# Publicatieblad C 308/2011

| | ISSN 1977-0995
  doi:10.3000/19770995.C_2011.308.nld |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | C 308 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Mededelingen en bekendmakingen | 54e jaargang20 oktober 2011 |

ISSN 1977-0995

doi:10.3000/19770995.C_2011.308.nld

Publicatieblad

van de Europese Unie

C 308

Uitgave in de Nederlandse taal

Mededelingen en bekendmakingen

54e jaargang20 oktober 2011

---

| Nummer | Inhoud | Bladzijde |
| --- | --- | --- |
| | II   Mededelingen |
| | MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2011/C 308/01 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak COMP/M.6320 — GKN/Getrag Corporation/Getrag All Wheel Drive) (
  1
  ) | 1 |
| 2011/C 308/02 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak COMP/M.6333 — BMW/ING Car Lease) (
  1
  ) | 1 |
| 2011/C 308/03 | Goedkeuring van de steunmaatregelen van de staten krachtens de artikelen 107 en 108 VWEU — Gevallen waartegen de Commissie geen bezwaar maakt (
  2
  ) | 2 |
| 2011/C 308/04 | Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak COMP/M.6255 — Terex/Demag Cranes) (
  1
  ) | 4 |

Nummer

Inhoud

Bladzijde

II   Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2011/C 308/01

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak COMP/M.6320 — GKN/Getrag Corporation/Getrag All Wheel Drive) (
  1
  )

1

1

2011/C 308/02

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak COMP/M.6333 — BMW/ING Car Lease) (
  1
  )

1

1

2011/C 308/03

Goedkeuring van de steunmaatregelen van de staten krachtens de artikelen 107 en 108 VWEU — Gevallen waartegen de Commissie geen bezwaar maakt (
  2
  )

2

2

2011/C 308/04

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie (Zaak COMP/M.6255 — Terex/Demag Cranes) (
  1
  )

1

4

| | IV   Informatie |
| --- | --- |
| | INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE |
| | Europese Commissie |
| 2011/C 308/05 | Wisselkoersen van de euro | 5 |
| 2011/C 308/06 | Mededeling van de Commissie inzake goede praktijken voor procedures op grond van de artikelen 101 en 102 VWEU (
  1
  ) | 6 |
| | INFORMATIE OVER DE EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE |
| | Toezichthoudende Autoriteit van de EVA |
| 2011/C 308/07 | Beknopte informatie van de EVA-staten betreffende overheidssteun die wordt verleend krachtens het in punt 1 j van bijlage XV van de EER-Overeenkomst genoemde besluit (Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (de algemene groepsvrijstellingsverordening)) | 33 |
| 2011/C 308/08 | Beknopte informatie van de EVA-staten betreffende overheidssteun die wordt verleend krachtens het in punt 1 j van bijlage XV van de EER-Overeenkomst genoemde besluit (Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (de algemene groepsvrijstellingsverordening)) | 35 |

IV   Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

2011/C 308/05

Wisselkoersen van de euro

5

2011/C 308/06

Mededeling van de Commissie inzake goede praktijken voor procedures op grond van de artikelen 101 en 102 VWEU (
  1
  )

1

6

INFORMATIE OVER DE EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

2011/C 308/07

Beknopte informatie van de EVA-staten betreffende overheidssteun die wordt verleend krachtens het in punt 1 j van bijlage XV van de EER-Overeenkomst genoemde besluit (Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (de algemene groepsvrijstellingsverordening))

33

2011/C 308/08

Beknopte informatie van de EVA-staten betreffende overheidssteun die wordt verleend krachtens het in punt 1 j van bijlage XV van de EER-Overeenkomst genoemde besluit (Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (de algemene groepsvrijstellingsverordening))

35

| | V   Adviezen |
| --- | --- |
| | BESTUURLIJKE PROCEDURES |
| | Europese Commissie |
| 2011/C 308/09 | Oproep tot het indienen van voorstellen op grond van het werkprogramma Mensen 2012 van het zevende kaderprogramma voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie | 37 |

V   Adviezen

BESTUURLIJKE PROCEDURES

Europese Commissie

2011/C 308/09

Oproep tot het indienen van voorstellen op grond van het werkprogramma Mensen 2012 van het zevende kaderprogramma voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie

37

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst |
| | (2)   Voor de EER relevante tekst, behalve voor de producten die onder bijlage I van het Verdrag vallen |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst

1

(2)   Voor de EER relevante tekst, behalve voor de producten die onder bijlage I van het Verdrag vallen

2

| NL | |
| --- | --- |

NL

---

II Mededelingen

MEDEDELINGEN VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 20.10.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 308/1 |
| --- | --- | --- | --- |

20.10.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 308/1

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak COMP/M.6320 — GKN/Getrag Corporation/Getrag All Wheel Drive)

(Voor de EER relevante tekst)

2011/C 308/01

Op 28 september 2011 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te verklaren. Deze beschikking is gebaseerd op artikel 6, lid 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad. De volledige tekst van de beschikking is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector, |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector,

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/en/index.htm) onder documentnummer 32011M6320. EUR-Lex biedt online-toegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/en/index.htm) onder documentnummer 32011M6320. EUR-Lex biedt online-toegang tot de communautaire wetgeving.

---

| 20.10.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 308/1 |
| --- | --- | --- | --- |

20.10.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 308/1

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak COMP/M.6333 — BMW/ING Car Lease)

(Voor de EER relevante tekst)

2011/C 308/02

Op 23 september 2011 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te verklaren. Deze beschikking is gebaseerd op artikel 6, lid 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad. De volledige tekst van de beschikking is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector, |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector,

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/en/index.htm) onder documentnummer 32011M6333. EUR-Lex biedt online-toegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/en/index.htm) onder documentnummer 32011M6333. EUR-Lex biedt online-toegang tot de communautaire wetgeving.

---

| 20.10.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 308/2 |
| --- | --- | --- | --- |

20.10.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 308/2

---

Goedkeuring van de steunmaatregelen van de staten krachtens de artikelen 107 en 108 VWEU

Gevallen waartegen de Commissie geen bezwaar maakt

(Voor de EER relevante tekst, behalve voor de producten die onder bijlage I van het Verdrag vallen)

2011/C 308/03

| Datum waarop het besluit is genomen | 22.9.2011 |
| --- | --- |
| Referentienummer staatssteun | SA.33025 (11/N) |
| Lidstaat | Italië |
| Regio | Calabria | — |
| Benaming van de steunregeling en/of naam van de begunstigde | Modifica dell'aiuto di Stato N 723/07 «Interventi per il rilascio di garanzie di cui al regime N 391/03» dell'importo massimo garantibile e capitalizzazione del fondo a norma dell'articolo 11 comma 2 della legge regionale 26 febbraio 2010 n. 8. |
| Rechtsgrondslag | Delibera della Giunta Regionale n. 563 del 23 agosto 2010«Aiuto di Stato N 723/07 “Interventi per il rilascio di garanzie di cui al regime N 391/03”. Modifica dell'importo massimo garantibile e capitalizzazione del fondo a norma dell'articolo 11 comma 2 della legge regionale 26 febbraio 2010 n. 8.» |
| Type maatregel | Regeling | — |
| Doelstelling | — |
| Vorm van de steun | Garantie |
| Begrotingsmiddelen | | Totaalbudget: 10 EUR (in miljoen) |

Datum waarop het besluit is genomen

22.9.2011

Referentienummer staatssteun

SA.33025 (11/N)

Lidstaat

Italië

Regio

Calabria

—

Benaming van de steunregeling en/of naam van de begunstigde

Modifica dell'aiuto di Stato N 723/07 «Interventi per il rilascio di garanzie di cui al regime N 391/03» dell'importo massimo garantibile e capitalizzazione del fondo a norma dell'articolo 11 comma 2 della legge regionale 26 febbraio 2010 n. 8.

Rechtsgrondslag

Delibera della Giunta Regionale n. 563 del 23 agosto 2010«Aiuto di Stato N 723/07 “Interventi per il rilascio di garanzie di cui al regime N 391/03”. Modifica dell'importo massimo garantibile e capitalizzazione del fondo a norma dell'articolo 11 comma 2 della legge regionale 26 febbraio 2010 n. 8.»

Type maatregel

Regeling

—

Doelstelling

—

Vorm van de steun

Garantie

Begrotingsmiddelen

Totaalbudget: 10 EUR (in miljoen)

| | Jaarbudget: 10 EUR (in miljoen) |
| --- | --- |

Jaarbudget: 10 EUR (in miljoen)

Maximale steunintensiteit

0 %

Looptijd (periode)

tot 31.12.2015

Economische sectoren

Landbouw, bosbouw en visserij

Naam en adres van de steunverlenende autoriteit

| Regione Calabria |
| --- |
| Dipartimento Agricoltura |
| Via Molè |
| 88100 Catanzaro CZ |
| ITALIA |

Regione Calabria

Dipartimento Agricoltura

Via Molè

88100 Catanzaro CZ

ITALIA

Andere informatie

—

De tekst van de beschikking in de authentieke ta(a)l(en), waaruit de vertrouwelijke gegevens zijn geschrapt, is beschikbaar op site:

http://ec.europa.eu/community_law/state_aids/state_aids_texts_nl.htm

| Datum waarop het besluit is genomen | 22.9.2011 |
| --- | --- |
| Referentienummer staatssteun | SA.33074 (11/N) |
| Lidstaat | Nederland |
| Regio | — |
| Benaming van de steunregeling en/of naam van de begunstigde | Wijziging van de heffingsgrondslag voor levende eenden ter financiering van onderzoek en ontwikkeling en preventieve diergezondheid |
| Rechtsgrondslag | 1. | Wet op de bedrijfsorganisatie (artikel 126), |

Datum waarop het besluit is genomen

22.9.2011

Referentienummer staatssteun

SA.33074 (11/N)

Lidstaat

Nederland

Regio

—

Benaming van de steunregeling en/of naam van de begunstigde

Wijziging van de heffingsgrondslag voor levende eenden ter financiering van onderzoek en ontwikkeling en preventieve diergezondheid

Rechtsgrondslag

1.

Wet op de bedrijfsorganisatie (artikel 126),

| 2. | Instellingsbesluit Pluimvee en Eieren (artikelen 6 en 8), |
| --- | --- |

2.

Instellingsbesluit Pluimvee en Eieren (artikelen 6 en 8),

| 3. | Verordening algemene bepalingen heffingen (PPE) 2005, |
| --- | --- |

3.

Verordening algemene bepalingen heffingen (PPE) 2005,

| 4. | Verordening bestemmingsheffingen pluimveevleessector (PPE) 2010 en |
| --- | --- |

4.

Verordening bestemmingsheffingen pluimveevleessector (PPE) 2010 en

| 5. | Verordening tot wijziging van de verordening bestemmingsheffingen pluimveevleessector (PPE) 2010-I. |
| --- | --- |

5.

Verordening tot wijziging van de verordening bestemmingsheffingen pluimveevleessector (PPE) 2010-I.

Type maatregel

Regeling

—

Doelstelling

Dierziekten, Onderzoek en ontwikkeling

Vorm van de steun

Gesubsidieerde diensten

Begrotingsmiddelen

Totaalbudget: 0,18 EUR (in miljoen)

Maximale steunintensiteit

100 %

Looptijd (periode)

tot 1.7.2017

Economische sectoren

Fokken van pluimvee

Naam en adres van de steunverlenende autoriteit

| Productschap voor Pluimvee en Eieren |
| --- |
| Postbus 460 |
| 2700 AL Zoetermeer |
| NEDERLAND |

Productschap voor Pluimvee en Eieren

Postbus 460

2700 AL Zoetermeer

NEDERLAND

Andere informatie

—

De tekst van de beschikking in de authentieke ta(a)l(en), waaruit de vertrouwelijke gegevens zijn geschrapt, is beschikbaar op site:

http://ec.europa.eu/community_law/state_aids/state_aids_texts_nl.htm

---

| 20.10.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 308/4 |
| --- | --- | --- | --- |

20.10.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 308/4

---

Besluit om geen bezwaar aan te tekenen tegen een aangemelde concentratie

(Zaak COMP/M.6255 — Terex/Demag Cranes)

(Voor de EER relevante tekst)

2011/C 308/04

Op 5 augustus 2011 heeft de Commissie besloten zich niet te verzetten tegen bovenvermelde aangemelde concentratie en deze verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te verklaren. Deze beschikking is gebaseerd op artikel 6, lid 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad. De volledige tekst van de beschikking is slechts beschikbaar in het Engels en zal openbaar worden gemaakt na verwijdering van eventuele bedrijfsgeheimen. De tekst is beschikbaar:

| — | op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector, |
| --- | --- |

—

op de website Concurrentie van de Commissie, afdeling fusies (http://ec.europa.eu/competition/mergers/cases/). Deze website biedt verschillende hulpmiddelen om individuele concentratiebeschikkingen op te zoeken, onder meer op: naam van de onderneming, nummer van de zaak, datum en sector,

| — | in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/en/index.htm) onder documentnummer 32011M6255. EUR-Lex biedt online-toegang tot de communautaire wetgeving. |
| --- | --- |

—

in elektronische vorm op de EUR-Lex-website (http://eur-lex.europa.eu/en/index.htm) onder documentnummer 32011M6255. EUR-Lex biedt online-toegang tot de communautaire wetgeving.

---

IV Informatie

INFORMATIE AFKOMSTIG VAN DE INSTELLINGEN, ORGANEN EN INSTANTIES VAN DE EUROPESE UNIE

Europese Commissie

| 20.10.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 308/5 |
| --- | --- | --- | --- |

20.10.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 308/5

---

Wisselkoersen van de euro (1)

19 oktober 2011

2011/C 308/05

1 euro =

| | Munteenheid | Koers |
| --- | --- | --- |
| USD | US-dollar | 1,3828 |
| JPY | Japanse yen | 106,19 |
| DKK | Deense kroon | 7,4455 |
| GBP | Pond sterling | 0,87495 |
| SEK | Zweedse kroon | 9,1245 |
| CHF | Zwitserse frank | 1,2428 |
| ISK | IJslandse kroon | |
| NOK | Noorse kroon | 7,7350 |
| BGN | Bulgaarse lev | 1,9558 |
| CZK | Tsjechische koruna | 24,873 |
| HUF | Hongaarse forint | 295,80 |
| LTL | Litouwse litas | 3,4528 |
| LVL | Letlandse lat | 0,7055 |
| PLN | Poolse zloty | 4,3351 |
| RON | Roemeense leu | 4,3389 |
| TRY | Turkse lira | 2,5637 |
| AUD | Australische dollar | 1,3402 |
| CAD | Canadese dollar | 1,3981 |
| HKD | Hongkongse dollar | 10,7532 |
| NZD | Nieuw-Zeelandse dollar | 1,7306 |
| SGD | Singaporese dollar | 1,7436 |
| KRW | Zuid-Koreaanse won | 1 566,48 |
| ZAR | Zuid-Afrikaanse rand | 11,0459 |
| CNY | Chinese yuan renminbi | 8,8203 |
| HRK | Kroatische kuna | 7,4650 |
| IDR | Indonesische roepia | 12 167,82 |
| MYR | Maleisische ringgit | 4,2957 |
| PHP | Filipijnse peso | 59,678 |
| RUB | Russische roebel | 42,8700 |
| THB | Thaise baht | 42,438 |
| BRL | Braziliaanse real | 2,4280 |
| MXN | Mexicaanse peso | 18,4878 |
| INR | Indiase roepie | 67,9850 |

Munteenheid

Koers

USD

US-dollar

1,3828

JPY

Japanse yen

106,19

DKK

Deense kroon

7,4455

GBP

Pond sterling

0,87495

SEK

Zweedse kroon

9,1245

CHF

Zwitserse frank

1,2428

ISK

IJslandse kroon

NOK

Noorse kroon

7,7350

BGN

Bulgaarse lev

1,9558

CZK

Tsjechische koruna

24,873

HUF

Hongaarse forint

295,80

LTL

Litouwse litas

3,4528

LVL

Letlandse lat

0,7055

PLN

Poolse zloty

4,3351

RON

Roemeense leu

4,3389

TRY

Turkse lira

2,5637

AUD

Australische dollar

1,3402

CAD

Canadese dollar

1,3981

HKD

Hongkongse dollar

10,7532

NZD

Nieuw-Zeelandse dollar

1,7306

SGD

Singaporese dollar

1,7436

KRW

Zuid-Koreaanse won

1 566,48

ZAR

Zuid-Afrikaanse rand

11,0459

CNY

Chinese yuan renminbi

8,8203

HRK

Kroatische kuna

7,4650

IDR

Indonesische roepia

12 167,82

MYR

Maleisische ringgit

4,2957

PHP

Filipijnse peso

59,678

RUB

Russische roebel

42,8700

THB

Thaise baht

42,438

BRL

Braziliaanse real

2,4280

MXN

Mexicaanse peso

18,4878

INR

Indiase roepie

67,9850

---

(1)  Bron: door de Europese Centrale Bank gepubliceerde referentiekoers.

---

| 20.10.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 308/6 |
| --- | --- | --- | --- |

20.10.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 308/6

---

Mededeling van de Commissie inzake goede praktijken voor procedures op grond van de artikelen 101 en 102 VWEU

(Voor de EER relevante tekst)

2011/C 308/06

INHOUDSTAFEL

| 1. | DOEL EN REIKWIJDTE VAN DE MEDEDELING |
| --- | --- |

1.

| 2. | DE ONDERZOEKFASE |
| --- | --- |

2.

| 2.1. | Opening van een zaak |
| --- | --- |

2.1.

| 2.2. | Eerste beoordeling en toewijzing van zaken |
| --- | --- |

2.2.

| 2.3. | Inleiding van de procedure |
| --- | --- |

2.3.

| 2.4. | Talen |
| --- | --- |

2.4.

| 2.5. | Verzoeken om inlichtingen |
| --- | --- |

2.5.

| 2.5.1. | Toepassingsgebied van de verzoeken om inlichtingen |
| --- | --- |

2.5.1.

| 2.5.2. | Zelfbeschuldiging |
| --- | --- |

2.5.2.

| 2.5.3. | Termijnen |
| --- | --- |

2.5.3.

| 2.5.4. | Vertrouwelijkheid |
| --- | --- |

2.5.4.

| 2.5.5. | Bijeenkomsten en andere contacten met de partijen en belanghebbenden |
| --- | --- |

2.5.5.

| 2.5.6. | Bevoegdheid tot het opnemen van verklaringen (verhoren) |
| --- | --- |

2.5.6.

| 2.6. | Inspecties |
| --- | --- |

2.6.

| 2.7. | Bescherming van de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaten en cliënten („Legal Professional Privilege”) |
| --- | --- |

2.7.

| 2.8. | Uitwisseling van informatie tussen mededingingsautoriteiten |
| --- | --- |

2.8.

| 2.9. | Bijeenkomsten over de stand van zaken („State of Play meetings”) |
| --- | --- |

2.9.

| 2.9.1. | Vorm van de bijeenkomsten over de stand van zaken |
| --- | --- |

2.9.1.

| 2.9.2. | Tijdstip van de bijeenkomsten over de stand van zaken |
| --- | --- |

2.9.2.

| 2.10. | Driehoeksoverleg |
| --- | --- |

2.10.

| 2.11. | Bijeenkomsten met de Commissaris of de Directeur-generaal |
| --- | --- |

2.11.

| 2.12. | Onderzoek van belangrijke documenten |
| --- | --- |

2.12.

| 2.13. | Mogelijke uitkomsten van de onderzoekfase |
| --- | --- |

2.13.

| 3. | PROCEDURES DIE TOT EEN VERBODSBESLUIT LEIDEN |
| --- | --- |

3.

| 3.1. | Recht om te worden gehoord |
| --- | --- |

3.1.

| 3.1.1. | Mededeling van punten van bezwaar |
| --- | --- |

3.1.1.

| 3.1.1.1. | Doel en inhoud van de mededeling van punten van bezwaar |
| --- | --- |

3.1.1.1.

| 3.1.1.2. | Mogelijke oplegging van corrigerende maatregelen en standpunt van de partijen |
| --- | --- |

3.1.1.2.

| 3.1.1.3. | Mogelijke oplegging van geldboeten en standpunt van de partijen |
| --- | --- |

3.1.1.3.

| 3.1.1.4. | Transparantie |
| --- | --- |

3.1.1.4.

| 3.1.2. | Toegang tot het dossier |
| --- | --- |

3.1.2.

| 3.1.3. | Procedures om de uitwisseling van vertrouwelijke informatie tussen partijen bij de procedure te vergemakkelijken |
| --- | --- |

3.1.3.

| 3.1.4. | Schriftelijk antwoord op de mededeling van punten van bezwaar |
| --- | --- |

3.1.4.

| 3.1.5. | Rechten van klagers en belanghebbenden |
| --- | --- |

3.1.5.

| 3.1.6. | Hoorzitting |
| --- | --- |

3.1.6.

| 3.1.7. | Aanvullende mededeling van punten van bezwaar en letter of facts |
| --- | --- |

3.1.7.

| 3.2. | Mogelijke uitkomsten van deze fase |
| --- | --- |

3.2.

| 4. | TOEZEGGINGSBESLUITEN |
| --- | --- |

4.

| 4.1. | Opstarten van toezeggingsbesprekingen |
| --- | --- |

4.1.

| 4.2. | Voorlopige beoordeling |
| --- | --- |

4.2.

| 4.3. | Indiening van de toezeggingen |
| --- | --- |

4.3.

| 4.4. | De „markttoets” en de daaropvolgende besprekingen met de partijen |
| --- | --- |

4.4.

| 5. | PROCEDURE VOOR DE AFWIJZING VAN KLACHTEN |
| --- | --- |

5.

| 5.1. | Gronden voor afwijzing |
| --- | --- |

5.1.

| 5.2. | Procedure |
| --- | --- |

5.2.

| 6. | BEPERKINGEN VAN HET GEBRUIK VAN INFORMATIE |
| --- | --- |

6.

| 7. | GOEDKEURING, KENNISGEVING EN PUBLICATIE VAN BESLUITEN |
| --- | --- |

7.

| 8. | TOEKOMSTIGE HERZIENING |
| --- | --- |

8.

BIJLAGE 1

1.   DOEL EN REIKWIJDTE VAN DE MEDEDELING

| 1. | Met deze mededeling wordt voornamelijk beoogd praktisch advies te geven over procedures bij de Europese Commissie (hierna „Commissie”) op grond van de artikelen 101 en 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie („VWEU”) (1), die geregeld zijn bij Verordening (EG) nr. 1/2003 (2), de daarbijhorende uitvoeringsverordening (3) en de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie. De bedoeling is het onderzoeksproces (4) van de Commissie beter bekend te maken zodat dit efficiënter kan verlopen en doorzichtiger en beter voorspelbaar wordt. In de mededeling worden de belangrijkste procedures (5) op het gebied van vermeende inbreuken op de artikelen 101 en 102 VWEU beschreven. |
| --- | --- |

1.

Met deze mededeling wordt voornamelijk beoogd praktisch advies te geven over procedures bij de Europese Commissie (hierna „Commissie”) op grond van de artikelen 101 en 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie („VWEU”) (1), die geregeld zijn bij Verordening (EG) nr. 1/2003 (2), de daarbijhorende uitvoeringsverordening (3) en de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie. De bedoeling is het onderzoeksproces (4) van de Commissie beter bekend te maken zodat dit efficiënter kan verlopen en doorzichtiger en beter voorspelbaar wordt. In de mededeling worden de belangrijkste procedures (5) op het gebied van vermeende inbreuken op de artikelen 101 en 102 VWEU beschreven.

| 2. | De op grond van artikel 106 VWEU in samenhang met de artikelen 101/102 VWEU ingeleide inbreukprocedures tegen lidstaten vallen niet onder deze mededeling, evenmin als procedures overeenkomstig de concentratieverordening (6) of staatssteunprocedures (7). |
| --- | --- |

2.

De op grond van artikel 106 VWEU in samenhang met de artikelen 101/102 VWEU ingeleide inbreukprocedures tegen lidstaten vallen niet onder deze mededeling, evenmin als procedures overeenkomstig de concentratieverordening (6) of staatssteunprocedures (7).

| 3. | De procedures betreffende de toepassing van de artikelen 101 en 102 VWEU (hierna over het algemeen „procedures” genoemd) worden voornamelijk geregeld bij Verordening (EG) nr. 1/2003 en de uitvoeringsverordening. De mededelingen van de Commissie betreffende de toegang tot het dossier (8), de behandeling van klachten (9), en het mandaat van de raadadviseur-auditeur (10) zijn ook relevant voor het verloop van de procedures. Wat het verstrekken van verslagen van economische deskundigen en het indienen van kwantitatieve gegevens betreft, wordt verwezen naar de Best Practices on the submission of economic evidence
   (11). Deze mededeling is derhalve geen uitputtende opsomming van alle regels die betrekking hebben op procedures bij de Commissie. Zij moet dus in samenhang worden gelezen met andere instrumenten en de relevante jurisprudentie. |
| --- | --- |

3.

De procedures betreffende de toepassing van de artikelen 101 en 102 VWEU (hierna over het algemeen „procedures” genoemd) worden voornamelijk geregeld bij Verordening (EG) nr. 1/2003 en de uitvoeringsverordening. De mededelingen van de Commissie betreffende de toegang tot het dossier (8), de behandeling van klachten (9), en het mandaat van de raadadviseur-auditeur (10) zijn ook relevant voor het verloop van de procedures. Wat het verstrekken van verslagen van economische deskundigen en het indienen van kwantitatieve gegevens betreft, wordt verwezen naar de Best Practices on the submission of economic evidence
   (11). Deze mededeling is derhalve geen uitputtende opsomming van alle regels die betrekking hebben op procedures bij de Commissie. Zij moet dus in samenhang worden gelezen met andere instrumenten en de relevante jurisprudentie.

| 4. | Het onderzoek van kartels als omschreven in de clementiemededeling (12) kan ook onderworpen zijn aan de specifieke clementie- en schikkingsprocedures (13). Deze specifieke procedures worden in deze mededeling niet behandeld. Bovendien gelden wegens de speciale aard van kartelprocedures in bepaalde omstandigheden specifieke bepalingen, om te vermijden dat eventuele clementieverzoeken (14) of schikkingsgesprekken (15) in het gedrang komen. Op deze specifieke bepalingen wordt gewezen voor zover zij van toepassing zijn. |
| --- | --- |

4.

Het onderzoek van kartels als omschreven in de clementiemededeling (12) kan ook onderworpen zijn aan de specifieke clementie- en schikkingsprocedures (13). Deze specifieke procedures worden in deze mededeling niet behandeld. Bovendien gelden wegens de speciale aard van kartelprocedures in bepaalde omstandigheden specifieke bepalingen, om te vermijden dat eventuele clementieverzoeken (14) of schikkingsgesprekken (15) in het gedrang komen. Op deze specifieke bepalingen wordt gewezen voor zover zij van toepassing zijn.

| 5. | Deze mededeling is als volgt gestructureerd: in deel 2 wordt de tijdens de onderzoekfase gevolgde procedure uiteengezet. Dit deel is relevant voor elk onderzoek, ongeacht of dit leidt tot een verbodsbesluit (artikel 7 van Verordening (EG) nr. 1/2003), een besluit waarbij toezeggingen verbindend worden verklaard (artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003) of een besluit tot afwijzing van klachten (artikel 7 van de uitvoeringsverordening). Deel 3 bevat een beschrijving van de belangrijkste procedurestappen en de rechten van de verdediging in het kader van procedures die leiden tot een verbodsbesluit. In deel 4 worden de specifieke kenmerken uiteengezet van de procedure waarbij toezeggingen verbindend worden verklaard. Deel 5 betreft de afwijzing van klachten. De resterende delen betreffen aspecten van algemene toepassing: in deel 6 worden de beperkingen van het gebruik van informatie uiteengezet, deel 7 behandelt de goedkeuring, kennisgeving en publicatie van besluiten en deel 8 de toekomstige herziening. |
| --- | --- |

5.

Deze mededeling is als volgt gestructureerd: in deel 2 wordt de tijdens de onderzoekfase gevolgde procedure uiteengezet. Dit deel is relevant voor elk onderzoek, ongeacht of dit leidt tot een verbodsbesluit (artikel 7 van Verordening (EG) nr. 1/2003), een besluit waarbij toezeggingen verbindend worden verklaard (artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003) of een besluit tot afwijzing van klachten (artikel 7 van de uitvoeringsverordening). Deel 3 bevat een beschrijving van de belangrijkste procedurestappen en de rechten van de verdediging in het kader van procedures die leiden tot een verbodsbesluit. In deel 4 worden de specifieke kenmerken uiteengezet van de procedure waarbij toezeggingen verbindend worden verklaard. Deel 5 betreft de afwijzing van klachten. De resterende delen betreffen aspecten van algemene toepassing: in deel 6 worden de beperkingen van het gebruik van informatie uiteengezet, deel 7 behandelt de goedkeuring, kennisgeving en publicatie van besluiten en deel 8 de toekomstige herziening.

| 6. | Deze mededeling is onder meer gebaseerd op de ervaring die de Commissie tot dusver heeft opgedaan bij de toepassing van Verordening (EG) nr. 1/2003 en de uitvoeringsverordening. Zij geeft het standpunt van de Commissie op het tijdstip van publicatie weer en zal vanaf de datum van publicatie worden toegepast voor in behandeling genomen (16) en voor toekomstige zaken. In individuele gevallen kan evenwel afgeweken worden van deze mededeling wanneer dit wegens de specifieke kenmerken van een zaak nodig is. |
| --- | --- |

6.

Deze mededeling is onder meer gebaseerd op de ervaring die de Commissie tot dusver heeft opgedaan bij de toepassing van Verordening (EG) nr. 1/2003 en de uitvoeringsverordening. Zij geeft het standpunt van de Commissie op het tijdstip van publicatie weer en zal vanaf de datum van publicatie worden toegepast voor in behandeling genomen (16) en voor toekomstige zaken. In individuele gevallen kan evenwel afgeweken worden van deze mededeling wanneer dit wegens de specifieke kenmerken van een zaak nodig is.

| 7. | Met deze mededeling worden geen nieuwe rechten of verplichtingen gecreëerd, noch worden de rechten of verplichtingen gewijzigd die voortvloeien uit het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie („VWEU”), Verordening (EG) nr. 1/2003, de uitvoeringsverordening en de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie. |
| --- | --- |

7.

Met deze mededeling worden geen nieuwe rechten of verplichtingen gecreëerd, noch worden de rechten of verplichtingen gewijzigd die voortvloeien uit het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie („VWEU”), Verordening (EG) nr. 1/2003, de uitvoeringsverordening en de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie.

| 8. | De Commissie verzoekt zoveel mogelijk gebruik te maken van elektronische informatie (e-mails of digitale dragers) voor alle zaakgerelateerde correspondentie. |
| --- | --- |

8.

