | Skuteczność jest zdefiniowana w rozporządzeniu finansowym UE (3) jako „dążenie do osiągnięcia jak najlepszego związku między zaangażowanymi zasobami a osiągniętymi wynikami”. Ponieważ cele systemu wsparcia programów operacyjnych nie są sprecyzowane ani określone ilościowo, w niniejszej kontroli skuteczność uważa się za czynienie postępów w osiąganiu tych celów. |
| --- | --- |

5.

Skuteczność jest zdefiniowana w rozporządzeniu finansowym UE (3) jako „dążenie do osiągnięcia jak najlepszego związku między zaangażowanymi zasobami a osiągniętymi wynikami”. Ponieważ cele systemu wsparcia programów operacyjnych nie są sprecyzowane ani określone ilościowo, w niniejszej kontroli skuteczność uważa się za czynienie postępów w osiąganiu tych celów.

| 6. | W niniejszej kontroli poszukiwano odpowiedzi na następujące pytania:






  i) | czy system pomocy został wdrożony w sposób mogący zapewnić skuteczność programów operacyjnych? |
| --- | --- | --- |

6.

W niniejszej kontroli poszukiwano odpowiedzi na następujące pytania:

i)

czy system pomocy został wdrożony w sposób mogący zapewnić skuteczność programów operacyjnych?

| ii) | czy działania sfinansowane w ramach programów operacyjnych były skuteczne? |
| --- | --- |

ii)

czy działania sfinansowane w ramach programów operacyjnych były skuteczne?

| iii) | czy organizacje producentów poczyniły postępy w osiąganiu celów określonych w systemie pomocy? |
| --- | --- |

iii)

czy organizacje producentów poczyniły postępy w osiąganiu celów określonych w systemie pomocy?

| 7. | Podejście kontrolne obejmowało następujące czynności:






  i) | ocenę procedur przyjętych przez Komisję i państwa członkowskie w celu wdrożenia polityki; |
| --- | --- | --- |

7.

Podejście kontrolne obejmowało następujące czynności:

i)

ocenę procedur przyjętych przez Komisję i państwa członkowskie w celu wdrożenia polityki;

| ii) | sprawdzenie skuteczności wybranych działań programów operacyjnych; oraz |
| --- | --- |

ii)

sprawdzenie skuteczności wybranych działań programów operacyjnych; oraz

| iii) | zbadanie wybranych organizacji producentów oraz danych Komisji na poziomie unijnym, w dowód postępów poczynionych przez organizacje producentów w osiąganiu celów polityki. |
| --- | --- |

iii)

zbadanie wybranych organizacji producentów oraz danych Komisji na poziomie unijnym, w dowód postępów poczynionych przez organizacje producentów w osiąganiu celów polityki.

| 8. | Kontrola została przeprowadzona w 2005 r. i objęła 30 programów operacyjnych wybranych losowo, zakończonych w 2003 i 2004 r. w ośmiu państwach członkowskich: Grecji, Hiszpanii, Francji, Irlandii, Włoszech, Niderlandach, Portugalii i Zjednoczonym Królestwie. Z kontroli wyłączono organizacje producentów z nowych państw członkowskich, jako że w momencie przeprowadzania kontroli w państwach tych nie zakończono jeszcze żadnego programu operacyjnego. |
| --- | --- |

8.

Kontrola została przeprowadzona w 2005 r. i objęła 30 programów operacyjnych wybranych losowo, zakończonych w 2003 i 2004 r. w ośmiu państwach członkowskich: Grecji, Hiszpanii, Francji, Irlandii, Włoszech, Niderlandach, Portugalii i Zjednoczonym Królestwie. Z kontroli wyłączono organizacje producentów z nowych państw członkowskich, jako że w momencie przeprowadzania kontroli w państwach tych nie zakończono jeszcze żadnego programu operacyjnego.

Organizacje producentów

| 9. | Organizacja producentów jest grupą producentów, którzy działają wspólnie w celu wzmocnienia swojej pozycji na rynku. Wiele z tych organizacji to spółdzielnie, ale mogą to być także grupy osób fizycznych lub grupy osób prawnych. Zgodnie z warunkami, które powinny być spełnione, a które są określone w rozporządzeniach UE (4), grupa taka powinna liczyć co najmniej pięciu członków i minimalne obroty powinny wynosić 100 000 euro. Organizacje producentów muszą zapewnić środki umożliwiające magazynowanie, pakowanie i wprowadzenie do obrotu produktów swoich członków. Muszą być w stanie planować i dostosowywać swoją produkcję, promować przyjazne dla środowiska metody uprawy i gospodarkę odpadami. |
| --- | --- |

9.

Organizacja producentów jest grupą producentów, którzy działają wspólnie w celu wzmocnienia swojej pozycji na rynku. Wiele z tych organizacji to spółdzielnie, ale mogą to być także grupy osób fizycznych lub grupy osób prawnych. Zgodnie z warunkami, które powinny być spełnione, a które są określone w rozporządzeniach UE (4), grupa taka powinna liczyć co najmniej pięciu członków i minimalne obroty powinny wynosić 100 000 euro. Organizacje producentów muszą zapewnić środki umożliwiające magazynowanie, pakowanie i wprowadzenie do obrotu produktów swoich członków. Muszą być w stanie planować i dostosowywać swoją produkcję, promować przyjazne dla środowiska metody uprawy i gospodarkę odpadami.

| 10. | Pomoc na podjęcie działalności jest dostępna przez pięć lat dla nowych organizacji producentów, aby zdążyły się zorganizować i nabyć urządzenia konieczne do spełnienia wymagań UE. Po utworzeniu organizacji producentów państwa członkowskie sprawdzają, czy organizacje te w dalszym ciągu spełniają te wymagania, chociaż na ten cel dalsza pomoc nie jest przewidziana. W zasadzie UE nie pokrywa kosztów administracyjnych, operacyjnych lub produkcyjnych organizacji producentów (5). |
| --- | --- |

10.

Pomoc na podjęcie działalności jest dostępna przez pięć lat dla nowych organizacji producentów, aby zdążyły się zorganizować i nabyć urządzenia konieczne do spełnienia wymagań UE. Po utworzeniu organizacji producentów państwa członkowskie sprawdzają, czy organizacje te w dalszym ciągu spełniają te wymagania, chociaż na ten cel dalsza pomoc nie jest przewidziana. W zasadzie UE nie pokrywa kosztów administracyjnych, operacyjnych lub produkcyjnych organizacji producentów (5).

| 11. | W 14 państwach członkowskich (6) jest około 1 500 organizacji producentów (wykres 1). Istnieje duża różnorodność w odniesieniu do rozmiaru i charakteru organizacji producentów (wykres 2). W trakcie kontroli Trybunał skontrolował producentów fig w Grecji i producentów grzybów w Irlandii, spółdzielnię owoców cytrusowych w Portugalii i producentów pomidorów w Hiszpanii i w Niderlandach. Niektóre liczyły mniej niż dziesięciu członków, zaś pewna włoska organizacja producentów specjalizująca się w produkcji jabłek liczyła 5 800 członków. Jedna organizacja producentów składała się z 14 przedsiębiorstw, o obrotach średnio 2,6 mln euro każde, inna (spółdzielnia) zrzeszała 800 producentów pracujących w niepełnym wymiarze czasu o średnich obrotach wynoszących zaledwie 600 euro każdy. Średnie obroty unijnej organizacji producentów w 2003 r. kształtowały się na poziomie 9 mln euro oraz organizacje te liczyły średnio ponad 300 członków. |
| --- | --- |

11.

W 14 państwach członkowskich (6) jest około 1 500 organizacji producentów (wykres 1). Istnieje duża różnorodność w odniesieniu do rozmiaru i charakteru organizacji producentów (wykres 2). W trakcie kontroli Trybunał skontrolował producentów fig w Grecji i producentów grzybów w Irlandii, spółdzielnię owoców cytrusowych w Portugalii i producentów pomidorów w Hiszpanii i w Niderlandach. Niektóre liczyły mniej niż dziesięciu członków, zaś pewna włoska organizacja producentów specjalizująca się w produkcji jabłek liczyła 5 800 członków. Jedna organizacja producentów składała się z 14 przedsiębiorstw, o obrotach średnio 2,6 mln euro każde, inna (spółdzielnia) zrzeszała 800 producentów pracujących w niepełnym wymiarze czasu o średnich obrotach wynoszących zaledwie 600 euro każdy. Średnie obroty unijnej organizacji producentów w 2003 r. kształtowały się na poziomie 9 mln euro oraz organizacje te liczyły średnio ponad 300 członków.

Image

Image

| 12. | Owoce i warzywa są największym sektorem rolnym pod względem wartości produkcji w UE-15. Ma on szczególne znaczenie dla gospodarki rolnej Grecji, Hiszpanii, Włoch i Portugalii, gdzie sektor ten odpowiada za ponad 25 % wartości produkcji rolnej. Produkcja Hiszpanii, Francji i Włoch stanowi 70 % wartości unijnej produkcji owoców i warzyw. Około jedna trzecia produkcji tych krajów została wprowadzona do obrotu w 2004 r. przez organizacje producentów. W Niderlandach, Belgii i Irlandii udział wyprodukowanych owoców i warzyw wprowadzonych do obrotu przez organizacje producentów był znacznie wyższy i kształtował się na poziomie około 80 %, podczas gdy w Grecji wynosił 13 %, a w Portugalii 6 % (wykres 3). |
| --- | --- |

12.

Owoce i warzywa są największym sektorem rolnym pod względem wartości produkcji w UE-15. Ma on szczególne znaczenie dla gospodarki rolnej Grecji, Hiszpanii, Włoch i Portugalii, gdzie sektor ten odpowiada za ponad 25 % wartości produkcji rolnej. Produkcja Hiszpanii, Francji i Włoch stanowi 70 % wartości unijnej produkcji owoców i warzyw. Około jedna trzecia produkcji tych krajów została wprowadzona do obrotu w 2004 r. przez organizacje producentów. W Niderlandach, Belgii i Irlandii udział wyprodukowanych owoców i warzyw wprowadzonych do obrotu przez organizacje producentów był znacznie wyższy i kształtował się na poziomie około 80 %, podczas gdy w Grecji wynosił 13 %, a w Portugalii 6 % (wykres 3).

Image

Wsparcie programów operacyjnych

| 13. | Organizacje producentów, które spełniają wymagania określone w pkt 9 mogą ubiegać się o wsparcie „programu operacyjnego”. Jest to program obejmujący działania podejmowane przez organizację producentów w celu dostosowania produkcji jej członków do popytu i wzmocnienia swojej pozycji na rynku (ramka 3). Szczegółowe cele, do których osiągnięcia powinny doprowadzić te działania, są określone w rozporządzeniu Rady (7) (ramka 4). Program jest sporządzany przez organizację producentów i podlega zatwierdzeniu przez państwo członkowskie, które wypłaca pomoc unijną w wysokości 50 % kosztów rocznie poniesionych przez organizację producentów w związku z wdrażaniem programu. Czas trwania programu operacyjnego wynosi od trzech do pięciu lat, a pod koniec tego okresu organizacja producentów może wystąpić z wnioskiem w sprawie nowego programu operacyjnego. Roczny limit tej pomocy kształtuje się na poziomie 4,1 % obrotów organizacji producentów. |
| --- | --- |

13.

Organizacje producentów, które spełniają wymagania określone w pkt 9 mogą ubiegać się o wsparcie „programu operacyjnego”. Jest to program obejmujący działania podejmowane przez organizację producentów w celu dostosowania produkcji jej członków do popytu i wzmocnienia swojej pozycji na rynku (ramka 3). Szczegółowe cele, do których osiągnięcia powinny doprowadzić te działania, są określone w rozporządzeniu Rady (7) (ramka 4). Program jest sporządzany przez organizację producentów i podlega zatwierdzeniu przez państwo członkowskie, które wypłaca pomoc unijną w wysokości 50 % kosztów rocznie poniesionych przez organizację producentów w związku z wdrażaniem programu. Czas trwania programu operacyjnego wynosi od trzech do pięciu lat, a pod koniec tego okresu organizacja producentów może wystąpić z wnioskiem w sprawie nowego programu operacyjnego. Roczny limit tej pomocy kształtuje się na poziomie 4,1 % obrotów organizacji producentów.

| 14. | Ponad 70 % organizacji producentów ma program operacyjny; w 2004 r. kwota pomocy wyniosła 500 mln euro. Stanowi to 3 % obrotu organizacji producentów i ok. 1 % całkowitej wartości unijnej produkcji owoców i warzyw. Pobieranie pomocy ogromnie wzrosło od momentu jej wprowadzenia w 1997 r. przy jednoczesnym zmniejszeniu rekompensat z tytułu wycofywania z rynku nadprodukcji (patrz: wykres 4). Wykres uwzględnia także pomoc na przetwórstwo wypłaconą poprzez organizacje producentów producentom pomidorów i owoców, w oparciu o wielkość produkcji.

  Ramka 3Typowa zawartość programu operacyjnego





  — | Zakup urządzeń sortujących i pakujących |
| --- | --- | --- |

14.

Ponad 70 % organizacji producentów ma program operacyjny; w 2004 r. kwota pomocy wyniosła 500 mln euro. Stanowi to 3 % obrotu organizacji producentów i ok. 1 % całkowitej wartości unijnej produkcji owoców i warzyw. Pobieranie pomocy ogromnie wzrosło od momentu jej wprowadzenia w 1997 r. przy jednoczesnym zmniejszeniu rekompensat z tytułu wycofywania z rynku nadprodukcji (patrz: wykres 4). Wykres uwzględnia także pomoc na przetwórstwo wypłaconą poprzez organizacje producentów producentom pomidorów i owoców, w oparciu o wielkość produkcji.

Ramka 3Typowa zawartość programu operacyjnego





  —

Zakup urządzeń sortujących i pakujących

| — | Zatrudnianie pracowników do kontroli jakości i wprowadzania do obrotu |
| --- | --- |

—

Zatrudnianie pracowników do kontroli jakości i wprowadzania do obrotu

| — | Inwestycje w urządzenia nawadniające i szklarnie |
| --- | --- |

—

Inwestycje w urządzenia nawadniające i szklarnie

| — | Dotacje dla producentów za ponowne nasadzenia drzew owocowych |
| --- | --- |

—

Dotacje dla producentów za ponowne nasadzenia drzew owocowych

| — | Koszt naturalnej kontroli przed szkodnikami i chorobami |
| --- | --- |

—

Koszt naturalnej kontroli przed szkodnikami i chorobami

Ramka 411 celów programów operacyjnych





  —

| — | Zapewnienie, że produkcja jest zaplanowana i dostosowana do popytu, w szczególności w odniesieniu do jakości i ilości |
| --- | --- |

Zapewnienie, że produkcja jest zaplanowana i dostosowana do popytu, w szczególności w odniesieniu do jakości i ilości

| — | Wspieranie koncentracji podaży i wprowadzania do obrotu produktów wyprodukowanych przez członków organizacji producentów |
| --- | --- |

—

Wspieranie koncentracji podaży i wprowadzania do obrotu produktów wyprodukowanych przez członków organizacji producentów

| — | Obniżanie kosztów produkcji |
| --- | --- |

—

Obniżanie kosztów produkcji

| — | Stabilizacja cen producentów |
| --- | --- |

—

Stabilizacja cen producentów

| — | Popieranie przyjaznych dla środowiska praktyk uprawnych, technik produkcji i gospodarki odpadami |
| --- | --- |

—

Popieranie przyjaznych dla środowiska praktyk uprawnych, technik produkcji i gospodarki odpadami

| — | Poprawa jakości produktu |
| --- | --- |

—

Poprawa jakości produktu

| — | Podwyższanie wartości handlowej produktów |
| --- | --- |

—

Podwyższanie wartości handlowej produktów

| — | Wspieranie produktów ukierunkowanych na konsumentów |
| --- | --- |

—

Wspieranie produktów ukierunkowanych na konsumentów

| — | Stworzenie linii produktów ekologicznych |
| --- | --- |

—

Stworzenie linii produktów ekologicznych

| — | Promocja produkcji zintegrowanej lub innych metod produkcji przyjaznych dla środowiska |
| --- | --- |

—

Promocja produkcji zintegrowanej lub innych metod produkcji przyjaznych dla środowiska

| — | Zmniejszenie wycofywania |
| --- | --- |

—

Zmniejszenie wycofywania

Image

| 15. | Wdrożenie systemu pomocy odbywa się na typowej zasadzie podziału zarządzania między państwa członkowskie i Komisję, zgodnie z którą państwa członkowskie działają z poszanowaniem szczegółowych zasad ustanowionych przez Komisję w rozporządzeniu Rady. Państwa członkowskie muszą współpracować z Komisją, aby zapewnić, że pomoc jest udzielana zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami: oszczędności, wydajności i skuteczności. |
| --- | --- |

15.

Wdrożenie systemu pomocy odbywa się na typowej zasadzie podziału zarządzania między państwa członkowskie i Komisję, zgodnie z którą państwa członkowskie działają z poszanowaniem szczegółowych zasad ustanowionych przez Komisję w rozporządzeniu Rady. Państwa członkowskie muszą współpracować z Komisją, aby zapewnić, że pomoc jest udzielana zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami: oszczędności, wydajności i skuteczności.

| 16. | Zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym Komisji (8) organizacje producentów muszą opisać w projekcie programu operacyjnego:






  — | swoją sytuację początkową, w szczególności dotyczącą produkcji, wprowadzania do obrotu i wyposażenia, |
| --- | --- | --- |

16.

Zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym Komisji (8) organizacje producentów muszą opisać w projekcie programu operacyjnego:

—

swoją sytuację początkową, w szczególności dotyczącą produkcji, wprowadzania do obrotu i wyposażenia,

| — | cele programu z uwzględnieniem perspektywy rynkowej, oraz |
| --- | --- |

—

cele programu z uwzględnieniem perspektywy rynkowej, oraz

| — | konkretne środki lub „działania” służące osiągnięciu tych celów. |
| --- | --- |

—

konkretne środki lub „działania” służące osiągnięciu tych celów.

| 17. | Organizacje producentów mogą występować z propozycjami działań w ramach programów operacyjnych, które odpowiadają ich szczególnej sytuacji, z zastrzeżeniem, że programy te muszą prowadzić do osiągnięcia kilku celów określonych w rozporządzeniu Rady (patrz: ramka 4). Aby udzielić informacji zwrotnych, na zakończenie programu organizacje producentów mają obowiązek sporządzać dla państwa członkowskiego sprawozdania, zawierające informacje o zakresie, w jakim osiągnięto zakładane cele oraz wnioski, które można wykorzystać przy realizacji kolejnego programu. Wykres 5 ilustruje „model programowania”, który określa kolejne kroki podejmowane przez producentów. |
| --- | --- |

17.

Organizacje producentów mogą występować z propozycjami działań w ramach programów operacyjnych, które odpowiadają ich szczególnej sytuacji, z zastrzeżeniem, że programy te muszą prowadzić do osiągnięcia kilku celów określonych w rozporządzeniu Rady (patrz: ramka 4). Aby udzielić informacji zwrotnych, na zakończenie programu organizacje producentów mają obowiązek sporządzać dla państwa członkowskiego sprawozdania, zawierające informacje o zakresie, w jakim osiągnięto zakładane cele oraz wnioski, które można wykorzystać przy realizacji kolejnego programu. Wykres 5 ilustruje „model programowania”, który określa kolejne kroki podejmowane przez producentów.

Image

| 18. | W rozporządzeniu Komisji określone są również czynności kontrolne, które państwa członkowskie powinny przeprowadzić w odniesieniu do projektów programów operacyjnych:






  — | sprawdzić sytuację początkową organizacji producentów i cele programu operacyjnego, |
| --- | --- | --- |

18.

W rozporządzeniu Komisji określone są również czynności kontrolne, które państwa członkowskie powinny przeprowadzić w odniesieniu do projektów programów operacyjnych:

—

sprawdzić sytuację początkową organizacji producentów i cele programu operacyjnego,

| — | sprawdzić zgodność celów programu operacyjnego z celami określonymi w rozporządzeniu Rady, |
| --- | --- |

—

sprawdzić zgodność celów programu operacyjnego z celami określonymi w rozporządzeniu Rady,

| — | sprawdzić spójność ekonomiczną i jakość techniczną proponowanego programu operacyjnego oraz rzetelność szacunków. |
| --- | --- |

—

sprawdzić spójność ekonomiczną i jakość techniczną proponowanego programu operacyjnego oraz rzetelność szacunków.

Zgodnie z rozporządzeniem państwa członkowskie powinny wówczas zatwierdzić program, zwrócić się z prośbą o wprowadzenie w nim zmian lub go odrzucić.

CZĘŚĆ I: SKUTECZNOŚĆ PROGRAMÓW OPERACYJNYCH

| 19. | Zgodnie z powyższym państwa członkowskie i Komisja dzielą się odpowiedzialnością za zapewnianie skuteczności systemu pomocy, tj. że pomoc jest wykorzystywana do postępów w osiąganiu 11 celów programów operacyjnych wyznaczonych przez Radę. Ta część sprawozdania poświęcona jest analizie, czy system pomocy był wdrażany przez Komisję i państwa członkowskie w sposób zachęcający do skuteczności, a w szczególności czy „model programowania” działał zgodnie z zamierzeniami. Następnie ocenie zostają poddane programy operacyjne, aby stwierdzić, czy sfinansowane działania przyczyniły się do postępów w osiąganiu celów programu. |
| --- | --- |

19.

Zgodnie z powyższym państwa członkowskie i Komisja dzielą się odpowiedzialnością za zapewnianie skuteczności systemu pomocy, tj. że pomoc jest wykorzystywana do postępów w osiąganiu 11 celów programów operacyjnych wyznaczonych przez Radę. Ta część sprawozdania poświęcona jest analizie, czy system pomocy był wdrażany przez Komisję i państwa członkowskie w sposób zachęcający do skuteczności, a w szczególności czy „model programowania” działał zgodnie z zamierzeniami. Następnie ocenie zostają poddane programy operacyjne, aby stwierdzić, czy sfinansowane działania przyczyniły się do postępów w osiąganiu celów programu.

Czy system pomocy został wdrożony w sposób mogący zapewnić skuteczność programów operacyjnych?

Kontrole Komisji sprawdzające, czy państwa członkowskie przyznają pomoc UE zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami

| 20. | Państwa członkowskie zatwierdzają programy operacyjne proponowane przez organizacje producentów, ale to Komisja na mocy Traktatu jest ostatecznie odpowiedzialna za należyte zarządzanie finansami z budżetu UE i nadzoruje państwa członkowskie. |
| --- | --- |

20.

Państwa członkowskie zatwierdzają programy operacyjne proponowane przez organizacje producentów, ale to Komisja na mocy Traktatu jest ostatecznie odpowiedzialna za należyte zarządzanie finansami z budżetu UE i nadzoruje państwa członkowskie.

| 21. | W ramach procedury sprawdzania zgodności rozliczeń przedstawiciele Komisji udają się do państw członkowskich, aby sprawdzić, czy pomoc została wypłacona zgodnie z zasadami wspólnotowymi. W drodze rozporządzenia Rady powołano też specjalny zespół inspektorów w sektorze owoców i warzyw, którego zadaniem jest m.in. zapewnienie jednolitego stosowania zasad w całej UE. W praktyce są to ci sami urzędnicy, którzy kontrolują wydatki do celów sprawdzania zgodności rozliczeń. |
| --- | --- |

21.

W ramach procedury sprawdzania zgodności rozliczeń przedstawiciele Komisji udają się do państw członkowskich, aby sprawdzić, czy pomoc została wypłacona zgodnie z zasadami wspólnotowymi. W drodze rozporządzenia Rady powołano też specjalny zespół inspektorów w sektorze owoców i warzyw, którego zadaniem jest m.in. zapewnienie jednolitego stosowania zasad w całej UE. W praktyce są to ci sami urzędnicy, którzy kontrolują wydatki do celów sprawdzania zgodności rozliczeń.

| 22. | W odniesieniu do innych polityk rolnych UE system wsparcia programów operacyjnych wymaga od państw członkowskich większego stopnia samodzielności przy podejmowaniu decyzji o zatwierdzeniu lub odrzuceniu działań proponowanych w programie operacyjnym lub wprowadzeniu w nich zmian. Jednakże od czasu pierwszych kontroli procedur państw członkowskich w 1997 i 1998 r. kontrole Komisji dotyczyły głównie zgodności z kryteriami kwalifikowalności wydatków i nie obejmowały sprawdzenia, czy procedury państw członkowskich dotyczące zatwierdzania i monitorowania programów operacyjnych, o których jest mowa w pkt 18, działają w sposób mogący zapewnić skuteczność programów operacyjnych. |
| --- | --- |

22.

