# Επίσημη Εφημερίδα C 318/2011

| | ISSN 1977-0901
  doi:10.3000/19770901.C_2011.318.ell |
| --- | --- |
| Επίσημη Εφημερίδα
  της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318 |
| | |
| Έκδοση στην ελληνική γλώσσα | Ανακοινώσεις και Πληροφορίες | 54ό έτος29 Οκτωβρίου 2011 |

ISSN 1977-0901

doi:10.3000/19770901.C_2011.318.ell

Επίσημη Εφημερίδα

της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318

Έκδοση στην ελληνική γλώσσα

Ανακοινώσεις και Πληροφορίες

54ό έτος29 Οκτωβρίου 2011

---

| Ανακοίνωση αριθ | Περιεχόμενα | Σελίδα |
| --- | --- | --- |
| | I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις |
| | ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ |
| | Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή |
| | 473η σύνοδος ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 |
| 2011/C 318/01 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Το μέλλον της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας — αναζήτηση μιας αποτελεσματικής αντίδρασης στη δημογραφική εξέλιξη (διερευνητική γνωμοδότηση) | 1 |
| 2011/C 318/02 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού, των ηλεκτρονικών δεξιοτήτων και της ηλεκτρονικής ένταξης (διερευνητική γνωμοδότηση) | 9 |
| 2011/C 318/03 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η Ανατολική Εταιρική Σχέση και η ανατολική διάσταση των πολιτικών της ΕΕ, με έμφαση στον τομέα της γεωργίας: ασφάλεια τροφίμων, ομαλές εμπορικές συναλλαγές, ευρύτερη συνεργασία και αναπτυξιακή βοήθεια, στρατηγική εταιρική σχέση (διερευνητική γνωμοδότηση) | 19 |
| 2011/C 318/04 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Χρηματοοικονομική εκπαίδευση και υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 24 |
| 2011/C 318/05 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα της μουσικής (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 32 |
| 2011/C 318/06 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Εναρμόνιση των ισχυρισμών όσον αφορά την κατανάλωση καλλυντικών προϊόντων (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 40 |
| 2011/C 318/07 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Μέτρα της ΕΕ για την αντιμετώπιση της κρίσης και τις βιομηχανικές μεταλλαγές: περισσότερο επισφαλής ή βιώσιμη απασχόληση; (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 43 |
| 2011/C 318/08 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η κρίση, η εκπαίδευση και η αγορά εργασίας (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 50 |
| 2011/C 318/09 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αναθεώρηση της πιστωτικής πολιτικής της ΕΤΕπ στον τομέα των μεταφορών (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) | 56 |
| 2011/C 318/10 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία (πρόσθετη γνωμοδότηση) | 62 |
| 2011/C 318/11 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η συνεργασία μεταξύ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε θέματα ένταξης των μεταναστών (πρόσθετη γνωμοδότηση) | 69 |

Ανακοίνωση αριθ

Περιεχόμενα

Σελίδα

I   Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

473η σύνοδος ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011

2011/C 318/01

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Το μέλλον της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας — αναζήτηση μιας αποτελεσματικής αντίδρασης στη δημογραφική εξέλιξη (διερευνητική γνωμοδότηση)

1

2011/C 318/02

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού, των ηλεκτρονικών δεξιοτήτων και της ηλεκτρονικής ένταξης (διερευνητική γνωμοδότηση)

9

2011/C 318/03

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η Ανατολική Εταιρική Σχέση και η ανατολική διάσταση των πολιτικών της ΕΕ, με έμφαση στον τομέα της γεωργίας: ασφάλεια τροφίμων, ομαλές εμπορικές συναλλαγές, ευρύτερη συνεργασία και αναπτυξιακή βοήθεια, στρατηγική εταιρική σχέση (διερευνητική γνωμοδότηση)

19

2011/C 318/04

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Χρηματοοικονομική εκπαίδευση και υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

24

2011/C 318/05

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα της μουσικής (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

32

2011/C 318/06

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Εναρμόνιση των ισχυρισμών όσον αφορά την κατανάλωση καλλυντικών προϊόντων (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

40

2011/C 318/07

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Μέτρα της ΕΕ για την αντιμετώπιση της κρίσης και τις βιομηχανικές μεταλλαγές: περισσότερο επισφαλής ή βιώσιμη απασχόληση; (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

43

2011/C 318/08

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η κρίση, η εκπαίδευση και η αγορά εργασίας (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

50

2011/C 318/09

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Αναθεώρηση της πιστωτικής πολιτικής της ΕΤΕπ στον τομέα των μεταφορών (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

56

2011/C 318/10

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία (πρόσθετη γνωμοδότηση)

62

2011/C 318/11

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η συνεργασία μεταξύ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε θέματα ένταξης των μεταναστών (πρόσθετη γνωμοδότηση)

69

| | III   Προπαρασκευαστικές πράξεις |
| --- | --- |
| | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |
| | 473η σύνοδος ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 |
| 2011/C 318/12 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν τις αγορές βασικών εμπορευμάτων και τις πρώτες ύλες[COM(2011) 25 τελικό] | 76 |
| 2011/C 318/13 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η περιφερειακή πολιτική συμβάλλει στην έξυπνη ανάπτυξη στο πλαίσιο της Ευρώπης 2020[COM(2010) 553 τελικό] | 82 |
| 2011/C 318/14 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινη Βίβλος σχετικά με το μέλλον του ΦΠΑ — Προς ένα απλούστερο, ισχυρότερο και αποτελεσματικότερο σύστημα ΦΠΑ[COM(2010) 695 τελικό] | 87 |
| 2011/C 318/15 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή: Κατάργηση των διασυνοριακών φορολογικών εμποδίων για τους πολίτες της ΕΕ[COM(2010) 769 τελικό] | 95 |
| 2011/C 318/16 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινη Βίβλος για την επέκταση της χρήσης των δημόσιων ηλε-συμβάσεων στην ΕΕ[COM(2010) 571 τελικό] | 99 |
| 2011/C 318/17 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Αξιοποιώντας τα οφέλη της ηλεκτρονικής τιμολόγησης για την Ευρώπη[COM(2010) 712 τελικό] | 105 |
| 2011/C 318/18 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προς μια καλύτερη λειτουργία της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών με την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της διαδικασίας αμοιβαίας αξιολόγησης σύμφωνα με την οδηγία για τις υπηρεσίες[COM(2011) 20 τελικό] | 109 |
| 2011/C 318/19 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινη βίβλος σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ — Προς μια αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή αγορά δημόσιων συμβάσεων[COM(2011) 15 τελικό] | 113 |
| 2011/C 318/20 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινη Βίβλος — από τις προκλήσεις στις ευκαιρίες: προς ένα κοινό πλαίσιο στρατηγικής για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ[COM(2011) 48 τελικό] | 121 |
| 2011/C 318/21 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού (Ευρατόμ) του Συμβουλίου με τον οποίο καθορίζονται οι κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων στις δράσεις που αναλαμβάνονται βάσει του έβδομου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας και οι κανόνες διάδοσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων (2012-2013)[COM(2011) 71 τελικό — 2011/0045 (NLE)] —Πρόταση για απόφαση του Συμβουλίου για το έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) (2012-2013)[COM(2011) 72 τελικό — 2011/0046 (NLE)] —Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα, προς εκτέλεση με έμμεσες δράσεις, με το οποίο υλοποιείται το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης (2012-2013) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ)[COM(2011) 73 τελικό — 2011/0043 (NLE)] —Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα, προς εκτέλεση με άμεσες δράσεις από το Κοινό Κέντρο Ερευνών, με το οποίο υλοποιείται το πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης (2012-2013) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας[COM(2011) 74 τελικό — 2011/0044 (NLE)] | 127 |
| 2011/C 318/22 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις συμβάσεις πίστωσης για ακίνητα κατοικίας[COM(2011) 142 τελικό — 2011/0062 (COD)] | 133 |
| 2011/C 318/23 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου ο οποίος τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 521/2008 για τη σύσταση της κοινής επιχείρησης Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνο [COM(2011) 224 τελικό — 2011/0091 (NLE)] | 139 |
| 2011/C 318/24 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση[COM(2010) 682 τελικό] | 142 |
| 2011/C 318/25 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προς μια σφαιρική ευρωπαϊκή πολιτική διεθνών επενδύσεων[COM(2010) 343] | 150 |
| 2011/C 318/26 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Σχέδιο για την ενεργειακή απόδοση 2011[COM(2011) 109 τελικό] | 155 |
| 2011/C 318/27 | Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις εξαγωγές και εισαγωγές επικίνδυνων χημικών προϊόντων (αναδιατύπωση)[COM(2011) 245 τελικό — 2011/0105 COD] | 163 |

III   Προπαρασκευαστικές πράξεις

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

473η σύνοδος ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011

2011/C 318/12

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν τις αγορές βασικών εμπορευμάτων και τις πρώτες ύλες[COM(2011) 25 τελικό]

[COM(2011) 25 τελικό]

76

2011/C 318/13

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Η περιφερειακή πολιτική συμβάλλει στην έξυπνη ανάπτυξη στο πλαίσιο της Ευρώπης 2020[COM(2010) 553 τελικό]

[COM(2010) 553 τελικό]

82

2011/C 318/14

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινη Βίβλος σχετικά με το μέλλον του ΦΠΑ — Προς ένα απλούστερο, ισχυρότερο και αποτελεσματικότερο σύστημα ΦΠΑ[COM(2010) 695 τελικό]

[COM(2010) 695 τελικό]

87

2011/C 318/15

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή: Κατάργηση των διασυνοριακών φορολογικών εμποδίων για τους πολίτες της ΕΕ[COM(2010) 769 τελικό]

[COM(2010) 769 τελικό]

95

2011/C 318/16

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινη Βίβλος για την επέκταση της χρήσης των δημόσιων ηλε-συμβάσεων στην ΕΕ[COM(2010) 571 τελικό]

[COM(2010) 571 τελικό]

99

2011/C 318/17

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Αξιοποιώντας τα οφέλη της ηλεκτρονικής τιμολόγησης για την Ευρώπη[COM(2010) 712 τελικό]

[COM(2010) 712 τελικό]

105

2011/C 318/18

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προς μια καλύτερη λειτουργία της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών με την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της διαδικασίας αμοιβαίας αξιολόγησης σύμφωνα με την οδηγία για τις υπηρεσίες[COM(2011) 20 τελικό]

[COM(2011) 20 τελικό]

109

2011/C 318/19

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινη βίβλος σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ — Προς μια αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή αγορά δημόσιων συμβάσεων[COM(2011) 15 τελικό]

[COM(2011) 15 τελικό]

113

2011/C 318/20

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πράσινη Βίβλος — από τις προκλήσεις στις ευκαιρίες: προς ένα κοινό πλαίσιο στρατηγικής για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ[COM(2011) 48 τελικό]

[COM(2011) 48 τελικό]

121

2011/C 318/21

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού (Ευρατόμ) του Συμβουλίου με τον οποίο καθορίζονται οι κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων στις δράσεις που αναλαμβάνονται βάσει του έβδομου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας και οι κανόνες διάδοσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων (2012-2013)[COM(2011) 71 τελικό — 2011/0045 (NLE)] —Πρόταση για απόφαση του Συμβουλίου για το έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) (2012-2013)[COM(2011) 72 τελικό — 2011/0046 (NLE)] —Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα, προς εκτέλεση με έμμεσες δράσεις, με το οποίο υλοποιείται το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης (2012-2013) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ)[COM(2011) 73 τελικό — 2011/0043 (NLE)] —Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα, προς εκτέλεση με άμεσες δράσεις από το Κοινό Κέντρο Ερευνών, με το οποίο υλοποιείται το πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης (2012-2013) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας[COM(2011) 74 τελικό — 2011/0044 (NLE)]

[COM(2011) 71 τελικό — 2011/0045 (NLE)] —

[COM(2011) 72 τελικό — 2011/0046 (NLE)] —

[COM(2011) 73 τελικό — 2011/0043 (NLE)] —

[COM(2011) 74 τελικό — 2011/0044 (NLE)]

127

2011/C 318/22

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις συμβάσεις πίστωσης για ακίνητα κατοικίας[COM(2011) 142 τελικό — 2011/0062 (COD)]

[COM(2011) 142 τελικό — 2011/0062 (COD)]

133

2011/C 318/23

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου ο οποίος τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 521/2008 για τη σύσταση της κοινής επιχείρησης Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνο [COM(2011) 224 τελικό — 2011/0091 (NLE)]

[COM(2011) 224 τελικό — 2011/0091 (NLE)]

139

2011/C 318/24

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση[COM(2010) 682 τελικό]

[COM(2010) 682 τελικό]

142

2011/C 318/25

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προς μια σφαιρική ευρωπαϊκή πολιτική διεθνών επενδύσεων[COM(2010) 343]

[COM(2010) 343]

150

2011/C 318/26

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Σχέδιο για την ενεργειακή απόδοση 2011[COM(2011) 109 τελικό]

[COM(2011) 109 τελικό]

155

2011/C 318/27

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις εξαγωγές και εισαγωγές επικίνδυνων χημικών προϊόντων (αναδιατύπωση)[COM(2011) 245 τελικό — 2011/0105 COD]

[COM(2011) 245 τελικό — 2011/0105 COD]

163

| EL | |
| --- | --- |

EL

---

I Ψηφίσματα, συστάσεις και γνωμοδοτήσεις

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΕΙΣ

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

473η σύνοδος ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/1 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/1

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Το μέλλον της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας — αναζήτηση μιας αποτελεσματικής αντίδρασης στη δημογραφική εξέλιξη» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2011/C 318/01

Εισηγητής: ο κ. Wolfgang GREIF

Με επιστολή του της 30ής Νοεμβρίου 2010, ο πολωνός υφυπουργός Εξωτερικών Υποθέσεων Mikołaj Dowgielewicz ζήτησε, εξ ονόματος της πολωνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή την εκπόνηση γνωμοδότησης για το θέμα:

«Το μέλλον της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας — αναζήτηση μιας αποτελεσματικής αντίδρασης στη δημογραφική εξέλιξη».

Το ειδικευμένο τμήμα στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 27 Ιουνίου 2011.

Κατά τηn 473η σύνοδο της ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 120 ψήφους υπέρ και 11 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα

| 1.1 | Στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ επικεντρώνεται στις ακόλουθες πτυχές της απασχόλησης και της αγοράς εργασίας:






  α) | τη συστηματική χρήση των υφιστάμενων δυνατοτήτων απασχόλησης σε όλες τις ηλικιακές κατηγορίες, ως βάση για την αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων, |
| --- | --- | --- |

1.1

Στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ επικεντρώνεται στις ακόλουθες πτυχές της απασχόλησης και της αγοράς εργασίας:

α)

τη συστηματική χρήση των υφιστάμενων δυνατοτήτων απασχόλησης σε όλες τις ηλικιακές κατηγορίες, ως βάση για την αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων,

| β) | τις ευκαιρίες και τις ανάγκες σε σχέση με την ευρύτερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων απασχόλησης των ηλικιωμένων, καθώς και την αυξανόμενη σημασία της «πολιάς γενιάς» για την οικονομία στο σύνολό της, |
| --- | --- |

β)

τις ευκαιρίες και τις ανάγκες σε σχέση με την ευρύτερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων απασχόλησης των ηλικιωμένων, καθώς και την αυξανόμενη σημασία της «πολιάς γενιάς» για την οικονομία στο σύνολό της,

| γ) | τις βασικές πτυχές των αλλαγών που απαιτούνται για τη δημιουργία ενός εργασιακού περιβάλλοντος που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας. |
| --- | --- |

γ)

τις βασικές πτυχές των αλλαγών που απαιτούνται για τη δημιουργία ενός εργασιακού περιβάλλοντος που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας.

| 1.2 | Μέχρι στιγμής, η πιο αποτελεσματική στρατηγική για τη διαχείριση του γηράσκοντος πληθυσμού της Ευρώπης είναι η όσο το δυνατό πληρέστερη αξιοποίηση του διαθέσιμου δυναμικού απασχόλησης. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με μια στοχευμένη αναπτυξιακή πολιτική και την αύξηση της ποιοτικής απασχόλησης με υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση.






  — | Οι προσπάθειες για την αύξηση των ποσοστών απασχόλησης των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας με βάση κυρίως τις αλλαγές στα συνταξιοδοτικά συστήματα, οι οποίες καταλήγουν στην επιδείνωση των όρων πρόσβασης και αναγνώρισης δικαιωμάτων, ιδίως στις προτάσεις για την αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης, δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση του προβλήματος. |
| --- | --- | --- |

1.2

Μέχρι στιγμής, η πιο αποτελεσματική στρατηγική για τη διαχείριση του γηράσκοντος πληθυσμού της Ευρώπης είναι η όσο το δυνατό πληρέστερη αξιοποίηση του διαθέσιμου δυναμικού απασχόλησης. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με μια στοχευμένη αναπτυξιακή πολιτική και την αύξηση της ποιοτικής απασχόλησης με υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση.

—

Οι προσπάθειες για την αύξηση των ποσοστών απασχόλησης των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας με βάση κυρίως τις αλλαγές στα συνταξιοδοτικά συστήματα, οι οποίες καταλήγουν στην επιδείνωση των όρων πρόσβασης και αναγνώρισης δικαιωμάτων, ιδίως στις προτάσεις για την αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης, δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση του προβλήματος.

| — | Η μελλοντική ανάγκη χρηματοδότησης των συντάξεων δεν καθορίζεται από δημογραφικές σχέσεις (μεταξύ των ηλικιωμένων και του ενεργού πληθυσμού), αλλά από την εξέλιξη του οικονομικού δείκτη εξάρτησης, δηλαδή της αναλογίας των δικαιούχων παροχών προς τον ενεργό πληθυσμό. |
| --- | --- |

—

Η μελλοντική ανάγκη χρηματοδότησης των συντάξεων δεν καθορίζεται από δημογραφικές σχέσεις (μεταξύ των ηλικιωμένων και του ενεργού πληθυσμού), αλλά από την εξέλιξη του οικονομικού δείκτη εξάρτησης, δηλαδή της αναλογίας των δικαιούχων παροχών προς τον ενεργό πληθυσμό.

| — | Εάν κατά τις επόμενες δεκαετίες επιτευχθεί σαφής βελτίωση σε ό,τι αφορά την ένταξη του ενεργού πληθυσμού στην απασχόληση σε ολόκληρη την ΕΕ, τότε η αύξηση της οικονομικής εξάρτησης θα διατηρηθεί σε υποφερτά όρια. |
| --- | --- |

—

Εάν κατά τις επόμενες δεκαετίες επιτευχθεί σαφής βελτίωση σε ό,τι αφορά την ένταξη του ενεργού πληθυσμού στην απασχόληση σε ολόκληρη την ΕΕ, τότε η αύξηση της οικονομικής εξάρτησης θα διατηρηθεί σε υποφερτά όρια.

| 1.3 | Η πλήρης αξιοποίηση του υφιστάμενου δυναμικού απασχόλησης απαιτεί την ευρεία εφαρμογή μιας πολιτικής που θα προσφέρει δυνατότητες συμμετοχής. Αυτό συμπεριλαμβάνει τη διαμόρφωση του κόσμου της εργασίας με τρόπο που να ταιριάζει στους ηλικιωμένους, την επέκταση της εκπαίδευσης και κατάρτισης, τη δημιουργία παραγωγικών και υψηλής ποιότητος θέσεων εργασίας, την εξασφάλιση αποτελεσματικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, εκτεταμένα μέτρα για τον συνδυασμό επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής κ.ά. |
| --- | --- |

1.3

Η πλήρης αξιοποίηση του υφιστάμενου δυναμικού απασχόλησης απαιτεί την ευρεία εφαρμογή μιας πολιτικής που θα προσφέρει δυνατότητες συμμετοχής. Αυτό συμπεριλαμβάνει τη διαμόρφωση του κόσμου της εργασίας με τρόπο που να ταιριάζει στους ηλικιωμένους, την επέκταση της εκπαίδευσης και κατάρτισης, τη δημιουργία παραγωγικών και υψηλής ποιότητος θέσεων εργασίας, την εξασφάλιση αποτελεσματικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, εκτεταμένα μέτρα για τον συνδυασμό επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής κ.ά.

| 1.4 | Οι δημογραφικές αλλαγές δημιουργούν επίσης ευκαιρίες για την οικονομία και την απασχόληση. Από τη μία πλευρά, οι ηλικιωμένοι αποκτούν ολοένα και περισσότερη σημασία ως καταναλωτές, κατάσταση η οποία δημιουργεί ευκαιρίες απασχόλησης και για τις άλλες ηλικιακές ομάδες. Από την άλλη, μια γηράσκουσα κοινωνία δημιουργεί επίσης σημαντικές δυνατότητες απασχόλησης από την πλευρά της προσφοράς.






  — | Ο αριθμός και η ποιότητα των θέσεων εργασίας που προκύπτουν από το οικονομικό δυναμικό των ηλικιωμένων θα εξαρτηθούν πολύ από τη συμβολή μιας δραστήριας πολιτικής παροχής υπηρεσιών στη διαμόρφωση της «πολιάς οικονομίας». |
| --- | --- | --- |

1.4

Οι δημογραφικές αλλαγές δημιουργούν επίσης ευκαιρίες για την οικονομία και την απασχόληση. Από τη μία πλευρά, οι ηλικιωμένοι αποκτούν ολοένα και περισσότερη σημασία ως καταναλωτές, κατάσταση η οποία δημιουργεί ευκαιρίες απασχόλησης και για τις άλλες ηλικιακές ομάδες. Από την άλλη, μια γηράσκουσα κοινωνία δημιουργεί επίσης σημαντικές δυνατότητες απασχόλησης από την πλευρά της προσφοράς.

—

Ο αριθμός και η ποιότητα των θέσεων εργασίας που προκύπτουν από το οικονομικό δυναμικό των ηλικιωμένων θα εξαρτηθούν πολύ από τη συμβολή μιας δραστήριας πολιτικής παροχής υπηρεσιών στη διαμόρφωση της «πολιάς οικονομίας».

| — | Ιδιαίτερα στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και της φροντίδας, αλλά και αλλού, το ζητούμενο θα είναι να αξιοποιηθεί η ευκαιρία που προσφέρει η αύξηση της ζήτησης για την προσφορά εργασίας με καλές συνθήκες και δίκαιη αμοιβή, και για τον εκσυγχρονισμό και την επαγγελματική αντιμετώπιση των διαφόρων δεξιοτήτων. |
| --- | --- |

—

Ιδιαίτερα στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και της φροντίδας, αλλά και αλλού, το ζητούμενο θα είναι να αξιοποιηθεί η ευκαιρία που προσφέρει η αύξηση της ζήτησης για την προσφορά εργασίας με καλές συνθήκες και δίκαιη αμοιβή, και για τον εκσυγχρονισμό και την επαγγελματική αντιμετώπιση των διαφόρων δεξιοτήτων.

| 1.5 | Όποιος επιθυμεί να συνταξιοδοτούνται αργότερα οι άνθρωποι πρέπει και να φροντίσει ώστε να μπορούν να εργάζονται για μεγαλύτερο διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και να διαμορφωθούν κατά τέτοιον τρόπο ώστε οι άνθρωποι να μπορούν πραγματικά να εργάζονται μέχρι τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης. Επομένως, το ζητούμενο είναι η συνεπής προσαρμογή του περιβάλλοντος με τρόπο ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στη γήρανση του πληθυσμού.






  — | Δεν πρόκειται μόνο για την προσαρμογή των θέσεων εργασίας ειδικά για τους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας, αλλά και για την οργάνωση της εργασίας με τρόπο που να ανταποκρίνεται στη γήρανση σε όλα τα στάδια του επαγγελματικού βίου ενός ατόμου. |
| --- | --- | --- |

1.5

Όποιος επιθυμεί να συνταξιοδοτούνται αργότερα οι άνθρωποι πρέπει και να φροντίσει ώστε να μπορούν να εργάζονται για μεγαλύτερο διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και να διαμορφωθούν κατά τέτοιον τρόπο ώστε οι άνθρωποι να μπορούν πραγματικά να εργάζονται μέχρι τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης. Επομένως, το ζητούμενο είναι η συνεπής προσαρμογή του περιβάλλοντος με τρόπο ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στη γήρανση του πληθυσμού.

—

Δεν πρόκειται μόνο για την προσαρμογή των θέσεων εργασίας ειδικά για τους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας, αλλά και για την οργάνωση της εργασίας με τρόπο που να ανταποκρίνεται στη γήρανση σε όλα τα στάδια του επαγγελματικού βίου ενός ατόμου.

| — | Αυτό απαιτεί μια δέσμη μέτρων για να διασφαλιστεί ότι όλες οι ηλικιακές κατηγορίες θα έχουν πραγματικά την ευκαιρία να βρουν εργασία και να τη διατηρήσουν μακροπρόθεσμα. |
| --- | --- |

—

Αυτό απαιτεί μια δέσμη μέτρων για να διασφαλιστεί ότι όλες οι ηλικιακές κατηγορίες θα έχουν πραγματικά την ευκαιρία να βρουν εργασία και να τη διατηρήσουν μακροπρόθεσμα.

| — | Οι συνθήκες εργασίας και το εργασιακό περιβάλλον πρέπει να προσαρμοστούν ώστε να εξυπηρετούν εργαζόμενους πολύ διαφορετικών ηλικιών. Είναι απαραίτητο να καταπολεμηθούν οι διακρίσεις και τα αρνητικά στερεότυπα σε βάρος των ηλικιωμένων εργαζομένων. |
| --- | --- |

—

Οι συνθήκες εργασίας και το εργασιακό περιβάλλον πρέπει να προσαρμοστούν ώστε να εξυπηρετούν εργαζόμενους πολύ διαφορετικών ηλικιών. Είναι απαραίτητο να καταπολεμηθούν οι διακρίσεις και τα αρνητικά στερεότυπα σε βάρος των ηλικιωμένων εργαζομένων.

| — | Ένα βασικό στοιχείο όλων των μέτρων που θα πρέπει να ληφθούν είναι η ευθύνη από την πλευρά των δημόσιων αρχών και των επιχειρήσεων, καθώς και η προθυμία των απασχολουμένων να εργαστούν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, πράγμα που απαιτεί επίσης μια θετική στάση απέναντι στη διά βίου μάθηση και την πρόληψη σε θέματα υγείας. |
| --- | --- |

—

Ένα βασικό στοιχείο όλων των μέτρων που θα πρέπει να ληφθούν είναι η ευθύνη από την πλευρά των δημόσιων αρχών και των επιχειρήσεων, καθώς και η προθυμία των απασχολουμένων να εργαστούν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, πράγμα που απαιτεί επίσης μια θετική στάση απέναντι στη διά βίου μάθηση και την πρόληψη σε θέματα υγείας.

| 1.6 | Ο κόσμος της εργασίας πρέπει να προσαρμοστεί ριζικά, προσπάθεια στην οποία οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να διαδραματίσουν βασικό ρόλο σε κάθε επίπεδο. Στο σημείο 6.5 της παρούσας γνωμοδότησης, η ΕΟΚΕ παρουσιάζει μια δέσμη ειδικών μέτρων για τη διαμόρφωση ενός εργασιακού περιβάλλοντος που ανταποκρίνεται στις ανάγκες των ηλικιωμένων εργαζομένων. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η προσπάθεια αυτή δεν πρέπει να θέσει τους ηλικιωμένους υπό αυξημένη πίεση ούτε να οδηγήσει στην αθλιότητα όσους δεν θα είναι πλέον σε θέση να συνεχίσουν να εργάζονται. |
| --- | --- |

1.6

Ο κόσμος της εργασίας πρέπει να προσαρμοστεί ριζικά, προσπάθεια στην οποία οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να διαδραματίσουν βασικό ρόλο σε κάθε επίπεδο. Στο σημείο 6.5 της παρούσας γνωμοδότησης, η ΕΟΚΕ παρουσιάζει μια δέσμη ειδικών μέτρων για τη διαμόρφωση ενός εργασιακού περιβάλλοντος που ανταποκρίνεται στις ανάγκες των ηλικιωμένων εργαζομένων. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η προσπάθεια αυτή δεν πρέπει να θέσει τους ηλικιωμένους υπό αυξημένη πίεση ούτε να οδηγήσει στην αθλιότητα όσους δεν θα είναι πλέον σε θέση να συνεχίσουν να εργάζονται.

2.   Εισαγωγή

| 2.1 | Η ΕΟΚΕ έχει ήδη λάβει επανειλημμένα θέση σχετικά με τις δημογραφικές τάσεις και σε αυτό το πλαίσιο έχει τονίσει μεταξύ άλλων ότι οι προκλήσεις της αγορά εργασίας που σχετίζονται με τη γήρανση της κοινωνίας απαιτούν σφαιρικές στρατηγικές. Προς τούτο, έχει εξετάσει από διάφορες απόψεις την κατάσταση της αγοράς εργασίας όσον αφορά τους ηλικιωμένους, τις δυνατότητες και τις ανάγκες καλύτερης αξιοποίησης του δυναμικού απασχόλησης των ηλικιωμένων, καθώς και άλλες ομάδες προτεραιότητας. (1) |
| --- | --- |

2.1

Η ΕΟΚΕ έχει ήδη λάβει επανειλημμένα θέση σχετικά με τις δημογραφικές τάσεις και σε αυτό το πλαίσιο έχει τονίσει μεταξύ άλλων ότι οι προκλήσεις της αγορά εργασίας που σχετίζονται με τη γήρανση της κοινωνίας απαιτούν σφαιρικές στρατηγικές. Προς τούτο, έχει εξετάσει από διάφορες απόψεις την κατάσταση της αγοράς εργασίας όσον αφορά τους ηλικιωμένους, τις δυνατότητες και τις ανάγκες καλύτερης αξιοποίησης του δυναμικού απασχόλησης των ηλικιωμένων, καθώς και άλλες ομάδες προτεραιότητας. (1)

| 2.2 | Όσον αφορά τις επιπτώσεις της δημογραφικής εξέλιξης στις συντάξεις, η ΕΟΚΕ επεσήμανε πρόσφατα με κάθε σαφήνεια ότι η πολυδιαφημισμένη μετάβαση σε κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά συστήματα δεν επαρκεί ως απάντηση στη γήρανση της κοινωνίας. (2) Με τον τρόπο αυτόν ούτε περιορίζονται οι δαπάνες ούτε μειώνονται οι κίνδυνοι. Επίσης, κατά κανόνα δεν μειώνει τις δαπάνες, αλλά τις αυξάνει, ή στην καλύτερη περίπτωση τις μεταθέτει, ενώ δεν δημιουργεί ούτε πρόσθετη ασφάλεια, αλλά εξάρτηση από τις κεφαλαιαγορές και συνακόλουθα σημαντικά υψηλότερους κινδύνους για την ασφάλιση γήρατος. Η ΕΟΚΕ διατύπωσε επίσης μεγάλες αμφιβολίες σχετικά με την άποψη ότι η αύξηση της νόμιμης ηλικίας συνταξιοδότησης συνεισφέρει με εύλογο τρόπο στην αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων. Το ζητούμενο πρέπει πολύ μάλλον να είναι η σύγκλιση της πραγματικής ηλικίας συνταξιοδότησης προς τη νόμιμη. |
| --- | --- |

2.2

Όσον αφορά τις επιπτώσεις της δημογραφικής εξέλιξης στις συντάξεις, η ΕΟΚΕ επεσήμανε πρόσφατα με κάθε σαφήνεια ότι η πολυδιαφημισμένη μετάβαση σε κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά συστήματα δεν επαρκεί ως απάντηση στη γήρανση της κοινωνίας. (2) Με τον τρόπο αυτόν ούτε περιορίζονται οι δαπάνες ούτε μειώνονται οι κίνδυνοι. Επίσης, κατά κανόνα δεν μειώνει τις δαπάνες, αλλά τις αυξάνει, ή στην καλύτερη περίπτωση τις μεταθέτει, ενώ δεν δημιουργεί ούτε πρόσθετη ασφάλεια, αλλά εξάρτηση από τις κεφαλαιαγορές και συνακόλουθα σημαντικά υψηλότερους κινδύνους για την ασφάλιση γήρατος. Η ΕΟΚΕ διατύπωσε επίσης μεγάλες αμφιβολίες σχετικά με την άποψη ότι η αύξηση της νόμιμης ηλικίας συνταξιοδότησης συνεισφέρει με εύλογο τρόπο στην αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων. Το ζητούμενο πρέπει πολύ μάλλον να είναι η σύγκλιση της πραγματικής ηλικίας συνταξιοδότησης προς τη νόμιμη.

| 2.3 | Υπό το πρίσμα των προβλεπόμενων δημογραφικών αλλαγών (στασιμότητα ή μείωση του ενεργού πληθυσμού), η ΕΟΚΕ έχει επίσης τονίσει ότι η αναγκαία αφετηρία για την αντιμετώπιση των προκλήσεων μιας γηράσκουσας κοινωνίας είναι μια στοχευμένη αναπτυξιακή πολιτική και η αύξηση της ποιοτικής απασχόλησης με υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση. Αυτό ισχύει εξίσου για τους ηλικιωμένους και τους νεότερους. Από αυτό θα εξαρτηθεί και η βιώσιμη εξασφάλιση των συντάξεων. Η πλήρης απασχόληση και τα ικανοποιητικά εισοδήματα είναι, επομένως, η καλύτερη εξασφάλιση του συνταξιοδοτικού συστήματος. |
| --- | --- |

2.3

Υπό το πρίσμα των προβλεπόμενων δημογραφικών αλλαγών (στασιμότητα ή μείωση του ενεργού πληθυσμού), η ΕΟΚΕ έχει επίσης τονίσει ότι η αναγκαία αφετηρία για την αντιμετώπιση των προκλήσεων μιας γηράσκουσας κοινωνίας είναι μια στοχευμένη αναπτυξιακή πολιτική και η αύξηση της ποιοτικής απασχόλησης με υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση. Αυτό ισχύει εξίσου για τους ηλικιωμένους και τους νεότερους. Από αυτό θα εξαρτηθεί και η βιώσιμη εξασφάλιση των συντάξεων. Η πλήρης απασχόληση και τα ικανοποιητικά εισοδήματα είναι, επομένως, η καλύτερη εξασφάλιση του συνταξιοδοτικού συστήματος.

| 2.4 | Σε συνάρτηση με αυτό, η ΕΟΚΕ ανέκαθεν υπογράμμιζε την ανάγκη αξιοποίησης όλου του λανθάνοντος δυναμικού απασχόλησης (μητέρες, νέοι και νέες, νέοι που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο, άτομα χαμηλής ειδίκευσης, άτομα με ειδικές ανάγκες ή με προβλήματα υγείας κτλ.) και ιδίως την κινητοποίηση του δυναμικού των ηλικιωμένων, και σημειώνει με λύπη ότι η συμμετοχή των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας –παρά τη σημαντική αύξηση- έμεινε τα τελευταία δέκα χρόνια πολύ πιο κάτω από τους ευρωπαϊκούς στόχους. |
| --- | --- |

2.4

Σε συνάρτηση με αυτό, η ΕΟΚΕ ανέκαθεν υπογράμμιζε την ανάγκη αξιοποίησης όλου του λανθάνοντος δυναμικού απασχόλησης (μητέρες, νέοι και νέες, νέοι που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο, άτομα χαμηλής ειδίκευσης, άτομα με ειδικές ανάγκες ή με προβλήματα υγείας κτλ.) και ιδίως την κινητοποίηση του δυναμικού των ηλικιωμένων, και σημειώνει με λύπη ότι η συμμετοχή των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας –παρά τη σημαντική αύξηση- έμεινε τα τελευταία δέκα χρόνια πολύ πιο κάτω από τους ευρωπαϊκούς στόχους.

| 2.5 | Η ΕΟΚΕ εξέτασε, επίσης, θέματα πέραν της αγοράς εργασίας που σχετίζονται με τις δημογραφικές τάσεις στις ευρωπαϊκές κοινωνίες (π.χ. οικογενειακή πολιτική και γεννητικότητα, μετανάστευση και η ένταξη, σχέσεις μεταξύ των γενεών, κ.λπ.) (3). Η παρούσα διερευνητική γνωμοδότηση δεν υπεισέρχεται ιδιαιτέρως στα θέματα αυτά. Ο στόχος είναι μάλλον να εξεταστούν οι ακόλουθες πτυχές της απασχόλησης και της αγοράς εργασίας, με έναυσμα με το αίτημα της μέλλουσας πολωνικής Προεδρίας του Συμβουλίου:






  α) | η συνεπής αξιοποίηση του υφιστάμενου δυναμικού απασχόλησης όλων των ηλικιών σε μια αγορά εργασίας χωρίς αποκλεισμούς· |
| --- | --- | --- |

2.5

Η ΕΟΚΕ εξέτασε, επίσης, θέματα πέραν της αγοράς εργασίας που σχετίζονται με τις δημογραφικές τάσεις στις ευρωπαϊκές κοινωνίες (π.χ. οικογενειακή πολιτική και γεννητικότητα, μετανάστευση και η ένταξη, σχέσεις μεταξύ των γενεών, κ.λπ.) (3). Η παρούσα διερευνητική γνωμοδότηση δεν υπεισέρχεται ιδιαιτέρως στα θέματα αυτά. Ο στόχος είναι μάλλον να εξεταστούν οι ακόλουθες πτυχές της απασχόλησης και της αγοράς εργασίας, με έναυσμα με το αίτημα της μέλλουσας πολωνικής Προεδρίας του Συμβουλίου:

α)

η συνεπής αξιοποίηση του υφιστάμενου δυναμικού απασχόλησης όλων των ηλικιών σε μια αγορά εργασίας χωρίς αποκλεισμούς·

| β) | οι δυνατότητες και οι ανάγκες καλύτερης αξιοποίησης του δυναμικού απασχόλησης των ηλικιωμένων καθώς και η αυξανόμενη γενική οικονομική σημασία της «πολιάς γενιάς»· |
| --- | --- |

β)

οι δυνατότητες και οι ανάγκες καλύτερης αξιοποίησης του δυναμικού απασχόλησης των ηλικιωμένων καθώς και η αυξανόμενη γενική οικονομική σημασία της «πολιάς γενιάς»·

| γ) | τα κεντρικά στοιχεία της αναγκαίας αναδιάρθρωσης του κόσμου της εργασίας με τρόπο που να ανταποκρίνεται στις διάφορες ηλικίες. |
| --- | --- |

γ)

τα κεντρικά στοιχεία της αναγκαίας αναδιάρθρωσης του κόσμου της εργασίας με τρόπο που να ανταποκρίνεται στις διάφορες ηλικίες.

| 2.6 | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, παρόλο που η εφαρμογή της δέσμης μέτρων που παρουσιάζεται στην παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί κυρίως ευθύνη των κρατών μελών, τα τελευταία θα μπορούσαν να ωφεληθούν και από τη συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ. Γι’ αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τη συνεργασία της Επιτροπής Απασχόλησης και της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας με την ομάδα εμπειρογνωμόνων για δημογραφικά θέματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι δύο επιτροπές επωφελούνται κατά την εργασία τους σε μόνιμη βάση από τις ειδικές γνώσεις σε θέματα δημογραφικών εξελίξεων, τις αναλύσεις και τις βέλτιστες πρακτικές των κρατών μελών ως προς την πραγματική ένταξη των ατόμων όλων των ηλικιών —και ιδιαίτερα των ηλικιωμένων— στην αγορά εργασίας.» |
| --- | --- |

2.6

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, παρόλο που η εφαρμογή της δέσμης μέτρων που παρουσιάζεται στην παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί κυρίως ευθύνη των κρατών μελών, τα τελευταία θα μπορούσαν να ωφεληθούν και από τη συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ. Γι’ αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τη συνεργασία της Επιτροπής Απασχόλησης και της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας με την ομάδα εμπειρογνωμόνων για δημογραφικά θέματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι δύο επιτροπές επωφελούνται κατά την εργασία τους σε μόνιμη βάση από τις ειδικές γνώσεις σε θέματα δημογραφικών εξελίξεων, τις αναλύσεις και τις βέλτιστες πρακτικές των κρατών μελών ως προς την πραγματική ένταξη των ατόμων όλων των ηλικιών —και ιδιαίτερα των ηλικιωμένων— στην αγορά εργασίας.»