De Commissie verzoekt zoveel mogelijk gebruik te maken van elektronische informatie (e-mails of digitale dragers) voor alle zaakgerelateerde correspondentie.

2.   DE ONDERZOEKFASE

2.1.   Opening van een zaak

| 9. | Een onderzoek betreffende een vermeende inbreuk op artikel 101 of 102 VWEU kan gebaseerd zijn op een klacht van ondernemingen, van andere natuurlijke of rechtspersonen of zelfs van lidstaten. |
| --- | --- |

9.

Een onderzoek betreffende een vermeende inbreuk op artikel 101 of 102 VWEU kan gebaseerd zijn op een klacht van ondernemingen, van andere natuurlijke of rechtspersonen of zelfs van lidstaten.

| 10. | De door burgers en ondernemingen verstrekte informatie is belangrijk om een onderzoek van de Commissie in gang te zetten. De Commissie moedigt burgers en ondernemingen aan om haar (17) op de hoogte te stellen van vermoedelijke inbreuken op de mededingingsregels. Dit kan door een formele klacht (18) in te dienen of eenvoudigweg marktinformatie aan de Commissie te verstrekken. Eenieder die een rechtmatig belang als klager kan aantonen en een klacht conform formulier C indient (19), krijgt bepaalde procedurele rechten. In de uitvoeringsverordening en de mededeling betreffende de behandeling van klachten is de te volgen procedure meer in detail beschreven. Andere natuurlijke of rechtspersonen dan klagers die een voldoende belang om te worden gehoord aantonen en door de raadadviseur-auditeur worden toegelaten tot de procedure, krijgen overeenkomstig artikel 13 van de uitvoeringsverordening ook bepaalde procedurele rechten. |
| --- | --- |

10.

De door burgers en ondernemingen verstrekte informatie is belangrijk om een onderzoek van de Commissie in gang te zetten. De Commissie moedigt burgers en ondernemingen aan om haar (17) op de hoogte te stellen van vermoedelijke inbreuken op de mededingingsregels. Dit kan door een formele klacht (18) in te dienen of eenvoudigweg marktinformatie aan de Commissie te verstrekken. Eenieder die een rechtmatig belang als klager kan aantonen en een klacht conform formulier C indient (19), krijgt bepaalde procedurele rechten. In de uitvoeringsverordening en de mededeling betreffende de behandeling van klachten is de te volgen procedure meer in detail beschreven. Andere natuurlijke of rechtspersonen dan klagers die een voldoende belang om te worden gehoord aantonen en door de raadadviseur-auditeur worden toegelaten tot de procedure, krijgen overeenkomstig artikel 13 van de uitvoeringsverordening ook bepaalde procedurele rechten.

| 11. | De Commissie kan zaken ook ambtshalve (ex officio) openen. Zij kan dit doen wanneer bepaalde feiten onder haar aandacht zijn gebracht, of naar aanleiding van informatie die zij heeft verzameld in het kader van sectorale onderzoeken, informele bijeenkomsten met de bedrijfstak, het toezicht op de markten of op basis van informatie die uitgewisseld wordt met het European Competition Network („ECN”) of met de mededingingsautoriteiten van derde landen. Kartelzaken kunnen ook worden ingeleid op basis van een clementieverzoek door één van de karteldeelnemers. |
| --- | --- |

11.

De Commissie kan zaken ook ambtshalve (ex officio) openen. Zij kan dit doen wanneer bepaalde feiten onder haar aandacht zijn gebracht, of naar aanleiding van informatie die zij heeft verzameld in het kader van sectorale onderzoeken, informele bijeenkomsten met de bedrijfstak, het toezicht op de markten of op basis van informatie die uitgewisseld wordt met het European Competition Network („ECN”) of met de mededingingsautoriteiten van derde landen. Kartelzaken kunnen ook worden ingeleid op basis van een clementieverzoek door één van de karteldeelnemers.

2.2.   Eerste beoordeling en toewijzing van zaken

| 12. | Alle zaken zijn onderworpen aan een eerste beoordelingsfase, ongeacht de manier waarop zij ontstaan zijn. Tijdens deze fase onderzoekt de Commissie of de zaak verder moet worden onderzocht (20) en, indien dit het geval is, stelt zij voorlopig haar belangrijkste aandachtspunten vast, voornamelijk wat betreft de partijen, de markten en de te onderzoeken gedragingen. Tijdens deze fase kan de Commissie gebruik maken van onderzoeksmaatregelen zoals verzoeken om inlichtingen overeenkomstig artikel 18, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1/2003. |
| --- | --- |

12.

Alle zaken zijn onderworpen aan een eerste beoordelingsfase, ongeacht de manier waarop zij ontstaan zijn. Tijdens deze fase onderzoekt de Commissie of de zaak verder moet worden onderzocht (20) en, indien dit het geval is, stelt zij voorlopig haar belangrijkste aandachtspunten vast, voornamelijk wat betreft de partijen, de markten en de te onderzoeken gedragingen. Tijdens deze fase kan de Commissie gebruik maken van onderzoeksmaatregelen zoals verzoeken om inlichtingen overeenkomstig artikel 18, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1/2003.

| 13. | In de praktijk zal tijdens de voorlopige beoordelingsfase een aantal zaken in een zeer vroeg stadium terzijde worden gelegd omdat zij volgens de Commissie niet nader moeten worden onderzocht. De Commissie spitst haar handhavingsmiddelen toe op de gevallen waarin zij denkt een inbreuk te kunnen vaststellen, in het bijzonder daar waar de gevolgen voor de werking van de mededinging op de interne markt en het risico van benadeling van de consumenten het grootste zijn, alsmede op gevallen die waarschijnlijk tot de vaststelling van een EU-mededingingsbeleid zullen bijdragen en/of voor een coherente toepassing van de artikelen 101 en/of 102 VWEU (21) zorgen. |
| --- | --- |

13.

In de praktijk zal tijdens de voorlopige beoordelingsfase een aantal zaken in een zeer vroeg stadium terzijde worden gelegd omdat zij volgens de Commissie niet nader moeten worden onderzocht. De Commissie spitst haar handhavingsmiddelen toe op de gevallen waarin zij denkt een inbreuk te kunnen vaststellen, in het bijzonder daar waar de gevolgen voor de werking van de mededinging op de interne markt en het risico van benadeling van de consumenten het grootste zijn, alsmede op gevallen die waarschijnlijk tot de vaststelling van een EU-mededingingsbeleid zullen bijdragen en/of voor een coherente toepassing van de artikelen 101 en/of 102 VWEU (21) zorgen.

| 14. | In de voorlopige beoordelingsfase wordt ook, in een vroeg stadium, de toewijzing van zaken binnen het ECN geregeld. Bij Verordening (EG) nr. 1/2003 werd de mogelijkheid ingevoerd om zaken door te verwijzen naar andere netwerkleden indien zij geschikt zijn om de zaak te behandelen. De Commissie kan dus een zaak aan een nationale mededingingsautoriteit doorverwijzen en vice versa (22). |
| --- | --- |

14.

In de voorlopige beoordelingsfase wordt ook, in een vroeg stadium, de toewijzing van zaken binnen het ECN geregeld. Bij Verordening (EG) nr. 1/2003 werd de mogelijkheid ingevoerd om zaken door te verwijzen naar andere netwerkleden indien zij geschikt zijn om de zaak te behandelen. De Commissie kan dus een zaak aan een nationale mededingingsautoriteit doorverwijzen en vice versa (22).

| 15. | In het kader van de eerste onderzoeksmaatregel worden de adressaten van deze maatregel (in de regel een verzoek om inlichtingen (23) of een inspectie) in kennis gesteld van het feit dat zij aan een voorlopig onderzoek worden onderworpen en van het voorwerp en het doel van dit onderzoek. In het geval van verzoeken om inlichtingen worden zij er voorts op gewezen dat, indien wordt bewezen dat de onderzochte gedragingen hebben plaatsgevonden, er sprake kan zijn van een inbreuk op de artikelen 101 en/of 102 VWEU. De partijen (24) kunnen, nadat zij een verzoek om inlichtingen hebben ontvangen of aan een inspectie zijn onderworpen, zich op gelijk welk moment tot het Directoraat-generaal Concurrentie wenden om de stand van zaken van het onderzoek te kennen, ook vóór de inleiding van de procedure. Indien een onderneming meent dat zij door het Directoraat-generaal Concurrentie niet naar behoren werd ingelicht over haar procedurele positie, kan zij de zaak voor meer verduidelijking verwijzen naar de raadadviseur-auditeur, nadat de kwestie bij het Directoraat-generaal Concurrentie werd aangekaart (25). De raadadviseur-auditeur zal een besluit nemen waarbij het Directoraat-generaal Concurrentie de onderneming of ondernemingsvereniging die daarom gevraagd heeft, zal inlichten over hun procedurele positie. Dit besluit wordt aan de onderneming of ondernemingsverenigingen die het verzoek heeft/hebben gedaan, meegedeeld. Indien de Commissie op een bepaald tijdstip tijdens de voorlopige beoordelingsfase besluit de zaak niet verder te onderzoeken (en dus geen procedure in te leiden) zal zij de partij die aan een voorlopig onderzoek werd onderworpen, daarvan zelf in kennis stellen. |
| --- | --- |

15.

In het kader van de eerste onderzoeksmaatregel worden de adressaten van deze maatregel (in de regel een verzoek om inlichtingen (23) of een inspectie) in kennis gesteld van het feit dat zij aan een voorlopig onderzoek worden onderworpen en van het voorwerp en het doel van dit onderzoek. In het geval van verzoeken om inlichtingen worden zij er voorts op gewezen dat, indien wordt bewezen dat de onderzochte gedragingen hebben plaatsgevonden, er sprake kan zijn van een inbreuk op de artikelen 101 en/of 102 VWEU. De partijen (24) kunnen, nadat zij een verzoek om inlichtingen hebben ontvangen of aan een inspectie zijn onderworpen, zich op gelijk welk moment tot het Directoraat-generaal Concurrentie wenden om de stand van zaken van het onderzoek te kennen, ook vóór de inleiding van de procedure. Indien een onderneming meent dat zij door het Directoraat-generaal Concurrentie niet naar behoren werd ingelicht over haar procedurele positie, kan zij de zaak voor meer verduidelijking verwijzen naar de raadadviseur-auditeur, nadat de kwestie bij het Directoraat-generaal Concurrentie werd aangekaart (25). De raadadviseur-auditeur zal een besluit nemen waarbij het Directoraat-generaal Concurrentie de onderneming of ondernemingsvereniging die daarom gevraagd heeft, zal inlichten over hun procedurele positie. Dit besluit wordt aan de onderneming of ondernemingsverenigingen die het verzoek heeft/hebben gedaan, meegedeeld. Indien de Commissie op een bepaald tijdstip tijdens de voorlopige beoordelingsfase besluit de zaak niet verder te onderzoeken (en dus geen procedure in te leiden) zal zij de partij die aan een voorlopig onderzoek werd onderworpen, daarvan zelf in kennis stellen.

| 16. | In op een klacht gebaseerde zaken zal de Commissie trachten klagers binnen vier maanden na de ontvangst van de klacht in kennis te stellen van het gevolg dat zij voornemens is hieraan te geven (26). Deze termijn is indicatief en zal afhangen van de omstandigheden van het individuele geval en van het feit of het Directoraat-generaal Concurrentie voldoende informatie van de klager of derde partijen heeft ontvangen — in het bijzonder in antwoord op haar verzoek om inlichtingen — om te kunnen beslissen of zij de zaak al dan niet nader zal onderzoeken. |
| --- | --- |

16.

In op een klacht gebaseerde zaken zal de Commissie trachten klagers binnen vier maanden na de ontvangst van de klacht in kennis te stellen van het gevolg dat zij voornemens is hieraan te geven (26). Deze termijn is indicatief en zal afhangen van de omstandigheden van het individuele geval en van het feit of het Directoraat-generaal Concurrentie voldoende informatie van de klager of derde partijen heeft ontvangen — in het bijzonder in antwoord op haar verzoek om inlichtingen — om te kunnen beslissen of zij de zaak al dan niet nader zal onderzoeken.

2.3.   Inleiding van de procedure

| 17. | Wanneer de Commissie uit de voorlopige beoordeling concludeert dat de zaak nader dient te worden onderzocht en de reikwijdte van het onderzoek voldoende is afgebakend, zal zij een procedure (27) overeenkomstig artikel 11, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1/2003 inleiden. |
| --- | --- |

17.

Wanneer de Commissie uit de voorlopige beoordeling concludeert dat de zaak nader dient te worden onderzocht en de reikwijdte van het onderzoek voldoende is afgebakend, zal zij een procedure (27) overeenkomstig artikel 11, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1/2003 inleiden.

| 18. | Door de inleiding van de procedure wordt vastgelegd aan wie de zaak binnen het ECN (28) wordt toegewezen, ook ten aanzien van de partijen en de klager. Daarmee verbindt de Commissie zich er tevens toe de zaak nader te onderzoeken. De Commissie zal middelen voor de zaak uittrekken en deze zo snel mogelijk proberen te behandelen. |
| --- | --- |

18.

Door de inleiding van de procedure wordt vastgelegd aan wie de zaak binnen het ECN (28) wordt toegewezen, ook ten aanzien van de partijen en de klager. Daarmee verbindt de Commissie zich er tevens toe de zaak nader te onderzoeken. De Commissie zal middelen voor de zaak uittrekken en deze zo snel mogelijk proberen te behandelen.

| 19. | In het besluit tot inleiding van de procedure worden de aan de procedure onderworpen partijen genoemd en wordt de reikwijdte van het onderzoek kort beschreven. In het bijzonder wordt het gedrag beschreven dat de vermeende inbreuk op de artikelen 101 en/of 102 VWEU vormt en dat zal worden onderzocht, en in de regel worden het grondgebied en de sector(en) waarin dat gedrag plaatsvindt, aangegeven. |
| --- | --- |

19.

In het besluit tot inleiding van de procedure worden de aan de procedure onderworpen partijen genoemd en wordt de reikwijdte van het onderzoek kort beschreven. In het bijzonder wordt het gedrag beschreven dat de vermeende inbreuk op de artikelen 101 en/of 102 VWEU vormt en dat zal worden onderzocht, en in de regel worden het grondgebied en de sector(en) waarin dat gedrag plaatsvindt, aangegeven.

| 20. | Volgens artikel 2 van de uitvoeringsverordening kan de Commissie de inleiding van de procedure bekendmaken. In de praktijk zal de Commissie de inleiding van de procedure bekendmaken op de website van het Directoraat-generaal Concurrentie en een persbericht publiceren, tenzij deze bekendmaking het onderzoek schade zou berokkenen. |
| --- | --- |

20.

Volgens artikel 2 van de uitvoeringsverordening kan de Commissie de inleiding van de procedure bekendmaken. In de praktijk zal de Commissie de inleiding van de procedure bekendmaken op de website van het Directoraat-generaal Concurrentie en een persbericht publiceren, tenzij deze bekendmaking het onderzoek schade zou berokkenen.

| 21. | De aan het onderzoek onderworpen partijen worden mondeling of schriftelijk in kennis gesteld van de inleiding van de procedure. Dit gebeurt tijdig voordat de inleiding van de procedure wordt bekendgemaakt, zodat zij hun eigen mededelingen kunnen voorbereiden (met name ten aanzien van aandeelhouders, de financiële instellingen en de pers). |
| --- | --- |

21.

De aan het onderzoek onderworpen partijen worden mondeling of schriftelijk in kennis gesteld van de inleiding van de procedure. Dit gebeurt tijdig voordat de inleiding van de procedure wordt bekendgemaakt, zodat zij hun eigen mededelingen kunnen voorbereiden (met name ten aanzien van aandeelhouders, de financiële instellingen en de pers).

| 22. | Er zij op gewezen dat met de inleiding van de procedure geenszins wordt vooruitgelopen op de vraag of er sprake is van een inbreuk. Het betekent alleen dat de Commissie de zaak diepgaander zal onderzoeken. Deze belangrijke verduidelijking zal in het besluit tot inleiding van de procedure (waarvan de partijen in kennis worden gesteld), alsook in alle mededelingen aan het publiek betreffende de inleiding van de procedure worden vermeld. |
| --- | --- |

22.

Er zij op gewezen dat met de inleiding van de procedure geenszins wordt vooruitgelopen op de vraag of er sprake is van een inbreuk. Het betekent alleen dat de Commissie de zaak diepgaander zal onderzoeken. Deze belangrijke verduidelijking zal in het besluit tot inleiding van de procedure (waarvan de partijen in kennis worden gesteld), alsook in alle mededelingen aan het publiek betreffende de inleiding van de procedure worden vermeld.

| 23. | Ook na de inleiding van de procedure behoudt de Commissie het recht om de reikwijdte van het onderzoek en/of het aantal adressaten op een later tijdstip uit te breiden. In het geval van een uitbreiding van de rijkweidte van het onderzoek gelden de bepalingen van punten 20 en 21. |
| --- | --- |

23.

Ook na de inleiding van de procedure behoudt de Commissie het recht om de reikwijdte van het onderzoek en/of het aantal adressaten op een later tijdstip uit te breiden. In het geval van een uitbreiding van de rijkweidte van het onderzoek gelden de bepalingen van punten 20 en 21.

| 24. | In kartelzaken valt de inleiding van de procedure in de regel samen met de goedkeuring van de mededeling van punten van bezwaar (zie punt 4 hierboven), hoewel deze ook vroeger kan plaatsvinden. |
| --- | --- |

24.

In kartelzaken valt de inleiding van de procedure in de regel samen met de goedkeuring van de mededeling van punten van bezwaar (zie punt 4 hierboven), hoewel deze ook vroeger kan plaatsvinden.

2.4.   Talen

| 25. | Volgens artikel 3 van Verordening nr. 1 (29) zullen de stukken die de Commissie aan een in de Europese Unie gebaseerde onderneming zendt, in de taal van de lidstaat waarin de onderneming gebaseerd is, worden gesteld. |
| --- | --- |

25.

Volgens artikel 3 van Verordening nr. 1 (29) zullen de stukken die de Commissie aan een in de Europese Unie gebaseerde onderneming zendt, in de taal van de lidstaat waarin de onderneming gebaseerd is, worden gesteld.

| 26. | Overeenkomstig artikel 2 van diezelfde verordening kunnen de stukken die door een onderneming aan de Commissie worden gezonden, naar keuze van de afzender worden gesteld in een van de officiële talen van de Europese Unie. Het antwoord en de daaropvolgende correspondentie worden in dezelfde taal gesteld. |
| --- | --- |

26.

Overeenkomstig artikel 2 van diezelfde verordening kunnen de stukken die door een onderneming aan de Commissie worden gezonden, naar keuze van de afzender worden gesteld in een van de officiële talen van de Europese Unie. Het antwoord en de daaropvolgende correspondentie worden in dezelfde taal gesteld.

| 27. | Om te vermijden dat vertragingen ontstaan wegens de vertaling, kunnen de adressaten afzien van hun recht om de tekst te ontvangen in de taal waarop zij op basis van bovenstaande regel recht hebben, en voor een andere taal kiezen. Naar behoren goedgekeurde afstandsverklaringen kunnen voor bepaalde specifieke documenten en/of voor de gehele procedure gegeven worden. |
| --- | --- |

27.

Om te vermijden dat vertragingen ontstaan wegens de vertaling, kunnen de adressaten afzien van hun recht om de tekst te ontvangen in de taal waarop zij op basis van bovenstaande regel recht hebben, en voor een andere taal kiezen. Naar behoren goedgekeurde afstandsverklaringen kunnen voor bepaalde specifieke documenten en/of voor de gehele procedure gegeven worden.

| 28. | De standaardpraktijk bij eenvoudige verzoeken om inlichtingen is dat de brief wordt opgesteld in de taal van vestiging van de adressaat of in het Engels (met een verwijzing naar artikel 3 van Verordening nr. 1) en het enquêteformulier in het Engels wordt bijgevoegd. De adressaat wordt ook duidelijk gewezen — in de taal van zijn vestigingsplaats — op zijn recht om een vertaling van de brief en/of het enquêteformulier in de taal van zijn vestigingsplaats te verkrijgen, alsook op het recht om in die taal te antwoorden. Op deze wijze kunnen de verzoeken om inlichtingen sneller worden behandeld terwijl de rechten van de adressaten worden geëerbiedigd. |
| --- | --- |

28.

De standaardpraktijk bij eenvoudige verzoeken om inlichtingen is dat de brief wordt opgesteld in de taal van vestiging van de adressaat of in het Engels (met een verwijzing naar artikel 3 van Verordening nr. 1) en het enquêteformulier in het Engels wordt bijgevoegd. De adressaat wordt ook duidelijk gewezen — in de taal van zijn vestigingsplaats — op zijn recht om een vertaling van de brief en/of het enquêteformulier in de taal van zijn vestigingsplaats te verkrijgen, alsook op het recht om in die taal te antwoorden. Op deze wijze kunnen de verzoeken om inlichtingen sneller worden behandeld terwijl de rechten van de adressaten worden geëerbiedigd.

| 29. | De kennisgeving van mededelingen van punten van bezwaar, voorlopige beoordelingen en besluiten op grond van de artikelen 7 en 9 en artikel 23, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1/2003 worden opgesteld in de authentieke taal van de adressaat tenzij hij de bovenvermelde afstandsverklaring heeft ondertekend. |
| --- | --- |

29.

De kennisgeving van mededelingen van punten van bezwaar, voorlopige beoordelingen en besluiten op grond van de artikelen 7 en 9 en artikel 23, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1/2003 worden opgesteld in de authentieke taal van de adressaat tenzij hij de bovenvermelde afstandsverklaring heeft ondertekend.

| 30. | Overeenkomstig artikel 2, van Verordening nr. 1 wordt het aan de klager geadresseerde antwoord en de daaropvolgende correspondentie in de taal van zijn klacht opgesteld. |
| --- | --- |

30.

Overeenkomstig artikel 2, van Verordening nr. 1 wordt het aan de klager geadresseerde antwoord en de daaropvolgende correspondentie in de taal van zijn klacht opgesteld.

| 31. | Deelnemers aan de hoorzitting kunnen verzoeken om in een andere officiële taal van de EU dan de proceduretaal te worden gehoord. In dat geval wordt gezorgd voor vertolking tijdens de hoorzitting, voor zover daarom tijdig bij de raadadviseur-auditeur werd verzocht. |
| --- | --- |

31.

Deelnemers aan de hoorzitting kunnen verzoeken om in een andere officiële taal van de EU dan de proceduretaal te worden gehoord. In dat geval wordt gezorgd voor vertolking tijdens de hoorzitting, voor zover daarom tijdig bij de raadadviseur-auditeur werd verzocht.

2.5.   Verzoeken om inlichtingen

| 32. | Op grond van artikel 18 van Verordening (EG) nr. 1/2003 kan de Commissie de ondernemingen en ondernemersverenigingen vragen alle nodige inlichtingen te verstrekken. Dit kan gebeuren door middel van een brief („eenvoudig verzoek”, artikel 18, lid 2) of door middel van een besluit (artikel 18, lid 3) (30). Er zij op gewezen dat verzoeken om inlichtingen in de regel niet alleen aan de bij het onderzoek betrokken ondernemingen worden gezonden, maar ook aan andere ondernemingen of ondernemersverenigingen die relevante informatie over de zaak kunnen verstrekken. |
| --- | --- |

32.

Op grond van artikel 18 van Verordening (EG) nr. 1/2003 kan de Commissie de ondernemingen en ondernemersverenigingen vragen alle nodige inlichtingen te verstrekken. Dit kan gebeuren door middel van een brief („eenvoudig verzoek”, artikel 18, lid 2) of door middel van een besluit (artikel 18, lid 3) (30). Er zij op gewezen dat verzoeken om inlichtingen in de regel niet alleen aan de bij het onderzoek betrokken ondernemingen worden gezonden, maar ook aan andere ondernemingen of ondernemersverenigingen die relevante informatie over de zaak kunnen verstrekken.

2.5.1.   Toepassingsgebied van de verzoeken om inlichtingen

| 33. | Overeenkomstig artikel 18 van Verordening (EG) nr. 1/2003 kan de Commissie ondernemingen en ondernemersverenigingen vragen alle nodige inlichtingen te verstrekken. Inlichtingen zijn met name nodig wanneer zij de Commissie in staat kunnen stellen na te gaan of er sprake is van de in het verzoek genoemde vermeende inbreuk. De Commissie beschikt daarbij over een zekere beoordelingsmarge (31). |
| --- | --- |

33.

Overeenkomstig artikel 18 van Verordening (EG) nr. 1/2003 kan de Commissie ondernemingen en ondernemersverenigingen vragen alle nodige inlichtingen te verstrekken. Inlichtingen zijn met name nodig wanneer zij de Commissie in staat kunnen stellen na te gaan of er sprake is van de in het verzoek genoemde vermeende inbreuk. De Commissie beschikt daarbij over een zekere beoordelingsmarge (31).

| 34. | Het is aan de Commissie om de reikwijdte en het formaat van het verzoek om inlichtingen te bepalen. Waar nodig kan het Directoraat-generaal Concurrentie de reikwijdte en het formaat van het verzoek om inlichtingen met de adressaten bespreken. Dit kan in het bijzonder nuttig zijn wanneer kwantitatieve gegevens worden opgevraagd (32). |
| --- | --- |

34.

Het is aan de Commissie om de reikwijdte en het formaat van het verzoek om inlichtingen te bepalen. Waar nodig kan het Directoraat-generaal Concurrentie de reikwijdte en het formaat van het verzoek om inlichtingen met de adressaten bespreken. Dit kan in het bijzonder nuttig zijn wanneer kwantitatieve gegevens worden opgevraagd (32).

| 35. | Wanneer ondernemingen in antwoord op een verzoek om inlichtingen klaarblijkelijk irrelevante informatie verstrekken (in het bijzonder documenten die duidelijk geen betrekking hebben op het onderwerp van het onderzoek) kan het Directoraat-generaal Concurrentie, om het vaak volumineuze administratieve dossier niet onnodig te verzwaren, de informatie zo vlug mogelijk na de ontvangst van het antwoord naar de adressaat terugsturen. Daarvan wordt een korte nota in het dossier opgenomen. |
| --- | --- |

35.

Wanneer ondernemingen in antwoord op een verzoek om inlichtingen klaarblijkelijk irrelevante informatie verstrekken (in het bijzonder documenten die duidelijk geen betrekking hebben op het onderwerp van het onderzoek) kan het Directoraat-generaal Concurrentie, om het vaak volumineuze administratieve dossier niet onnodig te verzwaren, de informatie zo vlug mogelijk na de ontvangst van het antwoord naar de adressaat terugsturen. Daarvan wordt een korte nota in het dossier opgenomen.

2.5.2.   Zelfbeschuldiging

| 36. | Wanneer een adressaat van een verzoek om inlichtingen overeenkomstig artikel 18, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1/2003 weigert een in dit verzoek gestelde vraag te beantwoorden, zich beroepende op het recht zichzelf niet te beschuldigen zoals vastgelegd in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie (33), kan hij de zaak tijdig na de ontvangst van het verzoek verwijzen naar de raadadviseur-auditeur, nadat hij het Directoraat-generaal Concurrentie vóór het verstrijken van de oorspronkelijk vastgestelde termijn op de hoogte heeft gebracht (34). In voorkomend geval, en gezien de noodzaak om nodeloze procedurele vertragingen te voorkomen, kan de raadadviseur-auditeur een met redenen omklede aanbeveling doen betreffende de vraag of het recht zichzelf niet te beschuldigen van toepassing is, en de verantwoordelijke directeur in kennis stellen van zijn conclusies die, indien er vervolgens een besluit wordt vastgesteld overeenkomstig artikel 18, lid 3, van verordening (EG) nr. 1/2003, in aanmerking dienen te worden genomen. De adressaat van het verzoek ontvangt een kopie van de met redenen omklede aanbeveling. De adressaat van een besluit overeenkomstig artikel 18, lid 3, wordt eraan herinnerd dat hij het recht heeft niet mee te werken aan de vaststelling van de eigen schuld zoals vastgelegd in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie (35). |
| --- | --- |

36.

Wanneer een adressaat van een verzoek om inlichtingen overeenkomstig artikel 18, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1/2003 weigert een in dit verzoek gestelde vraag te beantwoorden, zich beroepende op het recht zichzelf niet te beschuldigen zoals vastgelegd in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie (33), kan hij de zaak tijdig na de ontvangst van het verzoek verwijzen naar de raadadviseur-auditeur, nadat hij het Directoraat-generaal Concurrentie vóór het verstrijken van de oorspronkelijk vastgestelde termijn op de hoogte heeft gebracht (34). In voorkomend geval, en gezien de noodzaak om nodeloze procedurele vertragingen te voorkomen, kan de raadadviseur-auditeur een met redenen omklede aanbeveling doen betreffende de vraag of het recht zichzelf niet te beschuldigen van toepassing is, en de verantwoordelijke directeur in kennis stellen van zijn conclusies die, indien er vervolgens een besluit wordt vastgesteld overeenkomstig artikel 18, lid 3, van verordening (EG) nr. 1/2003, in aanmerking dienen te worden genomen. De adressaat van het verzoek ontvangt een kopie van de met redenen omklede aanbeveling. De adressaat van een besluit overeenkomstig artikel 18, lid 3, wordt eraan herinnerd dat hij het recht heeft niet mee te werken aan de vaststelling van de eigen schuld zoals vastgelegd in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie (35).

2.5.3.   Termijnen

| 37. | In het verzoek om inlichtingen wordt aangegeven welke inlichtingen worden verlangd en wordt de termijn vastgesteld waarbinnen de inlichtingen moeten worden verstrekt. |
| --- | --- |

37.

In het verzoek om inlichtingen wordt aangegeven welke inlichtingen worden verlangd en wordt de termijn vastgesteld waarbinnen de inlichtingen moeten worden verstrekt.

| 38. | De adressaten krijgen een redelijke termijn waarbinnen zij het verzoek moeten beantwoorden, naargelang van de omvang en complexiteit van het verzoek, waarbij rekening wordt gehouden met de vereisten van het onderzoek. Indien vanaf het begin een langere periode noodzakelijk wordt geacht, dan wordt de termijn om het verzoek te beantwoorden dienovereenkomstig vastgesteld. Wanneer de reikwijdte van het verzoek beperkt is, bijvoorbeeld wanneer het slechts een beknopte verduidelijking betreft van informatie die reeds verstrekt is of informatie waarover de adressaat van het verzoek onmiddellijk kan beschikken, dan zal de termijn gewoonlijk korter zijn (maximaal één week). |
| --- | --- |

38.