W odniesieniu do innych polityk rolnych UE system wsparcia programów operacyjnych wymaga od państw członkowskich większego stopnia samodzielności przy podejmowaniu decyzji o zatwierdzeniu lub odrzuceniu działań proponowanych w programie operacyjnym lub wprowadzeniu w nich zmian. Jednakże od czasu pierwszych kontroli procedur państw członkowskich w 1997 i 1998 r. kontrole Komisji dotyczyły głównie zgodności z kryteriami kwalifikowalności wydatków i nie obejmowały sprawdzenia, czy procedury państw członkowskich dotyczące zatwierdzania i monitorowania programów operacyjnych, o których jest mowa w pkt 18, działają w sposób mogący zapewnić skuteczność programów operacyjnych.

| 23. | W konsekwencji, chociaż Komisja sprawdzała kwalifikowalność pomocy wypłacanej państwom członkowskim do celów sprawdzania zgodności rozliczeń, nie sprawdzała, czy pomocy tej udzielono z zachowaniem zasad należytego zarządzania finansami, a w szczególności, z zachowaniem zasady skuteczności. |
| --- | --- |

23.

W konsekwencji, chociaż Komisja sprawdzała kwalifikowalność pomocy wypłacanej państwom członkowskim do celów sprawdzania zgodności rozliczeń, nie sprawdzała, czy pomocy tej udzielono z zachowaniem zasad należytego zarządzania finansami, a w szczególności, z zachowaniem zasady skuteczności.

Wdrożenie systemu pomocy przez państwa członkowskie

Szczegóły kontroli przeprowadzonej w państwach członkowskich

| 24. | Zważywszy na kluczową rolę państw członkowskich w zatwierdzaniu programów operacyjnych, Trybunał skontrolował procedury stosowane we wszystkich 14 państwach członkowskich (ramka 5). Ponieważ wdrożenie programu jest w niektórych państwach członkowskich zdecentralizowane, skontrolowano także 19 organów administracji regionalnej i lokalnej we Włoszech, Hiszpanii, Francji i Grecji. |
| --- | --- |

24.

Zważywszy na kluczową rolę państw członkowskich w zatwierdzaniu programów operacyjnych, Trybunał skontrolował procedury stosowane we wszystkich 14 państwach członkowskich (ramka 5). Ponieważ wdrożenie programu jest w niektórych państwach członkowskich zdecentralizowane, skontrolowano także 19 organów administracji regionalnej i lokalnej we Włoszech, Hiszpanii, Francji i Grecji.

| 25. | Rozporządzenie wykonawcze stanowi, że państwa członkowskie powinny przeprowadzać kontrole, nie precyzując jednak w jaki sposób. To daje państwom członkowskim elastyczność w organizowaniu tych kontroli w zależności od sytuacji. W konsekwencji każda administracja wdraża ten system w inny sposób, a poniższe ustalenia nie stosują się jednakowo do wszystkich państw członkowskich (9). |
| --- | --- |

25.

Rozporządzenie wykonawcze stanowi, że państwa członkowskie powinny przeprowadzać kontrole, nie precyzując jednak w jaki sposób. To daje państwom członkowskim elastyczność w organizowaniu tych kontroli w zależności od sytuacji. W konsekwencji każda administracja wdraża ten system w inny sposób, a poniższe ustalenia nie stosują się jednakowo do wszystkich państw członkowskich (9).

Ramka 5Szczegóły kontroli przeprowadzonej w państwach członkowskichKontrola procedur państw członkowskich została przeprowadzona na podstawie losowo wybranych 30 programów operacyjnych zakończonych w 2003 i 2004 r. Odwiedzono administracje państw członkowskich odpowiedzialne za zatwierdzanie tych programów i właściwe organizacje producentów.







  Liczba wybranych programów operacyjnych

| Liczba wybranych programów operacyjnych |
| --- |
| Hiszpania | 11 | Portugalia | 2 |
| Francja | 8 | Zjednoczone Królestwo | 1 |
| Włochy | 4 | Niderlandy | 1 |
| Grecja | 2 | Irlandia | 1 |

Hiszpania

11

Portugalia

2

Francja

8

Zjednoczone Królestwo

1

Włochy

4

Niderlandy

1

Grecja

2

Irlandia

1

Kryteria oceny wdrożenia modelu programowania

| 26. | W celu przestrzegania wymogu należytego zarządzania finansami państwa członkowskie powinny stosować zasady oszczędności, wydajności i skuteczności przy podejmowaniu decyzji o zatwierdzeniu programu operacyjnego, przyznając w ten sposób pomoc UE. |
| --- | --- |

26.

W celu przestrzegania wymogu należytego zarządzania finansami państwa członkowskie powinny stosować zasady oszczędności, wydajności i skuteczności przy podejmowaniu decyzji o zatwierdzeniu programu operacyjnego, przyznając w ten sposób pomoc UE.

| 27. | Aby pomoc była skuteczna, każde działanie finansowane w ramach programu powinno być skuteczne: działania powinny przyczyniać się do postępów w osiąganiu jednego lub większej liczby z 11 celów wyznaczonych w rozporządzeniu Rady. W efekcie państwa członkowskie powinny uzależnić swoją decyzję o zatwierdzeniu, odrzuceniu programu operacyjnego lub prośbie o wprowadzenie w nim zmian od tego, czy organizacja producentów wykazała w sposób zadowalający, że proponowane działania mogą doprowadzić do osiągnięcia tych celów. |
| --- | --- |

27.

Aby pomoc była skuteczna, każde działanie finansowane w ramach programu powinno być skuteczne: działania powinny przyczyniać się do postępów w osiąganiu jednego lub większej liczby z 11 celów wyznaczonych w rozporządzeniu Rady. W efekcie państwa członkowskie powinny uzależnić swoją decyzję o zatwierdzeniu, odrzuceniu programu operacyjnego lub prośbie o wprowadzenie w nim zmian od tego, czy organizacja producentów wykazała w sposób zadowalający, że proponowane działania mogą doprowadzić do osiągnięcia tych celów.

| 28. | Aby uzasadnić swoją decyzję o przyznaniu pomocy, państwa członkowskie potrzebują szczegółowych informacji od organizacji producentów, dotyczących — w odniesieniu do każdego celu — sytuacji początkowej organizacji producentów i spodziewanego efektu działania (działań). |
| --- | --- |

28.

Aby uzasadnić swoją decyzję o przyznaniu pomocy, państwa członkowskie potrzebują szczegółowych informacji od organizacji producentów, dotyczących — w odniesieniu do każdego celu — sytuacji początkowej organizacji producentów i spodziewanego efektu działania (działań).

| 29. | Podążając tym tokiem rozumowania, a także mając na uwadze szczegółowe wymagania określone w rozporządzeniu (patrz: pkt 16–18), Trybunał przygotował kryteria kontroli (ramka 6), które wykażą, czego należałoby się spodziewać po „dobrym” systemie. Jeżeli kryteria te są spełnione, procedury państw członkowskich najprawdopodobniej zapewniają skuteczność pomocy. Kryteria te można skrótowo ująć w następujący sposób:






  — | dokumentacja programów operacyjnych powinna zawierać opis sytuacji początkowej organizacji producentów w odniesieniu do każdego celu programu. Cele powinny być zdefiniowane, mierzalne, osiągalne, trafne i określone w czasie (ang. SMART): zdefiniowane — aby nie zachodziły wątpliwości co do celów, które organizacja producentów pragnie zrealizować; mierzalne (i określone w czasie) — aby ich realizacja mogła być monitorowana; osiągalne — poprzez przeprowadzanie działań zaproponowanych w programach; oraz trafne — przystające do sytuacji organizacji producentów i perspektyw rynkowych oraz spójne z 11 celami unijnymi. Organizacje producentów powinny wyznaczać cele pośrednie dla każdego celu programu w stosunku do sytuacji początkowej. Z dokumentów powinno wynikać, w jaki sposób proponowane działania przyczynią się do osiągnięcia celów programu. Na końcu programu organizacje producentów powinny sporządzić sprawozdanie, które powinno ukazywać zakres, w jakim osiągnięto zakładane cele w stosunku do sytuacji początkowej oraz celów pośrednich, |
| --- | --- | --- |

29.

Podążając tym tokiem rozumowania, a także mając na uwadze szczegółowe wymagania określone w rozporządzeniu (patrz: pkt 16–18), Trybunał przygotował kryteria kontroli (ramka 6), które wykażą, czego należałoby się spodziewać po „dobrym” systemie. Jeżeli kryteria te są spełnione, procedury państw członkowskich najprawdopodobniej zapewniają skuteczność pomocy. Kryteria te można skrótowo ująć w następujący sposób:

—

dokumentacja programów operacyjnych powinna zawierać opis sytuacji początkowej organizacji producentów w odniesieniu do każdego celu programu. Cele powinny być zdefiniowane, mierzalne, osiągalne, trafne i określone w czasie (ang. SMART): zdefiniowane — aby nie zachodziły wątpliwości co do celów, które organizacja producentów pragnie zrealizować; mierzalne (i określone w czasie) — aby ich realizacja mogła być monitorowana; osiągalne — poprzez przeprowadzanie działań zaproponowanych w programach; oraz trafne — przystające do sytuacji organizacji producentów i perspektyw rynkowych oraz spójne z 11 celami unijnymi. Organizacje producentów powinny wyznaczać cele pośrednie dla każdego celu programu w stosunku do sytuacji początkowej. Z dokumentów powinno wynikać, w jaki sposób proponowane działania przyczynią się do osiągnięcia celów programu. Na końcu programu organizacje producentów powinny sporządzić sprawozdanie, które powinno ukazywać zakres, w jakim osiągnięto zakładane cele w stosunku do sytuacji początkowej oraz celów pośrednich,

| — | państwa członkowskie powinny zapewnić, że cele programów operacyjnych są zgodne z celami określonymi w rozporządzeniu unijnym oraz że proponowane działania rzeczywiście przyczynią się do postępów w osiąganiu celów przy umiarkowanych kosztach. Powinny wykorzystać ocenę zawartą w sprawozdaniach końcowych organizacji producentów do monitorowania skuteczności programów operacyjnych i wykorzystać wyciągnięte wnioski do poprawy skuteczności przyszłych programów. |
| --- | --- |

—

państwa członkowskie powinny zapewnić, że cele programów operacyjnych są zgodne z celami określonymi w rozporządzeniu unijnym oraz że proponowane działania rzeczywiście przyczynią się do postępów w osiąganiu celów przy umiarkowanych kosztach. Powinny wykorzystać ocenę zawartą w sprawozdaniach końcowych organizacji producentów do monitorowania skuteczności programów operacyjnych i wykorzystać wyciągnięte wnioski do poprawy skuteczności przyszłych programów.

Ramka 6Metodologia: Niektóre z kryteriów, którymi posługuje się Trybunał przy ocenie wdrażania systemu pomocy przez państwa członkowskie, wykraczają poza wymagania formalne ujęte w rozporządzeniu (patrz: załącznik). Na przykład zgodnie z rozporządzeniem organizacja producentów musi opisać swoją sytuację początkową, a państwo członkowskie następnie sprawdza rzetelność tego opisu. Aby spełnić kryteria kontroli, państwo członkowskie powinno także zapewnić, że opis odnosi się do celów i działań proponowanego programu. W przeciwnym razie opis sytuacji początkowej jest niemal bezcelowy.

Opis sytuacji początkowej nie jest związany z celami programu operacyjnego

| 30. | We wszystkich zbadanych programach operacyjnych z wyjątkiem dwóch znajdowała się część zatytułowana „sytuacja początkowa”, a ponad połowa programów (60 %) spełniała wymóg formalny rozporządzenia podając produkcję, wprowadzenie do obrotu i wyposażenie, nawet jeżeli było to zrobione bardzo skrótowo. Niektóre państwa członkowskie wymagały od organizacji producentów podania ich wyposażenia i urządzeń oraz sporządzenia tabeli produkcji w tonach z podaniem jej wartości, nie wymagając jednakże, aby elementy te były w jakikolwiek sposób związane z celami programów lub działaniami. Inne państwa członkowskie nie wydały żadnych dokładnych instrukcji i przyjmowały opisy o wysokim stopniu uogólnienia, w niektórych przypadkach składające się zaledwie z jednego lub dwóch zdań. Niewiele organizacji producentów opisało swoją sytuację początkową pod kątem środowiska, jakości produktów i kosztów produkcji, gdy tymczasem cele te przyświecały niemal wszystkim programom operacyjnym (patrz: ramka 7). Żadna organizacja producentów nie opisała sytuacji początkowej w odniesieniu do każdego celu swojego programu operacyjnego. |
| --- | --- |

30.

We wszystkich zbadanych programach operacyjnych z wyjątkiem dwóch znajdowała się część zatytułowana „sytuacja początkowa”, a ponad połowa programów (60 %) spełniała wymóg formalny rozporządzenia podając produkcję, wprowadzenie do obrotu i wyposażenie, nawet jeżeli było to zrobione bardzo skrótowo. Niektóre państwa członkowskie wymagały od organizacji producentów podania ich wyposażenia i urządzeń oraz sporządzenia tabeli produkcji w tonach z podaniem jej wartości, nie wymagając jednakże, aby elementy te były w jakikolwiek sposób związane z celami programów lub działaniami. Inne państwa członkowskie nie wydały żadnych dokładnych instrukcji i przyjmowały opisy o wysokim stopniu uogólnienia, w niektórych przypadkach składające się zaledwie z jednego lub dwóch zdań. Niewiele organizacji producentów opisało swoją sytuację początkową pod kątem środowiska, jakości produktów i kosztów produkcji, gdy tymczasem cele te przyświecały niemal wszystkim programom operacyjnym (patrz: ramka 7). Żadna organizacja producentów nie opisała sytuacji początkowej w odniesieniu do każdego celu swojego programu operacyjnego.

Ramka 7W Hiszpanii władze regionalne zatwierdziły program operacyjny obejmujący dziesięć działań o łącznym koszcie 770 000 euro. Celem sześciu działań była poprawa jakości produktu, ośmiu — obniżenie kosztów produkcji, a dwóch — poprawa praktyk przyjaznych dla środowiska.Organizacja producentów wymieniła w opisie sytuacji początkowej rodzaje produkowanych owoców oraz obszar, ale nie podała informacji o początkowej jakości owoców, kosztach produkcji ani aspektach związanych z ochroną środowiska.

| 31. | W kilku przypadkach organizacje producentów opisały sytuację początkową w odniesieniu do konkretnych działań, co jest wymogiem obowiązkowym np. w Niderlandach. Było to bliższe spełnieniu kryteriów, ale nie opisywało w wystarczającym stopniu sytuacji początkowej organizacji producentów w odniesieniu do jej celów. |
| --- | --- |

31.

W kilku przypadkach organizacje producentów opisały sytuację początkową w odniesieniu do konkretnych działań, co jest wymogiem obowiązkowym np. w Niderlandach. Było to bliższe spełnieniu kryteriów, ale nie opisywało w wystarczającym stopniu sytuacji początkowej organizacji producentów w odniesieniu do jej celów.

Treść programów operacyjnych nie zawsze była związana z wyznaczonymi celami

| 32. | Kilka państw członkowskich wymagało od organizacji producentów, aby wyraźnie wskazały w swoich programach operacyjnych cele UE związane z każdym działaniem. W tych przypadkach związek między celem i programem jasno wynikał z dokumentacji, co spowodowało, że kontrola państwa członkowskiego, mająca na celu sprawdzenie zgodności celów z celami określonymi w rozporządzeniu, stała się czystą formalnością. Pomimo to wiele organizacji producentów podawało wszelkie cele, które wydawały się odpowiednie do uzasadnienia programu lub konkretnego działania, niezależnie od tego, czy to był ich prawdziwy cel (ramka 8 i 9). |
| --- | --- |

32.

Kilka państw członkowskich wymagało od organizacji producentów, aby wyraźnie wskazały w swoich programach operacyjnych cele UE związane z każdym działaniem. W tych przypadkach związek między celem i programem jasno wynikał z dokumentacji, co spowodowało, że kontrola państwa członkowskiego, mająca na celu sprawdzenie zgodności celów z celami określonymi w rozporządzeniu, stała się czystą formalnością. Pomimo to wiele organizacji producentów podawało wszelkie cele, które wydawały się odpowiednie do uzasadnienia programu lub konkretnego działania, niezależnie od tego, czy to był ich prawdziwy cel (ramka 8 i 9).

| 33. | We Włoszech i Grecji władze sporządziły szczegółowy wykaz możliwych działań do wyboru dla organizacji producentów oraz każdemu działaniu przypisały wstępnie określony cel. Władze francuskie także przygotowały wykaz możliwych działań, ale pogrupowały je w zależności od ich charakteru, nie zaś celu. W przypadku działań środowiskowych i jakościowych odpowiedni cel zazwyczaj był oczywisty, przy czym niekoniecznie tak było w przypadku „działań związanych z urządzeniami produkcyjnymi”. W konsekwencji na podstawie dokumentacji programu operacyjnego niemożliwe było określenie celów niektórych działań (ramka 10). Władze włoskie, greckie i francuskie nie próbowały sprawdzić celów poszczególnych programów operacyjnych, ponieważ uznały, że zgodność działań z celami UE została ustanowiona przy sporządzaniu krajowego wykazu działań. Jednakże wprowadzane z czasem zmiany w klasyfikacji skutkowały zmianą celów programów operacyjnych dla poszczególnych działań (ramka 11). |
| --- | --- |

33.

We Włoszech i Grecji władze sporządziły szczegółowy wykaz możliwych działań do wyboru dla organizacji producentów oraz każdemu działaniu przypisały wstępnie określony cel. Władze francuskie także przygotowały wykaz możliwych działań, ale pogrupowały je w zależności od ich charakteru, nie zaś celu. W przypadku działań środowiskowych i jakościowych odpowiedni cel zazwyczaj był oczywisty, przy czym niekoniecznie tak było w przypadku „działań związanych z urządzeniami produkcyjnymi”. W konsekwencji na podstawie dokumentacji programu operacyjnego niemożliwe było określenie celów niektórych działań (ramka 10). Władze włoskie, greckie i francuskie nie próbowały sprawdzić celów poszczególnych programów operacyjnych, ponieważ uznały, że zgodność działań z celami UE została ustanowiona przy sporządzaniu krajowego wykazu działań. Jednakże wprowadzane z czasem zmiany w klasyfikacji skutkowały zmianą celów programów operacyjnych dla poszczególnych działań (ramka 11).

Ramka 8Pewien program operacyjny w Niderlandach obejmował utworzenie elektronicznego systemu wystawiania rachunków z kosztami w wysokości 135 000 euro i celem „planowania i dostosowania produkcji do podaży”. Organizacja producentów nie była w stanie wykazać związku między działaniem i wspomnianym celem. Prawdziwy cel — obniżenie kosztów — nie został wspomniany w programie operacyjnym.

Ramka 9W programie operacyjnym zatwierdzonym przez hiszpańskie władze regionalne organizacja producentów nabyła wózek widłowy za kwotę 25 000 euro. Organizacja producentów nie była w stanie wykazać związku między działaniem i wskazanym celem „zmniejszenia wycofywania”.

Ramka 10W programie operacyjnym we Francji organizacja producentów określiła działanie, którego koszt wynosił 50 400 euro, jako „świadczenie usług”. 25 % tej kwoty zostało przeznaczone na realizację celu „poprawy jakości” i 25 % na „poprawę praktyk przyjaznych dla środowiska”. Nie udało się nam ustalić, jaki był cel UE związany z pozostałymi kosztami (50 %).

Ramka 11Zgodnie z krajowymi wytycznymi z 1997 r. projektowi nawadniania we Włoszech nadano cel „poprawy jakości”. W 1999 r. po rewizji wytycznych cel ten zmieniono na „koncentrację podaży”. W 2002 r. po kolejnej rewizji to samo działanie uzyskało cel „obniżenia kosztów”.

Cele programów operacyjnych nie są ujęte w sposób mierzalny i cele pośrednie nie są ustalone

| 34. | Jedynie władze Zjednoczonego Królestwa formalnie wymagały od organizacji producentów określenia mierzalnych celów programów operacyjnych, chociaż w praktyce nie upewniły się co do faktycznego spełnienia tego wymogu. W Hiszpanii, Włoszech i Niderlandach władze wymagały ujęcia spodziewanych rezultatów dla każdego środka lub działania, ale dotyczyło to bardziej rezultatów — w jaki sposób można wykazać, że działanie zostało zrealizowane — niż osiągnięcia celu. W 10 % skontrolowanych programów operacyjnych organizacje producentów określiły cele szacunkowe co najmniej dla jednego działania tam, gdzie było to oczywiste, jak np. spodziewane obniżenie kosztów, czy liczba hektarów, które miały zostać wykorzystane do produkcji ekologicznej. Dotyczyło to głównie Hiszpanii i Włoch. Poza tym organizacje producentów nie określały celów pośrednich lub wskaźników, które umożliwiłyby monitorowanie realizacji celów. |
| --- | --- |

34.

Jedynie władze Zjednoczonego Królestwa formalnie wymagały od organizacji producentów określenia mierzalnych celów programów operacyjnych, chociaż w praktyce nie upewniły się co do faktycznego spełnienia tego wymogu. W Hiszpanii, Włoszech i Niderlandach władze wymagały ujęcia spodziewanych rezultatów dla każdego środka lub działania, ale dotyczyło to bardziej rezultatów — w jaki sposób można wykazać, że działanie zostało zrealizowane — niż osiągnięcia celu. W 10 % skontrolowanych programów operacyjnych organizacje producentów określiły cele szacunkowe co najmniej dla jednego działania tam, gdzie było to oczywiste, jak np. spodziewane obniżenie kosztów, czy liczba hektarów, które miały zostać wykorzystane do produkcji ekologicznej. Dotyczyło to głównie Hiszpanii i Włoch. Poza tym organizacje producentów nie określały celów pośrednich lub wskaźników, które umożliwiłyby monitorowanie realizacji celów.

Sprawozdania oceniające organizacji producentów nie zawierały informacji o osiąganiu celów

| 35. | Z wyjątkiem kilku przypadków we Francji i Irlandii, w sprawozdaniach końcowych organizacji producentów w państwach członkowskich zawarte były informacje o wdrożeniu programu i rezultatach (co zostało zrobione), ale w żadnym kraju nie wymagano, aby w sprawozdaniach tych znalazła się także informacja o zakresie, w jakim osiągnięto zakładane cele programów operacyjnych. Z tego powodu sprawozdania te okazały się mało przydatne w ocenianiu skuteczności pomocy. |
| --- | --- |

35.

Z wyjątkiem kilku przypadków we Francji i Irlandii, w sprawozdaniach końcowych organizacji producentów w państwach członkowskich zawarte były informacje o wdrożeniu programu i rezultatach (co zostało zrobione), ale w żadnym kraju nie wymagano, aby w sprawozdaniach tych znalazła się także informacja o zakresie, w jakim osiągnięto zakładane cele programów operacyjnych. Z tego powodu sprawozdania te okazały się mało przydatne w ocenianiu skuteczności pomocy.

| 36. | Państwa członkowskie w ograniczonym stopniu korzystały z ocen zawartych w sprawozdaniach końcowych (10) i sprawozdania te traktowano jako kolejny formalny wymóg konieczny do zgodności z rozporządzeniem. W Grecji, Hiszpanii (11) i Portugalii sprawozdania końcowe były po prostu archiwizowane przez agencję płatniczą i nie były analizowane przez władze odpowiedzialne za zatwierdzanie programów operacyjnych. |
| --- | --- |

36.

Państwa członkowskie w ograniczonym stopniu korzystały z ocen zawartych w sprawozdaniach końcowych (10) i sprawozdania te traktowano jako kolejny formalny wymóg konieczny do zgodności z rozporządzeniem. W Grecji, Hiszpanii (11) i Portugalii sprawozdania końcowe były po prostu archiwizowane przez agencję płatniczą i nie były analizowane przez władze odpowiedzialne za zatwierdzanie programów operacyjnych.

| 37. | Treść sprawozdań była różnorodna, od poniżej strony ogólnych niepotwierdzonych stwierdzeń w rodzaju „jakość uległa poprawie”, do ponad stustronicowych sprawozdań pełnych szczegółowych faktów i liczb dotyczących wdrożenia programu, działanie po działaniu. Państwa członkowskie nie wymagały, aby w sprawozdaniach końcowych znalazł się wspólny zestaw informacji, który umożliwiłby monitorowanie skuteczności programów na poziomie regionalnym i krajowym, a różnorodność sprawozdań uniemożliwiła przeprowadzenie takiej analizy. |
| --- | --- |

37.

Treść sprawozdań była różnorodna, od poniżej strony ogólnych niepotwierdzonych stwierdzeń w rodzaju „jakość uległa poprawie”, do ponad stustronicowych sprawozdań pełnych szczegółowych faktów i liczb dotyczących wdrożenia programu, działanie po działaniu. Państwa członkowskie nie wymagały, aby w sprawozdaniach końcowych znalazł się wspólny zestaw informacji, który umożliwiłby monitorowanie skuteczności programów na poziomie regionalnym i krajowym, a różnorodność sprawozdań uniemożliwiła przeprowadzenie takiej analizy.

Państwa członkowskie nie posługują się kryteriami skuteczności przy zatwierdzaniu programów operacyjnych

| 38. | W praktyce państwa członkowskie zatwierdzały programy w zależności od rodzaju proponowanych wydatków, nie mając zaś na uwadze celów, które program miał osiągnąć. Przy podejmowaniu decyzji o udzieleniu lub nieudzieleniu zgody na finansowanie danego działania z pomocy UE nie opierano się na takich kryteriach skuteczności jak dodatkowość. Czynniki wymagane szczegółowo w rozporządzeniu, takie jak sytuacja początkowa i cele, jakość techniczna i spójność ekonomiczna programu stały się zbędne i były uwzględniane wyłącznie w wymiarze umożliwiającym wykazanie zgodności z rozporządzeniem. |
| --- | --- |

38.