3.   Καλύτερη ένταξη στην απασχόληση: η κύρια απάντηση στη γήρανση του πληθυσμού

| 3.1 | Τις επόμενες δεκαετίες θα σημειωθεί σε όλες τις χώρες της ΕΕ σαφής αύξηση του αριθμού των ηλικιωμένων. Ταυτόχρονα προβλέπεται ότι ο ενεργός πληθυσμός θα μειωθεί κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Αυτά τα δύο μαζί μας κάνουν να αναμένουμε σαφή αύξηση του δημογραφικού δείκτη εξάρτησης
   (4) που σύμφωνα με προβολές της EUROSTAT για τον πληθυσμό θα σχεδόν διπλασιαστεί μέχρι το 2050 σε ολόκληρη την ΕΕ, από 26 % σε 50 %. |
| --- | --- |

3.1

Τις επόμενες δεκαετίες θα σημειωθεί σε όλες τις χώρες της ΕΕ σαφής αύξηση του αριθμού των ηλικιωμένων. Ταυτόχρονα προβλέπεται ότι ο ενεργός πληθυσμός θα μειωθεί κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Αυτά τα δύο μαζί μας κάνουν να αναμένουμε σαφή αύξηση του δημογραφικού δείκτη εξάρτησης
   (4) που σύμφωνα με προβολές της EUROSTAT για τον πληθυσμό θα σχεδόν διπλασιαστεί μέχρι το 2050 σε ολόκληρη την ΕΕ, από 26 % σε 50 %.

| 3.2 | Αυτή η μεγάλη αύξηση του ποσοστού των ηλικιωμένων συχνά ταυτίζεται με αστόχαστο τρόπο με αντίστοιχη αύξηση της επιβάρυνσης των κοινωνικών συστημάτων και από αυτό συνάγεται το συμπέρασμα ότι τα υφιστάμενα συνταξιοδοτικά συστήματα δεν είναι ικανά να λειτουργήσουν στο μέλλον. Όμως οι καθαρά δημογραφικές σχέσεις δεν λένε πολλά για τα πραγματικά δεδομένα της οικονομίας. Για παράδειγμα, ουσιαστικής σημασίας για θέματα χρηματοδότησης του κοινωνικού κράτους δεν είναι ο δημογραφικός, αλλά ο οικονομικός δείκτης εξάρτησης, δηλαδή ιδίως ο αριθμός των συνταξιούχων, των δικαιούχων παροχών λόγω μείωσης της απασχόλησης και των ανέργων σε σχέση με τον αριθμό των εργαζομένων που χρηματοδοτούν με τις εισφορές και τους φόρους τους τις κοινωνικές παροχές. Επιπλέον, η αύξηση της συνολικής παραγωγικότητας της εργασίας είναι ένας άλλος βασικός παράγοντας που επιτρέπει την αύξηση του μεγέθους της «πίτας» που μπορεί να μοιραστεί μεταξύ των εργαζομένων και εκείνων που δεν εργάζονται. |
| --- | --- |

3.2

Αυτή η μεγάλη αύξηση του ποσοστού των ηλικιωμένων συχνά ταυτίζεται με αστόχαστο τρόπο με αντίστοιχη αύξηση της επιβάρυνσης των κοινωνικών συστημάτων και από αυτό συνάγεται το συμπέρασμα ότι τα υφιστάμενα συνταξιοδοτικά συστήματα δεν είναι ικανά να λειτουργήσουν στο μέλλον. Όμως οι καθαρά δημογραφικές σχέσεις δεν λένε πολλά για τα πραγματικά δεδομένα της οικονομίας. Για παράδειγμα, ουσιαστικής σημασίας για θέματα χρηματοδότησης του κοινωνικού κράτους δεν είναι ο δημογραφικός, αλλά ο οικονομικός δείκτης εξάρτησης, δηλαδή ιδίως ο αριθμός των συνταξιούχων, των δικαιούχων παροχών λόγω μείωσης της απασχόλησης και των ανέργων σε σχέση με τον αριθμό των εργαζομένων που χρηματοδοτούν με τις εισφορές και τους φόρους τους τις κοινωνικές παροχές. Επιπλέον, η αύξηση της συνολικής παραγωγικότητας της εργασίας είναι ένας άλλος βασικός παράγοντας που επιτρέπει την αύξηση του μεγέθους της «πίτας» που μπορεί να μοιραστεί μεταξύ των εργαζομένων και εκείνων που δεν εργάζονται.

| 3.3 | Η παραπλανητική χρήση του δημογραφικού δείκτη εξάρτησης και η συχνή εξίσωση του αριθμού των ατόμων σε ενεργό ηλικία με τον αριθμό των απασχολουμένων δεν είναι ρεαλιστική και δεν επιτρέπει την εξεύρεση κατάλληλων λύσεων για το πρόβλημα. Διότι ο οικονομικός δείκτης εξάρτησης σήμερα είναι υπερδιπλάσιος της καθαρά δημογραφικής σχέσης μεταξύ των ανθρώπων ηλικίας άνω των 65 ετών και των ατόμων σε ενεργό ηλικία. Ο κύριος λόγος γι’ αυτό είναι ότι σε καμία περίπτωση δεν απασχολούνται όλα τα άτομα που βρίσκονται σε ενεργό ηλικία:






  — | παραπάνω από 23 εκατ. άνθρωποι είναι σήμερα άνεργοι σε ολόκληρη την ΕΕ· |
| --- | --- | --- |

3.3

Η παραπλανητική χρήση του δημογραφικού δείκτη εξάρτησης και η συχνή εξίσωση του αριθμού των ατόμων σε ενεργό ηλικία με τον αριθμό των απασχολουμένων δεν είναι ρεαλιστική και δεν επιτρέπει την εξεύρεση κατάλληλων λύσεων για το πρόβλημα. Διότι ο οικονομικός δείκτης εξάρτησης σήμερα είναι υπερδιπλάσιος της καθαρά δημογραφικής σχέσης μεταξύ των ανθρώπων ηλικίας άνω των 65 ετών και των ατόμων σε ενεργό ηλικία. Ο κύριος λόγος γι’ αυτό είναι ότι σε καμία περίπτωση δεν απασχολούνται όλα τα άτομα που βρίσκονται σε ενεργό ηλικία:

—

παραπάνω από 23 εκατ. άνθρωποι είναι σήμερα άνεργοι σε ολόκληρη την ΕΕ·

| — | πολλοί άνθρωποι σε ενεργό ηλικία έχουν ήδη συνταξιοδοτηθεί κυρίως για λόγους υγείας· |
| --- | --- |

—

πολλοί άνθρωποι σε ενεργό ηλικία έχουν ήδη συνταξιοδοτηθεί κυρίως για λόγους υγείας·

| — | άλλοι δεν έχoυν ενταχθεί στην επαγγελματική ζωή για διαφορετικούς λόγους (άτομα που ολοκληρώνουν κατάρτιση, άτομα που φροντίζουν εξαρτημένα άτομα, νοικοκυρές ή άνδρες που φροντίζουν το νοικοκυριό κ.λπ.). |
| --- | --- |

—

άλλοι δεν έχoυν ενταχθεί στην επαγγελματική ζωή για διαφορετικούς λόγους (άτομα που ολοκληρώνουν κατάρτιση, άτομα που φροντίζουν εξαρτημένα άτομα, νοικοκυρές ή άνδρες που φροντίζουν το νοικοκυριό κ.λπ.).

| — | εξάλλου, υπάρχουν και πολλές περιπτώσεις ατόμων με αναπηρίες που αντιμετωπίζουν εμπόδια στην συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας, μεταξύ των οποίων διακρίσεις και έλλειψη κατάλληλων υποδομών· |
| --- | --- |

—

εξάλλου, υπάρχουν και πολλές περιπτώσεις ατόμων με αναπηρίες που αντιμετωπίζουν εμπόδια στην συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας, μεταξύ των οποίων διακρίσεις και έλλειψη κατάλληλων υποδομών·

| 3.4 | Η βασική αντίληψη σε ό,τι αφορά τον οικονομικό δείκτη εξάρτησης είναι ότι δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μόνο η ηλικία, αλλά ότι πάνω από όλα πρέπει να εξεταστούν οι τάσεις της αγοράς εργασίας οι οποίες και αποτελούν τις βασικές παραμέτρους αξιολόγησης των επιπτώσεων της δημογραφικής αλλαγής σε μια χώρα (5). Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι έχει κεντρική σημασία να αναδειχτεί περισσότερο η σχέση ανάμεσα στην εξέλιξη της αγοράς εργασίας και στους οικονομικούς δείκτες εξάρτησης, προκειμένου να βρεθούν οι σωστές απαντήσεις στις δημογραφικές προκλήσεις. |
| --- | --- |

3.4

Η βασική αντίληψη σε ό,τι αφορά τον οικονομικό δείκτη εξάρτησης είναι ότι δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μόνο η ηλικία, αλλά ότι πάνω από όλα πρέπει να εξεταστούν οι τάσεις της αγοράς εργασίας οι οποίες και αποτελούν τις βασικές παραμέτρους αξιολόγησης των επιπτώσεων της δημογραφικής αλλαγής σε μια χώρα (5). Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι έχει κεντρική σημασία να αναδειχτεί περισσότερο η σχέση ανάμεσα στην εξέλιξη της αγοράς εργασίας και στους οικονομικούς δείκτες εξάρτησης, προκειμένου να βρεθούν οι σωστές απαντήσεις στις δημογραφικές προκλήσεις.

| 3.5 | Ακόμα κι αν η γήρανση προσλάβει τις διαστάσεις που προβλέπονται σήμερα, ανάλογα με την εξέλιξη της αγοράς εργασίας θα εμφανιστούν μελλοντικά πολύ διαφορετικές εξελίξεις όσον αφορά τον οικονομικό δείκτη εξάρτησης: εάν επιτευχθεί κατά τις επόμενες δεκαετίες μια σαφώς βελτιωμένη ένταξη του ενεργού πληθυσμού στην αγορά εργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ (αύξηση στο επίπεδο των καλύτερων σήμερα χωρών της ΕΕ), τότε η αύξηση της αναλογίας οικονομικής εξάρτησης θα διατηρηθεί σε υποφερτά όρια, παρά τη σαφή γήρανση της κοινωνίας. (6) |
| --- | --- |

3.5

Ακόμα κι αν η γήρανση προσλάβει τις διαστάσεις που προβλέπονται σήμερα, ανάλογα με την εξέλιξη της αγοράς εργασίας θα εμφανιστούν μελλοντικά πολύ διαφορετικές εξελίξεις όσον αφορά τον οικονομικό δείκτη εξάρτησης: εάν επιτευχθεί κατά τις επόμενες δεκαετίες μια σαφώς βελτιωμένη ένταξη του ενεργού πληθυσμού στην αγορά εργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ (αύξηση στο επίπεδο των καλύτερων σήμερα χωρών της ΕΕ), τότε η αύξηση της αναλογίας οικονομικής εξάρτησης θα διατηρηθεί σε υποφερτά όρια, παρά τη σαφή γήρανση της κοινωνίας. (6)

| 3.6 | Στο πλαίσιο αυτό, και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε πριν μερικά χρόνια ότι τελικά, για την επιτυχή αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων, έχει μικρότερη σημασία η ηλικία και μεγαλύτερη η πραγματική κατάσταση ως προς την απασχόληση των ατόμων σε ενεργό ηλικία:

  Ο ενεργός πληθυσμός είναι στην πραγματικότητα πολύ μικρότερος από την ηλικιακή ομάδα 15-64. (...) Αυτό αφήνει σημαντικά περιθώρια για αύξηση της απασχόλησης στα περισσότερα κράτη μέλη και συνακόλουθα επιτρέπει την επίτευξη μιας πολύ ευνοϊκότερης ισορροπίας μεταξύ του εργαζόμενου πληθυσμού και των συνταξιούχων ηλικιωμένων. (...) Αυτό καταδεικνύει τη σημασία της αύξησης των επιπέδων απασχόλησης στην ΕΕ. Ίσως πρόκειται για την αποτελεσματικότερη στρατηγική με την οποία τα κράτη μπορούν να προετοιμαστούν για τη γήρανση του πληθυσμού.
   (7) |
| --- | --- |

3.6

Στο πλαίσιο αυτό, και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε πριν μερικά χρόνια ότι τελικά, για την επιτυχή αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων, έχει μικρότερη σημασία η ηλικία και μεγαλύτερη η πραγματική κατάσταση ως προς την απασχόληση των ατόμων σε ενεργό ηλικία:

Ο ενεργός πληθυσμός είναι στην πραγματικότητα πολύ μικρότερος από την ηλικιακή ομάδα 15-64. (...) Αυτό αφήνει σημαντικά περιθώρια για αύξηση της απασχόλησης στα περισσότερα κράτη μέλη και συνακόλουθα επιτρέπει την επίτευξη μιας πολύ ευνοϊκότερης ισορροπίας μεταξύ του εργαζόμενου πληθυσμού και των συνταξιούχων ηλικιωμένων. (...) Αυτό καταδεικνύει τη σημασία της αύξησης των επιπέδων απασχόλησης στην ΕΕ. Ίσως πρόκειται για την αποτελεσματικότερη στρατηγική με την οποία τα κράτη μπορούν να προετοιμαστούν για τη γήρανση του πληθυσμού.
   (7)

| 3.7 | Συνεπώς, σχετικά με τη γήρανση στην Ευρώπη, η συνεπής αξιοποίηση του υφιστάμενου δυναμικού απασχόλησης αποδεικνύεται και από την άποψη της Επιτροπής ως η μακράν αποτελεσματικότερη στρατηγική. Προφανώς είναι επίσης σημαντικό να αυξηθεί περαιτέρω η παραγωγικότητα της εργασίας, προκειμένου να διασφαλιστεί η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Εάν συνδυαστούν αυτές οι δύο απαιτήσεις, γίνεται σαφές ότι η κύρια απάντηση στη δημογραφική πρόκληση δεν μπορεί να είναι παρά: στοχευμένη αναπτυξιακή πολιτική και αύξηση της απασχόλησης. Καταρχήν, στις περισσότερες χώρες της ΕΕ υπάρχει το απαιτούμενο εργατικό δυναμικό. Το ζητούμενο είναι κυρίως να δοθεί με τον κατάλληλο τρόπο ώθηση στη διαδικασία ένταξης στην αγορά εργασίας και να παρακολουθηθεί η διαδικασία αυτή. |
| --- | --- |

3.7

Συνεπώς, σχετικά με τη γήρανση στην Ευρώπη, η συνεπής αξιοποίηση του υφιστάμενου δυναμικού απασχόλησης αποδεικνύεται και από την άποψη της Επιτροπής ως η μακράν αποτελεσματικότερη στρατηγική. Προφανώς είναι επίσης σημαντικό να αυξηθεί περαιτέρω η παραγωγικότητα της εργασίας, προκειμένου να διασφαλιστεί η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Εάν συνδυαστούν αυτές οι δύο απαιτήσεις, γίνεται σαφές ότι η κύρια απάντηση στη δημογραφική πρόκληση δεν μπορεί να είναι παρά: στοχευμένη αναπτυξιακή πολιτική και αύξηση της απασχόλησης. Καταρχήν, στις περισσότερες χώρες της ΕΕ υπάρχει το απαιτούμενο εργατικό δυναμικό. Το ζητούμενο είναι κυρίως να δοθεί με τον κατάλληλο τρόπο ώθηση στη διαδικασία ένταξης στην αγορά εργασίας και να παρακολουθηθεί η διαδικασία αυτή.

| 3.8 | Η ανάγκη αξιοποίησης του υφιστάμενου δυναμικού απασχόλησης δεν περιορίζεται όμως στους ηλικιωμένους, αλλά αφορά όλες τις ηλικιακές ομάδες. Για τον σκοπό αυτόν, απαιτούνται εντατικές προσπάθειες για τη βελτίωση των δυνατοτήτων απασχόλησης όλων των ομάδων προσώπων που μειονεκτούν ως προς τις δυνατότητες αυτές. Σε συνάρτηση με αυτό, η ΕΟΚΕ έχει παρατηρήσει ήδη αρκετές φορές ότι για την αντιμετώπιση της δημογραφικής αλλαγής απαιτείται μια γενική σύλληψη που θα αντιμετωπίζει πολλές οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές πτυχές, ενώ μέρος της απάντησης μπορεί να είναι και η νόμιμη μετανάστευση. (8) |
| --- | --- |

3.8

Η ανάγκη αξιοποίησης του υφιστάμενου δυναμικού απασχόλησης δεν περιορίζεται όμως στους ηλικιωμένους, αλλά αφορά όλες τις ηλικιακές ομάδες. Για τον σκοπό αυτόν, απαιτούνται εντατικές προσπάθειες για τη βελτίωση των δυνατοτήτων απασχόλησης όλων των ομάδων προσώπων που μειονεκτούν ως προς τις δυνατότητες αυτές. Σε συνάρτηση με αυτό, η ΕΟΚΕ έχει παρατηρήσει ήδη αρκετές φορές ότι για την αντιμετώπιση της δημογραφικής αλλαγής απαιτείται μια γενική σύλληψη που θα αντιμετωπίζει πολλές οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές πτυχές, ενώ μέρος της απάντησης μπορεί να είναι και η νόμιμη μετανάστευση. (8)

| 3.9 | Για την ΕΟΚΕ είναι σαφές ότι η εξάντληση του υφιστάμενου δυναμικού απασχόλησης απαιτεί τη συνεπή εφαρμογή μιας πολιτικής και μιας επιχειρηματικής πρακτικής που θα προσφέρουν δυνατότητες συμμετοχής:






  — | πρόληψη της ανεργίας και του αποκλεισμού ιδίως των ηλικιωμένων σε περιόδους ύφεσης (με την εφαρμογή της κατάλληλης, αντικυκλικής πολιτικής από την πλευρά της ζήτησης· |
| --- | --- | --- |

3.9

Για την ΕΟΚΕ είναι σαφές ότι η εξάντληση του υφιστάμενου δυναμικού απασχόλησης απαιτεί τη συνεπή εφαρμογή μιας πολιτικής και μιας επιχειρηματικής πρακτικής που θα προσφέρουν δυνατότητες συμμετοχής:

—

πρόληψη της ανεργίας και του αποκλεισμού ιδίως των ηλικιωμένων σε περιόδους ύφεσης (με την εφαρμογή της κατάλληλης, αντικυκλικής πολιτικής από την πλευρά της ζήτησης·

| — | δημιουργία περισσότερων και καλύτερων ευκαιριών για έναρξη απασχόλησης και προοπτικών εύρεσης θέσης εργασίας για τους νεότερους και τα άτομα που μειονεκτούν ως προς τις προοπτικές τους στην αγορά εργασίας· |
| --- | --- |

—

δημιουργία περισσότερων και καλύτερων ευκαιριών για έναρξη απασχόλησης και προοπτικών εύρεσης θέσης εργασίας για τους νεότερους και τα άτομα που μειονεκτούν ως προς τις προοπτικές τους στην αγορά εργασίας·

| — | εξασφάλιση μιας γενικευμένης εκπαίδευσης και κατάρτισης, ακόμη και παράλληλα με την εργασία (εκτός άλλων, μέσω νομικά κατοχυρωμένων δυνατοτήτων εκπαιδευτικών αδειών) · |
| --- | --- |

—

εξασφάλιση μιας γενικευμένης εκπαίδευσης και κατάρτισης, ακόμη και παράλληλα με την εργασία (εκτός άλλων, μέσω νομικά κατοχυρωμένων δυνατοτήτων εκπαιδευτικών αδειών) ·

| — | μείωση των ποσοστών αναπήρων με την υψηλής ποιότητας προστασία της υγείας και των εργαζομένων εντός της επιχείρησης και σε διεπιχειρησιακό επίπεδο, εκτενείς δράσεις προώθησης της υγείας, καθώς και της πρόληψης και της αποκατάστασης· |
| --- | --- |

—

μείωση των ποσοστών αναπήρων με την υψηλής ποιότητας προστασία της υγείας και των εργαζομένων εντός της επιχείρησης και σε διεπιχειρησιακό επίπεδο, εκτενείς δράσεις προώθησης της υγείας, καθώς και της πρόληψης και της αποκατάστασης·

| — | κατάργηση των φραγμών στην απασχόληση των ατόμων με αναπηρία, χάρη σε πιο φιλικούς προς τα άτομα αυτά χώρους εργασίας, όπως π.χ. με την εξάλειψη φυσικών εμποδίων, την πρόσβαση στις τεχνολογίες της πληροφορίας και ευέλικτα συστήματα εργασίας, με δημόσια χρηματοδότηση όπου αυτό είναι απαραίτητο· |
| --- | --- |

—

κατάργηση των φραγμών στην απασχόληση των ατόμων με αναπηρία, χάρη σε πιο φιλικούς προς τα άτομα αυτά χώρους εργασίας, όπως π.χ. με την εξάλειψη φυσικών εμποδίων, την πρόσβαση στις τεχνολογίες της πληροφορίας και ευέλικτα συστήματα εργασίας, με δημόσια χρηματοδότηση όπου αυτό είναι απαραίτητο·

| — | σαφής αύξηση των προσπαθειών συνδυασμού της επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής και βελτίωση της δίκαιης κατανομής των οικογενειακών υποχρεώσεων. |
| --- | --- |

—

σαφής αύξηση των προσπαθειών συνδυασμού της επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής και βελτίωση της δίκαιης κατανομής των οικογενειακών υποχρεώσεων.

| 3.10 | Οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι συνήψαν το Μάρτιο του 2010 μια αυτόνομη συμφωνία που περιέχει προτάσεις τους για μέτρα που απευθύνονται προς τους κοινωνικούς εταίρους στα κράτη μέλη αλλά και συστάσεις προς τις εθνικές αρχές (9). |
| --- | --- |

3.10

Οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι συνήψαν το Μάρτιο του 2010 μια αυτόνομη συμφωνία που περιέχει προτάσεις τους για μέτρα που απευθύνονται προς τους κοινωνικούς εταίρους στα κράτη μέλη αλλά και συστάσεις προς τις εθνικές αρχές (9).

| 3.11 | Αυτό όμως σημαίνει επίσης την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας στην αγορά εργασίας με το άνοιγμα και τη βελτίωση των ευκαιριών απασχόλησης και τη συστηματική αναδιάρθρωση της αγοράς για τη δημιουργία ενός εργασιακού περιβάλλοντος κατάλληλου για άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η προσπάθεια αυτή δεν πρέπει να θέσει τους ηλικιωμένους υπό αυξημένη πίεση ούτε να οδηγήσει στην αθλιότητα όσους δεν θα είναι πλέον σε θέση να συνεχίσουν να εργάζονται. Η συνταξιοδότηση αποτελεί κατοχυρωμένο στις συμβάσεις της ΔΟΕ δικαίωμα (10) και οι συντάξεις πρέπει να επιτρέπουν στους δικαιούχους τους να ζουν με αξιοπρέπεια. |
| --- | --- |

3.11

Αυτό όμως σημαίνει επίσης την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας στην αγορά εργασίας με το άνοιγμα και τη βελτίωση των ευκαιριών απασχόλησης και τη συστηματική αναδιάρθρωση της αγοράς για τη δημιουργία ενός εργασιακού περιβάλλοντος κατάλληλου για άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η προσπάθεια αυτή δεν πρέπει να θέσει τους ηλικιωμένους υπό αυξημένη πίεση ούτε να οδηγήσει στην αθλιότητα όσους δεν θα είναι πλέον σε θέση να συνεχίσουν να εργάζονται. Η συνταξιοδότηση αποτελεί κατοχυρωμένο στις συμβάσεις της ΔΟΕ δικαίωμα (10) και οι συντάξεις πρέπει να επιτρέπουν στους δικαιούχους τους να ζουν με αξιοπρέπεια.

4.   Η κατάσταση των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας στην ΕΕ: απολογισμός

| 4.1 | Το δυναμικό απασχόλησης των ηλικιωμένων (55-64 ετών) εξακολουθεί να αξιοποιείται ανεπαρκώς σε ολόκληρη την ΕΕ. Ο πίνακας 1 δείχνει ότι κατά τη διάρκεια της στρατηγικής της Λισαβόνας σημειώθηκαν, ξεκινώντας από χαμηλή βάση, σημαντικά βήματα προόδου. Τα ποσοστά απασχόλησης των ηλικιωμένων αυξήθηκαν κατά σχεδόν 10 ποσοστιαίες μονάδες. |
| --- | --- |

4.1

Το δυναμικό απασχόλησης των ηλικιωμένων (55-64 ετών) εξακολουθεί να αξιοποιείται ανεπαρκώς σε ολόκληρη την ΕΕ. Ο πίνακας 1 δείχνει ότι κατά τη διάρκεια της στρατηγικής της Λισαβόνας σημειώθηκαν, ξεκινώντας από χαμηλή βάση, σημαντικά βήματα προόδου. Τα ποσοστά απασχόλησης των ηλικιωμένων αυξήθηκαν κατά σχεδόν 10 ποσοστιαίες μονάδες.

| 4.2 | Όμως, οπωσδήποτε δεν επιτεύχθηκε ο στόχος (50 %) μέχρι το 2010. Η βελτίωση ήταν κάπως μεγαλύτερη στις γυναίκες απ’ ό,τι στους άνδρες. Παρ’ όλα αυτά, διατηρήθηκε μια αρκετά μεγάλη διαφορά μεταξύ των φύλων: ακόμα και στο τέλος της περιόδου αυτής, η αναλογία των εργαζόμενων γυναικών ηλικίας μεταξύ 55 και 64 ετών ήταν μόλις λίγο παραπάνω από το ένα τρίτο (βλ. πίνακα 1).
  Πίνακας 1: |
| --- | --- |

4.2

Όμως, οπωσδήποτε δεν επιτεύχθηκε ο στόχος (50 %) μέχρι το 2010. Η βελτίωση ήταν κάπως μεγαλύτερη στις γυναίκες απ’ ό,τι στους άνδρες. Παρ’ όλα αυτά, διατηρήθηκε μια αρκετά μεγάλη διαφορά μεταξύ των φύλων: ακόμα και στο τέλος της περιόδου αυτής, η αναλογία των εργαζόμενων γυναικών ηλικίας μεταξύ 55 και 64 ετών ήταν μόλις λίγο παραπάνω από το ένα τρίτο (βλ. πίνακα 1).

Πίνακας 1:

Image

| 4.3 | Η σύγκριση με τις τάσεις της απασχόλησης σε άλλες ηλικιακές ομάδες είναι επίσης αποκαλυπτική. Ενώ ξεκινούν από το ίδιο επίπεδο, φαίνεται ότι ο πληθυσμός των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας αυξάνεται, ενώ το αντίθετο συμβαίνει με τον πληθυσμό των νέων (βλ. πίνακα 2). Αυτό οφείλεται κυρίως στην αύξηση της διάρκειας της εκπαίδευσης. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2009, η απασχόληση μειώθηκε δραματικά στους κόλπους των νέων. Αυτό σηματοδοτεί μια αλλαγή σε σχέση με τις προηγούμενες κρίσεις, οι οποίες «ξεπεράστηκαν» κυρίως σε βάρος των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας, και υπογραμμίζει το γεγονός ότι τα προβλήματα σε μια κατηγορία της αγοράς εργασίας (στην προκειμένη περίπτωση τους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας) δεν θα πρέπει να επιλύονται με τρόπο που αποβαίνει σε βάρος των άλλων κατηγοριών (των νέων).
  Πίνακας 2: |
| --- | --- |

4.3

Η σύγκριση με τις τάσεις της απασχόλησης σε άλλες ηλικιακές ομάδες είναι επίσης αποκαλυπτική. Ενώ ξεκινούν από το ίδιο επίπεδο, φαίνεται ότι ο πληθυσμός των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας αυξάνεται, ενώ το αντίθετο συμβαίνει με τον πληθυσμό των νέων (βλ. πίνακα 2). Αυτό οφείλεται κυρίως στην αύξηση της διάρκειας της εκπαίδευσης. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2009, η απασχόληση μειώθηκε δραματικά στους κόλπους των νέων. Αυτό σηματοδοτεί μια αλλαγή σε σχέση με τις προηγούμενες κρίσεις, οι οποίες «ξεπεράστηκαν» κυρίως σε βάρος των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας, και υπογραμμίζει το γεγονός ότι τα προβλήματα σε μια κατηγορία της αγοράς εργασίας (στην προκειμένη περίπτωση τους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας) δεν θα πρέπει να επιλύονται με τρόπο που αποβαίνει σε βάρος των άλλων κατηγοριών (των νέων).

Πίνακας 2:

Image

| 4.4 | Ο πίνακας 2 δείχνει μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ: στη Σουηδία, το 70 % των ηλικιωμένων απασχολούνται (ποσοστό ισοδύναμο με το στόχο της Λισαβόνας για το σύνολο της απασχόλησης). Σε άλλες χώρες, το ποσοστό των εργαζομένων ηλικίας 55 έως 64 ετών ανέρχεται μόλις στο ένα τρίτο περίπου. Οι ισχυρές επιδόσεις των τριών χωρών της βόρειας Ευρώπης (Σουηδία, Δανία και Φινλανδία) θα πρέπει να επισημανθούν. Πέραν αυτού όμως, δεν φαίνεται να υπάρχει καμία σχέση με το παραδοσιακό πρότυπο του κράτους πρόνοιας στην Ευρώπη. Φαίνεται ότι τα υψηλά ποσοστά απασχόλησης των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας είναι συμβατά με διαφορετικές θεσμικές δομές. Σε κάθε περίπτωση, οι διαφορές που περιγράφονται δίνουν μια ιδέα για το επίπεδο του δυναμικού απασχόλησης που παραμένει σήμερα ανεκμετάλλευτο στην Ευρώπη.
  Πίνακας 3: |
| --- | --- |

4.4

Ο πίνακας 2 δείχνει μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ: στη Σουηδία, το 70 % των ηλικιωμένων απασχολούνται (ποσοστό ισοδύναμο με το στόχο της Λισαβόνας για το σύνολο της απασχόλησης). Σε άλλες χώρες, το ποσοστό των εργαζομένων ηλικίας 55 έως 64 ετών ανέρχεται μόλις στο ένα τρίτο περίπου. Οι ισχυρές επιδόσεις των τριών χωρών της βόρειας Ευρώπης (Σουηδία, Δανία και Φινλανδία) θα πρέπει να επισημανθούν. Πέραν αυτού όμως, δεν φαίνεται να υπάρχει καμία σχέση με το παραδοσιακό πρότυπο του κράτους πρόνοιας στην Ευρώπη. Φαίνεται ότι τα υψηλά ποσοστά απασχόλησης των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας είναι συμβατά με διαφορετικές θεσμικές δομές. Σε κάθε περίπτωση, οι διαφορές που περιγράφονται δίνουν μια ιδέα για το επίπεδο του δυναμικού απασχόλησης που παραμένει σήμερα ανεκμετάλλευτο στην Ευρώπη.

Πίνακας 3:

Image

| 4.5 | Όσον αφορά την ανεργία, εκ πρώτης όψεως η κατάσταση των ηλικιωμένων δεν φαίνεται δραματικότερη από εκείνη του μέσου όρου. Έτσι, το ποσοστό ανεργίας μεταξύ των ηλικιωμένων είναι στην ΕΕ κατά πολύ, και σε πολλές χώρες λίγο χαμηλότερο από το γενικό ποσοστό. Αυτή όμως είναι μόνο η αντίθετη πλευρά σε σχέση με την τρομακτικά υψηλή ανεργία των νέων. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι αυτά τα αριθμητικά στοιχεία οφείλονται και στο γεγονός ότι πολλοί ηλικιωμένοι που δεν εργάζονται, αλλά θα ήταν ικανοί προς εργασία, δεν δηλώνονται ως άνεργοι αλλά βρίσκονται «παρκαρισμένοι» σε «συστήματα υποδοχής». |
| --- | --- |

4.5

Όσον αφορά την ανεργία, εκ πρώτης όψεως η κατάσταση των ηλικιωμένων δεν φαίνεται δραματικότερη από εκείνη του μέσου όρου. Έτσι, το ποσοστό ανεργίας μεταξύ των ηλικιωμένων είναι στην ΕΕ κατά πολύ, και σε πολλές χώρες λίγο χαμηλότερο από το γενικό ποσοστό. Αυτή όμως είναι μόνο η αντίθετη πλευρά σε σχέση με την τρομακτικά υψηλή ανεργία των νέων. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι αυτά τα αριθμητικά στοιχεία οφείλονται και στο γεγονός ότι πολλοί ηλικιωμένοι που δεν εργάζονται, αλλά θα ήταν ικανοί προς εργασία, δεν δηλώνονται ως άνεργοι αλλά βρίσκονται «παρκαρισμένοι» σε «συστήματα υποδοχής».

| 4.6 | Ωστόσο, δραματικά μεγάλος για τους ηλικιωμένους είναι ο κίνδυνος μακροχρόνιας ανεργίας, ο οποίος αυξάνεται πολύ γρήγορα με την ηλικία. Αν οι ηλικιωμένοι χάσουν τη δουλειά τους, συχνά παραμένουν άνεργοι μέχρι το τέλος της σταδιοδρομίας τους: Ενώ περίπου το ένα τέταρτο των νεότερων ανέργων είναι χωρίς δουλειά για περισσότερο από ένα έτος, το ποσοστό αυτό αυξάνεται με την ηλικία και στους ηλικιωμένους (55-64) ο κοινοτικός μέσος όρος αγγίζει το 50 %. |
| --- | --- |

4.6

Ωστόσο, δραματικά μεγάλος για τους ηλικιωμένους είναι ο κίνδυνος μακροχρόνιας ανεργίας, ο οποίος αυξάνεται πολύ γρήγορα με την ηλικία. Αν οι ηλικιωμένοι χάσουν τη δουλειά τους, συχνά παραμένουν άνεργοι μέχρι το τέλος της σταδιοδρομίας τους: Ενώ περίπου το ένα τέταρτο των νεότερων ανέργων είναι χωρίς δουλειά για περισσότερο από ένα έτος, το ποσοστό αυτό αυξάνεται με την ηλικία και στους ηλικιωμένους (55-64) ο κοινοτικός μέσος όρος αγγίζει το 50 %.

5.   Εκμετάλλευση του δυναμικού απασχόλησης μιας κοινωνίας που γερνάει: εργασία για τους ηλικιωμένους και χάρη στους ηλικιωμένους

| 5.1 | Οι δημογραφικές αλλαγές δημιουργούν επίσης ευκαιρίες για την οικονομία και την απασχόληση. Από τη μία πλευρά, οι ηλικιωμένοι αποκτούν ολοένα και περισσότερη σημασία ως καταναλωτές, κατάσταση η οποία δημιουργεί ευκαιρίες απασχόλησης και για τις άλλες ηλικιακές ομάδες. Από την άλλη, μια γηράσκουσα κοινωνία δημιουργεί επίσης σημαντικές δυνατότητες απασχόλησης από την πλευρά της προσφοράς. Και στις δύο περιπτώσεις οι φυσικές, κατευθυνόμενες από την αγορά διαδικασίες πρέπει να τύχουν θεσμικής και πολιτικής παρακολούθησης και καθοδήγησης. |
| --- | --- |

5.1

Οι δημογραφικές αλλαγές δημιουργούν επίσης ευκαιρίες για την οικονομία και την απασχόληση. Από τη μία πλευρά, οι ηλικιωμένοι αποκτούν ολοένα και περισσότερη σημασία ως καταναλωτές, κατάσταση η οποία δημιουργεί ευκαιρίες απασχόλησης και για τις άλλες ηλικιακές ομάδες. Από την άλλη, μια γηράσκουσα κοινωνία δημιουργεί επίσης σημαντικές δυνατότητες απασχόλησης από την πλευρά της προσφοράς. Και στις δύο περιπτώσεις οι φυσικές, κατευθυνόμενες από την αγορά διαδικασίες πρέπει να τύχουν θεσμικής και πολιτικής παρακολούθησης και καθοδήγησης.

| 5.2 | Οι κοινωνίες στις οποίες οι άνθρωποι είναι μακροβιότεροι προσφέρουν ευρείες δυνατότητες για την ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών. Η «πολιά αγορά» μπορεί να ωφελήσει πολλούς τομείς, από τις κατασκευές και τη στέγαση μέχρι την παροχή υπηρεσιών για τη διασφάλιση της ποιότητας ζωής (πολιτισμός, αναψυχή, τουρισμός, αθλητισμός, μέσα μαζικής ενημέρωσης, τηλεπικοινωνίες) και για την υγεία, αλλά και τις κοινωνικές υπηρεσίες. |
| --- | --- |

5.2

Οι κοινωνίες στις οποίες οι άνθρωποι είναι μακροβιότεροι προσφέρουν ευρείες δυνατότητες για την ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών. Η «πολιά αγορά» μπορεί να ωφελήσει πολλούς τομείς, από τις κατασκευές και τη στέγαση μέχρι την παροχή υπηρεσιών για τη διασφάλιση της ποιότητας ζωής (πολιτισμός, αναψυχή, τουρισμός, αθλητισμός, μέσα μαζικής ενημέρωσης, τηλεπικοινωνίες) και για την υγεία, αλλά και τις κοινωνικές υπηρεσίες.

| 5.3 | Οι νέοι και οι περισσότερο ηλικιωμένοι άνθρωποι τηρούν διαφορετικά πρότυπα κατανάλωσης και αποταμίευσης. Η συνολική μετατόπιση της κοινωνικής ζήτησης που εμπερικλείεται σ' αυτά θα έχει επίσης αντίκτυπο στη μελλοντική δομή της παραγωγής και της απασχόλησης. Έτσι, η δημογραφική αλλαγή αναμένεται να ενισχύσει την ήδη έντονη τάση προς την ανάπτυξη μιας κοινωνίας των υπηρεσιών. Παράλληλα με άλλους τομείς, αναμένεται δυσανάλογα υψηλή ανάπτυξη των κλάδων της υγείας και της κοινωνικής μέριμνας. Αυτές οι τομεακές μετατοπίσεις θα υπερκαλύψουν άλλες που προκύπτουν για άλλους λόγους (π.χ. την «πράσινη μετάβαση»). Σε κάποιο βαθμό η αγορά θα προσαρμοστεί στη μετατόπιση της ζήτησης, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει η δυνατότητα πολιτικής παρέμβασης για τη διαμόρφωση και την καθοδήγηση αυτών των αλλαγών, ειδικά με μια ενεργητική πολιτική στην αγορά εργασίας, π.χ. για την κατάρτιση, την ενημέρωση και τη διαμεσολάβηση από θεσμούς της αγοράς εργασίας. |
| --- | --- |

5.3

Οι νέοι και οι περισσότερο ηλικιωμένοι άνθρωποι τηρούν διαφορετικά πρότυπα κατανάλωσης και αποταμίευσης. Η συνολική μετατόπιση της κοινωνικής ζήτησης που εμπερικλείεται σ' αυτά θα έχει επίσης αντίκτυπο στη μελλοντική δομή της παραγωγής και της απασχόλησης. Έτσι, η δημογραφική αλλαγή αναμένεται να ενισχύσει την ήδη έντονη τάση προς την ανάπτυξη μιας κοινωνίας των υπηρεσιών. Παράλληλα με άλλους τομείς, αναμένεται δυσανάλογα υψηλή ανάπτυξη των κλάδων της υγείας και της κοινωνικής μέριμνας. Αυτές οι τομεακές μετατοπίσεις θα υπερκαλύψουν άλλες που προκύπτουν για άλλους λόγους (π.χ. την «πράσινη μετάβαση»). Σε κάποιο βαθμό η αγορά θα προσαρμοστεί στη μετατόπιση της ζήτησης, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει η δυνατότητα πολιτικής παρέμβασης για τη διαμόρφωση και την καθοδήγηση αυτών των αλλαγών, ειδικά με μια ενεργητική πολιτική στην αγορά εργασίας, π.χ. για την κατάρτιση, την ενημέρωση και τη διαμεσολάβηση από θεσμούς της αγοράς εργασίας.

| 5.4 | Ο αριθμός και η ποιότητα των θέσεων εργασίας που προκύπτουν από το οικονομικό δυναμικό των ηλικιωμένων θα εξαρτηθούν πολύ από τη συμβολή μιας δραστήριας πολιτικής παροχής υπηρεσιών στη διαμόρφωση της «πολιάς οικονομίας». Ιδιαίτερα στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και της φροντίδας, αλλά και σε άλλους τομείς, το ζητούμενο θα είναι να αξιοποιηθεί η ευκαιρία που προσφέρει η αύξησης της ζήτησης για την προσφορά εργασίας με καλές συνθήκες και δίκαιη αμοιβή, και για τον εκσυγχρονισμό και την επαγγελματική αντιμετώπιση των διαφόρων δεξιοτήτων. Για να ενθαρρυνθούν περισσότεροι άνθρωποι να επιλέξουν να σταδιοδρομήσουν στον τομέα της υγείας, της φροντίδας και της κοινωνικής πρόνοιας, η απασχόληση πρέπει να γίνει πιο ελκυστική σε όλη την διάρκεια του εργασιακού βίου τους. |
| --- | --- |

5.4

Ο αριθμός και η ποιότητα των θέσεων εργασίας που προκύπτουν από το οικονομικό δυναμικό των ηλικιωμένων θα εξαρτηθούν πολύ από τη συμβολή μιας δραστήριας πολιτικής παροχής υπηρεσιών στη διαμόρφωση της «πολιάς οικονομίας». Ιδιαίτερα στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και της φροντίδας, αλλά και σε άλλους τομείς, το ζητούμενο θα είναι να αξιοποιηθεί η ευκαιρία που προσφέρει η αύξησης της ζήτησης για την προσφορά εργασίας με καλές συνθήκες και δίκαιη αμοιβή, και για τον εκσυγχρονισμό και την επαγγελματική αντιμετώπιση των διαφόρων δεξιοτήτων. Για να ενθαρρυνθούν περισσότεροι άνθρωποι να επιλέξουν να σταδιοδρομήσουν στον τομέα της υγείας, της φροντίδας και της κοινωνικής πρόνοιας, η απασχόληση πρέπει να γίνει πιο ελκυστική σε όλη την διάρκεια του εργασιακού βίου τους.

| 5.5 | Η αύξηση του επαγγελματισμού των κοινωνικών υπηρεσιών μπορεί επίσης να είναι ένα μέσο για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της ισότητας. Η προσφορά ενός ευρέως φάσματος κοινωνικών υπηρεσιών (θέσεις για τη φροντίδα παιδιών αλλά και γενικότερου χαρακτήρα) βοηθά στη μείωση της επιβάρυνσης των φροντιστών (που είναι συνήθως γυναίκες) και επιτρέπει την πλήρη αξιοποίηση των δεξιοτήτων τους στην αγορά εργασίας. |
| --- | --- |

5.5

Η αύξηση του επαγγελματισμού των κοινωνικών υπηρεσιών μπορεί επίσης να είναι ένα μέσο για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της ισότητας. Η προσφορά ενός ευρέως φάσματος κοινωνικών υπηρεσιών (θέσεις για τη φροντίδα παιδιών αλλά και γενικότερου χαρακτήρα) βοηθά στη μείωση της επιβάρυνσης των φροντιστών (που είναι συνήθως γυναίκες) και επιτρέπει την πλήρη αξιοποίηση των δεξιοτήτων τους στην αγορά εργασίας.

| 5.6 | Οι επενδύσεις σε κοινωνικές υπηρεσίες δεν βοηθούν μόνο στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αλλά και στην αναζωογόνηση των περιφερειακών οικονομιών. Η εξασφάλιση ευρείας πρόσβασης σε οικονομικά προσιτές και υψηλής ποιότητας υπηρεσίες ανοίγει περαιτέρω δυνατότητες απασχόλησης. Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι πρωτοβουλίες στον μη κερδοσκοπικό τομέα, ιδιαίτερα στην κοινωνική οικονομία. Η θέση των αυτοδιοικητικών αρχών έχει καίρια σημασία στο πλαίσιο αυτό, δεδομένου ότι όχι μόνο φέρουν την κύρια ευθύνη για τις κοινωνικές υπηρεσίες, αλλά είναι και πιο εξοικειωμένες με τις τοπικές ανάγκες και συνθήκες. Το κύριο ζήτημα είναι ότι ολοένα και περισσότεροι δήμοι δεν διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους για την παροχή των αναγκαίων υπηρεσιών. |
| --- | --- |

5.6

Οι επενδύσεις σε κοινωνικές υπηρεσίες δεν βοηθούν μόνο στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αλλά και στην αναζωογόνηση των περιφερειακών οικονομιών. Η εξασφάλιση ευρείας πρόσβασης σε οικονομικά προσιτές και υψηλής ποιότητας υπηρεσίες ανοίγει περαιτέρω δυνατότητες απασχόλησης. Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι πρωτοβουλίες στον μη κερδοσκοπικό τομέα, ιδιαίτερα στην κοινωνική οικονομία. Η θέση των αυτοδιοικητικών αρχών έχει καίρια σημασία στο πλαίσιο αυτό, δεδομένου ότι όχι μόνο φέρουν την κύρια ευθύνη για τις κοινωνικές υπηρεσίες, αλλά είναι και πιο εξοικειωμένες με τις τοπικές ανάγκες και συνθήκες. Το κύριο ζήτημα είναι ότι ολοένα και περισσότεροι δήμοι δεν διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους για την παροχή των αναγκαίων υπηρεσιών.

| 5.7 | Από την πλευρά της προσφοράς, πρέπει να αναγνωριστεί ότι οι ηλικιωμένοι και οι νεότεροι εργαζόμενοι δεν μπορούν να υποκαταστήσουν οι μεν τους δε: ενώ οι νεότεροι έχουν την τάση να μαθαίνουν με πιο ευέλικτο τρόπο, οι εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας είναι πιο πεπειραμένοι. Ακόμα κι αν η ατομική παραγωγικότητα μειώνεται σε ορισμένα σημεία (π.χ. φυσική απόδοση), αυτό μπορεί να αντισταθμιστεί εν μέρει από τις αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας, με την κατάλληλη επιμόρφωση, με προληπτικά μέτρα υγείας και με την αποτελεσματικότερη χρήση τεχνολογιών σχετικών με την εργασία. |
| --- | --- |

5.7

Από την πλευρά της προσφοράς, πρέπει να αναγνωριστεί ότι οι ηλικιωμένοι και οι νεότεροι εργαζόμενοι δεν μπορούν να υποκαταστήσουν οι μεν τους δε: ενώ οι νεότεροι έχουν την τάση να μαθαίνουν με πιο ευέλικτο τρόπο, οι εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας είναι πιο πεπειραμένοι. Ακόμα κι αν η ατομική παραγωγικότητα μειώνεται σε ορισμένα σημεία (π.χ. φυσική απόδοση), αυτό μπορεί να αντισταθμιστεί εν μέρει από τις αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας, με την κατάλληλη επιμόρφωση, με προληπτικά μέτρα υγείας και με την αποτελεσματικότερη χρήση τεχνολογιών σχετικών με την εργασία.

| 5.8 | Η τομεακή στροφή προς τις υπηρεσίες μπορεί να βελτιώσει ακόμα και τη θέση των ηλικιωμένων, καθώς σε πολλούς τομείς η σωματική προσπάθεια τείνει να καταστεί λιγότερο σημαντική, ενώ το αντίθετο συμβαίνει με τις κοινωνικές δεξιότητες. Οι επιχειρήσεις δεν θα πρέπει, συνεπώς, να επενδύουν μόνο στους νεότερους εργαζόμενους. Η παραγωγικότητα μιας επιχείρησης δεν είναι απλώς το άθροισμα της παραγωγικότητας του κάθε εργαζόμενου. Η διατήρηση της συσσωρευμένης τεχνογνωσίας που βασίζεται στην εσωτερική διαχείριση της γνώσης και την οργανωτική δομή είναι συχνά πιο σημαντική από την ατομική παραγωγικότητα. Εδώ, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι προσπάθειες για την παροχή συμβουλών, εποπτείας και καθοδήγησης με βάση επαγγελματικά πρότυπα. Σε τελευταία ανάλυση, το ζητούμενο είναι να μπορέσουν οι επιχειρήσεις να συνεκτιμήσουν εγκαίρως τις συνέπειες της δημογραφικής αλλαγής στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού τους, και να συνδυάσουν με άριστο τρόπο τα πλεονεκτήματα των εργαζομένων από διάφορες ηλικιακές ομάδες. |
| --- | --- |

5.8

Η τομεακή στροφή προς τις υπηρεσίες μπορεί να βελτιώσει ακόμα και τη θέση των ηλικιωμένων, καθώς σε πολλούς τομείς η σωματική προσπάθεια τείνει να καταστεί λιγότερο σημαντική, ενώ το αντίθετο συμβαίνει με τις κοινωνικές δεξιότητες. Οι επιχειρήσεις δεν θα πρέπει, συνεπώς, να επενδύουν μόνο στους νεότερους εργαζόμενους. Η παραγωγικότητα μιας επιχείρησης δεν είναι απλώς το άθροισμα της παραγωγικότητας του κάθε εργαζόμενου. Η διατήρηση της συσσωρευμένης τεχνογνωσίας που βασίζεται στην εσωτερική διαχείριση της γνώσης και την οργανωτική δομή είναι συχνά πιο σημαντική από την ατομική παραγωγικότητα. Εδώ, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι προσπάθειες για την παροχή συμβουλών, εποπτείας και καθοδήγησης με βάση επαγγελματικά πρότυπα. Σε τελευταία ανάλυση, το ζητούμενο είναι να μπορέσουν οι επιχειρήσεις να συνεκτιμήσουν εγκαίρως τις συνέπειες της δημογραφικής αλλαγής στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού τους, και να συνδυάσουν με άριστο τρόπο τα πλεονεκτήματα των εργαζομένων από διάφορες ηλικιακές ομάδες.