De adressaten krijgen een redelijke termijn waarbinnen zij het verzoek moeten beantwoorden, naargelang van de omvang en complexiteit van het verzoek, waarbij rekening wordt gehouden met de vereisten van het onderzoek. Indien vanaf het begin een langere periode noodzakelijk wordt geacht, dan wordt de termijn om het verzoek te beantwoorden dienovereenkomstig vastgesteld. Wanneer de reikwijdte van het verzoek beperkt is, bijvoorbeeld wanneer het slechts een beknopte verduidelijking betreft van informatie die reeds verstrekt is of informatie waarover de adressaat van het verzoek onmiddellijk kan beschikken, dan zal de termijn gewoonlijk korter zijn (maximaal één week).

| 39. | Adressaten kunnen, indien zij moeite hebben het verzoek binnen de vastgestelde termijn te beantwoorden, vragen om verlenging van de termijn. Hiertoe dient, lang genoeg vóór het verstrijken van de termijn, een met redenen omkleed verzoek te worden ingediend of schriftelijk worden bevestigd (per brief of e-mail). Indien de Commissie dit verzoek gerechtvaardigd acht kent zij een extra termijn toe (afhankelijk van de complexiteit van de gevraagde informatie en andere factoren). De Commissie kan tevens met de adressaat van het verzoek overeenkomen dat bepaalde delen van de gevraagde inlichtingen die van bijzonder belang zijn of waarover de adressaat gemakkelijk kan beschikken, binnen een kortere termijn worden verstrekt, terwijl extra tijd wordt toegekend voor het verschaffen van de overige inlichtingen. |
| --- | --- |

39.

Adressaten kunnen, indien zij moeite hebben het verzoek binnen de vastgestelde termijn te beantwoorden, vragen om verlenging van de termijn. Hiertoe dient, lang genoeg vóór het verstrijken van de termijn, een met redenen omkleed verzoek te worden ingediend of schriftelijk worden bevestigd (per brief of e-mail). Indien de Commissie dit verzoek gerechtvaardigd acht kent zij een extra termijn toe (afhankelijk van de complexiteit van de gevraagde informatie en andere factoren). De Commissie kan tevens met de adressaat van het verzoek overeenkomen dat bepaalde delen van de gevraagde inlichtingen die van bijzonder belang zijn of waarover de adressaat gemakkelijk kan beschikken, binnen een kortere termijn worden verstrekt, terwijl extra tijd wordt toegekend voor het verschaffen van de overige inlichtingen.

| 40. | Wanneer de adressaat van een besluit waarbij overeenkomstig artikel 18, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1/2003 om inlichtingen wordt verzocht, zijn moeilijkheden om zich aan de termijn te houden niet via de bovenbeschreven procedure kan oplossen, kan hij de kwestie aan de raadadviseur-auditeur voorleggen. Een dergelijk verzoek dient ruim vóór het verstrijken van de oorspronkelijk vastgestelde termijn te worden gedaan (36). De raadadviseur-auditeur beslist vervolgens of een verlenging van de termijn moet worden toegekend, rekening houdende met de omvang en de complexiteit van het verzoek om inlichtingen en de vereisten van het onderzoek. |
| --- | --- |

40.

Wanneer de adressaat van een besluit waarbij overeenkomstig artikel 18, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1/2003 om inlichtingen wordt verzocht, zijn moeilijkheden om zich aan de termijn te houden niet via de bovenbeschreven procedure kan oplossen, kan hij de kwestie aan de raadadviseur-auditeur voorleggen. Een dergelijk verzoek dient ruim vóór het verstrijken van de oorspronkelijk vastgestelde termijn te worden gedaan (36). De raadadviseur-auditeur beslist vervolgens of een verlenging van de termijn moet worden toegekend, rekening houdende met de omvang en de complexiteit van het verzoek om inlichtingen en de vereisten van het onderzoek.

2.5.4.   Vertrouwelijkheid

| 41. | In de begeleidende brief bij het verzoek om inlichtingen wordt de adressaat tevens verzocht mee te delen of hij de in zijn antwoord verstrekte informatie als vertrouwelijk beschouwt. Is dat het geval, dan dient de adressaat, overeenkomstig artikel 16, lid 3, van de uitvoeringsverordening, zijn aanspraak op vertrouwelijkheid met betrekking tot elk element van de verstrekte informatie te staven en een niet-vertrouwelijke versie van deze informatie te verschaffen. Deze niet-vertrouwelijke versie wordt in hetzelfde format verstrekt als de vertrouwelijke informatie, waarbij geschrapte passages worden vervangen door samenvattingen. Tenzij anders is overeengekomen dient de niet-vertrouwelijke versie gelijktijdig met het oorspronkelijke document te worden ingediend. Indien ondernemingen niet aan deze voorwaarden voldoen, dan mag de Commissie er overeenkomstig artikel 16, lid 4, van de uitvoeringsverordening van uitgaan dat de betrokken documenten of verklaringen geen vertrouwelijke gegevens bevatten. |
| --- | --- |

41.

In de begeleidende brief bij het verzoek om inlichtingen wordt de adressaat tevens verzocht mee te delen of hij de in zijn antwoord verstrekte informatie als vertrouwelijk beschouwt. Is dat het geval, dan dient de adressaat, overeenkomstig artikel 16, lid 3, van de uitvoeringsverordening, zijn aanspraak op vertrouwelijkheid met betrekking tot elk element van de verstrekte informatie te staven en een niet-vertrouwelijke versie van deze informatie te verschaffen. Deze niet-vertrouwelijke versie wordt in hetzelfde format verstrekt als de vertrouwelijke informatie, waarbij geschrapte passages worden vervangen door samenvattingen. Tenzij anders is overeengekomen dient de niet-vertrouwelijke versie gelijktijdig met het oorspronkelijke document te worden ingediend. Indien ondernemingen niet aan deze voorwaarden voldoen, dan mag de Commissie er overeenkomstig artikel 16, lid 4, van de uitvoeringsverordening van uitgaan dat de betrokken documenten of verklaringen geen vertrouwelijke gegevens bevatten.

2.5.5.   Bijeenkomsten en andere contacten met de partijen en belanghebbenden

| 42. | Gedurende de onderzoekfase kan het Directoraat-generaal Concurrentie bijeenkomsten houden (of telefoongesprekken voeren) met de partijen die aan de procedure zijn onderworpen, de klagers, of belanghebbenden. Zij organiseert met name bijeenkomsten over de stand van zaken of eventueel driehoeksoverleg zoals beschreven in de punten 2.9 en 2.10. |
| --- | --- |

42.

Gedurende de onderzoekfase kan het Directoraat-generaal Concurrentie bijeenkomsten houden (of telefoongesprekken voeren) met de partijen die aan de procedure zijn onderworpen, de klagers, of belanghebbenden. Zij organiseert met name bijeenkomsten over de stand van zaken of eventueel driehoeksoverleg zoals beschreven in de punten 2.9 en 2.10.

| 43. | Wanneer een bijeenkomst plaatsvindt op verzoek van de partijen, de klagers of belanghebbenden, dan moeten zij in de regel van tevoren een agenda voorleggen met tijdens de bijeenkomst te behandelen discussiepunten, evenals een memorandum of presentatie waarin uitvoeriger op deze onderwerpen wordt ingegaan. Na bijeenkomsten of telefonisch onderhoud over belangrijke onderwerpen kunnen de partijen, de klagers of belanghebbenden hun verklaringen of presentaties schriftelijk nader toelichten. |
| --- | --- |

43.

Wanneer een bijeenkomst plaatsvindt op verzoek van de partijen, de klagers of belanghebbenden, dan moeten zij in de regel van tevoren een agenda voorleggen met tijdens de bijeenkomst te behandelen discussiepunten, evenals een memorandum of presentatie waarin uitvoeriger op deze onderwerpen wordt ingegaan. Na bijeenkomsten of telefonisch onderhoud over belangrijke onderwerpen kunnen de partijen, de klagers of belanghebbenden hun verklaringen of presentaties schriftelijk nader toelichten.

| 44. | Alle schriftelijke documenten die door de aan een bijeenkomst deelnemende ondernemingen zijn voorbereid en die aan het Directoraat-generaal Concurrentie zijn overhandigd, worden in het dossier opgenomen. De partijen die aan het onderzoek zijn onderworpen krijgen gedurende hun toegang tot het dossier inzage in een niet-vertrouwelijke versie van deze documenten en ontvangen tevens, indien het onderzoek in de zaak wordt voortgezet, een korte nota die door het Directoraat-generaal Concurrentie is opgesteld. Behoudens eventuele verzoeken om anonimiteit (37) worden in deze nota de ondernemingen vermeld die aan de bijeenkomst hebben deelgenomen (of die hebben deelgenomen aan de telefonische bespreking van belangrijke kwesties), evenals het tijdschema en de onderwerpen die tijdens de bijeenkomst (of het telefonisch onderhoud) aan de orde zijn gekomen (38). Een dergelijke korte nota wordt ook opgesteld wanneer de bijeenkomst op initiatief van de Commissie plaatsvindt (zoals bijeenkomsten over de stand van zaken). |
| --- | --- |

44.

Alle schriftelijke documenten die door de aan een bijeenkomst deelnemende ondernemingen zijn voorbereid en die aan het Directoraat-generaal Concurrentie zijn overhandigd, worden in het dossier opgenomen. De partijen die aan het onderzoek zijn onderworpen krijgen gedurende hun toegang tot het dossier inzage in een niet-vertrouwelijke versie van deze documenten en ontvangen tevens, indien het onderzoek in de zaak wordt voortgezet, een korte nota die door het Directoraat-generaal Concurrentie is opgesteld. Behoudens eventuele verzoeken om anonimiteit (37) worden in deze nota de ondernemingen vermeld die aan de bijeenkomst hebben deelgenomen (of die hebben deelgenomen aan de telefonische bespreking van belangrijke kwesties), evenals het tijdschema en de onderwerpen die tijdens de bijeenkomst (of het telefonisch onderhoud) aan de orde zijn gekomen (38). Een dergelijke korte nota wordt ook opgesteld wanneer de bijeenkomst op initiatief van de Commissie plaatsvindt (zoals bijeenkomsten over de stand van zaken).

| 45. | De Commissie kan de partijen, de klagers of belanghebbenden na een bijeenkomst of een ander, informeel contact vragen schriftelijk inlichtingen te verstrekken overeenkomstig artikel 18 van Verordening (EG) nr. 1/2003, of hen verzoeken een verklaring af te leggen overeenkomstig artikel 19 van die verordening. |
| --- | --- |

45.

De Commissie kan de partijen, de klagers of belanghebbenden na een bijeenkomst of een ander, informeel contact vragen schriftelijk inlichtingen te verstrekken overeenkomstig artikel 18 van Verordening (EG) nr. 1/2003, of hen verzoeken een verklaring af te leggen overeenkomstig artikel 19 van die verordening.

2.5.6.   Bevoegdheid tot het opnemen van verklaringen (verhoren)

| 46. | Verordening (EG) nr. 1/2003 en de uitvoeringverordening stellen een specifieke procedure vast voor het opnemen van verklaringen van natuurlijke of rechtspersonen die mogelijk nuttige informatie bezitten over een beweerde inbreuk op de artikelen 101 en 102 VWEU (zie artikel 19 van Verordening (EG) nr. 1/2003 en artikel 3 van de uitvoeringsverordening) (39). |
| --- | --- |

46.

Verordening (EG) nr. 1/2003 en de uitvoeringverordening stellen een specifieke procedure vast voor het opnemen van verklaringen van natuurlijke of rechtspersonen die mogelijk nuttige informatie bezitten over een beweerde inbreuk op de artikelen 101 en 102 VWEU (zie artikel 19 van Verordening (EG) nr. 1/2003 en artikel 3 van de uitvoeringsverordening) (39).

| 47. | Op grond van deze procedure kan de Commissie met alle middelen, met inbegrip van telefoon of videoconferentie, alle natuurlijke personen of rechtspersonen horen die daarin toestemmen, ten einde inlichtingen te verzamelen over het onderwerp van het onderzoek. |
| --- | --- |

47.

Op grond van deze procedure kan de Commissie met alle middelen, met inbegrip van telefoon of videoconferentie, alle natuurlijke personen of rechtspersonen horen die daarin toestemmen, ten einde inlichtingen te verzamelen over het onderwerp van het onderzoek.

| 48. | Alvorens dergelijke verklaringen op te nemen stelt het Directoraat-generaal Concurrentie de ondervraagde in kennis van de rechtsgrondslag van het verhoor, het vrijwillige karakter ervan en zijn voornemen om het gehoor te registeren. In de praktijk zal dit gebeuren door de ondervraagde een document te verstrekken waarin de procedure wordt uitgelegd en dat door de ondervraagde moet worden ondertekend. Om de correctheid van de verklaringen te verzekeren wordt na elke registratie een kopie ervan ter goedkeuring aan de ondervraagde voorgelegd. |
| --- | --- |

48.

Alvorens dergelijke verklaringen op te nemen stelt het Directoraat-generaal Concurrentie de ondervraagde in kennis van de rechtsgrondslag van het verhoor, het vrijwillige karakter ervan en zijn voornemen om het gehoor te registeren. In de praktijk zal dit gebeuren door de ondervraagde een document te verstrekken waarin de procedure wordt uitgelegd en dat door de ondervraagde moet worden ondertekend. Om de correctheid van de verklaringen te verzekeren wordt na elke registratie een kopie ervan ter goedkeuring aan de ondervraagde voorgelegd.

| 49. | De procedure voor het opnemen van verklaringen overeenkomstig artikel 19 van Verordening (EG) nr. 1/2003 en artikel 3 van de uitvoeringsverordening is slechts van toepassing wanneer uitdrukkelijk tussen de ondervraagde en het Directoraat-generaal Concurrentie is overeengekomen dat het gesprek ingevolge artikel 19 als formeel verhoor wordt geregistreerd. Het is aan de Commissie om te bepalen wanneer zij een verhoor voorstelt. Een partij kan evenwel ook het Directoraat-generaal Concurrentie verzoeken zijn verklaring als verhoor te registreren. Een dergelijk verzoek zal in beginsel worden ingewilligd, onverminderd de behoeften en vereisten van een behoorlijke uitvoering van het onderzoek. |
| --- | --- |

49.

De procedure voor het opnemen van verklaringen overeenkomstig artikel 19 van Verordening (EG) nr. 1/2003 en artikel 3 van de uitvoeringsverordening is slechts van toepassing wanneer uitdrukkelijk tussen de ondervraagde en het Directoraat-generaal Concurrentie is overeengekomen dat het gesprek ingevolge artikel 19 als formeel verhoor wordt geregistreerd. Het is aan de Commissie om te bepalen wanneer zij een verhoor voorstelt. Een partij kan evenwel ook het Directoraat-generaal Concurrentie verzoeken zijn verklaring als verhoor te registreren. Een dergelijk verzoek zal in beginsel worden ingewilligd, onverminderd de behoeften en vereisten van een behoorlijke uitvoering van het onderzoek.

2.6.   Inspecties

| 50. | De Commissie is in het kader van een onderzoek bevoegd inspecties te verrichten in de lokalen van een onderneming en onder bepaalde omstandigheden ook in andere lokalen, waaronder privéruimten. De vaste praktijk van de Commmissie op het gebied van inspecties in de lokalen van een onderneming wordt beschreven in een toelichting die op de website van Directoraat-generaal Concurrentie kan worden geraadpleegd (40). |
| --- | --- |

50.

De Commissie is in het kader van een onderzoek bevoegd inspecties te verrichten in de lokalen van een onderneming en onder bepaalde omstandigheden ook in andere lokalen, waaronder privéruimten. De vaste praktijk van de Commmissie op het gebied van inspecties in de lokalen van een onderneming wordt beschreven in een toelichting die op de website van Directoraat-generaal Concurrentie kan worden geraadpleegd (40).

2.7.   Bescherming van de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaten en cliënten („Legal Professional Privilege”)

| 51. | Krachtens de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie (41), waarvan de voornaamste kenmerken hieronder worden samengevat, kan bepaalde communicatie tussen advocaten en cliënten onder strikte voorwaarden onder de bescherming van de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaten en cliënten vallen, en derhalve een vertrouwelijk karakter hebben ten aanzien van de Commissie en daarmee niet vallen onder de bevoegdheid van de Commissie om documenten te onderzoeken (42). Communicatie tussen een advocaat en zijn cliënt valt onder de vertrouwelijkheidsbescherming mits deze communicatie enerzijds heeft plaatsgevonden in het kader en ten behoeve van de verdediging van de cliënt in mededingingsprocedures, en zij anderzijds afkomstig is van zelfstandige advocaten (43). |
| --- | --- |

51.

Krachtens de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie (41), waarvan de voornaamste kenmerken hieronder worden samengevat, kan bepaalde communicatie tussen advocaten en cliënten onder strikte voorwaarden onder de bescherming van de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaten en cliënten vallen, en derhalve een vertrouwelijk karakter hebben ten aanzien van de Commissie en daarmee niet vallen onder de bevoegdheid van de Commissie om documenten te onderzoeken (42). Communicatie tussen een advocaat en zijn cliënt valt onder de vertrouwelijkheidsbescherming mits deze communicatie enerzijds heeft plaatsgevonden in het kader en ten behoeve van de verdediging van de cliënt in mededingingsprocedures, en zij anderzijds afkomstig is van zelfstandige advocaten (43).

| 52. | De onderneming die zich met betrekking tot een bepaald document beroept op de bescherming van de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaten en cliënten dient de passende rechtvaardiging en relevante gegevens aan de Commissie over te leggen om haar verzoek te staven, zonder dat zij verplicht is de inhoud van dit document te onthullen (44). Zij moet een aangepaste versie indienen waarin de passages die onder de vertrouwelijkheidsbescherming vallen, onleesbaar zijn gemaakt. Indien de Commissie meent dat niet is bewezen dat aan de voorwaarden voor bescherming is voldaan, dan kan zij de overlegging van het betrokken document gelasten en zonodig de onderneming een geldboete of dwangsom opleggen om haar te dwingen het noodzakelijke aanvullende bewijs te leveren dan wel het betrokken document over te leggen (45). |
| --- | --- |

52.

De onderneming die zich met betrekking tot een bepaald document beroept op de bescherming van de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaten en cliënten dient de passende rechtvaardiging en relevante gegevens aan de Commissie over te leggen om haar verzoek te staven, zonder dat zij verplicht is de inhoud van dit document te onthullen (44). Zij moet een aangepaste versie indienen waarin de passages die onder de vertrouwelijkheidsbescherming vallen, onleesbaar zijn gemaakt. Indien de Commissie meent dat niet is bewezen dat aan de voorwaarden voor bescherming is voldaan, dan kan zij de overlegging van het betrokken document gelasten en zonodig de onderneming een geldboete of dwangsom opleggen om haar te dwingen het noodzakelijke aanvullende bewijs te leveren dan wel het betrokken document over te leggen (45).

| 53. | In veel gevallen kunnen de functionarissen van de Commissie alleen al aan de hand van een beknopt onderzoek van het algemene voorkomen van het document of van het opschrift, van de titel of van andere oppervlakkige kenmerken van het document nagaan of de door de onderneming aangevoerde rechtvaardigingen juist zijn. Een onderneming heeft echter het recht te weigeren de functionarissen van de Commissie zelfs beknopt inzage te geven, mits zij naar behoren rechtvaardigt waarom een dergelijke beknopte inzage onmogelijk zou zijn zonder de inhoud van het document te onthullen (46). |
| --- | --- |

53.

In veel gevallen kunnen de functionarissen van de Commissie alleen al aan de hand van een beknopt onderzoek van het algemene voorkomen van het document of van het opschrift, van de titel of van andere oppervlakkige kenmerken van het document nagaan of de door de onderneming aangevoerde rechtvaardigingen juist zijn. Een onderneming heeft echter het recht te weigeren de functionarissen van de Commissie zelfs beknopt inzage te geven, mits zij naar behoren rechtvaardigt waarom een dergelijke beknopte inzage onmogelijk zou zijn zonder de inhoud van het document te onthullen (46).

| 54. | Wanneer de functionarissen van de Commissie tijdens een verificatie van oordeel zijn dat de onderneming: i) haar bewering dat het betrokken document onder de vertrouwelijkheidsbescherming valt niet heeft gestaafd; ii) slechts redenen heeft aangevoerd die, volgens de jurisprudentie, een dergelijke bescherming niet rechtvaardigen; of iii) zich baseert op feitelijke beweringen die kennelijk onjuist zijn, dan mogen zij onmiddellijk kennis nemen van de inhoud van het document en er een kopie van nemen (zonder gebruik te maken van de procedure van de verzegelde envelop). Wanneer de functionarissen van de Commissie echter tijdens een verificatie van mening zijn dat de door de onderneming verstrekte gegevens niet aantonen dat het betrokken document wordt beschermd door de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaten en cliënten zoals omschreven in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie — met name wanneer die onderneming de functionarissen van de Commissie weigert een beknopte inzage in het document te geven —, maar niet kan worden uitgesloten dat het document inderdaad door die vertrouwelijkheid wordt beschermd, kunnen de functionarissen een kopie van het betrokken document in een verzegelde envelop doen en die vervolgens meenemen met het oog op latere beslechting van het geschil. |
| --- | --- |

54.

Wanneer de functionarissen van de Commissie tijdens een verificatie van oordeel zijn dat de onderneming: i) haar bewering dat het betrokken document onder de vertrouwelijkheidsbescherming valt niet heeft gestaafd; ii) slechts redenen heeft aangevoerd die, volgens de jurisprudentie, een dergelijke bescherming niet rechtvaardigen; of iii) zich baseert op feitelijke beweringen die kennelijk onjuist zijn, dan mogen zij onmiddellijk kennis nemen van de inhoud van het document en er een kopie van nemen (zonder gebruik te maken van de procedure van de verzegelde envelop). Wanneer de functionarissen van de Commissie echter tijdens een verificatie van mening zijn dat de door de onderneming verstrekte gegevens niet aantonen dat het betrokken document wordt beschermd door de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaten en cliënten zoals omschreven in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie — met name wanneer die onderneming de functionarissen van de Commissie weigert een beknopte inzage in het document te geven —, maar niet kan worden uitgesloten dat het document inderdaad door die vertrouwelijkheid wordt beschermd, kunnen de functionarissen een kopie van het betrokken document in een verzegelde envelop doen en die vervolgens meenemen met het oog op latere beslechting van het geschil.

| 55. | Ondernemingen of ondernemersverenigingen kunnen de raadadviseur-auditeur vragen de bewering te onderzoeken dat een document waarom de Commissie in het kader van de uitvoering van artikel 18, 20 of 21 van Verordening (EG) nr. 1/2003 heeft verzocht en dat haar is onthouden, door de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaten en cliënten wordt beschermd in de zin van de jurisprudentie, indien de onderneming het probleem niet met het Directoraat-generaal Concurrentie heeft kunnen oplossen (47). De onderneming die zich op vertrouwelijkheid beroept kan de zaak bij de raadadviseur-auditeur aanhangig maken indien zij ermee instemt dat deze kennis neemt van de vermeend vertrouwelijke informatie en eventuele andere gegevens die voor een beoordeling door de raadadviseur-auditeur noodzakelijk zijn. Zonder de mogelijk vertrouwelijke informatie te onthullen deelt de raadadviseur-auditeur de verantwoordelijke directeur en de betrokken onderneming of ondernemersvereniging zijn voorlopige standpunt mee, en hij kan passende maatregelen nemen om een wederzijds aanvaardbare oplossing te bevorderen. |
| --- | --- |

55.

Ondernemingen of ondernemersverenigingen kunnen de raadadviseur-auditeur vragen de bewering te onderzoeken dat een document waarom de Commissie in het kader van de uitvoering van artikel 18, 20 of 21 van Verordening (EG) nr. 1/2003 heeft verzocht en dat haar is onthouden, door de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen advocaten en cliënten wordt beschermd in de zin van de jurisprudentie, indien de onderneming het probleem niet met het Directoraat-generaal Concurrentie heeft kunnen oplossen (47). De onderneming die zich op vertrouwelijkheid beroept kan de zaak bij de raadadviseur-auditeur aanhangig maken indien zij ermee instemt dat deze kennis neemt van de vermeend vertrouwelijke informatie en eventuele andere gegevens die voor een beoordeling door de raadadviseur-auditeur noodzakelijk zijn. Zonder de mogelijk vertrouwelijke informatie te onthullen deelt de raadadviseur-auditeur de verantwoordelijke directeur en de betrokken onderneming of ondernemersvereniging zijn voorlopige standpunt mee, en hij kan passende maatregelen nemen om een wederzijds aanvaardbare oplossing te bevorderen.

| 56. | Wanneer geen oplossing wordt bereikt kan de raadadviseur-auditeur een met redenen omklede aanbeveling tot het bevoegde lid van de Commissie richten, zonder de potentieel vertrouwelijke inhoud van het document te onthullen. De partij die zich op vertrouwelijkheid beroept ontvangt een afschrift van deze aanbeveling. Indien de zaak op deze wijze niet wordt opgelost stelt de Commissie een nader onderzoek in. Zij kan zonodig een besluit nemen waarbij de vertrouwelijkheidsclaim wordt afgewezen. |
| --- | --- |

56.

Wanneer geen oplossing wordt bereikt kan de raadadviseur-auditeur een met redenen omklede aanbeveling tot het bevoegde lid van de Commissie richten, zonder de potentieel vertrouwelijke inhoud van het document te onthullen. De partij die zich op vertrouwelijkheid beroept ontvangt een afschrift van deze aanbeveling. Indien de zaak op deze wijze niet wordt opgelost stelt de Commissie een nader onderzoek in. Zij kan zonodig een besluit nemen waarbij de vertrouwelijkheidsclaim wordt afgewezen.

| 57. | Wanneer de onderneming aanspraak maakt op vertrouwelijkheidsbescherming en hiervoor rechtvaardigingen heeft aangevoerd, neemt de Commissie (met uitzondering van de raadadviseur-auditeur indien een vertrouwelijkheidsclaim aan hem is doorverwezen op basis van artikel 4, lid 2, onder a), van het mandaat van de raadadviseur-auditeur) geen kennis van de inhoud van het document voordat zij heeft besloten deze claim af te wijzen, en de betrokken onderneming de gelegenheid heeft gegeven beroep in te stellen bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. Wanneer de onderneming een beroep tot nietigverklaring instelt en binnen de vastgestelde termijn een verzoek om voorlopige maatregelen indient, opent de Commissie de verzegelde envelop niet en neemt zij geen kennis van de documenten tot het Hof van Justitie van de Europese Unie een besluit heeft genomen over dit verzoek om voorlopige maatregelen (48). |
| --- | --- |

57.

Wanneer de onderneming aanspraak maakt op vertrouwelijkheidsbescherming en hiervoor rechtvaardigingen heeft aangevoerd, neemt de Commissie (met uitzondering van de raadadviseur-auditeur indien een vertrouwelijkheidsclaim aan hem is doorverwezen op basis van artikel 4, lid 2, onder a), van het mandaat van de raadadviseur-auditeur) geen kennis van de inhoud van het document voordat zij heeft besloten deze claim af te wijzen, en de betrokken onderneming de gelegenheid heeft gegeven beroep in te stellen bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. Wanneer de onderneming een beroep tot nietigverklaring instelt en binnen de vastgestelde termijn een verzoek om voorlopige maatregelen indient, opent de Commissie de verzegelde envelop niet en neemt zij geen kennis van de documenten tot het Hof van Justitie van de Europese Unie een besluit heeft genomen over dit verzoek om voorlopige maatregelen (48).

| 58. | Ondernemingen die zuiver om de zaak te vertragen duidelijk ongegronde verzoeken om bescherming van de vertrouwelijkheid indienen of zich tijdens een verificatie zonder objectieve rechtvaardiging verzetten tegen een eventuele beknopte controle van de documenten, kunnen uit hoofde van artikel 23, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 worden bestraft indien aan de overige voorwaarden van deze bepaling is voldaan. Evenzo kunnen deze praktijken als verzwarende omstandigheden in aanmerking worden genomen in het kader van eventuele besluiten waarbij geldboeten worden opgelegd wegens inbreuk op artikel 101 en/of artikel 102 VWEU (49). |
| --- | --- |

58.

Ondernemingen die zuiver om de zaak te vertragen duidelijk ongegronde verzoeken om bescherming van de vertrouwelijkheid indienen of zich tijdens een verificatie zonder objectieve rechtvaardiging verzetten tegen een eventuele beknopte controle van de documenten, kunnen uit hoofde van artikel 23, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 worden bestraft indien aan de overige voorwaarden van deze bepaling is voldaan. Evenzo kunnen deze praktijken als verzwarende omstandigheden in aanmerking worden genomen in het kader van eventuele besluiten waarbij geldboeten worden opgelegd wegens inbreuk op artikel 101 en/of artikel 102 VWEU (49).

2.8.   Uitwisseling van informatie tussen mededingingsautoriteiten

| 59. | De Commissie kan overeenkomstig artikel 12 van Verordening (EG) nr. 1/2003 in het kader van een onderzoek ook informatie uitwisselen met nationale mededingingsautoriteiten. De werkwijze van de Commissie met betrekking tot deze informatie-uitwisseling wordt beschreven in de mededeling van de Commissie betreffende de samenwerking binnen het netwerk van mededingingsautoriteiten (50). |
| --- | --- |

59.

De Commissie kan overeenkomstig artikel 12 van Verordening (EG) nr. 1/2003 in het kader van een onderzoek ook informatie uitwisselen met nationale mededingingsautoriteiten. De werkwijze van de Commissie met betrekking tot deze informatie-uitwisseling wordt beschreven in de mededeling van de Commissie betreffende de samenwerking binnen het netwerk van mededingingsautoriteiten (50).

2.9.   Bijeenkomsten over de stand van zaken („State of Play meetings”)

| 60. | Tijdens het verloop van de procedure tracht het Directoraat-generaal Concurrentie, op eigen initiatief of op verzoek, de bij de procedure betrokken partijen ruimschoots gelegenheid te bieden voor openhartige besprekingen — rekening houdend met de fase van het onderzoek — en voor het kenbaar maken van hun standpunt. |
| --- | --- |

60.

Tijdens het verloop van de procedure tracht het Directoraat-generaal Concurrentie, op eigen initiatief of op verzoek, de bij de procedure betrokken partijen ruimschoots gelegenheid te bieden voor openhartige besprekingen — rekening houdend met de fase van het onderzoek — en voor het kenbaar maken van hun standpunt.

| 61. | In verband hiermee organiseert de Commissie in bepaalde fasen van de procedure bijeenkomsten over de stand van zaken. Deze bijeenkomsten, waaraan de partijen op volledig vrijwillige basis kunnen deelnemen, kunnen de kwaliteit en doeltreffendheid van het besluitvormingsproces verbeteren en zorgen voor transparantie en communicatie tussen het Directoraat-generaal Concurrentie en de partijen, zodat zij met name op belangrijke momenten in de procedure worden ingelicht over de stand van zaken. Deze bijeenkomsten kunnen uitsluitend worden bijgewoond door de partijen waarop het onderzoek betrekking heeft en niet door de klager (behalve wanneer de Commissie de procedure van artikel 11, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1/2003 heeft ingeleid en van plan is de klager mee te delen dat zij zijn klacht op grond van artikel 7, lid 1, van de uitvoeringsverordening bij formeel schrijven zal afwijzen), noch door belanghebbenden. Wanneer meerdere partijen worden onderzocht, worden aan elke partij afzonderlijk bijeenkomsten over de stand van zaken aangeboden. Bij kartelprocedures wordt een bijeenkomst over de stand van zaken aangeboden als bedoeld in punt (65). |
| --- | --- |

61.