W praktyce państwa członkowskie zatwierdzały programy w zależności od rodzaju proponowanych wydatków, nie mając zaś na uwadze celów, które program miał osiągnąć. Przy podejmowaniu decyzji o udzieleniu lub nieudzieleniu zgody na finansowanie danego działania z pomocy UE nie opierano się na takich kryteriach skuteczności jak dodatkowość. Czynniki wymagane szczegółowo w rozporządzeniu, takie jak sytuacja początkowa i cele, jakość techniczna i spójność ekonomiczna programu stały się zbędne i były uwzględniane wyłącznie w wymiarze umożliwiającym wykazanie zgodności z rozporządzeniem.

| 39. | Państwa członkowskie przyjęły natomiast odmienne podejście, skupiając się na zgodności z kryteriami kwalifikowalności i wypłacania subwencji, co zostało przedstawione na wykresie 6. |
| --- | --- |

39.

Państwa członkowskie przyjęły natomiast odmienne podejście, skupiając się na zgodności z kryteriami kwalifikowalności i wypłacania subwencji, co zostało przedstawione na wykresie 6.

Image

| 40. | Jest to w znacznym stopniu konsekwencją wprowadzenia zmian do rozporządzenia wykonawczego Komisji poprzez ustanowienie „wykazów kwalifikowalności”, które powinny być przestrzegane przez programy operacyjne od 1999 r. Na wykazach tych wyszczególnione są wydatki, które mogą lub nie zostać zawarte w programach operacyjnych (ramka 12). |
| --- | --- |

40.

Jest to w znacznym stopniu konsekwencją wprowadzenia zmian do rozporządzenia wykonawczego Komisji poprzez ustanowienie „wykazów kwalifikowalności”, które powinny być przestrzegane przez programy operacyjne od 1999 r. Na wykazach tych wyszczególnione są wydatki, które mogą lub nie zostać zawarte w programach operacyjnych (ramka 12).

Ramka 12Przykłady kryteriów kwalifikowalności: koszty transportuKoszty kwalifikujące się:





  —

| — | inwestycje w środki transportu wyposażone w chłodnie. |
| --- | --- |

inwestycje w środki transportu wyposażone w chłodnie.

| — | koszty gromadzenia lub transportu (wewnętrznego lub zewnętrznego), |
| --- | --- |

—

koszty gromadzenia lub transportu (wewnętrznego lub zewnętrznego),

| — | inwestycje w środki transportu wykorzystywane do celów obrotu lub dystrybucji. |
| --- | --- |

—

inwestycje w środki transportu wykorzystywane do celów obrotu lub dystrybucji.

| 41. | W pierwotnym rozporządzeniu wykonawczym z 1997 r. nie określono szczegółowych kryteriów kwalifikowalności, z wyjątkiem wyłączenia administracyjnych i bieżących wydatków organizacji producentów. Wśród państw członkowskich pojawiła się niepewność co do tego, co Komisja przyjmie jako wydatki kwalifikujące się w procesie sprawdzania zgodności rozliczeń; w odpowiedzi na pytania państw członkowskich Komisja wydała szereg wykładni doraźnych. |
| --- | --- |

41.

W pierwotnym rozporządzeniu wykonawczym z 1997 r. nie określono szczegółowych kryteriów kwalifikowalności, z wyjątkiem wyłączenia administracyjnych i bieżących wydatków organizacji producentów. Wśród państw członkowskich pojawiła się niepewność co do tego, co Komisja przyjmie jako wydatki kwalifikujące się w procesie sprawdzania zgodności rozliczeń; w odpowiedzi na pytania państw członkowskich Komisja wydała szereg wykładni doraźnych.

| 42. | Ponieważ wykładnie te nie miały statusu oficjalnego, Komisja wprowadziła zmiany w przepisach wykonawczych tworząc wykaz niekwalifikujących się operacji i wydatków. Jednocześnie nałożyła na państwa członkowskie obowiązek upewnienia się przed zatwierdzeniem programów operacyjnych co do tego, czy wydatki proponowane w programie operacyjnym nie znajdują się na wykazie. W 2001 r. Komisja dodała wykaz tego, co może być objęte programami operacyjnymi, a w 2003 r. wycofano wykładnie i oba wykazy zostały zweryfikowane. Wykazy kwalifikowalności dopuszczały pewne wyjątki od wyłączenia kosztów produkcyjnych i operacyjnych organizacji producentów, takie jak niektóre rodzaje wynagrodzeń pracowników, opakowania nadające się do ponownego przetworzenia oraz koszty naturalnej kontroli szkodników i chorób. |
| --- | --- |

42.

Ponieważ wykładnie te nie miały statusu oficjalnego, Komisja wprowadziła zmiany w przepisach wykonawczych tworząc wykaz niekwalifikujących się operacji i wydatków. Jednocześnie nałożyła na państwa członkowskie obowiązek upewnienia się przed zatwierdzeniem programów operacyjnych co do tego, czy wydatki proponowane w programie operacyjnym nie znajdują się na wykazie. W 2001 r. Komisja dodała wykaz tego, co może być objęte programami operacyjnymi, a w 2003 r. wycofano wykładnie i oba wykazy zostały zweryfikowane. Wykazy kwalifikowalności dopuszczały pewne wyjątki od wyłączenia kosztów produkcyjnych i operacyjnych organizacji producentów, takie jak niektóre rodzaje wynagrodzeń pracowników, opakowania nadające się do ponownego przetworzenia oraz koszty naturalnej kontroli szkodników i chorób.

| 43. | Istnienie tych wykazów kwalifikowalności nie zwalnia państw członkowskich z obowiązku sprawdzenia sytuacji początkowej organizacji producentów i celów oraz spodziewanej skuteczności proponowanych działań. Jednakże państwa członkowskie, które odmawiają zatwierdzenia proponowanych wydatków, uznanych w rozporządzeniu za kwalifikujące się, muszą być w stanie uzasadnić swoją decyzję organizacji producentów i mogą spotkać się z konsekwencjami prawnymi. Państwa członkowskie mogą uniknąć konieczności podejmowania tych trudnych decyzji zatwierdzając takie same działania dla wszystkich organizacji producentów, które o nie występują, niezależnie od celów lub sytuacji poszczególnych organizacji (ramka 13). |
| --- | --- |

43.

Istnienie tych wykazów kwalifikowalności nie zwalnia państw członkowskich z obowiązku sprawdzenia sytuacji początkowej organizacji producentów i celów oraz spodziewanej skuteczności proponowanych działań. Jednakże państwa członkowskie, które odmawiają zatwierdzenia proponowanych wydatków, uznanych w rozporządzeniu za kwalifikujące się, muszą być w stanie uzasadnić swoją decyzję organizacji producentów i mogą spotkać się z konsekwencjami prawnymi. Państwa członkowskie mogą uniknąć konieczności podejmowania tych trudnych decyzji zatwierdzając takie same działania dla wszystkich organizacji producentów, które o nie występują, niezależnie od celów lub sytuacji poszczególnych organizacji (ramka 13).

Ramka 13Przykład: paletyW dziesięciu z 30 wybranych losowo programach operacyjnych państwa członkowskie zatwierdziły zakup palet, skrzyń i podobnych pojemników do gromadzenia, transportu i magazynowania owoców i warzyw za łączną kwotę w wysokości 1,7 mln euro. Komisja uznaje te wydatki za kwalifikujące się. Cele określone w programie operacyjnym obejmowały:





  —

| — | stabilizację cen producentów, |
| --- | --- |

stabilizację cen producentów,

| — | poprawę jakości produktu, |
| --- | --- |

—

poprawę jakości produktu,

| — | podwyższanie wartości handlowej produktów, |
| --- | --- |

—

podwyższanie wartości handlowej produktów,

| — | obniżenie kosztów produkcji, |
| --- | --- |

—

obniżenie kosztów produkcji,

| — | poprawę praktyk przyjaznych dla środowiska, |
| --- | --- |

—

poprawę praktyk przyjaznych dla środowiska,

| — | koncentrację podaży, |
| --- | --- |

—

koncentrację podaży,

| — | zmniejszenie wycofywania. |
| --- | --- |

—

zmniejszenie wycofywania.

Współistnienie modelu programowania i podejścia subwencyjnego wpłynęło na zwiększenie stopnia złożoności i wzrost kosztów

| 44. | W rzeczywistości państwa członkowskie chętniej wykorzystywały „podejście subwencyjne” niż podejście programowe, pomimo że nadal wymagane są elementy programowe rozporządzenia. Fakt ten przesadnie skomplikował system pomocy oraz przyczynił się do wzrostu kosztów administracji i kontroli. Wynika to z niejasności wykazów kwalifikowalności, jak i ze równoległego istnienia modelu programowania. Przygotowanie programów operacyjnych, sporządzenie rocznych sprawozdań z realizacji oraz ewaluacji na zakończenie programu wymaga znacznych środków ze strony organizacji producentów, jeżeli czynności mają być wykonane prawidłowo. Dotyczy to szczególnie takich państw członkowskich, jak Włochy i Niderlandy, które wymagają również składania do zatwierdzenia rocznych szczegółowych programów operacyjnych. |
| --- | --- |

44.

W rzeczywistości państwa członkowskie chętniej wykorzystywały „podejście subwencyjne” niż podejście programowe, pomimo że nadal wymagane są elementy programowe rozporządzenia. Fakt ten przesadnie skomplikował system pomocy oraz przyczynił się do wzrostu kosztów administracji i kontroli. Wynika to z niejasności wykazów kwalifikowalności, jak i ze równoległego istnienia modelu programowania. Przygotowanie programów operacyjnych, sporządzenie rocznych sprawozdań z realizacji oraz ewaluacji na zakończenie programu wymaga znacznych środków ze strony organizacji producentów, jeżeli czynności mają być wykonane prawidłowo. Dotyczy to szczególnie takich państw członkowskich, jak Włochy i Niderlandy, które wymagają również składania do zatwierdzenia rocznych szczegółowych programów operacyjnych.

| 45. | Wykazy kwalifikowalności opublikowane w rozporządzeniu nigdy nie będą wystarczająco precyzyjne, aby objąć wszystkie możliwe działania w tak zróżnicowanym i szybko zmieniającym się sektorze i dlatego są sformułowane w sposób ogólny, jak np. „środki na rzecz poprawy jakości”. Naturalnie, rodzą się pytania i wykazy są interpretowane przez państwa członkowskie, czy nawet poszczególne regiony państw członkowskich w różny sposób. Jeszcze po ośmiu latach funkcjonowania systemu, przy sprawdzaniu zgodności rozliczeń przeprowadzonym przez Komisję w 2005 r. w Hiszpanii, Francji, Włoszech i Zjednoczonym Królestwie może nadal było znaleźć przykłady niekwalifikujących się wydatków, w efekcie niekiedy odmiennej od Komisji interpretacji zasad kwalifikowalności. |
| --- | --- |

45.

Wykazy kwalifikowalności opublikowane w rozporządzeniu nigdy nie będą wystarczająco precyzyjne, aby objąć wszystkie możliwe działania w tak zróżnicowanym i szybko zmieniającym się sektorze i dlatego są sformułowane w sposób ogólny, jak np. „środki na rzecz poprawy jakości”. Naturalnie, rodzą się pytania i wykazy są interpretowane przez państwa członkowskie, czy nawet poszczególne regiony państw członkowskich w różny sposób. Jeszcze po ośmiu latach funkcjonowania systemu, przy sprawdzaniu zgodności rozliczeń przeprowadzonym przez Komisję w 2005 r. w Hiszpanii, Francji, Włoszech i Zjednoczonym Królestwie może nadal było znaleźć przykłady niekwalifikujących się wydatków, w efekcie niekiedy odmiennej od Komisji interpretacji zasad kwalifikowalności.

| 46. | Wobec braku pewności co do kwalifikowalności i związanego z nim ryzyka, kilka administracji państw członkowskich przeprowadza więcej kontroli niż wymaga tego rozporządzenie (12), przy czym niektóre kontrolują wszystkie organizacje producentów kilka razy w ciągu roku. To zwiększa koszty nie tylko po stronie państw członkowskich, ale także organizacji producentów. |
| --- | --- |

46.

Wobec braku pewności co do kwalifikowalności i związanego z nim ryzyka, kilka administracji państw członkowskich przeprowadza więcej kontroli niż wymaga tego rozporządzenie (12), przy czym niektóre kontrolują wszystkie organizacje producentów kilka razy w ciągu roku. To zwiększa koszty nie tylko po stronie państw członkowskich, ale także organizacji producentów.

| 47. | Ten brak pewności co do kwalifikowalności, koszty administracyjne oraz szeroko zakrojone kontrole działalności organizacji producentów także mogą je zniechęcić do angażowania się w innowacyjne działania, które w końcu mogą okazać się niekwalifikowalne. Sytuacja ta może zachęcić je do podejmowania w programach operacyjnych tylko takich działań, których kwalifikowalność została wyraźnie potwierdzona. |
| --- | --- |

47.

Ten brak pewności co do kwalifikowalności, koszty administracyjne oraz szeroko zakrojone kontrole działalności organizacji producentów także mogą je zniechęcić do angażowania się w innowacyjne działania, które w końcu mogą okazać się niekwalifikowalne. Sytuacja ta może zachęcić je do podejmowania w programach operacyjnych tylko takich działań, których kwalifikowalność została wyraźnie potwierdzona.

Istnieje ryzyko, że zatwierdzono nieskuteczne działania

| 48. | Niewłaściwe wdrożenie modelu programowania naraziło budżet UE na zwiększone ryzyko braku skuteczności — ryzyko, że zostaną zatwierdzone działania, które nie przyczynią się do postępów w osiąganiu celów UE. |
| --- | --- |

48.

Niewłaściwe wdrożenie modelu programowania naraziło budżet UE na zwiększone ryzyko braku skuteczności — ryzyko, że zostaną zatwierdzone działania, które nie przyczynią się do postępów w osiąganiu celów UE.

| 49. | Niektóre państwa członkowskie są zdania, że nie muszą martwić się o skuteczność programów, jako że organizacje producentów będą z zasady podejmowały najlepsze decyzje handlowe w danych okolicznościach. W końcu wszyscy członkowie organizacji producentów muszą w 50 % współfinansować koszty programu. Jednakże w skontrolowanych przypadkach wykazano, że niektóre organizacje producentów wykorzystują subwencje na pokrycie kosztów swojej aktualnej działalności, co nie stanowi żadnego kroku naprzód w stosunku do ich sytuacji początkowej. Chociaż może to być zasadne handlowo dla organizacji producentów, w szczególności w sytuacji zaostrzonej konkurencji, nie przyczynia się to do osiągania celów unijnego systemu pomocy. Przykład hiszpański (ramka 14) wskazuje włączenie kosztów, które nie są „działaniami” lub „środkami” prowadzącymi do osiągnięcia celów programu operacyjnego, ale są normalnymi kosztami ponoszonymi przez każdego producenta owoców i warzyw. Chociaż uwzględnienie w programach operacyjnych tak wysokiej proporcji wydatków na opakowania nadające się do ponownego przetworzenia nie jest typowe (13), państwa członkowskie zatwierdziły znaczne kwoty wydatków na ten cel. W dziesięciu programach operacyjnych spośród 30 objętych kontrolą Trybunału na opakowania przeznaczone do ponownego wykorzystania lub przetworzenia przeznaczono łącznie 4,9 mln euro. |
| --- | --- |

49.

Niektóre państwa członkowskie są zdania, że nie muszą martwić się o skuteczność programów, jako że organizacje producentów będą z zasady podejmowały najlepsze decyzje handlowe w danych okolicznościach. W końcu wszyscy członkowie organizacji producentów muszą w 50 % współfinansować koszty programu. Jednakże w skontrolowanych przypadkach wykazano, że niektóre organizacje producentów wykorzystują subwencje na pokrycie kosztów swojej aktualnej działalności, co nie stanowi żadnego kroku naprzód w stosunku do ich sytuacji początkowej. Chociaż może to być zasadne handlowo dla organizacji producentów, w szczególności w sytuacji zaostrzonej konkurencji, nie przyczynia się to do osiągania celów unijnego systemu pomocy. Przykład hiszpański (ramka 14) wskazuje włączenie kosztów, które nie są „działaniami” lub „środkami” prowadzącymi do osiągnięcia celów programu operacyjnego, ale są normalnymi kosztami ponoszonymi przez każdego producenta owoców i warzyw. Chociaż uwzględnienie w programach operacyjnych tak wysokiej proporcji wydatków na opakowania nadające się do ponownego przetworzenia nie jest typowe (13), państwa członkowskie zatwierdziły znaczne kwoty wydatków na ten cel. W dziesięciu programach operacyjnych spośród 30 objętych kontrolą Trybunału na opakowania przeznaczone do ponownego wykorzystania lub przetworzenia przeznaczono łącznie 4,9 mln euro.

Ramka 14Przykład: hiszpańskie władze regionalne zatwierdziły program operacyjny znajdujący się w badanej próbie, który przeznaczał 2,7 mln euro na pudła kartonowe nadające się do ponownego przetworzenia. Kwota ta stanowiła 83 % budżetu całego programu na lata 2000–2003. W 2001 r. władze te zatwierdziły zmiany do programu, zgodnie z którymi usunięto planowane inwestycje w szklarnie i nawadnianie i zwiększono budżet na pudła nadające się do ponownego przetworzenia do 98 % całkowitej kwoty. Jedynym innym „działaniem” była pensja dla technika.

Czy działania sfinansowane w ramach programów operacyjnych były skuteczne?

| 50. | W poprzedniej części sprawozdania wykazano, że podejście państw członkowskich przy zatwierdzaniu programów operacyjnych może pociągnąć za sobą ryzyko, że finansowane działania mogą nie być skuteczne. W tej części dokonana zostaje ocena tego, czy działania zrealizowane przez organizacje producentów były skuteczne, prowadząc do osiągania celów programu operacyjnego. |
| --- | --- |

50.

W poprzedniej części sprawozdania wykazano, że podejście państw członkowskich przy zatwierdzaniu programów operacyjnych może pociągnąć za sobą ryzyko, że finansowane działania mogą nie być skuteczne. W tej części dokonana zostaje ocena tego, czy działania zrealizowane przez organizacje producentów były skuteczne, prowadząc do osiągania celów programu operacyjnego.

Ocena programów operacyjnych przez organizacje producentów (sprawozdania końcowe)

| 51. | Najistotniejszym źródłem informacji dotyczącym skuteczności programów operacyjnych powinny być sprawozdania końcowe sporządzone przez organizacje producentów na zakończenie każdego programu. Zgodnie z rozporządzeniem sprawozdania te powinny wykazywać zakres, w jakim osiągnięto cele programu operacyjnego. W żadnym ze skontrolowanych 142 sprawozdań końcowych nie było pełnej oceny zakresu, w jakim osiągnięto cele programu operacyjnego. Zgodność z tym wymogiem rozporządzenia nie była sprawdzana w trakcie prowadzonych przez Komisję kontroli procedur państw członkowskich. |
| --- | --- |

51.

Najistotniejszym źródłem informacji dotyczącym skuteczności programów operacyjnych powinny być sprawozdania końcowe sporządzone przez organizacje producentów na zakończenie każdego programu. Zgodnie z rozporządzeniem sprawozdania te powinny wykazywać zakres, w jakim osiągnięto cele programu operacyjnego. W żadnym ze skontrolowanych 142 sprawozdań końcowych nie było pełnej oceny zakresu, w jakim osiągnięto cele programu operacyjnego. Zgodność z tym wymogiem rozporządzenia nie była sprawdzana w trakcie prowadzonych przez Komisję kontroli procedur państw członkowskich.

| 52. | To stracona szansa dla Komisji, która ma za zadanie monitorować osiąganie celów polityki na mocy rozporządzenia finansowego UE. Gdyby w sprawozdaniach końcowych znajdywały się wymagane oceny, możliwe byłoby przeprowadzenie analizy próby sprawozdań i wyciągnięcie wniosków dotyczących tego, czy cele programów operacyjnych zostały osiągnięte. Posługując się kilkoma dobrze dobranymi wskaźnikami efektywności wymaganymi od wszystkich organizacji producentów, te sprawozdania końcowe mogłyby wskazywać długoterminową tendencję obrazującą postęp w osiąganiu celów, takich jak poprawa jakości, obniżenie kosztów, produkcja ekologiczna i poprawa praktyk przyjaznych dla środowiska. |
| --- | --- |

52.

To stracona szansa dla Komisji, która ma za zadanie monitorować osiąganie celów polityki na mocy rozporządzenia finansowego UE. Gdyby w sprawozdaniach końcowych znajdywały się wymagane oceny, możliwe byłoby przeprowadzenie analizy próby sprawozdań i wyciągnięcie wniosków dotyczących tego, czy cele programów operacyjnych zostały osiągnięte. Posługując się kilkoma dobrze dobranymi wskaźnikami efektywności wymaganymi od wszystkich organizacji producentów, te sprawozdania końcowe mogłyby wskazywać długoterminową tendencję obrazującą postęp w osiąganiu celów, takich jak poprawa jakości, obniżenie kosztów, produkcja ekologiczna i poprawa praktyk przyjaznych dla środowiska.

Wybrane działania podejmowane w ramach programów operacyjnych

| 53. | Aby sprawdzić, czy działania podejmowane w ramach programów operacyjnych były skuteczne, Trybunał wybrał losowo 104 działania z 30 programów operacyjnych organizacji producentów zakończonych w 2003 lub 2004 r. (ramka 5). Zwrócono się do organizacji producentów z prośbą o wykazanie wpływu wybranych działań w kontekście osiągania celów programu operacyjnego. Niektóre działania miały więcej niż jeden cel, co dało w sumie 265 przeanalizowanych przypadków. |
| --- | --- |

53.

Aby sprawdzić, czy działania podejmowane w ramach programów operacyjnych były skuteczne, Trybunał wybrał losowo 104 działania z 30 programów operacyjnych organizacji producentów zakończonych w 2003 lub 2004 r. (ramka 5). Zwrócono się do organizacji producentów z prośbą o wykazanie wpływu wybranych działań w kontekście osiągania celów programu operacyjnego. Niektóre działania miały więcej niż jeden cel, co dało w sumie 265 przeanalizowanych przypadków.

| 54. | Jedynie w 30 % organizacje producentów były w stanie pewnie wykazać, że działania pozwoliły na zbliżenie się do założonego celu (wykres 7). W kolejnych 41 % przypadków, pomimo że nie było bezpośrednich dowodów, na podstawie logicznego rozumowania można było wyciągnąć pozytywne wnioski (patrz: ramka 15). Pomimo to, zgodnie z pkt 58, w wielu przypadkach poczyniony postęp miał wyłącznie marginalny charakter. |
| --- | --- |

54.

Jedynie w 30 % organizacje producentów były w stanie pewnie wykazać, że działania pozwoliły na zbliżenie się do założonego celu (wykres 7). W kolejnych 41 % przypadków, pomimo że nie było bezpośrednich dowodów, na podstawie logicznego rozumowania można było wyciągnąć pozytywne wnioski (patrz: ramka 15). Pomimo to, zgodnie z pkt 58, w wielu przypadkach poczyniony postęp miał wyłącznie marginalny charakter.

Ramka 15Przykład „prawdopodobnego postępu”: Organizacja producentów w Portugalii kupiła ciężarówkę chłodnię, aby zapobiec pogarszaniu się jakości owoców w czasie transportu. Organizacja ta nie dysponowała dowodami poprawy jakości, ale pokazano nam sprzęt i wyjaśniono proces chłodzenia. Na tej podstawie wyciągnięto wniosek, że jakość prawdopodobnie uległa poprawie.

Image

| 55. | Niemal w jednej czwartej przypadków Trybunał nie był w stanie wywnioskować, czy postęp miał miejsce. W większości przypadków nie było to możliwe, ponieważ zakładany cel był sformułowany w tak ogólny sposób, że udowodnienie, że nie było żadnego wpływu, nie było możliwe. Dotyczyło to w szczególności celów dotyczących zmniejszania wycofywania z rynku, koncentracji podaży oraz stabilizacji cen producenta (patrz: wykres 8). Na przykład, koncentracja podaży i wprowadzanie do obrotu produktów swoich członków jest raison d'être organizacji producentów. W konsekwencji wszystkie podejmowane działania w jakiś sposób przyczyniają się do osiągania tego celu, jakkolwiek pośrednio. |
| --- | --- |

55.

Niemal w jednej czwartej przypadków Trybunał nie był w stanie wywnioskować, czy postęp miał miejsce. W większości przypadków nie było to możliwe, ponieważ zakładany cel był sformułowany w tak ogólny sposób, że udowodnienie, że nie było żadnego wpływu, nie było możliwe. Dotyczyło to w szczególności celów dotyczących zmniejszania wycofywania z rynku, koncentracji podaży oraz stabilizacji cen producenta (patrz: wykres 8). Na przykład, koncentracja podaży i wprowadzanie do obrotu produktów swoich członków jest raison d'être organizacji producentów. W konsekwencji wszystkie podejmowane działania w jakiś sposób przyczyniają się do osiągania tego celu, jakkolwiek pośrednio.