6.   Προσαρμογή του κόσμου της εργασίας στους ηλικιωμένους

| 6.1 | Όποιος θέλει να συνταξιοδοτούνται αργότερα οι άνθρωποι πρέπει και να φροντίσει ώστε να μπορούν να εργάζονται για μεγαλύτερο διάστημα. Αυτό σημαίνει πως πρέπει να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και να διαμορφωθούν κατά τέτοιον τρόπο ώστε οι άνθρωποι να μπορούν πραγματικά να εργάζονται ολοένα περισσότερο μέχρι τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης. Σε αυτήν την περίπτωση το ζητούμενο δεν είναι μόνο η σκόπιμη προσαρμογή θέσεων εργασίας σε ηλικιωμένα άτομα, αλλά μάλλον η οργάνωση της εργασίας καθ' όλη την επαγγελματική σταδιοδρομία των ανθρώπων κατά τέτοιον τρόπο ώστε να αποφεύγονται νωρίς οι κίνδυνοι και οι βλαβερές επιπτώσεις στην υγεία. Αυτό θα ωφελήσει τους εργαζόμενους κάθε ηλικίας. |
| --- | --- |

6.1

Όποιος θέλει να συνταξιοδοτούνται αργότερα οι άνθρωποι πρέπει και να φροντίσει ώστε να μπορούν να εργάζονται για μεγαλύτερο διάστημα. Αυτό σημαίνει πως πρέπει να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και να διαμορφωθούν κατά τέτοιον τρόπο ώστε οι άνθρωποι να μπορούν πραγματικά να εργάζονται ολοένα περισσότερο μέχρι τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης. Σε αυτήν την περίπτωση το ζητούμενο δεν είναι μόνο η σκόπιμη προσαρμογή θέσεων εργασίας σε ηλικιωμένα άτομα, αλλά μάλλον η οργάνωση της εργασίας καθ' όλη την επαγγελματική σταδιοδρομία των ανθρώπων κατά τέτοιον τρόπο ώστε να αποφεύγονται νωρίς οι κίνδυνοι και οι βλαβερές επιπτώσεις στην υγεία. Αυτό θα ωφελήσει τους εργαζόμενους κάθε ηλικίας.

| 6.2 | Αν και προφανώς είναι σημαντικό οι εργαζόμενοι να αναλάβουν και οι ίδιοι την ευθύνη της διατήρησης της απασχολησιμότητάς τους, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι βασικοί λόγοι πρόωρης συνταξιοδότησης είναι τα προβλήματα υγείας που προκαλούνται από την ψυχικά και σωματικά απαιτητική εργασία, η υψηλή ένταση εργασίας, οι απολύσεις εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας, καθώς και η έλλειψη συνεχούς κατάρτισης και ευκαιριών (εκ νέου)απασχόλησης. Επιπλέον, νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας περιορίζουν όλο και περισσότερο τις δυνατότητες των ηλικιωμένων να συνεχίσουν να εργάζονται σε λιγότερο επιβαρυντικές θέσεις στην ίδια επιχείρηση. |
| --- | --- |

6.2

Αν και προφανώς είναι σημαντικό οι εργαζόμενοι να αναλάβουν και οι ίδιοι την ευθύνη της διατήρησης της απασχολησιμότητάς τους, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι βασικοί λόγοι πρόωρης συνταξιοδότησης είναι τα προβλήματα υγείας που προκαλούνται από την ψυχικά και σωματικά απαιτητική εργασία, η υψηλή ένταση εργασίας, οι απολύσεις εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας, καθώς και η έλλειψη συνεχούς κατάρτισης και ευκαιριών (εκ νέου)απασχόλησης. Επιπλέον, νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας περιορίζουν όλο και περισσότερο τις δυνατότητες των ηλικιωμένων να συνεχίσουν να εργάζονται σε λιγότερο επιβαρυντικές θέσεις στην ίδια επιχείρηση.

| 6.3 | Ωστόσο, το ποσοστό απασχόλησης των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας δεν μπορεί να αυξηθεί μόνο με την διατήρησή τους σε υγιή και κατάλληλη για εργασία κατάσταση, ούτε αυτό τους καθιστά ελκυστικούς για τους εργοδότες. Οι διαθέσιμες θέσεις εργασίας πρέπει να γίνουν περισσότερο ελκυστικές για τους ίδιους τους ηλικιωμένους. Έτσι, η ποιότητα της εργασίας επηρεάζει σημαντικά την επάνοδο και την παραμονή των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας στην αγορά εργασίας. |
| --- | --- |

6.3

Ωστόσο, το ποσοστό απασχόλησης των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας δεν μπορεί να αυξηθεί μόνο με την διατήρησή τους σε υγιή και κατάλληλη για εργασία κατάσταση, ούτε αυτό τους καθιστά ελκυστικούς για τους εργοδότες. Οι διαθέσιμες θέσεις εργασίας πρέπει να γίνουν περισσότερο ελκυστικές για τους ίδιους τους ηλικιωμένους. Έτσι, η ποιότητα της εργασίας επηρεάζει σημαντικά την επάνοδο και την παραμονή των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας στην αγορά εργασίας.

| 6.4 | Μόνο μια συνειδητή πολιτική «ενεργού γήρανσης» με ευρείες δυνατότητες περαιτέρω κατάρτισης μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη αύξηση του ποσοστού απασχόλησης των ηλικιωμένων. Το κεντρικό ερώτημα εν προκειμένω είναι: Ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν ώστε οι ηλικιωμένοι να έχουν και εκ των πραγμάτων τη δυνατότητα να βρουν εργασία και να την διατηρήσουν για μεγάλο διάστημα; |
| --- | --- |

6.4

Μόνο μια συνειδητή πολιτική «ενεργού γήρανσης» με ευρείες δυνατότητες περαιτέρω κατάρτισης μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη αύξηση του ποσοστού απασχόλησης των ηλικιωμένων. Το κεντρικό ερώτημα εν προκειμένω είναι: Ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν ώστε οι ηλικιωμένοι να έχουν και εκ των πραγμάτων τη δυνατότητα να βρουν εργασία και να την διατηρήσουν για μεγάλο διάστημα;

| 6.5 | Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η συνεπής αναδιάρθρωση του κόσμου της εργασίας ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένων πρέπει, στο πλαίσιο αυτό, να προκύψει από μια δέσμη μέτρων στην οποία συγκαταλέγονται ιδίως τα ακόλουθα κεντρικά στοιχεία:






  — | Παροχή κινήτρων στις επιχειρήσεις για τη δημιουργία θέσεων εργασίας που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ηλικιωμένων και τη σταθεροποίηση της απασχόλησης ηλικιωμένων εργαζομένων (μέτρα για την αποφυγή πρόωρων απολύσεων ηλικιωμένων, καινοτόμες μέθοδοι με σκοπό την απασχόληση των ηλικιωμένων σε λιγότερο επιβαρυντικές θέσεις στις επιχειρήσεις)· |
| --- | --- | --- |

6.5

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η συνεπής αναδιάρθρωση του κόσμου της εργασίας ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των μεγαλύτερης ηλικίας εργαζομένων πρέπει, στο πλαίσιο αυτό, να προκύψει από μια δέσμη μέτρων στην οποία συγκαταλέγονται ιδίως τα ακόλουθα κεντρικά στοιχεία:

—

Παροχή κινήτρων στις επιχειρήσεις για τη δημιουργία θέσεων εργασίας που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ηλικιωμένων και τη σταθεροποίηση της απασχόλησης ηλικιωμένων εργαζομένων (μέτρα για την αποφυγή πρόωρων απολύσεων ηλικιωμένων, καινοτόμες μέθοδοι με σκοπό την απασχόληση των ηλικιωμένων σε λιγότερο επιβαρυντικές θέσεις στις επιχειρήσεις)·

| — | μια επιθετική πολιτική αγοράς εργασίας για την επανένταξη ηλικιωμένων ανέργων στον εργασιακό βίο, καθώς και για τη μείωση του κινδύνου της μακροχρόνιας ανεργίας των ηλικιωμένων, δηλαδή και ανάλογη χρηματοδότηση μιας ενεργού πολιτικής αγοράς εργασίας· |
| --- | --- |

—

μια επιθετική πολιτική αγοράς εργασίας για την επανένταξη ηλικιωμένων ανέργων στον εργασιακό βίο, καθώς και για τη μείωση του κινδύνου της μακροχρόνιας ανεργίας των ηλικιωμένων, δηλαδή και ανάλογη χρηματοδότηση μιας ενεργού πολιτικής αγοράς εργασίας·

| — | εκτεταμένη παροχή συμβουλών και παρακολούθηση των ατόμων που αναζητούν εργασία, εξατομικευμένη στήριξη στην εξεύρεση εργασίας (μεταξύ άλλων επιδοτούμενη απασχόληση, βοηθήματα ένταξης, κοινωνικά προγράμματα κοινής ωφελείας) και δράσεις πρόληψης και αποκατάστασης για μια μόνιμη επανένταξη· |
| --- | --- |

—

εκτεταμένη παροχή συμβουλών και παρακολούθηση των ατόμων που αναζητούν εργασία, εξατομικευμένη στήριξη στην εξεύρεση εργασίας (μεταξύ άλλων επιδοτούμενη απασχόληση, βοηθήματα ένταξης, κοινωνικά προγράμματα κοινής ωφελείας) και δράσεις πρόληψης και αποκατάστασης για μια μόνιμη επανένταξη·

| — | μέτρα που επιτρέπουν από σωματική και ψυχική άποψη την παράταση του ενεργού βίου, πρωτίστως με τη μείωση της πίεσης για απόδοση στις επιχειρήσεις και την προσαρμογή των συνθηκών εργασίας έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ηλικιωμένων (μεταξύ άλλων κίνητρα για την επέκταση της προστασίας της υγείας των εργαζομένων στον χώρο εργασίας, στήριξη επιχειρησιακών προγραμμάτων για την προαγωγή της υγείας), λαμβάνοντας υπόψη ότι ο επίπονος χαρακτήρας ορισμένων θέσεων εργασίας μπορεί να δράσει περιοριστικά |
| --- | --- |

—

μέτρα που επιτρέπουν από σωματική και ψυχική άποψη την παράταση του ενεργού βίου, πρωτίστως με τη μείωση της πίεσης για απόδοση στις επιχειρήσεις και την προσαρμογή των συνθηκών εργασίας έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ηλικιωμένων (μεταξύ άλλων κίνητρα για την επέκταση της προστασίας της υγείας των εργαζομένων στον χώρο εργασίας, στήριξη επιχειρησιακών προγραμμάτων για την προαγωγή της υγείας), λαμβάνοντας υπόψη ότι ο επίπονος χαρακτήρας ορισμένων θέσεων εργασίας μπορεί να δράσει περιοριστικά

| — | μέτρα για να ενισχυθεί η ένταξη των ηλικιωμένων με ειδικές ανάγκες στον τόπο εργασίας, π.χ. μέσω προσαρμογών που θα αυξήσουν τη φυσική προσβασιμότητα και τη ευχρηστία των τεχνολογιών της πληροφορίας· |
| --- | --- |

—

μέτρα για να ενισχυθεί η ένταξη των ηλικιωμένων με ειδικές ανάγκες στον τόπο εργασίας, π.χ. μέσω προσαρμογών που θα αυξήσουν τη φυσική προσβασιμότητα και τη ευχρηστία των τεχνολογιών της πληροφορίας·

| — | μέτρα που ενισχύουν την ετοιμότητα των ατόμων να παρατείνουν τον εργασιακό τους βίο, σε συνδυασμό με τη δια βίου μάθηση και την προστασία της υγείας· |
| --- | --- |

—

μέτρα που ενισχύουν την ετοιμότητα των ατόμων να παρατείνουν τον εργασιακό τους βίο, σε συνδυασμό με τη δια βίου μάθηση και την προστασία της υγείας·

| — | ανάπτυξη και διαπραγμάτευση με τους κοινωνικούς εταίρους σε τομεακό και επιχειρησιακό επίπεδο προτύπων χρόνου εργασίας που προάγουν την υγεία καθ’ όλη τη σταδιοδρομία (όπως π.χ. άδειες για προσωπικούς λόγους, εκπαιδευτικές άδειες κ.λπ.)· |
| --- | --- |

—

ανάπτυξη και διαπραγμάτευση με τους κοινωνικούς εταίρους σε τομεακό και επιχειρησιακό επίπεδο προτύπων χρόνου εργασίας που προάγουν την υγεία καθ’ όλη τη σταδιοδρομία (όπως π.χ. άδειες για προσωπικούς λόγους, εκπαιδευτικές άδειες κ.λπ.)·

| — | μέτρα στο πλαίσιο της επιχείρησης, των συλλογικών συμβάσεων, και νομικά μέτρα για την εξασφάλιση μεγαλύτερης συμμετοχής ηλικιωμένων στην επιμόρφωση (κίνητρα για τον περιορισμό της ελλιπούς συμμετοχής σε ενδοεπιχειρησιακή επιμόρφωση ιδίως των εργαζομένων χαμηλής εξειδίκευσης, εξασφάλιση των ανάλογων χρηματοδοτικών πόρων μέσω μιας εκστρατείας υπέρ της εξειδίκευσης των ατόμων ηλικίας άνω των 40 ετών, βελτίωση του νομικού πλαισίου για την άδεια επιμόρφωσης)· |
| --- | --- |

—

μέτρα στο πλαίσιο της επιχείρησης, των συλλογικών συμβάσεων, και νομικά μέτρα για την εξασφάλιση μεγαλύτερης συμμετοχής ηλικιωμένων στην επιμόρφωση (κίνητρα για τον περιορισμό της ελλιπούς συμμετοχής σε ενδοεπιχειρησιακή επιμόρφωση ιδίως των εργαζομένων χαμηλής εξειδίκευσης, εξασφάλιση των ανάλογων χρηματοδοτικών πόρων μέσω μιας εκστρατείας υπέρ της εξειδίκευσης των ατόμων ηλικίας άνω των 40 ετών, βελτίωση του νομικού πλαισίου για την άδεια επιμόρφωσης)·

| — | μέτρα ευαισθητοποίησης υπέρ των ηλικιωμένων εργαζομένων (εκτίμηση της αξίας της γνώσης που οφείλεται στην εμπειρία και της μεταβίβασης των ικανοτήτων που αποκτήθηκαν στη διάρκεια του επαγγελματικού βίου σε νεότερους)· |
| --- | --- |

—

μέτρα ευαισθητοποίησης υπέρ των ηλικιωμένων εργαζομένων (εκτίμηση της αξίας της γνώσης που οφείλεται στην εμπειρία και της μεταβίβασης των ικανοτήτων που αποκτήθηκαν στη διάρκεια του επαγγελματικού βίου σε νεότερους)·

| — | ευρεία ευαισθητοποίηση της κοινωνίας προκειμένου να αποδομηθούν στερεότυπα και προκαταλήψεις για τους ηλικιωμένους εργαζόμενους και να δοθεί θετική χροιά στην έννοια της «γήρανσης». Πρέπει να καταπολεμηθούν οι διακρίσεις και οι προκαταλήψεις σε βάρος των ηλικιωμένων εργαζομένων· |
| --- | --- |

—

ευρεία ευαισθητοποίηση της κοινωνίας προκειμένου να αποδομηθούν στερεότυπα και προκαταλήψεις για τους ηλικιωμένους εργαζόμενους και να δοθεί θετική χροιά στην έννοια της «γήρανσης». Πρέπει να καταπολεμηθούν οι διακρίσεις και οι προκαταλήψεις σε βάρος των ηλικιωμένων εργαζομένων·

| — | παροχή συμβουλών και στήριξης σε επιχειρήσεις, ιδίως ΜΜΕ, για τον προβλεπτικό προγραμματισμό προσωπικού και ανάπτυξη μιας συμβατής με τους ηλικιωμένους εργαζόμενους και το γήρας οργάνωσης εργασίας· |
| --- | --- |

—

παροχή συμβουλών και στήριξης σε επιχειρήσεις, ιδίως ΜΜΕ, για τον προβλεπτικό προγραμματισμό προσωπικού και ανάπτυξη μιας συμβατής με τους ηλικιωμένους εργαζόμενους και το γήρας οργάνωσης εργασίας·

| — | προσφορά των κατάλληλων κινήτρων για την απασχόληση ηλικιωμένων και τη διατήρησή τους στην αγορά εργασίας, χωρίς στρεβλώσεις του ανταγωνισμού· |
| --- | --- |

—

προσφορά των κατάλληλων κινήτρων για την απασχόληση ηλικιωμένων και τη διατήρησή τους στην αγορά εργασίας, χωρίς στρεβλώσεις του ανταγωνισμού·

| — | δημιουργία κοινωνικώς αποδεκτών κινήτρων για την παράταση του ενεργού βίου στο πλαίσιο των υφιστάμενων νομοθετικών διατάξεων για την ηλικία συνταξιοδότησης που θα ισχύουν για όλους εκείνους που μπορούν να βρουν απασχόληση και να εργαστούν· |
| --- | --- |

—

δημιουργία κοινωνικώς αποδεκτών κινήτρων για την παράταση του ενεργού βίου στο πλαίσιο των υφιστάμενων νομοθετικών διατάξεων για την ηλικία συνταξιοδότησης που θα ισχύουν για όλους εκείνους που μπορούν να βρουν απασχόληση και να εργαστούν·

| — | όπου είναι εφικτό ή επιθυμητό, ανάπτυξη καινοτόμων και ελκυστικών προτύπων για την προοδευτική μετάβαση από τον επαγγελματικό βίο στη σύνταξη στο πλαίσιο των συνταξιοδοτικών συστημάτων που προβλέπει η νομοθεσία (μεταξύ άλλων μετεξέλιξη προτύπων μερικής απασχόλησης λόγω ηλικίας)· |
| --- | --- |

—

όπου είναι εφικτό ή επιθυμητό, ανάπτυξη καινοτόμων και ελκυστικών προτύπων για την προοδευτική μετάβαση από τον επαγγελματικό βίο στη σύνταξη στο πλαίσιο των συνταξιοδοτικών συστημάτων που προβλέπει η νομοθεσία (μεταξύ άλλων μετεξέλιξη προτύπων μερικής απασχόλησης λόγω ηλικίας)·

| 6.6 | Η παράταση του εργασιακού βίου απαιτεί οπωσδήποτε επιμερισμό της ευθύνης και προσπάθειες από την πλευρά του κράτους, των εργοδοτών και των εργαζομένων. Όλες οι πλευρές πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες που τους αναλογούν. Σε όλες αυτές τις προσπάθειες, ιδιαίτερη σημασία έχει ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων. Πάντως, τα επιτυχημένα μοντέλα των βορειοευρωπαϊκών αλλά και άλλων κρατών μελών δείχνουν τις δυνατότητες που υπάρχουν σε επίπεδο συλλογικών συμβάσεων και επιχειρήσεων για να δημιουργηθεί, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, μια λειτουργική αγορά εργασίας για ηλικιωμένους που να προσφέρει υψηλή σταθερότητα απασχόλησης, καθώς και να επιτευχθεί υψηλή απασχολησιμότητα και απασχόληση των ηλικιωμένων. |
| --- | --- |

6.6

Η παράταση του εργασιακού βίου απαιτεί οπωσδήποτε επιμερισμό της ευθύνης και προσπάθειες από την πλευρά του κράτους, των εργοδοτών και των εργαζομένων. Όλες οι πλευρές πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες που τους αναλογούν. Σε όλες αυτές τις προσπάθειες, ιδιαίτερη σημασία έχει ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων. Πάντως, τα επιτυχημένα μοντέλα των βορειοευρωπαϊκών αλλά και άλλων κρατών μελών δείχνουν τις δυνατότητες που υπάρχουν σε επίπεδο συλλογικών συμβάσεων και επιχειρήσεων για να δημιουργηθεί, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, μια λειτουργική αγορά εργασίας για ηλικιωμένους που να προσφέρει υψηλή σταθερότητα απασχόλησης, καθώς και να επιτευχθεί υψηλή απασχολησιμότητα και απασχόληση των ηλικιωμένων.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Βλ γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ για τα ακόλουθα θέματα: «Οι γηράσκοντες εργαζόμενοι απέναντι στις βιομηχανικές μεταλλαγές: παροχή υποστήριξης και διαχείριση της ηλικιακής ποικιλότητας στους κλάδους και τις επιχειρήσεις» (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14120), «Απασχόληση των κατηγοριών προτεραιότητας (Στρατηγική της Λισσαβώνας)» (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14141), και «Αύξηση της απασχόλησης των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας και καθυστέρηση της εξόδου από την αγορά εργασίας» (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14156).

1

(2)  Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: Πράσινη Βίβλος για επαρκή, βιώσιμα και ασφαλή ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14892).

2

Πράσινη Βίβλος για επαρκή, βιώσιμα και ασφαλή ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα

(3)  Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ: Ο ρόλος της οικογενειακής πολιτικής στη διεργασία της δημογραφικής αλλαγής:

3

ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14900).

(4)  Ο πληθυσμός ηλικίας άνω των 65 ετών σε σχέση με τον ενεργό πληθυσμό ηλικίας 15-64 ετών.

4

(5)  Η σχέση αυτή μπορεί να αποδειχθεί με το σύστημα υπολογισμού του βαθμού εξάρτησης που ανέπτυξε το Επιμελητήριο Εργασίας της Βιέννης (AK-Wien): ο δείκτης που υπολογίζεται σε αυτό το μοντέλο για την σχέση του αριθμού των συνταξιούχων και των ανέργων από τη μία πλευρά και του αριθμού των εργαζομένων, από την άλλη (λόγος οικονομικής εξάρτησης) απεικονίζει γραφικά τις σημαντικές επιδράσεις των διαφόρων σεναρίων στην αγορά εργασίας (π.χ. ποσοστά απασχόλησης) για τις δημογραφικές προκλήσεις. Με την εξέταση πραγματικών και καθοριστικών για την οικονομία παραγόντων, αυτό δίνει μια πολύ πιο ρεαλιστική άποψη από ό,τι η απλή αναλογία του πληθυσμού ηλικίας άνω των 65 και του πληθυσμού ηλικίας 16-64 ετών (ποσοστό δημογραφικής εξάρτησης).

5

(6)  Το παράδειγμα της Αυστρίας: δημογραφική αναλογία εξάρτησης το 2008: 25 % με οικονομική αναλογία εξάρτησης 61 %· προβολή των αναλογιών εξάρτησης για το 2050 βάσει της κατάστασης της αγοράς εργασίας στη Δανία (ποσοστό συμμετοχής): ενώ η οικονομική αναλογία εξάρτησης θα παρουσίαζε μόνο μέτρια αύξηση από 61 % το 2008 σε 72 % το 2050, η δημογραφική αναλογία εξάρτησης θα γινόταν σχεδόν διπλάσια φθάνοντας το 48 %.

6

(7)  Δημογραφική έκθεση 2008 (SEC(2008) 2911, σ. 133).

7

(8)  Βλ. μεταξύ άλλων τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα: «Ο ρόλος της νόμιμης μετανάστευσης στο πλαίσιο της δημογραφικής πρόκλησης» SOC/373 (εισηγητής: ο κ. Pariza Castaños) http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14361.

8

(9)  Ευρωπαϊκοί κοινωνικοί εταίροι: «Framework Agreement on Inclusive Labour Markets» (Συμφωνία Πλαίσιο για αγορές εργασίας χωρίς αποκλεισμούς), Μάρτιος 2010 (βλ. σχετικά έγγραφα στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=en&catId=89&newsId=744&furtherNews=yes).

9

(10)  Η Σύμβαση C128 σχετικά με τις παροχές λόγω αναπηρίας, γήρατος ή επιζώντος οικείου ορίζει ως ηλικία συνταξιοδότησης τα 65 έτη.

10

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/9 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/9

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού, των ηλεκτρονικών δεξιοτήτων και της ηλεκτρονικής ένταξης» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2011/C 318/02

Εισηγήτρια: η κ. BATUT

Στις 24 Ιανουαρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

«Ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού, των ηλεκτρονικών δεξιοτήτων και της ηλεκτρονικής ένταξης»

(διερευνητική γνωμοδότηση).

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 22 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειάς της, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου 2011), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 136 ψήφους υπέρ και 2 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η άνιση πρόσβαση στον ψηφιακό κόσμο είναι προέκταση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων: η ανάπτυξη της οικονομικής μεγέθυνσης και της απασχόλησης και η εκ των άνω έξοδος από την κρίση είναι επείγουσες.

1.2   Για ΚΑΘΕ πολίτη, η κριτική οικείωση με το περιεχόμενο των διαφόρων μέσων σημαίνει ότι 1) έχει σύνδεση, 2) γνωρίζει πώς να χειρίζεται τον υλικό εξοπλισμό, 3) είναι εξοικειωμένος με την τεχνολογία, 4) έχει εκπαιδευτεί στη χρήση της και 5) συμμετέχει στον ψηφιακό κόσμο.

1.3   Η ηλεκτρονική ένταξη πρέπει να αποτελεί παγκόσμια προσέγγιση και να διασφαλίζει μέσω της ψηφιακής τεχνολογίας τη χειραφέτηση του καθένα, ανεξάρτητα από τη θέση του στην κοινωνία. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η Ένωση και τα κράτη μέλη (ΚΜ) πρέπει να εγγυηθούν την πρόσβαση στον ψηφιακό κόσμο μέσω της συνεχούς απόκτησης των ψηφιακών δεξιοτήτων που απαιτούνται για την άσκηση επαγγελμάτων και/ή για τον ίδιο το χρήστη και για την ιδιότητά του ως πολίτη.

1.4   Η πρόσβαση στις υποδομές και τα μέσα πρέπει να θεωρείται θεμελιώδες δικαίωμα.

1.5   Η ΕΟΚΕ ζητά από τις ευρωπαϊκές, εθνικές και τοπικές αρχές να χρησιμοποιήσουν τις υπάρχουσες δομές διαλόγου με σκοπό την πραγματοποίηση συναντήσεων με τους εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, ώστε να καταστεί δυνατός ο σαφέστερος προσδιορισμός των πραγματικών αναγκών.

1.6   Η ποιότητα, η καινοτομία, η διαφάνεια και η προσβασιμότητα που πρέπει να εξασφαλίζουν οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας (ΥΚΩ) και οι ευρωπαϊκές διοικήσεις των κρατών μελών, αποτελούν τις καθαυτό βάσεις της ηλεκτρονικής ένταξης.

1.7   Επειδή το ψηφιακό φαινόμενο επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις κοινωνίες (1), και δεδομένου ότι έως και το 2010, το 30 % των νοικοκυριών δεν διέθετε ακόμη σύνδεση με το Διαδίκτυο (2), η ΕΟΚΕ φρονεί ότι ο ρόλος της ΕΕ πρέπει να είναι παρωθητικός και καθοδηγητικός για να διασφαλισθεί η αρχή των ίσων ευκαιριών, συνεπώς, ότι θα μπορούσε να προτείνει ευθύς εξαρχής στα ΚΜ μία εναρμονισμένη προσέγγιση, στην οποία θα προβλέπεται και η απαίτηση προστασίας, για την ασφάλεια των πρακτικών και των δεδομένων. Η ΕΟΚΕ συνιστά να υπάρξει συντονισμός μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών:

| — | όσον αφορά την ηλεκτρονική ένταξη των ηλικιωμένων, προκειμένου:






  — | να καταστεί το «Έτος ενεργού γήρανσης» (2012) μία ευκαιρία της ΕΕ για την ανάδειξη του συνδετικού ρόλου που διαδραματίζουν οι ΤΠΕ μεταξύ των γενεών, τη διατήρηση στην ενεργό δράση των λιγότερο ηλικιωμένων και την καταπολέμηση της απομόνωσης προς όφελος ενός άνετου βίου των πιο ηλικιωμένων· |
| --- | --- | --- |

—

όσον αφορά την ηλεκτρονική ένταξη των ηλικιωμένων, προκειμένου:

—

να καταστεί το «Έτος ενεργού γήρανσης» (2012) μία ευκαιρία της ΕΕ για την ανάδειξη του συνδετικού ρόλου που διαδραματίζουν οι ΤΠΕ μεταξύ των γενεών, τη διατήρηση στην ενεργό δράση των λιγότερο ηλικιωμένων και την καταπολέμηση της απομόνωσης προς όφελος ενός άνετου βίου των πιο ηλικιωμένων·

| — | να διασφαλισθεί η καθοδήγηση των ηλικιωμένων ως προς την εκμάθηση των ψηφιακών τεχνολογιών μέσω εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων και τοπικής υποστήριξης· |
| --- | --- |

—

να διασφαλισθεί η καθοδήγηση των ηλικιωμένων ως προς την εκμάθηση των ψηφιακών τεχνολογιών μέσω εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων και τοπικής υποστήριξης·

| — | να εξασφαλισθούν οι στόχοι, ο υλικός εξοπλισμός και το λογισμικό που απαιτούνται για να κινηθεί κατ'αρχάς το ενδιαφέρον και στη συνέχεια να δημιουργηθεί η ανάγκη· |
| --- | --- |

—

να εξασφαλισθούν οι στόχοι, ο υλικός εξοπλισμός και το λογισμικό που απαιτούνται για να κινηθεί κατ'αρχάς το ενδιαφέρον και στη συνέχεια να δημιουργηθεί η ανάγκη·

| — | να θεσπιστούν τοπικά προγράμματα σχετικά με την ηλεκτρονική υγεία, τη συγκρότηση συλλογικής μνήμης, πχ. σε επίπεδο γειτονιάς και αυτονομίας, για την αναζωογόνηση των κοινωνικών δεσμών· |
| --- | --- |

—

να θεσπιστούν τοπικά προγράμματα σχετικά με την ηλεκτρονική υγεία, τη συγκρότηση συλλογικής μνήμης, πχ. σε επίπεδο γειτονιάς και αυτονομίας, για την αναζωογόνηση των κοινωνικών δεσμών·

| — | όσον αφορά τα άτομα με αναπηρία, προκειμένου:






  — | να διασφαλισθεί μέσω των ΤΠΕ η χωρίς διακρίσεις συμμετοχή τους στην κοινωνία, με την επιφύλαξη της εγγυημένης πρόσβασης και της ευκολίας στη χρήση· |
| --- | --- | --- |

—

όσον αφορά τα άτομα με αναπηρία, προκειμένου:

—

να διασφαλισθεί μέσω των ΤΠΕ η χωρίς διακρίσεις συμμετοχή τους στην κοινωνία, με την επιφύλαξη της εγγυημένης πρόσβασης και της ευκολίας στη χρήση·

| — | να αναπτυχθεί μέσω της Επιτροπής σε συνεργασία με τη βιομηχανία, τους σχεδιαστές και τους κατασκευαστές, η απαίτηση της αρχής «Σχεδιασμός για όλους», να επιβληθεί η ρήτρα προσβασιμότητας του υλικού εξοπλισμού και των λογισμικών στις αγορές εισαγωγής, και η λήψη μέτρων για τη διάδοση ευφυών τεχνολογιών στις οικιακές χρήσεις, τις δημόσιες και ιδιωτικές συγκοινωνίες, τις κατασκευές κλπ. |
| --- | --- |

—

να αναπτυχθεί μέσω της Επιτροπής σε συνεργασία με τη βιομηχανία, τους σχεδιαστές και τους κατασκευαστές, η απαίτηση της αρχής «Σχεδιασμός για όλους», να επιβληθεί η ρήτρα προσβασιμότητας του υλικού εξοπλισμού και των λογισμικών στις αγορές εισαγωγής, και η λήψη μέτρων για τη διάδοση ευφυών τεχνολογιών στις οικιακές χρήσεις, τις δημόσιες και ιδιωτικές συγκοινωνίες, τις κατασκευές κλπ.

| — | όσον αφορά τα άτομα χαμηλού εισοδήματος, προκειμένου:






  — | να στηριχθεί η παραγωγή προσβάσιμου λογισμικού προσαρμοσμένου στις ανάγκες των μειονεκτικών πληθυσμών· |
| --- | --- | --- |

—

όσον αφορά τα άτομα χαμηλού εισοδήματος, προκειμένου:

—

να στηριχθεί η παραγωγή προσβάσιμου λογισμικού προσαρμοσμένου στις ανάγκες των μειονεκτικών πληθυσμών·

| — | να υποστηριχθεί δωρεάν δημόσια υπηρεσία πρόσβασης στο Διαδίκτυο στα νευραλγικά σημεία των πόλεων, καθώς και στις υποβαθμισμένες συνοικίες τους·· |
| --- | --- |

—

να υποστηριχθεί δωρεάν δημόσια υπηρεσία πρόσβασης στο Διαδίκτυο στα νευραλγικά σημεία των πόλεων, καθώς και στις υποβαθμισμένες συνοικίες τους··

| — | να δοθεί η ευκαιρία μάθησης και πιστοποίησης προσόντων για μια θέση εργασίας μέσω της ηλεκτρονικής μάθησης· |
| --- | --- |

—

να δοθεί η ευκαιρία μάθησης και πιστοποίησης προσόντων για μια θέση εργασίας μέσω της ηλεκτρονικής μάθησης·

| — | να διευκολυνθεί η χρήση ανοιχτών δεδομένων 2.0 («open data») και προγραμμάτων ανοιχτού κώδικα. |
| --- | --- |

—

να διευκολυνθεί η χρήση ανοιχτών δεδομένων 2.0 («open data») και προγραμμάτων ανοιχτού κώδικα.

| — | όσον αφορά τα άτομα που στερούνται βασικής εκπαίδευσης, προκειμένου:






  — | να έχουν πρόσβαση σε δημόσιες ενισχύσεις για την παροχή υποστήριξης (σε τοπικό επίπεδο, από «γνώστες») προκειμένου να μην μένουν μόνοι μπροστά σε ένα μηχάνημα· |
| --- | --- | --- |

—

όσον αφορά τα άτομα που στερούνται βασικής εκπαίδευσης, προκειμένου:

—

να έχουν πρόσβαση σε δημόσιες ενισχύσεις για την παροχή υποστήριξης (σε τοπικό επίπεδο, από «γνώστες») προκειμένου να μην μένουν μόνοι μπροστά σε ένα μηχάνημα·

| — | να απαιτηθούν από τους παρόχους προσιτές τιμές για τη χρήση του τηλεφώνου και των μέσων επικοινωνίας ως εργαλείων εκπαίδευσης· |
| --- | --- |

—

να απαιτηθούν από τους παρόχους προσιτές τιμές για τη χρήση του τηλεφώνου και των μέσων επικοινωνίας ως εργαλείων εκπαίδευσης·

| — | να προωθηθούν ψυχαγωγικές μέθοδοι που δεν απωθούν: διδακτικά παιχνίδια (serious games), λογισμικό εκπαιδευτικού περιεχομένου, χρήση της κοινωνικής δικτύωσης· |
| --- | --- |

—

να προωθηθούν ψυχαγωγικές μέθοδοι που δεν απωθούν: διδακτικά παιχνίδια (serious games), λογισμικό εκπαιδευτικού περιεχομένου, χρήση της κοινωνικής δικτύωσης·

| — | να διασφαλισθεί η στήριξη των τοπικών παραγόντων. |
| --- | --- |

—

να διασφαλισθεί η στήριξη των τοπικών παραγόντων.

| — | όσον αφορά τις μειονότητες, προκειμένου:






  — | να υποστηριχθούν πρωτοβουλίες για διαδικτυακές, πολύγλωσσες και προσαρμοσμένες εφαρμογές (π.χ. την αγωγή υγείας, την ηλεκτρονική υγεία, την ηλεκτρονική μάθηση κλπ.) και |
| --- | --- | --- |

—

όσον αφορά τις μειονότητες, προκειμένου:

—

να υποστηριχθούν πρωτοβουλίες για διαδικτυακές, πολύγλωσσες και προσαρμοσμένες εφαρμογές (π.χ. την αγωγή υγείας, την ηλεκτρονική υγεία, την ηλεκτρονική μάθηση κλπ.) και

| — | να εξασφαλισθεί η πρόσβαση των μειονοτήτων σε δημόσια και δωρεάν σημεία σύνδεσης στο Διαδίκτυο, στην ηλεκτρονική μάθηση και στο σχολείο. |
| --- | --- |

—

να εξασφαλισθεί η πρόσβαση των μειονοτήτων σε δημόσια και δωρεάν σημεία σύνδεσης στο Διαδίκτυο, στην ηλεκτρονική μάθηση και στο σχολείο.

1.8   Γενικότερα, η ΕΟΚΕ κρίνει σκόπιμο:

| — | να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου να καταστεί η ηλεκτρονική ένταξη, σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών, στοιχείο ευθυγράμμισης των πολιτικών · |
| --- | --- |

—

να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα προκειμένου να καταστεί η ηλεκτρονική ένταξη, σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών, στοιχείο ευθυγράμμισης των πολιτικών ·

| — | να αναπτυχθούν άμεσα οι υποδομές δικτύου (απομονωμένες περιοχές, ευρυζωνικότητα ...)· |
| --- | --- |

—

να αναπτυχθούν άμεσα οι υποδομές δικτύου (απομονωμένες περιοχές, ευρυζωνικότητα ...)·

| — | οι δημόσιες πολιτικές για την ψηφιακή ανάπτυξη σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο να χαράσσονται εξ αρχής με στόχο την ένταξη και την αποφυγή διακρίσεων· |
| --- | --- |

—

οι δημόσιες πολιτικές για την ψηφιακή ανάπτυξη σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο να χαράσσονται εξ αρχής με στόχο την ένταξη και την αποφυγή διακρίσεων·

| — | να ενθαρρυνθεί η χρήση υλικού εξοπλισμού και λογισμικών που έχουν μόλις ξεπερασθεί· |
| --- | --- |

—

να ενθαρρυνθεί η χρήση υλικού εξοπλισμού και λογισμικών που έχουν μόλις ξεπερασθεί·

| — | να ενεργοποιηθούν τα μέσα διασφάλισης της ηλεκτρονικής ένταξης των γυναικών. |
| --- | --- |

—

να ενεργοποιηθούν τα μέσα διασφάλισης της ηλεκτρονικής ένταξης των γυναικών.

1.8.1   Για τη χρηματοδότηση των δράσεων:

| — | να ενθαρρυνθεί η χρηματοδότηση της οικουμενικής πρόσβασης μέσω εθνικών δημόσιων επιχορηγήσεων και κοινοτικών πόρων· |
| --- | --- |

—

να ενθαρρυνθεί η χρηματοδότηση της οικουμενικής πρόσβασης μέσω εθνικών δημόσιων επιχορηγήσεων και κοινοτικών πόρων·

| — | να αναπτυχθούν οι επενδύσεις ιδίως όσον αφορά κοινωφελείς υπηρεσίες (ΕΚΤ, ΕΤΠΑ), να εξασφαλισθούν οι πόροι του προϋπολογισμού για την Ε&Α σε επίπεδο 3 % του ευρωπαϊκού ΑΕγχΠ και να μειωθούν οι περικοπές στους δημόσιους προϋπολογισμούς· |
| --- | --- |

—

να αναπτυχθούν οι επενδύσεις ιδίως όσον αφορά κοινωφελείς υπηρεσίες (ΕΚΤ, ΕΤΠΑ), να εξασφαλισθούν οι πόροι του προϋπολογισμού για την Ε&Α σε επίπεδο 3 % του ευρωπαϊκού ΑΕγχΠ και να μειωθούν οι περικοπές στους δημόσιους προϋπολογισμούς·

| — | να δημιουργηθεί αποθεματικό ταμείο ενόψει της ζωτικής αυτής πρόκλησης, ώστε να διατηρηθεί η γνώση και να αποφευχθούν οι επιπτώσεις των κρίσεων· |
| --- | --- |

—

να δημιουργηθεί αποθεματικό ταμείο ενόψει της ζωτικής αυτής πρόκλησης, ώστε να διατηρηθεί η γνώση και να αποφευχθούν οι επιπτώσεις των κρίσεων·

| — | να συμπεριληφθεί η ψηφιακή πρόκληση ως προτεραιότητα (του ΕΚΤ) στα θεματολόγια των προγραμμάτων των τοπικών αρχών και να παρασχεθούν στις οργανώσεις της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών τα μέσα ενίσχυσης των αποκλεισμένων από τον ψηφιακό κόσμο· |
| --- | --- |

—

να συμπεριληφθεί η ψηφιακή πρόκληση ως προτεραιότητα (του ΕΚΤ) στα θεματολόγια των προγραμμάτων των τοπικών αρχών και να παρασχεθούν στις οργανώσεις της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών τα μέσα ενίσχυσης των αποκλεισμένων από τον ψηφιακό κόσμο·

| — | να ρυθμιστεί το ζήτημα της προσθετικότητας των κονδυλίων των Διαρθρωτικών Ταμείων που διατίθενται για την ψηφιακή ένταξη· |
| --- | --- |

—

να ρυθμιστεί το ζήτημα της προσθετικότητας των κονδυλίων των Διαρθρωτικών Ταμείων που διατίθενται για την ψηφιακή ένταξη·

| — | να χρησιμοποιηθούν προς τούτο ομολογιακά δάνεια για τη χρηματοδότηση μείζονων έργων υποδομών· |
| --- | --- |

—

να χρησιμοποιηθούν προς τούτο ομολογιακά δάνεια για τη χρηματοδότηση μείζονων έργων υποδομών·

| — | να προωθηθούν οι συμπράξεις μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) σε κατάλληλο ευρωπαϊκό πλαίσιο· |
| --- | --- |

—

να προωθηθούν οι συμπράξεις μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) σε κατάλληλο ευρωπαϊκό πλαίσιο·

| — | να ενθαρρυνθεί η ιδέα ευρωπαϊκής φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (ΦΧΣ) και να διατεθεί μέρος των εσόδων για την ψηφιακή ένταξη· |
| --- | --- |

—

να ενθαρρυνθεί η ιδέα ευρωπαϊκής φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (ΦΧΣ) και να διατεθεί μέρος των εσόδων για την ψηφιακή ένταξη·

| — | να εξετασθεί η ιδέα διαπραγματεύσεων μεταξύ των επιχειρήσεων «εμπορικών ηλεκτρονικών παιχνιδιών» και δημόσιων φορέων (εκπαίδευσης), ώστε να επαναχρησιμοποιούνται για δεύτερη φορά με μειωμένο κόστος, αφού πλέον έχουν ξεπερασθεί οι τεχνολογίες τους· |
| --- | --- |

—

να εξετασθεί η ιδέα διαπραγματεύσεων μεταξύ των επιχειρήσεων «εμπορικών ηλεκτρονικών παιχνιδιών» και δημόσιων φορέων (εκπαίδευσης), ώστε να επαναχρησιμοποιούνται για δεύτερη φορά με μειωμένο κόστος, αφού πλέον έχουν ξεπερασθεί οι τεχνολογίες τους·

| — | να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη μικροχρηματοδότησης των προγραμμάτων κατάρτισης· |
| --- | --- |

—

να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη μικροχρηματοδότησης των προγραμμάτων κατάρτισης·

| — | να προωθηθούν συστήματα άμεσης ενίσχυσης των ατόμων για την πρόσβασή τους σε βασικά εργαλεία και λογισμικά· |
| --- | --- |

—

να προωθηθούν συστήματα άμεσης ενίσχυσης των ατόμων για την πρόσβασή τους σε βασικά εργαλεία και λογισμικά·

| — | να γίνει αξιολόγηση της προόδου που επέφεραν οι ψηφιακές τεχνολογίες τα 5 τελευταία χρόνια (θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν) για να καθοριστούν από κοινού με τους σχετικούς φορείς οι πραγματικές ανάγκες τους. |
| --- | --- |

—

να γίνει αξιολόγηση της προόδου που επέφεραν οι ψηφιακές τεχνολογίες τα 5 τελευταία χρόνια (θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν) για να καθοριστούν από κοινού με τους σχετικούς φορείς οι πραγματικές ανάγκες τους.

1.8.2   Όσον αφορά τις δεξιότητες:

| — | να δημιουργηθεί τομεακό συμβούλιο του οποίου καθήκον θα είναι να θεσπίσει ευρωπαϊκό μητρώο· |
| --- | --- |

—

να δημιουργηθεί τομεακό συμβούλιο του οποίου καθήκον θα είναι να θεσπίσει ευρωπαϊκό μητρώο·

| — | να θεσπιστεί ευρωπαϊκό μητρώο κατάρτισης και νέων επαγγελματικών κλάδων που σχετίζονται με τις ψηφιακές τεχνολογίες και να καθοριστούν οι χρήσιμες πτυχές της χορήγησης διπλωμάτων που αναγνωρίζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο· |
| --- | --- |

—

να θεσπιστεί ευρωπαϊκό μητρώο κατάρτισης και νέων επαγγελματικών κλάδων που σχετίζονται με τις ψηφιακές τεχνολογίες και να καθοριστούν οι χρήσιμες πτυχές της χορήγησης διπλωμάτων που αναγνωρίζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο·

| — | να δημιουργηθεί ευρωπαϊκό σύστημα μάθησης με πολύγλωσσο περιεχόμενο με στόχο την ταχεία απόκτηση των απαιτούμενων γνώσεων και προσόντων· |
| --- | --- |

—

να δημιουργηθεί ευρωπαϊκό σύστημα μάθησης με πολύγλωσσο περιεχόμενο με στόχο την ταχεία απόκτηση των απαιτούμενων γνώσεων και προσόντων·

| — | μέσω του ευρωπαϊκού αυτού πλαισίου, να αναδειχθούν και να αμείβονται καλύτερα τα ψηφιακά επαγγέλματα και να στραφεί η ηλεκτρονική μάθηση προς την ποιοτική επαγγελματική κατάρτιση (επικαιροποίηση των επαγγελμάτων πληροφορικής) ώστε να αυξηθεί ο αριθμός των επαγγελματιών των ψηφιακών τεχνολογιών και η μετεκπαίδευσή τους· |
| --- | --- |

—

μέσω του ευρωπαϊκού αυτού πλαισίου, να αναδειχθούν και να αμείβονται καλύτερα τα ψηφιακά επαγγέλματα και να στραφεί η ηλεκτρονική μάθηση προς την ποιοτική επαγγελματική κατάρτιση (επικαιροποίηση των επαγγελμάτων πληροφορικής) ώστε να αυξηθεί ο αριθμός των επαγγελματιών των ψηφιακών τεχνολογιών και η μετεκπαίδευσή τους·

| — | να δημιουργηθεί «Ευρωπαϊκό ψηφιακό διαβατήριο» που θα είναι υποχρεωτικό για τη δημιουργία επιχείρησης. |
| --- | --- |

—

να δημιουργηθεί «Ευρωπαϊκό ψηφιακό διαβατήριο» που θα είναι υποχρεωτικό για τη δημιουργία επιχείρησης.