In verband hiermee organiseert de Commissie in bepaalde fasen van de procedure bijeenkomsten over de stand van zaken. Deze bijeenkomsten, waaraan de partijen op volledig vrijwillige basis kunnen deelnemen, kunnen de kwaliteit en doeltreffendheid van het besluitvormingsproces verbeteren en zorgen voor transparantie en communicatie tussen het Directoraat-generaal Concurrentie en de partijen, zodat zij met name op belangrijke momenten in de procedure worden ingelicht over de stand van zaken. Deze bijeenkomsten kunnen uitsluitend worden bijgewoond door de partijen waarop het onderzoek betrekking heeft en niet door de klager (behalve wanneer de Commissie de procedure van artikel 11, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1/2003 heeft ingeleid en van plan is de klager mee te delen dat zij zijn klacht op grond van artikel 7, lid 1, van de uitvoeringsverordening bij formeel schrijven zal afwijzen), noch door belanghebbenden. Wanneer meerdere partijen worden onderzocht, worden aan elke partij afzonderlijk bijeenkomsten over de stand van zaken aangeboden. Bij kartelprocedures wordt een bijeenkomst over de stand van zaken aangeboden als bedoeld in punt (65).

2.9.1.   Vorm van de bijeenkomsten over de stand van zaken

| 62. | Bijeenkomsten over de stand van zaken worden gewoonlijk in de kantoren van de Commissie gehouden, maar in voorkomend geval kunnen zij ook per telefoon of videoconferentie plaatsvinden. Het hoger management van het Directoraat-generaal Concurrentie (directeur of adjunct directeur-generaal) fungeert doorgaans als voorzitter. Indien er een groot aantal partijen bij de zaak betrokken zijn kan de bijeenkomst evenwel worden voorgezeten door het verantwoordelijke eenheidshoofd. |
| --- | --- |

62.

Bijeenkomsten over de stand van zaken worden gewoonlijk in de kantoren van de Commissie gehouden, maar in voorkomend geval kunnen zij ook per telefoon of videoconferentie plaatsvinden. Het hoger management van het Directoraat-generaal Concurrentie (directeur of adjunct directeur-generaal) fungeert doorgaans als voorzitter. Indien er een groot aantal partijen bij de zaak betrokken zijn kan de bijeenkomst evenwel worden voorgezeten door het verantwoordelijke eenheidshoofd.

2.9.2.   Tijdstip van de bijeenkomsten over de stand van zaken

| 63. | Het Directoraat-generaal Concurrentie biedt bijeenkomsten over de stand van zaken aan in verscheidene belangrijke fasen van de procedure. Deze fasen worden in principe gekenmerkt door de volgende gebeurtenissen (hoewel dit gewoonlijk niet geldt voor kartelprocedures):






  1. | Vlak na de inleiding van de procedure: het Directoraat-generaal Concurrentie licht de partijen die aan de onderzoeksprocedure zijn onderworpen in over de tot dusverre vastgestelde problemen en de verwachte reikwijdte van het onderzoek. Deze bijeenkomst stelt de partijen in de gelegenheid een eerste reactie te geven op de geconstateerde problemen en kan het Directoraat-generaal Concurrentie wellicht tevens helpen het passende kader voor zijn verdere onderzoek te bepalen. Ook kan deze bijeenkomst gebruikt worden om met de partijen te bespreken of zij eventueel afstand doen van het recht de tekst in hun eigen taal te ontvangen, hetgeen bevorderlijk zou kunnen zijn voor de uitvoering van het onderzoek. Het Directoraat-generaal Concurrentie presenteert in deze fase doorgaans een voorlopig tijdschema van de zaak. Dit voorlopige tijdschema wordt zonodig bij volgende bijeenkomsten geactualiseerd; |
| --- | --- | --- |

63.

Het Directoraat-generaal Concurrentie biedt bijeenkomsten over de stand van zaken aan in verscheidene belangrijke fasen van de procedure. Deze fasen worden in principe gekenmerkt door de volgende gebeurtenissen (hoewel dit gewoonlijk niet geldt voor kartelprocedures):

1.

Vlak na de inleiding van de procedure: het Directoraat-generaal Concurrentie licht de partijen die aan de onderzoeksprocedure zijn onderworpen in over de tot dusverre vastgestelde problemen en de verwachte reikwijdte van het onderzoek. Deze bijeenkomst stelt de partijen in de gelegenheid een eerste reactie te geven op de geconstateerde problemen en kan het Directoraat-generaal Concurrentie wellicht tevens helpen het passende kader voor zijn verdere onderzoek te bepalen. Ook kan deze bijeenkomst gebruikt worden om met de partijen te bespreken of zij eventueel afstand doen van het recht de tekst in hun eigen taal te ontvangen, hetgeen bevorderlijk zou kunnen zijn voor de uitvoering van het onderzoek. Het Directoraat-generaal Concurrentie presenteert in deze fase doorgaans een voorlopig tijdschema van de zaak. Dit voorlopige tijdschema wordt zonodig bij volgende bijeenkomsten geactualiseerd;

| 2. | In een voldoende vergevorderd stadium van het onderzoek: deze bijeenkomst biedt de aan de procedure onderworpen partijen de mogelijkheid kennis te nemen van het voorlopig standpunt van de Commissie over de stand van zaken na haar onderzoek en over de geconstateerde mededingingsbezwaren. De bijeenkomst kan tevens door het Directoraat-generaal Concurrentie en de partijen worden gebruikt om bepaalde kwesties en feiten te verduidelijken die van belang zijn voor de uitkomst van de zaak. |
| --- | --- |

2.

In een voldoende vergevorderd stadium van het onderzoek: deze bijeenkomst biedt de aan de procedure onderworpen partijen de mogelijkheid kennis te nemen van het voorlopig standpunt van de Commissie over de stand van zaken na haar onderzoek en over de geconstateerde mededingingsbezwaren. De bijeenkomst kan tevens door het Directoraat-generaal Concurrentie en de partijen worden gebruikt om bepaalde kwesties en feiten te verduidelijken die van belang zijn voor de uitkomst van de zaak.

| 64. | Wanneer een mededeling van punten van bezwaar wordt vastgesteld, wordt de partijen tevens een bijeenkomst over de stand van zaken aangeboden nadat zij op deze mededeling hebben gereageerd of na de eventueel gehouden hoorzitting; de partijen worden tijdens deze bijeenkomst gewoonlijk ingelicht over de wijze waarop de Commissie de zaak verder denkt af te wikkelen. |
| --- | --- |

64.

Wanneer een mededeling van punten van bezwaar wordt vastgesteld, wordt de partijen tevens een bijeenkomst over de stand van zaken aangeboden nadat zij op deze mededeling hebben gereageerd of na de eventueel gehouden hoorzitting; de partijen worden tijdens deze bijeenkomst gewoonlijk ingelicht over de wijze waarop de Commissie de zaak verder denkt af te wikkelen.

| 65. | Bij kartelprocedures wordt na de hoorzitting één bijeenkomst over de stand van zaken aangeboden. Verder vinden twee specifieke bijeenkomsten over de stand van zaken plaats, enerzijds in het kader van procedures die tot toezeggingsbesluiten leiden (zie deel 4), en anderzijds voor klagers in gevallen waarin de Commissie de procedure van artikel 11, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1/2003 heeft ingeleid en voornemens is de klager mee te delen dat zij zijn klacht bij formeel schrijven zal afwijzen overeenkomstig artikel 7, lid 1, van de uitvoeringsverordening (zie deel 5). |
| --- | --- |

65.

Bij kartelprocedures wordt na de hoorzitting één bijeenkomst over de stand van zaken aangeboden. Verder vinden twee specifieke bijeenkomsten over de stand van zaken plaats, enerzijds in het kader van procedures die tot toezeggingsbesluiten leiden (zie deel 4), en anderzijds voor klagers in gevallen waarin de Commissie de procedure van artikel 11, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1/2003 heeft ingeleid en voornemens is de klager mee te delen dat zij zijn klacht bij formeel schrijven zal afwijzen overeenkomstig artikel 7, lid 1, van de uitvoeringsverordening (zie deel 5).

| 66. | Bijeenkomsten over de stand van zaken vormen geen enkel beletsel voor eventuele besprekingen tussen de partijen, de klagers of belanghebbenden en het Directoraat-generaal Concurrentie over inhoudelijke kwesties of het tijdschema bij andere gelegenheden in de loop van de procedure. |
| --- | --- |

66.

Bijeenkomsten over de stand van zaken vormen geen enkel beletsel voor eventuele besprekingen tussen de partijen, de klagers of belanghebbenden en het Directoraat-generaal Concurrentie over inhoudelijke kwesties of het tijdschema bij andere gelegenheden in de loop van de procedure.

2.10.   Driehoeksoverleg

| 67. | Naast bilaterale bijeenkomsten tussen het Directoraat-generaal Concurrentie en elke afzonderlijke partij zoals de bijeenkomsten over de stand van zaken, kan de Commissie bij wijze van uitzondering besluiten de aan de procedure onderworpen partijen, en wellicht tevens de klager en/of belanghebbenden, uit te nodigen voor een zogeheten driehoeksoverleg. Dit overleg wordt georganiseerd wanneer het Directoraat-generaal Concurrentie meent dat het in het belang van het onderzoek is om in een vergadering de standpunten over bepaalde feiten te verzamelen of de juistheid van die feiten te controleren. Een dergelijke bijeenkomst zou bevorderlijk kunnen zijn voor het onderzoek, bijvoorbeeld wanneer er twee of meer tegenstrijdige standpunten of inlichtingen zijn verstrekt over belangrijke gegevens of bewijsstukken. |
| --- | --- |

67.

Naast bilaterale bijeenkomsten tussen het Directoraat-generaal Concurrentie en elke afzonderlijke partij zoals de bijeenkomsten over de stand van zaken, kan de Commissie bij wijze van uitzondering besluiten de aan de procedure onderworpen partijen, en wellicht tevens de klager en/of belanghebbenden, uit te nodigen voor een zogeheten driehoeksoverleg. Dit overleg wordt georganiseerd wanneer het Directoraat-generaal Concurrentie meent dat het in het belang van het onderzoek is om in een vergadering de standpunten over bepaalde feiten te verzamelen of de juistheid van die feiten te controleren. Een dergelijke bijeenkomst zou bevorderlijk kunnen zijn voor het onderzoek, bijvoorbeeld wanneer er twee of meer tegenstrijdige standpunten of inlichtingen zijn verstrekt over belangrijke gegevens of bewijsstukken.

| 68. | Driehoeksoverleg zal gewoonlijk plaatsvinden op initiatief van de Commissie en op vrijwillige basis. Deze bijeenkomsten worden meestal voorgezeten door het hogere management van het Directoraat-generaal Concurrentie (directeur of adjunct-directeur-generaal). Driehoeksoverleg komt niet in de plaats van een hoorzitting. |
| --- | --- |

68.

Driehoeksoverleg zal gewoonlijk plaatsvinden op initiatief van de Commissie en op vrijwillige basis. Deze bijeenkomsten worden meestal voorgezeten door het hogere management van het Directoraat-generaal Concurrentie (directeur of adjunct-directeur-generaal). Driehoeksoverleg komt niet in de plaats van een hoorzitting.

| 69. | Wanneer driehoeksoverleg plaatsvindt dient dit zo vroeg mogelijk in de onderzoekfase te gebeuren (na de inleiding van de procedure en vóór de eventuele vaststelling van een mededeling van punten van bezwaar) zodat de Commissie tot een conclusie kan komen met betrekking tot inhoudelijke kwesties alvorens zij besluit of zij een mededeling van punten van bezwaar opstelt; overigens is driehoeksoverleg ná het uitbrengen van de mededeling van punten van bezwaar in bepaalde gevallen niet uitgesloten. Driehoeksoverleg moet worden voorbereid op basis van een agenda die door het Directoraat-generaal Concurrentie wordt opgesteld na raadpleging van alle partijen die aan het overleg deelnemen. Ter voorbereiding van de bijeenkomst kunnen lang genoeg van tevoren niet-vertrouwelijke documenten tussen de deelnemende partijen worden uitgewisseld. |
| --- | --- |

69.

Wanneer driehoeksoverleg plaatsvindt dient dit zo vroeg mogelijk in de onderzoekfase te gebeuren (na de inleiding van de procedure en vóór de eventuele vaststelling van een mededeling van punten van bezwaar) zodat de Commissie tot een conclusie kan komen met betrekking tot inhoudelijke kwesties alvorens zij besluit of zij een mededeling van punten van bezwaar opstelt; overigens is driehoeksoverleg ná het uitbrengen van de mededeling van punten van bezwaar in bepaalde gevallen niet uitgesloten. Driehoeksoverleg moet worden voorbereid op basis van een agenda die door het Directoraat-generaal Concurrentie wordt opgesteld na raadpleging van alle partijen die aan het overleg deelnemen. Ter voorbereiding van de bijeenkomst kunnen lang genoeg van tevoren niet-vertrouwelijke documenten tussen de deelnemende partijen worden uitgewisseld.

2.11.   Bijeenkomsten met de Commissaris of de Directeur-generaal

| 70. | Het is gebruikelijk om, indien de partijen hierom verzoeken, hoger kaderpersoneel van de partijen die aan de procedure zijn onderworpen en de klager in de gelegenheid te stellen de zaak hetzij met de Directeur-generaal voor concurrentie, de Adjunct-directeur-generaal voor antitrustzaken of, in voorkomend geval, met het voor concurrentie verantwoordelijke lid van de Commissie te bespreken. Deze personen mogen zich laten vergezellen door juridische en/of economische adviseurs. |
| --- | --- |

70.

Het is gebruikelijk om, indien de partijen hierom verzoeken, hoger kaderpersoneel van de partijen die aan de procedure zijn onderworpen en de klager in de gelegenheid te stellen de zaak hetzij met de Directeur-generaal voor concurrentie, de Adjunct-directeur-generaal voor antitrustzaken of, in voorkomend geval, met het voor concurrentie verantwoordelijke lid van de Commissie te bespreken. Deze personen mogen zich laten vergezellen door juridische en/of economische adviseurs.

2.12.   Onderzoek van belangrijke documenten

| 71. | Ter bevordering van een open gedachtewisseling stelt de Commissie, in zaken die op formele klachten gebaseerd zijn, de aan de procedure onderworpen partijen in een vroeg stadium — tenzij gevreesd wordt dat dit het onderzoek zou kunnen schaden — en uiterlijk vlak voor de inleiding van de procedure, in de gelegenheid opmerkingen te maken over een niet-vertrouwelijke versie van de klacht (51). Dit geldt echter niet wanneer de klacht in een vroeg stadium wordt afgewezen zonder nader diepgaand onderzoek (bv. omdat er „onvoldoende grond is om gevolg aan de klacht te geven”, ook wel „gebrek aan belang van de Europese Unie” genoemd). |
| --- | --- |

71.

Ter bevordering van een open gedachtewisseling stelt de Commissie, in zaken die op formele klachten gebaseerd zijn, de aan de procedure onderworpen partijen in een vroeg stadium — tenzij gevreesd wordt dat dit het onderzoek zou kunnen schaden — en uiterlijk vlak voor de inleiding van de procedure, in de gelegenheid opmerkingen te maken over een niet-vertrouwelijke versie van de klacht (51). Dit geldt echter niet wanneer de klacht in een vroeg stadium wordt afgewezen zonder nader diepgaand onderzoek (bv. omdat er „onvoldoende grond is om gevolg aan de klacht te geven”, ook wel „gebrek aan belang van de Europese Unie” genoemd).

| 72. | Toegang tot de klacht in een vroeg stadium kan de partijen in staat stellen in het begin van de procedure reeds nuttige informatie te verstrekken en kan de beoordeling van de zaak vergemakkelijken. |
| --- | --- |

72.

Toegang tot de klacht in een vroeg stadium kan de partijen in staat stellen in het begin van de procedure reeds nuttige informatie te verstrekken en kan de beoordeling van de zaak vergemakkelijken.

| 73. | Tegen deze achtergrond stelt de Commissie zich tevens ten doel de partijen die aan de procedure zijn onderwopen vlak na de inleiding van die procedure in de gelegenheid te stellen niet-vertrouwelijke versies van andere „cruciale documenten” die reeds bij de Commissie zijn ingediend, te bestuderen. Hiertoe behoren belangrijke verklaringen van de klager of van belanghebbenden, maar antwoorden op verzoeken om inlichtingen vallen er bijvoorbeeld niet onder. Na dit vroege stadium kunnen dergelijke documenten nog slechts door de partijen worden geraadpleegd indien dit in het belang van het onderzoek is en de onderzoekfase niet nodeloos dreigt te vertragen. Naar behoren gemotiveerde verzoeken van de klager of van belanghebbenden om hun documenten niet openbaar te maken voordat een mededeling van punten van bezwaar wordt vastgesteld omdat zij zich daadwerkelijk zorgen maken over de vertrouwelijkheid ervan en bijvoorbeeld vrezen voor vergeldingsmaatregelen en voor onvoldoende bescherming van hun zakengeheimen, worden door de Commissie gerespecteerd. |
| --- | --- |

73.

Tegen deze achtergrond stelt de Commissie zich tevens ten doel de partijen die aan de procedure zijn onderwopen vlak na de inleiding van die procedure in de gelegenheid te stellen niet-vertrouwelijke versies van andere „cruciale documenten” die reeds bij de Commissie zijn ingediend, te bestuderen. Hiertoe behoren belangrijke verklaringen van de klager of van belanghebbenden, maar antwoorden op verzoeken om inlichtingen vallen er bijvoorbeeld niet onder. Na dit vroege stadium kunnen dergelijke documenten nog slechts door de partijen worden geraadpleegd indien dit in het belang van het onderzoek is en de onderzoekfase niet nodeloos dreigt te vertragen. Naar behoren gemotiveerde verzoeken van de klager of van belanghebbenden om hun documenten niet openbaar te maken voordat een mededeling van punten van bezwaar wordt vastgesteld omdat zij zich daadwerkelijk zorgen maken over de vertrouwelijkheid ervan en bijvoorbeeld vrezen voor vergeldingsmaatregelen en voor onvoldoende bescherming van hun zakengeheimen, worden door de Commissie gerespecteerd.

| 74. | Bij kartelprocedures wordt geen gelegenheid gegeven cruciale documenten in te zien (zie punt 4). |
| --- | --- |

74.

Bij kartelprocedures wordt geen gelegenheid gegeven cruciale documenten in te zien (zie punt 4).

2.13.   Mogelijke uitkomsten van de onderzoekfase

| 75. | Wanneer de Commissie eenmaal een voorlopig standpunt heeft bepaald ten aanzien van de voornaamste vraagstukken die door een zaak worden opgeworpen, kan zij uit verschillende proceduretrajecten kiezen:






  — | Zij kan besluiten over te gaan tot de vaststelling van een mededeling van punten ven bezwaar teneinde een verbodsbesluit vast te stellen met betrekking tot alle of enkele van de problemen die bij de inleiding van de procedure zijn geconstateerd (zie deel 3); |
| --- | --- | --- |

75.

Wanneer de Commissie eenmaal een voorlopig standpunt heeft bepaald ten aanzien van de voornaamste vraagstukken die door een zaak worden opgeworpen, kan zij uit verschillende proceduretrajecten kiezen:

—

Zij kan besluiten over te gaan tot de vaststelling van een mededeling van punten ven bezwaar teneinde een verbodsbesluit vast te stellen met betrekking tot alle of enkele van de problemen die bij de inleiding van de procedure zijn geconstateerd (zie deel 3);

| — | De aan het onderzoek onderworpen partijen kunnen overwegen toezeggingen te doen die de uit het onderzoek naar voren zijn gekomen mededingingsbezwaren wegnemen, of zij kunnen ten minste hun bereidheid tonen om deze mogelijkheid te bespreken; in dat geval kan de Commissie besluiten besprekingen te beginnen ter voorbereiding van een toezeggingsbesluit (zie deel 4); |
| --- | --- |

—

De aan het onderzoek onderworpen partijen kunnen overwegen toezeggingen te doen die de uit het onderzoek naar voren zijn gekomen mededingingsbezwaren wegnemen, of zij kunnen ten minste hun bereidheid tonen om deze mogelijkheid te bespreken; in dat geval kan de Commissie besluiten besprekingen te beginnen ter voorbereiding van een toezeggingsbesluit (zie deel 4);

| — | De Commissie kan bepalen dat er geen redenen zijn om de procedure ten aanzien van sommige of alle partijen voort te zetten en de procedure dienovereenkomstig beëindigen. Indien de zaak oorspronkelijk als gevolg van een klacht is geopend biedt de Commissie, alvorens de zaak te beëindigen, de klager de mogelijkheid zijn standpunt kenbaar te maken (zie deel 5 over de afwijzing van klachten). |
| --- | --- |

—

De Commissie kan bepalen dat er geen redenen zijn om de procedure ten aanzien van sommige of alle partijen voort te zetten en de procedure dienovereenkomstig beëindigen. Indien de zaak oorspronkelijk als gevolg van een klacht is geopend biedt de Commissie, alvorens de zaak te beëindigen, de klager de mogelijkheid zijn standpunt kenbaar te maken (zie deel 5 over de afwijzing van klachten).

| 76. | Wanneer de Commissie in procedures waarbij veel partijen betrokken zijn de zaak met betrekking tot één of meer partijen in een vroeg stadium na de formele inleiding van de procedure beëindigt, stelt zij gewoonlijk niet alleen deze partijen van haar besluit in kennis maar vermeldt zij de beëindiging van de zaak, indien de inleiding van de procedure is gepubliceerd, ook op haar website en/of brengt zij een persbericht uit. Hetzelfde geldt voor gevallen waarin de procedure niet formeel is ingeleid maar de Commissie haar onderzoek reeds openbaar heeft gemaakt (bijvoorbeeld door te bevestigen dat er inspecties hebben plaatsgevonden). |
| --- | --- |

76.

Wanneer de Commissie in procedures waarbij veel partijen betrokken zijn de zaak met betrekking tot één of meer partijen in een vroeg stadium na de formele inleiding van de procedure beëindigt, stelt zij gewoonlijk niet alleen deze partijen van haar besluit in kennis maar vermeldt zij de beëindiging van de zaak, indien de inleiding van de procedure is gepubliceerd, ook op haar website en/of brengt zij een persbericht uit. Hetzelfde geldt voor gevallen waarin de procedure niet formeel is ingeleid maar de Commissie haar onderzoek reeds openbaar heeft gemaakt (bijvoorbeeld door te bevestigen dat er inspecties hebben plaatsgevonden).

3.   PROCEDURES DIE TOT EEN VERBODSBESLUIT LEIDEN

| 77. | Een belangrijke stap in procedures die tot een verbodsbesluit kunnen leiden is de vaststelling van een mededeling van punten van bezwaar. De vaststelling van een mededeling van punten van bezwaar loopt echter niet vooruit op het eindresultaat van het onderzoek, en kan ook leiden tot de beëindiging van de zaak zonder dat er een verbodsbesluit of een toezeggingsbesluit wordt vastgesteld. |
| --- | --- |

77.

Een belangrijke stap in procedures die tot een verbodsbesluit kunnen leiden is de vaststelling van een mededeling van punten van bezwaar. De vaststelling van een mededeling van punten van bezwaar loopt echter niet vooruit op het eindresultaat van het onderzoek, en kan ook leiden tot de beëindiging van de zaak zonder dat er een verbodsbesluit of een toezeggingsbesluit wordt vastgesteld.

3.1.   Recht om te worden gehoord

| 78. | Het recht van de partijen bij de procedure om te worden gehoord voordat een eindbesluit wordt vastgesteld dat hun belangen kan schaden, is een grondbeginsel van het EU-recht. De Commissie ziet erop toe dat de daadwerkelijke uitoefening van het recht om te worden gehoord in haar mededingingsprocedures wordt gewaarborgd (52). |
| --- | --- |

78.

Het recht van de partijen bij de procedure om te worden gehoord voordat een eindbesluit wordt vastgesteld dat hun belangen kan schaden, is een grondbeginsel van het EU-recht. De Commissie ziet erop toe dat de daadwerkelijke uitoefening van het recht om te worden gehoord in haar mededingingsprocedures wordt gewaarborgd (52).

| 79. | De raadadviseurs-auditeurs hebben tot taak de daadwerkelijke uitoefening van de procedurerechten, en met name het recht om te worden gehoord, in mededingingsprocedures te waarborgen (53). Zij oefenen hun taken volledig onafhankelijk van het Directoraat-generaal Concurrentie uit, en eventuele geschillen die tussen dit DG en een partij die aan de procedure is onderworpen zouden ontstaan, kunnen ter beslechting aan de desbetreffende raadadviseur-auditeur worden voorgelegd. |
| --- | --- |

79.

De raadadviseurs-auditeurs hebben tot taak de daadwerkelijke uitoefening van de procedurerechten, en met name het recht om te worden gehoord, in mededingingsprocedures te waarborgen (53). Zij oefenen hun taken volledig onafhankelijk van het Directoraat-generaal Concurrentie uit, en eventuele geschillen die tussen dit DG en een partij die aan de procedure is onderworpen zouden ontstaan, kunnen ter beslechting aan de desbetreffende raadadviseur-auditeur worden voorgelegd.

| 80. | De raadadviseur-auditeur is rechtstreeks betrokken bij de gehele antitrustprocedure, en met name bij het organiseren en leiden van de hoorzitting indien deze wordt gehouden. Na de hoorzitting brengt de raadadviseur-auditeur, rekening houdende met de schriftelijke antwoorden van de partijen op de mededeling van punten van bezwaar, bij de voor concurrentie verantwoordelijke Commissaris verslag uit over de hoorzitting en de conclusies die daaruit kunnen worden getrokken. Bovendien deelt hij het college van Commissieleden, alvorens zij een definitief besluit vaststellen, mee of het recht om de procedurerechten uit te oefenen daadwerkelijk gedurende de gehele administratieve procedure is geëerbiedigd. Het eindeverslag wordt, samen met het definitieve besluit van de Commissie, aan de partijen die aan de procedure zijn onderworpen toegezonden, en bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie. |
| --- | --- |

80.

De raadadviseur-auditeur is rechtstreeks betrokken bij de gehele antitrustprocedure, en met name bij het organiseren en leiden van de hoorzitting indien deze wordt gehouden. Na de hoorzitting brengt de raadadviseur-auditeur, rekening houdende met de schriftelijke antwoorden van de partijen op de mededeling van punten van bezwaar, bij de voor concurrentie verantwoordelijke Commissaris verslag uit over de hoorzitting en de conclusies die daaruit kunnen worden getrokken. Bovendien deelt hij het college van Commissieleden, alvorens zij een definitief besluit vaststellen, mee of het recht om de procedurerechten uit te oefenen daadwerkelijk gedurende de gehele administratieve procedure is geëerbiedigd. Het eindeverslag wordt, samen met het definitieve besluit van de Commissie, aan de partijen die aan de procedure zijn onderworpen toegezonden, en bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie.

3.1.1.   Mededeling van punten van bezwaar

| 81. | Alvorens een besluit vast te stellen dat de belangen van een adressaat kan schaden, en met name een besluit waarmee een inbreuk op de artikelen 101 en 102 VWEU wordt vastgesteld en de beëindiging daarvan wordt gelast (artikel 7 van Verordening (EG) nr. 1/2003) en/of boetes worden opgelegd (artikel 23 van Verordening (EG) nr. 1/2003), stelt de Commissie de partijen die aan de procedure zijn onderworpen in de gelegenheid hun standpunt ten aanzien van de door haar in aanmerking genomen bezwaren kenbaar te maken (54). Hiertoe stelt zij een mededeling van punten van bezwaar vast die aan elk van de partijen wordt toegezonden. |
| --- | --- |

81.

Alvorens een besluit vast te stellen dat de belangen van een adressaat kan schaden, en met name een besluit waarmee een inbreuk op de artikelen 101 en 102 VWEU wordt vastgesteld en de beëindiging daarvan wordt gelast (artikel 7 van Verordening (EG) nr. 1/2003) en/of boetes worden opgelegd (artikel 23 van Verordening (EG) nr. 1/2003), stelt de Commissie de partijen die aan de procedure zijn onderworpen in de gelegenheid hun standpunt ten aanzien van de door haar in aanmerking genomen bezwaren kenbaar te maken (54). Hiertoe stelt zij een mededeling van punten van bezwaar vast die aan elk van de partijen wordt toegezonden.

3.1.1.1.   Doel en inhoud van de mededeling van punten van bezwaar

| 82. | De mededeling van punten van bezwaar zet het voorlopige standpunt van de Commissie uiteen over de vermeende inbreuk op artikel 101 en/of 102 VWEU, nadat zij een diepgaand onderzoek heeft ingesteld. Deze mededeling is bedoeld om de betrokken partijen in kennis te stellen van de bezwaren die tegen hen naar voren zijn gebracht, ten einde hen in staat te stellen hun rechten van verdediging schriftelijk en mondeling (tijdens de hoorzitting) uit te oefenen. De mededeling van punten van bezwaar vormt derhalve een wezenlijke procedurele waarborg die garandeert dat het recht om te worden gehoord wordt geëerbiedigd. De betrokken partijen ontvangen alle informatie die zij nodig hebben om zich op doeltreffende wijze te verdedigen en hun opmerkingen kenbaar te maken over de jegens hen geuite aantijgingen. |
| --- | --- |

82.

De mededeling van punten van bezwaar zet het voorlopige standpunt van de Commissie uiteen over de vermeende inbreuk op artikel 101 en/of 102 VWEU, nadat zij een diepgaand onderzoek heeft ingesteld. Deze mededeling is bedoeld om de betrokken partijen in kennis te stellen van de bezwaren die tegen hen naar voren zijn gebracht, ten einde hen in staat te stellen hun rechten van verdediging schriftelijk en mondeling (tijdens de hoorzitting) uit te oefenen. De mededeling van punten van bezwaar vormt derhalve een wezenlijke procedurele waarborg die garandeert dat het recht om te worden gehoord wordt geëerbiedigd. De betrokken partijen ontvangen alle informatie die zij nodig hebben om zich op doeltreffende wijze te verdedigen en hun opmerkingen kenbaar te maken over de jegens hen geuite aantijgingen.