Image

| 56. | W 6 % przypadków brak jakichkolwiek postępów był wyraźny (wykres 7). W kilku takich przypadkach działanie zakończyło się niepowodzeniem: jedna organizacja producentów rozpoczęła działanie w ramach programu operacyjnego np. w zakresie produkcji ekologicznej, ale zaprzestała realizacji projektu. W pozostałych przypadkach przyczyny braku postępów wynikały z nieodpowiedniego przypisania celów do działań, czy to przez nieporozumienie (kilka organizacji producentów pojęło cel „wspieranie produktów ukierunkowanych na konsumentów” jako promocję dla klientów) lub z nieprzestrzegania krajowej klasyfikacji (patrz: pkt 33). |
| --- | --- |

56.

W 6 % przypadków brak jakichkolwiek postępów był wyraźny (wykres 7). W kilku takich przypadkach działanie zakończyło się niepowodzeniem: jedna organizacja producentów rozpoczęła działanie w ramach programu operacyjnego np. w zakresie produkcji ekologicznej, ale zaprzestała realizacji projektu. W pozostałych przypadkach przyczyny braku postępów wynikały z nieodpowiedniego przypisania celów do działań, czy to przez nieporozumienie (kilka organizacji producentów pojęło cel „wspieranie produktów ukierunkowanych na konsumentów” jako promocję dla klientów) lub z nieprzestrzegania krajowej klasyfikacji (patrz: pkt 33).

Niska skuteczność działań

| 57. | Przedstawione powyżej wyniki badania próby wskazują jedynie na istnienie dowodów postępu, ale nie zakresu, w jakim ten postęp się dokonał. Chociaż wiele działań w badanej próbie przyczyniło się do wyraźnego zbliżenia organizacji producentów do wyznaczonego celu w stosunku do jej sytuacji początkowej, w innych działaniach poczyniony postęp miał jedynie charakter marginalny. Wymiana urządzeń skutkowała zazwyczaj jakimś postępem, jako że stanowiła poprawę w stosunku do starego modelu. Pomimo to, w stosunku do całości kosztów wymiany, poczyniony postęp nie był czasami znaczący. Podobnie, stałe zatrudnianie pracowników do sprawdzania jakości produktu umożliwiło organizacjom producentów utrzymać jakość na poziomie, ale niekoniecznie prowadziło do wyraźnej poprawy jakości w stosunku do poprzednich lat. |
| --- | --- |

57.

Przedstawione powyżej wyniki badania próby wskazują jedynie na istnienie dowodów postępu, ale nie zakresu, w jakim ten postęp się dokonał. Chociaż wiele działań w badanej próbie przyczyniło się do wyraźnego zbliżenia organizacji producentów do wyznaczonego celu w stosunku do jej sytuacji początkowej, w innych działaniach poczyniony postęp miał jedynie charakter marginalny. Wymiana urządzeń skutkowała zazwyczaj jakimś postępem, jako że stanowiła poprawę w stosunku do starego modelu. Pomimo to, w stosunku do całości kosztów wymiany, poczyniony postęp nie był czasami znaczący. Podobnie, stałe zatrudnianie pracowników do sprawdzania jakości produktu umożliwiło organizacjom producentów utrzymać jakość na poziomie, ale niekoniecznie prowadziło do wyraźnej poprawy jakości w stosunku do poprzednich lat.

| 58. | Aby ocenić częstość działań „o niskiej skuteczności”, Trybunał przejrzał wszystkie 104 działania, które zostały skontrolowane na miejscu, aby wywnioskować, czy stanowiły one znaczący postęp w osiąganiu jednego lub większej liczby celów UE przez organizacje producentów w stosunku do ich sytuacji początkowej (ramka 16). W oparciu o to kryterium ponad połowę (55 %) działań z losowej próby uznano za działania „o niskiej skuteczności”. |
| --- | --- |

58.

Aby ocenić częstość działań „o niskiej skuteczności”, Trybunał przejrzał wszystkie 104 działania, które zostały skontrolowane na miejscu, aby wywnioskować, czy stanowiły one znaczący postęp w osiąganiu jednego lub większej liczby celów UE przez organizacje producentów w stosunku do ich sytuacji początkowej (ramka 16). W oparciu o to kryterium ponad połowę (55 %) działań z losowej próby uznano za działania „o niskiej skuteczności”.

| 59. | Te ustalenia wskazują na stopień, w którym państwa członkowskie zatwierdziły działania w ramach programów operacyjnych na podstawie ich charakteru (czy działanie się kwalifikuje?), nie biorąc także pod uwagę ich skuteczności (czy działanie przyczyni się do postępów organizacji producentów w osiąganiu celu?). |
| --- | --- |

59.

Te ustalenia wskazują na stopień, w którym państwa członkowskie zatwierdziły działania w ramach programów operacyjnych na podstawie ich charakteru (czy działanie się kwalifikuje?), nie biorąc także pod uwagę ich skuteczności (czy działanie przyczyni się do postępów organizacji producentów w osiąganiu celu?).

Ramka 16Przykłady działań, w których częsty był znaczny postęp w stosunku do sytuacji początkowej:






  —

| — | poprawa wyposażenia produkcyjnego (systemy nawadniania, efektywne energetycznie szklarnie), |
| --- | --- |

poprawa wyposażenia produkcyjnego (systemy nawadniania, efektywne energetycznie szklarnie),

| — | wprowadzenie systemów certyfikacji jakości. |
| --- | --- |

—

wprowadzenie systemów certyfikacji jakości.

| — | wymiana na nowe maszyn takich jak wózki paletowe, wózki widłowe, ciężarówki i ciągniki, |
| --- | --- |

—

wymiana na nowe maszyn takich jak wózki paletowe, wózki widłowe, ciężarówki i ciągniki,

| — | wymiana na nowe lub zakup palet, skrzyń, pojemników itp., |
| --- | --- |

—

wymiana na nowe lub zakup palet, skrzyń, pojemników itp.,

| — | wynagrodzenie pracowników (działy handlowe, kontrola jakości). |
| --- | --- |

—

wynagrodzenie pracowników (działy handlowe, kontrola jakości).

Wnioski dotyczące skuteczności programów operacyjnych

| 60. | Państwa członkowskie formalnie stosowały większość aspektów modelu programowania, które były szczegółowo wymagane w rozporządzeniu. Jednakże państwa te przy podejmowaniu decyzji o zatwierdzeniu programów operacyjnych nie brały pod uwagę prawdopodobnej skuteczności działań. To zwiększyło ryzyko, że pomoc UE wykorzystywana jest na wsparcie działań o niskiej skuteczności. |
| --- | --- |

60.

Państwa członkowskie formalnie stosowały większość aspektów modelu programowania, które były szczegółowo wymagane w rozporządzeniu. Jednakże państwa te przy podejmowaniu decyzji o zatwierdzeniu programów operacyjnych nie brały pod uwagę prawdopodobnej skuteczności działań. To zwiększyło ryzyko, że pomoc UE wykorzystywana jest na wsparcie działań o niskiej skuteczności.

| 61. | Państwa członkowskie stosowały natomiast „podejście subwencyjne” posługując się wykazami kwalifikowalności, uzależniając zatwierdzanie programów od charakteru proponowanych wydatków bez uwzględnienia sytuacji i celów organizacji producentów. |
| --- | --- |

61.

Państwa członkowskie stosowały natomiast „podejście subwencyjne” posługując się wykazami kwalifikowalności, uzależniając zatwierdzanie programów od charakteru proponowanych wydatków bez uwzględnienia sytuacji i celów organizacji producentów.

| 62. | To jednakże nie doprowadziło do jednolitego stosowania i prostoty, którą takie podejście mogło zapewnić. Wykazy kwalifikowalności nie wyznaczały wystarczająco jasnych kryteriów, które skierowałyby wydatki ku działaniom wspieranym przez UE, skutkując niepewnością i zwiększonymi kosztami kontroli. Współistnienie modelu programowania wymagało od organizacji producentów przygotowania programów operacyjnych i ewaluacji zgodnie z rozporządzeniem, co — pomimo znacznych nakładów finansowych — nie przyniosło realnych korzyści. |
| --- | --- |

62.

To jednakże nie doprowadziło do jednolitego stosowania i prostoty, którą takie podejście mogło zapewnić. Wykazy kwalifikowalności nie wyznaczały wystarczająco jasnych kryteriów, które skierowałyby wydatki ku działaniom wspieranym przez UE, skutkując niepewnością i zwiększonymi kosztami kontroli. Współistnienie modelu programowania wymagało od organizacji producentów przygotowania programów operacyjnych i ewaluacji zgodnie z rozporządzeniem, co — pomimo znacznych nakładów finansowych — nie przyniosło realnych korzyści.

| 63. | Ogólnie programy operacyjne przyczyniły się do postępów poczynionych w osiąganiu celów ujętych w rozporządzeniu Rady. Jednakże prawie połowa sfinansowanych działań odzwierciedlała postęp organizacji producentów w osiąganiu przynajmniej jednego z 11 celów w stosunku do sytuacji początkowej tych organizacji, świadczący o ich skuteczności. Pomoc została także przyznana na działania w ramach programów operacyjnych o niskiej skuteczności, które przyniosły niewielkie zmiany. W tych przypadkach lepsze ukierunkowanie pomocy przyczyniłoby się do jej większej skuteczności. |
| --- | --- |

63.

Ogólnie programy operacyjne przyczyniły się do postępów poczynionych w osiąganiu celów ujętych w rozporządzeniu Rady. Jednakże prawie połowa sfinansowanych działań odzwierciedlała postęp organizacji producentów w osiąganiu przynajmniej jednego z 11 celów w stosunku do sytuacji początkowej tych organizacji, świadczący o ich skuteczności. Pomoc została także przyznana na działania w ramach programów operacyjnych o niskiej skuteczności, które przyniosły niewielkie zmiany. W tych przypadkach lepsze ukierunkowanie pomocy przyczyniłoby się do jej większej skuteczności.

CZĘŚĆ II: POSTĘPY ORGANIZACJI PRODUCENTÓW

| 64. | Wiele innych czynników ma wpływ na postępy organizacji producentów, poza skutecznością programów operacyjnych opisaną w części I sprawozdania. Wśród tych czynników są przede wszystkim działania podejmowane przez organizacje producentów i ich członków, które nie są finansowane z programów operacyjnych. Wiele organizacji producentów przeprowadza ważne inwestycje np. w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich. Ponadto, pozostałe systemy pomocy UE także wspierają organizacje producentów, a mianowicie systemy wycofywania nadprodukcji oraz wspierania przetwórstwa owoców i pomidorów. Wśród czynników mających wpływ na osiąganie celów przez organizacje producentów są strategia obrana przez organizację producentów, konkurencja, z którą się boryka, zmieniające się wymagania i preferencje klientów, inne polityki UE, takie jak dotyczące jakości i środowiska, a nawet — krótkoterminowo — warunki pogodowe. |
| --- | --- |

64.

Wiele innych czynników ma wpływ na postępy organizacji producentów, poza skutecznością programów operacyjnych opisaną w części I sprawozdania. Wśród tych czynników są przede wszystkim działania podejmowane przez organizacje producentów i ich członków, które nie są finansowane z programów operacyjnych. Wiele organizacji producentów przeprowadza ważne inwestycje np. w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich. Ponadto, pozostałe systemy pomocy UE także wspierają organizacje producentów, a mianowicie systemy wycofywania nadprodukcji oraz wspierania przetwórstwa owoców i pomidorów. Wśród czynników mających wpływ na osiąganie celów przez organizacje producentów są strategia obrana przez organizację producentów, konkurencja, z którą się boryka, zmieniające się wymagania i preferencje klientów, inne polityki UE, takie jak dotyczące jakości i środowiska, a nawet — krótkoterminowo — warunki pogodowe.

Czy organizacje producentów poczyniły postępy w osiąganiu celów określonych w systemie pomocy?

| 65. | W części I wykazano, że ogólnie programy operacyjne przyczyniły się do postępów poczynionych w osiąganiu celów ujętych w rozporządzeniu Rady. Ta część sprawozdania poświęcona jest zbadaniu, czy postęp ten jest widoczny w wynikach organizacji producentów. W sprawozdaniu najpierw zamieszczona jest ocena skontrolowanych organizacji producentów (ramka 17), a następnie przedstawiona ocena zagregowanych danych Komisji na poziomie UE. |
| --- | --- |

65.

W części I wykazano, że ogólnie programy operacyjne przyczyniły się do postępów poczynionych w osiąganiu celów ujętych w rozporządzeniu Rady. Ta część sprawozdania poświęcona jest zbadaniu, czy postęp ten jest widoczny w wynikach organizacji producentów. W sprawozdaniu najpierw zamieszczona jest ocena skontrolowanych organizacji producentów (ramka 17), a następnie przedstawiona ocena zagregowanych danych Komisji na poziomie UE.

Ramka 17Charakterystyka badanej próby: w losowej próbie organizacje producentów stanowiły 2 % łącznej liczby i 5 % obrotów unijnych organizacji producentów w 2004 r.

Badana próba organizacji producentów

| 66. | Poproszono 30 skontrolowanych organizacji producentów o wskazanie postępu poczynionego w osiąganiu wszystkich 11 celów, niezależnie od tego, czy w swoich programach operacyjnych mieli działania powiązane z tymi celami. Łącznie dało to 330 skontrolowanych spraw. W 54 % przypadków organizacje producentów były w stanie przedstawić dowody świadczące o poczynionym postępie. W kolejnych 12 % przypadków wyciągnięto wniosek, zgodnie z którym organizacje producentów prawdopodobnie zrobiły postęp. W większości z 16 % przypadków nie udało się wyciągnąć wniosków prawdopodobnie z powodu braku informacji, w szczególności dotyczących kosztów produkcji i stabilności cen (patrz: wykres 9). |
| --- | --- |

66.

Poproszono 30 skontrolowanych organizacji producentów o wskazanie postępu poczynionego w osiąganiu wszystkich 11 celów, niezależnie od tego, czy w swoich programach operacyjnych mieli działania powiązane z tymi celami. Łącznie dało to 330 skontrolowanych spraw. W 54 % przypadków organizacje producentów były w stanie przedstawić dowody świadczące o poczynionym postępie. W kolejnych 12 % przypadków wyciągnięto wniosek, zgodnie z którym organizacje producentów prawdopodobnie zrobiły postęp. W większości z 16 % przypadków nie udało się wyciągnąć wniosków prawdopodobnie z powodu braku informacji, w szczególności dotyczących kosztów produkcji i stabilności cen (patrz: wykres 9).

Image

| 67. | Wiele organizacji producentów nie dążyło do osiągnięcia celu „produkcji ekologicznej” i „wspierania produktów ukierunkowanych na konsumentów”, co stanowi większość z 18 % przypadków, w których nie zanotowano postępu. Stosunkowo niewielkie postępy zaobserwowano w osiąganiu celów „obniżania kosztów produkcji” i „stabilizacji cen”. Organizacje producentów wyjaśniały, że dążyły bardziej do wzrostu cen niż do ich stabilizacji, chociaż większość z nich uważała się za cenobiorców; organizacje te niewiele mogły zrobić, aby wpłynąć na ceny, które uzyskiwały. Ważniejsza od zwykłego obniżania kosztów była maksymalizacja zysku, co często wymagało zwiększenia wydatków, aby uzyskać lepszą jakość i wartość dodaną. Organizacje producentów także zauważyły, że poprawa praktyk przyjaznych dla środowiska zwykle podrażała koszty, niekoniecznie prowadząc do wyższych cen produktu. |
| --- | --- |

67.

Wiele organizacji producentów nie dążyło do osiągnięcia celu „produkcji ekologicznej” i „wspierania produktów ukierunkowanych na konsumentów”, co stanowi większość z 18 % przypadków, w których nie zanotowano postępu. Stosunkowo niewielkie postępy zaobserwowano w osiąganiu celów „obniżania kosztów produkcji” i „stabilizacji cen”. Organizacje producentów wyjaśniały, że dążyły bardziej do wzrostu cen niż do ich stabilizacji, chociaż większość z nich uważała się za cenobiorców; organizacje te niewiele mogły zrobić, aby wpłynąć na ceny, które uzyskiwały. Ważniejsza od zwykłego obniżania kosztów była maksymalizacja zysku, co często wymagało zwiększenia wydatków, aby uzyskać lepszą jakość i wartość dodaną. Organizacje producentów także zauważyły, że poprawa praktyk przyjaznych dla środowiska zwykle podrażała koszty, niekoniecznie prowadząc do wyższych cen produktu.

| 68. | Chociaż wyniki kontroli próby wskazują, że większość organizacji producentów poczyniła przynajmniej jakiś postęp w osiąganiu większości z 11 celów, samo w sobie nie wystarcza to do potwierdzenia, że system wsparcia programów operacyjnych był skuteczny, z powodu wpływu pozostałych czynników opisanych w pkt 64. |
| --- | --- |

68.

Chociaż wyniki kontroli próby wskazują, że większość organizacji producentów poczyniła przynajmniej jakiś postęp w osiąganiu większości z 11 celów, samo w sobie nie wystarcza to do potwierdzenia, że system wsparcia programów operacyjnych był skuteczny, z powodu wpływu pozostałych czynników opisanych w pkt 64.

Dane Komisji dotyczące organizacji producentów

| 69. | Jak wspomniano w części I, Komisja nie przeanalizowała ocen zawartych przez organizacje producentów w sprawozdaniach końcowych na potrzeby monitorowania osiągania celów programów operacyjnych. Ponadto Komisja nie do końca spełniła zobowiązanie nałożone przez rozporządzenie finansowe UE dotyczące oceny polityki. Prace analityczne mają rozpocząć się w 2008 r., a wyniki są spodziewane na 2009 r. |
| --- | --- |

69.

Jak wspomniano w części I, Komisja nie przeanalizowała ocen zawartych przez organizacje producentów w sprawozdaniach końcowych na potrzeby monitorowania osiągania celów programów operacyjnych. Ponadto Komisja nie do końca spełniła zobowiązanie nałożone przez rozporządzenie finansowe UE dotyczące oceny polityki. Prace analityczne mają rozpocząć się w 2008 r., a wyniki są spodziewane na 2009 r.

| 70. | Niemniej jednak Komisja dysponuje pewnymi informacjami o organizacjach producentów. Uzyskuje ona dane dotyczące ilości produktów wycofywanych z rynku, z tytułu których wnioskowana jest rekompensata. Od 2000 r. Komisja wymaga także informacji dotyczących programów operacyjnych i zwiększyła zakres zbieranych danych dotyczących organizacji producentów w corocznym sprawozdaniu statystycznym otrzymywanym od państw członkowskich. |
| --- | --- |

70.

Niemniej jednak Komisja dysponuje pewnymi informacjami o organizacjach producentów. Uzyskuje ona dane dotyczące ilości produktów wycofywanych z rynku, z tytułu których wnioskowana jest rekompensata. Od 2000 r. Komisja wymaga także informacji dotyczących programów operacyjnych i zwiększyła zakres zbieranych danych dotyczących organizacji producentów w corocznym sprawozdaniu statystycznym otrzymywanym od państw członkowskich.

| 71. | Dane dotyczące programów operacyjnych sprowadzają się do podziału pomocy wypłacanej według kategorii wydatków. Wskazuje to, na jaki program operacyjny wydawane są pieniądze, ale nie na to, co udaje się dzięki tej pomocy osiągnąć. |
| --- | --- |

71.

Dane dotyczące programów operacyjnych sprowadzają się do podziału pomocy wypłacanej według kategorii wydatków. Wskazuje to, na jaki program operacyjny wydawane są pieniądze, ale nie na to, co udaje się dzięki tej pomocy osiągnąć.

| 72. | Komisja wymaga obszerniejszych danych o organizacjach producentów, w szczególności w odniesieniu do liczby należących do nich członków, ich produkcji i sprzedaży. Sprawdzenie przez Trybunał wiarygodności danych Komisji było utrudnione ze względy na brak odpowiedniego systemu rejestracji danych w Komisji. Komisja zwróciła się do państw członkowskich w 2004 i 2005 r. z wieloma pytaniami dotyczącymi niespójności w danych, ale nie podjęła dalszych kroków. Brakuje ważnych danych, w szczególności od trzech państw członkowskich będących największymi producentami owoców i warzyw: Włoch, Hiszpanii i Francji. Analizę danych utrudniają braki i wiele niespójności, co powoduje, że niska wiarygodność tych danych umożliwia wyłącznie wykorzystanie ich do zarysowania ogólnych tendencji. |
| --- | --- |

72.

Komisja wymaga obszerniejszych danych o organizacjach producentów, w szczególności w odniesieniu do liczby należących do nich członków, ich produkcji i sprzedaży. Sprawdzenie przez Trybunał wiarygodności danych Komisji było utrudnione ze względy na brak odpowiedniego systemu rejestracji danych w Komisji. Komisja zwróciła się do państw członkowskich w 2004 i 2005 r. z wieloma pytaniami dotyczącymi niespójności w danych, ale nie podjęła dalszych kroków. Brakuje ważnych danych, w szczególności od trzech państw członkowskich będących największymi producentami owoców i warzyw: Włoch, Hiszpanii i Francji. Analizę danych utrudniają braki i wiele niespójności, co powoduje, że niska wiarygodność tych danych umożliwia wyłącznie wykorzystanie ich do zarysowania ogólnych tendencji.

| 73. | Główna informacja, którą można uzyskać z tych danych, to udział produkcji organizacji producentów w całkowitej produkcji UE. Wskaźnik ten wskazuje, jaka część produkcji jest skoncentrowana w organizacjach producentów, co jest ogólnym celem polityki sektora owoców i warzyw. Jest on także dowodem powodzenia prowadzonej polityki wskazując, jaka część producentów owoców i warzyw uczestniczy w unijnym systemie pomocy. W dokumentach budżetowych dotyczących roku 2005 Komisja przyjęła, iż wskaźnik ten będzie się corocznie zwiększał i osiągnie 60 % do 2013 r. |
| --- | --- |

73.

Główna informacja, którą można uzyskać z tych danych, to udział produkcji organizacji producentów w całkowitej produkcji UE. Wskaźnik ten wskazuje, jaka część produkcji jest skoncentrowana w organizacjach producentów, co jest ogólnym celem polityki sektora owoców i warzyw. Jest on także dowodem powodzenia prowadzonej polityki wskazując, jaka część producentów owoców i warzyw uczestniczy w unijnym systemie pomocy. W dokumentach budżetowych dotyczących roku 2005 Komisja przyjęła, iż wskaźnik ten będzie się corocznie zwiększał i osiągnie 60 % do 2013 r.

| 74. | W konsekwencji, chociaż Komisja ma dane dotyczące wycofywania produktów i koncentracji podaży, nie dysponuje ona wskaźnikami, które mogłyby wykazać postęp poczyniony przez organizacje producentów w osiąganiu innych celów polityki, takich jak obniżanie kosztów, stabilizacja cen, poprawa jakości i przestrzeganie wymogów ochrony środowiska. |
| --- | --- |

74.

W konsekwencji, chociaż Komisja ma dane dotyczące wycofywania produktów i koncentracji podaży, nie dysponuje ona wskaźnikami, które mogłyby wykazać postęp poczyniony przez organizacje producentów w osiąganiu innych celów polityki, takich jak obniżanie kosztów, stabilizacja cen, poprawa jakości i przestrzeganie wymogów ochrony środowiska.

Analiza danych dotyczących wycofywania nadwyżek

| 75. | W ramach reformy polityki sektora owoców i warzyw w 1996 r. ograniczono ilości nadwyżek produkcyjnych, które można było zagospodarować w ramach systemu rekompensat z tytułu wycofania oraz zmniejszono kwoty tych rekompensat wypłacanych producentom. Dane Komisji wskazują, że powyższe kroki poskutkowały wyraźnym zmniejszeniem wycofywanych ilości w ramach unijnego systemu pomocy (patrz: wykres 10). Zgadza się to z wynikami otrzymanymi przez Trybunał na podstawie badanej próby, że 90 % organizacji producentów zmniejszyło wycofania lub utrzymało je na poziomie zerowym. |
| --- | --- |

75.

W ramach reformy polityki sektora owoców i warzyw w 1996 r. ograniczono ilości nadwyżek produkcyjnych, które można było zagospodarować w ramach systemu rekompensat z tytułu wycofania oraz zmniejszono kwoty tych rekompensat wypłacanych producentom. Dane Komisji wskazują, że powyższe kroki poskutkowały wyraźnym zmniejszeniem wycofywanych ilości w ramach unijnego systemu pomocy (patrz: wykres 10). Zgadza się to z wynikami otrzymanymi przez Trybunał na podstawie badanej próby, że 90 % organizacji producentów zmniejszyło wycofania lub utrzymało je na poziomie zerowym.

Image

| 76. | Jednym z celów systemu wsparcia programów operacyjnych było wspieranie działań podejmowanych przez organizacje producentów w celu zmniejszenia wycofywania. Jednakże zmniejszenie wycofywania niekoniecznie jest dowodem na to, że wskutek wsparcia programów operacyjnych organizacje producentów zaczęły planować i dostosowywać produkcję do popytu — organizacje producentów wyjaśniły, że wraz ze stopniowym zmniejszaniem się stawki rekompensat z tytułu wycofania od 1996 r. oraz wzmożonymi kontrolami, ubieganie się o rekompensaty z tytułu wycofania stało się nieopłacalne. |
| --- | --- |

76.