1.8.3   Όσον αφορά την ασφάλεια των πιο ευαίσθητων ομάδων του κοινού σε σχέση με τις ψηφιακές τεχνολογίες κοινών:

| — | να ορισθεί το κύριο περιεχόμενο του Διαδικτύου και να μην αφεθούν όλα στην ευχέρεια της αγοράς (ΕΕ και ΚΜ)· |
| --- | --- |

—

να ορισθεί το κύριο περιεχόμενο του Διαδικτύου και να μην αφεθούν όλα στην ευχέρεια της αγοράς (ΕΕ και ΚΜ)·

| — | να θεσπιστούν κανόνες «αντιρρύπανσης» των ιστοσελίδων και να διδάσκεται η κυβερνασφάλεια από τη σχολική ηλικία· |
| --- | --- |

—

να θεσπιστούν κανόνες «αντιρρύπανσης» των ιστοσελίδων και να διδάσκεται η κυβερνασφάλεια από τη σχολική ηλικία·

| — | να διασφαλιστεί η ενσωμάτωση σε όλες τις ιστοσελίδες στοιχείων που μπορούν να συμβάλουν στην υπενθύμιση βασικών προφυλάξεων ασφάλειας· |
| --- | --- |

—

να διασφαλιστεί η ενσωμάτωση σε όλες τις ιστοσελίδες στοιχείων που μπορούν να συμβάλουν στην υπενθύμιση βασικών προφυλάξεων ασφάλειας·

| — | να διασφαλιστεί η θέσπιση και ο σεβασμός των δικαιωμάτων του χρήστη των δικτύων· |
| --- | --- |

—

να διασφαλιστεί η θέσπιση και ο σεβασμός των δικαιωμάτων του χρήστη των δικτύων·

| — | να θεσπιστεί προς τούτο κώδικας δικαίου των χρηστών ψηφιακών υπηρεσιών, σύμφωνα με τις αρχές του Χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων και με το άρθρο 9 της ΣΛΕΕ, που θα διασφαλίζει τουλάχιστον τον σεβασμό της ελευθερίας έκφρασης, της ενημέρωσης, του δικαιώματος προστασίας των προσωπικών δεδομένων, του δικαιώματος διαγραφής και του δικαιώματος προστασίας των ανηλίκων. |
| --- | --- |

—

να θεσπιστεί προς τούτο κώδικας δικαίου των χρηστών ψηφιακών υπηρεσιών, σύμφωνα με τις αρχές του Χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων και με το άρθρο 9 της ΣΛΕΕ, που θα διασφαλίζει τουλάχιστον τον σεβασμό της ελευθερίας έκφρασης, της ενημέρωσης, του δικαιώματος προστασίας των προσωπικών δεδομένων, του δικαιώματος διαγραφής και του δικαιώματος προστασίας των ανηλίκων.

1.8.4   Όσον αφορά την πρόσβαση στην εργασία:

| — | να προωθηθεί η ανάπτυξη κοινωνικού και πολιτικού διαλόγου μέσω των υφιστάμενων πολυάριθμων δομών που υφίσταντα δομές για όλα τα υπό εξέταση σημεία, ώστε να γίνουν γνωστές οι ανάγκες τους και να μετασχηματισθούν οι ψηφιακές τεχνολογίες σε απασχόληση και σε ευκαιρία οικονομικής, κοινωνικής και προσωπικής ανάπτυξης· |
| --- | --- |

—

να προωθηθεί η ανάπτυξη κοινωνικού και πολιτικού διαλόγου μέσω των υφιστάμενων πολυάριθμων δομών που υφίσταντα δομές για όλα τα υπό εξέταση σημεία, ώστε να γίνουν γνωστές οι ανάγκες τους και να μετασχηματισθούν οι ψηφιακές τεχνολογίες σε απασχόληση και σε ευκαιρία οικονομικής, κοινωνικής και προσωπικής ανάπτυξης·

| — | να προωθηθεί η εκπαίδευση των υπαλλήλων στις επιχειρήσεις ψηφιακών τεχνολογιών, ώστε να παραταθεί η διάρκεια της απασχόλησης και να ενισχυθεί η παραγωγικότητα της επιχείρησης. |
| --- | --- |

—

να προωθηθεί η εκπαίδευση των υπαλλήλων στις επιχειρήσεις ψηφιακών τεχνολογιών, ώστε να παραταθεί η διάρκεια της απασχόλησης και να ενισχυθεί η παραγωγικότητα της επιχείρησης.

1.8.5   Όσον αφορά την εκπαίδευση για όλους, η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να δεσμευθεί για:

| — | την προώθηση της ίσης πρόσβασης σε εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς σε όλα τα σχολεία· |
| --- | --- |

—

την προώθηση της ίσης πρόσβασης σε εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς σε όλα τα σχολεία·

| — | την προώθηση της ηλεκτρονικής ένταξης του μέλλοντος από την προσχολική ήδη ηλικία, χωρίς διακρίσεις· |
| --- | --- |

—

την προώθηση της ηλεκτρονικής ένταξης του μέλλοντος από την προσχολική ήδη ηλικία, χωρίς διακρίσεις·

| — | την προώθηση της ηλεκτρονικής κατάρτισης των γονέων και των εκπαιδευτικών, και την προσαρμογή των συνθηκών εργασίας των τελευταίων· |
| --- | --- |

—

την προώθηση της ηλεκτρονικής κατάρτισης των γονέων και των εκπαιδευτικών, και την προσαρμογή των συνθηκών εργασίας των τελευταίων·

| — | την προώθηση, για τους μαθητές, και ιδιαίτερα για εκείνους με χαμηλή απόδοση, της γενικευμένης χρήσης ψηφιακών τεχνολογιών στο σχολείο, ιδίως με τη μορφή ψυχαγωγίας (3), φυσικά με την εποπτεία των διδασκόντων, με στόχο την ελεγχόμενη χρήση της εικόνας που οδηγεί προς νέες μορφές μάθησης με ψυχαγωγικό τρόπο (χρήση έξυπνων τηλεφώνων, διδακτικών παιχνιδιών, της ψηφιακής «ταμπλέτας», των ψηφιακών βιβλίων, μέσων κοινωνικής δικτύωσης ...)· |
| --- | --- |

—

την προώθηση, για τους μαθητές, και ιδιαίτερα για εκείνους με χαμηλή απόδοση, της γενικευμένης χρήσης ψηφιακών τεχνολογιών στο σχολείο, ιδίως με τη μορφή ψυχαγωγίας (3), φυσικά με την εποπτεία των διδασκόντων, με στόχο την ελεγχόμενη χρήση της εικόνας που οδηγεί προς νέες μορφές μάθησης με ψυχαγωγικό τρόπο (χρήση έξυπνων τηλεφώνων, διδακτικών παιχνιδιών, της ψηφιακής «ταμπλέτας», των ψηφιακών βιβλίων, μέσων κοινωνικής δικτύωσης ...)·

| — | την προώθηση της ανοιχτής σε όλους πρόσβασης στην αγορά εργασίας μέσω της απόκτησης στέρεας γενικής και ψηφιακής γνωστικής βάσης. |
| --- | --- |

—

την προώθηση της ανοιχτής σε όλους πρόσβασης στην αγορά εργασίας μέσω της απόκτησης στέρεας γενικής και ψηφιακής γνωστικής βάσης.

2.   Ιστορικό

2.1   Ο στόχος της Στρατηγικής «ΕΕ 2020» είναι μια έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη για την έξοδο από την κρίση. Το «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη (4)» θεωρεί ως εμπόδια την έλλειψη ψηφιακού γραμματισμού και δεξιοτήτων, τον κίνδυνο αναξιοπιστίας των δικτύων, την κυβερνοπαραβατικότητα και τις χαμένες ευκαιρίες αντιμετώπισης των κοινωνιακών προκλήσεων.

2.2   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο εν λόγω στόχος έχει πρωταρχική σημασία. Κανένας πολίτης δεν πρέπει να μείνει έξω από τον ψηφιακό κόσμο, διότι αυτός παρέχει μέσα για προσωπική ολοκλήρωση, συμμετοχή στην κοινωνική ζωή και χειραφέτηση του πολίτη (5)·

3.   Ορισμοί

3.1   Ηλεκτρονική ένταξη

Σύμφωνα με τη δήλωση της Ρίγας (6), η ηλεκτρονική ένταξη αφορά ταυτοχρόνως και τις τεχνολογίες πληροφορικής και τη χρήση τους για την επίτευξη των ευρύτερων στόχων ένταξης, μέσω της συμμετοχής κάθε ατόμου και κάθε συλλογικότητας σε όλες τις πτυχές της κοινωνίας της πληροφορίας.

3.2   Αποδέκτες των μέτρων

Αν και οι πολίτες κατατάσσονται σε κατηγορίες, ώστε να καθίσταται δυνατός ο εντοπισμός τους για την παροχή της βοήθειας που δικαιούνται, εντούτοις η ηλεκτρονική ένταξη πρέπει να αποτελέσει ένα εγχείρημα οικουμενικό. Σε ανθρώπινο επίπεδο, η ηλεκτρονική ένταξη αρχίζει από τη μη διακριτική κατάταξη των ατόμων σε κατηγορίες, εν συνεχεία, σε κοινωνικό επίπεδο συναρτάται με τη συλλογική κάλυψη των εξόδων και τέλος, σε επίπεδο βιομηχανίας και εμπορίου, αφορά έναν «σχεδιασμό για όλους» που θα καλύπτει εκ των προτέρων όλο το φάσμα από τη σύλληψη της ιδέας μέχρι τον τερματισμό της χρήσης.

3.3   Ψηφιακός γραμματισμός

Εξ ορισμού, ο ψηφιακός γραμματισμός αποτελεί μέσο χωρίς το οποίο δεν μπορούμε πλέον να απολαμβάνουμε αυτό που παλιά θεωρείτο πολιτισμός με την ευρεία έννοια, δηλαδή τον δεσμό μεταξύ των πολιτών. Χωρίς αυτό το εργαλείο, η επικοινωνία με τους άλλους και η απόκτηση νέων γνώσεων αποβαίνει δυσχερής.

Ο γραμματισμός, οι δεξιότητες και η ένταξη αποτελούν αλληλένδετα στοιχεία και αντιστοιχούν σε έναν ολιστικό και χωρίς διακρίσεις ορισμό της ηλεκτρονικής ένταξης για όλη την κοινωνία.

3.3.1   Η ένταξη προϋποθέτει την πλήρωση ορισμένων κριτηρίων:

| — | Σύνδεση: η ηλεκτρονική πρόσβαση αποτελεί ζωτικής σημασίας παράγοντα. |
| --- | --- |

—

Σύνδεση: η ηλεκτρονική πρόσβαση αποτελεί ζωτικής σημασίας παράγοντα.

| — | Γνώση χειρισμού του υλικού εξοπλισμού. |
| --- | --- |

—

Γνώση χειρισμού του υλικού εξοπλισμού.

| — | Εξοικείωση με την τεχνολογία: κατάρτιση, ψηφιακές δεξιότητες για τη χρήση των διαφόρων λογισμικών Mac, Windows, Linux, Διαδικτύου, κινητής τηλεφωνίας κλπ. |
| --- | --- |

—

Εξοικείωση με την τεχνολογία: κατάρτιση, ψηφιακές δεξιότητες για τη χρήση των διαφόρων λογισμικών Mac, Windows, Linux, Διαδικτύου, κινητής τηλεφωνίας κλπ.

| — | Οικείωση των πληροφοριών για την κριτική αξιολόγηση του περιεχομένου όλων των μέσων, στο πλαίσιο ενεργού άσκησης της ιδιότητας του πολίτη. |
| --- | --- |

—

Οικείωση των πληροφοριών για την κριτική αξιολόγηση του περιεχομένου όλων των μέσων, στο πλαίσιο ενεργού άσκησης της ιδιότητας του πολίτη.

3.3.2   Μεταξύ των αποκλεισμένων του ψηφιακού κόσμου περιλαμβάνονται οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με αναπηρία, ενίοτε τα άτομα που τους φροντίζουν, τα άτομα χαμηλού εισοδήματος, χαμηλού μορφωτικού επιπέδου, ενώ δεν λείπουν οι εξαιρέσεις: μεταξύ των «ηλικιωμένων», ορισμένοι έχουν υψηλό μορφωτικό επίπεδο και χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο το οποίο γνωρίζουν από τη γέννησή του. Αυτή η ομάδα αποτελεί σε ορισμένα κράτη μέλη πραγματική κινητήρια δύναμη της οικονομίας. Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως το διακύβευμα είναι η εγγύηση, μέσω των ψηφιακών τεχνολογιών, της χειραφέτησης του καθενός, ανεξαρτήτως θέσης στην κοινωνία, μέσω ειδικών προσεγγίσεων και ταυτόχρονα μιας προσέγγισης για όλους που να είναι πιο οικονομική και χωρίς να συνεπάγεται αποκλεισμούς.

3.3.3   Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η ηλεκτρονική ένταξη απέχει πολύ από το να χαρακτηρισθεί σταθερή και γραμμική. Οι τεχνολογίες εξελίσσονται συνεχώς, η εργασία γίνεται ολοένα αβεβαιότερη και ελαστικότερη, οι σταδιοδρομίες αποσπασματικότερες. Ο ηλεκτρονικός αποκλεισμός συνδέεται συχνά με αλληλεπικαλυπτόμενα αίτια. Η κατάρτιση και η επικαιροποίηση των γνώσεων είναι καθοριστικοί παράγοντες για την ένταξη.

3.3.4   Η ηλεκτρονική ένταξη αφορά επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες ή έλλειψη δεξιοτήτων και/ή χρόνου. Κατά την ΕΟΚΕ, η ηλεκτρονική ένταξη πρέπει να είναι προορατική ώστε οι εξελίξεις στις ΤΠΕ να συμβαδίζουν ει δυνατόν με την εξέλιξη των παραγόντων αποκλεισμού.

3.4   Οι ηλεκτρονικές δεξιότητες των επαγγελματιών

Η δια βίου μάθηση έχει ζωτική σημασία. Έχοντας καταστεί πραγματική μόδα για τις νέες γενιές, η απόκτηση ηλεκτρονικών προσόντων (7) πάσχει σήμερα από την έλλειψη προβολής των σχετικών επαγγελμάτων και τις όχι τόσο ανταγωνιστικές αμοιβές τους. Κρίνεται επείγουσα η εκ νέου ενθάρρυνση των μελλοντικών επαγγελματιών του κλάδου μέσω της βελτίωσης του εργασιακού τους καθεστώτος, των αμοιβών και των συνθηκών εργασίας για την αντιμετώπιση της έλλειψης ειδικευμένου προσωπικού και κατάλληλων εκπαιδευτικών προγραμμάτων, καθώς και για την ένταξη των μειονεκτικότερων ομάδων του πληθυσμού. Οι επαγγελματίες των ψηφιακών τεχνολογιών αποτελούν τον προπομπό των χρηστών τους.

4.   Τα μέσα

4.1   Οικουμενική πρόσβαση

4.1.1   Για να εξαλειφθούν οι διαφορές στην πρόσβαση στις ΤΠΕ και να προωθηθεί η ηλεκτρονική ένταξη, η Ένωση θέσπισε το 2002 την έννοια της καθολικής υπηρεσίας και των δικαιωμάτων των χρηστών των δικτύων και των υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (8)· Το αίτημα σύνδεσης στο δημόσιο δίκτυο επικοινωνιών πρέπει να συνεπάγεται την παροχή ικανών ταχυτήτων για μια λειτουργική και προσιτή σύνδεση στο Διαδίκτυο. Δεν πρόκειται για την εξάλειψη της αγοράς ή του θεμιτού ανταγωνισμού, αλλά για την εξισορρόπηση των οικονομικών στόχων και των επειγουσών κοινωνικών αναγκών που πρέπει να καλυφθούν. Όπως έχει επισημάνει επανειλημμένα η ΕΟΚΕ, η αγορά δεν αποτελεί αυτοσκοπό αλλά εξυπηρετεί τη βελτίωση της ζωής των πολιτών.

4.1.2   Η ποιότητα, η καινοτομία, η διαφάνεια και η προσβασιμότητα που αναμένονται από τις ΥΚΩ στην Ευρώπη και τα κράτη μέλη αποτελούν την ίδια τη βάση της ηλεκτρονικής ένταξης. Πρόκειται για κοινωνική αποδοτικότητα και, κατά συνέπεια, διαρκή αποδοτικότητα, πράγμα που αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της χωρίς αποκλεισμούς απόδοσης. Αυτό ακριβώς είναι το παράδοξο της ψηφιακής ένταξης: η κοινωνική αποδοτικότητα των σχετικών ΥΚΩ και των κοινωνικών υπηρεσιών κοινής ωφελείας (ΚΥΚΩ) και οι διαρκείς κρατικές δράσεις θα καθορίσουν τις επιδόσεις της ένταξης, εφόσον πρόκειται για κλάδο όπου η ταχύτητα αποτελεί ζωτικό στοιχείο. Η επίλυση αυτού του παραδόξου είναι αρμοδιότητα των δημόσιων αρχών.

4.2   Ίση πρόσβαση για όλους

4.2.1   Η κάλυψη όλης της ευρωπαϊκής επικράτειας από τα δίκτυα, η ανάπτυξη της ευρυζωνικότητας σε συχνότητες που ευνοούν τις υψηλές ταχύτητες και η χρήση του ψηφιακού μερίσματος (9) πρέπει να επιτευχθούν γρήγορα προκειμένου να διασφαλισθεί η καθολική υπηρεσία.

4.2.2   Διαπιστώνεται ωστόσο ότι η άνιση πρόσβαση και χρήση των ΤΠΕ παραμένει και ανακλά τις προϋπάρχουσες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Οι ηλεκτρονικά ενταγμένοι πολίτες είναι συνήθως όσοι διαθέτουν τα μέσα απόκτησης του απαιτούμενου εξοπλισμού και δεξιοτήτων.

5.   Απόκτηση των βασικών ψηφιακών δεξιοτήτων

Ο ψηφιακός αλφαβητισμός

Η συνάντηση των τριών εννοιών «ανάγκη + ενδιαφέρον + μέσα (χρηματοοικονομικά και άλλα)» οδηγεί το κοινό στην ψηφιακή τεχνολογία.

5.1   Οι ηλικιωμένοι

5.1.1   Οι πιο ηλικιωμένοι (10), ο αριθμός των οποίων αυξάνεται, χρησιμοποιούν λιγότερο τις ΤΠΕ:

| — | : πρέπει να επικαιροποιήσουν τις γνώσεις τους. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι τοπικές αρχές, από κοινού με τις επιχειρήσεις, μπορούν να προτείνουν, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, προσαρμοσμένη κατάρτιση με στόχο την επανένταξη ή την παραμονή στην αγορά εργασίας. |
| --- | --- |

—

: πρέπει να επικαιροποιήσουν τις γνώσεις τους. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι τοπικές αρχές, από κοινού με τις επιχειρήσεις, μπορούν να προτείνουν, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, προσαρμοσμένη κατάρτιση με στόχο την επανένταξη ή την παραμονή στην αγορά εργασίας.

| — | πρέπει να καταπολεμηθεί η έλλειψη ενδιαφέροντος, η διστακτικότητα και η δυσπιστία, και να διδαχθεί η χρήση των μέσων, είτε για την εργασία είτε για τη διευκόλυνση της οικιακής και κοινωνικής ζωής. Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως η τεχνολογία και οι «γνώστες» πρέπει να προσαρμοστούν σε αυτό. Οι ηλικιωμένοι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα 1) καθοδήγησης από τρίτους, 2) διάθεσης λογισμικού που θα διευκολύνει τη διαδικασία, 3) διάθεσης εύκολα προσβάσιμου υλικού εξοπλισμού, 4) προσαρμοσμένων στόχων που θα κινούν το ενδιαφέρον και στη συνέχεια θα δημιουργούν ανάγκη, όπως η θέσπιση προγραμμάτων ηλεκτρονικής υγείας, η ανασυγκρότηση συλλογικής μνήμης σε επίπεδο γειτονιάς, η επανάκτηση των κοινωνικών δεσμών, η αυτονομία. |
| --- | --- |

—

πρέπει να καταπολεμηθεί η έλλειψη ενδιαφέροντος, η διστακτικότητα και η δυσπιστία, και να διδαχθεί η χρήση των μέσων, είτε για την εργασία είτε για τη διευκόλυνση της οικιακής και κοινωνικής ζωής. Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως η τεχνολογία και οι «γνώστες» πρέπει να προσαρμοστούν σε αυτό. Οι ηλικιωμένοι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα 1) καθοδήγησης από τρίτους, 2) διάθεσης λογισμικού που θα διευκολύνει τη διαδικασία, 3) διάθεσης εύκολα προσβάσιμου υλικού εξοπλισμού, 4) προσαρμοσμένων στόχων που θα κινούν το ενδιαφέρον και στη συνέχεια θα δημιουργούν ανάγκη, όπως η θέσπιση προγραμμάτων ηλεκτρονικής υγείας, η ανασυγκρότηση συλλογικής μνήμης σε επίπεδο γειτονιάς, η επανάκτηση των κοινωνικών δεσμών, η αυτονομία.

5.1.2   Για τα άτομα που ζουν μόνα τους, οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να αποτελέσουν ζωτικής σημασίας σύνδεσμο: για παράδειγμα, η γενίκευση των τηλεφωνικών συνδέσεων με υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης με το πάτημα ενός κουμπιού και με λογικό κόστος μπορεί να αποτελεί πραγματικό στόχο των κοινωνικών υπηρεσιών κοινής ωφελείας (ΚΥΚΩ) που θα σώζει πολίτες που κινδυνεύουν. Η υγεία στο Διαδίκτυο θα διαδραματίζει ενισχυμένο ρόλο (11)· όλες οι αρχές που προτάσσει η ΕΟΚΕ για τους χρήστες ψηφιακών τεχνολογιών έχουν οικουμενικό χαρακτήρα και περιλαμβάνουν τους τομείς της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας.

5.1.3   Το 2012 ως «Έτος ενεργής γήρανσης» και οι συμπράξεις καινοτομίας του πρέπει να αποτελέσουν ευκαιρία για την ΕΕ να αναδείξει τον ρόλο του συνδέσμου χωρίς αποκλεισμούς που επιτελούν οι ΤΠΕ μεταξύ των γενεών (μάθηση), ενάντια στην απομόνωση και προς όφελος του άνετου βίου των πιο ηλικιωμένων.

5.2   Τα άτομα με αναπηρία

Οι ΤΠΕ μπορούν να διευκολύνουν τη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία σε ίση βάση με τους υπόλοιπους πολίτες (12)· Τα χαρακτηριστικά παραμένουν τα ίδια με όλες τις υπόλοιπες ομάδες πληθυσμού: καθορισμός στόχων, καθοδήγηση στη μάθηση, προσβάσιμο και προσαρμοσμένο λογισμικό και υλικός εξοπλισμός, προσβάσιμα και εύχρηστα μηχανήματα και κυρίως ευφυή συστήματα μεταφορών (13)· Ο ρόλος της «υπηρεσίας κοινής ωφέλειας» του ψηφιακού κόσμου έχει σημασία για τα άτομα με αναπηρία. Η βοήθεια για κάθε είδος αναπηρίας μπορεί να οδηγήσει στην καλύτερη κοινωνική ένταξη. Ο ρόλος των ΜΚΟ πρέπει να αναγνωριστεί και να συντονιστεί με αυτόν της δημόσιας διοίκησης. Μια καθολική προσέγγιση του σχεδιασμού, η οποία να συνεκτιμά, στο μέτρο του δυνατού, τις ανάγκες των χρηστών όλων των κατηγοριών, είναι προτιμότερη από τα εξειδικευμένα σχέδια που απευθύνονται μόνο στα άτομα με αναπηρία.

5.3   Τα άτομα χαμηλού εισοδήματος

5.3.1   Η άνιση πρόσβαση στον ψηφιακό κόσμο αποτελεί την προέταση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων: άνδρες/γυναίκες, νοικοκυριά/μόνες γυναίκες, πόλεις/αγροτικές ή νησιωτικές περιοχές, πλούσιες χώρες/λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες. Οι ανισότητες πρέπει προφανώς να αντιμετωπισθούν για την επίτευξη της μεγαλύτερης δυνατής ένταξης.

5.3.1.1   Οι μετανάστες και οι μειονότητες βρίσκονται σε ακόμα μειονεκτικότερη θέση. Δεν παράγεται λογισμικό που να προκαλεί το ενδιαφέρον τους.

5.3.2   Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η οργάνωση δημόσιων δωρεάν σημείων σύνδεσης στο Διαδίκτυο σε νευραλγικά σημεία της πόλης και η πρόσβαση σε ανοιχτά δεδομένα 2.0 καθώς και σε προγράμματα ανοιχτού κώδικα θα δώσουν τη δυνατότητα αναζήτησης εργασίας και επικοινωνίας. Τα εν λόγω ζητήματα διατηρούν τη σημασία τους όσον αφορά τη βοήθεια στη μάθηση. Πρόκειται για ρόλο που πρέπει να μοιραστούν οι δημόσιες αρχές, οι πάροχοι πρόσβασης και οι οργανώσεις.

5.3.3   Η πρόσβαση στις υποδομές και τα μέσα πρέπει να θεωρείται θεμελιώδες δικαίωμα: οι δράσεις κατάρτισης και η μετάδοση γνώσεων και εμπειρίας είναι πολύ σημαντικές για κάθε ηλικία και για κάθε βιοτικό επίπεδο όσον αφορά τον ψηφιακό αλφαβητισμό.

5.4   Τα άτομα χαμηλού μορφωτικού επιπέδου

5.4.1   Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι τα άτομα αυτά πρέπει να αναζητήσουν τα ψηφιακά τους ενδιαφέροντα μέσω ειδικών προγραμμάτων βοήθειας με αφετηρία το τηλέφωνο και τα ΜΜΕ.

5.4.2   Με τη σύνδεση του μηχανήματος με τον εκπαιδευτή και χρησιμοποιώντας ως αφετηρία την αναψυχή αποτρέπεται η απόρριψη. Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως τα παιδιά που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο σχολείο θα μπορούσαν να προσελκυσθούν από ένα «έξυπνο τηλέφωνο» που θα έχει τον ρόλο ενός καινούριου μολυβιού. Η πρόσβαση στη θεμελιώδη εκπαίδευση μπορεί να ξεκινήσει από «διδακτικά παιχνίδια» που μοιάζουν με σπαζοκεφαλιές, τόσο για τους νέους όσο και για τους ενήλικες, με λογισμικό σχετικού περιεχομένου.

5.4.3   Για να άρει τους αποκλεισμούς, ο ψηφιακός κόσμος της Ένωσης χρειάζεται πολιτιστικά πλούσιο Διαδίκτυο. Ο πολιτισμός είναι αυτό που οι Ευρωπαίοι αναγνωρίζουν περισσότερο ως κοινό χαρακτηριστικό. Η ΕΕ πρέπει να αναδείξει την πολυμορφία της πολιτιστικής έκφρασης σε όλες τις πρωτοβουλίες που σχετίζονται με το ψηφιακό θεματολόγιο (14)· Η ψηφιοποίηση πολιτιστικών αντικειμένων διευκολύνει την πρόσβαση των μειονεκτικότερων ομάδων στη γνώση που είναι χρήσιμη τόσο στην κοινωνική ένταξη όσο και στην προσωπική χειραφέτηση, ιδίως στη μητρική γλώσσα.

5.5   Οι μειονότητες

5.5.1   Η ΕΟΚΕ επιθυμεί η δυνατότητα ηλεκτρονικής ένταξης να δοθεί σε αυτούς τους πληθυσμούς, είτε μεταναστευτικής καταγωγής είτε όχι, όπως οι Ρομά. Δεν πρόκειται για αναλφάβητους, αλλά για άτομα που δεν κατέχουν τη γλώσσα και τον πολιτισμό της χώρας υποδοχής τους. Η χρήση υπολογιστών δεν είναι εύκολα προσβάσιμη. Οι γυναίκες είναι συχνά λιγότερο ενημερωμένες και σε ακόμα μειονεκτικότερη θέση.

5.5.2   Το παράδειγμα του IMI (15), πολύγλωσσης διαδικτυακής εφαρμογής που απευθύνεται στις εθνικές διοικητικές αρχές της ΕΕ για την εύκολη επικοινωνία τους, θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση κοινωνικών εφαρμογών για την ανάπτυξη της επιμόρφωσης των κατοίκων και πολιτών της ΕΕ και τη συνεπαγόμενη πρόσβαση στην ηλεκτρονική μάθηση.

5.5.3   Για το σύνολο των ομάδων που αναφέρονται στο άρθρο 5, ο ρόλος των κοινωνικών δικτύων μπορεί να είναι σημαντικός εάν παραμείνει ελεγχόμενος. Επίσης, τα διαδικτυακά καφενεία που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του ενδιαφέροντος και των ψηφιακών δεξιοτήτων των νέων θα μπορούσαν να καταστούν πιο προσιτά μέσω, π.χ., των επιδοτούμενων από τις τοπικές αρχές δελτίων πρόσβασης.

5.6   Και οι επιχειρήσεις

5.6.1   Οι ΜΜΕ των οποίων η κύρια δραστηριότητα δεν σχετίζεται με τις ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να βρεθούν σε κατάσταση ηλεκτρονικού αποκλεισμού. Η έλλειψη χρόνου για την εισαγωγή στη χρήση τους, το βάρος της παράδοσης, οι οικονομικές δυσκολίες και μια παρωχημένη προσέγγιση της διαχείρισης της πληροφορικής μπορούν να επηρεάσουν τη διοίκηση των επιχειρήσεων, των διαδικασιών και των εργαζομένων τους. Η πρακτική του «υπολογιστικού νέφους (16)», που δίνει λύσεις σε ζητήματα ΤΠΕ, ενδέχεται να τους διαφεύγει. Καθώς η παραγωγικότητά τους επηρεάζεται, είναι αναγκαία η αναζήτηση μέσων για την ένταξή τους.

6.   Ανάπτυξη των ψηφιακών δεξιοτήτων όλων των ανθρώπων για την αντιμετώπιση των κοινωνικών και κοινωνιακών προκλήσεων

6.1   Εκπαίδευση και κατάρτιση
   (17)

6.1.1   Η αυριανή ένταξη ξεκινά από την προσχολική ηλικία. Η ισότιμη πρόσβαση όλων των σχολείων σε ψηφιακή εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς για όλα τα παιδιά, συμπεριλαμβανομένων αυτών με αναπηρία, των απομονωμένων, αυτών που προέρχονται από προβληματικές οικογένειες, θα ενισχύσει την αυτονομία των παιδιών στην ενήλικη ζωή τους. Η γενίκευση των «διδακτικών παιχνιδιών», της ηλεκτρονικής «ταμπλέτας», των ψηφιακών βιβλίων από τους εκπαιδευτικούς, μέσω της χρήσης των κοινωνικών δικτύων, θα μπορούσε να οδηγήσει στην ένταξη των μαθητών που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα προβλήματα, χάρη στις νέες δυνατότητες μάθησης που προσφέρουν τα μέσα αυτά.

6.1.2   Η απόκτηση δεξιοτήτων και τίτλων και η σταδιοδρομία σε επαγγελματικούς κλάδους που σχετίζονται με τις ψηφιακές τεχνολογίες πρέπει να στηριχθεί από ένα ευρωπαϊκό μητρώο κατάρτισης, ιδίως όσον αφορά τους νέους επαγγελματικούς κλάδους που σχετίζονται με τον ψηφιακό κόσμο. Ορισμένα επαγγέλματα αποτελούν εξέλιξη παλαιότερων, άλλα όχι. Θα μπορούσε να θεσπιστεί ανοιχτός ευρωπαϊκός κατάλογος «ψηφιακών δεξιοτήτων» που θα ορίζει τις προϋποθέσεις απονομής ευρωπαϊκών πτυχίων για τη διευκόλυνση της κινητικότητας των ενδιαφερομένων. Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως μέτρα που θα επιτρέπουν στους ευρωπαίους φοιτητές την επίτευξη ποιοτικού κοινωνικοεπαγγελματικού επιπέδου θα ανακόψουν την αποστροφή τους στα ψηφιακά επαγγέλματα.

6.1.3   Θα πρέπει να δοθεί ευρωπαϊκή ώθηση σε όλα τα είδη ψηφιακής κατάρτισης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης των γονέων και των δασκάλων, οι συνθήκες εργασίας των οποίων πρέπει να αναπροσαρμοσθούν.

6.2   Δια βίου ηλεκτρονική μάθηση

6.2.1   Ορισμένες από τις ομάδες κοινού απαιτούν στοχοθετημένες εκστρατείες. Για τους ηλεκτρονικά αποκλεισμένους, η μετάδοση πειραματικών γνώσεων είναι σημαντική, ενώ οι συμμετοχικές μέθοδοι, παράλληλα με τη θεωρητική εκπαίδευση, αποτελούν παράλληλα τρόπο ανάπτυξης του δυναμικού και ευκαιρία ενσωμάτωσης. Αυτό αφορά ιδιαίτερα τους ανέργους, τον ενεργό πληθυσμό, τους ηλικιωμένους και τις κοινωνικά αποκλεισμένες ομάδες που χρήζουν απασχολησιμότητας και κοινωνικότητας.

6.2.2   Δράσεις των επιχειρήσεων

Η απόκτηση «Διαβατηρίου για την ψηφιακή οικονομία» μετά από τυποποιημένη κατάρτιση στις ΤΠΕ στο επιχειρηματικό περιβάλλον ενδέχεται στο μέλλον να απαιτείται για τη σύσταση επιχείρησης.

Η εσωτερική κατάρτιση του προσωπικού των επιχειρήσεων στις ΤΠΕ πρέπει να γενικευθεί μέσω εσωτερικών συμφωνιών, καθώς αποτελεί μέρος της ηλεκτρονικής ένταξης και επιτρέπει τη διατήρηση του προσωπικού στην εργασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και την αύξηση της παραγωγικότητας της επιχείρησης.

6.2.3   Δράσεις των δημοσίων αρχών

Οι πολιτικές για την ψηφιακή ανάπτυξη σε εθνικό και τοπικό επίπεδο πρέπει να χαράσσονται εξ αρχής με στόχο την ένταξη και την αποφυγή διακρίσεων.

Αξιοποίηση των Διαρθρωτικών Ταμείων: οι αρχές είναι αρμόδιες για τον καθορισμό των καινοτόμων δραστηριοτήτων που είναι σημαντικές για την κοινωνία στο σύνολό της και μπορούν να υποστηριχθούν προκειμένου να παρέχονται σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη στην καλύτερη δυνατή τιμή.

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να προτείνουν ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ανάπτυξη του επαγγελματικού χαρακτήρα των επαγγελμάτων πληροφορικής.

6.3   Βελτίωση του περιεχομένου

6.3.1   Η σημασία του περιεχομένου απαγορεύει τον ορισμό της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και του πολιτισμού από την αγορά.

6.3.2   Οι εθνικές δημόσιες αρχές πρέπει να καθορίσουν το βασικό περιεχόμενο, να διευκολύνουν την εξ αποστάσεως κατάρτιση και, από κοινού με την Ένωση, να ορίσουν τα κριτήρια για την απονομή αναγνωρισμένων σε ευρωπαϊκό επίπεδο πτυχίων. Για τον καθορισμό των πραγματικών αναγκών πρέπει να ακουστεί η φωνή των χρηστών.

6.3.3   Ένα προσαρμόσιμο περιεχόμενο πολυμέσων είναι απαραίτητο για τη συνέχεια του ψηφιακού περιβάλλοντος του ατόμου (γραμματισμένο διαδίκτυο), λαμβάνοντας υπόψη την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία.

6.3.4   Οι πολίτες χωρών με ελάχιστα ομιλούμενες γλώσσες βρίσκονται συχνά σε μειονεκτική θέση όσον αφορά το προσφερόμενο περιεχόμενο στο Διαδίκτυο. Η Ένωση και τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνήσουν για τον πολιτισμό τους και τη διάδοση πραγματικού περιεχομένου στη γλώσσα τους.

6.3.5   Το περιεχόμενο των κοινωνικών δικτύων δημιουργείται από τους χρήστες. Το μέσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την προσέλκυση ατόμων με ψηφιακές δυσκολίες, στο πλαίσιο των δικαιωμάτων του χρήστη.

7.   Ενίσχυση της ασφάλειας για την κάμψη της δυσπιστίας

| A. | Η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών απαιτεί τη μεγαλύτερη δυνατή σύνεση (18) εάν δεν αισθανόμεθα βέβαιοι για τον εαυτό μας ή για το σύστημα και προκειμένου να αντιμετωπισθεί η σχετική άγνοια σε ζητήματα κυβερνασφάλειας (19)· Τα ηλεκτρονικά αποκλεισμένα ή υπό ένταξη άτομα διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο. |
| --- | --- |

A.

Η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών απαιτεί τη μεγαλύτερη δυνατή σύνεση (18) εάν δεν αισθανόμεθα βέβαιοι για τον εαυτό μας ή για το σύστημα και προκειμένου να αντιμετωπισθεί η σχετική άγνοια σε ζητήματα κυβερνασφάλειας (19)· Τα ηλεκτρονικά αποκλεισμένα ή υπό ένταξη άτομα διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.

| B. | Η ψηφιακή πρακτική μεταβάλλει τη νοητική θεώρηση των ατόμων και της κοινωνίας: για παράδειγμα, πρέπει να προστατευτεί η «διαφάνεια» ή η «ιδιωτικότητα»; Σε γενικές γραμμές, κάθε προσέγγιση της ηλεκτρονικής ένταξης πρέπει να γίνει με επίγνωση της έντονης «διεισδυτικότητας» (20) που έχει εκ των πραγμάτων το ηλεκτρονικό μέσο στην ιδιωτική ζωή, με ή χωρίς συναίνεση, και του οποίου η κακή χρήση θα είχε καταστροφικές συνέπειες για κάθε χρήστη, ιδίως δε για τους πιο ευάλωτους. Πρέπει όμως να εντατικοποιηθεί η καταπολέμηση των καταχρήσεων και της εγκληματικότητας που συνδέεται με την ψηφιακή τεχνολογία ώστε να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των χρηστών. |
| --- | --- |

B.

Η ψηφιακή πρακτική μεταβάλλει τη νοητική θεώρηση των ατόμων και της κοινωνίας: για παράδειγμα, πρέπει να προστατευτεί η «διαφάνεια» ή η «ιδιωτικότητα»; Σε γενικές γραμμές, κάθε προσέγγιση της ηλεκτρονικής ένταξης πρέπει να γίνει με επίγνωση της έντονης «διεισδυτικότητας» (20) που έχει εκ των πραγμάτων το ηλεκτρονικό μέσο στην ιδιωτική ζωή, με ή χωρίς συναίνεση, και του οποίου η κακή χρήση θα είχε καταστροφικές συνέπειες για κάθε χρήστη, ιδίως δε για τους πιο ευάλωτους. Πρέπει όμως να εντατικοποιηθεί η καταπολέμηση των καταχρήσεων και της εγκληματικότητας που συνδέεται με την ψηφιακή τεχνολογία ώστε να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των χρηστών.

| Γ. | Συνοπτικά, οι προκλήσεις που θέτει το ψηφιακό θεματολόγιο και οι προσδοκίες των πολιτών αναπαρίστανται ως τρεις ομόκεντροι κύκλοι. |
| --- | --- |

Γ.

Συνοπτικά, οι προκλήσεις που θέτει το ψηφιακό θεματολόγιο και οι προσδοκίες των πολιτών αναπαρίστανται ως τρεις ομόκεντροι κύκλοι.

Image

7.1   Τα δικαιώματα των χρηστών

7.1.1   Η ΕΟΚΕ επιθυμεί μέτρα που θα εμπνέουν εμπιστοσύνη και ασφάλεια σε όλες τις ομάδες του πληθυσμού, στον ψηφιακό κόσμο και στις διαδικτυακές συναλλαγές, όπως προβλέπεται στο 7ο πρόγραμμα ΠΠΕΑ (21)·

7.1.2   Θα μπορούσαν να ενσωματωθούν στις ιστοσελίδες κάποια χαρακτηριστικά με σκοπό την υπενθύμιση απλών συμβουλών για τη διαδικτυακή ασφάλεια (22)· Η σχολική διδασκαλία, από την αρχή της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μικρών εγχειριδίων,όπως ο «Οδηγός eYou –Τα δικαιώματά σου στο Διαδίκτυο» (23) που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα ήταν ιδιαίτερα σημαντική για την ευαισθητοποίηση των νέων, που είναι επίσης ευάλωτοι, ως προς τα αντανακλαστικά που πρέπει να διαθέτουν για την ασφαλή χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών.

7.1.3   Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι ο ρόλος του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων (ΕΕΠΔ), που ορίζεται στο άρθρο 16 της ΣΛΕΕ, καθώς και αυτός της G29, θα πρέπει να γίνει ευρύτερα γνωστός στους πολίτες.

7.1.4   Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να προστατεύεται η αξιοπρέπεια των χρηστών χάρη στη δημιουργία κανόνων ευρωπαϊκού δικαίου (24) σύμφωνα με τις αρχές του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων, για το σεβασμό:

| — | της ελευθερίας της έκφρασης, της ενημέρωσης, ιδίως δε στη μητρική γλώσσα, |
| --- | --- |

—

της ελευθερίας της έκφρασης, της ενημέρωσης, ιδίως δε στη μητρική γλώσσα,

| — | του δικαιώματος προστασίας της ιδιωτικής ζωής και των προσωπικών δεδομένων (ΑΔΤ, Υγεία ...), |
| --- | --- |

—

του δικαιώματος προστασίας της ιδιωτικής ζωής και των προσωπικών δεδομένων (ΑΔΤ, Υγεία ...),

| — | του δικαιώματος διαγραφής, |
| --- | --- |

—

του δικαιώματος διαγραφής,

| — | του δικαιώματος προστασίας των ανηλίκων. |
| --- | --- |

—

του δικαιώματος προστασίας των ανηλίκων.

7.1.5   Υπενθυμίζει επίσης πως υπάρχουν ήδη διαφορετικοί εθνικοί και διεθνείς χάρτες (25) καταναλωτών που επαναλαμβάνουν τα θεμελιώδη δικαιώματα των χρηστών ψηφιακών τεχνολογιών προκειμένου να τα κατοχυρώσουν. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμμερίζεται τον εν λόγο στόχο. Η ΕΟΚΕ εύχεται ο Κώδικας επιγραμμικών δικαιωμάτων στην ΕΕ που αναγγέλθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη σχετική ανακοίνωση για την ψηφιακή στρατηγική (26), να αποτελέσει σύντομα το αντικείμενο διαλόγου με τις οργανώσεις καταναλωτών και τους ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους.

7.2   Το ΕΚ επιθυμεί την αναγνώριση «πέμπτης ελευθερίας που αφορά την ελεύθερη διακίνηση περιεχομένου και γνώσης» στα δίκτυα. Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως πρέπει να διασφαλισθεί η ασφάλεια των χρηστών και της πνευματικής ιδιοκτησίας. Τα οικονομικά και βιομηχανικά δεδομένα χρήζουν επίσης ασφάλειας. Τα «δίκτυα» και το «υπολογιστικό νέφος» που ενεργοποιούν ταυτόχρονα πολυάριθμους ψηφιακούς φορείς χρειάζονται ειδική προστασία που πρέπει να είναι στη διάθεση των επιχειρήσεων, ιδίως στις ΠΜΕ.

7.3   Η επιτάχυνση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης (27) υπό το πρίσμα της διευκόλυνσης των γραφειοκρατικών διαδικασιών θα μπορούσε να ενισχύσει την ασφάλεια των διοικητικών δραστηριοτήτων, ιδίως για τους ηλικιωμένους, λαμβανομένου υπόψη πως η ηλεκτρονική δημοκρατία μπορεί να είναι ευρείας εμβέλειας αλλά δεν πρέπει να συγκρούεται με την απλή δημοκρατία, και πως οι πρακτικές της πρέπει να διέπονται από τις αρχές που υπενθυμίζονται πιο πάνω.

8.   Δημιουργία θέσεων εργασίας

8.1   Η ηλεκτρονική ένταξη όλου του πληθυσμού θεωρείται πως θα οδηγήσει στην αύξηση των εργατικών χεριών και στην οικονομική μεγέθυνση. Η κρίση, η δημογραφική κατάσταση και η αύξηση της ανεργίας και της ανασφάλειας δεν ευνοούν την ανάπτυξη δεξιοτήτων ούτε από την πλευρά των εργαζομένων ούτε από αυτήν των εργοδοτών. Η καταπολέμηση της εργασιακής ανασφάλειας και της απομόνωσης αποτελεί προϋπόθεση για την απόκτηση δεξιοτήτων, ιδίως ψηφιακών, προκειμένου να υπάρξει πρόσβαση σε μια αγορά εργασίας χωρίς αποκλεισμούς (28), και δεδομένης της διεύρυνσης του χάσματος μεταξύ ειδικευμένων και ανειδίκευτων εργαζομένων. Ο κοινωνικός διάλογος, ιδίως ο τομεακός (29), και οι δημόσιες πολιτικές πρέπει να συσχετίζονται προκειμένου να αυξηθούν και να μετουσιωθούν σε θέσεις εργασίας οι ψηφιακές δεξιότητες των μειονεκτικών πληθυσμών.

8.2   Οι νέοι επαγγελματικοί κλάδοι ενδιαφέρουν τις κατηγορίες ατόμων που εκπαιδεύονται στις ψηφιακές τεχνολογίες για την επανένταξή τους. Οι οργανισμοί απασχόλησης των κρατών μελών πρέπει να είναι σε θέση να τους αναδεικνύουν στους διάφορους τομείς, ώστε να ενθαρρυνθεί η αναγνώρισή τους από την Ένωση.

8.3   Σε όλα τα κράτη μέλη, οι οργανισμοί επιθεώρησης εργασίας πρέπει να επικαιροποιηθούν.