3.1.1.2.   Mogelijke oplegging van corrigerende maatregelen en standpunt van de partijen

| 83. | Wanneer de Commissie voornemens is de partijen corrigerende maatregelen op te leggen overeenkomstig artikel 7, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003, worden in de mededeling van punten van bezwaar de voorgenomen maatregelen aangegeven die wellicht noodzakelijk zijn om de vermeende inbreuk te beëindigen. De verstrekte informatie dient voldoende gedetailleerd te zijn om de partijen in staat te stellen zich te verdedigen ten aanzien van de noodzaak en de evenredigheid van de voorgenomen maatregelen. Indien overeenkomstig artikel 7, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 structurele maatregelen worden overwogen, dan wordt in de mededeling van punten van bezwaar uiteengezet waarom er geen even effectieve maatregel ter correctie van de gedragingen bestaat of waarom de Commissie van mening is dat een dergelijke even effectieve maatregel voor de betrokken onderneming belastender zou zijn dan de structurele maatregel. |
| --- | --- |

83.

Wanneer de Commissie voornemens is de partijen corrigerende maatregelen op te leggen overeenkomstig artikel 7, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003, worden in de mededeling van punten van bezwaar de voorgenomen maatregelen aangegeven die wellicht noodzakelijk zijn om de vermeende inbreuk te beëindigen. De verstrekte informatie dient voldoende gedetailleerd te zijn om de partijen in staat te stellen zich te verdedigen ten aanzien van de noodzaak en de evenredigheid van de voorgenomen maatregelen. Indien overeenkomstig artikel 7, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 structurele maatregelen worden overwogen, dan wordt in de mededeling van punten van bezwaar uiteengezet waarom er geen even effectieve maatregel ter correctie van de gedragingen bestaat of waarom de Commissie van mening is dat een dergelijke even effectieve maatregel voor de betrokken onderneming belastender zou zijn dan de structurele maatregel.

3.1.1.3.   Mogelijke oplegging van geldboeten en standpunt van de partijen

| 84. | De mededeling van punten van bezwaar geeft duidelijk aan of de Commissie voornemens is geldboeten aan de ondernemingen op te leggen indien de bezwaren worden bevestigd (artikel 23 van Verordening (EG) nr. 1/2003). In deze gevallen wordt in de mededeling van punten van bezwaar verwezen naar de relevante beginselen die in de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten zijn vastgelegd (55). De Commissie vermeldt in de mededeling van punten van bezwaar de voornaamste feitelijke en juridische gegevens die tot de oplegging van een boete kunnen leiden, zoals de duur en de zwaarte van de inbreuk en of de inbreuk opzettelijk of uit onachtzaamheid werd gemaakt. Verder wordt in de mededeling van punten van bezwaar op voldoende nauwkeurige wijze vermeld dat bepaalde feiten aanleiding kunnen geven tot verzwarende omstandigheden en, voor zover mogelijk, tot verzachtende omstandigheden. |
| --- | --- |

84.

De mededeling van punten van bezwaar geeft duidelijk aan of de Commissie voornemens is geldboeten aan de ondernemingen op te leggen indien de bezwaren worden bevestigd (artikel 23 van Verordening (EG) nr. 1/2003). In deze gevallen wordt in de mededeling van punten van bezwaar verwezen naar de relevante beginselen die in de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten zijn vastgelegd (55). De Commissie vermeldt in de mededeling van punten van bezwaar de voornaamste feitelijke en juridische gegevens die tot de oplegging van een boete kunnen leiden, zoals de duur en de zwaarte van de inbreuk en of de inbreuk opzettelijk of uit onachtzaamheid werd gemaakt. Verder wordt in de mededeling van punten van bezwaar op voldoende nauwkeurige wijze vermeld dat bepaalde feiten aanleiding kunnen geven tot verzwarende omstandigheden en, voor zover mogelijk, tot verzachtende omstandigheden.

| 85. | Hoewel zij hiertoe niet wettelijk verplicht is, tracht de Commissie in de mededeling van punten van bezwaar (op basis van de beschikbare informatie) tevens gegevens op te nemen die van belang zijn voor een eventuele latere berekening van geldboeten, zoals de verkoopcijfers die in aanmerking moeten worden genomen en het jaar of de jaren waarvoor de waarde van deze verkopen in aanmerking wordt genomen. Deze informatie mag ook na de mededeling van punten van bezwaar aan de partijen worden verstrekt. In beide gevallen worden de partijen in de gelegenheid gesteld opmerkingen te maken. |
| --- | --- |

85.

Hoewel zij hiertoe niet wettelijk verplicht is, tracht de Commissie in de mededeling van punten van bezwaar (op basis van de beschikbare informatie) tevens gegevens op te nemen die van belang zijn voor een eventuele latere berekening van geldboeten, zoals de verkoopcijfers die in aanmerking moeten worden genomen en het jaar of de jaren waarvoor de waarde van deze verkopen in aanmerking wordt genomen. Deze informatie mag ook na de mededeling van punten van bezwaar aan de partijen worden verstrekt. In beide gevallen worden de partijen in de gelegenheid gesteld opmerkingen te maken.

| 86. | Indien de Commissie voornemens is in haar definitieve besluit af te wijken van de feitelijke of juridische gegevens die in de mededeling van punten van bezwaar zijn vermeld, ten nadele van een of meer partijen, of indien zij voornemens is bijkomende belastende bewijsstukken in aanmerking te nemen, worden de betrokken partij of partijen steeds in de gelegenheid gesteld hun standpunt daarover naar behoren kenbaar te maken. |
| --- | --- |

86.

Indien de Commissie voornemens is in haar definitieve besluit af te wijken van de feitelijke of juridische gegevens die in de mededeling van punten van bezwaar zijn vermeld, ten nadele van een of meer partijen, of indien zij voornemens is bijkomende belastende bewijsstukken in aanmerking te nemen, worden de betrokken partij of partijen steeds in de gelegenheid gesteld hun standpunt daarover naar behoren kenbaar te maken.

| 87. | In de mededeling van punten van bezwaar deelt de Commissie de partijen tevens mee dat zij, in uitzonderlijke gevallen, op verzoek rekening kan houden met het onvermogen van de onderneming om te betalen en de boete die anders zou worden opgelegd kan verlagen of kwijtschelden indien deze de levensvatbaarheid van de betrokken onderneming onherroepelijk in gevaar zou brengen, overeenkomstig punt 35 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten (56). |
| --- | --- |

87.

In de mededeling van punten van bezwaar deelt de Commissie de partijen tevens mee dat zij, in uitzonderlijke gevallen, op verzoek rekening kan houden met het onvermogen van de onderneming om te betalen en de boete die anders zou worden opgelegd kan verlagen of kwijtschelden indien deze de levensvatbaarheid van de betrokken onderneming onherroepelijk in gevaar zou brengen, overeenkomstig punt 35 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten (56).

| 88. | De ondernemingen die een dergelijk verzoek indienen moeten bereid zijn gedetailleerde, actuele financiële informatie over te leggen om hun verzoek te staven. In de regel zal het Directoraat-generaal Concurrentie in contact staan met de partijen om aanvullende inlichtingen in te winnen en/of de verkregen informatie toe te lichten, wat de partijen in staat stelt om verdere relevante informatie aan de Commissie voor te leggen. Wanneer de Commissie de bewering van een onderneming dat zij niet kan betalen onderzoekt, kijkt zij met name naar de jaarrekeningen van de afgelopen jaren en de vooruitzichten voor het lopende jaar en de eerstvolgende jaren, de verhoudingsgetallen die de financiële soliditeit, winstgevendheid, solvabiliteit en liquiditeitspositie weergeven, en de betrekkingen van de onderneming met externe financiële partners en aandeelhouders. Verder onderzoekt de Commissie de specifieke sociale en economische context van elke onderneming en beoordeelt zij of de waarde van de activa van de onderneming door de boete aanzienlijk zou dalen (57). |
| --- | --- |

88.

De ondernemingen die een dergelijk verzoek indienen moeten bereid zijn gedetailleerde, actuele financiële informatie over te leggen om hun verzoek te staven. In de regel zal het Directoraat-generaal Concurrentie in contact staan met de partijen om aanvullende inlichtingen in te winnen en/of de verkregen informatie toe te lichten, wat de partijen in staat stelt om verdere relevante informatie aan de Commissie voor te leggen. Wanneer de Commissie de bewering van een onderneming dat zij niet kan betalen onderzoekt, kijkt zij met name naar de jaarrekeningen van de afgelopen jaren en de vooruitzichten voor het lopende jaar en de eerstvolgende jaren, de verhoudingsgetallen die de financiële soliditeit, winstgevendheid, solvabiliteit en liquiditeitspositie weergeven, en de betrekkingen van de onderneming met externe financiële partners en aandeelhouders. Verder onderzoekt de Commissie de specifieke sociale en economische context van elke onderneming en beoordeelt zij of de waarde van de activa van de onderneming door de boete aanzienlijk zou dalen (57).

| 89. | De beoordeling van de financiële situatie wordt uitgevoerd voor alle ondernemingen die kort voor de vaststelling van het besluit en op basis van actuele gegevens een verzoek hebben ingediend wegens onvermogen te betalen, ongeacht wanneer dit verzoek werd voorgelegd. |
| --- | --- |

89.

De beoordeling van de financiële situatie wordt uitgevoerd voor alle ondernemingen die kort voor de vaststelling van het besluit en op basis van actuele gegevens een verzoek hebben ingediend wegens onvermogen te betalen, ongeacht wanneer dit verzoek werd voorgelegd.

| 90. | De partijen kunnen eveneens tijdens de hoorzitting hun argumenten uiteenzetten over kwesties die van belang kunnen zijn voor de mogelijke oplegging van geldboeten (58). |
| --- | --- |

90.

De partijen kunnen eveneens tijdens de hoorzitting hun argumenten uiteenzetten over kwesties die van belang kunnen zijn voor de mogelijke oplegging van geldboeten (58).

3.1.1.4.   Transparantie

| 91. | Om de transparantie van de procedure te bevorderen publiceert de Commissie in de regel een persbericht waarin de hoofdpunten van de mededeling van punten van bezwaar worden vermeld, vlak nadat deze door de adressaten is ontvangen. In dit persbericht wordt uitdrukkelijk verklaard dat de mededeling van punten van bezwaar niet vooruitloopt op de uitkomst van de procedure na het horen van de partijen. |
| --- | --- |

91.

Om de transparantie van de procedure te bevorderen publiceert de Commissie in de regel een persbericht waarin de hoofdpunten van de mededeling van punten van bezwaar worden vermeld, vlak nadat deze door de adressaten is ontvangen. In dit persbericht wordt uitdrukkelijk verklaard dat de mededeling van punten van bezwaar niet vooruitloopt op de uitkomst van de procedure na het horen van de partijen.

3.1.2.   Toegang tot het dossier

| 92. | De adressaten van de mededeling van punten van bezwaar krijgen toegang tot het dossier van de Commissie overeenkomstig artikel 27, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1/2003 en de artikelen 15 en 16 van de uitvoeringsverordening, ten einde hen in staat te stellen op doeltreffende wijze hun standpunt kenbaar te maken over de voorlopige conclusies die de Commissie in haar mededeling van punten van bezwaar heeft vastgesteld. |
| --- | --- |

92.

De adressaten van de mededeling van punten van bezwaar krijgen toegang tot het dossier van de Commissie overeenkomstig artikel 27, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1/2003 en de artikelen 15 en 16 van de uitvoeringsverordening, ten einde hen in staat te stellen op doeltreffende wijze hun standpunt kenbaar te maken over de voorlopige conclusies die de Commissie in haar mededeling van punten van bezwaar heeft vastgesteld.

| 93. | De praktische aspecten van de toegang tot het dossier, evenals gedetailleerde aanwijzingen betreffende het soort documenten waartoe toegang wordt verleend en vertrouwelijkheidskwesties, worden in een afzonderlijke mededeling betreffende toegang tot het dossier behandeld (59). Het verlenen van toegang tot het dossier van de Commissie is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van het Directoraat-generaal Concurrentie. De raadadviseurs-auditeurs beslechten geschillen tussen de partijen, de informatieverstrekkers en het Directoraat-generaal Concurrentie over toegang tot informatie in het dossier van de Commissie overeenkomstig de mededeling inzake toegang tot het dossier, de toepasselijke verordeningen en de beginselen die in de desbetreffende jurisprudentie zijn vervat. Tenslotte zijn er bijzondere regels van toepassing op de toegang tot ondernemingsverklaringen in kartelzaken en schikkingsprocedures (60). |
| --- | --- |

93.

De praktische aspecten van de toegang tot het dossier, evenals gedetailleerde aanwijzingen betreffende het soort documenten waartoe toegang wordt verleend en vertrouwelijkheidskwesties, worden in een afzonderlijke mededeling betreffende toegang tot het dossier behandeld (59). Het verlenen van toegang tot het dossier van de Commissie is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van het Directoraat-generaal Concurrentie. De raadadviseurs-auditeurs beslechten geschillen tussen de partijen, de informatieverstrekkers en het Directoraat-generaal Concurrentie over toegang tot informatie in het dossier van de Commissie overeenkomstig de mededeling inzake toegang tot het dossier, de toepasselijke verordeningen en de beginselen die in de desbetreffende jurisprudentie zijn vervat. Tenslotte zijn er bijzondere regels van toepassing op de toegang tot ondernemingsverklaringen in kartelzaken en schikkingsprocedures (60).

| 94. | Een doeltreffende toegang tot het dossier hangt in hoge mate af van samenwerking van de partijen en de informatie van andere ondernemingen die in het dossier is opgenomen. Zoals in punt 41 reeds is opgemerkt moeten informatieverstrekkers overeenkomstig artikel 16, lid 3, van de uitvoeringsverordening, hun aanspraak op vertrouwelijkheid staven en een niet-vertrouwelijke versie van de informatie overleggen. Deze niet-vertrouwelijke versie moet in hetzelfde format worden verstrekt als de vertrouwelijke informatie, waarbij geschrapte passages door samenvattingen zijn vervangen. Tenzij anders is overeengekomen dienen niet-vertrouwelijke versies gelijktijdig met de oorspronkelijke documenten te worden ingediend. Indien geen niet-vertrouwelijke versie wordt verstrekt, mag de Commissie ervan uitgaan dat de betrokken documenten geen vertrouwelijke gegevens bevatten (61). |
| --- | --- |

94.

Een doeltreffende toegang tot het dossier hangt in hoge mate af van samenwerking van de partijen en de informatie van andere ondernemingen die in het dossier is opgenomen. Zoals in punt 41 reeds is opgemerkt moeten informatieverstrekkers overeenkomstig artikel 16, lid 3, van de uitvoeringsverordening, hun aanspraak op vertrouwelijkheid staven en een niet-vertrouwelijke versie van de informatie overleggen. Deze niet-vertrouwelijke versie moet in hetzelfde format worden verstrekt als de vertrouwelijke informatie, waarbij geschrapte passages door samenvattingen zijn vervangen. Tenzij anders is overeengekomen dienen niet-vertrouwelijke versies gelijktijdig met de oorspronkelijke documenten te worden ingediend. Indien geen niet-vertrouwelijke versie wordt verstrekt, mag de Commissie ervan uitgaan dat de betrokken documenten geen vertrouwelijke gegevens bevatten (61).

3.1.3.   Procedures om de uitwisseling van vertrouwelijke informatie tussen partijen bij de procedure te vergemakkelijken

| 95. | Afgezien van de mogelijkheden die in de mededeling betreffende toegang tot het dossier worden behandeld kunnen twee bijkomende procedures worden gebruikt om het opstellen van niet-vertrouwelijke versies van documenten te vergemakkelijken: overeengekomen openbaarmaking in besloten kring en de „dataroom”-procedure. |
| --- | --- |

95.

Afgezien van de mogelijkheden die in de mededeling betreffende toegang tot het dossier worden behandeld kunnen twee bijkomende procedures worden gebruikt om het opstellen van niet-vertrouwelijke versies van documenten te vergemakkelijken: overeengekomen openbaarmaking in besloten kring en de „dataroom”-procedure.

| 96. | Ten eerste kan het Directoraat-generaal Concurrentie in bepaalde gevallen, met name wanneer er sprake is van een zeer omvangrijk dossier, toestaan dat de partijen vrijwillig overeenkomen een openbaarmakingsprocedure toe te passen. Volgens deze procedure komt de partij die recht heeft op toegang tot het dossier bilateraal met de informatieverstrekkers die aanspraak maken op vertrouwelijkheid, overeen om alle of een deel van de informatie te ontvangen die laatstgenoemden aan de Commissie hebben verstrekt, met inbegrip van vertrouwelijke informatie. De partij waaraan toegang tot het dossier wordt verleend beperkt de toegang tot de informatie tot een besloten kring van personen (door de partijen per geval te bepalen, zonodig onder toezicht van het Directoraat-generaal Concurrentie). Indien deze overeengekomen toegang tot het dossier erop zou neerkomen dat het recht van een partij op toegang tot het onderzoeksdossier wordt beperkt, moet die partij afstand doen van haar recht op toegang tot het dossier jegens de Commissie. Normaal zou de partij de informatie die via de overeengekomen procedure openbaar wordt gemaakt rechtstreeks van de informatieverstrekker ontvangen. Indien de informatie die aan een dergelijke overeenkomst is onderworpen evenwel bij wijze van uitzondering door de Commissie aan de besloten kring van personen zou worden verstrekt, moeten de informatieverstrekkers afstand doen van hun recht op geheimhouding jegens de Commissie. |
| --- | --- |

96.

Ten eerste kan het Directoraat-generaal Concurrentie in bepaalde gevallen, met name wanneer er sprake is van een zeer omvangrijk dossier, toestaan dat de partijen vrijwillig overeenkomen een openbaarmakingsprocedure toe te passen. Volgens deze procedure komt de partij die recht heeft op toegang tot het dossier bilateraal met de informatieverstrekkers die aanspraak maken op vertrouwelijkheid, overeen om alle of een deel van de informatie te ontvangen die laatstgenoemden aan de Commissie hebben verstrekt, met inbegrip van vertrouwelijke informatie. De partij waaraan toegang tot het dossier wordt verleend beperkt de toegang tot de informatie tot een besloten kring van personen (door de partijen per geval te bepalen, zonodig onder toezicht van het Directoraat-generaal Concurrentie). Indien deze overeengekomen toegang tot het dossier erop zou neerkomen dat het recht van een partij op toegang tot het onderzoeksdossier wordt beperkt, moet die partij afstand doen van haar recht op toegang tot het dossier jegens de Commissie. Normaal zou de partij de informatie die via de overeengekomen procedure openbaar wordt gemaakt rechtstreeks van de informatieverstrekker ontvangen. Indien de informatie die aan een dergelijke overeenkomst is onderworpen evenwel bij wijze van uitzondering door de Commissie aan de besloten kring van personen zou worden verstrekt, moeten de informatieverstrekkers afstand doen van hun recht op geheimhouding jegens de Commissie.

| 97. | Ten tweede kan het Directoraat-generaal Concurrentie een zogeheten „dataroom”-procedure organiseren. Deze procedure wordt gewoonlijk gebruikt voor de openbaarmaking van kwantitatieve gegevens die van belang zijn voor econometrische analyse. Krachtens deze procedure wordt een deel van het dossier, waaronder vertrouwelijke informatie, in de kantoren van de Commissie in een ruimte ondergebracht (de „dataroom”). Toegang tot deze dataroom wordt slechts verleend aan een beperkte groep personen, namelijk de externe juridische adviseur en/of de economische adviseurs van de partij (gezamenlijk de „adviseurs” genoemd), onder toezicht van een functionaris van de Commissie. De adviseurs kunnen gebruik maken van de informatie in de dataroom voor de verdediging van hun cliënt, maar mogen geen vertrouwelijke informatie aan hun cliënt meedelen. De dataroom is uitgerust met een aantal pc-werkstations en de noodzakelijke software (en zonodig de noodzakelijke datareeksen en een logboek van de regressies om de zaak van de Commissie te ondersteunen). Er is geen internetverbinding en contacten met de buitenwereld zijn niet toegestaan. De adviseurs mogen gedurende normale werktijden in de dataroom blijven en, indien gerechtvaardigd, kan gedurende verscheidene dagen toegang worden verleend. Het is de adviseurs streng verboden kopieën, aantekeningen of samenvattingen van de documenten te maken; zij mogen slechts een eindverslag uit de dataroom meenemen dat door het caseteam moet worden gecontroleerd om ervoor te zorgen dat het geen vertrouwelijke informatie bevat. Elke adviseur tekent een vertrouwelijkheidsovereenkomst en wordt in kennis gesteld van de voorwaarden voor de speciale toegang tot de dataroom voordat hij deze betreedt. Indien het gebruik van een dataroomprocedure het recht van een partij om volledige toegang tot het onderzoeksdossier te verkrijgen beperkt, zijn de procedurele waarborgen van artikel 8 van het mandaat van de raadadviseur-auditeur van toepassing. |
| --- | --- |

97.

Ten tweede kan het Directoraat-generaal Concurrentie een zogeheten „dataroom”-procedure organiseren. Deze procedure wordt gewoonlijk gebruikt voor de openbaarmaking van kwantitatieve gegevens die van belang zijn voor econometrische analyse. Krachtens deze procedure wordt een deel van het dossier, waaronder vertrouwelijke informatie, in de kantoren van de Commissie in een ruimte ondergebracht (de „dataroom”). Toegang tot deze dataroom wordt slechts verleend aan een beperkte groep personen, namelijk de externe juridische adviseur en/of de economische adviseurs van de partij (gezamenlijk de „adviseurs” genoemd), onder toezicht van een functionaris van de Commissie. De adviseurs kunnen gebruik maken van de informatie in de dataroom voor de verdediging van hun cliënt, maar mogen geen vertrouwelijke informatie aan hun cliënt meedelen. De dataroom is uitgerust met een aantal pc-werkstations en de noodzakelijke software (en zonodig de noodzakelijke datareeksen en een logboek van de regressies om de zaak van de Commissie te ondersteunen). Er is geen internetverbinding en contacten met de buitenwereld zijn niet toegestaan. De adviseurs mogen gedurende normale werktijden in de dataroom blijven en, indien gerechtvaardigd, kan gedurende verscheidene dagen toegang worden verleend. Het is de adviseurs streng verboden kopieën, aantekeningen of samenvattingen van de documenten te maken; zij mogen slechts een eindverslag uit de dataroom meenemen dat door het caseteam moet worden gecontroleerd om ervoor te zorgen dat het geen vertrouwelijke informatie bevat. Elke adviseur tekent een vertrouwelijkheidsovereenkomst en wordt in kennis gesteld van de voorwaarden voor de speciale toegang tot de dataroom voordat hij deze betreedt. Indien het gebruik van een dataroomprocedure het recht van een partij om volledige toegang tot het onderzoeksdossier te verkrijgen beperkt, zijn de procedurele waarborgen van artikel 8 van het mandaat van de raadadviseur-auditeur van toepassing.

| 98. | De raadadviseur-auditeur kan, overeenkomstig artikel 8, lid 4, van het mandaat van de raadadviseur-auditeur besluiten dat de dataroomprocedure enkel in die beperkte gevallen wordt gebruikt waarin toegang tot bepaalde vertrouwelijke gegevens noodzakelijk is voor de uitoefening van de rechten van de verdediging van een partij en wanneer de raadadviseur-auditeur van mening is dat de tegenstelling tussen de eerbiediging van de vertrouwelijkheid en de rechten van de verdediging per saldo op deze wijze het best wordt opgelost. De raadadviseur-auditeur neemt een dergelijk besluit niet indien hij of zij van mening is dat de dataroom geen geschikt instrument is en dat toegang tot de informatie in een andere vorm moet worden verleend (zoals een niet-vertrouwelijke versie). |
| --- | --- |

98.

De raadadviseur-auditeur kan, overeenkomstig artikel 8, lid 4, van het mandaat van de raadadviseur-auditeur besluiten dat de dataroomprocedure enkel in die beperkte gevallen wordt gebruikt waarin toegang tot bepaalde vertrouwelijke gegevens noodzakelijk is voor de uitoefening van de rechten van de verdediging van een partij en wanneer de raadadviseur-auditeur van mening is dat de tegenstelling tussen de eerbiediging van de vertrouwelijkheid en de rechten van de verdediging per saldo op deze wijze het best wordt opgelost. De raadadviseur-auditeur neemt een dergelijk besluit niet indien hij of zij van mening is dat de dataroom geen geschikt instrument is en dat toegang tot de informatie in een andere vorm moet worden verleend (zoals een niet-vertrouwelijke versie).

3.1.4.   Schriftelijk antwoord op de mededeling van punten van bezwaar

| 99. | Overeenkomstig artikel 27, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 stelt de Commissie de adressaten van een mededeling van punten van bezwaar in de gelegenheid hun standpunt ten aanzien van de door de Commissie naar voren gebrachte bezwaren kenbaar te maken. Het schriftelijke antwoord biedt de partijen die het voorwerp van de procedure zijn de gelegenheid om hun standpunt over de door de Commissie naar voren gebrachte bezwaren kenbaar te maken. |
| --- | --- |

99.

Overeenkomstig artikel 27, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 stelt de Commissie de adressaten van een mededeling van punten van bezwaar in de gelegenheid hun standpunt ten aanzien van de door de Commissie naar voren gebrachte bezwaren kenbaar te maken. Het schriftelijke antwoord biedt de partijen die het voorwerp van de procedure zijn de gelegenheid om hun standpunt over de door de Commissie naar voren gebrachte bezwaren kenbaar te maken.

| 100. | Bij de vaststelling van de termijn voor de beantwoording van de mededeling van punten van bezwaar wordt zowel rekening gehouden met de tijd die nodig is voor het opstellen van de stukken als met het spoedeisend karakter van de zaak (62). De adressaten van de mededeling van punten van bezwaar beschikken over een termijn van tenminste vier weken om schriftelijk te antwoorden (63). Een langere termijn (gewoonlijk een periode van twee maanden, hoewel deze periode langer of korter kan zijn afhankelijk van de omstandigheden van de zaak) kan door het Directoraat-generaal Concurrentie worden toegestaan waarbij onder andere de volgende elementen in aanmerking worden genomen:






  — | de omvang en de complexiteit van het dossier (bv. het aantal inbreuken, de beweerde duur van de inbreuk(en), de omvang van de documenten en het aantal ervan, en/of de omvang en de complexiteit van studies van deskundigen); en/of |
| --- | --- | --- |

100.

Bij de vaststelling van de termijn voor de beantwoording van de mededeling van punten van bezwaar wordt zowel rekening gehouden met de tijd die nodig is voor het opstellen van de stukken als met het spoedeisend karakter van de zaak (62). De adressaten van de mededeling van punten van bezwaar beschikken over een termijn van tenminste vier weken om schriftelijk te antwoorden (63). Een langere termijn (gewoonlijk een periode van twee maanden, hoewel deze periode langer of korter kan zijn afhankelijk van de omstandigheden van de zaak) kan door het Directoraat-generaal Concurrentie worden toegestaan waarbij onder andere de volgende elementen in aanmerking worden genomen:

—

de omvang en de complexiteit van het dossier (bv. het aantal inbreuken, de beweerde duur van de inbreuk(en), de omvang van de documenten en het aantal ervan, en/of de omvang en de complexiteit van studies van deskundigen); en/of

| — | de vraag of de adressaat van de mededeling van punten van bezwaar die het verzoek doet, voordien reeds toegang tot informatie heeft gekregen (zoals cruciale documenten, clementieverzoeken); en/of |
| --- | --- |

—

de vraag of de adressaat van de mededeling van punten van bezwaar die het verzoek doet, voordien reeds toegang tot informatie heeft gekregen (zoals cruciale documenten, clementieverzoeken); en/of

| — | eventuele andere objectieve belemmeringen waarmee de adressaat van de mededeling van punten van bezwaar die het verzoek doet, kan worden geconfronteerd bij het maken van zijn opmerkingen. |
| --- | --- |

—

eventuele andere objectieve belemmeringen waarmee de adressaat van de mededeling van punten van bezwaar die het verzoek doet, kan worden geconfronteerd bij het maken van zijn opmerkingen.

| 101. | Een adressaat van een mededeling van punten van bezwaar kan, tenminste 10 werkdagen vóór het verstrijken van de oorspronkelijke termijn, een met redenen omkleed verzoek om termijnverlenging richten tot het Directoraat-generaal Concurrentie. Indien dit verzoek niet wordt ingewilligd of indien de adressaat van de mededeling van punten van bezwaar niet akkoord gaat met de duur van de toegestane verlenging, kan hij de zaak vóór het verstrijken van de oorspronkelijke termijn ter toetsing aan de raadadviseur-auditeur voorleggen. |
| --- | --- |

101.

Een adressaat van een mededeling van punten van bezwaar kan, tenminste 10 werkdagen vóór het verstrijken van de oorspronkelijke termijn, een met redenen omkleed verzoek om termijnverlenging richten tot het Directoraat-generaal Concurrentie. Indien dit verzoek niet wordt ingewilligd of indien de adressaat van de mededeling van punten van bezwaar niet akkoord gaat met de duur van de toegestane verlenging, kan hij de zaak vóór het verstrijken van de oorspronkelijke termijn ter toetsing aan de raadadviseur-auditeur voorleggen.

| 102. | De termijn begint te lopen vanaf de datum waarop toegang tot de voornaamste documenten van het dossier is verleend (64). Gewoonlijk beginnen termijnen niet te lopen voordat de adressaat van de mededeling van punten van bezwaar toegang heeft gekregen tot documenten die uitsluitend toegankelijk zijn in de kantoren van de Commissie, zoals ondernemingsverklaringen. Het feit dat geen toegang is verleend tot het volledige dossier betekent niet automatisch dat een termijn niet begonnen is (65). |
| --- | --- |

102.

De termijn begint te lopen vanaf de datum waarop toegang tot de voornaamste documenten van het dossier is verleend (64). Gewoonlijk beginnen termijnen niet te lopen voordat de adressaat van de mededeling van punten van bezwaar toegang heeft gekregen tot documenten die uitsluitend toegankelijk zijn in de kantoren van de Commissie, zoals ondernemingsverklaringen. Het feit dat geen toegang is verleend tot het volledige dossier betekent niet automatisch dat een termijn niet begonnen is (65).

| 103. | Wanneer de rechten van de verdediging hiertoe nopen (66) of wanneer het volgens de Commissie nuttig kan zijn om feitelijke en juridische kwesties die voor de zaak van belang zijn nader te verduidelijken, kan de Commissie de partijen een kopie van de niet-vertrouwelijke versie (of bepaalde delen daarvan) van de schriftelijke antwoorden van andere partijen op de mededeling van punten van bezwaar overhandigen. Dit zal gewoonlijk gebeuren vóór de hoorzitting, zodat de partijen hierover tijdens de hoorzitting opmerkingen kunnen maken. In voorkomend geval kan de Commissie tevens besluiten een dergelijke kopie aan klagers en toegelaten belanghebbenden te verstrekken. Indien toegang tot de antwoorden van andere partijen wordt verleend omdat dit noodzakelijk is in verband met de rechten van de verdediging, hebben de partijen tevens recht op voldoende extra tijd om hun opmerkingen over deze antwoorden te maken. |
| --- | --- |

103.