Jednym z celów systemu wsparcia programów operacyjnych było wspieranie działań podejmowanych przez organizacje producentów w celu zmniejszenia wycofywania. Jednakże zmniejszenie wycofywania niekoniecznie jest dowodem na to, że wskutek wsparcia programów operacyjnych organizacje producentów zaczęły planować i dostosowywać produkcję do popytu — organizacje producentów wyjaśniły, że wraz ze stopniowym zmniejszaniem się stawki rekompensat z tytułu wycofania od 1996 r. oraz wzmożonymi kontrolami, ubieganie się o rekompensaty z tytułu wycofania stało się nieopłacalne.

Analiza danych dotyczących koncentracji podaży

| 77. | Wprowadzona w 1996 r. polityka powinna doprowadzić do sytuacji, w której udzielana pomoc ułatwia organizacji producentów dostosowanie się i osiągnięcie sukcesu oraz zachęca innych producentów do zrzeszania się. Oba te czynniki powinny przyczynić się do zwiększenia obrotów organizacji producentów, „koncentrując podaż” w ich rękach. |
| --- | --- |

77.

Wprowadzona w 1996 r. polityka powinna doprowadzić do sytuacji, w której udzielana pomoc ułatwia organizacji producentów dostosowanie się i osiągnięcie sukcesu oraz zachęca innych producentów do zrzeszania się. Oba te czynniki powinny przyczynić się do zwiększenia obrotów organizacji producentów, „koncentrując podaż” w ich rękach.

| 78. | Dane Komisji wskazują jednakże, że wskaźnik koncentracji podaży zmalał — udział organizacji producentów w całkowitej produkcji spadł z 40 % w 1999 r. do 31 % w 2003 r. (wykres 11). (Dane za rok 2004 są tymczasowe, jako że dwa spośród największych państw członkowskich, tj. Francja i Włochy, nie przekazały jeszcze kompletnych danych). Chociaż wartość produkcji wprowadzonej do obrotu całego sektora owoców i warzyw wzrosła o 45 % od 1999 do 2003 r., udział organizacji producentów wzrósł jedynie o 12 %. |
| --- | --- |

78.

Dane Komisji wskazują jednakże, że wskaźnik koncentracji podaży zmalał — udział organizacji producentów w całkowitej produkcji spadł z 40 % w 1999 r. do 31 % w 2003 r. (wykres 11). (Dane za rok 2004 są tymczasowe, jako że dwa spośród największych państw członkowskich, tj. Francja i Włochy, nie przekazały jeszcze kompletnych danych). Chociaż wartość produkcji wprowadzonej do obrotu całego sektora owoców i warzyw wzrosła o 45 % od 1999 do 2003 r., udział organizacji producentów wzrósł jedynie o 12 %.

Image

| 79. | Zgodnie z pkt 72 nie można nadmiernie polegać na tych danych i wykorzystywać je do czego innego poza zarysowaniem ogólnych tendencji. Na przykład procent za 2003 r. został nieprawidłowo podany przez Komisję z powodu błędu wynikającego z braku danych dla Grecji. Chociaż Trybunał z łatwością odnalazł i poprawił ten błąd, Komisja nie była w stanie wykazać wystarczającej wiarygodności pozostałych danych. |
| --- | --- |

79.

Zgodnie z pkt 72 nie można nadmiernie polegać na tych danych i wykorzystywać je do czego innego poza zarysowaniem ogólnych tendencji. Na przykład procent za 2003 r. został nieprawidłowo podany przez Komisję z powodu błędu wynikającego z braku danych dla Grecji. Chociaż Trybunał z łatwością odnalazł i poprawił ten błąd, Komisja nie była w stanie wykazać wystarczającej wiarygodności pozostałych danych.

| 80. | Dane także wskazują na stale utrzymujące się zróżnicowanie geograficzne uczestnictwa w systemie pomocy (wykres 12). Portugalia i Grecja — państwa członkowskie, w których produkcja owoców i warzyw stanowi największą część produkcji rolnej — odznaczają się najniższym uczestnictwem, które nie wzrosło w widoczny sposób. Z powodu niskiego stopnia zrzeszenia się w organizacjach producentów jedynie 6 % portugalskiego sektora owoców i warzyw korzysta ze wsparcia programów operacyjnych, a w Grecji –13 % w porównaniu z 80 % w Niderlandach. Koncepcja systemu pomocy, który wynagradza za sukces wypłacając pomoc jako procent obrotów organizacji producentów, powinna zachęcić drobnych producentów o niskiej wartości produkcji, odczuwających największą potrzebę dostosowania się do coraz lepszej jakości na rynku i wzrastających wymagań ochrony środowiska oraz skoncentrowanej podaży, do członkostwa w organizacjach producentów. Dane wskazują, że w niektórych państwach członkowskich tak się nie stało. Przeciwnie, system spowodował przekierowanie pomocy do wielkich organizacji producentów o wysokiej wartości produkcji. |
| --- | --- |

80.

Dane także wskazują na stale utrzymujące się zróżnicowanie geograficzne uczestnictwa w systemie pomocy (wykres 12). Portugalia i Grecja — państwa członkowskie, w których produkcja owoców i warzyw stanowi największą część produkcji rolnej — odznaczają się najniższym uczestnictwem, które nie wzrosło w widoczny sposób. Z powodu niskiego stopnia zrzeszenia się w organizacjach producentów jedynie 6 % portugalskiego sektora owoców i warzyw korzysta ze wsparcia programów operacyjnych, a w Grecji –13 % w porównaniu z 80 % w Niderlandach. Koncepcja systemu pomocy, który wynagradza za sukces wypłacając pomoc jako procent obrotów organizacji producentów, powinna zachęcić drobnych producentów o niskiej wartości produkcji, odczuwających największą potrzebę dostosowania się do coraz lepszej jakości na rynku i wzrastających wymagań ochrony środowiska oraz skoncentrowanej podaży, do członkostwa w organizacjach producentów. Dane wskazują, że w niektórych państwach członkowskich tak się nie stało. Przeciwnie, system spowodował przekierowanie pomocy do wielkich organizacji producentów o wysokiej wartości produkcji.

Image

| 81. | Komisja nie ma informacji dotyczących różnic w wynikach organizacji producentów i innych producentów i z tego powodu nie może wyjaśnić, dlaczego sektor skupiający producentów niezrzeszonych w organizacjach producentów wydaje się odnotowywać szybszy wzrost niż organizacje producentów. |
| --- | --- |

81.

Komisja nie ma informacji dotyczących różnic w wynikach organizacji producentów i innych producentów i z tego powodu nie może wyjaśnić, dlaczego sektor skupiający producentów niezrzeszonych w organizacjach producentów wydaje się odnotowywać szybszy wzrost niż organizacje producentów.

| 82. | Aby móc wyjaśnić brak postępów w koncentracji podaży, należy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego producenci nie przyłączają się do organizacji producentów. Komisja nie starała się w żaden systematyczny sposób dociec przyczyn tego zjawiska. |
| --- | --- |

82.

Aby móc wyjaśnić brak postępów w koncentracji podaży, należy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego producenci nie przyłączają się do organizacji producentów. Komisja nie starała się w żaden systematyczny sposób dociec przyczyn tego zjawiska.

| 83. | W odpowiedzi na sprawozdanie roczne Trybunału za rok 2000 Komisja stwierdziła, że „jeżeli większość producentów (...) woli nie przyłączać się do skutecznej organizacji producentów, musi także ponieść konsekwencje takiej decyzji. Porównanie dochodów producentów zrzeszonych w organizacjach producentów i niezrzeszonych wskaże, które wybór był lepszy”. Pomimo to Komisja nie monitorowała dochodów członków organizacji producentów, aby móc dokonać takiego porównania. |
| --- | --- |

83.

W odpowiedzi na sprawozdanie roczne Trybunału za rok 2000 Komisja stwierdziła, że „jeżeli większość producentów (...) woli nie przyłączać się do skutecznej organizacji producentów, musi także ponieść konsekwencje takiej decyzji. Porównanie dochodów producentów zrzeszonych w organizacjach producentów i niezrzeszonych wskaże, które wybór był lepszy”. Pomimo to Komisja nie monitorowała dochodów członków organizacji producentów, aby móc dokonać takiego porównania.

Rozwój obszarów wiejskich

| 84. | Szczególnym ryzykiem zidentyfikowanym na wczesnym etapie przez Komisję jest fakt, iż dostępność środków na rzecz rozwoju obszarów wiejskich mogła odwieść producentów od przyłączania się do organizacji producentów, poprzez udostępnienie im pomocy podobnej do tej oferowanej w ramach programów operacyjnych bez uwarunkowania jej przynależnością do organizacji producentów (patrz: ramka 18). Chociaż w rozporządzeniu dotyczącym rozwoju obszarów wiejskich starano się rozwiązać ten problem (poprzez zapis, że producenci owoców i warzyw nie kwalifikują się do pomocy z tytułu rozwoju obszarów wiejskich, o ile podobna pomoc jest dostępna w ramach programów operacyjnych), zezwalano na odstępstwa. |
| --- | --- |

84.

Szczególnym ryzykiem zidentyfikowanym na wczesnym etapie przez Komisję jest fakt, iż dostępność środków na rzecz rozwoju obszarów wiejskich mogła odwieść producentów od przyłączania się do organizacji producentów, poprzez udostępnienie im pomocy podobnej do tej oferowanej w ramach programów operacyjnych bez uwarunkowania jej przynależnością do organizacji producentów (patrz: ramka 18). Chociaż w rozporządzeniu dotyczącym rozwoju obszarów wiejskich starano się rozwiązać ten problem (poprzez zapis, że producenci owoców i warzyw nie kwalifikują się do pomocy z tytułu rozwoju obszarów wiejskich, o ile podobna pomoc jest dostępna w ramach programów operacyjnych), zezwalano na odstępstwa.

Ramka 18







  Kluczowe cechy dwóch systemów pomocy

| Kluczowe cechy dwóch systemów pomocy | Rozwój obszarów wiejskich | Programy operacyjne |
| --- | --- | --- |
| Czy pomoc dostępna jest tylko dla organizacji producentów? | Nie | Tak |
| Czy jest to program wieloletni? | Tak | Tak |
| Czy cele obejmują planowanie i dostosowanie produkcji do popytu, obniżanie kosztów, poprawę jakości oraz względy środowiskowe? | Tak | Tak |
| Działania są proponowane, wdrażane i współfinansowane przez beneficjenta? | Tak | Tak |
| Czy działania są zatwierdzane i kontrolowane przez państwa członkowskie? | Tak | Tak |
| Czy przeprowadzana jest ewaluacja na zakończenie programu? | Tak | Tak |

Rozwój obszarów wiejskich

Programy operacyjne

Czy pomoc dostępna jest tylko dla organizacji producentów?

Nie

Tak

Czy jest to program wieloletni?

Tak

Tak

Czy cele obejmują planowanie i dostosowanie produkcji do popytu, obniżanie kosztów, poprawę jakości oraz względy środowiskowe?

Tak

Tak

Działania są proponowane, wdrażane i współfinansowane przez beneficjenta?

Tak

Tak

Czy działania są zatwierdzane i kontrolowane przez państwa członkowskie?

Tak

Tak

Czy przeprowadzana jest ewaluacja na zakończenie programu?

Tak

Tak

| 85. | W konsekwencji tych odstępstw środki na rzecz rozwoju obszarów wiejskich są dostępne dla podobnego zakresu działań, od projektów nawadniania do urządzeń pakujących, jednakowo dla organizacji producentów jak i producentów niezrzeszonych. Znaczna część projektów dotyczących rozwoju obszarów wiejskich objętych działaniami „inwestycje w przedsiębiorstwa rolne” oraz „poprawa przetwórstwa artykułów rolnych” dotyczy owoców i warzyw. |
| --- | --- |

85.

W konsekwencji tych odstępstw środki na rzecz rozwoju obszarów wiejskich są dostępne dla podobnego zakresu działań, od projektów nawadniania do urządzeń pakujących, jednakowo dla organizacji producentów jak i producentów niezrzeszonych. Znaczna część projektów dotyczących rozwoju obszarów wiejskich objętych działaniami „inwestycje w przedsiębiorstwa rolne” oraz „poprawa przetwórstwa artykułów rolnych” dotyczy owoców i warzyw.

| 86. | Pomimo potencjalnego poważnego ryzyka, że programy na rzecz rozwoju obszarów wiejskich osłabią organizacje producentów, które są podwaliną unijnej polityki dotyczącej producentów owoców i warzyw, Komisja nie sprawdziła procedur państw członkowskich służących do zapewnienia spójności, nie zgromadziła informacji ani nie przeprowadziła oceny stopnia, w jakim zjawisko to mogło mieć miejsce. |
| --- | --- |

86.

Pomimo potencjalnego poważnego ryzyka, że programy na rzecz rozwoju obszarów wiejskich osłabią organizacje producentów, które są podwaliną unijnej polityki dotyczącej producentów owoców i warzyw, Komisja nie sprawdziła procedur państw członkowskich służących do zapewnienia spójności, nie zgromadziła informacji ani nie przeprowadziła oceny stopnia, w jakim zjawisko to mogło mieć miejsce.

WNIOSKI

Skuteczność programów operacyjnych

Czy system pomocy został wdrożony w sposób mogący zapewnić skuteczność programów operacyjnych?

| 87. | Państwa członkowskie skupiły się na kwalifikowalności działań podejmowanych w ramach programów operacyjnych pod względem rodzaju wydatków, nie analizując, czy przyczyniają się one do osiągania celów programu operacyjnego przez organizacje producentów. W efekcie procedury państw członkowskich nie gwarantują, że wszystkie działania podejmowane w ramach programów operacyjnych będą potencjalnie skuteczne. Przy zatwierdzaniu programów operacyjnych państwa członkowskie nie stosowały zasady skuteczności wynikającej z zasad należytego zarządzania finansami. Kontrole Komisji koncentrowały się na zgodności z kryteriami kwalifikowalności wydatków, zaś nie na tym, czy procedury zatwierdzania i monitorowania programów operacyjnych państw członkowskich funkcjonują w sposób mogący zapewnić skuteczność tych programów. |
| --- | --- |

87.

Państwa członkowskie skupiły się na kwalifikowalności działań podejmowanych w ramach programów operacyjnych pod względem rodzaju wydatków, nie analizując, czy przyczyniają się one do osiągania celów programu operacyjnego przez organizacje producentów. W efekcie procedury państw członkowskich nie gwarantują, że wszystkie działania podejmowane w ramach programów operacyjnych będą potencjalnie skuteczne. Przy zatwierdzaniu programów operacyjnych państwa członkowskie nie stosowały zasady skuteczności wynikającej z zasad należytego zarządzania finansami. Kontrole Komisji koncentrowały się na zgodności z kryteriami kwalifikowalności wydatków, zaś nie na tym, czy procedury zatwierdzania i monitorowania programów operacyjnych państw członkowskich funkcjonują w sposób mogący zapewnić skuteczność tych programów.

| 88. | Wdrożenie systemu pomocy było kosztowne zarówno dla administracji państw członkowskich, jak i organizacji producentów. Elementy programowe określone w przepisach stosowano teoretycznie, przy wysokich kosztach i bez realnych korzyści. Kryteria kwalifikowalności wydatków nie były jasne, co wywoływało niepewność i spowodowało zwiększoną potrzebę przeprowadzenia kontroli, aby zapewnić ich przestrzeganie. |
| --- | --- |

88.

Wdrożenie systemu pomocy było kosztowne zarówno dla administracji państw członkowskich, jak i organizacji producentów. Elementy programowe określone w przepisach stosowano teoretycznie, przy wysokich kosztach i bez realnych korzyści. Kryteria kwalifikowalności wydatków nie były jasne, co wywoływało niepewność i spowodowało zwiększoną potrzebę przeprowadzenia kontroli, aby zapewnić ich przestrzeganie.

Czy działania sfinansowane w ramach programów operacyjnych były skuteczne?

| 89. | Niemal połowa sfinansowanych w ramach programów operacyjnych działań przyczyniła się do znacznego postępu organizacji producentów w osiąganiu przynajmniej jednego z 11 celów w stosunku do swojej sytuacji początkowej, świadczącego o ich skuteczności. |
| --- | --- |

89.

Niemal połowa sfinansowanych w ramach programów operacyjnych działań przyczyniła się do znacznego postępu organizacji producentów w osiąganiu przynajmniej jednego z 11 celów w stosunku do swojej sytuacji początkowej, świadczącego o ich skuteczności.

| 90. | Państwa członkowskie przyznały także pomoc na działania o niskiej skuteczności podejmowane w ramach programów operacyjnych, a które przyniosły niewielkie zmiany. W tych przypadkach lepsze ukierunkowanie pomocy przyczyniłoby się do jej większej skuteczności. |
| --- | --- |

90.

Państwa członkowskie przyznały także pomoc na działania o niskiej skuteczności podejmowane w ramach programów operacyjnych, a które przyniosły niewielkie zmiany. W tych przypadkach lepsze ukierunkowanie pomocy przyczyniłoby się do jej większej skuteczności.

Postępy organizacji producentów

Czy organizacje producentów poczyniły postępy w osiąganiu celów określonych w systemie pomocy?

| 91. | Organizacje producentów dostosowały się do zmieniającego się popytu i poczyniły postępy w osiąganiu celów określonych w rozporządzeniu Rady. Programy operacyjne przyczyniły się do tego, ale nie jako jedyne. Organizacje producentów i inni producenci owoców i warzyw mogą korzystać ze środków na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, których celem jest wspieranie podobnej działalności o celach zbliżonych do celów programów operacyjnych. Rynek zmusza wszystkich producentów do spełniania ostrzejszych norm ekologicznych, poprawy jakości produktu oraz kontroli kosztów. W rzeczywistości niektóre z tych efektów być może zostałyby osiągnięte nawet bez wsparcia programów operacyjnych. |
| --- | --- |

91.

Organizacje producentów dostosowały się do zmieniającego się popytu i poczyniły postępy w osiąganiu celów określonych w rozporządzeniu Rady. Programy operacyjne przyczyniły się do tego, ale nie jako jedyne. Organizacje producentów i inni producenci owoców i warzyw mogą korzystać ze środków na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, których celem jest wspieranie podobnej działalności o celach zbliżonych do celów programów operacyjnych. Rynek zmusza wszystkich producentów do spełniania ostrzejszych norm ekologicznych, poprawy jakości produktu oraz kontroli kosztów. W rzeczywistości niektóre z tych efektów być może zostałyby osiągnięte nawet bez wsparcia programów operacyjnych.

| 92. | Pomimo dostępności unijnej pomocy finansowej dla członków organizacji producentów, większość producentów owoców i warzyw w państwach członkowskich o największej produkcji rolnej tego sektora nie ubiegała się o nią. Prowadzona polityka nie doprowadziła do tej pory do koncentracji podaży w większości państw członkowskich. Kiedy w 2000 r. Trybunał sporządzał sprawozdanie w sprawie sektora owoców i warzyw, ok. 40 % produkcji owoców i warzyw w UE było wprowadzane do obrotu przez organizacje producentów. Zgodnie z najnowszymi danymi Komisji udział ten spadł do około jednej trzeciej. O ile obecna tendencja się utrzyma, cel Komisji, zgodnie z którym organizacje producentów mają do 2013 r. osiągnąć 60 % udział w rynku, nie zostanie osiągnięty. |
| --- | --- |

92.

Pomimo dostępności unijnej pomocy finansowej dla członków organizacji producentów, większość producentów owoców i warzyw w państwach członkowskich o największej produkcji rolnej tego sektora nie ubiegała się o nią. Prowadzona polityka nie doprowadziła do tej pory do koncentracji podaży w większości państw członkowskich. Kiedy w 2000 r. Trybunał sporządzał sprawozdanie w sprawie sektora owoców i warzyw, ok. 40 % produkcji owoców i warzyw w UE było wprowadzane do obrotu przez organizacje producentów. Zgodnie z najnowszymi danymi Komisji udział ten spadł do około jednej trzeciej. O ile obecna tendencja się utrzyma, cel Komisji, zgodnie z którym organizacje producentów mają do 2013 r. osiągnąć 60 % udział w rynku, nie zostanie osiągnięty.

| 93. | Komisja nie przeanalizowała przyczyn niskiego uczestnictwa w organizacjach producentów ani tego, czy procedury państw członkowskich były w stanie zagwarantować, że środki przeznaczane na rozwój obszarów wiejskich nie zniechęciły producentów od członkostwa tych organizacjach. |
| --- | --- |

93.

Komisja nie przeanalizowała przyczyn niskiego uczestnictwa w organizacjach producentów ani tego, czy procedury państw członkowskich były w stanie zagwarantować, że środki przeznaczane na rozwój obszarów wiejskich nie zniechęciły producentów od członkostwa tych organizacjach.

ZALECENIA

| 94. | Powyżej przedstawione wnioski wskazują, że ogólny cel polityki dotyczący koncentracji podaży w organizacjach producentów nie został osiągnięty w większości państw członkowskich oraz że Komisja nie posiada informacji o przyczynach tej sytuacji, co byłoby niezbędne przy rewizji tej polityki. W trakcie tej rewizji, która powinna uwzględniać rezultaty oceny organizacji producentów zaplanowanej na 2009 r., Komisja powinna wystąpić z propozycją uproszczenia systemu wsparcia programów operacyjnych i zwiększenia jego skuteczności. |
| --- | --- |

94.

Powyżej przedstawione wnioski wskazują, że ogólny cel polityki dotyczący koncentracji podaży w organizacjach producentów nie został osiągnięty w większości państw członkowskich oraz że Komisja nie posiada informacji o przyczynach tej sytuacji, co byłoby niezbędne przy rewizji tej polityki. W trakcie tej rewizji, która powinna uwzględniać rezultaty oceny organizacji producentów zaplanowanej na 2009 r., Komisja powinna wystąpić z propozycją uproszczenia systemu wsparcia programów operacyjnych i zwiększenia jego skuteczności.

Uprościć wsparcie programów operacyjnych i zwiększyć jego skuteczność

| 95. | Komisja powinna przeanalizować zalety następujących możliwości poprawy systemu wsparcia programów operacyjnych:






  i) | uprościć system i obniżyć jego koszty wyjaśniając kryteria kwalifikowalności wydatków i rezygnując z wymogów programowania; |
| --- | --- | --- |

95.

Komisja powinna przeanalizować zalety następujących możliwości poprawy systemu wsparcia programów operacyjnych:

i)

uprościć system i obniżyć jego koszty wyjaśniając kryteria kwalifikowalności wydatków i rezygnując z wymogów programowania;

| ii) | uprościć i poprawić skuteczność pomocy przez weryfikację celów wyznaczonych dla programów operacyjnych oraz wykazów kwalifikowalności, aby zachęcić państwa członkowskie do zatwierdzania programów operacyjnych w oparciu o kryteria skuteczności; |
| --- | --- |

ii)

uprościć i poprawić skuteczność pomocy przez weryfikację celów wyznaczonych dla programów operacyjnych oraz wykazów kwalifikowalności, aby zachęcić państwa członkowskie do zatwierdzania programów operacyjnych w oparciu o kryteria skuteczności;

| iii) | poprawić spójność, uprościć administrację i obniżyć koszty przez ujednolicenie procedur systemu i zasad kwalifikowalności wydatków z procedurami i zasadami rządzącymi działaniami inwestycyjnymi na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

iii)

poprawić spójność, uprościć administrację i obniżyć koszty przez ujednolicenie procedur systemu i zasad kwalifikowalności wydatków z procedurami i zasadami rządzącymi działaniami inwestycyjnymi na rzecz rozwoju obszarów wiejskich.

| 96. | Komisja powinna poprawić zbieranie danych dotyczących programów operacyjnych i organizacji producentów, skupiając się na kilku kluczowych wskaźnikach, które umożliwią jej monitorowanie skuteczności systemu pomocy i dostarczą informacje przydatne do oceny okresowej. |
| --- | --- |

96.

Komisja powinna poprawić zbieranie danych dotyczących programów operacyjnych i organizacji producentów, skupiając się na kilku kluczowych wskaźnikach, które umożliwią jej monitorowanie skuteczności systemu pomocy i dostarczą informacje przydatne do oceny okresowej.

Lepiej ukierunkować politykę w celu osiągnięcia ogólnych celów koncentracji i dostosowania

| 97. | Komisja powinna wykorzystać ocenę planowaną na 2009 r. do lepszego zrozumienia przyczyn braku postępu w koncentracji podaży w organizacjach producentów. Powinna ocenić, czy organizacje producentów przyczyniły się do poprawy sytuacji swoich członków w stosunku do innych producentów oraz w jaki sposób polityka ta współistnieje z polityką rozwoju obszarów wiejskich. |
| --- | --- |

97.