8.4   Η ευθυγράμμιση και η συνεργία μεταξύ ευρωπαϊκών δράσεων θα αποτελέσουν γνώμονα της επιτυχίας της ηλεκτρονικής ένταξης στην Ένωση. Η πλειονότητα του ψηφιακού υλικού εξοπλισμού του τελικού χρήστη εισάγεται στην Ένωση, και τα χαρακτηριστικά της κατασκευής τους διαφεύγουν των Ευρωπαίων. Κατά συνέπεια, για τον πολίτη η πρόσβαση εξαρτάται από την τεχνολογία του υλικού εξοπλισμού που διαθέτει, ιδίως όσον αφορά τις μειονεκτικές ομάδες πληθυσμού και ειδικότερα τους ηλικιωμένους και τα άτομα με αναπηρία. Κρίνεται σκόπιμο να ενθαρρυνθεί ιδιαίτερα προσβάσιμος σχεδιασμός και λειτουργίες και λογισμικό με προσαρμοσμένο περιεχόμενο ώστε να ενισχύσουν τον χωρίς αποκλεισμούς ψηφιακό γραμματισμό, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή προσέγγιση και με σεβασμό στις παγκόσμιες προδιαγραφές, καθώς και να περιληφθούν σχετικές ρήτρες στις εμπορικές συμφωνίες.

8.5   Αυτό προϋποθέτει επενδύσεις σε όλους τους τομείς, ιδίως στις υπηρεσίες που απευθύνονται στο κοινό. Εάν δεν το πράξουν οι Ευρωπαίοι θα το πράξουν άλλοι, και οι επιχειρήσεις της ΕΕ θα απολέσουν αγορές και θέσεις εργασίας. Στόχος της ΕΕ είναι επί του παρόντος η επένδυση του 3 % του ΑΕΠ σε Ε&Α. Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως αυτό πρέπει να επιτευχθεί επειγόντως. Όλες οι μειονεκτικές ομάδες πληθυσμού αναμένουν να σημειωθεί πρόοδος.

9.   Χρηματοδότηση των δράσεων

9.1   Οι προς ανάπτυξη πολιτικές πρέπει να μεριμνούν ώστε οι ηλεκτρονικά ενταγμένοι σήμερα θα παραμείνουν ενταγμένοι. Ο προϋπολογισμός που θα διατεθεί για αυτό το ζωτικής σημασίας για την Ένωση ζήτημα πρέπει να σχεδιαστεί μακροπρόθεσμα, από την αρχή (Ε&Α&Κ) μέχρι το τέλος της αλυσίδας (τελικοί χρήστες), με αποθεματικά κονδύλια που θα επιτρέπουν την αντιμετώπιση των επιπτώσεων των κρίσεων. Όταν οι εθνικοί προϋπολογισμοί δεν διαθέτουν πλέον περιθώριο ελιγμών λόγω περικοπών των δαπανών τους, κάθε 1 % επιπλέον μπορεί να αποβεί κρίσιμο.

9.2   Η ένταξη όλων των ηλεκτρονικά αποκλεισμένων μπορεί να επιτευχθεί μέσω της δημιουργίας διαρθρωμένης ευρωπαϊκής αγοράς κατάλληλων υπηρεσιών υποστήριξης, ενδεχομένως με τη μορφή ομάδας εργασίας, που θα είχε επίδραση κλίμακας.

9.3   Η χρηματοδότηση αφορά την πλήρη κάλυψη της ευρωπαϊκής επικράτειας όσον αφορά τις υποδομές, την έρευνα και την τεχνολογική καινοτομία, το περιεχόμενο, την κοινωνική καινοτομία για το αποκλεισμένο κοινό, την ηλεκτρονική μάθηση, τη μετουσίωση των δεξιοτήτων σε θέσεις εργασίας, τις δράσεις της κοινωνίας των πολιτών, των επιχειρήσεων και των δημόσιων εθνικών, περιφερειακών και τοπικών φορέων.

9.4   Οι σωρευμένες ενισχύσεις πρέπει να συντελέσουν ώστε να εξαλειφθούν τα αίτια αποκλεισμού, που λειτουργούν επίσης σωρευτικά, να καλυφθούν το ενεργειακό κόστος, οι εγκαταστάσεις, και ο καθορισμός του περιεχομένου, να δημιουργηθεί προσαρμοσμένο υλικό εξοπλισμό και να σχεδιασθούν προσαρμοσμένες δράσεις εκπαίδευσης.

9.5   Τα μέτρα σχετικά με την ηλεκτρονική ένταξη (διαχείριση, δράσεις, έλεγχος) πρέπει, σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, να αναφέρονται στην ετήσια έκθεση της Επιτροπής και να συζητώνται με τους κοινωνικούς εταίρους· τα μέτρα προσανατολισμού των πολιτών προς τις δυνατότητες της ηλεκτρονικής ένταξης, θα πρέπει να διαδοθούν ευρέως.

9.5.1   Οι τοπικοί παράγοντες που αποτελούν την εμπροσθοφυλακή για την υλοποίηση των εθνικών πολιτικών πρέπει να: 1) εντάξουν στην τοπική τους ημερήσια διάταξη την ψηφιακή προτεραιότητα και να απευθυνθούν στο ΕΚΤ· 2) ευαισθητοποιήσουν τους αρμοδίους για τις ψηφιακές ανάγκες των κοινωνικών ομάδων της δικαιοδοσίας τους· 3) ευαισθητοποιήσουν τις εν λόγω ομάδες με τοπικά μέσα όπως η τοπική τηλεόραση· 4) διαβουλευτούν για τις δικές τους ανάγκες μέσω συναντήσεων με τους εκπροσώπους της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

9.5.1.1   Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι ο κοινωνικός διάλογος και ο διάλογος των πολιτών, τόσο ευρωπαϊκός όσο και εθνικός, δεν έχει σαφή προσανατολισμό ως προς την ηλεκτρονική κοινωνία, η οποία επηρεάζει βαθύτατα τον τρόπο ζωής, τη στιγμή κατά την οποία οι μειονεκτικές ομάδες χρειάζονται διάρκεια, συνοχή, εγγυήσεις και αποκεντρωμένες δράσεις.

9.6   Οι επιχειρήσεις πρέπει να διαθέτουν τη δυνατότητα ανάπτυξης μέσω των ψηφιακών τεχνολογιών και ευαισθητοποίησης των κατασκευαστών και των προγραμματιστών, τόσο για τις ίδιες όσο και για την αντιμετώπιση αναπηριών κάθε είδους («Σχεδιασμός για όλους», συμπεριλαμβανομένης και της ηλεκτρονικής προσβασιμότητας).

9.7   Τρόποι χρηματοδότησης

9.7.1   Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) για την περίοδο 2014-2020, η Επιτροπή (Βασικές δράσεις 11 & 12) προβλέπει τη διάθεση κονδυλίων στα κράτη μέλη μέσω του ΕΚΤ για την επίτευξη των στόχων της ηλεκτρονικής ένταξης. Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως είναι ολοένα πιο αναγκαία η αναζήτηση συνεργιών μεταξύ των γραμμών προϋπολογισμού.

9.7.1.1   Η ΕΟΚΕ διερωτάται ως προς τη σκοπιμότητα της αρχής της προσθετικότητας όσον αφορά τη διάθεση κονδυλίων των Διαρθρωτικών Ταμείων για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης του μέλλοντος, τη στιγμή που πολυάριθμοι δημόσιοι φορείς αντιμετωπίζουν έντονα δημοσιονομικά προβλήματα και τα μέτρα για τη μείωση του ψηφιακού χάσματος δεν μπορούν πλέον να εκκρεμούν. Ελπίζει να εξετασθεί η δυνατότητα απευθείας διάθεσης.

9.7.2   Όσον αφορά την επίτευξη της ηλεκτρονικής ένταξης, η ΕΟΚΕ προτείνει να εξερευνηθούν οι δυνατότητες νέων τρόπων χρηματοδότησης:

| — | μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, για τις ΤΠΕ εν γένει, π.χ. με τις εταιρίες «εμπορικών παιχνιδιών» (που έχουν σημαντικά έσοδα) ώστε οι τεχνολογίες αιχμής τους να επαναχρησιμοποιούνται με μικρό κόστος, |
| --- | --- |

—

μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, για τις ΤΠΕ εν γένει, π.χ. με τις εταιρίες «εμπορικών παιχνιδιών» (που έχουν σημαντικά έσοδα) ώστε οι τεχνολογίες αιχμής τους να επαναχρησιμοποιούνται με μικρό κόστος,

| — | για τις ηλεκτρονικές και μη υποδομές, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της Επιτροπής «ομολογιακά δάνεια Ευρώπη 2020 για τη χρηματοδότηση προγραμμάτων» εάν αυτή υιοθετηθεί (30), |
| --- | --- |

—

για τις ηλεκτρονικές και μη υποδομές, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της Επιτροπής «ομολογιακά δάνεια Ευρώπη 2020 για τη χρηματοδότηση προγραμμάτων» εάν αυτή υιοθετηθεί (30),

| — | εισφορά των παρόχων πρόσβασης, των τελεστών και των προμηθευτών υλικού εξοπλισμού, που θα διατίθεται για τους σκοπούς της ηλεκτρονικής μάθησης, |
| --- | --- |

—

εισφορά των παρόχων πρόσβασης, των τελεστών και των προμηθευτών υλικού εξοπλισμού, που θα διατίθεται για τους σκοπούς της ηλεκτρονικής μάθησης,

| — | ευρωπαϊκή φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (ΦΧΣ) (31), μέρος της οποίας θα μπορούσε να διατεθεί στην ψηφιακή ένταξη· |
| --- | --- |

—

ευρωπαϊκή φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (ΦΧΣ) (31), μέρος της οποίας θα μπορούσε να διατεθεί στην ψηφιακή ένταξη·

9.7.3   Σε κάθε περίπτωση, ο έλεγχος (32) της χρήσης των κονδυλίων θα είναι καθοριστικός για την αποτελεσματικότητα των ενισχύσεων. Οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να συμμετέχουν στα διάφορα είδη ελέγχου. Όσον αφορά το ΕΚΤ, υφίστανται ήδη επιτροπές παρακολούθησης. Όσον αφορά τις ΣΔΙΤ, που θα λειτουργούν εντός κατάλληλου ευρωπαϊκού πλαισίου, κρίνεται σκόπιμη η δημιουργία νέων μορφών ελέγχου του τελικού κόστους τόσο για το φορολογούμενο όσο και για τον χρήστη, σύμφωνα με τη λογική και τους κανόνες των ΥΚΩ, των υπηρεσιών κοινής οικονομικής ωφελείας (ΥΚΟΩ) και των ΚΥΚΩ. Οι ΣΔΙΤ δεν κρίνονται σκόπιμες εκτός κατάλληλου ευρωπαϊκού πλαισίου (33)·

9.7.4   Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι δεν αρκεί η γενίκευση της πρόσβασης και η προσαρμογή των ταχυτήτων μετάδοσης των καθολικών υπηρεσιών στις τεχνολογικές εξελίξεις, επαναλαμβάνει δε την πρότασή της (γνωμοδότηση CESE 1915/2008), σύμφωνα με την οποία είναι σκόπιμο:

| — | να ληφθεί μέριμνα για τον κοινωνικό αποκλεισμό, ο οποίος συμπίπτει με την έλλειψη μέσων και δεξιοτήτων των μειονεκτικών ομάδων χρηστών, όπως και για τον γεωγραφικό αποκλεισμό, και να διευρυνθεί η έννοια της καθολικής υπηρεσίας ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η διαθεσιμότητα πρόσβασης σε όλους τους χρήστες, ανεξαρτήτως θέσης· |
| --- | --- |

—

να ληφθεί μέριμνα για τον κοινωνικό αποκλεισμό, ο οποίος συμπίπτει με την έλλειψη μέσων και δεξιοτήτων των μειονεκτικών ομάδων χρηστών, όπως και για τον γεωγραφικό αποκλεισμό, και να διευρυνθεί η έννοια της καθολικής υπηρεσίας ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η διαθεσιμότητα πρόσβασης σε όλους τους χρήστες, ανεξαρτήτως θέσης·

| — | να ευνοηθεί η χρηματοδότηση της καθολικής υπηρεσίας (34) μέσω ενισχύσεων και κοινοτικών κονδυλίων, το οποίο και αποτελεί το μόνο κατάλληλο μέσο σε χώρες όπου το οικονομικό βάρος των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας επιβαρύνει υπερβολικά τον τελεστή· |
| --- | --- |

—

να ευνοηθεί η χρηματοδότηση της καθολικής υπηρεσίας (34) μέσω ενισχύσεων και κοινοτικών κονδυλίων, το οποίο και αποτελεί το μόνο κατάλληλο μέσο σε χώρες όπου το οικονομικό βάρος των υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας επιβαρύνει υπερβολικά τον τελεστή·

| — | να υποστηριχθούν σχέδια ψηφιακής ένταξης, ιδίως με τη χορήγηση μικροπιστώσεων για τη χρηματοδότηση τοπικών προγραμμάτων κατάρτισης των δημόσιων κέντρων και την τοποθέτηση αμφίδρομων τερματικών σε δημόσιους χώρους που θα παρέχουν ελεύθερη πρόσβαση στο Διαδίκτυο· |
| --- | --- |

—

να υποστηριχθούν σχέδια ψηφιακής ένταξης, ιδίως με τη χορήγηση μικροπιστώσεων για τη χρηματοδότηση τοπικών προγραμμάτων κατάρτισης των δημόσιων κέντρων και την τοποθέτηση αμφίδρομων τερματικών σε δημόσιους χώρους που θα παρέχουν ελεύθερη πρόσβαση στο Διαδίκτυο·

| — | να κληθούν τα κράτη μέλη να προβλέψουν οικονομικές ενισχύσεις για οικογένειες ή άτομα για τα οποία το κόστος του βασικού εξοπλισμού (υπολογιστής, λογισμικό, μόντεμ), της πρόσβασης και της υπηρεσίας είναι απαγορευτικό. |
| --- | --- |

—

να κληθούν τα κράτη μέλη να προβλέψουν οικονομικές ενισχύσεις για οικογένειες ή άτομα για τα οποία το κόστος του βασικού εξοπλισμού (υπολογιστής, λογισμικό, μόντεμ), της πρόσβασης και της υπηρεσίας είναι απαγορευτικό.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  ΕΕ C 116 της 20.04.2001, σ. 30, ΕΕ C 77 της 31.03.2009, σ.60 και σ. 63, ΕΕ C 175 της 28.07.2009, σ. 92, ΕΕ C 317 της 23.12.2009, σ. 84, ΕΕ C 128 της 18.05.2010, σ. 69, ΕΕ C 255 της 22.09.2010, σ. 116, ΕΕ C 48 της 15.02.2011, σ. 72, ΕΕ C 54 της 19.02.2011, σ. 58, ΕΕ C 107 της 06.04.2011, σ. 44 και σ. 58, ΕΕ C 218 της 23.07.2011, σ. 130.

1

(2)  Βλ. Eurostat-STAT10/193, 14.12.2010

2

(3)  Η πρακτική που στην αγγλική αποκαλείται «edutainement».

3

edutainement

(4)  COM(2010) 245 τελικό/2, ΕΕ C 54 της 19.02.2011.

4

(5)  ΕΕ, Υπουργική δήλωση, Malmö, Σουηδία, της 18.11.2009.

5

(6)  ΕΕ, Υπουργική δήλωση «Οι ΤΠΕ για μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς», Ρίγα, Λετονία, της 11.06.2006, σ. 4.

6

(7)  Σύμφωνα με το Insead, «Το σχολείο του κόσμου» που αναφέρεται στην ακρόαση της 28.03.2011 του κ. Richier, ΓΔ ENT.

7

(8)  Οδηγία 2002/22/ΕΚ

8

(9)  ΕΕ C 94 της 18.04.2002, ΕΕ C 110 της 09.05.2006, ΕΕ C 175 της 27.07.2007, ΕΕ C 224 της 30.08.2008, ΕΕ C 175 της 28.07.2009, ΕΕ C 128 της 18.05.2010, ΕΕ C 44 της 11.02.2011, ΕΕ C 54 της 19.02.2011, ΕΕ C 107 της 06.04.2011, σ. 53.

9

(10)  ΕΕ C 44 της 11.02.2011, σ. 17; ΕΕ C 77 της 31.03.2009, σ. 115; ΕΕ C 74 της 23.03.2005, σ. 44.

10

(11)  ΕΕ C 317 της 23.12.2009, σ. 84.

11

Βλ. EHTEL, European Health Telematics Association (Ευρωπαϊκή ένωση τηλεματικής στην υγεία).

(12)  COM(2010) 636 τελικό· Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία/UE/23.12.2010.

12

(13)  ΕΕ C 277 της 17.11.2009, σ. 85.

13

(14)  Σύμβαση της Unesco σχετικά με την προώθηση της πολυμορφίας των πολιτιστικών εκφράσεων 20.10.2005, που τέθηκε σε ισχύ στις 18 Μαρτίου 2007· Ψήφισμα ΕΚ της 05.05.2010 Ένα νέο ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη, 2015.eu.

14

(15)  IMI, COM(2011) 75 τελικό της 21.02.2011 - Συνεργασία και Ευρώπη/Οικονομική ανάπτυξη και απασχόληση, www.ec.europa.eu/imi-net.

15

(16)  
  Υπολογιστικό νέφος
  : χρήση τεχνολογιών πληροφορικής με στόχο την παροχή προϊόντων, υπηρεσιών και διαχειριστικών λύσεων σε πραγματικό χρόνο μέσω Διαδικτύου, στο εσωτερικό της επιχείρησης (ιδιωτικό) ή στο εξωτερικό της (δημόσιο) ή σε υβριδικό επίπεδο. Γνωμοδότηση CESE (TEN/452), υπό κατάρτιση.

16

Υπολογιστικό νέφος

(17)  
  Ηλεκτρονική μάθηση
  : χρήση των νέων τεχνολογιών, των πολυμέσων και του διαδικτύου για τη βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης και της κατάρτισης μέσω της εξ αποστάσεως πρόσβασης σε πόρους και υπηρεσίες, καθώς και μέσω συνεργασιών και ανταλλαγών. (ορισμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής - -πρωτοβουλία «Ηλεκτρονική μάθηση»).

17

Ηλεκτρονική μάθηση

(18)  ΕΕ C 218 της 23.07.2011, σ. 130.

18

(19)  ΕΕ C 107 της 06.04.2011, σ. 58 και COM(2010) 521 τελικό.

19

(20)  Alex Türk, πρόεδρος της Εθνικής επιτροπής πληροφορικής και ελευθεριών, Γαλλία, «Η ιδιωτική ζωή σε κίνδυνο, οι πολίτες υπό έλεγχο», Εκδόσεις O. Jacob, 2011· εργασίες της G29, ομάδας εργασίας που συγκεντρώνει τους εκπροσώπους των ανεξάρτητων εθνικών αρχών προστασίας προσωπικών δεδομένων (άρθρο 29, Οδηγία της 24.10.1995.

20

(21)  7ο ΠΠΕΑ για την περίοδο 2004-2013 - Απόφαση CE 1982/2006 της 18.12.2006.

21

(22)  Γνωμοδότηση 5/2009 της G29 για τους διαδικτυακούς τόπους κοινωνικής δικτύωσης, 12.06.2009, κεφ. 5, σ. 8: σύλληψη τεχνολογιών με εξ ορισμού προσανατολισμό στον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής.

22

(23)  www.ec.europa.eu/eyouguide.

23

(24)  Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 5ης Μαίου 2010 σχετικά με τη νέα Ψηφιακή Ατζέντα στην Ευρώπη, 2015 ΕΕ, σημείο 29: πολυάριθμα κράτη μέλη «δεν έχουν ακόμη κυρώσει τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Εγκληματικότητα στον Κυβερνοχώρο».

24

(25)  Έγγρ. Αρ.: 3708 INFOSOC, Μάρτιος 2008 – Χάρτης δικαιωμάτων των καταναλωτών στον ψηφιακό κόσμο.

25

(26)  COM(2010) 245 τελικό/2, Δράση 4.

26

(27)  Δήλωση του Malmö, 2009.

27

(28)  Συμφωνία-πλαίσιο ΕΣΣΟ-BUSINESS.EUROPE, CEEP, UEAPME- 2010.

28

(29)  Σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση του ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων για τη διά βίου μάθηση (2008/111/01/ΕΚ)

29

(30)  Η διαβούλευση θα διαρκέσει μέχρι τις 2.05.2011.

30

(31)  ΕΕ, Έκθεση Ποδηματά για τη φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών - 529 ψήφοι υπέρ, 127 ψήφοι κατά, 18 αποχές (8 & 9.03.2011).

31

(32)  ΕΕ C 132 της 03.05.2011, σ. 8.

32

(33)  ΕΕ C 48 της 15/02/2011, σ. 72.

33

(34)  ΕΕ C 175 της 28.07.2009, σ. 8.

34

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/19 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/19

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η Ανατολική Εταιρική Σχέση και η ανατολική διάσταση των πολιτικών της ΕΕ, με έμφαση στον τομέα της γεωργίας: ασφάλεια τροφίμων, ομαλές εμπορικές συναλλαγές, ευρύτερη συνεργασία και αναπτυξιακή βοήθεια, στρατηγική εταιρική σχέση» (διερευνητική γνωμοδότηση)

2011/C 318/03

Εισηγητής: ο κ. Seppo KALLIO

Στις 30 Νοεμβρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η μελλοντική πολωνική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα:

«Η Ανατολική Εταιρική Σχέση και η ανατολική διάσταση των πολιτικών της ΕΕ, με έμφαση στον τομέα της γεωργίας: ασφάλεια τροφίμων, ομαλές εμπορικές συναλλαγές, ευρύτερη συνεργασία και αναπτυξιακή βοήθεια, στρατηγική εταιρική σχέση»

(Διερευνητική γνωμοδότηση).

Το ειδικευμένο τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 21 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειάς της, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 149 ψήφους υπέρ και 1 ψήφο κατά, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι στόχοι των χωρών εταίρων και η ετοιμότητά τους να αναλάβουν πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις είναι σημαντικές στις διαπραγματεύσεις συμφωνιών σύνδεσης και ελεύθερων συναλλαγών με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

1.2   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το βασικό ερώτημα συνίσταται σε ποιό βαθμό οι χώρες εταίροι έχουν τη δυνατότητα ή την πολιτική βούληση να προβούν στις οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται από τις συμφωνίες αυτές.

1.3   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι σημαντικό οι συμφωνίες σύνδεσης και ελεύθερων συναλλαγών να αποσκοπούν στη συμφιλίωση των συμφερόντων των χωρών εταίρων και της ΕΕ, έτσι ώστε η πρόοδος να ωφελήσει στο μέλλον όλα τα μέρη.

1.4   Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, στη διαπραγματευτική στρατηγική της ΕΕ πρέπει να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η θέση του γεωργικού τομέα και η σημασία της γεωργικής πολιτικής για τη συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων. Ο τομέας της γεωργίας και των τροφίμων πρέπει να διαδραματίσει σαφέστερο ρόλο στις συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων.

1.5   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι μέχρι σήμερα η θέση της γεωργίας και της γεωργικής πολιτικής στην πλατφόρμα για την οικονομική ολοκλήρωση και τη σύγκλιση με τις πολιτικές της ΕΕ κάθε άλλο παρά σημαντική είναι. Η γεωργία, η παραγωγή τροφίμων και η γεωργική πολιτική πρέπει να περιλαμβάνονται στα υπο συζήτηση θέματα.

1.6   Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η γεωργία αποτελεί ένα εξαιρετικά σημαντικό τομέα για την οικονομική, κοινωνική και περιφερειακή ανάπτυξη των χωρών εταίρων. Η επίτευξη των στόχων προϋποθέτει τη θετική ανάπτυξη της γεωργίας. Οι επενδύσεις στη γεωργία και η ανάπτυξη του τομέα αποτελούν επίσης βασικές προϋποθέσεις για τη μείωση της φτώχειας στις αγροτικές περιοχές.

1.7   Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντική την ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων στις χώρες εταίρους, καθώς και της ασφάλειας των τροφίμων και της ποιότητας των τροφίμων. Η τήρηση των κανονισμών και των προτύπων που ορίζει ο ΠΟΕ στη συμφωνία για την εφαρμογή μέτρων υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας (ΥΦΠ) έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στην εξασφάλιση της πρόσβασης στην αγορά των τροφίμων των χωρών εταίρων. Η διασφάλιση της ασφάλειας των τροφίμων στις αγορές της ΕΕ απαιτεί την τήρηση ποιοτικών κριτηρίων. Για να ξεπεραστούν αυτά τα προβλήματα, οι χώρες εταίροι χρειάζονται τεχνική και οικονομική υποστήριξη και συμβουλές.

1.8   Η δυσκολία των χωρών εταίρων όσον αφορά την τήρηση των κανονισμών και των προτύπων που ορίζει ο ΠΟΕ στην συμφωνία ΥΦΠ, έχει αναγνωριστεί ως βασικό εμπόδιο στο εμπόριο των γεωργικών προϊόντων. Ωστόσο, στις περιπτώσεις όπου οι χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης εφαρμόζουν ήδη χωριστά και αποτελεσματικά πρότυπα ΥΦΠ, η Επιτροπή πρέπει, όποτε και όπου είναι δυνατό, να επιδιώκει τη διαπραγμάτευση αμοιβαίας αναγνώρισης, ακόμα και αν αυτά τα πρότυπα δεν είναι απολύτως συμβατά. Επίσης, τόσο η ΕΕ όσο και οι συγκεκριμένες χώρες πρέπει να επαγρυπνούν προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι αφού τεθούν σε ισχύ οι σφαιρικές και ενδελεχείς συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών (DCFTAs), φορείς από τρίτες χώρες δεν θα μπορούν να καταφεύγουν σε άλλους τρόπους εισαγωγής εντός της ΕΕ παράνομων ή κατώτερης ποιότητας τροφίμων και άλλων προϊόντων που έχουν αναγνωριστεί ότι συνιστούν απειλή για την υγεία των ανθρώπων, των ζώων ή των φυτών. Η ΕΟΚΕ προτείνει το θέμα της ΥΦΠ να αποτελέσει νέο ειδικό σημείο στο πλαίσιο των εμβληματικών πρωτοβουλιών.

1.9   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η μετάβαση στην οικονομία της αγοράς απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας, τη θέσπιση κανονισμών και τη δημιουργία θεσμών καθώς και πλήρεις τεχνικές δυνατότητες για την προσαρμογή των μεθόδων και των πρακτικών της πρωτογενούς παραγωγής, της μεταποίησης και του εξωτερικού εμπορίου.

1.10   Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η συνεργασία πρέπει να ενισχυθεί ιδιαίτερα στους τομείς της κατάρτισης και της έρευνας, όπου κοινά ερευνητικά προγράμματα, επισκέψεις και σεμινάρια είναι καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη της αμοιβαίας κατανόησης και των λειτουργικών μοντέλων.

1.11   Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης ότι είναι προς το κοινό συμφέρον της ΕΕ και των χωρών εταίρων η πρόληψη των επιβλαβών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των λιπασμάτων και των φυτοφαρμάκων, τόσο στο έδαφος όσο και στο νερό. Επίσης, η διαχείριση του κύκλου των θρεπτικών ουσιών αποτελεί σημαντικό αναπτυξιακό στόχο.

1.12   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων σε θέματα ενέργειας είναι επίσης πολύ σημαντική για τη γεωργική ανάπτυξη.

1.13   Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων της εργασίας που εγκρίθηκε από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) αποτελεί βασικό στοιχείο του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι σημαντικό τα διεθνώς εγκεκριμένα πρότυπα εργασίας να είναι σεβαστά στις ζώνες ελεύθερων συναλλαγών που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων.

1.14   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να υπάρξει σημαντική πρόσθετη υποστήριξη στις οργανώσεις του κλάδου των τροφίμων των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Οι οργανώσεις πρέπει να είναι ευρέως συνδεδεμένες με το φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών. Τούτο σημαίνει επίσης ισχυρότερο ρόλο της ΕΟΚΕ και ισόρροπη συμμετοχή σε αυτό το σημαντικό έργο των οργανώσεων που εκπροσωπεί.

1.15   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ΕΕ και οι κυβερνήσεις των χωρών εταίρων πρέπει να στηρίξουν και να ενθαρρύνουν την ανάδειξη των ικανοτήτων των οργανώσεων και τη συμμετοχή τους στην εκπόνηση της στρατηγικής της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης και στην ανάπτυξη διαδικασιών που να επιτρέπουν σε μια ελεύθερη κοινωνία των πολιτών να συμβάλει σημαντικά στην ανάπτυξη της συνεργασίας στον τομέα της γεωργίας.

2.   Ιστορικό

2.1   Είναι προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης να υπάρχει σταθερότητα, καλύτερη διακυβέρνηση και οικονομική ανάπτυξη στα ανατολικά σύνορά της. Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας έχει συμβάλει στην ανάπτυξη στενότερων σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των γειτόνων της. Η πολιτική της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, η οποία εγκρίθηκε στην Πράγα το 2009, θα πρέπει να προχωρήσει περαιτέρω. Οι εταίροι (1) μας στην Ανατολική Ευρώπη και τον Νότιο Καύκασο επιδιώκουν να διευρύνουν τις σχέσεις τους με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΕ υποστηρίζει σθεναρά τις χώρες αυτές στις προσπάθειές τους να προσεγγίσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Προωθούνται ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις μέσω της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, η οποία αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας, διότι οι χώρες εταίροι επί του παρόντος παρουσιάζουν σημαντικές ελλείψεις σε επίπεδο πολιτικών στόχων και εφαρμογής της δημοκρατίας στην πράξη.

2.2   Σύμφωνα με τη δήλωση (2) του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η Ανατολική Εταιρική Σχέση ενισχύει σημαντικά την πολιτική της ΕΕ όσον αφορά τις γειτονικές χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, και επιδιώκει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για πολιτική σύνδεση και περαιτέρω οικονομική ολοκλήρωση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ανατολικών χωρών εταίρων.

2.3   Ο στόχος των διμερών διαπραγματεύσεων είναι η σύναψη συμφωνίας σύνδεσης με κάθε χώρα, βασικό στοιχείο της οποίας είναι η σφαιρική και ενδελεχής συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών (DCFTA (3)) (4).

2.4   Οι στόχοι των χωρών εταίρων και η πολιτική βούληση να συνάψουν συμφωνίες με την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν μεγάλη σημασία για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων. Το βασικό ερώτημα είναι σε ποιο βαθμό οι χώρες εταίροι έχουν τη δυνατότητα ή την πολιτική βούληση να αναλάβουν τις οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται από τις συμφωνίες αυτές.

2.5   Οι χώρες εταίροι έχουν δεσμευτεί στη δήλωση της Πράγας να προχωρήσουν σε πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Η δημοκρατία, η χρηστή διακυβέρνηση και η προώθηση του κράτους δικαίου, η εξάλειψη της διαφθοράς, καθώς και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η διασφάλιση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών είναι καθοριστικής σημασίας. Αφετηρία για τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις είναι η εφαρμογή των πρακτικών της οικονομίας της αγοράς και η εναρμόνιση των κανόνων και των κανονιστικών πράξεων με την νομοθεσία της ΕΕ (5).

2.6   Η πολυμερής πορεία της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης συμπληρώνει τις διμερείς σχέσεις με την καθιέρωση της συνεργασίας, του ανοιχτού διαλόγου και με την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και εμπειριών. Η συνεργασία έχει αναπτυχθεί με θεματικές πλατφόρμες και ορισμένες εμβληματικές πρωτοβουλίες (6), καθώς και μέσω του φόρουμ (7) της κοινωνίας των πολιτών. Η σύγκλιση του τομέα της γεωργίας και της γεωργικής πολιτικής εξετάζονται από την πλατφόρμα για την οικονομική ολοκλήρωση. Ο ρόλος της γεωργίας και της γεωργικής πολιτικής είναι ανύπαρκτος μέχρι τώρα. Πρέπει να περιληφθεί στα υπό συζήτηση θέματα.

2.7   Η γεωργία και η παραγωγή τροφίμων είναι κλάδοι ζωτικής σημασίας για όλες τις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Το ποσοστό τους στο ΑΕΠ είναι υψηλό και απασχολούν μεγάλο αριθμό ατόμων. Η έντονη ανάπτυξη της γεωργικής παραγωγής και της παραγωγής τροφίμων αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη του συνόλου της οικονομίας και παράλληλα για τη μείωση της φτώχειας.

2.8   Στην παρούσα γνωμοδότηση:

| α) | υπογραμμίζεται η ανάγκη να διευκρινιστεί η στρατηγική προσέγγιση της ΕΕ στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, συμπεριλαμβανομένου του τομέα της γεωργικής πολιτικής, |
| --- | --- |

α)

υπογραμμίζεται η ανάγκη να διευκρινιστεί η στρατηγική προσέγγιση της ΕΕ στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, συμπεριλαμβανομένου του τομέα της γεωργικής πολιτικής,

| β) | εξετάζονται σχέδια που εφαρμόζονται ή είναι σε εξέλιξη στον γεωργικό τομέα και τα οποία στηρίζουν τους στόχους της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, και |
| --- | --- |

β)

εξετάζονται σχέδια που εφαρμόζονται ή είναι σε εξέλιξη στον γεωργικό τομέα και τα οποία στηρίζουν τους στόχους της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, και

| γ) | εφιστάται η προσοχή στο γεγονός ότι τα γεωργικά ζητήματα συνδέονται με πολλούς τομείς της πολιτικής της ΕΕ και με τους στόχους τους στο πλαίσιο της πολιτικής εταιρικής σχέσης. |
| --- | --- |

γ)

εφιστάται η προσοχή στο γεγονός ότι τα γεωργικά ζητήματα συνδέονται με πολλούς τομείς της πολιτικής της ΕΕ και με τους στόχους τους στο πλαίσιο της πολιτικής εταιρικής σχέσης.

2.9   Η ΕΟΚΕ προτείνει στη διαπραγματευτική στρατηγική της ΕΕ να ληφθεί υπόψη η σημασία της γεωργικής πολιτικής και η συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων καθώς και η θέση του γεωργικού τομέα στην αναπτυξιακή πολιτική των χωρών εταίρων.

2.10   Οι χώρες εταίροι είναι σημαντικοί παραγωγοί σιτηρών, κτηνοτροφικών προϊόντων, λαχανικών και ριζών, καθώς και φρούτων και οινοποιήσιμων σταφυλιών. Η Ουκρανία είναι ένας από τους σημαντικότερους παραγωγούς σιτηρών σε όλο τον κόσμο. Το 2008, ήταν ο όγδοος μεγαλύτερος παραγωγός και ο έβδομος μεγαλύτερος εξαγωγέας. Ενώ η παραγωγικότητα βελτιώνεται, η ετήσια απόδοση των καλλιεργειών θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά. Δεδομένου ότι η ετήσια εσοδεία της Ουκρανίας κυμαίνεται μεταξύ 40 και 50 εκατ. τόνων, η ετήσια εσοδεία σιτηρών των άλλων πέντε χωρών εταίρων μαζί ανέρχεται συνολικά σε περίπου 15 εκατ. τόνους.

2.11   Η ΕΕ-27 είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ουκρανίας, της Αρμενίας, του Αζερμπαϊτζάν, της Γεωργίας και της Μολδαβίας (8) και ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Λευκορωσίας (9). Πάνω από το ήμισυ των εξαγωγών της Μολδαβίας και ελαφρώς λιγότερο από το 50 % των εξαγωγών της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν διοχετεύονται στις χώρες της ΕΕ. Επιπλέον, τα γεωργικά προϊόντα διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στο εμπόριο των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης με την ΕΕ.

3.   Στρατηγικοί παράγοντες της γεωργίας και της γεωργικής πολιτικής

3.1   Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η γεωργία αποτελεί έναν ιδιαίτερα σημαντικό τομέα για την οικονομική, κοινωνική και περιφερειακή ανάπτυξη των χωρών εταίρων. Επίσης, η βελτίωση της ασφάλειας των τροφίμων αποτελεί μείζονα κοινωνικό στόχο των χωρών αυτών. Είναι αισθητή η ανάγκη για τεχνολογίες και εμπειρογνωμοσύνη όσον αφορά την παραγωγή, τη μεταποίηση και την εμπορία. Ένας άλλος στόχος των χωρών εταίρων είναι επίσης η ανάπτυξη της ποιότητας και της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων.

3.1.1   Ένας άλλος στρατηγικός παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η πολιτική αγροτικής ανάπτυξης, δεύτερος πυλώνας της ΚΓΠ, η οποία καθιστά δυνατή τη χρήση κονδυλίων της ΕΕ για τη βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης των αγροτικών περιοχών και των πληθυσμών τους. Δεν πρόκειται μόνο για τη διατήρηση της γεωργικής παραγωγής σύμφωνα με τις απαιτήσεις που έχει θέσει η ΕΕ, αλλά και για τη διασφάλιση των θέσεων εργασίας και της κατοικησιμότητας στις αγροτικές περιοχές, σύμφωνα με τον πολιτισμό τους, και για τη λήψη περιβαλλοντικών μέτρων προκειμένου να διασφαλιστεί η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη.

3.2   Με μια αγορά 500 εκατομμυρίων καταναλωτών, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η μεγαλύτερη ζώνη εμπορίου στον κόσμο από πλευράς αγοραστικής δύναμης. Η εγγύτητα των αγορών παρέχει στις χώρες εταίρους και στην ΕΕ τη δυνατότητα να αυξήσουν τις εμπορικές συναλλαγές και, επομένως, τις προϋποθέσεις για την οικονομική ανάπτυξη.

3.3   Ο στόχος της γεωργικής και της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ είναι να διασφαλίσει τη σταθερότητα των αγορών τροφίμων σε μεταβαλλόμενες συνθήκες. Η πολιτική που ασκείται θα πρέπει να εξασφαλίζει υψηλής ποιότητας προϊόντα σε δίκαιες τιμές για τους ευρωπαίους καταναλωτές. Είναι σημαντικό η πολιτική να συμβάλει στη σταθερότητα των αγορών, οι οποίες ανταποκρίνονται στις ανάγκες των καταναλωτών και παράλληλα εξασφαλίζουν δίκαιο εισόδημα για τους αγρότες.

3.4   Η διατήρηση της ασφάλειας των τροφίμων αποτελεί έναν από τους κεντρικούς στόχους των τομέων της γεωργίας και των τροφίμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόληψη ζωικών και φυτικών ασθενειών και ο αυστηρός έλεγχος των καταλοίπων που είναι επιβλαβή για την υγεία συμβάλλουν ώστε τα τρόφιμα να είναι ασφαλή για τους καταναλωτές. Αυτά τα μέτρα ελέγχου των συνόρων αφορούν τα τρόφιμα που εισάγονται στην ΕΕ και από τις χώρες εταίρους.

3.5   Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι συμφωνίες σύνδεσης και ελεύθερων συναλλαγών πρέπει να αποσκοπούν στη συμφιλίωση των συμφερόντων των χωρών εταίρων και της ΕΕ, έτσι ώστε η πρόοδος να ωφελήσει στο μέλλον όλα τα μέρη.

4.   Έναρξη των διαπραγματεύσεων για τις ελεύθερες συναλλαγές και βασικά ερωτήματα

4.1   Οι διαπραγματεύσεις για τη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων σχετικών με το εμπόριο: τιμολόγια, υπηρεσίες, τελωνειακές διατυπώσεις, κανονισμούς και πρότυπα της συμφωνίας για την υγειονομική και φυτοϋγειονομική προστασία (ΥΦΠ), δημόσιες συμβάσεις, γεωγραφικές ενδείξεις, εμπορικές κανονιστικές διατάξεις και τεχνικά ζητήματα προστασίας των συνόρων (10).

4.2   Οι διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία για τη σφαιρική και σε βάθος συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών (DCFTA) έχουν αρχίσει εντατικά εδώ και δύο χρόνια. Οι διαπραγματεύσεις άρχισαν, αφού η Ουκρανία έγινε επίσημο μέλος του ΠΟΕ το 2008 (11). Δεν έχει ακόμη επιτευχθεί πρόοδος στις διαπραγματεύσεις, οι οποίες θα μπορούσαν όμως να ευοδωθούν εντός του 2011.

4.3   Η έναρξη διαπραγματεύσεων του είδους αυτού για μια ζώνη ελευθέρων συναλλαγών απαιτεί την ένταξη στον ΠΟΕ. Καταβάλλονται προσπάθειες για την έναρξη διαπραγματεύσεων με τη Μολδαβία, την Αρμενία και τη Γεωργία το συντομότερο δυνατό. Η Μολδαβία είναι πρόθυμη να ξεκινήσει τις διαπραγματεύσεις το συντομότερο.

4.4   Το Αζερμπαϊτζάν δεν είναι ακόμη μέλος του ΠΟΕ, ως εκ τούτου δεν μπορεί να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για τις ελεύθερες συναλλαγές. Επίσης, στη Λευκορωσία δεν υπάρχουν οι πολιτικές συνθήκες για την έναρξη παρόμοιων διαπραγματεύσεων.

4.5   Η τήρηση των κανονισμών και των προτύπων που ορίζει ο ΠΟΕ στη συμφωνία για την εφαρμογή μέτρων υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας (ΥΦΠ) έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στην εξασφάλιση της πρόσβασης στην αγορά των γεωργικών προϊόντων και των ειδών διατροφής. Τα μέτρα υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας ΥΦΠ καθώς και άλλα κοινοτικά περιβαλλοντικά πρότυπα και πρότυπα υγείας απαιτούν από την Ουκρανία και τις άλλες χώρες εταίρους να αναλάβουν σημαντικές αναπτυξιακές δράσεις. Για τον λόγο αυτό, οι χώρες εταίροι χρειάζονται τεχνική και οικονομική υποστήριξη και συμβουλές.

5.   Η ανάπτυξη του γεωργικού τομέα στις χώρες εταίρους

5.1   Το πρόγραμμα για την Ανατολική Εταιρική Σχέση, το οποίο συμφωνήθηκε στην Πράγα στις 7 Μαΐου 2009, θέτει σε νέο και υψηλότερο επίπεδο την οικονομική συνεργασία της ΕΕ με τις έξι χώρες εταίρους. Η ΕΕ έχει διαθέσει 600 εκατομμύρια ευρώ για τη συνεργασία κατά την περίοδο 2010-2013. Η χρηματοδότηση διοχετεύεται μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης (ΕΝΡΙ) (12).

5.2   Για την περίοδο 2007-2011, υπάρχουν 10-12 ειδικά σχέδια για την ανάπτυξη της γεωργίας και της ασφάλειας των τροφίμων (13). Πολλά σχέδια είναι μικρής εμβέλειας. Το σχέδιο για την αναβάθμιση της παραγωγής οίνου της Μολδαβίας είναι το μεγαλύτερο. Χρηματοδοτούνται από κοινού με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Το σχέδιο ξεκίνησε το 2010.

5.3   Περίπου τα μισά από τα σχέδια αποσκοπούν στη βελτίωση της ασφάλειας των τροφίμων στις χώρες εταίρους με την ανάπτυξη της τεχνογνωσίας, ιδιαίτερα όσον αφορά τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα. Άλλα σχέδια στρέφονται προς την ανάπτυξη της διαχείρισης και τον σχεδιασμό της γεωργίας. Το 2009, στη Γεωργία διατέθηκαν σχεδόν 2 εκατομμύρια ευρώ για τη βελτίωση της σίτισης παιδιών που κινδυνεύουν.

5.4   Κατά τις διαπραγματεύσεις σύνδεσης με την Ουκρανία τα δύο μέρη τόνισαν, μεταξύ άλλων, τη σημασία της προώθησης της ανταγωνιστικότητας της γεωργικής παραγωγής και τον στόχο να ληφθούν υπόψη τα ποιοτικά στοιχεία των τροφίμων (14). Σε πρακτικό επίπεδο, η στήριξη της ΕΕ στον τομέα αυτό θα πρέπει να προσανατολίζεται προς την ανάπτυξη θεσμών, την παροχή συμβουλών και την εκπαίδευση.

5.5   Έχει διαπιστωθεί στην πράξη ότι στις χώρες εταίρους είναι μακρά η διαδικασία μετάβασης από την οικονομία κεντρικού σχεδιασμού στην οικονομία της αγοράς. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την προώθηση αυτής της διαδικασίας και να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή. Εκτός από την αλλαγή νοοτροπίας, η μετάβαση απαιτεί ανάπτυξη της νομοθεσίας και τη δημιουργία θεσμών καθώς και τεχνικές δυνατότητες για την προσαρμογή των μεθόδων και των πρακτικών της πρωτογενούς παραγωγής, της μεταποίησης και του εξωτερικού εμπορίου. Η συνεργασία στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης και τα προγράμματα της ΕΕ θα πρέπει να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για τη διαφοροποίηση της συνεργασίας στον γεωργικό τομέα και τη βελτίωση των συνθηκών του εμπορίου.

5.6   Συγκεκριμένα θέματα έχουν χαρακτηριστεί ως αναπτυξιακοί στόχοι από την ΕΕ και τις χώρες εταίρους, τα οποία έχουν αποδειχθεί ζωτικής σημασίας κατά τις διμερείς διαπραγματεύσεις. Τα θέματα και οι υποθέσεις που συνδέονται με τους τομείς αυτούς αποκαλούνται εμβληματικές πρωτοβουλίες. Δεδομένου ότι η τήρηση των υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών προτύπων που ορίζονται από τον ΠΟΕ στη συμφωνία για την εφαρμογή των μέτρων υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας (ΥΦΠ) έχει αναγνωριστεί ως εμπόδιο στο εμπόριο των τροφίμων, το θέμα αυτό πρέπει να συμπεριληφθεί στο πλαίσιο των εμβληματικών πρωτοβουλιών.

6.   Συνεκτίμηση του περιβαλλοντικού παράγοντα και του κοινωνικού αντικτύπου

6.1   Η γεωργική παραγωγή και η βιομηχανία τροφίμων έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο τοπικό περιβάλλον. Η επιλογή των μεθόδων καλλιέργειας επηρεάζει την ποιότητα του εδάφους και των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, ειδικότερα. Είναι προς το κοινό συμφέρον των χωρών εταίρων και της ΕΕ η πρόληψη των επιβλαβών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των λιπασμάτων και των φυτοφαρμάκων, τόσο στο έδαφος, όσο και στο νερό. Η διασφάλιση του κύκλου θρεπτικών ουσιών αποτελεί σημαντικό στόχο της ανάπτυξης.