Wanneer de rechten van de verdediging hiertoe nopen (66) of wanneer het volgens de Commissie nuttig kan zijn om feitelijke en juridische kwesties die voor de zaak van belang zijn nader te verduidelijken, kan de Commissie de partijen een kopie van de niet-vertrouwelijke versie (of bepaalde delen daarvan) van de schriftelijke antwoorden van andere partijen op de mededeling van punten van bezwaar overhandigen. Dit zal gewoonlijk gebeuren vóór de hoorzitting, zodat de partijen hierover tijdens de hoorzitting opmerkingen kunnen maken. In voorkomend geval kan de Commissie tevens besluiten een dergelijke kopie aan klagers en toegelaten belanghebbenden te verstrekken. Indien toegang tot de antwoorden van andere partijen wordt verleend omdat dit noodzakelijk is in verband met de rechten van de verdediging, hebben de partijen tevens recht op voldoende extra tijd om hun opmerkingen over deze antwoorden te maken.

3.1.5.   Rechten van klagers en belanghebbenden

| 104. | Klagers worden nauw bij de procedure betrokken. Krachtens artikel 6, lid 1, van de uitvoeringsverordening hebben zij recht op een niet-vertrouwelijke versie van de mededeling van punten van bezwaar, en stelt de Commissie een termijn vast waarbinnen de klager schriftelijk zijn standpunt kenbaar kan maken. De klager kan de Commissie, lang genoeg vóór het verstrijken van de oorspronkelijke termijn, door middel van een met redenen omkleed verzoek om verlenging van de termijn vragen. Indien dit verzoek niet wordt ingewilligd of het Directoraat-generaal Concurrentie en de klager kunnen het niet eens worden over een gevraagde termijnverlenging, dan kan de klager de zaak door middel van een met redenen omkleed verzoek aan de raadadviseur-auditeur voorleggen (67). |
| --- | --- |

104.

Klagers worden nauw bij de procedure betrokken. Krachtens artikel 6, lid 1, van de uitvoeringsverordening hebben zij recht op een niet-vertrouwelijke versie van de mededeling van punten van bezwaar, en stelt de Commissie een termijn vast waarbinnen de klager schriftelijk zijn standpunt kenbaar kan maken. De klager kan de Commissie, lang genoeg vóór het verstrijken van de oorspronkelijke termijn, door middel van een met redenen omkleed verzoek om verlenging van de termijn vragen. Indien dit verzoek niet wordt ingewilligd of het Directoraat-generaal Concurrentie en de klager kunnen het niet eens worden over een gevraagde termijnverlenging, dan kan de klager de zaak door middel van een met redenen omkleed verzoek aan de raadadviseur-auditeur voorleggen (67).

| 105. | Op hun verzoek hoort de Commissie tevens andere natuurlijke of rechtspersonen die een voldoende belang in de uitkomst van de procedure kunnen aantonen overeenkomstig artikel 13 van de uitvoeringsverordening. De raadadviseur-auditeur beslist of deze belanghebbenden tot de procedure worden toegelaten. Personen die zijn toegelaten worden schriftelijk in kennis gesteld van de aard en het onderwerp van de procedure, en de Commissie stelt een termijn vast waarbinnen zij hun standpunt schriftelijk kenbaar kunnen maken. Zij kunnen het Directoraat-generaal Concurrentie lang genoeg vóór het verstrijken van de oorspronkelijke termijn door middel van een met redenen omkleed verzoek om termijnverlenging vragen. Wanneer dit verzoek niet wordt ingewilligd of het Directoraat-generaal Concurrentie en de tot de procedure toegelaten belanghebbenden het niet eens kunnen worden over een gevraagde termijnverlenging, dan kan de belanghebbende de zaak door middel van een met redenen omkleed verzoek aan de raadadviseur-auditeur voorleggen (68). |
| --- | --- |

105.

Op hun verzoek hoort de Commissie tevens andere natuurlijke of rechtspersonen die een voldoende belang in de uitkomst van de procedure kunnen aantonen overeenkomstig artikel 13 van de uitvoeringsverordening. De raadadviseur-auditeur beslist of deze belanghebbenden tot de procedure worden toegelaten. Personen die zijn toegelaten worden schriftelijk in kennis gesteld van de aard en het onderwerp van de procedure, en de Commissie stelt een termijn vast waarbinnen zij hun standpunt schriftelijk kenbaar kunnen maken. Zij kunnen het Directoraat-generaal Concurrentie lang genoeg vóór het verstrijken van de oorspronkelijke termijn door middel van een met redenen omkleed verzoek om termijnverlenging vragen. Wanneer dit verzoek niet wordt ingewilligd of het Directoraat-generaal Concurrentie en de tot de procedure toegelaten belanghebbenden het niet eens kunnen worden over een gevraagde termijnverlenging, dan kan de belanghebbende de zaak door middel van een met redenen omkleed verzoek aan de raadadviseur-auditeur voorleggen (68).

3.1.6.   Hoorzitting

| 106. | Elke partij tot wie een mededeling van punten van bezwaar is gericht, heeft het recht te worden gehoord op een hoorzitting. Om een hoorzitting kan worden verzocht binnen de termijn om schriftelijk op de mededeling van punten van bezwaar te reageren. |
| --- | --- |

106.

Elke partij tot wie een mededeling van punten van bezwaar is gericht, heeft het recht te worden gehoord op een hoorzitting. Om een hoorzitting kan worden verzocht binnen de termijn om schriftelijk op de mededeling van punten van bezwaar te reageren.

| 107. | Op de hoorzitting kunnen partijen de argumenten die zij schriftelijk hebben ingediend, mondeling ontwikkelen en in voorkomend geval het schriftelijk bewijsmateriaal aanvullen of de Commissie op de hoogte brengen van andere zaken die relevant kunnen zijn. Op de hoorzitting kunnen partijen hun argumenten naar voren brengen in verband met zaken die belang kunnen hebben voor de eventuele oplegging van geldboeten. Het feit dat de hoorzitting niet openbaar is, zorgt ervoor dat alle aanwezigen vrij hun mening kunnen uiten. Informatie die op de hoorzitting wordt vrijgegeven, mag alleen worden gebruikt voor rechterlijke en/of administratieve procedures in het kader van de toepassing van de artikelen 101 en 102 VWEU en mag door de deelnemers aan de hoorzitting voor geen ander doel worden vrijgegeven of gebruikt. Deze beperking geldt ook voor de opname van de hoorzitting en voor visuele presentaties. Mocht op de hoorzitting vrijgegeven informatie op enig tijdstip voor een ander doel worden gebruikt dan voor rechterlijke en/of administratieve procedures in het kader van de toepassing van de artikelen 101 en 102 VWEU, en is daarbij een externe raadsman betrokken, dan kan de Commissie het incident ter kennis brengen van de balie van die raadsman, met het oog op disciplinaire maatregelen. |
| --- | --- |

107.

Op de hoorzitting kunnen partijen de argumenten die zij schriftelijk hebben ingediend, mondeling ontwikkelen en in voorkomend geval het schriftelijk bewijsmateriaal aanvullen of de Commissie op de hoogte brengen van andere zaken die relevant kunnen zijn. Op de hoorzitting kunnen partijen hun argumenten naar voren brengen in verband met zaken die belang kunnen hebben voor de eventuele oplegging van geldboeten. Het feit dat de hoorzitting niet openbaar is, zorgt ervoor dat alle aanwezigen vrij hun mening kunnen uiten. Informatie die op de hoorzitting wordt vrijgegeven, mag alleen worden gebruikt voor rechterlijke en/of administratieve procedures in het kader van de toepassing van de artikelen 101 en 102 VWEU en mag door de deelnemers aan de hoorzitting voor geen ander doel worden vrijgegeven of gebruikt. Deze beperking geldt ook voor de opname van de hoorzitting en voor visuele presentaties. Mocht op de hoorzitting vrijgegeven informatie op enig tijdstip voor een ander doel worden gebruikt dan voor rechterlijke en/of administratieve procedures in het kader van de toepassing van de artikelen 101 en 102 VWEU, en is daarbij een externe raadsman betrokken, dan kan de Commissie het incident ter kennis brengen van de balie van die raadsman, met het oog op disciplinaire maatregelen.

| 108. | Gelet op het belang van de hoorzitting is het de gangbare praktijk van het Directoraat-generaal Concurrentie ervoor te zorgen dat het hogere management van het Directoraat-generaal Concurrentie (directeur of adjunct-directeur-generaal) en het uit ambtenaren van de Commissie bestaande caseteam dat voor het onderzoek verantwoordelijk is, steeds aanwezig zijn. De mededingingsautoriteiten van de lidstaten, het team van de hoofdeconoom en de betrokken diensten van de Commissie (69), waaronder de juridische dienst, worden ook door de raadadviseur-auditeur uitgenodigd. |
| --- | --- |

108.

Gelet op het belang van de hoorzitting is het de gangbare praktijk van het Directoraat-generaal Concurrentie ervoor te zorgen dat het hogere management van het Directoraat-generaal Concurrentie (directeur of adjunct-directeur-generaal) en het uit ambtenaren van de Commissie bestaande caseteam dat voor het onderzoek verantwoordelijk is, steeds aanwezig zijn. De mededingingsautoriteiten van de lidstaten, het team van de hoofdeconoom en de betrokken diensten van de Commissie (69), waaronder de juridische dienst, worden ook door de raadadviseur-auditeur uitgenodigd.

3.1.7.   Aanvullende mededeling van punten van bezwaar en letter of facts

| 109. | Wanneer, nadat de mededeling van punten van bezwaar is uitgegaan, nieuw bewijsmateriaal beschikbaar wordt dat de Commissie voornemens is te gebruiken of wanneer de Commissie voornemens is haar juridische beoordeling in het nadeel van de betrokken ondernemingen te wijzigen, moeten de betrokken ondernemingen de gelegenheid krijgen om hun opmerkingen over deze nieuwe aspecten te formuleren. |
| --- | --- |

109.

Wanneer, nadat de mededeling van punten van bezwaar is uitgegaan, nieuw bewijsmateriaal beschikbaar wordt dat de Commissie voornemens is te gebruiken of wanneer de Commissie voornemens is haar juridische beoordeling in het nadeel van de betrokken ondernemingen te wijzigen, moeten de betrokken ondernemingen de gelegenheid krijgen om hun opmerkingen over deze nieuwe aspecten te formuleren.

| 110. | Wanneer aanvullende punten van bezwaar worden geformuleerd of wanneer de aan de onderneming verweten inbreuk wezenlijk wordt gewijzigd (70), geeft de Commissie de partijen daarvan kennis in een aanvullende mededeling van punten van bezwaar. Alvorens zij dat doet, worden de partijen gewoonlijk uitgenodigd op een bijeenkomst over de stand van zaken. De regels tot vaststelling van de termijn om te reageren op een mededeling van punten van bezwaar (zie hierboven) zijn van toepassing, zij het dat in deze context doorgaans een kortere termijn wordt vastgesteld. |
| --- | --- |

110.

Wanneer aanvullende punten van bezwaar worden geformuleerd of wanneer de aan de onderneming verweten inbreuk wezenlijk wordt gewijzigd (70), geeft de Commissie de partijen daarvan kennis in een aanvullende mededeling van punten van bezwaar. Alvorens zij dat doet, worden de partijen gewoonlijk uitgenodigd op een bijeenkomst over de stand van zaken. De regels tot vaststelling van de termijn om te reageren op een mededeling van punten van bezwaar (zie hierboven) zijn van toepassing, zij het dat in deze context doorgaans een kortere termijn wordt vastgesteld.

| 111. | Wanneer echter de reeds in de mededeling van punten bezwaar opgenomen punten van bezwaar tegen de ondernemingen, alleen maar worden bevestigd door nieuw bewijsmateriaal dat de Commissie voornemens is te gebruiken, brengt zij dit ter kennis van de betrokken partijen per gewone brief („letter of facts”) (71). De letter of facts biedt ondernemingen de mogelijkheid om binnen een bepaalde termijn schriftelijke opmerkingen te maken over het nieuwe bewijsmateriaal. Een verlenging van deze termijn kan worden aangevraagd door middel van een met redenen omkleed verzoek aan de Commissie. Wanneer het Directoraat-generaal Concurrentie en de adressaat het niet eens zijn over een gevraagde verlenging, kan de adressaat de zaak door middel van een met redenen omkleed verzoek verwijzen naar de raadadviseur-auditeur. |
| --- | --- |

111.

Wanneer echter de reeds in de mededeling van punten bezwaar opgenomen punten van bezwaar tegen de ondernemingen, alleen maar worden bevestigd door nieuw bewijsmateriaal dat de Commissie voornemens is te gebruiken, brengt zij dit ter kennis van de betrokken partijen per gewone brief („letter of facts”) (71). De letter of facts biedt ondernemingen de mogelijkheid om binnen een bepaalde termijn schriftelijke opmerkingen te maken over het nieuwe bewijsmateriaal. Een verlenging van deze termijn kan worden aangevraagd door middel van een met redenen omkleed verzoek aan de Commissie. Wanneer het Directoraat-generaal Concurrentie en de adressaat het niet eens zijn over een gevraagde verlenging, kan de adressaat de zaak door middel van een met redenen omkleed verzoek verwijzen naar de raadadviseur-auditeur.

| 112. | De procedurele rechten die de toezending van de mededeling van punten van bezwaar met zich brengt, zijn van overeenkomstige toepassing wanneer een aanvullende mededeling van punten van bezwaar uitgaat, met inbegrip van het recht van de partijen om een hoorzitting te verzoeken. Er moet ook toegang worden verleend tot het bewijsmateriaal dat is verzameld tussen de oorspronkelijke mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar. Wanneer een letter of facts uitgaat, zal over het algemeen toegang worden verleend tot het bewijsmateriaal dat is verzameld na de aanvullende mededeling van punten van bezwaar tot op de dag waarop de betrokken letter of facts is verzonden. In gevallen waarin de Commissie voornemens is om uitsluitend specifiek bewijsmateriaal te gebruiken dat betrekking heeft op één of een beperkt aantal onderdelen en/of aparte kwesties (in het bijzonder die welke betrekking hebben op het bepalen van het bedrag van de geldboete of kwesties die met aansprakelijkheid van de moedermaatschappij verband houden) wordt echter alleen toegang verleend tot de rechtstreeks betrokken onderdelen en tot het bewijsmateriaal dat met de betrokken kwestie(s) verband houdt. |
| --- | --- |

112.

De procedurele rechten die de toezending van de mededeling van punten van bezwaar met zich brengt, zijn van overeenkomstige toepassing wanneer een aanvullende mededeling van punten van bezwaar uitgaat, met inbegrip van het recht van de partijen om een hoorzitting te verzoeken. Er moet ook toegang worden verleend tot het bewijsmateriaal dat is verzameld tussen de oorspronkelijke mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar. Wanneer een letter of facts uitgaat, zal over het algemeen toegang worden verleend tot het bewijsmateriaal dat is verzameld na de aanvullende mededeling van punten van bezwaar tot op de dag waarop de betrokken letter of facts is verzonden. In gevallen waarin de Commissie voornemens is om uitsluitend specifiek bewijsmateriaal te gebruiken dat betrekking heeft op één of een beperkt aantal onderdelen en/of aparte kwesties (in het bijzonder die welke betrekking hebben op het bepalen van het bedrag van de geldboete of kwesties die met aansprakelijkheid van de moedermaatschappij verband houden) wordt echter alleen toegang verleend tot de rechtstreeks betrokken onderdelen en tot het bewijsmateriaal dat met de betrokken kwestie(s) verband houdt.

3.2.   Mogelijke uitkomsten van deze fase

| 113. | Wanneer, rekening houdend met de door partijen schriftelijk en/of op de hoorzitting gegeven antwoorden en op basis van een grondige evaluatie van alle tot in deze fase verworven informatie, de punten van bezwaar van gronden zijn voorzien, zal de Commissie doorgaan in de richting van een besluit tot vaststelling van een inbreuk op de betrokken mededingingsregels. De Commissie kan ook besluiten bepaalde punten van bezwaar in te trekken en verder te werken in de richting van een besluit tot vaststelling van een inbreuk voor het resterende deel. |
| --- | --- |

113.

Wanneer, rekening houdend met de door partijen schriftelijk en/of op de hoorzitting gegeven antwoorden en op basis van een grondige evaluatie van alle tot in deze fase verworven informatie, de punten van bezwaar van gronden zijn voorzien, zal de Commissie doorgaan in de richting van een besluit tot vaststelling van een inbreuk op de betrokken mededingingsregels. De Commissie kan ook besluiten bepaalde punten van bezwaar in te trekken en verder te werken in de richting van een besluit tot vaststelling van een inbreuk voor het resterende deel.

| 114. | Wanneer de punten van bezwaar in deze fase echter niet van gronden zijn voorzien, sluit de Commissie het dossier. In dat geval zijn de in punt (76) beschreven voorlichtingsmaatregelen ook van toepassing. |
| --- | --- |

114.

Wanneer de punten van bezwaar in deze fase echter niet van gronden zijn voorzien, sluit de Commissie het dossier. In dat geval zijn de in punt (76) beschreven voorlichtingsmaatregelen ook van toepassing.

4.   TOEZEGGINGSBESLUITEN

| 115. | Artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 voorziet in de mogelijkheid voor ondernemingen om toezeggingen te doen om aan de bezorgdheden van de Commissie in verband met de mededinging tegemoet te komen. Wanneer de Commissie deze toezeggingen aanvaardt, kan zij ten aanzien van de bij de procedure betrokken partijen deze toezeggingen bij besluit een verbindend karakter verlenen. De Commissie kan vrijelijk bepalen of zij de toezeggingen aanvaardt. In het kader van het evenredigheidsbeginsel dient de Commissie na te gaan of de toezeggingen de vastgestelde mededingingsproblemen opheffen en of deze toezeggingen niet verder gaan dan wat nodig is om aan deze bezorgdheden tegemoet te komen. Bij de uitvoering van die beoordeling houdt de Commissie rekening met de belangen van derde partijen. Zij is echter niet verplicht om dergelijke vrijwillige toezeggingen te vergelijken met maatregelen die zij zou kunnen opleggen op grond van artikel 7 van Verordening (EG) nr. 1/2003 en toezeggingen die verder gaan dan dergelijke maatregelen als onevenredig te beschouwen (72). |
| --- | --- |

115.

Artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 voorziet in de mogelijkheid voor ondernemingen om toezeggingen te doen om aan de bezorgdheden van de Commissie in verband met de mededinging tegemoet te komen. Wanneer de Commissie deze toezeggingen aanvaardt, kan zij ten aanzien van de bij de procedure betrokken partijen deze toezeggingen bij besluit een verbindend karakter verlenen. De Commissie kan vrijelijk bepalen of zij de toezeggingen aanvaardt. In het kader van het evenredigheidsbeginsel dient de Commissie na te gaan of de toezeggingen de vastgestelde mededingingsproblemen opheffen en of deze toezeggingen niet verder gaan dan wat nodig is om aan deze bezorgdheden tegemoet te komen. Bij de uitvoering van die beoordeling houdt de Commissie rekening met de belangen van derde partijen. Zij is echter niet verplicht om dergelijke vrijwillige toezeggingen te vergelijken met maatregelen die zij zou kunnen opleggen op grond van artikel 7 van Verordening (EG) nr. 1/2003 en toezeggingen die verder gaan dan dergelijke maatregelen als onevenredig te beschouwen (72).

| 116. | Toezeggingsbesluiten zijn niet aangewezen in zaken waarin de Commissie van oordeel is dat de aard van de inbreuk het opleggen van een boete vereist (73). Bijgevolg past de Commissie de procedures van artikel 9 niet toe op geheime kartels die onder de mededeling betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken vallen. |
| --- | --- |

116.

Toezeggingsbesluiten zijn niet aangewezen in zaken waarin de Commissie van oordeel is dat de aard van de inbreuk het opleggen van een boete vereist (73). Bijgevolg past de Commissie de procedures van artikel 9 niet toe op geheime kartels die onder de mededeling betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken vallen.

| 117. | Het belangrijkste verschil tussen een verbodsbesluit in de zin van artikel 7 en een toezeggingsbesluit in de zin van artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 is dat in het eerstgenoemde een inbreuk wordt vastgesteld terwijl in het laatstgenoemde een toezegging verbindend wordt verklaard zonder dat wordt geconcludeerd of er sprake was of nog steeds is van een inbreuk. In een toezeggingsbesluit wordt vastgesteld dat er niet langer gronden voor een optreden van de Commissie bestaan. Bovendien doen ondernemingen op vrijwillige basis toezeggingen. Met een besluit in de zin van artikel 7 daarentegen kan de Commissie ondernemingen maatregelen opleggen die noodzakelijk zijn om een einde te maken aan de inbreuk (en/of boeten). |
| --- | --- |

117.

Het belangrijkste verschil tussen een verbodsbesluit in de zin van artikel 7 en een toezeggingsbesluit in de zin van artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 is dat in het eerstgenoemde een inbreuk wordt vastgesteld terwijl in het laatstgenoemde een toezegging verbindend wordt verklaard zonder dat wordt geconcludeerd of er sprake was of nog steeds is van een inbreuk. In een toezeggingsbesluit wordt vastgesteld dat er niet langer gronden voor een optreden van de Commissie bestaan. Bovendien doen ondernemingen op vrijwillige basis toezeggingen. Met een besluit in de zin van artikel 7 daarentegen kan de Commissie ondernemingen maatregelen opleggen die noodzakelijk zijn om een einde te maken aan de inbreuk (en/of boeten).

4.1.   Opstarten van toezeggingsbesprekingen

| 118. | Ondernemingen mogen steeds contact opnemen met het Directoraat-generaal Concurrentie om na te gaan of de Commissie bereid is om de zaak verder te behandelen met het oog op het nemen van een toezeggingsbesluit. De Commissie moedigt ondernemingen aan om in een zo vroeg mogelijk stadium blijk te geven van hun interesse in het opstarten van toezeggingsbesprekingen. |
| --- | --- |

118.

Ondernemingen mogen steeds contact opnemen met het Directoraat-generaal Concurrentie om na te gaan of de Commissie bereid is om de zaak verder te behandelen met het oog op het nemen van een toezeggingsbesluit. De Commissie moedigt ondernemingen aan om in een zo vroeg mogelijk stadium blijk te geven van hun interesse in het opstarten van toezeggingsbesprekingen.

| 119. | De partijen zullen dan uitgenodigd worden op een bijeenkomst over de stand van zaken. Het Directoraat-generaal Concurrentie zal de onderneming wijzen op het tijdschema waarbinnen de besprekingen over eventuele toezeggingen moeten worden afgerond en zal haar de voorlopige mededingingsbezwaren meedelen die uit het onderzoek naar voren zijn gekomen. |
| --- | --- |

119.

De partijen zullen dan uitgenodigd worden op een bijeenkomst over de stand van zaken. Het Directoraat-generaal Concurrentie zal de onderneming wijzen op het tijdschema waarbinnen de besprekingen over eventuele toezeggingen moeten worden afgerond en zal haar de voorlopige mededingingsbezwaren meedelen die uit het onderzoek naar voren zijn gekomen.

| 120. | Om vertraging als gevolg van vertalingen te voorkomen, mogen die bijeenkomst en de daarop volgende stappen in de procedure in een overeengekomen taal worden gehouden of gevoerd op grond van een verstrekte afstandsverklaring („language waiver”) waarin partijen aanvaarden documenten in een andere taal dan die van de lidstaat waar zij zijn gevestigd, te ontvangen en voor te leggen (zie punt 2.4 hierboven). |
| --- | --- |

120.

Om vertraging als gevolg van vertalingen te voorkomen, mogen die bijeenkomst en de daarop volgende stappen in de procedure in een overeengekomen taal worden gehouden of gevoerd op grond van een verstrekte afstandsverklaring („language waiver”) waarin partijen aanvaarden documenten in een andere taal dan die van de lidstaat waar zij zijn gevestigd, te ontvangen en voor te leggen (zie punt 2.4 hierboven).

4.2.   Voorlopige beoordeling

| 121. | Zodra de Commissie ervan overtuigd is dat de onderneming echt bereid is om toezeggingen voor te stellen die de mededingingsbezwaren daadwerkelijk zullen wegnemen, wordt een voorlopige beoordeling vastgesteld. Overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 bevat de voorlopige beoordeling een samenvatting van de belangrijkste feiten van de zaak en de mededingingsbezwaren die een besluit om de beëindiging van een inbreuk te bevelen, zouden rechtvaardigen. Voordat de voorlopige beoordeling wordt afgegeven, worden de partijen uitgenodigd op een bijeenkomst over de stand van zaken. |
| --- | --- |

121.

Zodra de Commissie ervan overtuigd is dat de onderneming echt bereid is om toezeggingen voor te stellen die de mededingingsbezwaren daadwerkelijk zullen wegnemen, wordt een voorlopige beoordeling vastgesteld. Overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 bevat de voorlopige beoordeling een samenvatting van de belangrijkste feiten van de zaak en de mededingingsbezwaren die een besluit om de beëindiging van een inbreuk te bevelen, zouden rechtvaardigen. Voordat de voorlopige beoordeling wordt afgegeven, worden de partijen uitgenodigd op een bijeenkomst over de stand van zaken.

| 122. | De voorlopige beoordeling zal voor de partijen als basis dienen om passende toezeggingen te formuleren die aan de mededingingsbezwaren van de Commissie tegemoet komen of vroeger besproken toezeggingen beter te omschrijven. |
| --- | --- |

122.

De voorlopige beoordeling zal voor de partijen als basis dienen om passende toezeggingen te formuleren die aan de mededingingsbezwaren van de Commissie tegemoet komen of vroeger besproken toezeggingen beter te omschrijven.

| 123. | Wanneer reeds een mededeling van punten van bezwaar aan de partijen is gezonden, kunnen toezeggingen in bepaalde gevallen toch nog worden aanvaard. In dat geval voldoet de mededeling van punten van bezwaar aan de vereisten van een voorlopige beoordeling, aangezien zij een samenvatting bevat van de belangrijkste feiten alsook een beoordeling van de vastgestelde mededingingsbezwaren. |
| --- | --- |

123.

Wanneer reeds een mededeling van punten van bezwaar aan de partijen is gezonden, kunnen toezeggingen in bepaalde gevallen toch nog worden aanvaard. In dat geval voldoet de mededeling van punten van bezwaar aan de vereisten van een voorlopige beoordeling, aangezien zij een samenvatting bevat van de belangrijkste feiten alsook een beoordeling van de vastgestelde mededingingsbezwaren.

| 124. | Partijen bij de procedure die toezeggingen doen om tegemoet te komen aan de bezorgdheden die de Commissie ten aanzien van hen heeft uitgedrukt in haar voorlopige beoordeling, kunnen zich tijdens de in artikel 9 bedoelde procedure te allen tijde wenden tot de raadadviseur-auditeur in verband met de daadwerkelijke uitoefening van hun procedurerechten (74). |
| --- | --- |

124.

Partijen bij de procedure die toezeggingen doen om tegemoet te komen aan de bezorgdheden die de Commissie ten aanzien van hen heeft uitgedrukt in haar voorlopige beoordeling, kunnen zich tijdens de in artikel 9 bedoelde procedure te allen tijde wenden tot de raadadviseur-auditeur in verband met de daadwerkelijke uitoefening van hun procedurerechten (74).

| 125. | De Commissie of de betrokken onderneming(en) kunnen tijdens de toezeggingsprocedure steeds de besprekingen stopzetten. De Commissie kan in dat geval gewoon doorgaan met de formele procedure overeenkomstig artikel 7 van Verordening (EG) nr. 1/2003 (75). |
| --- | --- |

125.

De Commissie of de betrokken onderneming(en) kunnen tijdens de toezeggingsprocedure steeds de besprekingen stopzetten. De Commissie kan in dat geval gewoon doorgaan met de formele procedure overeenkomstig artikel 7 van Verordening (EG) nr. 1/2003 (75).

4.3.   Indiening van de toezeggingen

| 126. | Na ontvangt van de voorlopige beoordeling beschikken partijen normalerwijze over een maand om formeel hun toezeggingen in te dienen. Wanneer partijen een mededeling van punten van bezwaar hebben ontvangen en vervolgens besluiten om toezeggingen in te dienen, wordt de termijn om de mededeling van punten van bezwaar te beantwoorden, doorgaans niet verlengd. Het indienen van toezeggingen betekent niet noodzakelijk dat de partijen het eens zijn met de voorlopige beoordeling van de Commissie. |
| --- | --- |

126.

Na ontvangt van de voorlopige beoordeling beschikken partijen normalerwijze over een maand om formeel hun toezeggingen in te dienen. Wanneer partijen een mededeling van punten van bezwaar hebben ontvangen en vervolgens besluiten om toezeggingen in te dienen, wordt de termijn om de mededeling van punten van bezwaar te beantwoorden, doorgaans niet verlengd. Het indienen van toezeggingen betekent niet noodzakelijk dat de partijen het eens zijn met de voorlopige beoordeling van de Commissie.

| 127. | Partijen kunnen toezeggingen indienen ter correctie van gedragingen of toezeggingen van structurele aard om de vastgestelde mededingingsproblemen adequaat aan te pakken. De Commissie zal geen toezeggingen aanvaarden die geen adequate oplossing vormen voor deze problemen. |
| --- | --- |

127.

Partijen kunnen toezeggingen indienen ter correctie van gedragingen of toezeggingen van structurele aard om de vastgestelde mededingingsproblemen adequaat aan te pakken. De Commissie zal geen toezeggingen aanvaarden die geen adequate oplossing vormen voor deze problemen.

| 128. | Toezeggingen moeten ondubbelzinnig zijn en „self-executing” (76). Voor zover noodzakelijk kan een gevolmachtigde worden aangesteld om de Commissie bij te staan bij de tenuitvoerlegging ervan (gevolmachtigde die toezicht houdt en/of die toeziet op de tenuitvoerlegging van een afstoting). Voorts moet de onderneming, wanneer toezeggingen niet ten uitvoer kunnen worden gelegd zonder de instemming van derden (bv. wanneer een derde die op grond van de toezeggingen geen geschikte koper zou zijn, over een voorkooprecht beschikt), een bewijs voorleggen van de instemming van de derde. |
| --- | --- |

128.

Toezeggingen moeten ondubbelzinnig zijn en „self-executing” (76). Voor zover noodzakelijk kan een gevolmachtigde worden aangesteld om de Commissie bij te staan bij de tenuitvoerlegging ervan (gevolmachtigde die toezicht houdt en/of die toeziet op de tenuitvoerlegging van een afstoting). Voorts moet de onderneming, wanneer toezeggingen niet ten uitvoer kunnen worden gelegd zonder de instemming van derden (bv. wanneer een derde die op grond van de toezeggingen geen geschikte koper zou zijn, over een voorkooprecht beschikt), een bewijs voorleggen van de instemming van de derde.