Komisja powinna wykorzystać ocenę planowaną na 2009 r. do lepszego zrozumienia przyczyn braku postępu w koncentracji podaży w organizacjach producentów. Powinna ocenić, czy organizacje producentów przyczyniły się do poprawy sytuacji swoich członków w stosunku do innych producentów oraz w jaki sposób polityka ta współistnieje z polityką rozwoju obszarów wiejskich.

| 98. | Jeżeli w wyniku przeprowadzonej analizy okaże się, że organizacje producentów w skuteczny sposób wzmacniają pozycję producentów, należy wówczas lepiej ukierunkować politykę na osiągnięcie tego celu. Komisja powinna wystąpić z propozycją zmian, aby zachęcić do członkostwa w organizacjach producentów, w szczególności w państwach członkowskich będących największymi producentami owoców i warzyw. Komisja powinna także rozważyć, czy cel polityki, którym jest dostosowanie produkcji do zmieniających się potrzeb rynku nie mógłby zostać lepiej osiągnięty, gdyby pomoc była ukierunkowana na tych, którzy najbardziej potrzebują się dostosować, poprzez wprowadzenie nowych kryteriów, poza wartością obrotów, decydujących o przyznawaniu środków organizacjom producentów. |
| --- | --- |

98.

Jeżeli w wyniku przeprowadzonej analizy okaże się, że organizacje producentów w skuteczny sposób wzmacniają pozycję producentów, należy wówczas lepiej ukierunkować politykę na osiągnięcie tego celu. Komisja powinna wystąpić z propozycją zmian, aby zachęcić do członkostwa w organizacjach producentów, w szczególności w państwach członkowskich będących największymi producentami owoców i warzyw. Komisja powinna także rozważyć, czy cel polityki, którym jest dostosowanie produkcji do zmieniających się potrzeb rynku nie mógłby zostać lepiej osiągnięty, gdyby pomoc była ukierunkowana na tych, którzy najbardziej potrzebują się dostosować, poprzez wprowadzenie nowych kryteriów, poza wartością obrotów, decydujących o przyznawaniu środków organizacjom producentów.

Przeanalizować politykę wspierania organizacji producentów

| 99. | Komisja powinna także wykorzystać zaplanowaną ocenę do ustalenia, czy korzyści z koncentracji podaży osiągnięte dzięki prowadzonej polityce są w stanie zrównoważyć sytuację spowodowaną ograniczeniem pomocy do jednej struktury w sektorze owoców i warzyw — organizacji producentów. |
| --- | --- |

99.

Komisja powinna także wykorzystać zaplanowaną ocenę do ustalenia, czy korzyści z koncentracji podaży osiągnięte dzięki prowadzonej polityce są w stanie zrównoważyć sytuację spowodowaną ograniczeniem pomocy do jednej struktury w sektorze owoców i warzyw — organizacji producentów.

| 100. | Decyzja o wyłączeniu producentów nienależących do organizacji producentów z korzyści wynikających z korzystania z pomocy UE zapadła w 1996 r. Jeśli Komisja nie jest w stanie wykazać, że pomoc udzielana organizacjom producentów przynosi realne korzyści, wzmacniając ich pozycję na rynku, należy poddać w wątpliwość zasadność wyłączenia innych producentów z pomocy UE i Komisja powinna zweryfikować swój mechanizm wspierania unijnych producentów owoców i warzyw. |
| --- | --- |

100.

Decyzja o wyłączeniu producentów nienależących do organizacji producentów z korzyści wynikających z korzystania z pomocy UE zapadła w 1996 r. Jeśli Komisja nie jest w stanie wykazać, że pomoc udzielana organizacjom producentów przynosi realne korzyści, wzmacniając ich pozycję na rynku, należy poddać w wątpliwość zasadność wyłączenia innych producentów z pomocy UE i Komisja powinna zweryfikować swój mechanizm wspierania unijnych producentów owoców i warzyw.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Trybunał Obrachunkowy w Luksemburgu na posiedzeniu w dniu 28 czerwca 2006 r.

W imieniu Trybunału Obrachunkowego

Hubert WEBER

Prezes

---

(1)  Producenci, którzy „wycofują” nadwyżkę owoców i warzyw z rynku, aby utrzymywać ceny (zwykle niszcząc produkty), otrzymują rekompensatę z budżetu UE.

1

(2)  Trybunał Obrachunkowy — Sprawozdanie roczne za rok budżetowy 2000 (Dz.U. C 359 z 15.12.2001).

2

(3)  Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. (Dz.U. L 248 z 16.9.2002, str. 1).

3

(4)  Rozporządzenie Rady (WE) nr 2200/96 z dnia 28 października 1996 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku owoców i warzyw (Dz.U. L 297 z 21.11.1996, str. 1) oraz rozporządzenie Komisji (WE) nr 1432/2003 z dnia 11 sierpnia 2003 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 2200/96 w odniesieniu do warunków uznawania organizacji producentów i wstępnego uznawania grup producentów (Dz.U. L 203 z 12.8.2003, str. 18).

4

(5)  Dopuszczalne są pewne wyjątki w programach operacyjnych organizacji producentów. Patrz: pkt 42.

5

(6)  W Luksemburgu nie ma organizacji producentów.

6

(7)  Rozporządzenie (WE) nr 2200/96.

7

(8)  Rozporządzenie Komisji (WE) nr 411/1997 z dnia 3 marca 1997 r. (Dz.U. L 62 z 4.3.1997, str. 9), zastąpione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1433/2003 z dnia 11 sierpnia 2003 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 2200/96 w odniesieniu do funduszy operacyjnych, programów operacyjnych i pomocy finansowej (Dz.U. L 203 z 12.8.2003, str. 25).

8

(9)  Trybunał poinformował państwa członkowskie o dotyczącychich ustaleniach.

9

(10)  Państwa członkowskie zauważyły, że zgodnie z terminami przyjętymi w rozporządzeniu wykonawczym sprawozdania końcowe napływały po zatwierdzeniu kolejnego programu operacyjnego dla danej organizacji producentów. Chociaż od 1997 r. dokonano kilkukrotnej rewizji rozporządzenia, ta niespójność nie została wyeliminowana. Można by wymagać, aby sprawozdania oceniające były przekazywane wcześniej w ostatnim roku trwania programu, np. jednocześnie z wnioskiem dotyczącym następnego programu.

10

(11)  Dotyczy szczególnie krajowej agencji płatniczej.

11

(12)  Coroczne kontrole obejmujące przynajmniej 20 % organizacji producentów i 30 % wydatków.

12

(13)  W procesie sprawdzania zgodności rozliczeń Komisja uznała te wydatki za niekwalifikowalne na podstawie tego, że program nie miał kilku celów, jak wymaga tego rozporządzenie. W 2002 r. władze hiszpańskie ograniczyły wydatki na opakowania nadające się do ponownego przetworzenia do maksimum 35 % każdego programu operacyjnego, aby zapewnić równe traktowanie wszystkich hiszpańskich organizacji producentów.

13

---

ZAŁĄCZNIK

KRYTERIA KONTROLI POZWALAJĄCE NA ZATWIERDZENIE SKUTECZNYCH PROGRAMÓW OPERACYJNYCH

| Zgodność z rozporządzeniem | Dodatkowe kryteria kontroli dotyczące realizacji |
| --- | --- |
| Sytuacja początkowa organizacji producentów |
| 1. | Program operacyjny powinien zawierać opis sytuacji początkowej, w szczególności w zakresie produkcji, wprowadzania do obrotu i wyposażenia. |

Zgodność z rozporządzeniem

Dodatkowe kryteria kontroli dotyczące realizacji

Sytuacja początkowa organizacji producentów

1.

Program operacyjny powinien zawierać opis sytuacji początkowej, w szczególności w zakresie produkcji, wprowadzania do obrotu i wyposażenia.

| 1. | Należy opisać sytuację początkową w odniesieniu do każdego celu programu operacyjnego. |
| --- | --- |

1.

Należy opisać sytuację początkową w odniesieniu do każdego celu programu operacyjnego.

| 2. | W opisie powinien być wskazany element, który umożliwi ocenę postępów w osiąganiu celów. |
| --- | --- |

2.

W opisie powinien być wskazany element, który umożliwi ocenę postępów w osiąganiu celów.

Cele programu operacyjnego

| 1. | Programy operacyjne powinny zawierać kilka z 11 celów UE (cel dotyczący środowiska jest obowiązkowy). |
| --- | --- |

1.

Programy operacyjne powinny zawierać kilka z 11 celów UE (cel dotyczący środowiska jest obowiązkowy).

| 2. | Program operacyjny powinien zawierać opis celów programu z uwzględnieniem perspektyw produkcyjnych i rynkowych. |
| --- | --- |

2.

Program operacyjny powinien zawierać opis celów programu z uwzględnieniem perspektyw produkcyjnych i rynkowych.

| 3. | Państwa członkowskie powinny sprawdzać zgodność celów z rozporządzeniem. |
| --- | --- |

3.

Państwa członkowskie powinny sprawdzać zgodność celów z rozporządzeniem.

| 1. | Cele powinny być zdefiniowane, mierzalne, osiągalne, trafne i określone w czasie (ang. SMART): zdefiniowane — aby nie zachodziły wątpliwości co do celów, które organizacja producentów pragnie zrealizować; mierzalne (i określone w czasie) — aby ich realizacja mogła być monitorowana; osiągalne — poprzez przeprowadzanie działań zaproponowanych w programach; oraz trafne — przystające do sytuacji organizacji producentów i perspektyw rynkowych oraz spójne z 11 celami unijnymi. |
| --- | --- |

1.

Cele powinny być zdefiniowane, mierzalne, osiągalne, trafne i określone w czasie (ang. SMART): zdefiniowane — aby nie zachodziły wątpliwości co do celów, które organizacja producentów pragnie zrealizować; mierzalne (i określone w czasie) — aby ich realizacja mogła być monitorowana; osiągalne — poprzez przeprowadzanie działań zaproponowanych w programach; oraz trafne — przystające do sytuacji organizacji producentów i perspektyw rynkowych oraz spójne z 11 celami unijnymi.

| 2. | W szczególności powinny być określone cele pośrednie, wskaźniki lub cele szacunkowe, aby możliwe było monitorowanie realizacji programu i wykazanie państwom członkowskim spodziewanego wpływu programu na jego cele. |
| --- | --- |

2.

W szczególności powinny być określone cele pośrednie, wskaźniki lub cele szacunkowe, aby możliwe było monitorowanie realizacji programu i wykazanie państwom członkowskim spodziewanego wpływu programu na jego cele.

Działania w ramach programów operacyjnych

| 1. | Programy operacyjne powinny zawierać szczegółowy opis działań. |
| --- | --- |

1.

Programy operacyjne powinny zawierać szczegółowy opis działań.

| 2. | Państwa członkowskie powinny sprawdzić jakość techniczną programu i rzetelność szacunków. |
| --- | --- |

2.

Państwa członkowskie powinny sprawdzić jakość techniczną programu i rzetelność szacunków.

| 1. | Działania powinny być na tyle dobrze określone, aby państwa członkowskie mogły sprawdzić, czy organizacja producentów ma szansę zrealizować cele programu operacyjnego. |
| --- | --- |

1.

Działania powinny być na tyle dobrze określone, aby państwa członkowskie mogły sprawdzić, czy organizacja producentów ma szansę zrealizować cele programu operacyjnego.

Sprawozdania końcowe (ewaluacje na zakończenie programu sporządzane przez organizacje producentów)

| 1. | Organizacje producentów powinny sporządzać sprawozdania roczne opisujące wdrożenie programu, zaś w sprawozdaniu końcowym zawrzeć ocenę zakresu, w którym cele programu zostały osiągnięte. |
| --- | --- |

1.

Organizacje producentów powinny sporządzać sprawozdania roczne opisujące wdrożenie programu, zaś w sprawozdaniu końcowym zawrzeć ocenę zakresu, w którym cele programu zostały osiągnięte.

| 1. | Państwa członkowskie powinny brać pod uwagę sprawozdania końcowe przy zatwierdzaniu nowych programów lub wprowadzaniu zmian w programach już zatwierdzonych, aby uniknąć włączania działań, które mogą być nieskuteczne (dla tej organizacji producentów jak i dla innych). |
| --- | --- |

1.

Państwa członkowskie powinny brać pod uwagę sprawozdania końcowe przy zatwierdzaniu nowych programów lub wprowadzaniu zmian w programach już zatwierdzonych, aby uniknąć włączania działań, które mogą być nieskuteczne (dla tej organizacji producentów jak i dla innych).

| 2. | Państwa członkowskie i Komisja powinny wykorzystać informacje zawarte w sprawozdaniu końcowym do monitorowania skuteczności polityki (zakresu, w którym organizacje producentów osiągają cele programu operacyjnego). |
| --- | --- |

2.

Państwa członkowskie i Komisja powinny wykorzystać informacje zawarte w sprawozdaniu końcowym do monitorowania skuteczności polityki (zakresu, w którym organizacje producentów osiągają cele programu operacyjnego).

Zatwierdzenie programów operacyjnych

| 1. | Oprócz ww. wymagań, państwa członkowskie powinny kontrolować spójność ekonomiczną programu |
| --- | --- |

1.

Oprócz ww. wymagań, państwa członkowskie powinny kontrolować spójność ekonomiczną programu

| 2. | ... oraz kwalifikowalność proponowanych wydatków. |
| --- | --- |

2.

... oraz kwalifikowalność proponowanych wydatków.

| 3. | Państwo członkowskie powinno zatwierdzić, odrzucić program lub zwrócić się z prośbą o wprowadzenie zmian. |
| --- | --- |

3.

Państwo członkowskie powinno zatwierdzić, odrzucić program lub zwrócić się z prośbą o wprowadzenie zmian.

| 4. | Państwa członkowskie powinny zapewnić, że pomoc jest udzielana zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami: oszczędności, wydajności i skuteczności. |
| --- | --- |

4.

Państwa członkowskie powinny zapewnić, że pomoc jest udzielana zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami: oszczędności, wydajności i skuteczności.

| 1. | Państwa członkowskie powinny zatwierdzić działania, w przypadku których organizacja producentów wystarczająco wykazała, że mogą poczynić wyraźny postęp w osiąganiu celów unijnych programów operacyjnych przy umiarkowanych kosztach. |
| --- | --- |

1.

Państwa członkowskie powinny zatwierdzić działania, w przypadku których organizacja producentów wystarczająco wykazała, że mogą poczynić wyraźny postęp w osiąganiu celów unijnych programów operacyjnych przy umiarkowanych kosztach.

| 2. | Decyzje o zatwierdzeniu programów powinny być wystarczająco udokumentowane, aby móc wykazać, że zostały podjęte zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami. |
| --- | --- |

2.

Decyzje o zatwierdzeniu programów powinny być wystarczająco udokumentowane, aby móc wykazać, że zostały podjęte zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami.

---

ODPOWIEDZI KOMISJI

STRESZCZENIE

| I. | System zapewnia finansowe wsparcie programów operacyjnych producentów owoców i warzyw, którzy wprowadzają na rynek swoje produkty za pośrednictwem organizacji producentów. Został on wprowadzony po to, aby pomóc rozdrobnionemu sektorowi w poprawie jego pozycji na rynku zdominowanym przez stosunkowo niewielką liczbę dużych nabywców. |
| --- | --- |

I.

System zapewnia finansowe wsparcie programów operacyjnych producentów owoców i warzyw, którzy wprowadzają na rynek swoje produkty za pośrednictwem organizacji producentów. Został on wprowadzony po to, aby pomóc rozdrobnionemu sektorowi w poprawie jego pozycji na rynku zdominowanym przez stosunkowo niewielką liczbę dużych nabywców.

| III. | Komisja uznaje obawy Trybunału. Jednakże pewien postęp w realizacji podobnych celów można było wyraźnie dostrzec albo założyć w ponad 70 % przypadków skontrolowanych przez Trybunał (patrz: pkt 54).
  Komisja wprowadziła wykazy kwalifikowalności, które (w zakresie, w jakim było to możliwe) wyraźnie określały, co może być finansowane. Do krajowych organów należy zapewnienie, że zatwierdzane przez nie programy są zgodne nie tylko z tymi wytycznymi, ale również z ogólnymi celami ustalonymi w rozporządzeniach. Państwa członkowskie decydują o swoich własnych szczegółowych zasadach administracyjnych, a Komisja sprawdza, czy są one zgodne z odnośnymi rozporządzeniami. |
| --- | --- |

III.

Komisja uznaje obawy Trybunału. Jednakże pewien postęp w realizacji podobnych celów można było wyraźnie dostrzec albo założyć w ponad 70 % przypadków skontrolowanych przez Trybunał (patrz: pkt 54).

Komisja wprowadziła wykazy kwalifikowalności, które (w zakresie, w jakim było to możliwe) wyraźnie określały, co może być finansowane. Do krajowych organów należy zapewnienie, że zatwierdzane przez nie programy są zgodne nie tylko z tymi wytycznymi, ale również z ogólnymi celami ustalonymi w rozporządzeniach. Państwa członkowskie decydują o swoich własnych szczegółowych zasadach administracyjnych, a Komisja sprawdza, czy są one zgodne z odnośnymi rozporządzeniami.

| IV. | Podczas różnych swoich misji związanych z rozliczaniem kont oraz kontroli dokumentacji Komisja zwracała szczególną uwagę na upewnienie się, czy systemy zarządzania i kontroli państw członkowskich dają należytą pewność, że deklarowane wydatki spełniają wymogi regulacyjne. Tam, gdzie to stosowne, prowadziło to do ocen zgodności procedur zatwierdzania i monitorowania programów operacyjnych. Niedociągnięcia są dalej monitorowane poprzez proces rozliczania kont i prowadzą tam, gdzie to konieczne, do korekt finansowych w stosunku do odnośnego państwa członkowskiego.
  W ramach systemu podziału zarządzania państwa członkowskie są głównie odpowiedzialne za ocenianie i kontrolowanie skuteczności wszelkich działań. Komisja regularnie omawia funkcjonowanie programu pomocy, w tym zagadnienia związane ze skutecznością, z państwami członkowskimi na posiedzeniach Komitetu Zarządzającego oraz dwustronnie.
  Zagadnienie skuteczności zostanie uwzględnione również w ocenie wpływu i w najbliższej ocenie, gdzie wzięte zostaną pod uwagę spostrzeżenia Trybunału. Ponadto więcej uwagi zostanie zwrócone na zbliżającą się reformę mającą na celu uczynienie wymogów składania sprawozdań i monitorowania przez państwa członkowskie skuteczniejszymi narzędziami przy dokonywaniu przez nie oceny skuteczności polityki. |
| --- | --- |

IV.

Podczas różnych swoich misji związanych z rozliczaniem kont oraz kontroli dokumentacji Komisja zwracała szczególną uwagę na upewnienie się, czy systemy zarządzania i kontroli państw członkowskich dają należytą pewność, że deklarowane wydatki spełniają wymogi regulacyjne. Tam, gdzie to stosowne, prowadziło to do ocen zgodności procedur zatwierdzania i monitorowania programów operacyjnych. Niedociągnięcia są dalej monitorowane poprzez proces rozliczania kont i prowadzą tam, gdzie to konieczne, do korekt finansowych w stosunku do odnośnego państwa członkowskiego.

W ramach systemu podziału zarządzania państwa członkowskie są głównie odpowiedzialne za ocenianie i kontrolowanie skuteczności wszelkich działań. Komisja regularnie omawia funkcjonowanie programu pomocy, w tym zagadnienia związane ze skutecznością, z państwami członkowskimi na posiedzeniach Komitetu Zarządzającego oraz dwustronnie.

Zagadnienie skuteczności zostanie uwzględnione również w ocenie wpływu i w najbliższej ocenie, gdzie wzięte zostaną pod uwagę spostrzeżenia Trybunału. Ponadto więcej uwagi zostanie zwrócone na zbliżającą się reformę mającą na celu uczynienie wymogów składania sprawozdań i monitorowania przez państwa członkowskie skuteczniejszymi narzędziami przy dokonywaniu przez nie oceny skuteczności polityki.

| V. | Komisja z zadowoleniem odnotowuje, że ustalenia Trybunału dały pozytywny globalny obraz postępów poczynionych przez organizacje producentów dzięki wsparciu Wspólnoty. Zauważa ona również, że niemal trzy czwarte działań, które Trybunał zbadał, wykazało pewne postępy w realizacji celów programu.
  Komisja uważa, iż nawet jeśli jakieś działanie może nie wydawać się skuteczne w osiąganiu znaczącego postępu w realizacji jednego z celów określonych w art. 15 ust. 4 rozporządzenia Rady, pomoc należy uznać za skuteczną w sensie poprawy dochodów producentów poprzez zwiększenie ich konkurencyjności, co jest jednym z ogólnych celów polityki. Jednak zgadza się ona z tym, że pomoc może być bardziej skuteczna, jeżeli będzie lepiej ukierunkowana i zajmie się tym zagadnieniem w bieżącej ocenie wpływu. |
| --- | --- |

V.

Komisja z zadowoleniem odnotowuje, że ustalenia Trybunału dały pozytywny globalny obraz postępów poczynionych przez organizacje producentów dzięki wsparciu Wspólnoty. Zauważa ona również, że niemal trzy czwarte działań, które Trybunał zbadał, wykazało pewne postępy w realizacji celów programu.

Komisja uważa, iż nawet jeśli jakieś działanie może nie wydawać się skuteczne w osiąganiu znaczącego postępu w realizacji jednego z celów określonych w art. 15 ust. 4 rozporządzenia Rady, pomoc należy uznać za skuteczną w sensie poprawy dochodów producentów poprzez zwiększenie ich konkurencyjności, co jest jednym z ogólnych celów polityki. Jednak zgadza się ona z tym, że pomoc może być bardziej skuteczna, jeżeli będzie lepiej ukierunkowana i zajmie się tym zagadnieniem w bieżącej ocenie wpływu.

| VI. | Oprócz źródeł informacji cytowanych przez Trybunał, istnieją pośrednie wskaźniki, jeśli chodzi o cel, jakim jest poprawienie jakości (rosnąca liczba wskaźników geograficznych i etykiet jakości odnoszących się do produktów w postaci owoców i warzyw), chociaż nie pokazują one wyraźnie postępów poczynionych przez organizacje producentów. |
| --- | --- |

VI.

Oprócz źródeł informacji cytowanych przez Trybunał, istnieją pośrednie wskaźniki, jeśli chodzi o cel, jakim jest poprawienie jakości (rosnąca liczba wskaźników geograficznych i etykiet jakości odnoszących się do produktów w postaci owoców i warzyw), chociaż nie pokazują one wyraźnie postępów poczynionych przez organizacje producentów.

| VII. | Komisja podziela obawy Trybunału dotyczące osiągnięcia celu 60 %. Jednak uważa ona, iż obraz jest bardziej złożony. Instrument został użyty w bardzo różny sposób w różnych państwach członkowskich, a wyniki nie są jednakowo negatywne. Należy podkreślić inne, bardziej zachęcające dane, w szczególności utworzenie Stowarzyszeń Organizacji Producentów (APO) oraz pojawienie się dużych organizacji producentów w niektórych państwach członkowskich od czasu reformy polityki w 1996 r. (zwłaszcza w BE, NL i IT), z których niektóre są już zdolne do zrównoważenia siły przetargowej dużych detalistów.
  To podejście polityczne, przy uwzględnieniu zwiększonego dostępu do rynku wynikającego z Agendy Rozwoju z Doha oraz zwiększającej koncentracji strony popytu, jest nadal najlepszym instrumentem służącym do próby osiągnięcia lepiej zrównoważonego łańcucha (pomiędzy producentami a konsumentami). Jednym z celów przyszłej reformy jest zaradzenie niedociągnięciom i wzmocnienie dostępnych instrumentów, w szczególności poprzez sprzyjanie połączeniom pomiędzy organizacjami producentów, stowarzyszeniom organizacji producentów, współpracy pomiędzy organizacjami producentów oraz organizacjom producentów o charakterze transgranicznym. |
| --- | --- |

VII.

Komisja podziela obawy Trybunału dotyczące osiągnięcia celu 60 %. Jednak uważa ona, iż obraz jest bardziej złożony. Instrument został użyty w bardzo różny sposób w różnych państwach członkowskich, a wyniki nie są jednakowo negatywne. Należy podkreślić inne, bardziej zachęcające dane, w szczególności utworzenie Stowarzyszeń Organizacji Producentów (APO) oraz pojawienie się dużych organizacji producentów w niektórych państwach członkowskich od czasu reformy polityki w 1996 r. (zwłaszcza w BE, NL i IT), z których niektóre są już zdolne do zrównoważenia siły przetargowej dużych detalistów.

To podejście polityczne, przy uwzględnieniu zwiększonego dostępu do rynku wynikającego z Agendy Rozwoju z Doha oraz zwiększającej koncentracji strony popytu, jest nadal najlepszym instrumentem służącym do próby osiągnięcia lepiej zrównoważonego łańcucha (pomiędzy producentami a konsumentami). Jednym z celów przyszłej reformy jest zaradzenie niedociągnięciom i wzmocnienie dostępnych instrumentów, w szczególności poprzez sprzyjanie połączeniom pomiędzy organizacjami producentów, stowarzyszeniom organizacji producentów, współpracy pomiędzy organizacjami producentów oraz organizacjom producentów o charakterze transgranicznym.

| VIII. | Komisja przeprowadza ocenę wpływu w przygotowaniu do wniosku w sprawie reformy wspólnej organizacji rynku (CMO), który zostanie przedstawiony w późniejszym czasie w 2006 r. Zgadza się ona z celami wyrażonymi w zaleceniach Trybunału i w ramach oceny wpływu zbada, w jaki sposób można najlepiej je osiągnąć. |
| --- | --- |

VIII.