6.2   Το τι συμβαίνει στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και στη διαχείριση της ενέργειας σε κάθε χώρα αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την ανάπτυξη και την επιτυχία της γεωργικής παραγωγής. Οι αποδόσεις εξαρτώνται από τη διαθεσιμότητα και τις τιμές των εισροών που απαιτούν ενέργεια, όπως τα λιπάσματα. Ταυτόχρονα, η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έχει αντίκτυπο στις τιμές των τροφίμων, εφόσον τμήμα της βιοενέργειας μπορεί να παραχθεί σε αγροτικές περιοχές. Η διμερής συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων σε θέματα ενέργειας είναι πολύ σημαντική και από πλευράς γεωργικής ανάπτυξης.

6.3   Στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών εταίρων, θα πρέπει να εξεταστεί ο ρόλος του γεωργικού τομέα στην ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών στις χώρες εταίρους. Χωρίς ευνοϊκή περιφερειακή ανάπτυξη, θα αυξηθούν περισσότερο οι διαφορές στο επίπεδο της φτώχειας μεταξύ των διαφόρων περιοχών.

6.4   Ένα βασικό στοιχείο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι ο σεβασμός των θεμελιωδών εργασιακών δικαιωμάτων που εγκρίθηκε από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ). Είναι σημαντικό να τηρούνται οι εγκεκριμένοι κανόνες εργασίας στη ζώνη ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ με τις χώρες εταίρους.

7.   Ανάπτυξη της διοικητικής και άλλων μορφών συνεργασίας

7.1   Για την εφαρμογή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, των συμφωνιών σύνδεσης, της σφαιρικής και σε βάθος συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών και άλλων μορφών συνεργασίας απαιτείται σημαντική αλληλεπίδραση και η συνεργασία μεταξύ των πολιτικών φορέων λήψης αποφάσεων, των αρχών και των εμπειρογνωμόνων καθώς και των διεθνών οργανισμών, όπως επίσης των κοινωνικών και οικονομικών οργανώσεων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την υλοποίηση του προγράμματος της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης.

7.2   Η αλληλεπίδραση μεταξύ των πολιτών της ΕΕ και των πολιτών των χωρών εταίρων, ιδίως των νέων, πρέπει να αναγνωριστεί ως μέσο προώθησης της αλλαγής. Η ΕΕ έχει αναγνωρίσει την αξία της πολιτιστικής συνεργασίας και του διαπολιτισμικού διαλόγου ως αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής εξωτερικών σχέσεων (15).

7.3   Η συνεργασία μπορεί να αναπτυχθεί ιδιαίτερα στον τομέα της κατάρτισης και της έρευνας, όπου κοινά ερευνητικά προγράμματα, επισκέψεις και σεμινάρια είναι καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη της αμοιβαίας κατανόησης και των λειτουργικών μοντέλων.

8.   Πρέπει να ενισχυθεί ο ρόλος και η θέση των οργανώσεων

8.1   Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων. Η ΕΟΚΕ προτείνει να υποστηριχθεί η περαιτέρω ανάπτυξη των δραστηριοτήτων των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών καθώς και η ενίσχυση του Φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών για την Ανατολική Εταιρική Σχέση.

8.2   Δεν έχει εδραιωθεί ο ρόλος και η θέση της κοινωνίας των πολιτών στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Για την ανάπτυξη της δημοκρατίας, είναι σημαντικό να ενισχυθεί ο ρόλος των ελεύθερων οργανώσεων. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη καταρτίσει γνωμοδοτήσεις σχετικά με την ενίσχυση και τη στήριξη του ρόλου των οργανώσεων και της κοινωνίας των πολιτών στις εν λόγω χώρες. Η ΕΟΚΕ εκπόνησε σχετική γνωμοδότηση (16), κατά την τσεχική προεδρία, την άνοιξη του 2009.

8.3   Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών ήταν πολύ περιορισμένη και ανοργάνωτη. Ένα βασικό στοιχείο της πολιτικής της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης θα πρέπει να είναι η καθοδήγηση και η υποστήριξη ευρέος φάσματος οργανώσεων προκειμένου να είναι σε θέση να προσφέρουν σημαντική προστιθέμενη αξία για τη βελτίωση και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των χωρών εταίρων.

8.4   Η θέση και η δυναμικότητα των οργανώσεων στον τομέα της γεωργίας είναι επίσης σχετικά αδύναμες. Για την ανάπτυξη του κλάδου και την ενίσχυση της συνεργασίας της ΕΕ, οι οργανώσεις του γεωργικού τομέα πρέπει να αναπτυχθούν χάρη στη βελτίωση της κατάρτισης και στην προώθηση των δεξιοτήτων, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε σχέση με τη διατήρηση των σχέσεων με την ΕΕ και την εφαρμογή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης.

8.5   Για την προώθηση του προγράμματος της ανατολικής εταιρικής σχέσης, απαιτείται ευρύτερη από σήμερα συμμετοχή των οργανώσεων της γεωργίας και των τροφίμων στα διάφορα στάδια της διαδικασίας. Η πολυπλοκότητα της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις τόσο για τους εργαζόμενους, τη βιομηχανία, την έρευνα, την καθοδήγηση και τη διαχείριση όσο και για τους παραγωγούς. Η υποστήριξη των δράσεων όλων των μερών και η ενίσχυση των ικανοτήτων των οργανώσεων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις ούτως ώστε η συνεργασία στον γεωργικό τομέα μεταξύ των χωρών εταίρων και της ΕΕ να μποροεί να παράξει βιώσιμα αποτελέσματα προς όφελος και των δύο πλευρών. Είναι ζωτικής σημασίας να ενισχυθούν οι κοινές δράσεις της ΕΟΚΕ τόσο με ευρωπαϊκές όσο και με εθνικές οργανώσεις.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Οι ανατολικές χώρες εταίροι είναι οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και του Νότιου Καυκάσου, που καλύπτονται από την Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας: Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Γεωργία, Μολδαβία, Ουκρανία και Λευκορωσία. COM(2008) 823 τελικό, ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο: Ανατολική Εταιρική Σχέση

1

(2)  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Δήλωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την Ανατολική Εταιρική Σχέση, Βρυξέλλες 20. Μαρτίου 2009, 7880/09, CONCL 1.

2

(3)  DCFTA = Deep and Comprehensive Free Trade Area

3

(4)  Alexander Duleba & Vladimir Bilčik: Toward a Strategic Regional Framework for the EU Eastern Policy, Searching for Synergies between the Eastern Partnership and the Partnership for Modernization with Russia (Προς ένα Στρατηγικό Περιφερειακό Πλαίσιο της πολιτικής προς ανατολάς της ΕΕ, αναζήτηση συνεργειών μεταξύ της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης και της Σύμπραξης για τον Εκσυγχρονισμό της Ρωσίας), Bratislava 2010.

4

(5)  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Συμπεράσματα της Προεδρίας, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών, 19 και 20 Μαρτίου 2009, 7880/09, CONCL 1

5

(6)  Εφαρμογή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης: Έκθεση για τη συνεδρίαση των υπουργών εξωτερικών, 13 Δεκεμβρίου 2010. Οι εμβληματικές πρωτοβουλίες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης είναι οι εξής (http://www.eeas.europa.eu/search/index_en.htm):

6

| α) | Πρόγραμμα ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων |
| --- | --- |

α)

Πρόγραμμα ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων

| β) | Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) |
| --- | --- |

β)

Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)

| γ) | Περιφερειακές αγορές ενέργειας και ενεργειακή απόδοση |
| --- | --- |

γ)

Περιφερειακές αγορές ενέργειας και ενεργειακή απόδοση

| δ) | Πρόληψη και αντιμετώπιση των φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών |
| --- | --- |

δ)

Πρόληψη και αντιμετώπιση των φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών

| ε) | Προώθηση της χρηστής διαχείρισης του περιβάλλοντος |
| --- | --- |

ε)

Προώθηση της χρηστής διαχείρισης του περιβάλλοντος

| στ) | Διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού, ο νότιος διάδρομος. |
| --- | --- |

στ)

Διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού, ο νότιος διάδρομος.

(7)  Εφαρμογή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης: Έκθεση για τη συνεδρίαση των υπουργών εξωτερικών, 13 Δεκεμβρίου 2010.

7

(8)  ΕΕ: ΓΔ TRADE: Στατιστικές.

8

(9)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Εμπόριο, διμερείς σχέσεις, χώρες: Λευκορωσία.

9

(10)  Βλέπε υποσημείωση 6.

10

(11)  4η κοινή έκθεση προόδου: Διαπραγματεύσεις για την συμφωνία σύνδεσης ΕΕ-Ουκρανίας, Κίεβο 4-8 Οκτωβρίου 2010.

11

(12)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Εξωτερικές Σχέσεις, Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας: εγχειρίδιο για τη χρηματοδότηση του πλαισίου της ανατολικής εταιρικής σχέσης, 24 Σεπτεμβρίου 2010.

12

(13)  EAP Community, www.easternpartnership.org

13

(14)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή – ΓΔ Εξωτερικές Σχέσεις: κατάλογος τομέων προτεραιότητας για το πρόγραμμα σύνδεσης ΕΕ-Ουκρανίας το 2010.

14

(15)  Βλέπε υποσημείωση 2

15

(16)  ΕΕ C 277, 17.11.2009, σ. 30-36, «Η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην Ανατολική Εταιρική Σχέση».

16

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/24 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/24

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Χρηματοοικονομική εκπαίδευση και υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 318/04

Εισηγητής: ο κ. Carlos TRIAS PINTO

Στις 20 Ιανουαρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Χρηματοοικονομική εκπαίδευση και υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 24 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 142 ψήφους υπέρ, 6 ψήφους κατά και 4 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η αυξανόμενη πολυπλοκότητα και αδιαφάνεια του χρηματοοικονομικού συστήματος δυσχεραίνει τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερο την ορθή κατανόηση των χρηματοοικονομικών προϊόντων.

1.1.1   Ενώπιον της κατάστασης αυτής, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις διάφορες πρωτοβουλίες που ανέλαβαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο ΟΟΣΑ για την αντιμετώπιση των αδυναμιών του χρηματοοικονομικού συστήματος και καλεί, επομένως, τον χρηματοοικονομικό κλάδο να εφαρμόσει ορθά τους νέους κανόνες και να κάνει χρήση της αυτορρύθμισης, ώστε να παρέχει κατάλληλη και ειλικρινή ενημέρωση, διορθώνοντας παλαιότερες συμπεριφορές ορισμένων οργανισμών και διευκολύνοντας την πρόσβαση σε διαφανή χρηματοοικονομικά προϊόντα, τα οποία θα επιτρέπουν στους καταναλωτές να γνωρίζουν τι υπογράφουν πραγματικά, καθώς και να συγκρίνουν τις διάφορες προσφορές της αγοράς.

1.2   Η απαραίτητη αυτή βελτίωση της ρύθμισης, της εποπτείας και της διαφάνειας του χρηματοοικονομικού συστήματος για την αύξηση της προστασίας του καταναλωτή και του επενδυτή σε χρηματοοικονομικά προϊόντα δεν απαλλάσσει τον πολίτη από το καθήκον της διά βίου ανάπτυξης των χρηματοοικονομικών του ικανοτήτων, με σκοπό την υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων μέσω της λήψης ενημερωμένων και καλά τεκμηριωμένων αποφάσεων. Πρόκειται, σε τελική ανάλυση, για τη χάραξη ενός «ενάρετου» τριγώνου μεταξύ χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, ρύθμισης των αγορών και προστασίας των καταναλωτών.

1.3   Η χρηματοοικονομική εκπαίδευση πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως μια ολοκληρωμένη πολιτική, βασισμένη στη συνεργασία όλων των σχετικών παραγόντων: των δημόσιων διοικήσεων, του χρηματοοικονομικού κλάδου, των επιχειρήσεων, των συνδικαλιστικών ενώσεων, των οργανώσεων των καταναλωτών, του εκπαιδευτικού συστήματος και, γενικά, του συνόλου των πολιτών ως καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση θα πρέπει, εντούτοις, να παρέχονται από οργανισμούς απαλλαγμένους από κάθε σύγκρουση συμφερόντων.

1.4   Στο πλαίσιο ενός εκπαιδευτικού συστήματος που θα παρέχει στον Ευρωπαίο πολίτη τα ερεθίσματα να καλλιεργήσει το κριτικό του πνεύμα, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση πρέπει να είναι παρούσα σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής των ανθρώπων. Η ΕΟΚΕ ζητεί την ένταξη της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης ως υποχρεωτικού μαθήματος στα προγράμματα σπουδών του εκπαιδευτικού συστήματος και τη συνέχισή της στα προγράμματα ανάπτυξης των ικανοτήτων και επαγγελματικού αναπροσανατολισμού των εργαζομένων. Στους στόχους του εν λόγω μαθήματος πρέπει να περιλαμβάνεται η προώθηση της υπεύθυνης χρηματοοικονομικής διαχείρισης (αποταμίευση, χρήση πιστωτικών καρτών, δανεισμός κλπ.), που θα αναδεικνύει την αξία των κοινωνικά υπεύθυνων χρηματοοικονομικών προϊόντων. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τα μέτρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών και των βασικών τους προϊόντων με σκοπό τη μεγαλύτερη διαφάνεια, τη βελτίωση της ποιότητας της ενημέρωσης και την αναβάθμιση των εποπτικών μηχανισμών.

1.5   Μια χρηματοοικονομική εκπαίδευση προσιτή σε όλους ωφελεί το σύνολο της κοινωνίας. Τα προγράμματα απόκτησης χρηματοοικονομικών δεξιοτήτων πρέπει να δίνουν έμφαση κατά προτεραιότητα στα τμήματα εκείνα του πληθυσμού που διατρέχουν κίνδυνο οικονομικού αποκλεισμού, ο δε χρηματοοικονομικός κλάδος είναι υποχρεωμένος να συμμετάσχει ενεργά στη διπλή δράση «μικροπιστώσεις και εκπαίδευση», καθώς και στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε βασικές χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.

1.6   Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον περιορισμένο αντίκτυπο των υφιστάμενων προγραμμάτων χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και, επομένως, τονίζει ότι η αξιολόγηση της καταλληλότητας των διάφορων εκπαιδευτικών προγραμμάτων και της αποτελεσματικότητας των χρησιμοποιούμενων διαύλων πρόσβασης, με τη συνδρομή των ενδιαφερομένων για τον σκοπό αυτόν, είναι εξίσου σημαντική με τον προσδιορισμό των εκπαιδευτικών αναγκών των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων και τον σχεδιασμό ειδικών προτάσεων.

1.7   Εν κατακλείδι, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση αποτελεί καθοριστική πτυχή για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης στο χρηματοοικονομικό σύστημα και την υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων. Για τον σκοπό αυτόν, στο μέλλον, οι πλέον συναφείς φορείς –δημόσιοι και ιδιωτικοί– και οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους, προκειμένου η χρηματοοικονομική εκπαίδευση να αποκτήσει τις στρατηγικές και τους πόρους που χρειάζεται και να ξεπεραστούν η έλλειψη συντονισμού και η ανεπάρκεια των συνεργειών μεταξύ των πολυάριθμων υφιστάμενων πρωτοβουλιών (σε διεθνές, σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο στα κράτη μέλη).

1.8   Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση των περιορισμένων αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε εκπαιδευτικά ζητήματα, ωστόσο επισημαίνει πως η χρηματοοικονομική εκπαίδευση είναι ευρύτερη από την εκπαίδευση καθεαυτή, καθώς αφορά επίσης τη χειραφέτηση των ατόμων, σχετίζεται με τον κοινωνικό αποκλεισμό και καλλιεργεί την υπεύθυνη κατανάλωση.

1.9   Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι ανάγκες των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων πρέπει να περιλαμβάνονται ως θέμα προτεραιότητας στις διεθνείς συνόδους υψηλού επιπέδου, και ειδικότερα στη σύνοδο κορυφής της ομάδας G-20. Προς τούτο, ζητά τη σύσταση ομάδας εμπειρογνωμόνων σε ζητήματα χρηματοοικονομικής προστασίας του καταναλωτή.

2.   Η χρηματοοικονομική παιδεία και ο ρόλος των καταναλωτών

2.1   Η νοοτροπία της χρηματοοικονομικής απορρύθμισης και αυτορρύθμισης, η χρηματοοικονομική δημιουργικότητα, η εξειδίκευση των νέων μέσων και η αδιαφάνεια του συστήματος δεν αποτελούν μόνο καθοριστικά αίτια της σοβαρής κρίσης που βιώνουμε σήμερα, αλλά, επιπλέον, δυσχεραίνουν την κατανόηση από τον πολίτη των βασικών στοιχείων της λειτουργίας μιας εκ φύσεως πολύπλοκης και παγκοσμιοποιημένης αγοράς, η οποία κατακλύζεται από μεγάλη ποικιλία χρηματοοικονομικών προϊόντων.

2.2   Στη λεγόμενη «κοινωνία της γνώσης», η οποία πρέπει να βασίζεται σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα ικανό να προάγει το κριτικό πνεύμα των πολιτών, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση αποτελεί στρατηγικό μέσο, το οποίο πρέπει να συνοδεύει τη νέα ρύθμιση του χρηματοοικονομικού συστήματος. Η διαμόρφωση ενός πιο εύρωστου, ασφαλούς και διαφανούς χρηματοοικονομικού συστήματος δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη συνδρομή υπεύθυνων καταναλωτών, αποφασισμένων να αναπτύξουν τις χρηματοοικονομικές τους ικανότητες.

2.3   Πράγματι, η «υπεύθυνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων», η οποία συνιστά να γίνεται διάκριση μεταξύ της επιθυμίας και της ανάγκης, αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη απήχηση. Έτσι, ολοένα και περισσότεροι ασπάζονται την «υπεύθυνη αποταμίευση», η οποία επενδύει –με μακροπρόθεσμο ορίζοντα– σε κοινωνικά υπεύθυνα προϊόντα (1), δηλαδή, προϊόντα που πιστοποιούν μια καλύτερη συμπεριφορά όσον αφορά την περιβαλλοντική και κοινωνική διάσταση και τη διάσταση της εταιρικής διακυβέρνησης (κριτήρια ΠΚΔ).

2.4   Στόχος δεν πρέπει να είναι μόνον η μετάδοση γνώσεων και ικανοτήτων (χρηματοοικονομική εκπαίδευση), αλλά και η επίτευξη ενημερωμένης κρίσης (βασικές χρηματοοικονομικές γνώσεις) με σκοπό τη λήψη, σε πραγματικές συνθήκες, ορθών αποφάσεων στη διαχείριση των προσωπικών οικονομικών (ανάπτυξη χρηματοοικονομικών ικανοτήτων).

2.5   Σε τελική ανάλυση, σημαντικό μέρος των αποφάσεων που λαμβάνει ένα άτομο στη ζωή του συνδέεται με μια οικονομική συμπεριφορά η οποία επηρεάζει άμεσα τον προσωπικό και τον οικογενειακό περίγυρό του, από την αναζήτηση χρηματοδότησης για τις σπουδές του έως τον προγραμματισμό για τη συνταξιοδότησή του (2).

2.6   Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη το πλαίσιο της διεθνούς οικονομικής κρίσης, το αυξανόμενο ενδιαφέρον των πολιτών για τη βιωσιμότητα, και τη συμπεριφορά του επιχειρηματικού ιστού όσον αφορά την περιβαλλοντική και κοινωνική διάσταση και τη διάσταση της εταιρικής διακυβέρνησης (κριτήρια ΠΚΔ), φαίνεται σημαντικό να παρασχεθούν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το πώς μπορούν να περιληφθούν τα εν λόγω κριτήρια στις οικονομικές αποφάσεις των μικρών καταναλωτών.

2.7   Επομένως, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η διάδοση της διά βίου χρηματοοικονομικής παιδείας σε όλα τα τμήματα του πληθυσμού με επαρκή ένταση έχει καθοριστική σημασία για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης σε ένα άρτια ρυθμισμένο χρηματοοικονομικό σύστημα και για την διασφάλιση της ανάπτυξης και της σταθερότητάς του, ευνοώντας την έξυπνη κατανάλωση χρηματοοικονομικών προϊόντων, στη βάση ενημερωμένων και καλά τεκμηριωμένων αποφάσεων. Πράγματι, το ζήτημα αυτό αρχίζει πλέον να γίνεται κοινός στόχος των κυβερνήσεων, των ρυθμιστικών αρχών και των εποπτικών αρχών.

2.8   Οι χρηματοοικονομικοί φορείς καλούνται να διαδραματίσουν και αυτοί σημαντικό ρόλο. Προς τούτο, η κοινωνία πρέπει να υπολογίζει στη δέσμευση ενός χρηματοοικονομικού κλάδου ο οποίος εγγυάται την εντιμότητα και τη διαφάνεια κατά την παροχή των υπηρεσιών του στον πελάτη και τάσσεται ξεκάθαρα στην υπηρεσία των συμφερόντων των ανθρώπων.

3.   Δράσεις στον τομέα της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης

3.1   Ως χρηματοοικονομική εκπαίδευση νοείται η διαδικασία εκείνη μέσω της οποίας οι καταναλωτές αποκτούν καλύτερη κατανόηση των χρηματοοικονομικών προϊόντων και καλύτερη γνώση των χρηματοοικονομικών κινδύνων και των ευκαιριών της αγοράς, λαμβάνοντας τις οικονομικές τους αποφάσεις βάσει κατάλληλης ενημέρωσης. Μια χρηματοοικονομική εκπαίδευση προσιτή σε όλους ωφελεί το σύνολο της κοινωνίας, μειώνοντας τους κινδύνους οικονομικού αποκλεισμού και ενθαρρύνοντας τους καταναλωτές να προγραμματίζουν και να αποταμιεύουν, συμβάλλοντας επίσης με τον τρόπο αυτόν στην αποφυγή της υπερχρέωσης.

3.2   Για την προώθηση της χρηματοοικονομικής παιδείας στους καταναλωτές αναλήφθηκαν διάφορες πρωτοβουλίες από τους εποπτικούς οργανισμούς, τους χρηματοοικονομικούς φορείς και άλλους παράγοντες της κοινωνίας των πολιτών, με την ονομασία «προγράμματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης».

3.3   Η πρόκληση αυτή δεν είναι νέα· την έχουν εξετάσει στο παρελθόν ο ΟΟΣΑ (3), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (4) και το Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Θεμάτων (ECOFIN) (5).

3.4   Υπό την έννοια αυτή, οι σημαντικότερες θεσμικές εκδηλώσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπήρξαν η έναρξη λειτουργίας μιας ευρείας ενότητας σχετικά με τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση στο πλαίσιο του σχεδίου εκπαίδευσης για την κατανάλωση με τίτλο Development of On Line Consumer Education Tools for Adults (Ανάπτυξη επιγραμμικών εργαλείων εκπαίδευσης των καταναλωτών για ενηλίκους, DOLCETA
  ), και η σύσταση από την Επιτροπή τον Οκτώβριο του 2008 της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση (Expert Group on Financial Education, EGFE), η οποία συνεδριάζει περιοδικά έκτοτε με σκοπό την ανάλυση των διάφορων στρατηγικών ανάπτυξης των προγραμμάτων χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για τη διευκόλυνση της καλύτερης υλοποίησής τους.

3.5   Στους παράγοντες που επιβάλλουν τη βελτίωση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης συγκαταλέγονται η πολυπλοκότητα των νέων χρηματοοικονομικών μέσων, οι δημογραφικές αλλαγές (6) και το νέο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο (7).

3.6   Σε αυτούς προστίθεται το γεγονός ότι, γενικά, ο πληθυσμός δεν διαθέτει επαρκή χρηματοοικονομική παιδεία. Προαπαιτούμενο για την επιδίωξη του στόχου αυτού είναι να αποκτήσουν οι πολίτες επίγνωση της αναγκαιότητας βελτίωσης της χρηματοοικονομικής τους εκπαίδευσης. Υπό την έννοια αυτή, η ΕΟΚΕ ζητεί την εντατικοποίηση των εθνικών εκστρατειών για τη διάδοση χρηματοοικονομικών πληροφοριών.

3.7   Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η πρόκληση συνίσταται στην παροχή σε όλους τους πολίτες (παιδιά, νέους, ηλικιωμένους, άτομα με αναπηρίες ή άλλες ομάδες) πραγματικής πρόσβασης στα προγράμματα ανάπτυξης χρηματοοικονομικών ικανοτήτων με θέματα που ανταποκρίνονται σε κάθε επίπεδο, λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους και τα ενδιαφέροντα κάθε ομάδας. Το ουσιαστικό εκπαιδευτικό περιεχόμενο (ο οικονομικός προγραμματισμός, η αποταμίευση, ο δανεισμός, οι ασφάλειες και οι συντάξεις κλπ.) και η ειδική μέθοδος εφαρμογής πρέπει να συνοδεύονται από αποτελεσματικούς διαύλους πρόσβασης στα αντίστοιχα τμήματα του πληθυσμού: σχολεία, κέντρα εργασίας, οργανώσεις καταναλωτών, δικτυακοί τόποι, ειδικές εκδόσεις, μέσα επικοινωνίας κλπ.

3.8   Μολονότι τα παιδιά και οι νέοι είναι το κοινό στο οποίο πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στα προγράμματα, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα σπουδών λιγοστών μόνο χωρών (8). Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, όσο δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, δεν θα επιτυγχάνονται οι επιθυμητοί στόχοι όσον αφορά την ανάπτυξη χρηματοοικονομικών ικανοτήτων.

3.9   Έτσι, η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και άλλα θεσμικά όργανα να βελτιώσουν την πληροφόρηση και την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις (ΚΥΕ) στα διάφορα κράτη μέλη, στο πλαίσιο των υφιστάμενων πρωτοβουλιών τους για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση.

3.10   Τα υφιστάμενα προγράμματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο (πρόγραμμα παροχής γενικών συμβουλών), η Γαλλία (Ίδρυμα για τη Χρηματοοικονομική Εκπαίδευση), η Ισπανία (πρόγραμμα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης 2008-2012), η Αυστρία (πρωτοβουλία Finanz Wissen) κλπ., έχουν σχεδιαστεί σωστά, αλλά πάσχουν από την έλλειψη διάδοσης και στρατηγικών υλοποίησης επαρκούς εμβέλειας, καθώς και από την ελλιπή γνώση των πολιτών σχετικά με τις εκπαιδευτικές πτυχές αυτών των ιδρυμάτων.

3.11   Η ΕΟΚΕ θεωρεί επιβεβλημένη την εντατικοποίηση των μελετών για την αξιολόγηση της καταλληλότητας του εκπαιδευτικού περιεχομένου και των χρησιμοποιούμενων διαύλων πρόσβασης και, επομένως, τη μέτρηση της βελτίωσης των χρηματοοικονομικών ικανοτήτων μακροπρόθεσμα, ιδίως από την άποψη της επίδρασης αυτού του μαθήματος στην εκπαίδευση των παιδιών και των νέων.

4.   Νέες χρηματοοικονομικές συμπεριφορές των καταναλωτών

4.1   Οι δημογραφικοί, κοινωνικοπολιτισμικοί και τεχνολογικοί παράγοντες του περιγύρου παράγουν νέες χρηματοοικονομικές συμπεριφορές των καταναλωτών. Συγκεκριμένα, σήμερα οι καταναλωτές αναζητούν εξατομικευμένα προϊόντα, ζητούν πιο επαγγελματική αντιμετώπιση, απαιτούν περισσότερη ενημέρωση, ενδιαφέρονται για τον προορισμό των επενδύσεών τους (9) και επιδεικνύουν κριτική στάση.

4.2   Στο πλαίσιο αυτό, η στενή σχέση που διατηρούσαν μέχρι σήμερα οι πελάτες με τους χρηματοοικονομικούς φορείς κλονίζεται σταδιακά: οι πελάτες συνεργάζονται με περισσότερους χρηματοοικονομικούς φορείς, επιθυμούν εγγύτητα με το υποκατάστημα ή χρησιμοποιούν ηλεκτρονικές τραπεζικές υπηρεσίες, επιζητούν την αποτελεσματικότητα της υπηρεσίας και την αποδοτικότητα των περιουσιακών στοιχείων τους.

4.3   Καθοριστικός παράγοντας για την εξασφάλιση της αφοσίωσης των πελατών είναι η ορθή διαχείριση των πληροφοριών, με σκοπό την ανάλυση των καταναλωτικών συμπεριφορών και την παροχή κατάλληλης πληροφόρησης σύμφωνα με τον καθορισμό του προφίλ τους. Με την επιφύλαξη των προαναφερθέντων, ο καταναλωτής πρέπει να αντιπαραβάλλει τις πληροφορίες που λαμβάνει και να αναλύει προσεκτικά τη σύμβαση που υπογράφει.

4.4   Οι οργανώσεις καταναλωτών συνιστούν να τηρούνται ορισμένοι κανόνες στις σχέσεις με τους χρηματοοικονομικούς φορείς (εξατομικευμένο ενδιαφέρον, ποιότητα των υπηρεσιών, βαθμός εξειδίκευσης σε συγκεκριμένα προϊόντα), προτού παρασυρθεί κανείς στη δίνη της καλύτερης απόδοσης. Υπό την έννοια αυτή, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση θα επιτρέψει στον καταναλωτή να εντοπίζει τον κίνδυνο των αδίστακτων χρηματοδοτών.

5.   Αύξηση της διαφάνειας για τη βελτίωση της προστασίας και την ανάκτηση της εμπιστοσύνης

5.1   Οι δράσεις χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης πρέπει να συμπληρώνουν την πλήρη ρύθμιση των χρηματοοικονομικών αγορών και την πραγματική βελτίωση της προστασίας του καταναλωτή χρηματοοικονομικών προϊόντων. Ωστόσο, η χρηματοοικονομική ρύθμιση δεν απαλλάσσει τον πολίτη από το καθήκον της διά βίου ανάπτυξης των χρηματοοικονομικών ικανοτήτων του.

5.2   Η διαφάνεια αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για τον χρήστη και θεμελιώδες στοιχείο για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στον κλάδο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

5.3   Η διαφάνεια της ενημέρωσης επιτυγχάνεται μέσω της υλοποίησης πρωτοβουλιών όπως: εκθέσεις και δημοσιεύσεις, υπεύθυνη παροχή συμβουλών, ενημερωτικά φυλλάδια, δελτία και οδηγοί, νέοι δίαυλοι αναζήτησης συμβουλών, παρουσιάσεις χρηματοοικονομικών προϊόντων και υπηρεσιών κλπ. Τα «ψιλά γράμματα», οι καταχρηστικοί όροι των συμβάσεων και η παραπλανητική διαφήμιση πρέπει να εξαλειφθούν.

5.4   Για τους πελάτες γενικότερα, οι χρηματοοικονομικοί φορείς αποτελούν πηγή ανησυχιών λόγω της έλλειψης επικοινωνίας, των κριτηρίων επαφής με το κοινό («front office») και των ίδιων των χρηματοοικονομικών εγγράφων, τα οποία είναι τις περισσότερες φορές ακατανόητα για τον μη ειδικό. Προκειμένου να αντιμετωπίσουν την κατάσταση αυτή, οι χρηματοοικονομικοί φορείς πρέπει να στελεχώνονται με κατηρτισμένους υπαλλήλους οι οποίοι θα διατηρούν ενημερωμένους τους πελάτες, θα αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία των επαφών και θα χρησιμοποιούν τη γλώσσα των πελατών.

5.5   Στην εμπορία χρηματοοικονομικών προϊόντων και υπηρεσιών, οι απαιτήσεις ενημέρωσης ενισχύονται με την υποχρέωση ειλικρινούς γνωστοποίησης στον καταναλωτή των συμβατικών όρων και των αντίστοιχων συνεπειών τους, εγκαίρως πριν από την αποδοχή μιας πρότασης.

5.6   Ειδικότερα, είναι ζωτικής σημασίας να διευκρινίζονται οι κίνδυνοι που σχετίζονται με κάθε συναλλαγή και να επιχειρείται εξισορρόπηση της ανάληψής τους, καθώς τον τελευταίο καιρό παρατηρείται αυξανόμενη μετακύλιση των κινδύνων του χρηματοοικονομικού προϊόντος στον καταναλωτή. Στην περίπτωση της ηλεκτρονικής τραπεζιτικής, είναι απαραίτητη η εγγύηση της πλήρους πρόσβασης στις σημαντικότερες πληροφορίες.

5.7   Συγκεκριμένα, η οδηγία 2007/64/ΕΚ για τις υπηρεσίες πληρωμών επιβάλλει μεγαλύτερη δυνατότητα πρόσβασης στην ενημέρωση. Από την πλευρά της, η οδηγία για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (10) καθορίζει την αναγκαία ενημέρωση για την παροχή επενδυτικών υπηρεσιών, η οποία εφαρμόζεται σε όλους τους διαύλους σύναψης συμβάσεων, δηλαδή ενημέρωση πριν, κατά και μετά τη σύναψη της σύμβασης. Επιβάλλει επίσης στους χρηματοοικονομικούς φορείς να ενισχύσουν την προστασία του επενδυτή και να παρέχουν στους πελάτες τους τα καταλληλότερα προϊόντα, ανάλογα με τα προσωπικά τους προφίλ κινδύνου και κοινωνικοπολιτισμικά χαρακτηριστικά.

5.8   Ένα ακόμη μέσο προστασίας των δικαιωμάτων των καταναλωτών είναι η οδηγία 2008/48/ΕΚ για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης, στην οποία κατοχυρώνεται η αρχή του «υπεύθυνου δανείου», όπου ο δανειστής αναλαμβάνει την υποχρέωση παροχής συμβουλών, καθώς και την υποχρέωση αξιολόγησης της παρούσας και της μελλοντικής φερεγγυότητας του καταναλωτή σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρέχει ο ίδιος και βάσει της εξέτασης βάσεων δεδομένων.

5.9   Όσον αφορά το μέλλον, ένα σημαντικό ενωσιακό μέσο ενίσχυσης της εμπιστοσύνης των καταναλωτών θα αποτελέσει η Πράξη για την Ενιαία Αγορά (11), που θα περιλαμβάνει ένα κεφάλαιο των σχεδιαζόμενων μέτρων για την προστασία των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων λιανικής και θα δίνει ειδική έμφαση στη διαφάνεια των τραπεζικών εξόδων και στη σημερινή έλλειψη προστασίας των καταναλωτών ενυπόθηκων δανείων.

6.   Προώθηση των βέλτιστων τραπεζικών πρακτικών

6.1   Η χρηματοοικονομική απορρύθμιση των τελευταίων δεκαετιών προκάλεσε τη διασύνδεση της τραπεζικής αγοράς και της κεφαλαιαγοράς, αυξάνοντας τους κινδύνους μη επαρκούς προστασίας των δικαιωμάτων των πελατών των εμπορικών τραπεζών.

6.2   Έτσι, οι καταναλωτές καταγγέλλουν ότι, στην εμπορία χρηματοοικονομικών προϊόντων, υπήρξε έλλειψη πληροφόρησης, πόσο μάλλον όταν επρόκειτο για εξειδικευμένα νέα προϊόντα.

6.3   Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (12) προσδιορίζει ως θεμελιώδη προβλήματα του καταναλωτή στις σχέσεις του με τις τράπεζες τα ακόλουθα: ελλείψεις στην ενημέρωση πριν συναφθεί η σύμβαση, αναξιόπιστες συμβουλές, έλλειψη διαφάνειας στις τραπεζικές προμήθειες και δυσκολίες κατά την αλλαγή της τράπεζας με την οποία συνεργάζεται ένας πελάτης.

6.4   Για την αντιμετώπιση των αδυναμιών αυτών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε στον τραπεζικό κλάδο μια πρωτοβουλία αυτορρύθμισης για τη βελτίωση της πρόσβασης στην ενημέρωση, της κατανόησης και της σύγκρισης των τραπεζικών προμηθειών. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το σημαντικό αυτό σχέδιο εναρμόνισης, το οποίο αναμένεται να έχει ως αποτέλεσμα ένα πιο τυποποιημένο σύστημα που θα διευκολύνει τη σύγκριση μεταξύ διαφορετικών προσφορών. Τονίζει δε με τη σειρά της ότι είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη οι οργανώσεις των καταναλωτών για τη διάρθρωση της διαδικασίας αυτής με προϋποθέσεις επιτυχίας.

6.5   Από την άλλη πλευρά, αναδεικνύεται η απροθυμία των χρηματοοικονομικών οργανισμών να διαθέσουν στους πελάτες τους άλλα προϊόντα εκτός των δικών τους, όταν αυτά αποδεικνύονται λιγότερο αποδοτικά για τους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς. Έτσι, μεταξύ των σφαλμάτων που διέπραξε η εμπορία συλλογικών επενδύσεων συγκαταλέγεται η δρομολόγηση νέων προϊόντων ανεξάρτητα από τη ζήτηση που υπήρχε για αυτά.

6.6   Τελικά, η αναντιστοιχία μεταξύ της ανάγκης και του προϊόντος που αγοράζεται είναι μια πραγματικότητα που υποστηρίζεται από ένα πρότυπο διαχείρισης στο οποίο η προσφορά παρασύρει τη ζήτηση εκμεταλλευόμενη την αυξανόμενη διαφορά γνώσεων, την ασυμμετρία της ενημέρωσης μεταξύ πωλητών και αγοραστών χρηματοοικονομικών προϊόντων. Υπό την έννοια αυτή, η ΕΟΚΕ προτείνει τη θέσπιση αυστηρών «δεοντολογικών κωδίκων», οι οποίοι θα πρέπει να τηρούνται υποχρεωτικά από το προσωπικό των χρηματοοικονομικών φορέων για τον μετριασμό της ενδεχόμενης σύγκρουσης συμφερόντων μεταξύ παροχής συμβουλών και εμπορίας. Οι χρηματοοικονομικοί φορείς πρέπει να αναλαμβάνουν την ευθύνη της απόδειξης της συμμόρφωσής τους με τους δεοντολογικούς κώδικες.

6.7   Ως εκ τούτου, οι ενδιάμεσοι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί (όχι μόνο τραπεζικοί, αλλά και ασφαλιστικοί, χρηματιστηριακοί κλπ.), με την επιφύλαξη της αυστηρής εφαρμογής της ισχύουσας νομοθεσίας, πρέπει να υιοθετήσουν «βέλτιστες πρακτικές» για την προστασία των καταναλωτών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών μέσω μέτρων βελτίωσης της ποιότητας της ενημέρωσης (η οποία πρέπει να είναι σαφής, ακριβής, προσαρμοσμένη στις ανάγκες τους, κατανοητή και συγκρίσιμη με άλλες προσφορές), πολιτικών που προωθούν τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση των αποταμιευτών και των επενδυτών, επαγγελματικής παροχής συμβουλών (αξιόπιστης και έντιμης), η οποία διευκολύνει την επιλογή των χρηστών, και ενός ανεξάρτητου φορέα που θα προασπίζει και θα διαφυλάσσει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα του πελάτη χρηματοοικονομικών προϊόντων (διαμεσολαβητής).

6.8   Προς τούτο, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη βελτίωσης της πιστοποίησης των διαμεσολαβητών χρηματοοικονομικών προϊόντων ώστε να μπορούν οι τελευταίοι να επιτελέσουν αυτό το ανεκτίμητο παιδαγωγικό έργο. Η πρόκληση για τους ενδιάμεσους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς είναι διττή: αφενός, καλύτερη γνώση των προϊόντων που εμπορεύονται και, αφετέρου, αποτελεσματική μετάδοση των πληροφοριών στον χρήστη.

7.   Προώθηση της χρηματοοικονομικής ένταξης

7.1   Η ΕΟΚΕ φρονεί πως η χρηματοοικονομική ένταξη πρέπει να αποτελεί μέρος της πλήρους κοινωνικής ένταξης των ατόμων. Είναι δε εμφανές ότι οι εγγυήσεις ως προς την απασχόληση, την κοινωνική προστασία κλπ. καθιστούν πιο βιώσιμες τις πρωτοβουλίες χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης.

7.2   Διάφορες μελέτες (13) διαπιστώνουν το ανεπαρκές επίπεδο χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και τη συσχέτισή του με το πολιτισμικό επίπεδο και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση. Έτσι, πολλά άτομα δυσκολεύονται να διαχειρισθούν την οικονομική τους κατάσταση και να αντιληφθούν τον κίνδυνο που συνεπάγονται οι επενδύσεις τους. Επίσης, έχει διαπιστωθεί ότι ελάχιστα από τα άτομα αυτά εξετάζουν σχέδια έκτακτης ανάγκης για την περίπτωση που οι προσωπικές τους περιστάσεις μεταβληθούν λόγω διάφορων γεγονότων (ανεργία, ατύχημα, διαζύγιο ή χηρεία κλπ.).

7.3   Σε πολλές χώρες, μόλις το 30 % του ενήλικου πληθυσμού είναι σε θέση να υπολογίσει έναν απλό τόκο και μόλις το 44 % διαθέτει βασικές γνώσεις σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος συντάξεων (14).

7.4   Περίπου 80 εκατομμύρια Ευρωπαίοι πολίτες, δηλαδή το 16 % του συνολικού πληθυσμού, ζουν στο όριο της φτώχειας. Το 2010, η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε μεταξύ των στόχων για το «Ευρωπαϊκό Έτος Καταπολέμησης της Φτώχειας και του Κοινωνικού Αποκλεισμού» την προώθηση της κοινωνικής στήριξης σε πολιτικές ένταξης, τονίζοντας τη συλλογική και την ατομική ευθύνη.

7.5   Η χρηματοοικονομική ένταξη στηρίζει τις διαδικασίες κοινωνικής ένταξης. Για τον λόγο αυτόν, είναι σημαντικό να προωθηθούν πρωτοβουλίες οι οποίες ευνοούν τη χρηματοοικονομική ένταξη ομάδων που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο αποκλεισμού (γυναίκες, άνεργοι, άτομα με αναπηρίες, ηλικιωμένοι, άτομα χωρίς πόρους κλπ.), βάσει μιας προοπτικής καθολικής πρόσβασης, αναπτύσσοντας χρηματοοικονομικά προϊόντα και υπηρεσίες ειδικά για τις συγκεκριμένες ομάδες.

7.6   Στο σημερινό κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο, είναι απαραίτητο να δοθεί έμφαση στη χρηματοοικονομική εκπαίδευση με στόχο τον προγραμματισμό της συνταξιοδότησης, δεδομένης της συντριπτικής τάσης προς δημόσια ανταποδοτικά συνταξιοδοτικά συστήματα, οι παροχές των οποίων αντιστοιχούν στις εισφορές (earnings-related benefits). Συνεπώς, για την ενθάρρυνση της χειραφέτησης της εργαζόμενης γυναίκας, η ένταξη στον κόσμο της εργασίας πρέπει να συνοδεύεται από ειδικά προγράμματα ανάπτυξης χρηματοοικονομικών ικανοτήτων.

7.7   Εν κατακλείδι, τα μέτρα βελτίωσης της χρηματοοικονομικής παιδείας των καταναλωτών πρέπει να έχουν αντίκτυπο κατά προτεραιότητα στα τμήματα εκείνα του πληθυσμού που διαθέτουν λιγότερη προστασία και διατρέχουν κίνδυνο οικονομικού αποκλεισμού ή εκμετάλλευσης από ορισμένες κερδοσκοπικές δραστηριότητες.

7.8   Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι χρηματοοικονομικοί φορείς πρέπει να αναλάβουν, μεταξύ των άλλων καθηκόντων τους, τη διευκόλυνση της πρόσβασης στις τραπεζικές υπηρεσίες των ατόμων χωρίς πόρους, ώστε να αποφευχθεί ο οικονομικός αποκλεισμός τους. Έτσι, τα «προγράμματα χορήγησης μικροπιστώσεων» (15) πρέπει να ενσωματωθούν πλήρως στην προσφορά πιστώσεων των χρηματοοικονομικών φορέων. Οι άνεργοι, οι νέοι που τελειώνουν τις σπουδές τους και χρειάζονται στήριξη, οι επιχειρηματίες, οι μετανάστες, τα άτομα με αναπηρία κ.λπ. (16) είναι οι δικαιούχοι των μικροπιστώσεων και πρέπει να διασφαλισθεί η πρόσβασή τους σε αυτές.

7.9   Η διττή δράση «μικροπιστώσεις και εκπαίδευση» σε συγκεκριμένα προγράμματα έχει εξαιρετικά αποτελέσματα, δεδομένου ότι η εκπαίδευση παρέχει συγκριτικά πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλες πρωτοβουλίες που αφορούν αποκλειστικά μικροπιστώσεις.

8.   Προοπτικές της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης

8.1   Η ΕΟΚΕ έχει πλήρη επίγνωση των περιορισμών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε εκπαιδευτικά ζητήματα (17), ωστόσο επισημαίνει πως η χρηματοοικονομική εκπαίδευση είναι ευρύτερη από την εκπαίδευση καθεαυτή, καθώς αφορά επίσης τη χειραφέτηση των ατόμων, ασχολείται με τον κοινωνικό αποκλεισμό και καλλιεργεί την υπεύθυνη κατανάλωση.

8.2   Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει προσεκτικά την ιδέα της ανάπτυξης νομοθετικών μέτρων που θα υποχρεώνουν τα κράτη μέλη σε πραγματική καλλιέργεια της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης.