4.4.   De „markttoets” en de daaropvolgende besprekingen met de partijen

| 129. | Overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 moet de Commissie over de toezeggingen een markttoets uitvoeren alvorens deze bij besluit verbindend te verklaren. De Commissie zal alleen een markttoets uitvoeren wanneer zij van oordeel is dat de aangeboden toezeggingen op het eerste gezicht de vastgestelde mededingingsproblemen aanpakken. De Commissie moet in het Publicatieblad van de Europese Unie een beknopte samenvatting van de zaak en de hoofdlijnen van de toezeggingen bekendmaken („bekendmaking met het oog op de markttoets”), met eerbiediging van de geheimhoudingsplicht (77). Zij zal op de website van het Directoraat-generaal Concurrentie de volledige tekst van de toezeggingen publiceren (78) in de authentieke taal (79). Om de doorzichtigheid van de procedure te verbeteren, publiceert de Commissie ook een persbericht waarin de belangrijkste elementen van de zaak en de voorgestelde toezeggingen worden beschreven. Wanneer de zaak op een klacht is gebaseerd, brengt de Commissie in deze fase ook de klager op de hoogte van de markttoets en verzoekt zij hem om opmerkingen te maken. Ook tot de procedure toegelaten derden worden op de hoogte gebracht en wordt verzocht opmerkingen te maken. De Commissie kan besluiten driehoeksoverleg te houden met de partijen en de klager en/of de toegelaten partijen. |
| --- | --- |

129.

Overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 moet de Commissie over de toezeggingen een markttoets uitvoeren alvorens deze bij besluit verbindend te verklaren. De Commissie zal alleen een markttoets uitvoeren wanneer zij van oordeel is dat de aangeboden toezeggingen op het eerste gezicht de vastgestelde mededingingsproblemen aanpakken. De Commissie moet in het Publicatieblad van de Europese Unie een beknopte samenvatting van de zaak en de hoofdlijnen van de toezeggingen bekendmaken („bekendmaking met het oog op de markttoets”), met eerbiediging van de geheimhoudingsplicht (77). Zij zal op de website van het Directoraat-generaal Concurrentie de volledige tekst van de toezeggingen publiceren (78) in de authentieke taal (79). Om de doorzichtigheid van de procedure te verbeteren, publiceert de Commissie ook een persbericht waarin de belangrijkste elementen van de zaak en de voorgestelde toezeggingen worden beschreven. Wanneer de zaak op een klacht is gebaseerd, brengt de Commissie in deze fase ook de klager op de hoogte van de markttoets en verzoekt zij hem om opmerkingen te maken. Ook tot de procedure toegelaten derden worden op de hoogte gebracht en wordt verzocht opmerkingen te maken. De Commissie kan besluiten driehoeksoverleg te houden met de partijen en de klager en/of de toegelaten partijen.

| 130. | Overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 kunnen belanghebbende derden hun opmerkingen meedelen binnen een periode van ten minste één maand. |
| --- | --- |

130.

Overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 kunnen belanghebbende derden hun opmerkingen meedelen binnen een periode van ten minste één maand.

| 131. | De Commissie kan de markttoets naar andere partijen zenden voor wie de uitkomst van de zaak mogelijk belang heeft (bv. consumentenverenigingen). |
| --- | --- |

131.

De Commissie kan de markttoets naar andere partijen zenden voor wie de uitkomst van de zaak mogelijk belang heeft (bv. consumentenverenigingen).

| 132. | Na ontvangst van de reacties op de markttoets wordt voor de partijen een bijeenkomst over de stand van zaken georganiseerd. De Commissie brengt de partijen mondeling of schriftelijk op de hoogte van de inhoud van de reacties. |
| --- | --- |

132.

Na ontvangst van de reacties op de markttoets wordt voor de partijen een bijeenkomst over de stand van zaken georganiseerd. De Commissie brengt de partijen mondeling of schriftelijk op de hoogte van de inhoud van de reacties.

| 133. | Wanneer de Commissie op basis van de resultaten van de markttoets (en alle andere beschikbare informatie) van oordeel is dat de vastgestelde mededingingsproblemen niet werden aangepakt of dat wijzigingen van de tekst van de toezeggingen noodzakelijk zijn om deze doeltreffend te maken, worden de ondernemingen die de toezeggingen aanbieden, daarvan op de hoogte gebracht. Wanneer laatstgenoemden bereid zijn om de door de Commissie vastgestelde problemen aan te pakken, moeten zijn een gewijzigde versie van de toezeggingen indienen. Wanneer de gewijzigde versie van de toezeggingen de aard of reikwijdte van toezeggingen verandert, wordt een nieuwe markttoets uitgevoerd. Wanneer de ondernemingen niet bereid zijn een gewijzigde versie van de toezeggingen in te dienen, terwijl die op grond van de beoordeling van de uitkomst van de markttoets door de Commissie vereist is, kan de Commissie terugkeren tot de procedure van artikel 7. |
| --- | --- |

133.

Wanneer de Commissie op basis van de resultaten van de markttoets (en alle andere beschikbare informatie) van oordeel is dat de vastgestelde mededingingsproblemen niet werden aangepakt of dat wijzigingen van de tekst van de toezeggingen noodzakelijk zijn om deze doeltreffend te maken, worden de ondernemingen die de toezeggingen aanbieden, daarvan op de hoogte gebracht. Wanneer laatstgenoemden bereid zijn om de door de Commissie vastgestelde problemen aan te pakken, moeten zijn een gewijzigde versie van de toezeggingen indienen. Wanneer de gewijzigde versie van de toezeggingen de aard of reikwijdte van toezeggingen verandert, wordt een nieuwe markttoets uitgevoerd. Wanneer de ondernemingen niet bereid zijn een gewijzigde versie van de toezeggingen in te dienen, terwijl die op grond van de beoordeling van de uitkomst van de markttoets door de Commissie vereist is, kan de Commissie terugkeren tot de procedure van artikel 7.

5.   PROCEDURE VOOR DE AFWIJZING VAN KLACHTEN

| 134. | Formele klachten zijn een belangrijk instrument in de tenuitvoerlegging van de mededingingsregels en worden derhalve nauwkeurig door de Commissie onderzocht. Na een passende beoordeling van de feitelijke en juridische omstandigheden van de individuele zaak kan de Commissie echter een klacht afwijzen op de gronden en volgens de procedures die hieronder worden uiteengezet (80). |
| --- | --- |

134.

Formele klachten zijn een belangrijk instrument in de tenuitvoerlegging van de mededingingsregels en worden derhalve nauwkeurig door de Commissie onderzocht. Na een passende beoordeling van de feitelijke en juridische omstandigheden van de individuele zaak kan de Commissie echter een klacht afwijzen op de gronden en volgens de procedures die hieronder worden uiteengezet (80).

5.1.   Gronden voor afwijzing

| 135. | De afwijzing van klachten kan gegrond zijn op „onvoldoende grond om gevolg te geven aan de klacht”, ofwel „gebrek aan EU-belang”, onbevoegdheid of het ontbreken van bewijs om het bestaan van een inbreuk aan te tonen. |
| --- | --- |

135.

De afwijzing van klachten kan gegrond zijn op „onvoldoende grond om gevolg te geven aan de klacht”, ofwel „gebrek aan EU-belang”, onbevoegdheid of het ontbreken van bewijs om het bestaan van een inbreuk aan te tonen.

| 136. | Afwijzingen op basis van „onvoldoende grond om gevolg te geven aan de klacht (81)” hebben met name betrekking op klachten waarbij, gelet op het feit dat het weinig waarschijnlijk is dat de gestelde inbreuken kunnen worden bewezen en de aanzienlijke middelen die de Commissie zou moeten investeren om het bestaan ervan te bewijzen, de middelen die nodig zijn om de zaak nader te onderzoeken niet in verhouding staan tot de verwachte beperkte impact ervan op de werking van de gemeenschappelijke markt en/of de mogelijkheid van de klager om andere middelen te gebruiken (82). |
| --- | --- |

136.

Afwijzingen op basis van „onvoldoende grond om gevolg te geven aan de klacht (81)” hebben met name betrekking op klachten waarbij, gelet op het feit dat het weinig waarschijnlijk is dat de gestelde inbreuken kunnen worden bewezen en de aanzienlijke middelen die de Commissie zou moeten investeren om het bestaan ervan te bewijzen, de middelen die nodig zijn om de zaak nader te onderzoeken niet in verhouding staan tot de verwachte beperkte impact ervan op de werking van de gemeenschappelijke markt en/of de mogelijkheid van de klager om andere middelen te gebruiken (82).

| 137. | De Commissie kan klachten ook afwijzen op grond van gebrek aan bewijs (wanneer de klager zelfs geen minimaal prima facie bewijs levert dat noodzakelijk is om een inbreuk op de artikelen 101 en/of 102 VWEU te gronden) of op inhoudelijke gronden (er is geen sprake van een inbreuk). |
| --- | --- |

137.

De Commissie kan klachten ook afwijzen op grond van gebrek aan bewijs (wanneer de klager zelfs geen minimaal prima facie bewijs levert dat noodzakelijk is om een inbreuk op de artikelen 101 en/of 102 VWEU te gronden) of op inhoudelijke gronden (er is geen sprake van een inbreuk).

| 138. | Wanneer een nationale mededingingsautoriteit dezelfde zaak behandelt of heeft behandeld (83), brengt de Commissie de klager daarvan op de hoogte. In een dergelijke situatie kan de klager de klacht intrekken. Wanneer de klager de klacht handhaaft, kan de Commissie deze bij besluit afwijzen overeenkomstig artikel 13 van Verordening (EG) nr. 1/2003 en artikel 9 van de uitvoeringsverordening (84). Wanneer een nationale rechterlijke instantie dezelfde zaak behandelt of heeft behandeld, kan de Commissie de klacht verwerpen op basis van „onvoldoende grond om gevolg aan de klacht te geven (85)”. |
| --- | --- |

138.

Wanneer een nationale mededingingsautoriteit dezelfde zaak behandelt of heeft behandeld (83), brengt de Commissie de klager daarvan op de hoogte. In een dergelijke situatie kan de klager de klacht intrekken. Wanneer de klager de klacht handhaaft, kan de Commissie deze bij besluit afwijzen overeenkomstig artikel 13 van Verordening (EG) nr. 1/2003 en artikel 9 van de uitvoeringsverordening (84). Wanneer een nationale rechterlijke instantie dezelfde zaak behandelt of heeft behandeld, kan de Commissie de klacht verwerpen op basis van „onvoldoende grond om gevolg aan de klacht te geven (85)”.

5.2.   Procedure

| 139. | Wanneer de Commissie, na zorgvuldig onderzoek van de zaak, tot de voorlopige conclusie komt dat zij om een van de bovengenoemde redenen niet verdergaat met de zaak, brengt zij eerst op een bijeenkomst of per telefoon de klager op de hoogte van het feit dat zij tot het voorlopige standpunt is gekomen dat de zaak kan worden afgewezen. Zodra hij op de hoogte is, kan de klager besluiten de klacht in te trekken. Anders zal de Commissie overeenkomstig artikel 7, lid 1, van de uitvoeringsverordening de klager bij formeel schrijven haar voorlopige conclusie meedelen dat er onvoldoende gronden zijn om aan een klacht gevolg te geven en stelt zij een termijn vast waarbinnen de klager schriftelijk zijn standpunt kenbaar kan maken (86). In dit verband heeft de klager het recht om toegang te krijgen tot de documenten waarop de Commissie haar voorlopige beoordeling heeft gebaseerd (87). Wanneer de Commissie in de loop van haar onderzoek een procedure begint op grond van artikel 11, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1/2003, wordt de klager uitgenodigd op een bijeenkomst over de stand van zaken voordat een dergelijk formeel schrijven wordt verstuurd. De in het formeel schrijven gestelde termijn bedraagt ten minste vier weken (88). De termijn begint te lopen vanaf de dag waarop toegang werd verleend tot de belangrijkste documenten op grond waarvan de beoordeling werd gemaakt. In voorkomend geval en op met redenen omkleed verzoek aan het Directoraat-generaal Concurrentie dat vóór het verstrijken van de oorspronkelijke termijn wordt ingediend, kan de termijn worden verlengd (89). Wanneer een dergelijk verzoek niet wordt ingewilligd of het Directoraat-generaal Concurrentie en de klager het niet eens zijn over de gevraagde verlenging, kan de adressaat de zaak door middel van een met redenen omkleed verzoek verwijzen naar de raadadviseur-auditeur (90). |
| --- | --- |

139.

Wanneer de Commissie, na zorgvuldig onderzoek van de zaak, tot de voorlopige conclusie komt dat zij om een van de bovengenoemde redenen niet verdergaat met de zaak, brengt zij eerst op een bijeenkomst of per telefoon de klager op de hoogte van het feit dat zij tot het voorlopige standpunt is gekomen dat de zaak kan worden afgewezen. Zodra hij op de hoogte is, kan de klager besluiten de klacht in te trekken. Anders zal de Commissie overeenkomstig artikel 7, lid 1, van de uitvoeringsverordening de klager bij formeel schrijven haar voorlopige conclusie meedelen dat er onvoldoende gronden zijn om aan een klacht gevolg te geven en stelt zij een termijn vast waarbinnen de klager schriftelijk zijn standpunt kenbaar kan maken (86). In dit verband heeft de klager het recht om toegang te krijgen tot de documenten waarop de Commissie haar voorlopige beoordeling heeft gebaseerd (87). Wanneer de Commissie in de loop van haar onderzoek een procedure begint op grond van artikel 11, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1/2003, wordt de klager uitgenodigd op een bijeenkomst over de stand van zaken voordat een dergelijk formeel schrijven wordt verstuurd. De in het formeel schrijven gestelde termijn bedraagt ten minste vier weken (88). De termijn begint te lopen vanaf de dag waarop toegang werd verleend tot de belangrijkste documenten op grond waarvan de beoordeling werd gemaakt. In voorkomend geval en op met redenen omkleed verzoek aan het Directoraat-generaal Concurrentie dat vóór het verstrijken van de oorspronkelijke termijn wordt ingediend, kan de termijn worden verlengd (89). Wanneer een dergelijk verzoek niet wordt ingewilligd of het Directoraat-generaal Concurrentie en de klager het niet eens zijn over de gevraagde verlenging, kan de adressaat de zaak door middel van een met redenen omkleed verzoek verwijzen naar de raadadviseur-auditeur (90).

| 140. | Wanneer de klager niet binnen de termijn reageert op de bovengenoemde brief van de Commissie, wordt de klacht geacht te zijn ingetrokken overeenkomstig artikel 7, lid 3, van de uitvoeringsverordening. De klager wordt dienovereenkomstig ingelicht over de administratieve afsluiting van de zaak. |
| --- | --- |

140.

Wanneer de klager niet binnen de termijn reageert op de bovengenoemde brief van de Commissie, wordt de klacht geacht te zijn ingetrokken overeenkomstig artikel 7, lid 3, van de uitvoeringsverordening. De klager wordt dienovereenkomstig ingelicht over de administratieve afsluiting van de zaak.

| 141. | Indien de opmerkingen van de klager als antwoord op de bovengenoemde brief van de Commissie er niet toe leiden dat de Commissie haar beoordeling van de klacht verandert, wijst de Commissie de klacht bij formeel besluit af overeenkomstig artikel 7, lid 2, van de uitvoeringsverordening. Wanneer de opmerkingen van de klager ertoe leiden dat de beoordeling wordt gewijzigd, gaat de Commissie door met haar onderzoek. |
| --- | --- |

141.

Indien de opmerkingen van de klager als antwoord op de bovengenoemde brief van de Commissie er niet toe leiden dat de Commissie haar beoordeling van de klacht verandert, wijst de Commissie de klacht bij formeel besluit af overeenkomstig artikel 7, lid 2, van de uitvoeringsverordening. Wanneer de opmerkingen van de klager ertoe leiden dat de beoordeling wordt gewijzigd, gaat de Commissie door met haar onderzoek.

6.   BEPERKINGEN VAN HET GEBRUIK VAN INFORMATIE

| 142. | De in de loop van deze procedures uitgewisselde informatie, met name in de context van de toegang tot het dossier en het onderzoek van belangrijke ingediende documenten, mag alleen worden gebruikt voor gerechtelijke of administratieve procedures voor de toepassing van de artikelen 101 en 102 VWEU (91). |
| --- | --- |

142.

De in de loop van deze procedures uitgewisselde informatie, met name in de context van de toegang tot het dossier en het onderzoek van belangrijke ingediende documenten, mag alleen worden gebruikt voor gerechtelijke of administratieve procedures voor de toepassing van de artikelen 101 en 102 VWEU (91).

| 143. | In alle fases van de procedures respecteert de Commissie oprechte en gerechtvaardigde verzoeken van klagers of van informatieverstrekkers betreffende de vertrouwelijke aard van hun opmerkingen of contacten met de Commissie, met inbegrip, in voorkomend geval, van hun identiteit, met het oog op de bescherming van hun rechtmatige belangen (vooral in het geval van mogelijke vergelding) en om te vermijden dat zij ontmoedigd worden om zich tot de Commissie te wenden (92). |
| --- | --- |

143.

In alle fases van de procedures respecteert de Commissie oprechte en gerechtvaardigde verzoeken van klagers of van informatieverstrekkers betreffende de vertrouwelijke aard van hun opmerkingen of contacten met de Commissie, met inbegrip, in voorkomend geval, van hun identiteit, met het oog op de bescherming van hun rechtmatige belangen (vooral in het geval van mogelijke vergelding) en om te vermijden dat zij ontmoedigd worden om zich tot de Commissie te wenden (92).

| 144. | Ambtenaren van de Commissie en leden van het adviescomité zijn gebonden door de in artikel 28 van Verordening (EG) nr. 1/2003 bedoelde geheimhoudingsplicht. Derhalve mogen zij geen informatie vrijgeven die onder die plicht valt en die zij hebben verkregen of uitgewisseld in het kader van het onderzoek en van de voorbereiding van en de besprekingen in het adviescomité. Wat het adviescomité betreft, mogen de leden ervan het advies van dat comité niet vrijgeven voordat het is gepubliceerd, in voorkomend geval, noch informatie vrijgeven over de besprekingen die hebben geleid tot het formuleren van het advies. |
| --- | --- |

144.

Ambtenaren van de Commissie en leden van het adviescomité zijn gebonden door de in artikel 28 van Verordening (EG) nr. 1/2003 bedoelde geheimhoudingsplicht. Derhalve mogen zij geen informatie vrijgeven die onder die plicht valt en die zij hebben verkregen of uitgewisseld in het kader van het onderzoek en van de voorbereiding van en de besprekingen in het adviescomité. Wat het adviescomité betreft, mogen de leden ervan het advies van dat comité niet vrijgeven voordat het is gepubliceerd, in voorkomend geval, noch informatie vrijgeven over de besprekingen die hebben geleid tot het formuleren van het advies.

7.   GOEDKEURING, KENNISGEVING EN PUBLICATIE VAN BESLUITEN

| 145. | Alle besluiten op grond van de artikelen 7, 9, 23 en 24 van Verordening (EG) nr. 1/2003 worden door de Commissie goedgekeurd op voorstel van het voor het mededingingsbeleid bevoegde lid van de Commissie. |
| --- | --- |

145.

Alle besluiten op grond van de artikelen 7, 9, 23 en 24 van Verordening (EG) nr. 1/2003 worden door de Commissie goedgekeurd op voorstel van het voor het mededingingsbeleid bevoegde lid van de Commissie.

| 146. | Onmiddellijk na de goedkeuring van het besluit wordt daarvan kennis gegeven aan de geadresseerden. Het Directoraat-generaal Concurrentie tracht de partijen een kopie ter informatie te sturen. Een gewaarmerkte kopie van de volledige tekst van het besluit en een kopie van het eindverslag van de raadadviseur-auditeur worden vervolgens per koerierdienst ter kennis gebracht van de personen tot wie het besluit is gericht. |
| --- | --- |

146.

Onmiddellijk na de goedkeuring van het besluit wordt daarvan kennis gegeven aan de geadresseerden. Het Directoraat-generaal Concurrentie tracht de partijen een kopie ter informatie te sturen. Een gewaarmerkte kopie van de volledige tekst van het besluit en een kopie van het eindverslag van de raadadviseur-auditeur worden vervolgens per koerierdienst ter kennis gebracht van de personen tot wie het besluit is gericht.

| 147. | Nadat de Commissie het besluit heeft goedgekeurd, wordt een persbericht gepubliceerd. In het persbericht worden het voorwerp van de zaak en de aard van de inbreuk beschreven. Daarin wordt (in voorkomend geval) ook melding gemaakt van de bedragen van de boetes voor elk van de betrokken ondernemingen en/of de opgelegde maatregelen, of, in het geval van besluiten overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003, van de toezeggingen waaraan een verbindend karakter is verleend. |
| --- | --- |

147.

Nadat de Commissie het besluit heeft goedgekeurd, wordt een persbericht gepubliceerd. In het persbericht worden het voorwerp van de zaak en de aard van de inbreuk beschreven. Daarin wordt (in voorkomend geval) ook melding gemaakt van de bedragen van de boetes voor elk van de betrokken ondernemingen en/of de opgelegde maatregelen, of, in het geval van besluiten overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003, van de toezeggingen waaraan een verbindend karakter is verleend.

| 148. | De samenvatting van het besluit, het eindverslag van de raadadviseur-auditeur en het advies van het adviescomité worden kort na de goedkeuring van het besluit in alle officiële talen gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (93). |
| --- | --- |

148.

De samenvatting van het besluit, het eindverslag van de raadadviseur-auditeur en het advies van het adviescomité worden kort na de goedkeuring van het besluit in alle officiële talen gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie
   (93).

| 149. | Naast de in artikel 30, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 bedoelde vereisten, zal het Directoraat-generaal Concurrentie zo snel mogelijk op zijn website een niet-vertrouwelijke versie van het besluit trachten te publiceren in de authentieke talen en in andere talen, wanneer die versies beschikbaar zijn. Ook naar de klager zal een niet-vertrouwelijke versie van het besluit worden gezonden. De geadresseerden van het besluit zal normalerwijze worden gevraagd om de Commissie binnen twee weken een niet-vertrouwelijke versie van het besluit te verstrekken en de samenvatting ervan goed te keuren. In het geval van geschillen over de weglating van gegevens die onder het bedrijfsgeheim vallen, zal op de website van het Directoraat-generaal Concurrentie in een van de officiële talen een voorlopige versie van het besluit worden geplaatst zonder de informatie waarvoor vertrouwelijkheid wordt gevraagd, in afwachting van een definitieve versie nadat een oplossing is gevonden voor de betwiste onderdelen. |
| --- | --- |

149.

Naast de in artikel 30, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 bedoelde vereisten, zal het Directoraat-generaal Concurrentie zo snel mogelijk op zijn website een niet-vertrouwelijke versie van het besluit trachten te publiceren in de authentieke talen en in andere talen, wanneer die versies beschikbaar zijn. Ook naar de klager zal een niet-vertrouwelijke versie van het besluit worden gezonden. De geadresseerden van het besluit zal normalerwijze worden gevraagd om de Commissie binnen twee weken een niet-vertrouwelijke versie van het besluit te verstrekken en de samenvatting ervan goed te keuren. In het geval van geschillen over de weglating van gegevens die onder het bedrijfsgeheim vallen, zal op de website van het Directoraat-generaal Concurrentie in een van de officiële talen een voorlopige versie van het besluit worden geplaatst zonder de informatie waarvoor vertrouwelijkheid wordt gevraagd, in afwachting van een definitieve versie nadat een oplossing is gevonden voor de betwiste onderdelen.

| 150. | In het belang van de doorzichtigheid is de Commissie voornemens om op haar website de besluiten tot afwijzing van klachten openbaar te maken (overeenkomstig artikel 7 van de uitvoeringsverordening) of een samenvatting daarvan. Wanneer dat nodig is om de rechtmatige belangen van de klager te beschermen, wordt de klager in de gepubliceerde versie van het besluit niet geïdentificeerd. Op grond van artikel 7 van Verordening (EG) nr. 1/2003 vastgestelde besluiten of besluiten tot wijziging van toezeggingen waaraan op grond van artikel 9 van die verordening een verbindend karakter werd verleend, worden ook op de website openbaar gemaakt. In specifieke gevallen kunnen ook andere soorten besluiten worden bekendgemaakt. |
| --- | --- |

150.

In het belang van de doorzichtigheid is de Commissie voornemens om op haar website de besluiten tot afwijzing van klachten openbaar te maken (overeenkomstig artikel 7 van de uitvoeringsverordening) of een samenvatting daarvan. Wanneer dat nodig is om de rechtmatige belangen van de klager te beschermen, wordt de klager in de gepubliceerde versie van het besluit niet geïdentificeerd. Op grond van artikel 7 van Verordening (EG) nr. 1/2003 vastgestelde besluiten of besluiten tot wijziging van toezeggingen waaraan op grond van artikel 9 van die verordening een verbindend karakter werd verleend, worden ook op de website openbaar gemaakt. In specifieke gevallen kunnen ook andere soorten besluiten worden bekendgemaakt.

8.   TOEKOMSTIGE HERZIENING

| 151. | Deze mededeling kan worden herzien in het licht van gewijzigde toepasselijke wetgeving, belangrijke ontwikkelingen in de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie of nieuwe ervaring in de toepassing van de mededingingsregels. De Commissie is voornemens een regelmatige dialoog te onderhouden met het bedrijfsleven, de juridische gemeenschap en andere belanghebbende partijen over de ervaring die wordt opgedaan met de toepassing van deze mededeling, Verordening (EG) nr. 1/2003, de uitvoeringsverordening en haar verscheidene mededelingen en richtsnoeren. |
| --- | --- |

151.

Deze mededeling kan worden herzien in het licht van gewijzigde toepasselijke wetgeving, belangrijke ontwikkelingen in de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie of nieuwe ervaring in de toepassing van de mededingingsregels. De Commissie is voornemens een regelmatige dialoog te onderhouden met het bedrijfsleven, de juridische gemeenschap en andere belanghebbende partijen over de ervaring die wordt opgedaan met de toepassing van deze mededeling, Verordening (EG) nr. 1/2003, de uitvoeringsverordening en haar verscheidene mededelingen en richtsnoeren.

---

(1)  Vanaf 1 december 2009 zijn de artikelen 81 en 82 VEG respectievelijk de artikelen 101 en 102 VWEU geworden. De bepalingen in beide verdragen zijn inhoudelijk identiek. In het kader van dit document moeten verwijzingen naar de artikelen 101 en 102 VWEU waar nodig worden begrepen als verwijzingen naar de artikelen 81 en 82 VEG.

(2)  Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1), als gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 411/2004 van de Raad van 26 februari 2004 houdende intrekking van Verordening (EEG) nr. 3975/87 en houdende wijziging van Verordening (EEG) nr. 3976/87 en Verordening (EG) nr. 1/2003 wat betreft het luchtvervoer tussen de Gemeenschap en derde landen (PB L 68 van 6.3.2004, blz. 1) en Verordening (EG) nr. 1419/2006 van de Raad van 25 september 2006 houdende intrekking van Verordening (EEG) nr. 4056/86 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag op het zeevervoer en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1/2003 inzake de uitbreiding van het toepassingsgebied van deze verordening tot cabotage en internationale wilde vaart (PB L 269 van 28.9.2006, blz. 1).

(3)  Verordening (EG) nr. 773/2004 van de Commissie van 7 april 2004 betreffende procedures van de Commissie op grond van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB L 123 van 27.4.2004, blz. 18), als gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 622/2008 van de Commissie van 30 juni 2008 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 773/2004, wat betreft schikkingsprocedures in kartelzaken (PB L 171 van 1.7.2008, blz. 3).

(4)  Deze mededeling heeft uitsluitend betrekking op de procedures van de Commissie voor de handhaving van de artikelen 101 en 102 VWEU en geldt niet voor de nationale mededingingsautoriteiten wanneer zij deze bepalingen toepassen.

(5)  Deze mededeling heeft geen betrekking op specifieke procedures, bijvoorbeeld voor het opleggen van geldboeten aan ondernemingen die misleidende inlichtingen hebben verstrekt, zich niet aan inspecties wilden onderwerpen of door functionarissen aangebrachte zegels hebben verbroken (zie artikel 23, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003). Zij heeft evenmin betrekking op besluiten betreffende voorlopige maatregelen in de zin van artikel 8 van Verordening (EG) nr. 1/2003 of besluiten betreffende de niet-toepasselijkheid in de zin van artikel 10 van Verordening (EG) nr. 1/2003.

(6)  Zie Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad van 20 januari 2004 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1). Zie in dit verband het document Best Practices on the conduct of EC Merger Proceedings van DG Concurrentie van 20 januari 2004, gepubliceerd op de website van het DG Concurrentie: http://ec.europa.eu/competition/mergers/legislation/proceedings.pdf

(7)  Zie Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 (thans art. 88) van het EG-Verdrag (PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1). Zie in dit verband de mededeling van de Commissie betreffende een gedragscode voor een goed verloop van de staatssteunprocedures, (PB C 136 van 16.6.2009, blz. 13).

(8)  Mededeling van de Commissie betreffende de regels voor toegang tot het dossier van de Commissie overeenkomstig de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag, de artikelen 53, 54 en 57 van de EER-Overeenkomst en Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (PB C 325 van 22.12.2005, blz. 7).

(9)  Mededeling van de Commissie betreffende de behandeling van klachten door de Commissie op grond van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB C 101 van 27.4.2004, blz. 65).

(10)  Besluit C(2011) 5742 van de voorzitter van de Europese Commissie van 13 oktober 2011 betreffende de functie en het mandaat van de raadadviseur-auditeur in bepaalde mededingingsprocedures.

(11)  Werkdocument van de diensten van de Commissie betreffende Best Practices for the submission of economic evidence and data collection in cases concerning the application of Articles 101 and 102 TFEU and merger cases (goede praktijken voor de indiening van economisch bewijsmateriaal en de verzameling van gegevens in zaken betreffende de toepassing van de artikelen 101 en 102 VWEU en in concentratiezaken), http://ec.europa.eu/competition/index_en.html

(12)  Mededeling van de Commissie betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken (PB C 298 van 8.12.2006, blz. 17) („Clementiemededeling”), d.w.z. „geheime overeenkomsten en/of onderling afgestemde feitelijke gedragingen tussen twee of meer concurrenten met als doel hun concurrerend handelen op de markt te coördineren en/of de relevante parameters van mededinging te beïnvloeden via praktijken zoals het afspreken van aan- of verkoopprijzen, de toewijzing van productie- of verkoopquota, de verdeling van markten (met inbegrip van offertevervalsing), het beperken van importen of exporten en/of mededingingsverstorende maatregelen tegen andere concurrenten. Dergelijke praktijken behoren tot de zwaarste schendingen van (artikel 101 VWEU)”.