Komisja przeprowadza ocenę wpływu w przygotowaniu do wniosku w sprawie reformy wspólnej organizacji rynku (CMO), który zostanie przedstawiony w późniejszym czasie w 2006 r. Zgadza się ona z celami wyrażonymi w zaleceniach Trybunału i w ramach oceny wpływu zbada, w jaki sposób można najlepiej je osiągnąć.

| IX–XI. | Komisja poprawi swoją zdolność do zbierania danych i opracuje właściwe wskaźniki. Aby rozwiązać problem rzetelności danych, Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich (DG AGRI) rozpoczyna w 2006 r. projekt informatyczny, mając na celu wprowadzenie odpowiedniej bazy danych, poczynając od 2007 r.
  Zakres oceny i pytania związane z oceną zostaną sformułowane podczas przygotowywania specyfikacji przetargowych. Uwagi Trybunału zostaną wzięte pod uwagę. |
| --- | --- |

IX–XI.

Komisja poprawi swoją zdolność do zbierania danych i opracuje właściwe wskaźniki. Aby rozwiązać problem rzetelności danych, Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich (DG AGRI) rozpoczyna w 2006 r. projekt informatyczny, mając na celu wprowadzenie odpowiedniej bazy danych, poczynając od 2007 r.

Zakres oceny i pytania związane z oceną zostaną sformułowane podczas przygotowywania specyfikacji przetargowych. Uwagi Trybunału zostaną wzięte pod uwagę.

WSTĘP

| 1. | Rozporządzenie Rady (WE) nr 2200/96 przewiduje szereg przeznaczeń dla produktów wycofanych z rynku: bezpłatne rozprowadzenie do instytucji charytatywnych; dla szkół; do celów niespożywczych; na paszę dla zwierząt; oraz (jednak nie wyłącznie) na kompost lub biodegradację w warunkach ściśle spełniających wymogi ochrony środowiska. |
| --- | --- |

1.

Rozporządzenie Rady (WE) nr 2200/96 przewiduje szereg przeznaczeń dla produktów wycofanych z rynku: bezpłatne rozprowadzenie do instytucji charytatywnych; dla szkół; do celów niespożywczych; na paszę dla zwierząt; oraz (jednak nie wyłącznie) na kompost lub biodegradację w warunkach ściśle spełniających wymogi ochrony środowiska.

| 5. | Wspólna organizacja rynku (ang. Common Market Organisation — CMO) była ostatnio reformowana w 1996 r. przed wejściem w życie bardziej szczegółowych wymogów rozporządzenia finansowego w 2002 r.
  Jednakże biorąc pod uwagę zmiany rozporządzenia finansowego, cele zostaną ponownie rozważone podczas następnej reformy CMO zapowiedzianej na koniec 2006 r. |
| --- | --- |

5.

Wspólna organizacja rynku (ang. Common Market Organisation — CMO) była ostatnio reformowana w 1996 r. przed wejściem w życie bardziej szczegółowych wymogów rozporządzenia finansowego w 2002 r.

Jednakże biorąc pod uwagę zmiany rozporządzenia finansowego, cele zostaną ponownie rozważone podczas następnej reformy CMO zapowiedzianej na koniec 2006 r.

CZĘŚĆ I: SKUTECZNOŚĆ PROGRAMÓW OPERACYJNYCH

| 20. | Komisja uznaje swoją ostateczną odpowiedzialność za należyte zarządzanie finansowe budżetem UE na mocy art. 274 Traktatu WE oraz art. 179 Traktatu Euratom. Częścią tych ram są wyniki zastosowania procedur rozliczania kont oraz innych mechanizmów korekt finansowych ustanowionych na mocy przepisów art. 53 ust. 5 rozporządzenia finansowego. Ponadto rozporządzenie Rady (WE) nr 1290/2005 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej wymaga, aby dyrektorzy agencji płatniczych podpisywali poświadczenie wiarygodności rachunków (ang. declaration of assurance — DAS), będące we wspólnym zarządzaniu lustrzanym odbiciem poświadczenia wiarygodności wystawianego przez Dyrektorów Generalnych Komisji. |
| --- | --- |

20.

Komisja uznaje swoją ostateczną odpowiedzialność za należyte zarządzanie finansowe budżetem UE na mocy art. 274 Traktatu WE oraz art. 179 Traktatu Euratom. Częścią tych ram są wyniki zastosowania procedur rozliczania kont oraz innych mechanizmów korekt finansowych ustanowionych na mocy przepisów art. 53 ust. 5 rozporządzenia finansowego. Ponadto rozporządzenie Rady (WE) nr 1290/2005 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej wymaga, aby dyrektorzy agencji płatniczych podpisywali poświadczenie wiarygodności rachunków (ang. declaration of assurance — DAS), będące we wspólnym zarządzaniu lustrzanym odbiciem poświadczenia wiarygodności wystawianego przez Dyrektorów Generalnych Komisji.

| 21. | Połączenie specjalnych służb inspektorów z utworzeniem zespołów ds. rozliczania kont zwiększyło skuteczność sprawdzeń procedur państw członkowskich przez Komisję. Zespół odpowiedzialny za kontrolowanie sektora owocowo-warzywnego, obejmujący te służby, został wzmocniony w 2000 r. |
| --- | --- |

21.

Połączenie specjalnych służb inspektorów z utworzeniem zespołów ds. rozliczania kont zwiększyło skuteczność sprawdzeń procedur państw członkowskich przez Komisję. Zespół odpowiedzialny za kontrolowanie sektora owocowo-warzywnego, obejmujący te służby, został wzmocniony w 2000 r.

| 22 i 23. | Podczas różnych swoich misji związanych z rozliczaniem kont i kontroli dokumentów Komisja zwracała szczególną uwagę na upewnienie się, czy systemy zarządzania i kontroli państw członkowskich dają należytą pewność, że deklarowane wydatki spełniają wymogi regulacyjne. Tam, gdzie to stosowne, prowadziło to do ocen zgodności procedur zatwierdzania i monitorowania programów operacyjnych. Niedociągnięcia są dalej monitorowane poprzez proces rozliczania kont i prowadzą tam, gdzie to konieczne, do korekt finansowych w stosunku do odnośnego państwa członkowskiego.
  W ramach systemu podziału zarządzania państwa członkowskie powinny mieć przygotowane należyte systemy kontroli: są one głównie odpowiedzialne za ocenianie i kontrolowanie skuteczności wszelkich działań. Plan działań Komisji na rzecz zintegrowanych ram kontroli wewnętrznej [COM(2006)9] ma na celu wzmocnienie odpowiedzialności państw członkowskich, jak wymaga tego Parlament.
  Komisja regularnie omawia funkcjonowanie programu pomocy, w tym zagadnienia związane ze skutecznością, z państwami członkowskimi na posiedzeniach Komitetu Zarządzającego oraz dwustronnie.
  Zagadnienie skuteczności będzie dalej omawiane podczas oceny wpływu oraz przyszłej oceny. |
| --- | --- |

22 i 23.

Podczas różnych swoich misji związanych z rozliczaniem kont i kontroli dokumentów Komisja zwracała szczególną uwagę na upewnienie się, czy systemy zarządzania i kontroli państw członkowskich dają należytą pewność, że deklarowane wydatki spełniają wymogi regulacyjne. Tam, gdzie to stosowne, prowadziło to do ocen zgodności procedur zatwierdzania i monitorowania programów operacyjnych. Niedociągnięcia są dalej monitorowane poprzez proces rozliczania kont i prowadzą tam, gdzie to konieczne, do korekt finansowych w stosunku do odnośnego państwa członkowskiego.

W ramach systemu podziału zarządzania państwa członkowskie powinny mieć przygotowane należyte systemy kontroli: są one głównie odpowiedzialne za ocenianie i kontrolowanie skuteczności wszelkich działań. Plan działań Komisji na rzecz zintegrowanych ram kontroli wewnętrznej [COM(2006)9] ma na celu wzmocnienie odpowiedzialności państw członkowskich, jak wymaga tego Parlament.

Komisja regularnie omawia funkcjonowanie programu pomocy, w tym zagadnienia związane ze skutecznością, z państwami członkowskimi na posiedzeniach Komitetu Zarządzającego oraz dwustronnie.

Zagadnienie skuteczności będzie dalej omawiane podczas oceny wpływu oraz przyszłej oceny.

Ramka 9

Komisja zauważa, że dla innych podanych celów działania Trybunał ustalił, iż istnieje związek z „obniżeniem kosztów produkcji” i pośrednio z „poprawieniem jakości produktów”, a tym samym „zwiększeniem handlowej wartości produktów”.

| 38–40. | Komisja uznaje obawy Trybunału. Jednakże pewien postęp w realizacji podobnych celów można było wyraźnie dostrzec albo założyć w ponad 70 % przypadków skontrolowanych przez Trybunał (patrz: pkt 54).
  Decyzja o ujęciu w rozporządzeniu Komisji wykazu kwalifikujących się działań („pozytywnego” wykazu), z dołączonym do niego wykazem niekwalifikujących się działań, zwiększyła pewność prawną zarówno dla administracji państw członkowskich, jak i organizacji producentów. Podejście to nie było nigdy pojmowane jako alternatywa dla zobowiązań państw członkowskich do zatwierdzania programów operacyjnych w odniesieniu do początkowych sytuacji i celów organizacji producentów. |
| --- | --- |

38–40.

Komisja uznaje obawy Trybunału. Jednakże pewien postęp w realizacji podobnych celów można było wyraźnie dostrzec albo założyć w ponad 70 % przypadków skontrolowanych przez Trybunał (patrz: pkt 54).

Decyzja o ujęciu w rozporządzeniu Komisji wykazu kwalifikujących się działań („pozytywnego” wykazu), z dołączonym do niego wykazem niekwalifikujących się działań, zwiększyła pewność prawną zarówno dla administracji państw członkowskich, jak i organizacji producentów. Podejście to nie było nigdy pojmowane jako alternatywa dla zobowiązań państw członkowskich do zatwierdzania programów operacyjnych w odniesieniu do początkowych sytuacji i celów organizacji producentów.

| 41. | Uwagi interpretacyjne wydane przez Komisję, szczególnie w latach 1997–2000, obejmowały duży zakres zagadnień, w tym kwalifikowalność oraz, w szerszym zakresie, art. 11 rozporządzenia (WE) nr 2200/96 w sprawie uznawania organizacji producentów. |
| --- | --- |

41.

Uwagi interpretacyjne wydane przez Komisję, szczególnie w latach 1997–2000, obejmowały duży zakres zagadnień, w tym kwalifikowalność oraz, w szerszym zakresie, art. 11 rozporządzenia (WE) nr 2200/96 w sprawie uznawania organizacji producentów.

| 43. | Decyzja o ujęciu w rozporządzeniu Komisji wykazu kwalifikujących się działań („pozytywnego” wykazu), z dołączonym do niego wykazem niekwalifikujących się działań, zwiększyła prawną pewność zarówno dla administracji państw członkowskich, jak i organizacji producentów. Podejście to nie było nigdy pojmowane jako alternatywa dla zobowiązań państw członkowskich do zatwierdzania programów operacyjnych w odniesieniu do początkowych sytuacji i celów organizacji producentów. |
| --- | --- |

43.

Decyzja o ujęciu w rozporządzeniu Komisji wykazu kwalifikujących się działań („pozytywnego” wykazu), z dołączonym do niego wykazem niekwalifikujących się działań, zwiększyła prawną pewność zarówno dla administracji państw członkowskich, jak i organizacji producentów. Podejście to nie było nigdy pojmowane jako alternatywa dla zobowiązań państw członkowskich do zatwierdzania programów operacyjnych w odniesieniu do początkowych sytuacji i celów organizacji producentów.

Ramka 13

Ogólnie, zakup palet-skrzyń jest postrzegany jako inwestycja zgodna zarówno z niniejszym programem pomocy, jak i z programami rozwoju obszarów wiejskich, i jako taki może być uznany za kwalifikujący się.

| 44. | Komisja wprowadziła wykazy kwalifikowalności, które (w zakresie, w jakim było to możliwe) wyraźnie określały, co może być finansowane. Do krajowych organów należy zapewnienie, że zatwierdzane przez nie programy są zgodne nie tylko z tymi wytycznymi, ale również z ogólnymi celami ustalonymi przez odnośne rozporządzenia. Państwa członkowskie decydują o swoich własnych szczegółowych zasadach administracyjnych, a Komisja sprawdza, czy są one zgodne z odnośnymi rozporządzeniami.
  Wykaz kwalifikowalności oraz „model programowania” niekoniecznie pozostają z sobą w sprzeczności. Obydwa elementy współistnieją nawet w przypadku polityki o bardziej sztywnych ramach (na przykład polityka rozwoju obszarów wiejskich). |
| --- | --- |

44.

Komisja wprowadziła wykazy kwalifikowalności, które (w zakresie, w jakim było to możliwe) wyraźnie określały, co może być finansowane. Do krajowych organów należy zapewnienie, że zatwierdzane przez nie programy są zgodne nie tylko z tymi wytycznymi, ale również z ogólnymi celami ustalonymi przez odnośne rozporządzenia. Państwa członkowskie decydują o swoich własnych szczegółowych zasadach administracyjnych, a Komisja sprawdza, czy są one zgodne z odnośnymi rozporządzeniami.

Wykaz kwalifikowalności oraz „model programowania” niekoniecznie pozostają z sobą w sprzeczności. Obydwa elementy współistnieją nawet w przypadku polityki o bardziej sztywnych ramach (na przykład polityka rozwoju obszarów wiejskich).

| 45. | Rozporządzenia przewidują kompleksowy zestaw reguł dla tego środka.
  Fakt, iż przykłady niekwalifikujących się wydatków nadal są stwierdzane przez kontrolerów państw członkowskich i Komisji, wydaje nierozłącznie związany z każdym programem pomocy i nie jest szczególną cechą niniejszego programu. Ponadto Komisja odnotowała kilka przypadków, w których państwa członkowskie interpretowały przepisy prawa UE bardzo szeroko. |
| --- | --- |

45.

Rozporządzenia przewidują kompleksowy zestaw reguł dla tego środka.

Fakt, iż przykłady niekwalifikujących się wydatków nadal są stwierdzane przez kontrolerów państw członkowskich i Komisji, wydaje nierozłącznie związany z każdym programem pomocy i nie jest szczególną cechą niniejszego programu. Ponadto Komisja odnotowała kilka przypadków, w których państwa członkowskie interpretowały przepisy prawa UE bardzo szeroko.

| 46. | Wspólnotowe przepisy prawne ustalają liczbę kontroli na rozsądnym poziomie. Komisja uważa, iż podejmowanie przez niektóre państwa członkowskie większej ilości kontroli nie odzwierciedla niepewności odnośnie do kwalifikowalności i związanego z tym ryzyka. |
| --- | --- |

46.

Wspólnotowe przepisy prawne ustalają liczbę kontroli na rozsądnym poziomie. Komisja uważa, iż podejmowanie przez niektóre państwa członkowskie większej ilości kontroli nie odzwierciedla niepewności odnośnie do kwalifikowalności i związanego z tym ryzyka.

| 47. | Innowacyjne środki mogą, z samej swojej natury, testować granice kwalifikowalności. Jednakże Komisja nie była informowana o jakichkolwiek problemach związanych z włączeniem takich środków do programów operacyjnych. |
| --- | --- |

47.

Innowacyjne środki mogą, z samej swojej natury, testować granice kwalifikowalności. Jednakże Komisja nie była informowana o jakichkolwiek problemach związanych z włączeniem takich środków do programów operacyjnych.

| 48. | Fakt, iż członkowie organizacji producentów muszą współfinansować 50 % kosztów programu stanowi przeciwwagę dla ryzyka podjęcia nieskutecznych działań przez beneficjentów, o ile cele organizacji producentów pokrywają się z celami CMO. Ponadto państwa członkowskie muszą przestrzegać ściśle określonego zestawu zobowiązań, przedstawionego w pkt 18. |
| --- | --- |

48.

Fakt, iż członkowie organizacji producentów muszą współfinansować 50 % kosztów programu stanowi przeciwwagę dla ryzyka podjęcia nieskutecznych działań przez beneficjentów, o ile cele organizacji producentów pokrywają się z celami CMO. Ponadto państwa członkowskie muszą przestrzegać ściśle określonego zestawu zobowiązań, przedstawionego w pkt 18.

| 49. | Ogólnym celem CMO była zawsze poprawa dochodów rolników, nie poprzez wsparcie, lecz poprzez rynek, a tym samym podniesienie ich konkurencyjności. W tym względzie wydaje się sensowne, aby wykorzystywali oni subwencje na pokrywanie kosztów istniejących działań, nawet jeśli może nie wydawać się, aby stanowiło to znaczący postęp w stosunku do początkowej sytuacji pod względem 11 konkretnych celów rozporządzeń. Jednakże wsparcie udzielane w ramach funduszy operacyjnych, z pewnymi wyjątkami, musi być kierowane na udoskonalenia strukturalne, a nie na koszty bieżące.
  Konkretny przykład opakowań pochodzących z recyklingu jest wyraźną ilustracją podejścia Komisji w tym względzie. W 2004 r. Komisja zgłosiła wniosek o zmianę reguł kwalifikowalności ze wspierania kosztów samych opakowań na środowiskowe zarządzanie opakowaniami nadającymi się do powtórnego wykorzystania. Celem było przerwanie nadużyć obserwowanych w niektórych państwach członkowskich i spowodowanie, aby wydatki były lepiej powiązane z udoskonaleniami w zakresie ochrony środowiska. Jak wspomniano w przypisie 13, Komisja dokonała korekty finansowej w 2001 r. |
| --- | --- |

49.

Ogólnym celem CMO była zawsze poprawa dochodów rolników, nie poprzez wsparcie, lecz poprzez rynek, a tym samym podniesienie ich konkurencyjności. W tym względzie wydaje się sensowne, aby wykorzystywali oni subwencje na pokrywanie kosztów istniejących działań, nawet jeśli może nie wydawać się, aby stanowiło to znaczący postęp w stosunku do początkowej sytuacji pod względem 11 konkretnych celów rozporządzeń. Jednakże wsparcie udzielane w ramach funduszy operacyjnych, z pewnymi wyjątkami, musi być kierowane na udoskonalenia strukturalne, a nie na koszty bieżące.

Konkretny przykład opakowań pochodzących z recyklingu jest wyraźną ilustracją podejścia Komisji w tym względzie. W 2004 r. Komisja zgłosiła wniosek o zmianę reguł kwalifikowalności ze wspierania kosztów samych opakowań na środowiskowe zarządzanie opakowaniami nadającymi się do powtórnego wykorzystania. Celem było przerwanie nadużyć obserwowanych w niektórych państwach członkowskich i spowodowanie, aby wydatki były lepiej powiązane z udoskonaleniami w zakresie ochrony środowiska. Jak wspomniano w przypisie 13, Komisja dokonała korekty finansowej w 2001 r.

| 51 i 52. | W ramach przyszłej reformy więcej uwagi mogłoby zostać zwrócone na uczynienie wymogów składania sprawozdań i monitorowania przez państwa członkowskie skuteczniejszymi narzędziami przy dokonywaniu przez nie oceny skuteczności polityki.
  Komisja ujęła w swoim programie oceny zobowiązanie do rozpoczęcia ocen różnorodnych środków rynkowych dotyczących Wspólnej organizacji rynku (CMO) owoców i warzyw. Ocena dotycząca organizacji producentów zostanie rozpoczęta w 2007 r., natomiast końcowe sprawozdanie planowane jest w 2009 r. |
| --- | --- |

51 i 52.

W ramach przyszłej reformy więcej uwagi mogłoby zostać zwrócone na uczynienie wymogów składania sprawozdań i monitorowania przez państwa członkowskie skuteczniejszymi narzędziami przy dokonywaniu przez nie oceny skuteczności polityki.

Komisja ujęła w swoim programie oceny zobowiązanie do rozpoczęcia ocen różnorodnych środków rynkowych dotyczących Wspólnej organizacji rynku (CMO) owoców i warzyw. Ocena dotycząca organizacji producentów zostanie rozpoczęta w 2007 r., natomiast końcowe sprawozdanie planowane jest w 2009 r.

| 54. | Oznacza to, że 71 %, czyli niemal trzy czwarte wybranych działań, wykazało w różnym stopniu postępy w realizacji celów programu. |
| --- | --- |

54.

Oznacza to, że 71 %, czyli niemal trzy czwarte wybranych działań, wykazało w różnym stopniu postępy w realizacji celów programu.

| 57 i 58. | Komisja uważa, iż nawet jeśli jakieś działanie może nie wydawać się skuteczne w osiąganiu znaczącego postępu w realizacji jednego z celów określonych w art. 15 ust. 4 rozporządzenia Rady, pomoc należy uznać za skuteczną w sensie poprawy dochodów producentów poprzez zwiększenie ich konkurencyjności, co jest jednym z ogólnych celów polityki.
  Ponadto w przedmiotowym sektorze szybko rosną normy jakości, tym samym utrzymanie poziomów jakości odpowiadających (rosnącym) normom wymaga postępu. |
| --- | --- |

57 i 58.

Komisja uważa, iż nawet jeśli jakieś działanie może nie wydawać się skuteczne w osiąganiu znaczącego postępu w realizacji jednego z celów określonych w art. 15 ust. 4 rozporządzenia Rady, pomoc należy uznać za skuteczną w sensie poprawy dochodów producentów poprzez zwiększenie ich konkurencyjności, co jest jednym z ogólnych celów polityki.

Ponadto w przedmiotowym sektorze szybko rosną normy jakości, tym samym utrzymanie poziomów jakości odpowiadających (rosnącym) normom wymaga postępu.

| 61. | Decyzja o ujęciu w rozporządzeniu Komisji wykazu kwalifikujących się działań („pozytywnego” wykazu), z dołączonym do niego wykazem niekwalifikujących się działań, zwiększyła pewność prawną zarówno dla administracji państw członkowskich, jak i organizacji producentów. Istnienie wykazów kwalifikowalności nie zwalnia państw członkowskich z ich obowiązku zapewnienia, żeby to, co jest zatwierdzone mogło być zarówno kwalifikujące się, jak i skuteczne, i nie powinno być postrzegane jako poparcie przez Komisję tzw. „subwencyjnego podejścia”. |
| --- | --- |

61.

Decyzja o ujęciu w rozporządzeniu Komisji wykazu kwalifikujących się działań („pozytywnego” wykazu), z dołączonym do niego wykazem niekwalifikujących się działań, zwiększyła pewność prawną zarówno dla administracji państw członkowskich, jak i organizacji producentów. Istnienie wykazów kwalifikowalności nie zwalnia państw członkowskich z ich obowiązku zapewnienia, żeby to, co jest zatwierdzone mogło być zarówno kwalifikujące się, jak i skuteczne, i nie powinno być postrzegane jako poparcie przez Komisję tzw. „subwencyjnego podejścia”.

| 62. | Komisja wprowadziła wykazy kwalifikowalności, które (w zakresie, w jakim było to możliwe) wyraźnie określały, co może być finansowane. Do krajowych organów należy zapewnienie, że zatwierdzane przez nie programy są zgodne nie tylko z tymi wytycznymi, ale również z ogólnymi celami ustalonymi przez rozporządzenia. Państwa członkowskie decydują o swoich własnych szczegółowych zasadach administracyjnych, a Komisja sprawdza, czy są one zgodne z odnośnymi rozporządzeniami.
  Wykaz kwalifikowalności oraz „model programowania” niekoniecznie pozostają z sobą w sprzeczności. Obydwa elementy współistnieją nawet w przypadku polityki o bardziej sztywnych ramach (na przykład polityka rozwoju obszarów wiejskich). |
| --- | --- |

62.

Komisja wprowadziła wykazy kwalifikowalności, które (w zakresie, w jakim było to możliwe) wyraźnie określały, co może być finansowane. Do krajowych organów należy zapewnienie, że zatwierdzane przez nie programy są zgodne nie tylko z tymi wytycznymi, ale również z ogólnymi celami ustalonymi przez rozporządzenia. Państwa członkowskie decydują o swoich własnych szczegółowych zasadach administracyjnych, a Komisja sprawdza, czy są one zgodne z odnośnymi rozporządzeniami.

Wykaz kwalifikowalności oraz „model programowania” niekoniecznie pozostają z sobą w sprzeczności. Obydwa elementy współistnieją nawet w przypadku polityki o bardziej sztywnych ramach (na przykład polityka rozwoju obszarów wiejskich).

| 63. | Komisja uważa, iż nawet jeśli jakieś działanie może nie wydawać się skuteczne w osiąganiu znaczącego postępu w realizacji jednego z celów określonych w art. 15 ust. 4 rozporządzenia Rady, pomoc należy uznać za skuteczną w sensie poprawy dochodów producentów poprzez zwiększenie ich konkurencyjności, co jest jednym z ogólnych celów polityki.
  Zagadnienie lepszego ukierunkowania pomocy zostanie uwzględnione w zbliżającej się reformie CMO. |
| --- | --- |

63.