8.3   Όσον αφορά το μέλλον, υπάρχει ευρεία συναίνεση μεταξύ οργανισμών και φορέων (οι σημαντικότεροι όσον αφορά τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση είναι πιθανώς το διεθνές δίκτυο χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης (International Network on Financial Education, INFE) του ΟΟΣΑ και η ομάδα εμπειρογνωμόνων για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση (EGFE) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής) σχετικά με το περιεχόμενο και τις πρακτικές που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία και πρέπει να ληφθούν υπόψη στη χρηματοοικονομική εκπαίδευση. Ως προς αυτό, η ΕΟΚΕ συμφωνεί απολύτως με τις εκπεφρασμένες θέσεις και, επομένως, καλεί τις κυβερνήσεις και τα χρηματοοικονομικά ιδρύματα να παράσχουν επαρκή μέσα για την προώθηση των ακόλουθων πρωτοβουλιών:

| — | Κοινή μεθοδολογία για την αξιολόγηση του επιπέδου εξοικείωσης με χρηματοοικονομικές έννοιες και του βαθμού χρηματοοικονομικής ένταξης του πληθυσμού. |
| --- | --- |

—

Κοινή μεθοδολογία για την αξιολόγηση του επιπέδου εξοικείωσης με χρηματοοικονομικές έννοιες και του βαθμού χρηματοοικονομικής ένταξης του πληθυσμού.

| — | Σημαντικότερη θέση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης στο πρόγραμμα σπουδών. Διεθνής μέθοδος για την αξιολόγηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων στα σχολεία. |
| --- | --- |

—

Σημαντικότερη θέση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης στο πρόγραμμα σπουδών. Διεθνής μέθοδος για την αξιολόγηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων στα σχολεία.

| — | Σχεδιασμός εθνικών στρατηγικών χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, με κατάλληλα συστήματα παρακολούθησης και αξιολόγησης του αντικτύπου. |
| --- | --- |

—

Σχεδιασμός εθνικών στρατηγικών χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, με κατάλληλα συστήματα παρακολούθησης και αξιολόγησης του αντικτύπου.

| — | Ενίσχυση των στρατηγικών χρηματοοικονομικής ένταξης. Εντατικοποίηση των προσπαθειών για συγκεκριμένες ομάδες (νέοι, γυναίκες, μετανάστες, άτομα με χαμηλά εισοδήματα). |
| --- | --- |

—

Ενίσχυση των στρατηγικών χρηματοοικονομικής ένταξης. Εντατικοποίηση των προσπαθειών για συγκεκριμένες ομάδες (νέοι, γυναίκες, μετανάστες, άτομα με χαμηλά εισοδήματα).

| — | Προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων. |
| --- | --- |

—

Προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων.

| — | Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του ΟΟΣΑ και των εθνικών κυβερνήσεων για την αξιοποίηση των δυνητικών συνεργειών και την αποφυγή των διπλών προσπαθειών. |
| --- | --- |

—

Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του ΟΟΣΑ και των εθνικών κυβερνήσεων για την αξιοποίηση των δυνητικών συνεργειών και την αποφυγή των διπλών προσπαθειών.

| — | Διοργάνωση ευρωπαϊκής ημέρας χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, για παράδειγμα, υπό την αιγίδα της εκάστοτε Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

—

Διοργάνωση ευρωπαϊκής ημέρας χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, για παράδειγμα, υπό την αιγίδα της εκάστοτε Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

| — | Προώθηση ετήσιας διάσκεψης για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση, με τη συνδρομή εμπειρογνωμόνων αναγνωρισμένου κύρους. |
| --- | --- |

—

Προώθηση ετήσιας διάσκεψης για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση, με τη συνδρομή εμπειρογνωμόνων αναγνωρισμένου κύρους.

| — | Δημιουργία συστήματος δημόσιας αναγνώρισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (π.χ. βραβείου), το οποίο θα επιβραβεύει τις καλύτερες εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και τις βέλτιστες πρακτικές. |
| --- | --- |

—

Δημιουργία συστήματος δημόσιας αναγνώρισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (π.χ. βραβείου), το οποίο θα επιβραβεύει τις καλύτερες εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και τις βέλτιστες πρακτικές.

| — | Προώθηση «χρηματοοικονομικής άδειας οδήγησης». |
| --- | --- |

—

Προώθηση «χρηματοοικονομικής άδειας οδήγησης».

| — | Περιοδικές σύνοδοι των κυβερνήσεων των κρατών μελών σχετικά με τα τρέχοντα προγράμματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και συμπερίληψη των προβληματισμών στο εθνικό πολιτικό πρόγραμμα δράσης (οι εν λόγω σύνοδοι πρέπει να περιγράφουν τις δράσεις που πραγματοποιούνται, αλλά και να αναλύουν τον αντίκτυπό τους). |
| --- | --- |

—

Περιοδικές σύνοδοι των κυβερνήσεων των κρατών μελών σχετικά με τα τρέχοντα προγράμματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και συμπερίληψη των προβληματισμών στο εθνικό πολιτικό πρόγραμμα δράσης (οι εν λόγω σύνοδοι πρέπει να περιγράφουν τις δράσεις που πραγματοποιούνται, αλλά και να αναλύουν τον αντίκτυπό τους).

8.4   Από την πλευρά της, η ΕΟΚΕ προσθέτει τις ακόλουθες προτάσεις, οι οποίες συνδυάζουν πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της ανάπτυξης των χρηματοοικονομικών ικανοτήτων των πολιτών με διάφορα μέτρα για την αύξηση των επιπέδων προστασίας των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων που ανήκουν στο ευρύ επενδυτικό κοινό:

| — | Δημιουργία ανεξάρτητης αρχής για την παροχή δωρεάν συμβουλών στους καταναλωτές χρηματοοικονομικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων συμβουλών σχετικά με τους τρόπους συμπερίληψης κριτηρίων ΠΚΔ στις οικονομικές τους αποφάσεις: αυτή η αρχή θα μπορούσε να συμβουλεύει τους καταναλωτές είτε σε άμεση προσωπική επαφή είτε μέσω μιας τηλεφωνικής γραμμής επικοινωνίας. |
| --- | --- |

—

Δημιουργία ανεξάρτητης αρχής για την παροχή δωρεάν συμβουλών στους καταναλωτές χρηματοοικονομικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων συμβουλών σχετικά με τους τρόπους συμπερίληψης κριτηρίων ΠΚΔ στις οικονομικές τους αποφάσεις: αυτή η αρχή θα μπορούσε να συμβουλεύει τους καταναλωτές είτε σε άμεση προσωπική επαφή είτε μέσω μιας τηλεφωνικής γραμμής επικοινωνίας.

| — | Ρύθμιση του ρόλου των ενδιάμεσων χρηματοοικονομικών οργανισμών και των δημόσιων λειτουργών στη χρηματοοικονομική εκπαίδευση για τη διευκόλυνση της αυξημένης πρόσβασης στη χρηματοοικονομική πληροφόρηση και της κατανόησής της (18). Θα είναι σημαντική η θέσπιση μηχανισμών εποπτείας που θα εγγυώνται την αμεροληψία της δράσης τους. |
| --- | --- |

—

Ρύθμιση του ρόλου των ενδιάμεσων χρηματοοικονομικών οργανισμών και των δημόσιων λειτουργών στη χρηματοοικονομική εκπαίδευση για τη διευκόλυνση της αυξημένης πρόσβασης στη χρηματοοικονομική πληροφόρηση και της κατανόησής της (18). Θα είναι σημαντική η θέσπιση μηχανισμών εποπτείας που θα εγγυώνται την αμεροληψία της δράσης τους.

| — | Δημιουργία ευρωπαϊκού οργανισμού για την προστασία των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων που ανήκουν στο ευρύ κοινό, για την εποπτεία των τραπεζικών πρακτικών (συγκεκριμένα της πρόσβασης, της διαφάνειας και της συγκρισιμότητας των χρηματοοικονομικών προϊόντων) και την καταπολέμηση της απάτης. Ο εν λόγω οργανισμός πρέπει να διαθέτει δυνατότητα επιβολής κυρώσεων. |
| --- | --- |

—

Δημιουργία ευρωπαϊκού οργανισμού για την προστασία των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων που ανήκουν στο ευρύ κοινό, για την εποπτεία των τραπεζικών πρακτικών (συγκεκριμένα της πρόσβασης, της διαφάνειας και της συγκρισιμότητας των χρηματοοικονομικών προϊόντων) και την καταπολέμηση της απάτης. Ο εν λόγω οργανισμός πρέπει να διαθέτει δυνατότητα επιβολής κυρώσεων.

| — | Υποχρέωση του χρηματοοικονομικού κλάδου να διαθέτει υλικά μέσα τα οποία θα ενημερώνουν τους πελάτες χρηματοοικονομικών προϊόντων σχετικά με τα δικαιώματά τους και τη διαδικασία σε περίπτωση μη συμφωνίας με πρόταση ή απόφαση του χρηματοοικονομικού φορέα. |
| --- | --- |

—

Υποχρέωση του χρηματοοικονομικού κλάδου να διαθέτει υλικά μέσα τα οποία θα ενημερώνουν τους πελάτες χρηματοοικονομικών προϊόντων σχετικά με τα δικαιώματά τους και τη διαδικασία σε περίπτωση μη συμφωνίας με πρόταση ή απόφαση του χρηματοοικονομικού φορέα.

| — | Ενσωμάτωση στα ενημερωτικά μέσα των χρηματοοικονομικών προϊόντων (όπως στην περίπτωση των φαρμάκων) προειδοποιήσεων σχετικά με τις ενδεχόμενες αντενδείξεις και ανεπιθύμητες ενέργειες κάθε προϊόντος, καθώς και σχετικά με τις πτυχές που σχετίζονται με τους όρους των συμβάσεων. |
| --- | --- |

—

Ενσωμάτωση στα ενημερωτικά μέσα των χρηματοοικονομικών προϊόντων (όπως στην περίπτωση των φαρμάκων) προειδοποιήσεων σχετικά με τις ενδεχόμενες αντενδείξεις και ανεπιθύμητες ενέργειες κάθε προϊόντος, καθώς και σχετικά με τις πτυχές που σχετίζονται με τους όρους των συμβάσεων.

| — | Αναπαραγωγή της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση (EGFE) σε κάθε κράτος μέλος που διαθέτει στρατηγική χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης για την ενίσχυση των προβλεπόμενων προγραμμάτων, με ισορροπημένη εκπροσώπηση των κυριότερων παραγόντων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

—

Αναπαραγωγή της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση (EGFE) σε κάθε κράτος μέλος που διαθέτει στρατηγική χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης για την ενίσχυση των προβλεπόμενων προγραμμάτων, με ισορροπημένη εκπροσώπηση των κυριότερων παραγόντων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

| — | Στήριξη από πλευράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (προς τις εθνικές αρχές των κρατών μελών που δεν το έχουν πράξει ακόμη) για τον καθορισμό συνεκτικής στρατηγικής σχετικά με τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση, χρησιμοποιώντας ως σημείο αναφοράς τις χώρες που έχουν προχωρήσει με πιο ικανοποιητικό τρόπο. |
| --- | --- |

—

Στήριξη από πλευράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (προς τις εθνικές αρχές των κρατών μελών που δεν το έχουν πράξει ακόμη) για τον καθορισμό συνεκτικής στρατηγικής σχετικά με τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση, χρησιμοποιώντας ως σημείο αναφοράς τις χώρες που έχουν προχωρήσει με πιο ικανοποιητικό τρόπο.

| — | Θέσπιση δημοσιονομικής δέσμης μέτρων σχετικά με κάθε εθνική στρατηγική χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, όπου θα καθορίζονται οι πηγές χρηματοδότησης των προγραμμάτων χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και οι σχετικοί πόροι. |
| --- | --- |

—

Θέσπιση δημοσιονομικής δέσμης μέτρων σχετικά με κάθε εθνική στρατηγική χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, όπου θα καθορίζονται οι πηγές χρηματοδότησης των προγραμμάτων χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης και οι σχετικοί πόροι.

| — | Ενίσχυση της στήριξης δράσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στον τομέα της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης στα κράτη μέλη, βάσει των προσδιορισθεισών ορθών πρακτικών. |
| --- | --- |

—

Ενίσχυση της στήριξης δράσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στον τομέα της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης στα κράτη μέλη, βάσει των προσδιορισθεισών ορθών πρακτικών.

| — | Παρότρυνση της γενίκευσης των εθνικών λογαριασμών στην κοινωνική ασφάλιση, ούτως ώστε όλοι οι εργαζόμενοι να ενημερώνονται, άπαξ ετησίως, για τις συντάξεις τις οποίες θα δικαιούνται όταν φθάσουν σε συντάξιμη ηλικία. |
| --- | --- |

—

Παρότρυνση της γενίκευσης των εθνικών λογαριασμών στην κοινωνική ασφάλιση, ούτως ώστε όλοι οι εργαζόμενοι να ενημερώνονται, άπαξ ετησίως, για τις συντάξεις τις οποίες θα δικαιούνται όταν φθάσουν σε συντάξιμη ηλικία.

| — | Προώθηση ειδικών χρηματοοικονομικών προϊόντων για τους νέους (από την ηλικία των 14 ετών, ηλικία που προηγείται της χειραφέτησης και της ένταξης στον κόσμο της εργασίας) και αποστολή στους νέους περιοδικής πληροφόρησης σχετικά με τα χαρακτηριστικά και τη λειτουργία τους. |
| --- | --- |

—

Προώθηση ειδικών χρηματοοικονομικών προϊόντων για τους νέους (από την ηλικία των 14 ετών, ηλικία που προηγείται της χειραφέτησης και της ένταξης στον κόσμο της εργασίας) και αποστολή στους νέους περιοδικής πληροφόρησης σχετικά με τα χαρακτηριστικά και τη λειτουργία τους.

| — | Παρότρυνση της βιομηχανίας παιχνιδιών να κατασκευάζει παιχνίδια τα οποία θα ενσωματώνουν χρηματοοικονομικές έννοιες με διδακτικό τρόπο. |
| --- | --- |

—

Παρότρυνση της βιομηχανίας παιχνιδιών να κατασκευάζει παιχνίδια τα οποία θα ενσωματώνουν χρηματοοικονομικές έννοιες με διδακτικό τρόπο.

| — | Μετάδοση ραδιοτηλεοπτικών προγραμμάτων σύντομης διάρκειας, 10 ή 15 λεπτών, σχετικά με βασικά οικονομικά ζητήματα (πιστώσεις, υποθήκες, ασφάλειες κλπ. και βασικές έννοιες όπως απόδοση και κίνδυνος), δημιουργία πρωτοβουλιών πολυμέσων και προώθηση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης στα κοινωνικά δίκτυα. |
| --- | --- |

—

Μετάδοση ραδιοτηλεοπτικών προγραμμάτων σύντομης διάρκειας, 10 ή 15 λεπτών, σχετικά με βασικά οικονομικά ζητήματα (πιστώσεις, υποθήκες, ασφάλειες κλπ. και βασικές έννοιες όπως απόδοση και κίνδυνος), δημιουργία πρωτοβουλιών πολυμέσων και προώθηση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης στα κοινωνικά δίκτυα.

| — | Ενίσχυση της χρήσης των καταναλωτικών οργανώσεων και λοιπών ανεξάρτητων οργανισμών της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών για τη διάδοση και την υλοποίηση των πρωτοβουλιών των κυβερνήσεων σε ζητήματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης. |
| --- | --- |

—

Ενίσχυση της χρήσης των καταναλωτικών οργανώσεων και λοιπών ανεξάρτητων οργανισμών της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών για τη διάδοση και την υλοποίηση των πρωτοβουλιών των κυβερνήσεων σε ζητήματα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης.

8.5   Τέλος, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι ανάγκες των καταναλωτών χρηματοοικονομικών προϊόντων πρέπει να περιλαμβάνονται ως θέμα προτεραιότητας στις διεθνείς συνόδους υψηλού επιπέδου και, ειδικότερα, στη σύνοδο κορυφής της ομάδας G-20. Συναφώς, η οργάνωση Consumers International (19) ζητεί τη σύσταση ομάδας εμπειρογνωμόνων σε θέματα οικονομικής προστασίας των καταναλωτών, η οποία θα λογοδοτεί στην ομάδα G-20, προκειμένου να διασφαλιστεί η πρόσβαση σε σταθερές, δίκαιες και ανταγωνιστικές χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Κοινωνικά υπεύθυνα χρηματοπιστωτικά προϊόντα», ΕΕ C 21 της 21.1.2011, σ. 33.

1

(2)  Βλ. συναφώς το έγγραφο της Επιτροπής «Πράσινη Βίβλος για επαρκή, βιώσιμα και ασφαλή ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα», COM(2010) 365 τελικό.

2

Πράσινη Βίβλος για επαρκή, βιώσιμα και ασφαλή ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα

(3)  Τον Ιούλιο του 2005. Πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί το σχέδιο του ΟΟΣΑ σχετικά με τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση του 2009.

3

(4)  Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τις οκτώ βασικές αρχές για την παροχή προγραμμάτων χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης υψηλής ποιότητας, COM(2007) 808 τελικό.

4

(5)  Στα συμπεράσματά του τον Μάρτιο του 2008.

5

(6)  Ιδιαίτερη σημασία έχει η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, η οποία επιβάλλει την εξοικείωση των μεγαλύτερων σε ηλικία πολιτών με τα νέα χρηματοοικονομικά μέσα και υποχρεώνει τους ενήλικες να προγραμματίζουν καλύτερα το μέλλον τους.

6

(7)  Το οποίο δημιουργήθηκε με το σχέδιο δράσης για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, που έθεσε σε εφαρμογή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

7

(8)  Το 2012, η έκθεση Pisa θα αξιολογήσει για πρώτη φορά τις χρηματοοικονομικές ικανότητες σπουδαστών ηλικίας 15-19 ετών σε 19 χώρες.

8

(9)  Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται η ζήτηση για κοινωνικά υπεύθυνα χρηματοοικονομικά προϊόντα, τα οποία χρησιμοποιούν κριτήρια κοινωνικής βιωσιμότητας κατά την επιλογή των επενδύσεων.

9

(10)  ΕΕ C 306 της 16.12.2009, σ. 70 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων, ΕΕ L 145 της 30.04.2004, σ. 1.

10

(11)  COM(2011) 206 τελικό.

11

(12)  Ευρωπαϊκή Επιτροπή: «Data Collection for prices of current accounts provided to consumers» (Συλλογή δεδομένων για τις τιμές τρεχούμενων λογαριασμών που παρέχονται στους καταναλωτές), Βρυξέλλες 2009.

12

(13)  Βλ. Braunstein & Welch, 2002· Mandell, 2008· FINRA Ίδρυμα εκπαίδευσης επενδυτών, 2009.

13

(14)  Σύμφωνα με έρευνα του κ. José Gómez Yubero στο άρθρο με τίτλο «Financial education: from information to knowledge and informed financial decision-making» (Χρηματοοικονομική εκπαίδευση: από την ενημέρωση στη γνώση και στην ενημερωμένη λήψη οικονομικών αποφάσεων).

14

(15)  Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ανακήρυξε το 2005 «Παγκόσμιο έτος μικροπιστώσεων».

15

(16)  Όπως συμβαίνει στη Γαλλία, οι μικροπιστώσεις, πέραν της στήριξης της επιχειρηματικότητας, πρέπει να αποτελούν και μέσο κάλυψης άλλων αναγκών των ατόμων με έλλειψη πόρων.

16

(17)  Σύμφωνα με το άρθρο 165 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα κράτη μέλη έχουν αποκλειστική αρμοδιότητα να νομοθετούν στον τομέα της εκπαίδευσης.

17

(18)  Με την επιφύλαξη των καθαρά εκπαιδευτικών λειτουργιών που υπάγονται στο εκπαιδευτικό σύστημα.

18

(19)  Εκπροσωπεί 220 οργανώσεις καταναλωτών σε 115 χώρες.

19

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

Περιεχόμενο της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης
   (1)

| Προϊόντα | Θέματα και τμήματα του πληθυσμού | Δίαυλοι |
| --- | --- | --- |
| Αποταμίευση ή παθητικά προϊόντα
  (αποταμιευτικές καταθέσεις, μισθοί)
  Επενδύσεις ή ενεργητικά προϊόντα
  (καταναλωτικά και στεγαστικά δάνεια)
  Μέσα πληρωμών
  (χρεωστικές και πιστωτικές κάρτες)
  Παραχρηματοοικονομικά προϊόντα
  (ασφάλειες, συνταξιοδοτικά προγράμματα)
  Υπηρεσίες
  (εμβάσματα, συμβουλές, προμήθειες) | Μαθαίνω να αποταμιεύω (παιδιά και νέοι)
  Αρχίζω να εργάζομαι (νέοι)
  Αρχίζω μια ανεξάρτητη ζωή (νέοι)
  Δημιουργώ οικογένεια (ενήλικος πληθυσμός)
  Προετοιμάζω τη συνταξιοδότησή μου (ηλικιωμένοι)
  Διαχείριση χρημάτων σε πολύ μικρή επιχείρηση (επιχειρηματίες) | Εκπαιδευτικά κέντρα
  Κέντρα εργασίας
  Κέντρα ηλικιωμένων
  Επιχειρηματικές οργανώσεις και συνδικαλιστικές οργανώσεις
  Οργανώσεις καταναλωτών και ΜΚΟ
  Μέσα επικοινωνίας
  Διαδίκτυο |

Προϊόντα

Θέματα και τμήματα του πληθυσμού

Δίαυλοι

Αποταμίευση ή παθητικά προϊόντα

(αποταμιευτικές καταθέσεις, μισθοί)

Επενδύσεις ή ενεργητικά προϊόντα

(καταναλωτικά και στεγαστικά δάνεια)

Μέσα πληρωμών

(χρεωστικές και πιστωτικές κάρτες)

Παραχρηματοοικονομικά προϊόντα

(ασφάλειες, συνταξιοδοτικά προγράμματα)

Υπηρεσίες

(εμβάσματα, συμβουλές, προμήθειες)

Μαθαίνω να αποταμιεύω (παιδιά και νέοι)

Αρχίζω να εργάζομαι (νέοι)

Αρχίζω μια ανεξάρτητη ζωή (νέοι)

Δημιουργώ οικογένεια (ενήλικος πληθυσμός)

Προετοιμάζω τη συνταξιοδότησή μου (ηλικιωμένοι)

Διαχείριση χρημάτων σε πολύ μικρή επιχείρηση (επιχειρηματίες)

Εκπαιδευτικά κέντρα

Κέντρα εργασίας

Κέντρα ηλικιωμένων

Επιχειρηματικές οργανώσεις και συνδικαλιστικές οργανώσεις

Οργανώσεις καταναλωτών και ΜΚΟ

Μέσα επικοινωνίας

Διαδίκτυο

---

(1)  Ενδεικτικά, ούτε εξαντλητικά ούτε περιοριστικά.

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/32 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/32

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα της μουσικής» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 318/05

Εισηγητής: ο κ. ΓΚΟΦΑΣ

Στις 17 Ιανουαρίου 2008, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα της μουσικής»

(Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας).

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 26 Μαΐου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 119 ψήφους υπέρ, 51 ψήφους κατά και 42 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Οι συνιστώσες του προβλήματος

1.1.1   Τα δικαιώματα των δημιουργών και τα συγγενικά δικαιώματα των ερμηνευτών στην μουσική, τα οποία αναφέρονται σε άυλα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο εμπορίας και τίθενται σε κυκλοφορία όλο και περισσότερο υπό μορφή ψηφιακών αρχείων, καθώς και η προστασία αυτών είναι θέμα που επηρεάζει άμεσα την κοινωνία των πολιτών.

1.1.2   Η παρούσα γνωμοδότηση εδράζεται σε πέντε κύρια σημεία. Το πρώτο είναι η οριοθέτηση και ο διαχωρισμός, όσον αφορά τη μουσική, των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των δικαιούχων και των ΕΣΔ (Εταιρειών Συλλογικής Διαχείρισης), αλλά και των υποχρεώσεων εκ της εμπορίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων. Το δεύτερο είναι η αμοιβή, και ειδικότερα η αμοιβή εκ της χρήσεως από τρίτους (καταναλωτές) τόσο των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, όσο και των συγγενικών δικαιωμάτων. Το τρίτο είναι ο τρόπος με τον οποίο προσδιορίζεται η αμοιβή αυτού του δικαιώματος και τι σημαίνει δημόσια εκτέλεση ή πότε έχουμε δημόσια εκτέλεση. Το τέταρτο αφορά τις ποινές που πρέπει να επιβάλλονται στους χρήστες, ένεκα παράνομης εκμετάλλευσης αυτού του δικαιώματος. Το πέμπτο είναι η δομή και λειτουργία των Φορέων Συλλογικής Διαχείρισης (ΦΣΔ) ή Εταιρειών Συλλογικής Διαχείρισης (ΕΣΔ) σε ορισμένα Κράτη Μέλη, κατά την εκπροσώπηση των δικαιούχων.

1.1.3   Η ΕΟΚΕ ανησυχεί ότι από την έλλειψη εναρμόνισης του κοινοτικού δικαίου με τα εθνικά δίκαια και τις διαφορές στο εσωτερικό δίκαιο της κάθε χώρας, υπάρχει κίνδυνος διατάραξης της αναγκαίας ισορροπίας μεταξύ της πρόσβασης των πολιτών στα περιεχόμενα πολιτισμού και ψυχαγωγίας, της ελεύθερης κυκλοφορίας αγαθών και υπηρεσιών, και της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

1.1.4   Η ψήφιση ή η αποδοχή ορισμένων βασικών «θεμελιωδών αρχών» στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία για την εκπόνηση ενός κανονισμού που σκοπό του θα έχει να εναρμονίζει την νομοθεσία των κρατών μελών μεταξύ τους στο επίμαχο θέμα, σύμφωνα με τις υφιστάμενες διεθνείς συμβάσεις, ειδικότερα δε με τη Σύμβαση της Βέρνης για την προστασία των λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών έργων, με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων των χρηστών και λαμβανομένων υπόψη των προτάσεων της ΕΟΚΕ.

1.1.5   Η ΕΟΚΕ προτείνει την εναρμόνιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σε εκείνα τα σημεία που αποτελούν προβλήματα της κοινωνικής συμβίωσης των πολιτών, τα οποία την επηρεάζουν άμεσα, ώστε να μην διακυβεύονται τα κεκτημένα και συνταγματικά κατοχυρωμένα δικαιώματα των πολιτών, άλλοτε από γραμματικές ερμηνείες του νόμου με προσήλωση στις λέξεις και άλλοτε από εσφαλμένες και μεροληπτικές ερμηνείες σε βάρος των καταναλωτών χρηστών. Τα επίμαχα σημεία που αποτελούν νομικές αποδόσεις όρων που χρησιμοποιεί ο εκάστοτε νομοθέτης αποτελούν έργο της Επιτροπής και η ΕΟΚΕ θεωρεί καθήκον της να τα φέρει στην τράπεζα των διαβουλεύσεων για την επίτευξη θεμιτού αποτελέσματος. Η προστασία των δημιουργών και ερμηνευτών δεν θα πρέπει να αποτελεί εμπόδιο στην ελεύθερη διακίνηση των έργων, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι καταναλωτές έχουν ελεύθερη πρόσβαση και χρήση των ηλεκτρονικών περιεχομένων, τροποποιώντας τα αντίστοιχα άρθρα ώστε να διατηρούνται τα ίδια δικαιώματα είτε σε απευθείας πρόσβαση μέσω Διαδικτύου είτε εκτός αυτής και να κατοχυρώνεται η πνευματική ιδιοκτησία.

1.1.6   H EOKE προτείνει την καθιέρωση ενιαίας νομοθετικής ρύθμισης, α) παροχής αδειών εκπροσώπησης των δικαιούχων, β) στην κατάρτιση συμβάσεων εκμετάλλευσης του περιουσιακού δικαιώματος του δημιουργού, και γ) σε περίπτωση ανακύπτουσας διαφοράς ή διαφωνίας, με την εφαρμογή της διαμεσολάβησης, η οποία θα μπορούσε να βοηθήσει αφενός μεν τους χρήστες των περιεχομένων και τους καταναλωτές και αφετέρου τους πνευματικούς δημιουργούς και λοιπούς δικαιούχους, να επιλύσουν τις αναφυόμενες εκ της χρήσεως του «έργου» διαφορές τους. Αυτό απαιτεί την ίδρυση σε εθνικό επίπεδο ενός ενιαίου οργανισμού διαμεσολάβησης και επίλυσης διαφορών μεταξύ των δικαιούχων και των χρηστών των περιεχομένων.

1.1.7   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο σκοπός αυτός μπορεί να επιτευχθεί με τη δημιουργία ενός ενιαίου ανεξάρτητου εθνικού φορέα, ο οποίος πέρα από τα ως άνω καθήκοντά του θα επωμισθεί και την ευθύνη ελέγχου εξασφάλισης της διαφάνειας για τη συνολική απόδοση των εισπραχθεισών αμοιβών στους δικαιούχους μέσω των ΦΣΔ, στην περίπτωση που αυτό δεν ισχύει, με ασφαλιστικές δικλείδες που θα καθορίζονται από το ευρωπαϊκό δίκαιο, αφήνοντας απλώς στα κράτη μέλη την ευχέρεια της ρύθμισης για την ίδρυση, οργάνωση και λειτουργία του σχετικού φορέα. Ο ίδιος φορέας θα μπορεί να επιβλέπει: α) την αυστηρή εφαρμογή της κείμενης κοινοτικής και της εσωτερικής νομοθεσίας των κρατών μελών για την επίτευξη του ως άνω σκοπού, β) την καθιέρωση πλήρους διαφάνειας είσπραξης και απόδοσης των αμοιβών που προέκυψαν από την εκμετάλλευση των περιουσιακών δικαιωμάτων των δημιουργών και γ) την πάταξη της φοροδιαφυγής ως προς την απόδοση των δικαιωμάτων του Δημοσίου, που θα προκύπτουν από την εκμετάλλευση των έργων.

1.1.8   Προκειμένου να διασφαλιστεί η εμπιστοσύνη των κατόχων δικαιωμάτων και των χρηστών, αλλά και να διευκολυνθεί η χορήγηση διασυνοριακών αδειών, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η άσκηση της συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων και η διαφάνειά της πρέπει να βελτιωθεί και να προσαρμοστεί στις τεχνικές προόδους. Ορισμένες απλούστερες, ενιαίες και ουδέτερες ως προς την τεχνολογία λύσεις για τη χορήγηση διασυνοριακών και πανευρωπαϊκών αδειών θα τονώσουν τη δημιουργικότητα και θα προσφέρουν συνδρομή στους δημιουργούς, παραγωγούς και διανομείς περιεχομένων, προς όφελος των Ευρωπαίων καταναλωτών.

1.2   Η αποτελεσματικότητα της διαχείρισης ψηφιακών δικαιωμάτων (DRM)

1.2.1   Επιπλέον, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της προώθησης και της βελτίωσης των νόμιμων παροχών –όπως ο Deezer, ο πρώτος δικτυακός τόπος που επιτρέπει τη δωρεάν και νόμιμη αναζήτηση μουσικής, ή η υπηρεσία Spotify, η οποία διασφαλίζει τη νόμιμη διανομή μουσικής μέσω του Διαδικτύου και αυτοχρηματοδοτείται μέσω διαφημίσεων – και πιστεύει ότι αυτό το είδος διαύλου απαιτείται να συνεχίσει να ακμάζει, παράλληλα με το νομοθετικό έργο.

1.2.2   Οι εκστρατείες εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης, ιδίως των νέων, θα πρέπει επίσης να συμπεριληφθούν μεταξύ των προς ανάληψη δράσεων.

1.2.3   Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να μελετήσει περαιτέρω τις αρχές που διατυπώνονται στη σύστασή της, της 18ης Μαΐου 2005, σχετικά με τη συλλογική διασυνοριακή διαχείριση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων για τις νόμιμες επιγραμμικές (online) μουσικές υπηρεσίες.

1.2.4   Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να υιοθετήσει το ταχύτερο δυνατόν την πρόταση οδηγίας πλαισίου σχετικά με τη συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων, η οποία προβλέπεται στο ψηφιακό θεματολόγιο.

2.   Εισαγωγή

2.1   Οι δημιουργοί και οι ερμηνευτές αντλούν τα εισοδήματά τους από έσοδα προερχόμενα από τη χρήση των καλλιτεχνικών τους έργων σε ολόκληρο τον κόσμο. Η συγκέντρωση των εσόδων που προκύπτουν από τη χρήση των έργων σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου για λογαριασμό των δημιουργών τους πραγματοποιείται από εταιρείες συλλογικής διαχείρισης οι οποίες δραστηριοποιούνται σε όλους ανεξαρτήτως τους καλλιτεχνικούς τομείς.

2.2   Το μέγεθος και η δύναμη των εν λόγω εταιρειών συλλογικής διαχείρισης ποικίλλουν ανάλογα με τα κράτη μέλη: ορισμένες εταιρείες έχουν περιορισμένη εμβέλεια, ενώ κάποιες άλλες είναι τόσες ισχυρές ώστε φθάνουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να κατέχουν εν τοις πράγμασι μονοπώλια. Οι υπηρεσίες που παρέχουν στους καλλιτέχνες ποικίλλουν επίσης σε συνάρτηση με αυτές τις παραμέτρους.

2.3   Μπορεί εύλογα να αναρωτηθεί κανείς —όπως έπραξε ήδη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή— εάν η πολυπλοκότητα του σημερινού συστήματος εξασφαλίζει τη δέουσα αποτελεσματικότητα και εάν διαφυλάσσει τα συμφέροντα τόσο των δικαιούχων όσο και των χρηστών περιεχομένων και των πολιτών, ως τελικών καταναλωτών.

2.4   Μήπως θα ήταν σκόπιμο να εξετασθεί η κατάσταση πέραν της «απλής» τεχνικής εναρμόνισης του δικαιώματος του δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων; Πώς μπορεί να βελτιωθεί η εθνική διαχείριση του δικαιώματος του δημιουργού και να υπερνικηθούν τα μειονεκτήματα που οφείλονται στον σημερινό κατακερματισμό όσον αφορά - για να μην αναφερθεί παρά μόνον ένα ενδεικτικό παράδειγμα - το τέλος ιδιωτικής αντιγραφής των έργων; Πώς μπορούν να συνδυασθούν οι προσπάθειες για τη βελτίωση της νομοθεσίας και την αποτελεσματική διασυνοριακή διαχείριση των συλλογικών δικαιωμάτων; Οι πτυχές αυτές χρήζουν νομοθετικής ρύθμισης.

2.5   Η πολυπλοκότητα της κατάστασης και ο ευαίσθητος χαρακτήρας του θέματος αυτού για την κοινωνία των πολιτών ωθούν την ΕΟΚΕ να επιληφθεί του θέματος και να διερευνήσει τους δυνητικούς άξονες προβληματισμού.

2.6   Πράγματι, η άγνοια –αν όχι η αδιαφορία ή ακόμη και η εχθρότητα– του κοινού έναντι της έννοιας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας καθιστούν απαραίτητη την αντίδραση της κοινωνίας των πολιτών.

2.7   Το ισχύον καθεστώς της προστασίας των περιουσιακών (όχι των ηθικών) δικαιωμάτων των δημιουργών καθώς και των συγγενικών δικαιωμάτων των ερμηνευτών και παραγωγών στην μουσική, ρυθμίζεται από μια σειρά οδηγιών, όπως η 2006/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, η 2006/116/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, και η 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, που είχαν ως αρχικό σκοπό τη διευκόλυνση της ελεύθερης διακίνησης εμπορευμάτων και ιδεών μέσα στα πλαίσια του υγιούς ανταγωνισμού, αλλά και την δημιουργία ισορροπίας και την καταπολέμηση της πειρατείας. Όλη η εναρμόνιση των δικαιωμάτων των δημιουργών και των συγγενικών δικαιωμάτων στηρίζεται σε υψηλό επίπεδο προστασίας, δεδομένου ότι τα δικαιώματα αυτά έχουν καίρια σημασία για την πνευματική δημιουργία. Η προστασία αυτή συμβάλλει στη διατήρηση και ανάπτυξη της δημιουργικότητας, προς όφελος των δημιουργών, των ερμηνευτών, των παραγωγών, των καταναλωτών, των χρηστών περιεχομένων, του πολιτισμού, της βιομηχανίας και του κοινού γενικότερα. Ως εκ τούτου, η πνευματική ιδιοκτησία έχει αναγνωριστεί ως αναπόσπαστο στοιχείο του δικαιώματος ιδιοκτησίας και προστατεύεται από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεδομένου ότι η ανάπτυξη της δημιουργικής και καλλιτεχνικής προσπάθειας των δημιουργών και καλλιτεχνών, ερμηνευτών ή εκτελεστών, απαιτεί επαρκή έσοδα τα οποία να αποτελέσουν τη βάση για νέα δημιουργικά και καλλιτεχνικά έργα και μόνον η δέουσα νομική προστασία των δικαιούχων μπορεί να εξασφαλίσει αποτελεσματικά τα έσοδα αυτά.

2.8   Σε ορισμένες χώρες, ισχύουν κατασταλτικοί νόμοι, οι οποίοι εμποδίζουν οποιαδήποτε μορφή αντιγραφής και ανταλλαγής αρχείων που προστατεύονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ανεξάρτητα από το αν οι ανταλλαγές αυτές πραγματοποιούνται περιορισμένα και για ιδιωτική χρήση ή γίνονται για εμπορικούς σκοπούς (1).

2.9   Οι ευρωπαίοι καταναλωτές, οι οργανώσεις των οποίων κατήγγειλαν την εξαίρεσή τους από τη σχετική διαπραγμάτευση ως αδιαφανή και αντιδημοκρατική διαδικασία, έχουν προειδοποιήσει ότι, υπό το πρόσχημα της καταπολέμησης της παραποίησης, δεν πρέπει να θεσπιστεί ένα καθεστώς αστυνόμευσης όλων των συναλλαγών και των επικοινωνιών στο Διαδίκτυο, προσβάλλοντας το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και ην ιδιωτικότητα της αλληλογραφίας και των πληροφοριών που κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί επίσης να ενημερώνεται για τις συζητήσεις που διεξάγονται και τις υπάρχουσες προτάσεις, και να εκφράσει σχετικά τη γνώμη της.

3.   Ειδικές Παρατηρήσεις

3.1   Πνευματική Ιδιοκτησία. Οριοθέτηση και διαχωρισμός

3.1.1   Ο διαχωρισμός και η κατανόηση της έννοιας του δικαιώματος του δημιουργού και του συγγενικού δικαιώματος των ερμηνευτών ενός έργου είναι πρώτιστης σημασίας. Και τα δύο δικαιώματα αποτελούν μέρος ενός συνόλου που μπορούμε να χαρακτηρίσουμε και να ονομάσουμε ως «πνευματική ιδιοκτησία». Η έννοια της πνευματικής ιδιοκτησίας ορίστηκε διεθνώς στη Σύμβαση της 14ης Ιουλίου 1967 με την οποία ιδρύθηκε η Παγκόσμια Οργάνωση Πνευματικής Ιδιοκτησίας, στη συνέχεια δε υιοθετήθηκε από την κοινοτική νομοθεσία, συγκεκριμένα από την οδηγία 2006/115/ΕΚ, και οπότε πρόκειται για έννοια που έχει παγιωθεί στο κοινοτικό κεκτημένο.

3.1.2   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι για να συνεχίσουν τη δημιουργική και καλλιτεχνική τους εργασία, οι δημιουργοί ή οι ερμηνευτές και εκτελεστές καλλιτέχνες πρέπει να λαμβάνουν εύλογη αμοιβή για τη χρήση των έργων τους, όπως και οι παραγωγοί για να μπορούν να χρηματοδοτούν αυτές τις δημιουργίες. Οι απαιτούμενες επενδύσεις για την παραγωγή προϊόντων, όπως τα φωνογραφήματα, οι ταινίες ή τα προϊόντα πολυμέσων, και υπηρεσιών όπως οι «κατ’ αίτησιν» υπηρεσίες, είναι σημαντικές. Χρειάζεται κατάλληλη έννομη προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας προκειμένου να εξασφαλιστεί η εύλογη αμοιβή και η ικανοποιητική απόδοση των σχετικών επενδύσεων.

3.1.3   Η ΕΟΚΕ ζητά την εναρμόνιση ορισμένων εκφάνσεων του δικαιώματος του πνευματικού δημιουργού και εκείνου των συγγενικών δικαιωμάτων. Για την εναρμόνιση αυτή, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι διάφορες εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή των οδηγιών, καθώς και η οικεία νομολογία του Δικαστηρίου.

3.1.4   Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόσφατη έκδοση πρότασης οδηγίας σχετικά με ορισμένες επιτρεπτές χρήσεις ορφανών έργων [COM(2011) 289 τελικό], επί του περιεχομένου της οποίας επιφυλάσσεται να τοποθετηθεί σε προσεχή γνωμοδότηση.

3.2   Αμοιβή

3.2.1   Η αμοιβή των δημιουργών του πνευματικού δικαιώματος στην μουσική (κατά το περιουσιακό του μέρος) αποτελεί ίσως ένα από τα σημεία όπου τα περισσότερα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα προβλήματα στη συναλλακτική επαφή μεταξύ των φορέων συλλογικής διαχείρισης και των χρηστών, τα οποία κατά μεγάλο μέρος τους έχουν επιλυθεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου.

3.2.2   Η ΕΟΚΕ αισθάνεται την ανάγκη να προτείνει την εφαρμογή της αρχής της ισονομίας και της ισοπολιτείας αλλά και την αρχή της αναλογικότητας προς τη διασφάλιση της προστασίας τόσο της πνευματικής ιδιοκτησίας των δημιουργών και λοιπών δικαιούχων όσο και των δικαιωμάτων των χρηστών περιεχομένων και των τελικών καταναλωτών. Επί του παρόντος, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στην Ευρώπη προστατεύονται από τις «Συνθήκες Internet» της ΠΟΔΙ, οι οποίες κυρώθηκαν από την ΕΕ και τα κράτη μέλη τον Δεκέμβριο του 2009, κάτι το οποίο ενοποιεί κατ’ αρχήν την εφαρμοστέα νομοθεσία, αν και διάφορες εθνικές δηλώσεις που έγιναν με την ευκαιρία της κύρωσης αμφισβητούν τη χρησιμότητα μιας ενοποιημένης προσέγγισης σε επίπεδο ΕΕ. Οι συνθήκες αυτές απαιτούν την καταστολή των πλαστών αντιγράφων και των παραποιήσεων για εμπορικούς σκοπούς, κάτι το οποίο πράττει και η οδηγία για την πνευματική ιδιοκτησία και τα συγγενικά δικαιώματα στην κοινωνία της πληροφορίας.

3.3   Προσδιορισμός αμοιβής και Δημόσια Εκτέλεση

3.3.1   Σημεία που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής είναι να προσδιορισθεί πότε οφείλεται αμοιβή από την χρήση μουσικής, πότε έχουμε δημόσια εκτέλεση, και πότε έχουμε εκμετάλλευση και όχι χρήση.

3.3.2   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να υπάρχει σαφής διάκριση μεταξύ εμπορικής εκμετάλλευσης και ιδιωτικής χρήσης, τόσο στον σκοπό χρήσης αλλά και στις κυρώσεις που θα επιβάλλονται. Στην πράξη, τα τιμολόγια που εφαρμόζουν οι φορείς συλλογικής εκμετάλλευσης είναι αποτέλεσμα συναίνεσης με τις ενώσεις που εκπροσωπούν τους διαφόρους κλάδους χρηστών και λαμβάνουν ήδη υπόψη τη διαφορετική δημόσια χρήση της μουσικής από τις διάφορες επιχειρήσεις. Δεν χρεώνεται το ίδιο η μουσική εκεί όπου έχει καθοριστικό ρόλο, όπως σε μία ντισκοτέκ, και εκεί όπου ο ρόλος της είναι επικουρικός ή περιστασιακός, όπως σε ένα κομμωτήριο ή σε μεγάλα καταστήματα.

3.3.3   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αμοιβή για τη λεγόμενη «δευτερεύουσα εκμετάλλευση», όπως προβλέπεται στη Σύμβαση της Βέρνης, είναι απολύτως δικαιολογημένη, δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις όπου αναμεταδίδονται ραδιοφωνικές ή τηλεοπτικές εκπομπές εκμεταλλεύονται δευτερευόντως τα έργα που περιλαμβάνονται στις εν λόγω πρωτεύουσες εκπομπές, με τις οποίες «κοινοποιούνται» τα εν λόγω έργα και εκτελέσεις στους χώρους αυτούς.

3.3.4   Το σημερινό σύστημα αμοιβής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ως αποζημίωση για αναπαραγωγή για ιδιωτική χρήση πρέπει να μεταρρυθμιστεί με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας στον υπολογισμό της «εύλογης αμοιβής», την είσπραξη και την κατανομή τους. Οι αμοιβές θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν και να υπολογίζονται με βάση την πραγματική οικονομική ζημία που υφίστανται οι δικαιούχοι από τις ιδιωτικές αντιγραφές.

3.3.5   Για να διευκολυνθεί η χορήγηση διασυνοριακών αδειών, θα πρέπει να διαφυλαχθεί η συμβατική ελευθερία των δικαιούχων, δηλαδή να μην είναι υποχρεωτική η χορήγηση αδειών για ολόκληρη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ούτε να καθορίζεται βάσει συμβάσεως το επίπεδο των τελών των αδειών αυτών.

3.3.6   Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της προώθησης πιο καινοτόμων επιχειρηματικών προτύπων, βάσει των οποίων να είναι δυνατή η πρόσβαση στα περιεχόμενα με διάφορους τρόπους (free, premium, freemium), σε συνάρτηση με τη βιωσιμότητα της προσφοράς και με τις προσδοκίες και τη στάση των τελικών χρηστών, έτσι ώστε να επιτυγχάνεται μια δίκαια ισορροπία ανάμεσα στην αμοιβή των δικαιούχων και στην πρόσβαση των καταναλωτών, και του κοινού γενικότερα, στα περιεχόμενα.