(13)  Verordening (EG) nr. 622/2008 van de Commissie van 30 juni 2008 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 773/2004, wat betreft schikkingsprocedures in kartelzaken (PB L 171 van 1.7.2008, blz. 3); Mededeling van de Commissie betreffende schikkingsprocedures met het oog op de vaststelling van beschikkingen op grond van de artikelen 7 en 23 van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad in kartelzaken (PB C 167 van 2.7.2008, blz. 1).

(14)  Er zij op gewezen dat de Commissie een verzoek om immuniteit tegen geldboeten naast zich kan neerleggen op grond van het feit dat dit is ingediend nadat de mededeling van punten van bezwaar is uitgegaan (zie de punten 14 en 29 van de clementiemededeling).

(15)  De Commissie kan een verzoek om immuniteit tegen geldboeten of om boetevermindering uit hoofde van de clementiemededeling naast zich neerleggen omdat het is ingediend na het verstrijken van de termijn die is vastgesteld waarbinnen de partijen schriftelijk moeten aangeven of zij overwegen schikkingsgesprekken te gaan voeren (zie punt 13 van de schikkingsmededeling).

(16)  Voor zaken die op de datum van publicatie van dit document reeds worden behandeld, zal dit document van toepassing zijn voor de na de publicatie nog te nemen procedurestappen.

(17)  Of, waar passend, de betrokken nationale mededingingsautoriteit.

(18)  Overeenkomstig artikel 7, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1/2003. Volgens de artikelen 5 tot en met 9 van de uitvoeringsverordening moeten formele klachten voldoen aan bepaalde voorwaarden. Informatie die is opgenomen in stukken die niet voldoen aan deze vereisten kan evenwel in aanmerking worden genomen als marktinformatie.

(19)  Zie artikel 5, lid 1, van de uitvoeringsverordening.

(20)  Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft erkend dat de Commissie verschillende prioriteiten kan toekennen aan de klachten die zij ontvangt. Dit is vaste rechtsspraak sinds zaak T-24/90, Automec tegen Commissie (hierna „Automec II”), Jurispr. 1992, blz. II-2223, punt 85.

(21)  De Commissie heeft een niet-uitputtende lijst van criteria bekendgemaakt die zij zal gebruiken om na te gaan of voor de klachten al dan niet een voldoende „EU-belang” bestaat. Deze criteria werden bekendgemaakt in het verslag over het mededingingsbeleid van 2005, dat in juni 2006 werd goedgekeurd. Zie ook punt 44 van de mededeling betreffende de behandeling van klachten.

(22)  Zie de punten 5 t/m 15 van de mededeling van de Commissie betreffende de samenwerking binnen het netwerk van mededingingsautoriteiten (PB C 101 van 27.4.2004, blz. 43).

(23)  Zie zaak T-99/04 AC Treuhand/Commissie, Jurispr. 2008, blz. II-1501, punt 56.

(24)  In deze mededeling wordt onder „partijen” verstaan, de partijen die aan het onderzoek zijn onderworpen. Met „partijen” worden niet de klagers en toegelaten derde partijen (in deze mededeling ook „derde partijen” genoemd) bedoeld, tenzij dit uitdrukkelijk is vermeld.

(25)  Artikel 4, lid 2, onder d), van het mandaat van de raadadviseur-auditeur.

(26)  Mededeling betreffende de behandeling van klachten, punt 61.

(27)  Volgens artikel 2 van de uitvoeringsverordening kan de Commissie op elk tijdstip besluiten de procedure in te leiden met het oog op de vaststelling van een besluit (bv. een besluit tot vaststelling van een inbreuk of een besluit waarbij toezeggingen verbindend worden verklaard), doch in ieder geval vóór de toezending van een mededeling van punten van bezwaar, vóór de voorlopige beoordeling (in de zin van artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003) of vóór de publicatie van een bekendmaking (in de zin van artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003), naargelang van welke handeling het eerst plaatsvindt.

(28)  Het inleiden van een procedure ontneemt de mededingingsautoriteiten van de lidstaten hun bevoegdheid tot toepassing van de artikelen 101 en 102 VWEU, zie artikel 11, lid 6, van Verordening (EG) nr. 1/2003.

(29)  Raad van de EEG: Verordening nr. 1 tot regeling van het taalgebruik in de Europese Economische Gemeenschap (PB 17 van 6.10.1958, blz. 385; Geconsolideerde versie van 1.1.2007).

(30)  Wanneer een overeenkomstig artikel 18, lid 3, bij besluit gedaan verzoek om inlichtingen niet wordt nageleefd (door onvolledige inlichtingen te verstrekken of de vastgestelde termijn niet te respecteren) kunnen geldboeten en dwangsommen worden opgelegd (zie de artikelen 23 en 24 van Verordening (EG) nr. 1/2003). Wanneer onjuiste of misleidende inlichtingen worden verstrekt kunnen zowel in het geval van een brief overeenkomstig artikel 18, lid 2, of een besluit overeenkomstig artikel 18, lid 3, geldboeten worden opgelegd (zie artikel 23 van Verordening (EG) nr. 1/2003).

(31)  Wat betreft de handelingsvrijheid van de Commissie bij het vormgeven van het onderzoek, zie zaak T-141/94 Thyssen Stahl tegen Commissie, Jurispr. 1999, blz. II-347, punt 110; zaak T-9/99 HFB e.a. tegen Commissie, Jurispr. 2002, blz. II-1487, punt 384; zaak T-48/00 Corus UK tegen Commissie, Jurispr. [2004], blz. II-2325, punt 212. Bij de uitoefening van haar handelingsvrijheid is de Commissie gehouden aan het evenredigheidsbeginsel en moet zij bij besluiten overeenkomstig artikel 18, lid 3, het recht om zichzelf niet te beschuldigen waarborgen.

(32)  Zie Best Practices on the submission of economic evidence.

(33)  Zie bijvoorbeeld zaak C-301/04 P, Commissie/SGL, Jurispr. 2006, blz. I-5915, waarin is bepaald dat adressaten van het in artikel 18, lid 3, bedoelde besluit desverzocht de bestaande documenten moeten overleggen die verband houden met het onderwerp van het onderzoek, zoals notulen van kartelbijeenkomsten, ook wanneer deze het bewijs kunnen opleveren van een inbreuk.

(34)  Artikel 4, lid 2, onder b), van het mandaat van de raadadviseur-auditeur.

(35)  Vgl. voetnoot 33.

(36)  Artikel 4, lid 2, onder c), van het mandaat van de raadadviseur-auditeur.

(37)  Zie punt 143 hieronder.

(38)  De bepalingen van dit punt gelden ook voor de bijeenkomsten over de stand van zaken en het driehoeksoverleg (zie punt 2.11).

(39)  Deze bevoegdheid tot het opnemen van verklaringen overeenkomstig artikel 19 van Verordening (EG) nr. 1/2003 moet worden onderscheiden van de bevoegdheid van de Commissie om, tijdens een inspectie, vertegenwoordigers of personeelsleden van een onderneming of ondernemersvereniging om een toelichting te verzoeken bij feiten of documenten die verband houden met het voorwerp en het doel van de inspectie, en hun antwoorden op te tekenen overeenkomstig artikel 20, lid 2, onder e), van Verordening (EG) nr. 1/2003.

(40)  Zie: http://ec.europa.eu/competition/antitrust/legislation/legislation.html

(41)  De uitsluiting van bepaalde communicatie tussen advocaten en cliënten van de onderzoeksbevoegdheden van de Commissie vloeit voort uit de algemene rechtsbeginselen welke de rechtsstelsels van de lidstaten gemeen hebben, zoals door het Hof van Justitie van de Europese Unie verduidelijkt in: zaak 155/79 AM&S Europe Limited/Commissie (hierna „AM&S” genoemd), Jurispr. 1982, blz. 1575; Beschikking in zaak T-30/89 Hilti/Commissie (hierna „Hilti” genoemd), Jurispr. 1990, blz. II-163; gevoegde zaken T-125/03 en T-253/03 Akzo Nobel Chemicals en Akcros Chemicals/Commissie (hierna „Akzo” genoemd), Jurispr. 2007, blz. II-3523, zoals bevestigd in zaak C-550/07 P, Akzo Nobel Chemicals en Akcros Chemicals/Commissie, arrest van 14 september 2010.

(42)  Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft geoordeeld dat de bescherming van de vertrouwelijkheid van communicatie tussen advocaat en cliënt een wezenlijke aanvulling vormt op de volledige uitoefening van de rechten van de verdediging (AM&S, punten 18 en 23). Hoe dan ook verhindert het vertrouwelijkheidsbeginsel de cliënt niet de schriftelijke communicatie met zijn advocaat openbaar te maken, indien hij zulks in zijn belang acht (AM&S, punt 28).

(43)  AM&S, punten 21, 22 en 27. Volgens de jurisprudentie heeft de inhoudelijke reikwijdte van de bescherming van de vertrouwelijkheid, naast de schriftelijke communicatie tussen een onafhankelijke advocaat met het oog op de uitoefening van de rechten van verdediging van de cliënt, eveneens betrekking op i) interne nota's die binnen een onderneming zijn uitgewisseld en die slechts de tekst of de inhoud van communicatie met onafhankelijke advocaten op het gebied van juridisch advies bevatten (Hilti, punt 13 en 16 tot en met 18) en ii) door de cliënt opgestelde voorbereidende documenten, zelfs indien zij niet met een advocaat zijn uitgewisseld of niet zijn opgesteld om als zodanig in die vorm aan een advocaat te worden gezonden, mits zij zijn opgesteld met het uitsluitende doel om in het kader van de uitoefening van de rechten van de verdediging juridisch advies aan een advocaat te vragen (Akzo, punten 120 tot en met 123). Wat de personele werkingssfeer van de vertrouwelijkheid betreft is deze uitsluitend van toepassing in zoverre de advocaat zelfstandig is, (d.w.z. niet door een arbeidsverhouding aan zijn cliënt gebonden); bedrijfsjuristen zijn uidrukkelijk uitgesloten van bescherming door het vertrouwelijkheidsbeginsel, ongeacht hun lidmaatschap van een balie of het onderworpen zijn aan de regels van beroepstucht en — ethiek of de bescherming ingevolge het nationaal recht: AM&S, punten 21, 22, 24 en 27; Akzo, punten 166 tot en met 168; bevestigd door het HvJ in zijn arrest van 14 september 2010, zaak C-550/07 P, punten 44 tot en met 51. Bovendien is volgens de jurisprudentie bescherming van het vertrouwelijkheidsbeginsel uitsluitend van toepassing op advocaten die hun beroep in een van de lidstaten van de EU mogen uitoefenen, ongeacht het land waar de cliënt woonachtig is (AM&S, punten 25 en 26), en kan deze bescherming niet worden uitgebreid tot andere professionele adviseurs zoals octrooigemachtigden, accountants, enz. Tenslotte zij opgemerkt dat de bescherming van de vertrouwelijkheid zich in beginsel ook uitstrekt tot alle communicatie van na het begin van de administratieve procedure welke kan leiden tot een besluit inzake de toepassing van artikel 101 en/of artikel 102 VWEU, of een besluit waarbij de onderneming een geldboete wordt opgelegd; de bescherming moet ook kunnen worden uitgebreid tot vroegere communicatie met het oog op de uitoefening van de rechten van de verdediging en die verband houdt met het voorwerp van die procedure (AM&S, punt 23).

(44)  Het enkele feit dat een onderneming voor een document vertrouwelijkheid opeist volstaat derhalve niet om de Commissie te beletten het document in te zien, indien die onderneming voor het overige niets aanvoert ten bewijze dat het daadwerkelijk door vertrouwelijkheid wordt beschermd (Akzo, punt 80; zie hieronder). Om haar bewering te staven kan de betrokken onderneming het Directoraat-generaal Concurrentie met name laten weten wie de auteur van het document is en voor wie het bestemd is, de respectieve functies en verantwoordelijkheden van elk van hen uiteenzetten, en wijzen op het doel waarvoor en de context waarin het document is opgesteld. Zo kan zij ook de context waarin het document is gevonden, de wijze waarop het is geklasseerd of andere documenten waarmee het verband houdt, vermelden (Akzo, punt 80).

(45)  AM&S, punten 29 tot en met 31. De onderneming kan vervolgens een beroep instellen om deze beschikking nietig te doen verklaren, in voorkomend geval gepaard gaande met een verzoek om een voorlopige maatregel (AM&S, punt 32; zie hieronder).

(46)  Akzo, punten 81 en 82.

(47)  Artikel 4, lid 2, onder a), van het mandaat van de raadadviseur-auditeur.

(48)  De Commissie wacht dus totdat de termijn voor het instellen van een beroep tegen het afwijzingsbesluit is verstreken alvorens kennis te nemen van de inhoud van het betrokken document. Aangezien een dergelijk beroep evenwel geen opschortende werking heeft, dient de desbetreffende onderneming snel om de toepassing van voorlopige maatregelen te verzoeken met het oog op de opschorting van de tenuitvoerlegging van het besluit waarbij het verzoek om vertrouwelijkheidsbescherming is afgewezen.

(49)  Akzo, punt 89.

(50)  PB C 101 van 27.4.2004, blz. 43.

(51)  Vervolgens kan een niet-vertrouwelijke versie van het antwoord op de klacht van de aan het onderzoek onderworpen partij aan de klager worden gezonden.

(52)  Artikel 27 van Verordening (EG) nr. 1/2003, reeds aangehaald.

(53)  Artikel 1 van het mandaat van de raadadviseur-auditeur.

(54)  Artikel 27 van Verordening (EG) nr. 1/2003.

(55)  Richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 23, lid 2, onder a), van Verordening EG nr. 1/2003 worden opgelegd, (PB C 210 van 1.9.2006, blz. 2).

(56)  Vgl. voetnoot 55.

(57)  Zie informatienota SEC(2010) 737/2 van 12 juni 2010.

(58)  Zie punt 106.

(59)  Mededeling betreffende de regels voor toegang tot het dossier van de Commissie, reeds aangehaald.

(60)  Mededeling van de Commissie betreffende immuniteit voor geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken (hierboven reeds aangehaal d), punten 31 t/m 35, en mededeling van de Commissie betreffende schikkingsprocedures (hierboven reeds aangehaald), punten 35 t/m 40.

(61)  Zie artikel 16, lid 4, van de uitvoeringsverordening.

(62)  Zie zaak T-44/00 Mannesmannröhren-Werke AG/Commissie, Jurispr. 2004, blz. II-2223, punt 65.

(63)  Zie artikel 17, lid 2, van de uitvoeringsverordening. Voor de regel die van toepassing is op schikkingsprocedures, zie artikel 10, onder a), van de uitvoeringsverordening.

(64)  In de meeste gevallen wordt toegang verleend tot het volledige dossier door middel van een CD-Rom die alle documenten van het dossier bevat.

(65)  Zie zaak T-44/00, Mannesmannröhren-Werke AG/Commissie, Jurispr. 2004, blz. II-2223, punt 65. Zie ook overweging 15 van het mandaat van de raadadviseur-auditeur die luidt: „In uitzonderlijke omstandigheden kan de raadadviseur-auditeur de termijn waarbinnen een adressaat van een mededeling van punten van bezwaar die mededeling dient te beantwoorden, opschorten totdat een geschil over de toegang tot het dossier is beslecht, indien de adressaat niet in staat zou zijn om binnen de toegestane termijn te antwoorden en indien een verlenging van de antwoordtermijn op dat tijdstip geen geschikte oplossing is.”

(66)  Zie gevoegde zaken T-191/98 en T-212/98 tot en met T-214/98 Atlantic Container Line e.a./Commissie, Jurispr. 2003, blz. II-3275; zaak T-54/03 Lafarge/Commissie, Jurispr. 2008, blz. II-120, punten 69-73; zaak T-52/03 Knauf/Commissie, Jurispr. 2008, blz. II-115, punten 41-47, 67-79; zaak C-407/08P Knauf/Commissie, arrest van 1 juli 2010 (nog niet gepubliceerd), punten 23-28.

(67)  Artikel 9, lid 2, van het mandaat van de raadadviseur-auditeur.

(68)  Vgl. voetnoot 67.

(69)  Zie voorts het document „Key actors and checks and balances”, dat beschikbaar is op de website van het directoraat-generaal Concurrentie.

(70)  Een aanvullende mededeling van punten van bezwaar zou bijvoorbeeld uitgaan wanneer de Commissie op grond van het nieuwe bewijsmateriaal de duur, het geografische bereik, de aard of de reikwijdte van de inbreuk kan uitbreiden.

(71)  Dat de Commissie een partij alleen een niet-vertrouwelijke versie (of specifieke fragmenten daaruit) van de schriftelijke reacties van andere partijen op de mededeling van punten van bezwaar meedeelt en haar de gelegenheid biedt om opmerkingen te maken (zie punt 103), vormt geen letter of facts.

(72)  Zaak C-441/07 P Commissie/Alrosa, arrest van 29 juni 2010, punt 120.

(73)  Zie overweging 13 van Verordening (EG) nr. 1/2003.

(74)  Artikel 15, lid 1, van het mandaat van de raadadviseur-auditeur.

(75)  Zie deel 3 van deze mededeling.

(76)  Dat wil zeggen dat de uitvoering ervan niet mag afhangen van de wil van een derde die niet door de toezeggingen is gebonden.

(77)  Artikel 28 van Verordening (EG) nr. 1/2003.

(78)  Niet-vertrouwelijke versie.

(79)  Zonder vertaling.

(80)  Zie ook de (hierboven reeds aangehaalde) mededeling van de Commissie betreffende de behandeling van klachten.

(81)  Zie met name zaak T-24/90, Automec II, Jurispr. 1992, blz. II-2223, en zaak C-119/97 P, Ufex, Jurispr. 1999, blz. I-1341.

(82)  In punt 44 van de mededeling van de Commissie betreffende de behandeling van klachten zijn een aantal criteria opgesomd die afzonderlijk of samen kunnen worden gebruikt voor afwijzing op grond van gebrek aan „belang van de Europese Unie”. Bovendien heeft de Commissie in haar verslag over het mededingingsbeleid van 2005 aan aantal criteria opgenomen die zij, afzonderlijk of tezamen, zou kunnen gebruiken om te bepalen of er al dan niet sprake is van „belang van de Europese Unie”. Zie ook zaak T-427/08, Confédération européenne des associations d'horlogeurs-réparateurs (CEAHR)/Commissie, nog niet gepubliceerd.

(83)  Het begrip dezelfde zaak houdt in wezen in dat het gaat om dezelfde soort inbreuk, op dezelfde productmarkt, op dezelfde geografische markt, door ten minste één zelfde onderneming, gedurende dezelfde tijdsperiode.

(84)  Punt 25 van de mededeling van de Commissie betreffende de behandeling van klachten.

(85)  Zie het jaarlijks verslag over het mededingingsbeleid van 2005, goedgekeurd in juni 2006, blz. 25 en volgende.

(86)  Artikel 7, lid 1, van de uitvoeringsverordening; punt 68 van de mededeling van de Commissie betreffende de behandeling van klachten.

(87)  Artikel 8 van de uitvoeringsverordening; punt 69 van de mededeling van de Commissie betreffende de behandeling van klachten.

(88)  Artikel 17, lid 2, van de uitvoeringsverordening.

(89)  Artikel 17, lid 4, van de uitvoeringsverordening.

(90)  Vgl. voetnoot 67.

(91)  Cf. artikel 15, lid 4, van de uitvoeringsverordening.

(92)  Zie artikel 16, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003.

(93)  Met uitzondering van het Iers (zie artikel 2 van Verordening (EG) nr. 920/2005 van de Raad van 13 juni 2005).

---

BIJLAGE 1

Image

---

INFORMATIE OVER DE EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

| 20.10.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 308/33 |
| --- | --- | --- | --- |

20.10.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 308/33

---

Beknopte informatie van de EVA-staten betreffende overheidssteun die wordt verleend krachtens het in punt 1 j van bijlage XV van de EER-Overeenkomst genoemde besluit (Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (de algemene groepsvrijstellingsverordening))

2011/C 308/07

DEEL I

| Steun nr. | GBER 11/11/ENV |
| --- | --- |
| EVA-staat | Noorwegen |
| Steunverlenende autoriteit | Naam | Osterfjord Næringssamarbeid |
| Adres | ved Industrikonsulenten på Osterøy |
| 5282 Lonevåg |
| NORWAY |

Steun nr.

GBER 11/11/ENV

EVA-staat

Noorwegen

Steunverlenende autoriteit

Naam

Osterfjord Næringssamarbeid

Adres

ved Industrikonsulenten på Osterøy

5282 Lonevåg

NORWAY

Webpagina

http://www.rup.no; zoek naar „Osterfjord”

Benaming van de steunmaatregel

Pilotprosjekt for å utløyse ei bioenerginæring i Hordaland

(Proefproject om het opzetten van een bio-energiesector in de regio Hordaland te stimuleren)

Nationale rechtsgrondslag (referentie desbetreffende nationale officiële publicatie)

Steun van het bestuur van Hordaland, brief van 20 december 2006, FK06-06. Referentienummer: 200504724-16/3/AARN

Weblink naar de volledige tekst van de steunmaatregel

http://www.rup.no/vision/vision1.aspx?hierarchyid=753&type=5

Soort steun

Regeling

Ja

Verlenging

Van 31.12.2010 t/m 31.12.2011

Looptijd

Steunregeling

19.12.2008 t/m 31.12.2011

Betrokken economische sector(en)

Alle economische sectoren komen voor steun in aanmerking

Beperkt tot specifieke sectoren — Specificeer volgens NACE Rev. 2

| | Art. 23:
  Energieproductie van hernieuwbare biologische energiebronnen in de volgende sectoren: | 35.113 Productie van elektriciteit door biobrandstof, verbranding van afval en stortgas
  (35.113 Produksjon av elektrisitet fra biobrensel, avfallsforbrenning og deponigass) |
| --- | --- | --- |

Art. 23:

Energieproductie van hernieuwbare biologische energiebronnen in de volgende sectoren:

35.113 Productie van elektriciteit door biobrandstof, verbranding van afval en stortgas

(35.113 Produksjon av elektrisitet fra biobrensel, avfallsforbrenning og deponigass)

| | 35.3 Levering van stoom en heet water
  (35.3 Damp- og varmtvannsforsyning) |
| --- | --- |

35.3 Levering van stoom en heet water

(35.3 Damp- og varmtvannsforsyning)

| | Art. 15:
  16.29 Vervaardiging van andere houtproducten
  (16.29 Produksjon av andre trevarer) |
| --- | --- |

Art. 15:

16.29 Vervaardiging van andere houtproducten

(16.29 Produksjon av andre trevarer)

Soort begunstigde

Kmo's

Ja

Grote ondernemingen

Ja

Budget

Totale geplande jaarbudget in het kader van de regeling

Voor de volledige periode van 3 jaar;

2 miljoen NOK

Steuninstrument (art. 5)

Subsidie

Ja

DEEL II

| Algemene doelstellingen (lijst) | Doelstellingen (lijst) | Maximum steunintensiteit in % of maximum steunbedrag in NOK | Kmo-verhogingen in % |
| --- | --- | --- | --- |
| Kmo-steun voor investeringen en werkgelegenheid
  (art. 15) | | 20 % voor kleine ondernemingen,
  10 % voor middelgrote ondernemingen | |
| Steun voor milieubescherming
  (art. 17-25) | Steun voor milieubescherming
  (art. 17-25) | 45 % | 20 % voor kleine ondernemingen,
  10 % voor middelgrote ondernemingen |

Algemene doelstellingen (lijst)

Doelstellingen (lijst)

Maximum steunintensiteit in % of maximum steunbedrag in NOK

Kmo-verhogingen in %

Kmo-steun voor investeringen en werkgelegenheid

(art. 15)

20 % voor kleine ondernemingen,

10 % voor middelgrote ondernemingen

Steun voor milieubescherming

(art. 17-25)

Steun voor milieubescherming

(art. 17-25)

45 %

20 % voor kleine ondernemingen,

10 % voor middelgrote ondernemingen

---

| 20.10.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 308/35 |
| --- | --- | --- | --- |

20.10.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 308/35

---

Beknopte informatie van de EVA-staten betreffende overheidssteun die wordt verleend krachtens het in punt 1 j van bijlage XV van de EER-Overeenkomst genoemde besluit (Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (de algemene groepsvrijstellingsverordening))

2011/C 308/08

DEEL I

| Steun nr. | GBER 10/11/ENV |
| --- | --- |
| EVA-staat | Noorwegen |
| Steunverlenende autoriteit | Naam | Enova SF |
| Adres | Professor Brochs gt 2 |
| 7030 Trondheim |
| NORWAY |

Steun nr.

GBER 10/11/ENV

EVA-staat

Noorwegen

Steunverlenende autoriteit

Naam

Enova SF

Adres

Professor Brochs gt 2

7030 Trondheim

NORWAY

Webpagina

http://www.enova.no

Benaming van de steunmaatregel

Programma voor nieuwe warmtecentrales in de industrie

Nationale rechtsgrondslag (referentie desbetreffende nationale officiële publicatie)

De nationale rechtsgrondslag van de door Enova SF beheerde steunmaatregelen is afgeleid van de volgende rechtsbronnen:

| — | De jaarlijkse staatsbegrotingen, waarin het energiebeleid is vastgelegd en de begroting voor het komende jaar wordt voorgesteld; |
| --- | --- |

—

De jaarlijkse staatsbegrotingen, waarin het energiebeleid is vastgelegd en de begroting voor het komende jaar wordt voorgesteld;

| — | Parlementair Besluit van 5 april 2001 (1), op basis van een voorstel van het ministerie van Aardolie en Energie van 21 december 2000 (2). Dit Parlementair Besluit wijzigt de Energiewet nr. 50 van 29 juni 1990 (Energiloven); |
| --- | --- |

—

Parlementair Besluit van 5 april 2001 (1), op basis van een voorstel van het ministerie van Aardolie en Energie van 21 december 2000 (2). Dit Parlementair Besluit wijzigt de Energiewet nr. 50 van 29 juni 1990 (Energiloven);

| — | De overeenkomst tussen het ministerie en Enova. In de laatste versie van de overeenkomst zijn de doelstellingen vastgelegd voor het beheer van het Energiefonds door Enova SF tussen 1 juni 2008 en 31 december 2011; |
| --- | --- |

—

De overeenkomst tussen het ministerie en Enova. In de laatste versie van de overeenkomst zijn de doelstellingen vastgelegd voor het beheer van het Energiefonds door Enova SF tussen 1 juni 2008 en 31 december 2011;

| — | Overheidsbesluit (EG) nr. 1377/2001 van 10 december 2001 betreffende de heffing op het elektriciteitsnetwerktarief (Forskrift om innbetaling av påslag på nettariffen til Energifondet). |
| --- | --- |

—

Overheidsbesluit (EG) nr. 1377/2001 van 10 december 2001 betreffende de heffing op het elektriciteitsnetwerktarief (Forskrift om innbetaling av påslag på nettariffen til Energifondet).

Krachtens een overheidsbesluit betreffende het Energiefonds (Vedteker for energifondet) valt het Energiefonds onder het ministerie van Aardolie en Energie en wordt dit Fonds door Enova beheerd.

Weblink naar de volledige tekst van de steunmaatregel

http://naring.enova.no/sitepageview.aspx?articleID=4219%20

Soort steun

Regeling

Ja

Looptijd

Regeling

24.5.2011 t.e.m. 31.12.2014

Betrokken economische sector(en)

Alle economische sectoren komen voor steun in aanmerking

Ja, alle sectoren binnen de bedrijfstak

Soort begunstigde

Kmo's

Ja

Grote ondernemingen

Ja

Budget

Totale geplande jaarbudget in het kader van de regeling

60 miljoen NOK

Steuninstrument (art. 5)

Subsidie

Ja

DEEL II

| Algemene doelstellingen (lijst) | Doelstellingen (lijst) | Maximum steunintensiteit in % of maximum steunbedrag in NOK | Kmo-verhogingen in % |
| --- | --- | --- | --- |
| Steun voor milieubescherming (art. 17-25) | Investeringssteun die ondernemingen in staat stelt verder te gaan dan communautaire normen inzake milieubescherming of, bij ontstentenis van communautaire normen, het niveau van milieubescherming te doen toenemen art. 18)
  Gelieve een specifieke verwijzing te geven naar de betrokken norm | ... % | |
| Milieu-investeringssteun ter stimulering van energie uit hernieuwbare energiebronnen (art. 23) | 40 % | Neen |

Algemene doelstellingen (lijst)

Doelstellingen (lijst)

Maximum steunintensiteit in % of maximum steunbedrag in NOK

Kmo-verhogingen in %

Steun voor milieubescherming (art. 17-25)

Investeringssteun die ondernemingen in staat stelt verder te gaan dan communautaire normen inzake milieubescherming of, bij ontstentenis van communautaire normen, het niveau van milieubescherming te doen toenemen art. 18)

Gelieve een specifieke verwijzing te geven naar de betrokken norm

... %

Milieu-investeringssteun ter stimulering van energie uit hernieuwbare energiebronnen (art. 23)

40 %

Neen

---

(1)  Odelstingets vedtak til lov om endringar i lov 29. juni 1990 nr. 50 om produksjon, omforming, overføring, omsetning og fordeling av energi m.m. (energilova). (Besl.O.nr.75 (2000-2001), jf. Innst.O.nr.59 (2000-2001) og Ot.prp.nr.35 (2000-2001)).

(2)  Ot.prp.nr.35 (2000-2001).

---

V Adviezen

BESTUURLIJKE PROCEDURES

Europese Commissie

| 20.10.2011 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | C 308/37 |
| --- | --- | --- | --- |

20.10.2011

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

C 308/37

---

Oproep tot het indienen van voorstellen op grond van het werkprogramma „Mensen” 2012 van het zevende kaderprogramma voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie

2011/C 308/09

Hierbij wordt kennis gegeven van een uitnodiging tot het indienen van voorstellen op grond van het werkprogramma voor 2012 „Mensen” van het zevende kaderprogramma voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (2007 tot 2013).

Verzocht wordt om voorstellen voor onderstaande oproep. De uiterste termijnen en de beschikbare budgetten zijn te vinden in de uitnodigingsteksten, die gepubliceerd worden op de desbetreffende sites van de Europese Commissie.

Specifiek Programma „Mensen”:

| Titel van de oproep | Identificatiecode van de uitnodiging |
| --- | --- |
| Loopbaanintegratietoelagen | FP7-PEOPLE-2012-CIG |

Titel van de oproep

Identificatiecode van de uitnodiging

Loopbaanintegratietoelagen

FP7-PEOPLE-2012-CIG

Deze oproep tot het indienen van voorstellen heeft betrekking op het werkprogramma voor 2012, goedgekeurd bij Besluit C(2011) 5033 van de Commissie van 19 juli 2011.

Informatie over de voorwaarden van de oproepen, de werkprogramma’s en een handleiding voor het indienen van voorstellen zijn beschikbaar op de website van de Europese Commissie.

---