Komisja uważa, iż nawet jeśli jakieś działanie może nie wydawać się skuteczne w osiąganiu znaczącego postępu w realizacji jednego z celów określonych w art. 15 ust. 4 rozporządzenia Rady, pomoc należy uznać za skuteczną w sensie poprawy dochodów producentów poprzez zwiększenie ich konkurencyjności, co jest jednym z ogólnych celów polityki.

Zagadnienie lepszego ukierunkowania pomocy zostanie uwzględnione w zbliżającej się reformie CMO.

CZĘŚĆ II: POSTĘPY ORGANIZACJI PRODUCENTÓW

| 69. | W ramach przyszłej reformy więcej uwagi mogłoby zostać zwrócone na uczynienie wymogów składania sprawozdań i monitorowania przez państwa członkowskie skuteczniejszymi narzędziami przy dokonywaniu przez nie oceny skuteczności polityki.
  Komisja ujęła w swoim programie oceny zobowiązanie do rozpoczęcia ocen różnorodnych środków rynkowych dotyczących Wspólnej organizacji rynku owoców i warzyw. Ocena dotycząca organizacji producentów zostanie rozpoczęta w 2007 r., przy czym w 2008 r. ma być określona umowa a końcowe sprawozdanie planowane jest w 2009 r. |
| --- | --- |

69.

W ramach przyszłej reformy więcej uwagi mogłoby zostać zwrócone na uczynienie wymogów składania sprawozdań i monitorowania przez państwa członkowskie skuteczniejszymi narzędziami przy dokonywaniu przez nie oceny skuteczności polityki.

Komisja ujęła w swoim programie oceny zobowiązanie do rozpoczęcia ocen różnorodnych środków rynkowych dotyczących Wspólnej organizacji rynku owoców i warzyw. Ocena dotycząca organizacji producentów zostanie rozpoczęta w 2007 r., przy czym w 2008 r. ma być określona umowa a końcowe sprawozdanie planowane jest w 2009 r.

| 71. | Zbieranie danych o programach operacyjnych jest częścią monitorowania realizacji polityki; przebiega ono na podstawie modelu: nakłady a produkcja (ile pieniędzy jest wydawanych (nakłady) i na jaki rodzaj działań (produkcja). Podczas oceny większy nacisk kładzie się na cele i wpływ. |
| --- | --- |

71.

Zbieranie danych o programach operacyjnych jest częścią monitorowania realizacji polityki; przebiega ono na podstawie modelu: nakłady a produkcja (ile pieniędzy jest wydawanych (nakłady) i na jaki rodzaj działań (produkcja). Podczas oceny większy nacisk kładzie się na cele i wpływ.

| 72. | Komisja zgadza się z Trybunałem, że ilość danych zawartych w sprawozdaniach państw członkowskich uzasadnia posiadanie odpowiedniego komputerowego systemu zarządzania. Kontynuuje ona swoje wysiłki w celu poprawy zarządzania danymi i ich rzetelności. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich rozpoczyna w 2006 r. projekt informatyczny, mając na celu wprowadzenie szczegółowej bazy danych od 2007 r. |
| --- | --- |

72.

Komisja zgadza się z Trybunałem, że ilość danych zawartych w sprawozdaniach państw członkowskich uzasadnia posiadanie odpowiedniego komputerowego systemu zarządzania. Kontynuuje ona swoje wysiłki w celu poprawy zarządzania danymi i ich rzetelności. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich rozpoczyna w 2006 r. projekt informatyczny, mając na celu wprowadzenie szczegółowej bazy danych od 2007 r.

| 74. | Istnieją pośrednie wskaźniki, jeśli chodzi o cel, jakim jest poprawienie jakości (rosnąca liczba wskaźników geograficznych i etykiet jakości odnoszących się do produktów w postaci owoców i warzyw), chociaż informacje te nie pokazują wyraźnie postępów poczynionych przez organizacje producentów. |
| --- | --- |

74.

Istnieją pośrednie wskaźniki, jeśli chodzi o cel, jakim jest poprawienie jakości (rosnąca liczba wskaźników geograficznych i etykiet jakości odnoszących się do produktów w postaci owoców i warzyw), chociaż informacje te nie pokazują wyraźnie postępów poczynionych przez organizacje producentów.

| 76. | Ograniczenie wycofań (pod względem ilości i wydatków) wskazuje, że podaż została dostosowana do popytu. Gwałtownemu spadkowi wycofań towarzyszył również niski procent funduszy operacyjnych (tylko 2 %, przy pułapie wynoszącym 30 %) poświęconych na ten cel. |
| --- | --- |

76.

Ograniczenie wycofań (pod względem ilości i wydatków) wskazuje, że podaż została dostosowana do popytu. Gwałtownemu spadkowi wycofań towarzyszył również niski procent funduszy operacyjnych (tylko 2 %, przy pułapie wynoszącym 30 %) poświęconych na ten cel.

| 78. | Komisja podziela obawy Trybunału. Jednak uważa ona, iż obraz jest bardziej złożony. Instrument został użyty w bardzo różny sposób w różnych państwach członkowskich, a wyniki nie są jednakowo negatywne. Należy podkreślić znaczenie innych, bardziej zachęcających danych, w szczególności utworzenie Stowarzyszeń Organizacji Producentów (APO) oraz pojawienie się dużych organizacji producentów w niektórych państwach członkowskich od czasu reformy polityki w 1996 r. (zwłaszcza w BE, NL i IT), z których niektóre są już zdolne do zrównoważenia siły przetargowej dużych detalistów. |
| --- | --- |

78.

Komisja podziela obawy Trybunału. Jednak uważa ona, iż obraz jest bardziej złożony. Instrument został użyty w bardzo różny sposób w różnych państwach członkowskich, a wyniki nie są jednakowo negatywne. Należy podkreślić znaczenie innych, bardziej zachęcających danych, w szczególności utworzenie Stowarzyszeń Organizacji Producentów (APO) oraz pojawienie się dużych organizacji producentów w niektórych państwach członkowskich od czasu reformy polityki w 1996 r. (zwłaszcza w BE, NL i IT), z których niektóre są już zdolne do zrównoważenia siły przetargowej dużych detalistów.

| 79. | Aby rozwiązać problem rzetelności danych, Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich (DG AGRI) rozpoczyna w 2006 r. projekt informatyczny, mając na celu wprowadzenie odpowiedniej bazy danych, poczynając od 2007 r. |
| --- | --- |

79.

Aby rozwiązać problem rzetelności danych, Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich (DG AGRI) rozpoczyna w 2006 r. projekt informatyczny, mając na celu wprowadzenie odpowiedniej bazy danych, poczynając od 2007 r.

| 80. | Komisja jest świadoma tego problemu, który stanowi jedną z głównych spraw, z którymi musi się zająć zbliżająca się reforma CMO. |
| --- | --- |

80.

Komisja jest świadoma tego problemu, który stanowi jedną z głównych spraw, z którymi musi się zająć zbliżająca się reforma CMO.

| 81. | Zagadnienia te będą rozpatrywane w kontekście zbliżającej się oceny. |
| --- | --- |

81.

Zagadnienia te będą rozpatrywane w kontekście zbliżającej się oceny.

| 82. | Ocena dotycząca organizacji producentów jest ujęta w programie oceny DG AGRI na 2007 r., przy czym umowa ma być określona w 2008 r., a końcowe sprawozdanie planowane jest w 2009 r. Uwagi Trybunału zostaną wzięte pod uwagę podczas określania zakresu oceny i pytań związanych z oceną. |
| --- | --- |

82.

Ocena dotycząca organizacji producentów jest ujęta w programie oceny DG AGRI na 2007 r., przy czym umowa ma być określona w 2008 r., a końcowe sprawozdanie planowane jest w 2009 r. Uwagi Trybunału zostaną wzięte pod uwagę podczas określania zakresu oceny i pytań związanych z oceną.

| 83. | Komisja porównała rozwój wartości produkcji wprowadzonej do obrotu (ang. value of marketed production — VMP) organizacji producentów z VMP producentów, którzy nie byli członkami organizacji producentów. W zależności od przyszłej roli organizacji producentów w zbliżającej się reformie, Komisja jest gotowa zbadać, czy można by uzyskać bardziej bezpośrednie informacje o dochodach. Sprawa wymagać będzie omówienia z państwami członkowskimi oraz współpracy z ich strony. |
| --- | --- |

83.

Komisja porównała rozwój wartości produkcji wprowadzonej do obrotu (ang. value of marketed production — VMP) organizacji producentów z VMP producentów, którzy nie byli członkami organizacji producentów. W zależności od przyszłej roli organizacji producentów w zbliżającej się reformie, Komisja jest gotowa zbadać, czy można by uzyskać bardziej bezpośrednie informacje o dochodach. Sprawa wymagać będzie omówienia z państwami członkowskimi oraz współpracy z ich strony.

| 84 i 85. | Wyjątki muszą być uzasadnione za pomocą obiektywnych kryteriów i po zasięgnięciu opinii państw członkowskich. Służby Komisji są systematycznie angażowane w oceny ex ante wniosków państw członkowskich o wyjątki.
  Komisja zażądała od państw członkowskich ujęcia w ich programach rozwoju obszarów wiejskich wyraźnego rozgraniczenia, za pomocą którego środki są różnicowane według charakteru lub według wartości; pozwala to ustalić, czy są one finansowane z programu rozwoju obszarów wiejskich czy z programu operacyjnego. |
| --- | --- |

84 i 85.

Wyjątki muszą być uzasadnione za pomocą obiektywnych kryteriów i po zasięgnięciu opinii państw członkowskich. Służby Komisji są systematycznie angażowane w oceny ex ante wniosków państw członkowskich o wyjątki.

Komisja zażądała od państw członkowskich ujęcia w ich programach rozwoju obszarów wiejskich wyraźnego rozgraniczenia, za pomocą którego środki są różnicowane według charakteru lub według wartości; pozwala to ustalić, czy są one finansowane z programu rozwoju obszarów wiejskich czy z programu operacyjnego.

| 86. | Zgodnie z art. 37 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 rolą programowania rozwoju obszarów wiejskich (ang. rural development — RD) jest udowodnienie, że wniosek o wyjątek nie narusza spójności pomiędzy pierwszym i drugim filarem. Spójność pomiędzy Wspólną organizacją rynku (CMO) owoców i warzyw a rozwojem obszarów wiejskich (RD) będzie rozpatrywana w ramach szerszej oceny wpływu, która jest właśnie przeprowadzana. |
| --- | --- |

86.

Zgodnie z art. 37 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 rolą programowania rozwoju obszarów wiejskich (ang. rural development — RD) jest udowodnienie, że wniosek o wyjątek nie narusza spójności pomiędzy pierwszym i drugim filarem. Spójność pomiędzy Wspólną organizacją rynku (CMO) owoców i warzyw a rozwojem obszarów wiejskich (RD) będzie rozpatrywana w ramach szerszej oceny wpływu, która jest właśnie przeprowadzana.

WNIOSKI

| 87. | W ramach wspólnego systemu zarządzania państwa członkowskie są głównie odpowiedzialne za ocenianie i kontrolowanie skuteczności każdego działania. Komisja regularnie omawia funkcjonowanie danego programu pomocy, w tym zagadnienia związane ze skutecznością, z państwami członkowskimi na posiedzeniach Komitetu Zarządzającego. Ponadto sprawy wymagające wyjaśnienia są poruszane na spotkaniach dwustronnych pomiędzy Komisją i państwami członkowskimi.
  Podczas swoich różnych misji związanych z rozliczaniem kont i kontrolami dokumentacji Komisja zwracała szczególną uwagę na upewnienie się, czy systemy zarządzania i kontroli państw członkowskich dają należytą pewność, że deklarowane wydatki spełniają wymogi regulacyjne. Tam gdzie to stosowne, prowadziło to do ocen zgodności procedur zatwierdzania i monitorowania programów operacyjnych. Niedociągnięcia są dalej monitorowane poprzez proces rozliczania kont i tam, gdzie było to konieczne, prowadzą do korekt finansowych w stosunku do odnośnego państwa członkowskiego. |
| --- | --- |

87.

W ramach wspólnego systemu zarządzania państwa członkowskie są głównie odpowiedzialne za ocenianie i kontrolowanie skuteczności każdego działania. Komisja regularnie omawia funkcjonowanie danego programu pomocy, w tym zagadnienia związane ze skutecznością, z państwami członkowskimi na posiedzeniach Komitetu Zarządzającego. Ponadto sprawy wymagające wyjaśnienia są poruszane na spotkaniach dwustronnych pomiędzy Komisją i państwami członkowskimi.

Podczas swoich różnych misji związanych z rozliczaniem kont i kontrolami dokumentacji Komisja zwracała szczególną uwagę na upewnienie się, czy systemy zarządzania i kontroli państw członkowskich dają należytą pewność, że deklarowane wydatki spełniają wymogi regulacyjne. Tam gdzie to stosowne, prowadziło to do ocen zgodności procedur zatwierdzania i monitorowania programów operacyjnych. Niedociągnięcia są dalej monitorowane poprzez proces rozliczania kont i tam, gdzie było to konieczne, prowadzą do korekt finansowych w stosunku do odnośnego państwa członkowskiego.

| 88. | Komisja uznaje obawy Trybunału. Jednakże pewien postęp w realizacji podobnych celów można było wyraźnie dostrzec albo założyć w ponad 70 % przypadków skontrolowanych przez Trybunał.
  Komisja wprowadziła wykazy kwalifikowalności, które (w zakresie, w jakim było to możliwe) wyraźnie określały, co może być finansowane. Do krajowych organów należy zapewnienie, że zatwierdzane przez nie programy są zgodne nie tylko z tymi wytycznymi, ale również z ogólnymi celami ustalonymi przez rozporządzenia. Państwa członkowskie decydują o swoich własnych szczegółowych zasadach administracyjnych, a Komisja sprawdza, czy są one zgodne z rozporządzeniami, które ustalają ilość kontroli na rozsądnym poziomie. Uwagi Komisji wynikające z jej misji kontrolnych w 2005 r. wskazują kilka przypadków, w których państwa członkowskie interpretowały przepisy prawa UE bardzo szeroko. |
| --- | --- |

88.

Komisja uznaje obawy Trybunału. Jednakże pewien postęp w realizacji podobnych celów można było wyraźnie dostrzec albo założyć w ponad 70 % przypadków skontrolowanych przez Trybunał.

Komisja wprowadziła wykazy kwalifikowalności, które (w zakresie, w jakim było to możliwe) wyraźnie określały, co może być finansowane. Do krajowych organów należy zapewnienie, że zatwierdzane przez nie programy są zgodne nie tylko z tymi wytycznymi, ale również z ogólnymi celami ustalonymi przez rozporządzenia. Państwa członkowskie decydują o swoich własnych szczegółowych zasadach administracyjnych, a Komisja sprawdza, czy są one zgodne z rozporządzeniami, które ustalają ilość kontroli na rozsądnym poziomie. Uwagi Komisji wynikające z jej misji kontrolnych w 2005 r. wskazują kilka przypadków, w których państwa członkowskie interpretowały przepisy prawa UE bardzo szeroko.

| 89. | Komisja z zadowoleniem odnotowuje, że ustalenia Trybunału dały pozytywny globalny obraz postępów poczynionych przez organizacje producentów dzięki wsparciu Wspólnoty. |
| --- | --- |

89.

Komisja z zadowoleniem odnotowuje, że ustalenia Trybunału dały pozytywny globalny obraz postępów poczynionych przez organizacje producentów dzięki wsparciu Wspólnoty.

| 90. | Komisja uważa, iż nawet jeśli jakieś działanie może nie wydawać się skuteczne w osiąganiu znaczącego postępu w realizacji jednego z celów określonych w art. 15 ust. 4 rozporządzenia Rady, pomoc należy uznać za skuteczną w sensie poprawy dochodów producentów poprzez zwiększenie ich konkurencyjności, co jest jednym z ogólnych celów polityki. Jednak zgadza się ona z tym, że pomoc może być bardziej skuteczna, jeżeli będzie lepiej ukierunkowana i zajmie się tym zagadnieniem w przeprowadzanej właśnie ocenie wpływu. |
| --- | --- |

90.

Komisja uważa, iż nawet jeśli jakieś działanie może nie wydawać się skuteczne w osiąganiu znaczącego postępu w realizacji jednego z celów określonych w art. 15 ust. 4 rozporządzenia Rady, pomoc należy uznać za skuteczną w sensie poprawy dochodów producentów poprzez zwiększenie ich konkurencyjności, co jest jednym z ogólnych celów polityki. Jednak zgadza się ona z tym, że pomoc może być bardziej skuteczna, jeżeli będzie lepiej ukierunkowana i zajmie się tym zagadnieniem w przeprowadzanej właśnie ocenie wpływu.

| 91. | Komisja przyznaje, że efekty programów operacyjnych nie mogą być postrzegane jako jedyny czynnik motywujący producentów do realizacji celów ustalonych w rozporządzeniu Rady. Jednakże przyczyniają się one do podejścia bardziej zorientowanego na rynek. Siły rynkowe, szczególnie ostatnio, postawiły producentów pod ogromną presją, prowadząc do poważnych kryzysów w przypadku wiodących unijnych produktów (tj. brzoskwiń, cytrusów, winogron stołowych, pomidorów, pomidorów do przetwórstwa).
  W rezultacie tych kryzysów, w walce o przetrwanie na rynku i przyjmując za priorytet obniżenie kosztów, producenci mogą zwracać mniejszą uwagę na aspekty jakościowe i zaniedbywać sprawy ochrony środowiska. W związku z tym programy operacyjne stanowią ważny czynnik pozwalający skłonić producentów, aby w swoich działaniach w dalszym ciągu zwracali oni baczną uwagę na kwestie jakości i ochrony środowiska. |
| --- | --- |

91.

Komisja przyznaje, że efekty programów operacyjnych nie mogą być postrzegane jako jedyny czynnik motywujący producentów do realizacji celów ustalonych w rozporządzeniu Rady. Jednakże przyczyniają się one do podejścia bardziej zorientowanego na rynek. Siły rynkowe, szczególnie ostatnio, postawiły producentów pod ogromną presją, prowadząc do poważnych kryzysów w przypadku wiodących unijnych produktów (tj. brzoskwiń, cytrusów, winogron stołowych, pomidorów, pomidorów do przetwórstwa).

W rezultacie tych kryzysów, w walce o przetrwanie na rynku i przyjmując za priorytet obniżenie kosztów, producenci mogą zwracać mniejszą uwagę na aspekty jakościowe i zaniedbywać sprawy ochrony środowiska. W związku z tym programy operacyjne stanowią ważny czynnik pozwalający skłonić producentów, aby w swoich działaniach w dalszym ciągu zwracali oni baczną uwagę na kwestie jakości i ochrony środowiska.

| 92. | Komisja jest świadoma braków wskazanych przez Trybunał. Jednak to podejście polityczne, przy uwzględnieniu zwiększonego dostępu do rynku wynikającego z Agendy Rozwoju z Doha oraz zwiększającej się koncentracji strony popytu, jest nadal najlepszym instrumentem służącym do próby osiągnięcia lepiej zrównoważonego łańcucha (od producenta do konsumenta). Jednym z celów zbliżającej się reformy jest zaradzenie niedociągnięciom oraz wzmocnienie dostępnych instrumentów, w szczególności poprzez sprzyjanie połączeniom pomiędzy organizacjami producentów, stowarzyszeniom organizacji producentów, współpracy pomiędzy organizacjami producentów oraz organizacjom producentów o charakterze transgranicznym. |
| --- | --- |

92.

Komisja jest świadoma braków wskazanych przez Trybunał. Jednak to podejście polityczne, przy uwzględnieniu zwiększonego dostępu do rynku wynikającego z Agendy Rozwoju z Doha oraz zwiększającej się koncentracji strony popytu, jest nadal najlepszym instrumentem służącym do próby osiągnięcia lepiej zrównoważonego łańcucha (od producenta do konsumenta). Jednym z celów zbliżającej się reformy jest zaradzenie niedociągnięciom oraz wzmocnienie dostępnych instrumentów, w szczególności poprzez sprzyjanie połączeniom pomiędzy organizacjami producentów, stowarzyszeniom organizacji producentów, współpracy pomiędzy organizacjami producentów oraz organizacjom producentów o charakterze transgranicznym.

| 93. | Komisja uważa, iż dokonane przez jej służby sprawdzenie ex ante wniosków państw członkowskich o wyjątki na podstawie art. 37 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 było wystarczające do upewnienia się o spójności pomiędzy tymi dwoma instrumentami. Powody niezadowalającego uczestnictwa producentów w przedmiotowym programie pomocy zostaną ocenione podczas przyszłych ocen. |
| --- | --- |

93.

Komisja uważa, iż dokonane przez jej służby sprawdzenie ex ante wniosków państw członkowskich o wyjątki na podstawie art. 37 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 było wystarczające do upewnienia się o spójności pomiędzy tymi dwoma instrumentami. Powody niezadowalającego uczestnictwa producentów w przedmiotowym programie pomocy zostaną ocenione podczas przyszłych ocen.

ZALECENIA

| 94. | Podczas zbliżającego się przeglądu CMO (koniec 2006 r.) omawiane zagadnienie zostanie poddane ocenie, jak również podjęte zostaną odpowiednie kroki w celu uproszczenia programu pomocy i zwiększenia jego skuteczności w przyszłości.
  Wyniki oceny mogą prowadzić do dodatkowych inicjatyw legislacyjnych ze strony Komisji, jeżeli te uznane zostaną za pomocne w realizacji celów programu. |
| --- | --- |

94.

Podczas zbliżającego się przeglądu CMO (koniec 2006 r.) omawiane zagadnienie zostanie poddane ocenie, jak również podjęte zostaną odpowiednie kroki w celu uproszczenia programu pomocy i zwiększenia jego skuteczności w przyszłości.

Wyniki oceny mogą prowadzić do dodatkowych inicjatyw legislacyjnych ze strony Komisji, jeżeli te uznane zostaną za pomocne w realizacji celów programu.

| 95. | Komisja przeprowadza ocenę wpływu w ramach przygotowań do wniosku w sprawie reformy CMO, który zostanie przedstawiony w późniejszym czasie w 2006 r. Zgadza się ona w celami wyrażonymi w zaleceniach Trybunału i w ramach oceny wpływu zbada, w jaki sposób można najlepiej je osiągnąć. |
| --- | --- |

95.

Komisja przeprowadza ocenę wpływu w ramach przygotowań do wniosku w sprawie reformy CMO, który zostanie przedstawiony w późniejszym czasie w 2006 r. Zgadza się ona w celami wyrażonymi w zaleceniach Trybunału i w ramach oceny wpływu zbada, w jaki sposób można najlepiej je osiągnąć.

| 96. | Komisja zwiększy swoje możliwości w zakresie gromadzenia danych i opracowywania właściwych wskaźników. Aby rozwiązać problem rzetelności danych, DG AGRI rozpoczyna w 2006 r. projekt informatyczny, mając na celu wprowadzenie odpowiedniej bazy danych, poczynając od 2007 r. |
| --- | --- |

96.

Komisja zwiększy swoje możliwości w zakresie gromadzenia danych i opracowywania właściwych wskaźników. Aby rozwiązać problem rzetelności danych, DG AGRI rozpoczyna w 2006 r. projekt informatyczny, mając na celu wprowadzenie odpowiedniej bazy danych, poczynając od 2007 r.

| 97. | Zakres oceny i pytania związane z oceną zostaną sformułowane podczas przygotowywania specyfikacji przetargowych. Uwagi Trybunału zostaną wzięte pod uwagę. |
| --- | --- |

97.

Zakres oceny i pytania związane z oceną zostaną sformułowane podczas przygotowywania specyfikacji przetargowych. Uwagi Trybunału zostaną wzięte pod uwagę.

| 98. | W przygotowywanym wniosku w sprawie reformy Komisja zajmie się zagadnieniem braku organizacji w głównych państwach członkowskich produkujących owoce i warzywa poprzez bardziej skuteczne zachęcenie do członkostwa w organizacjach producentów. |
| --- | --- |

98.

W przygotowywanym wniosku w sprawie reformy Komisja zajmie się zagadnieniem braku organizacji w głównych państwach członkowskich produkujących owoce i warzywa poprzez bardziej skuteczne zachęcenie do członkostwa w organizacjach producentów.

| 99 i 100. | W sektorze, w którym podaż konfrontowana jest z coraz większą siła negocjacyjną ze strony popytu, koncentracja dostaw jest i będzie ważnym narzędziem dla zapewnienia bardziej zrównoważonego rynku. Zakres oceny i pytania związane z oceną zostaną sformułowane podczas przygotowywania specyfikacji przetargowych. Uwagi Trybunału zostaną wzięte pod uwagę. |
| --- | --- |

99 i 100.

W sektorze, w którym podaż konfrontowana jest z coraz większą siła negocjacyjną ze strony popytu, koncentracja dostaw jest i będzie ważnym narzędziem dla zapewnienia bardziej zrównoważonego rynku. Zakres oceny i pytania związane z oceną zostaną sformułowane podczas przygotowywania specyfikacji przetargowych. Uwagi Trybunału zostaną wzięte pod uwagę.

---