3.4   Κυρώσεις-Ποινές

3.4.1   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η προστασία των πνευματικών έργων είναι πράγματι θεμελιώδους σημασίας για την οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη της ένωσης και ιδιαίτερα υπό το φως των νέων οικονομικών και τεχνολογικών εξελίξεων, προκειμένου να διασφαλισθεί το δημιουργικό και καλλιτεχνικό έργο των συγγραφέων και των ερμηνευτών ή εκτελεστών. Για τον σκοπό αυτό, θεσπίστηκε σύστημα αποτελεσματικών, αποτρεπτικών και αναλογικών κυρώσεων σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου.

3.4.2   Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η χρήση ενός αριθμού πνευματικών έργων, η οποία επιτρέπεται μόνο ως εξαίρεση, με περιορισμούς από πλευράς χρηστών, στα αποκλειστικά δικαιώματα των δικαιούχων, θα έπρεπε να θεωρείται ως θετικό και γενικό δικαίωμα των πολιτών. Επιπλέον, οι όροι χρήσης δεν είναι απόλυτα σαφείς ή νομοθετημένοι και οι καταναλωτές έρχονται αντιμέτωποι για το ποιες πράξεις επιτρέπονται με την ισχύουσα νομοθεσία.

Η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας από την ποινική νομοθεσία συνιστά βασικό εχέγγυο για την υπεράσπιση και διασφάλιση της κοινωνικής, πολιτισμικής, οικονομικής και πολιτικής τάξης των προηγμένων χωρών.

Η ΕΟΚΕ τάσσεται κατά της ποινικής δίωξης χρήσεων που δεν έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα.

3.4.3   Το Ινστιτούτο για το Δίκαιο Πληροφορικής του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ, κατάρτισε μελέτη, για λογαριασμό της Γενικής Διεύθυνσης Εσωτερικής Αγοράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με θέμα την εφαρμογή και την επίδραση στους νόμους των Κρατών Μελών της Οδηγίας 2001/29/ΕΚ για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας (2). Από τα κεφάλαια του δεύτερου μέρους, που αφορούν στην εφαρμογή της οδηγίας στα υπόλοιπα Κράτη Μέλη της ΕΕ, υπάρχουν μόνο 6 από τα 26 υπό εξέταση κράτη μέλη, στα οποία επιβάλλεται στερητική της ελευθερίας ποινή.

3.4.4   Η ΕΟΚΕ ζητά να συμπληρωθεί το άρθρο 8 της 2001/29/ΕΚ με την προσθήκη παραγράφου 4, στην οποία θα αναγράφονται τα εξής: Στο πλαίσιο της έννομης προστασίας έναντι της προσβολής των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων που αναφέρονται στην παρούσα οδηγία, αποποινικοποιείται η χρήση, εκ μέρους των χρηστών καταναλωτών, των περιεχομένων για τα οποία ο φορέας εκμετάλλευσης της δημόσιας μετάδοσής τους δεν κατέβαλε αρχικώς τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Στην περίπτωση δημόσιας μετάδοσης, η ευθύνη περιορίζεται στην αστική ευθύνη και στις κυρώσεις που πηγάζουν από επιβολή αποζημιώσεων ανάλογων προς την οφειλόμενη αμοιβή του περιουσιακού δικαιώματος των δημιουργών και των δικαιούχων των συγγενικών δικαιωμάτων. Ποινικές κυρώσεις για τις παραβάσεις των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας θα πρέπει να εφαρμόζονται αποκλειστικά και μόνο σε σαφώς καθορισμένες περιπτώσεις παραβάσεων της εμπορίας που διαπράττονται από το οργανωμένο έγκλημα και στην αθέμιτη εμπορική εκμετάλλευση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Σε κάθε περίπτωση, η επιβολή μέτρων θα πρέπει να σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα των καταναλωτών.

3.5   Δομή και Λειτουργία των ΦΣΔ (Φορέων Συλλογικής Διαχείρισης)

3.5.1   Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι υπάρχουσες επίμαχες οδηγίες διέπονται από παντελή «έλλειψη προστασίας» των χρηστών καταναλωτών, οι τύχες των οποίων είναι στη διάκριση των ΕΣΔ, οι οποίες λειτουργούν χωρίς ουσιαστικό έλεγχο. Η ΕΟΚΕ ζητά να αναγνωρίζονται, προστατεύονται και διασφαλίζονται από το νομικό πλαίσιο τα δικαιώματα των πολιτών και των καταναλωτών, καθώς και να υπάρξει στο εξής ισονομία και ισοπολιτεία στην προστασία των χρηστών και καταναλωτών, έναντι των δημιουργών και των δικαιούχων των συγγενικών δικαιωμάτων, σύμφωνα με τη νομοθεσία για την πνευματική ιδιοκτησία και ιδίως τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 18ης Μαΐου 2005.

3.5.2   Η ΕΟΚΕ ζητά να συμπληρωθεί το άρθρο 5 της 2006/115/ΕΚ με την προσθήκη παραγράφου 5, στην οποία θα πρέπει να αναγράφεται ότι: Οι ΕΣΔ στις οποίες χορηγούνται άδειες είσπραξης και εκπροσώπησης των δικαιούχων, θα πρέπει ως Φορείς Συλλογικής Διαχείρισης, να μην είναι πια Εταιρείες Εμπορικού Χαρακτήρα, αλλά Σωματεία μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα με σωματειακή δομή, αποτελούμενα από τους δικαιούχους των πνευματικών και συγγενικών δικαιωμάτων.

3.5.3   Η ΕΟΚΕ ζητά την συμπλήρωση του άρθρου 5 της 2006/115ΕΚ με παράγραφο 6, στην οποία θα πρέπει να αναγράφεται ότι: Οι εταιρείες συλλογικής διαχείρισης (ΕΣΔ) ή οι φορείς συλλογικής διαχείρισης (ΦΣΔ) θα εποπτεύονται από έναν ανεξάρτητο φορέα σε εθνικό επίπεδο (Ενιαίος Εθνικός Φορέας Διαχείρισης). Αυτός μπορεί να είναι εκείνος που έχει εκδώσει την άδεια τους, για την είσπραξη των δικαιωμάτων των καλλιτεχνών ερμηνευτών ή εκτελεστών. Με άλλες λέξεις, ο Φορέας που θα εκδίδει τις άδειες ο ίδιος Φορέας θα ασκεί και τον εποπτικό έλεγχο.

3.5.4   Η ΕΟΚΕ ζητά να συμπληρωθεί το άρθρο 5 της 2006/115ΕΚ με την προσθήκη παραγράφου 7, στην οποία θα πρέπει να αναγράφεται ότι: Οι δικαιούχοι δημιουργοί, ερμηνευτές ή εκτελεστές έχουν το δικαίωμα να «εκχωρούν» το περιουσιακό, εκ της πνευματικής ιδιοκτησίας, δικαίωμά τους. Έχουν επίσης το δικαίωμα να «μεταβιβάσουν» το δικαίωμα της μίσθωσης ή εκμίσθωσης σε περισσότερες από μία (ΕΣΔ) ΦΣΔ, υπάρχουσες ή και νεοϊδρυόμενες. Ωστόσο επειδή με τον τρόπο αυτό θα υφίστανται περισσότερες από μία Εταιρείες Συλλογικής Διαχείρισης, υπάρχει κίνδυνος: (α) το «δικαίωμα» των καλλιτεχνών να εισπράττεται πολλαπλά από διαφορετικές (ΕΣΔ) ΦΣΔ, με τον περαιτέρω (β) κίνδυνο, ο χρήστης να καταλήξει να συναλλάσσεται και να συμβάλλεται με πολλούς και όχι με έναν ΦΣΔ ή ΕΣΔ και τέλος (γ) να καταβάλλει διπλή αμοιβή, για την «χρήση» του ίδιου έργου. Ο ίδιος φορέας που χορηγεί τις άδειες στις (ΕΣΔ) ΦΣΔ, θα είναι αρμόδιος και υπεύθυνος για την κατανομή των αμοιβών, μεταξύ των δημιουργών και των δικαιούχων των συγγενικών δικαιωμάτων, που εισέπραξαν οι (ΕΣΔ) ΦΣΔ από τους χρήστες. Προτείνεται η εγκατάσταση τεχνολογίας λογισμικού εντός των χώρων αυτών για την καταγραφή των στοιχείων των φωνογραφημάτων (δημιουργός, ερμηνευτής, διάρκεια κλπ.) κατά την εκτέλεσή τους, οπότε ο χρήστης θα πληρώνει για την χρήση των δικαιωμάτων των συγκεκριμένων δημιουργών, ώστε να γίνεται και η απόδοσή τους αναλογικά προς αυτούς. Ο ως άνω φορέας θα είναι υπεύθυνος και για την μη πολλαπλή είσπραξη της αμοιβής του συνολικού έργου. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει στο κράτος μέλος φορέας χορήγησης των αδειών στις (ΕΣΔ) ΦΣΔ, τότε τα κράτη θα πρέπει να προβλέψουν τη δημιουργία αυτού στην εθνική τους νομοθεσία.

3.5.5   Η ΕΟΚΕ ζητά να συμπληρωθεί το άρθρο 5 της 2006/115ΕΚ με την προσθήκη παραγράφου 8, στην οποία θα πρέπει να αναγράφεται ότι: Οι ΦΣΔ που εκπροσωπούν καλλιτέχνες ερμηνευτές ή εκτελεστές θα πρέπει να συντάσσουν ισολογισμό και ονομαστική οικονομική αναφορά για τη διαχείριση και διανομή των αμοιβών που εισέπραξαν για λογαριασμό των δικαιούχων, καθώς και κάθε άλλο στοιχείο που να αποδεικνύει ότι τα εν λόγω «εισοδήματα» έχουν αποδοθεί στους δικαιούχους και ότι το «εισόδημα» έχει «δηλωθεί» και φορολογηθεί από τις οικονομικές υπηρεσίες των κρατών μελών. Οι λογαριασμοί των οργανισμών διαχείρισης δικαιωμάτων και η πραγματική καταβολή των εισπραχθέντων δικαιωμάτων στους διάφορους δικαιούχους, πρέπει να πιστοποιούνται από ανεξάρτητο ελεγκτή και να δημοσιεύονται. Θα πρέπει επίσης να ελέγχονται τακτικά από μία αρμόδια αρχή όπως το Ελεγκτικό Συνέδριο ή άλλη ανεξάρτητη δημόσια αρχή.

3.5.6   Η ΕΟΚΕ ζητά να συμπληρωθεί το άρθρο 5 της 2006/115ΕΚ με την προσθήκη παραγράφου 9, στην οποία θα πρέπει να αναγράφεται ότι: Σε κάθε περίπτωση που οι ΦΣΔ δεν αποδίδουν στους δικαιούχους τα ποσά των αμοιβών που έχουν εισπράξει αλλά και δεν τηρούν τις παραπάνω παραγράφους 5 και 7 του συγκεκριμένου άρθρου, ο φορέας έκδοσης των αδειών θα προβαίνει αρχικά μεν στην αφαίρεση της αδείας της ΕΣΔ, και κατ’ επέκταση, ανάλογα με τη βαρύτητα της παράβασης, θα προβαίνει και στην παραπομπή της στα εθνικά δικαστήρια.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Οι ποινές είναι οι ίδιες, είτε πρόκειται για παραποίηση με εμπορικούς σκοπούς είτε για ιδιωτική χρήση.

1

(2)  Η μελέτη δημοσιεύθηκε το Φεβρουάριο του 2007.

2

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Τα ακόλουθα σημεία της γνωμοδότησης του τμήματος τροποποιήθηκαν μέσω των τροπολογιών που υιοθέτησε η Ολομέλεια, συγκέντρωσαν όμως περισσότερο από το ένα τέταρτο των ψήφων (άρθρο 54 (4) του Εσωτερικού Κανονισμού):

α)   Σημείο 1.1.8

| 1.1.8 | Η διαφάνεια κατά τη διαχείριση των εσόδων που εισπράττονται από τις εταιρείες συλλογικής διαχείρισης σε ένα διασυνοριακό περιβάλλον εγείρει ερωτηματικά. Πράγματι, οι δημιουργοί, οι κάτοχοι των συγγενικών δικαιωμάτων, οι υπόχρεοι καταβολής δικαιωμάτων, αλλά και οι καταναλωτές, εξακολουθούν να μην γνωρίζουν ούτε τι ακριβώς εισπράττεται ούτε ποιος είναι ο προορισμός των εσόδων που συγκεντρώνονται στο πλαίσιο του συστήματος συλλογικής διαχείρισης των δικαιωμάτων. |
| --- | --- |

1.1.8

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 113 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 61 |
| Αποχές | : | 23 |

Ψήφοι υπέρ

:

113

Ψήφοι κατά

:

61

Αποχές

:

23

β)   Σημείο 3.1.1

| 3.1.1 | Ο διαχωρισμός και η κατανόηση της έννοιας του δικαιώματος του δημιουργού και του συγγενικού δικαιώματος των ερμηνευτών ενός έργου είναι πρώτιστης σημασίας. Και τα δύο δικαιώματα αποτελούν μέρος ενός συνόλου που μπορούμε να χαρακτηρίσουμε και να ονομάσουμε ως «πνευματική ιδιοκτησία». Αποτελεί κοινό τόπο ότι η πνευματική ιδιοκτησία αποτελείται από το δικαίωμα του δημιουργού, το οποίο ανήκει στους συγγραφείς, συνθέτες, στιχουργούς ενός έργου, και το δικαίωμα των συγγενικών δικαιωμάτων, που ανήκει στους ερμηνευτές καλλιτέχνες και εκτελεστές των έργων. |
| --- | --- |

3.1.1

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 116 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 55 |
| Αποχές | : | 27 |

Ψήφοι υπέρ

:

116

Ψήφοι κατά

:

55

Αποχές

:

27

γ)   Σημείο 3.1.3

| 3.1.3 | Η ΕΟΚΕ ζητά την εναρμόνιση ορισμένων εκφάνσεων του δικαιώματος του πνευματικού δημιουργού και εκείνου των συγγενικών δικαιωμάτων των ερμηνευτών και εκτελεστών. Η εναρμόνιση αυτή είναι αναγκαία στα πλαίσια της επικοινωνίας και της πληροφόρησης, όταν για παράδειγμα το έργο «φωνογράφημα» καταστεί «κοινό κτήμα». Η ασφάλεια του δικαίου και η διασφάλιση προστασίας των ως άνω δικαιωμάτων αυτών επιβάλλει την εναρμόνιση της νομοθεσίας των κρατών μελών, για παράδειγμα, πάνω στην έννοια του «κοινού κτήματος» ως προσοδοφόρου αντικειμένου, το οποίο προσπορίζει εισόδημα στους δημιουργούς και όλα αυτά για την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. |
| --- | --- |

3.1.3

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 108 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 57 |
| Αποχές | : | 31 |

Ψήφοι υπέρ

:

108

Ψήφοι κατά

:

57

Αποχές

:

31

δ)   Σημείο 3.2.1

| 3.2.1 | Η αμοιβή των δημιουργών του πνευματικού δικαιώματος στην μουσική (κατά το περιουσιακό του μέρος) αποτελεί ίσως ένα από τα σημεία όπου τα περισσότερα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα προβλήματα στη συναλλακτική επαφή μεταξύ των φορέων συλλογικής διαχείρισης και των χρηστών. |
| --- | --- |

3.2.1

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 88 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 71 |
| Αποχές | : | 34 |

Ψήφοι υπέρ

:

88

Ψήφοι κατά

:

71

Αποχές

:

34

ε)   Σημείο 3.3.2

| 3.3.2 | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να υπάρχει σαφής διάκριση μεταξύ εμπορικής εκμετάλλευσης και ιδιωτικής χρήσης, τόσο στον σκοπό χρήσης αλλά και στις κυρώσεις που θα επιβάλλονται. Δημόσια θεωρείται κάθε χρήση ή εκτέλεση ή παρουσίαση του έργου, που κάνει το έργο προσιτό σε κύκλο προσώπων ευρύτερο από το στενό κύκλο της οικογένειας και το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον, ανεξαρτήτως από το αν τα πρόσωπα αυτού του ευρύτερου κύκλου βρίσκονται στον ίδιο ή σε διαφορετικούς χώρους, και κάθε παρουσίαση στο κοινό το οποίο δεν παρίσταται στον τόπο της παρουσίασης, και θα πρέπει να καλύπτει κάθε σχετική μετάδοση ή αναμετάδοση ενός έργου στο κοινό με ενσύρματα ή ασύρματα μέσα, συμπεριλαμβανομένης της τηλεοπτικής εκπομπής. |
| --- | --- |

3.3.2

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 103 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 53 |
| Αποχές | : | 27 |

Ψήφοι υπέρ

:

103

Ψήφοι κατά

:

53

Αποχές

:

27

στ)   Σημείο 3.3.3

| 3.3.3 | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να ορίζεται σαφώς και ξεκάθαρα ότι δημόσια χρήση είναι αυτή κατά την οποία η εκμετάλλευση ενός έργου γίνεται από τον χρήστη με σκοπό το κέρδος και στα πλαίσια επιχειρηματικής δραστηριότητας που απαιτεί ή δικαιολογεί την συγκεκριμένη χρήση (έργου, ήχου, εικόνας ή ήχου και εικόνας). |
| --- | --- |

3.3.3

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 100 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 58 |
| Αποχές | : | 28 |

Ψήφοι υπέρ

:

100

Ψήφοι κατά

:

58

Αποχές

:

28

ζ)   Σημείο 3.3.6

Δεδομένου ότι κάθε εύλογη αμοιβή θα πρέπει «εξ ορισμού» να περιέχει και ένα στοιχείο αναλογικότητας, πράγμα που συμβαίνει συχνά στην πράξη, θα ήταν σκόπιμο να γίνεται διάκριση μεταξύ οικονομικών δραστηριοτήτων κατά τις οποίες η εκτέλεση ή η χρησιμοποίηση του έργου συνιστά κύρια οικονομική δραστηριότητα και πηγή εσόδων της επιχείρησης (διοργανωτές συναυλιών ή θεαμάτων, κινηματογράφος, ραδιόφωνο, τηλεόραση, κλπ.) και άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων κατά τις οποίες η εκτέλεση ή η χρησιμοποίηση του έρχου δεν έχει οικονομικό χαρακτήρα (π.χ. οδηγός ταξί που ακούει ραδιόφωνο κατά τη μεταφορά πελάτη) ή έχει δευτερεύοντα χαρακτήρα σε σχέση με την κύρια οικονομική δραστηριότητα (π.χ. η μουσική υπόκρουση σε ανελκυστήρα πολυκαταστήματος, σε εστιατόριο, κλπ.) Οι αμοιβές θα πρέπει επομένως να διαβαθμίζονται από τη δωρεάν παροχή έως και την πλήρη καταβολή της αμοιβής, ανάλογα με τον βαθμό στον οποίο το έργο συμβάλλει πραγματικά στην οικονομική δραστηριότητα. Η διαφοροποίηση αυτή εφαρμόζεται με σαφή τρόπο σε ορισμένα κράτη μέλη όπως η Γαλλία, όπου επιβάλλονται διαφορετικές τιμές για τους διοργανωτές θεαμάτων και διανομέων έργων τέχνης και για τα καφενεία και εστιατόρια

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 106 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 62 |
| Αποχές | : | 27 |

Ψήφοι υπέρ

:

106

Ψήφοι κατά

:

62

Αποχές

:

27

η)   Σημείο 3.3.7

| 3.3.7 | Η ΕΟΚΕ ζητά την προσθήκη στο άρθρο 11, παρ. 8 της 2006/115/ΕΚ, σε συνέχεια της παραγράφου 7, όπου αναφέρεται ότι ελλείψει συμφωνίας μεταξύ των δικαιούχων, τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν το ύψος της εύλογης αμοιβής με νομοθετικές ρυθμίσεις, που θα καθορίζουν τη ρύθμιση της εύλογης αμοιβής. Στην παράγραφο 8 πρέπει να αναγράφεται: Ορίζεται επιτροπή επίλυσης διαφορών μεταξύ δικαιούχων και χρηστών, στην οποία θα πρέπει να καταφεύγουν υποχρεωτικά τα δύο μέρη, και μέσω διαβούλευσης να οδηγούνται σε συμφωνία στην οποία θα πρέπει να καθορίζεται το ύψος της εύλογης αμοιβής, στο σύνολο του δικαιώματος, μεταξύ δικαιούχων δημιουργών και ερμηνευτών αφενός καθώς και χρηστών καταναλωτών αφετέρου. Η προσφυγή στην επιτροπή επίλυσης διαφορών προϋποθέτει ότι οι ΕΣΔ έχουν προηγουμένως συνάψει έγγραφη σύμβαση συμφωνίας εκπροσώπησης των δικαιούχων δημιουργών και ερμηνευτών που εκπροσωπούν για τα συγκεκριμένα έργα. Χωρίς την ύπαρξη σύμβασης, η οποία θα αποδεικνύεται με έγγραφο βέβαιης χρονολογίας, για κάθε συγκεκριμένο έργο ή φωνογράφημα, με καθένα από τους δικαιούχους χωριστά, δεν θα νομιμοποιούνται αυτές σε καμία είσπραξη ποσού στο όνομα μη συμβαλλομένου δικαιούχου. Η κατά τεκμήριο εντολή, σύμφωνα με την οποία το γεγονός ότι «εισπράττω» συνεπάγεται και κατοχή της εντολής εισπράξεως, πρέπει να αποκλεισθεί. Η επιτροπή θα απαρτίζεται από μέλος των χρηστών και μέλος των δικαιούχων καθώς και από ένα μέλος αντίστοιχα των κοινωνικών ομάδων εργοδοτών και εργαζομένων, ή σε ευρωπαϊκό επίπεδο για λογαριασμό των κοινωνικών ομάδων από μέλος της ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

3.3.7

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 116 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 57 |
| Αποχές | : | 23 |

Ψήφοι υπέρ

:

116

Ψήφοι κατά

:

57

Αποχές

:

23

θ)   Σημείο 3.4.1

| 3.4.1 | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η προστασία των πνευματικών έργων είναι πράγματι θεμελιώδους σημασίας για την οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη της ένωσης και ιδιαίτερα υπό το φως των νέων οικονομικών και τεχνολογικών εξελίξεων, διαφαίνεται όμως ότι μπορεί να οδηγήσει και στα αντίθετα αποτελέσματα από τα επιδιωκόμενα δηλαδή στον ουσιαστικό περιορισμό του εμπορίου, όταν η προστασία των εν λόγω δικαιωμάτων προς τους χρήστες καταναλωτές είναι δυσανάλογη. |
| --- | --- |

3.4.1

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 104 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 61 |
| Αποχές | : | 36 |

Ψήφοι υπέρ

:

104

Ψήφοι κατά

:

61

Αποχές

:

36

ι)   Σημείο 3.4.2

| 3.4.2 | Η ΕΟΚΕ ανησυχεί για το γεγονός ότι με την ισχύουσα οδηγία εισάγονται αντί να αίρονται εμπόδια στο εμπόριο και στην καινοτομία αυτού. Π.χ. με την ασάφεια περί εύλογης αμοιβής, η συνέχιση της δραστηριότητας των ΜΜΕ, σε μία παρατεταμένη περίοδο προστασίας δεν διευκολύνεται αλλά δυσχεραίνεται, χωρίς τις απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες ή όταν οι ΦΣΔ δεν δρουν με ορθολογικό και διαφανή τρόπο ή όταν οι εμπορικοί χρήστες δεν έχουν πλήρη επίγνωση της κατάστασης ή όταν η ζημία των δικαιούχων, που ενδεχομένως προκύπτει από τη χρήση, είναι ασήμαντη ενώ οι αντίστοιχες κυρώσεις είναι υπερβολικά αυστηρές. |
| --- | --- |

3.4.2

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 104 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 61 |
| Αποχές | : | 36 |

Ψήφοι υπέρ

:

104

Ψήφοι κατά

:

61

Αποχές

:

36

ια)   Σημείο 3.4.3

| 3.4.3 | Η ΕΟΚΕ επιμένει στην αντικατάσταση της παραγράφου περί διακριτικής ευχέρειας των κρατών μελών για τις επιβαλλόμενες κυρώσεις, διότι σε πολλά κράτη μέλη επιβάλλονται κυρώσεις και δη ποινικές, που δεν έχουν συχνά αναλογικό χαρακτήρα, όπως θα όφειλαν. |
| --- | --- |

3.4.3

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 104 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 61 |
| Αποχές | : | 36 |

Ψήφοι υπέρ

:

104

Ψήφοι κατά

:

61

Αποχές

:

36

ιβ)   Σημείο 3.4.4

| 3.4.4 | Η ΕΟΚΕ ανησυχεί ιδιαίτερα διότι η κοινοτική νομοθεσία αποσκοπεί στην προστασία των πνευματικών και συγγενικών δικαιωμάτων των δημιουργών, καλλιτεχνών κτλ., χωρίς όμως να λαμβάνονται επαρκώς υπόψη τα αντίστοιχα δικαιώματα των χρηστών και εν τέλει καταναλωτών. Μάλιστα, ενώ αναφέρεται ότι οι δημιουργικές, καλλιτεχνικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες αποτελούν σε σημαντικό βαθμό δραστηριότητες ελεύθερων επαγγελματιών, και ως τέτοιες πρέπει να διευκολυνθούν και να προστατευτούν, δεν ακολουθείται η ίδια προσέγγιση σε επίπεδο χρηστών. Η χρήση ενός αριθμού πνευματικών έργων επιτρέπεται μόνο ως εξαίρεση, με περιορισμούς από πλευράς χρηστών, στα αποκλειστικά δικαιώματα των δικαιούχων, ωστόσο οι όροι χρήσης δεν είναι απόλυτα σαφείς ή νομοθετημένοι και οι καταναλωτές έρχονται αντιμέτωποι για το ποιες πράξεις επιτρέπονται με την ισχύουσα νομοθεσία. |
| --- | --- |

3.4.4

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επί της τροπολογίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 104 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 61 |
| Αποχές | : | 36 |

Ψήφοι υπέρ

:

104

Ψήφοι κατά

:

61

Αποχές

:

36

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/40 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/40

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Εναρμόνιση των ισχυρισμών όσον αφορά την κατανάλωση καλλυντικών προϊόντων» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 318/06

Εισηγητής: ο κ. OSTROWSKI

Στις 20 Ιανουαρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα:

Εναρμόνιση των ισχυρισμών όσον αφορά την κατανάλωση καλλυντικών προϊόντων

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας).

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 23 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο της ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 115 ψήφους υπέρ και 7 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ταχεία υιοθέτηση κοινών κριτηρίων όσον αφορά τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά προϊόντα θα είναι επωφελής για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην εσωτερική αγορά, για τους καταναλωτές και για τις ελεγκτικές αρχές.

1.2   Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αρχίσει να ασχολείται με την ανάπτυξη κοινών κριτηρίων όσον αφορά τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά προϊόντα και ότι οι κοινές κατευθυντήριες γραμμές για τα κριτήρια βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο κατάρτισης.

1.3   Σύμφωνα με τον κανονισμό 1223/2009 για τα καλλυντικά προϊόντα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση σχετικά με τη χρήση ισχυρισμών βάσει των κοινών εγκεκριμένων κριτηρίων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί, ωστόσο, ότι πρέπει να συντομευθεί η προθεσμία για την υποβολή της έκθεσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο που έχει οριστεί για τον Ιούλιο του 2016.

1.4   Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να επιταχύνει, κατά ένα τουλάχιστον έτος, τη διαδικασία υιοθέτησης των κοινών κριτηρίων που θα επιτρέψουν την εκπόνηση της έκθεσης.

1.5   Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο χρησιμοποίησης νέων κατευθυντήριων γραμμών μέχρι να θεσπιστούν από τον Διεθνή Οργανισμό Τυποποίησης (ISO) κριτήρια για τους «οικολογικούς ισχυρισμούς» (π.χ. με βάση τις νέες κατευθυντήριες γραμμές που διατύπωσε ο Δανός διαμεσολαβητής για καταναλωτικά θέματα).

2.   Γενικές παρατηρήσεις

2.1   Ισχυρισμοί ως προς τα καλλυντικά προϊόντα

| 2.1.1 | Οι ισχυρισμοί ως προς τα καλλυντικά προϊόντα συνίστανται σε δηλώσεις που γίνονται, κατά κανόνα σε διαφημίσεις, όσον αφορά τις ιδιότητες ενός προϊόντος (R. Schueller και P. Romanowski, C & T, Ιανουάριος 1998). Οι ισχυρισμοί αυτοί μπορεί να συνίστανται σε μία λέξη, μία φράση, μία παράγραφο ή απλά σε συμπεράσματα, όπως για παράδειγμα: «μειώνει την εμφάνιση των λεπτών γραμμών και των ρυτίδων μέσα σε δέκα ημέρες» ή ακόμη «αντιγήρανση». Διατυπώνονται και ισχυρισμοί όπως «100 % κάλυψητων γκρίζων μαλλιών» για βαφές ή «το 70 % των γυναικών συμφωνούν ότι η πιτυρίδα εξαφανίστηκε μετά από μία μόλις χρήση», που υποτίθεται ότι προέρχονται από καταναλωτές σχετικά με ένα «αντιπιτυριδικό» σαμπουάν. |
| --- | --- |

2.1.1

Οι ισχυρισμοί ως προς τα καλλυντικά προϊόντα συνίστανται σε δηλώσεις που γίνονται, κατά κανόνα σε διαφημίσεις, όσον αφορά τις ιδιότητες ενός προϊόντος (R. Schueller και P. Romanowski, C & T, Ιανουάριος 1998). Οι ισχυρισμοί αυτοί μπορεί να συνίστανται σε μία λέξη, μία φράση, μία παράγραφο ή απλά σε συμπεράσματα, όπως για παράδειγμα: «μειώνει την εμφάνιση των λεπτών γραμμών και των ρυτίδων μέσα σε δέκα ημέρες» ή ακόμη «αντιγήρανση». Διατυπώνονται και ισχυρισμοί όπως «100 % κάλυψητων γκρίζων μαλλιών» για βαφές ή «το 70 % των γυναικών συμφωνούν ότι η πιτυρίδα εξαφανίστηκε μετά από μία μόλις χρήση», που υποτίθεται ότι προέρχονται από καταναλωτές σχετικά με ένα «αντιπιτυριδικό» σαμπουάν.

| 2.1.2 | Οι ισχυρισμοί για τα προϊόντα και οι διαφημίσεις, συμπεριλαμβανομένων και άλλων μορφών εμπορίας προϊόντων (που αναφέρονται συνολικά ως «ισχυρισμοί για τα προϊόντα»), αποτελούν απαραίτητα εργαλεία ενημέρωσης των καταναλωτών για τα χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες των προϊόντων και τους βοηθούν να επιλέξουν τα προϊόντα που αρμόζουν καλύτερα στις ανάγκες και τις προσδοκίες τους. Λόγω της μεγάλης σημασίας των καλλυντικών προϊόντων, είναι ουσιαστικό να παρέχεται σαφής, χρήσιμη, κατανοητή, συγκρίσιμη και αξιόπιστη πληροφόρηση, έτσι ώστε οι καταναλωτές να μπορούν να προβαίνουν σε τεκμηριωμένες επιλογές. |
| --- | --- |

2.1.2

Οι ισχυρισμοί για τα προϊόντα και οι διαφημίσεις, συμπεριλαμβανομένων και άλλων μορφών εμπορίας προϊόντων (που αναφέρονται συνολικά ως «ισχυρισμοί για τα προϊόντα»), αποτελούν απαραίτητα εργαλεία ενημέρωσης των καταναλωτών για τα χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες των προϊόντων και τους βοηθούν να επιλέξουν τα προϊόντα που αρμόζουν καλύτερα στις ανάγκες και τις προσδοκίες τους. Λόγω της μεγάλης σημασίας των καλλυντικών προϊόντων, είναι ουσιαστικό να παρέχεται σαφής, χρήσιμη, κατανοητή, συγκρίσιμη και αξιόπιστη πληροφόρηση, έτσι ώστε οι καταναλωτές να μπορούν να προβαίνουν σε τεκμηριωμένες επιλογές.

| 2.1.3 | Οι ισχυρισμοί για τα προϊόντα είναι επίσης σημαντικό εργαλείο για τις εταιρίες καλλυντικών προκειμένου να διαφοροποιούν τα προϊόντα τους από εκείνα των ανταγωνιστών τους. Οι ισχυρισμοί αυτοί μπορούν να συμβάλλουν στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς με την προώθηση της καινοτομίας και την τόνωση του ανταγωνισμού μεταξύ των εταιριών. |
| --- | --- |

2.1.3

Οι ισχυρισμοί για τα προϊόντα είναι επίσης σημαντικό εργαλείο για τις εταιρίες καλλυντικών προκειμένου να διαφοροποιούν τα προϊόντα τους από εκείνα των ανταγωνιστών τους. Οι ισχυρισμοί αυτοί μπορούν να συμβάλλουν στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς με την προώθηση της καινοτομίας και την τόνωση του ανταγωνισμού μεταξύ των εταιριών.

| 2.1.4 | Προκειμένου οι ισχυρισμοί για τα προϊόντα να ανταποκρίνονται επαρκώς στους στόχους αυτούς, δηλαδή στην εξυπηρέτηση του καταναλωτή, αλλά και στα προαναφερθέντα συμφέροντα των εταιριών καλλυντικών, είναι σημαντικό να υφίσταται ένα αποτελεσματικό πλαίσιο που να εξασφαλίζει ότι οι ισχυρισμοί για τα προϊόντα είναι θεμιτοί και δεν παραπλανούν τους καταναλωτές, λαμβάνοντας υπόψη το πλαίσιο στο οποίο παρουσιάζονται οι ισχυρισμοί αυτοί και τα σχετικά εργαλεία μάρκετινγκ (ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για έντυπο υλικό, διαφήμιση στην τηλεόραση ή για τη χρήση ενός από τα νέα μέσα όπως το Διαδίκτυο και τα «έξυπνα τηλέφωνα»). |
| --- | --- |

2.1.4

Προκειμένου οι ισχυρισμοί για τα προϊόντα να ανταποκρίνονται επαρκώς στους στόχους αυτούς, δηλαδή στην εξυπηρέτηση του καταναλωτή, αλλά και στα προαναφερθέντα συμφέροντα των εταιριών καλλυντικών, είναι σημαντικό να υφίσταται ένα αποτελεσματικό πλαίσιο που να εξασφαλίζει ότι οι ισχυρισμοί για τα προϊόντα είναι θεμιτοί και δεν παραπλανούν τους καταναλωτές, λαμβάνοντας υπόψη το πλαίσιο στο οποίο παρουσιάζονται οι ισχυρισμοί αυτοί και τα σχετικά εργαλεία μάρκετινγκ (ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για έντυπο υλικό, διαφήμιση στην τηλεόραση ή για τη χρήση ενός από τα νέα μέσα όπως το Διαδίκτυο και τα «έξυπνα τηλέφωνα»).

2.2   Νομοθεσία για τους ισχυρισμούς ως προς τα καλλυντικά στην ΕΕ

| 2.2.1 | Ο κανονισμός περί καλλυντικών προϊόντων (κανονισμός 1223/2009/ΕΚ) θα αντικαταστήσει εξ ολοκλήρου τον Ιούλιο 2013 την οδηγία 76/768/ΕΟΚ περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών των αναφερομένων στα καλλυντικά προϊόντα. Ο νέος κανονισμός έχει ως κύριο στόχο την εγγύηση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Ο κανονισμός 1223/2009/ΕΚ ορίζει ότι «ο καταναλωτής θα πρέπει να προστατεύεται από παραπλανητικούς ισχυρισμούς όσον αφορά την αποτελεσματικότητα και άλλα χαρακτηριστικά των καλλυντικών προϊόντων». |
| --- | --- |

2.2.1

Ο κανονισμός περί καλλυντικών προϊόντων (κανονισμός 1223/2009/ΕΚ) θα αντικαταστήσει εξ ολοκλήρου τον Ιούλιο 2013 την οδηγία 76/768/ΕΟΚ περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών των αναφερομένων στα καλλυντικά προϊόντα. Ο νέος κανονισμός έχει ως κύριο στόχο την εγγύηση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Ο κανονισμός 1223/2009/ΕΚ ορίζει ότι «ο καταναλωτής θα πρέπει να προστατεύεται από παραπλανητικούς ισχυρισμούς όσον αφορά την αποτελεσματικότητα και άλλα χαρακτηριστικά των καλλυντικών προϊόντων».

| 2.2.2 | Ο εν λόγω κανονισμός αφορά μόνον τα καλλυντικά προϊόντα και όχι τα φάρμακα, τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα ή τα βιοκτόνα προϊόντα. Για τους σκοπούς του εν λόγω κανονισμού ως «καλλυντικό προϊόν» νοείται κάθε ουσία ή μείγμα που προορίζεται να έλθει σε επαφή με εξωτερικά μέρη του ανθρώπινου σώματος ή με τα δόντια και τους βλεννογόνους της στοματικής κοιλότητας, με αποκλειστικό ή κύριο σκοπό τον καθαρισμό τους, τον αρωματισμό τους, τη μεταβολή της εμφάνισής τους, την προστασία τους, τη διατήρησή τους σε καλή κατάσταση ή τη διόρθωση των σωματικών οσμών. Κάθε ουσία ή μείγμα που προορίζεται να ληφθεί από το στόμα, με εισπνοή, με ένεση ή με εμφύτευση στο ανθρώπινο σώμα δεν θεωρείται καλλυντικό προϊόν.
  Στα καλλυντικά προϊόντα περιλαμβάνονται τα προϊόντα περιποίησης των μαλλιών (σαμπουάν και γαλακτώματα), του δέρματος (γαλακτώματα σώματος, κρέμες προσώπου, προϊόντα για τα νύχια), προϊόντα προσωπικής υγιεινής (σαπούνια καθαρισμού σώματος, οδοντόκρεμες, αποσμητικά, αντιιδρωτικά κτλ), βαφές (μαλλιών και μακιγιάζ), αρωματικές ουσίες (διάφοροι τύποι αρωμάτων) κ.ο.κ. |
| --- | --- |

2.2.2

Ο εν λόγω κανονισμός αφορά μόνον τα καλλυντικά προϊόντα και όχι τα φάρμακα, τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα ή τα βιοκτόνα προϊόντα. Για τους σκοπούς του εν λόγω κανονισμού ως «καλλυντικό προϊόν» νοείται κάθε ουσία ή μείγμα που προορίζεται να έλθει σε επαφή με εξωτερικά μέρη του ανθρώπινου σώματος ή με τα δόντια και τους βλεννογόνους της στοματικής κοιλότητας, με αποκλειστικό ή κύριο σκοπό τον καθαρισμό τους, τον αρωματισμό τους, τη μεταβολή της εμφάνισής τους, την προστασία τους, τη διατήρησή τους σε καλή κατάσταση ή τη διόρθωση των σωματικών οσμών. Κάθε ουσία ή μείγμα που προορίζεται να ληφθεί από το στόμα, με εισπνοή, με ένεση ή με εμφύτευση στο ανθρώπινο σώμα δεν θεωρείται καλλυντικό προϊόν.

Στα καλλυντικά προϊόντα περιλαμβάνονται τα προϊόντα περιποίησης των μαλλιών (σαμπουάν και γαλακτώματα), του δέρματος (γαλακτώματα σώματος, κρέμες προσώπου, προϊόντα για τα νύχια), προϊόντα προσωπικής υγιεινής (σαπούνια καθαρισμού σώματος, οδοντόκρεμες, αποσμητικά, αντιιδρωτικά κτλ), βαφές (μαλλιών και μακιγιάζ), αρωματικές ουσίες (διάφοροι τύποι αρωμάτων) κ.ο.κ.

| 2.2.3 | Το άρθρο 20 του κανονισμού 1223/2009/ΕΚ ορίζει ότι «στην επισήμανση, τη διάθεση στην αγορά και τη διαφήμιση των καλλυντικών προϊόντων, το κείμενο, οι ονομασίες, τα σήματα, οι εικόνες ή τα άλλα σύμβολα, παραστατικά ή μη, δεν χρησιμοποιούνται για να αποδώσουν στα προϊόντα αυτά ιδιότητες που δεν έχουν». |
| --- | --- |

2.2.3

Το άρθρο 20 του κανονισμού 1223/2009/ΕΚ ορίζει ότι «στην επισήμανση, τη διάθεση στην αγορά και τη διαφήμιση των καλλυντικών προϊόντων, το κείμενο, οι ονομασίες, τα σήματα, οι εικόνες ή τα άλλα σύμβολα, παραστατικά ή μη, δεν χρησιμοποιούνται για να αποδώσουν στα προϊόντα αυτά ιδιότητες που δεν έχουν».

| 2.2.4 | Ως προς τους παραπλανητικούς ισχυρισμούς, πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα σχετικά άρθρα της οδηγίας 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

2.2.4

Ως προς τους παραπλανητικούς ισχυρισμούς, πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα σχετικά άρθρα της οδηγίας 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά.

| 2.2.5 | Το άρθρο 6 της οδηγίας 2005/29/ΕΚ (παραπλανητικές πράξεις) ορίζει «Μια εμπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν περιλαμβάνει εσφαλμένες πληροφορίες και είναι επομένως αναληθής ή, όταν, με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της συνολικής παρουσίασής της, εξαπατά ή ενδέχεται να εξαπατήσει τον μέσο καταναλωτή, ακόμα και εάν οι πληροφορίες είναι, αντικειμενικά, ορθές όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τα κύρια χαρακτηριστικά του προϊόντος, όπως η καταλληλότητα, η χρήση ή τα αναμενόμενα από τη χρήση του προϊόντος αποτελέσματα, ή τα αποτελέσματα και τα ουσιώδη χαρακτηριστικά των δοκιμών ή ελέγχων του προϊόντος». |
| --- | --- |

2.2.5

Το άρθρο 6 της οδηγίας 2005/29/ΕΚ (παραπλανητικές πράξεις) ορίζει «Μια εμπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν περιλαμβάνει εσφαλμένες πληροφορίες και είναι επομένως αναληθής ή, όταν, με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της συνολικής παρουσίασής της, εξαπατά ή ενδέχεται να εξαπατήσει τον μέσο καταναλωτή, ακόμα και εάν οι πληροφορίες είναι, αντικειμενικά, ορθές όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τα κύρια χαρακτηριστικά του προϊόντος, όπως η καταλληλότητα, η χρήση ή τα αναμενόμενα από τη χρήση του προϊόντος αποτελέσματα, ή τα αποτελέσματα και τα ουσιώδη χαρακτηριστικά των δοκιμών ή ελέγχων του προϊόντος».

| 2.2.6 | Το άρθρο 7 της οδηγίας 2005/29/ΕΚ (παραπλανητικές παραλήψεις) επαναλαμβάνει «Μια εμπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν, στο πραγματικό της πλαίσιο, λαμβανομένων υπόψη όλων των χαρακτηριστικών της και των περιστάσεων, καθώς και των περιορισμών του συγκεκριμένου μέσου επικοινωνίας, παραλείπει ουσιώδεις πληροφορίες που χρειάζεται ο μέσος καταναλωτής, ανάλογα με το συγκεκριμένο πλαίσιο, για να λάβει τεκμηριωμένη απόφαση συναλλαγής». Τα κύρια χαρακτηριστικά του προϊόντος που περιλαμβάνονται στον ισχυρισμό σχετικά με το προϊόν θεωρούνται ως ουσιώδεις πληροφορίες (στον απαιτούμενο βαθμό, ανάλογα με το μέσο και το προϊόν). |
| --- | --- |

2.2.6

Το άρθρο 7 της οδηγίας 2005/29/ΕΚ (παραπλανητικές παραλήψεις) επαναλαμβάνει «Μια εμπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν, στο πραγματικό της πλαίσιο, λαμβανομένων υπόψη όλων των χαρακτηριστικών της και των περιστάσεων, καθώς και των περιορισμών του συγκεκριμένου μέσου επικοινωνίας, παραλείπει ουσιώδεις πληροφορίες που χρειάζεται ο μέσος καταναλωτής, ανάλογα με το συγκεκριμένο πλαίσιο, για να λάβει τεκμηριωμένη απόφαση συναλλαγής». Τα κύρια χαρακτηριστικά του προϊόντος που περιλαμβάνονται στον ισχυρισμό σχετικά με το προϊόν θεωρούνται ως ουσιώδεις πληροφορίες (στον απαιτούμενο βαθμό, ανάλογα με το μέσο και το προϊόν).

| 2.2.7 | Επίσης, οι διαφημιστές οφείλουν να τηρούν τους κανόνες που θεσπίζει η οδηγία 2006/114/ΕΚ για την παραπλανητική και τη συγκριτική διαφήμιση. |
| --- | --- |

2.2.7

Επίσης, οι διαφημιστές οφείλουν να τηρούν τους κανόνες που θεσπίζει η οδηγία 2006/114/ΕΚ για την παραπλανητική και τη συγκριτική διαφήμιση.

2.3   Τρέχουσα πρακτική στην εσωτερική αγορά

| 2.3.1 | Οι τρέχουσες νομικές υποθέσεις και οι υποθέσεις ενώπιον ρυθμιστικών αρχών σε ευρωπαϊκό επίπεδο καταδεικνύουν ότι οι διάφορες αρχές στα κράτη μέλη ενδέχεται να ερμηνεύουν με διαφορετικό τρόπο τις ίδιες –προαναφερόμενες– διατάξεις. Ως εκ τούτου, δεν υφίσταται ενιαία ερμηνεία των κανόνων σχετικά με τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά, και τούτο πλήττει σοβαρά όσες εταιρείες καλλυντικών δραστηριοποιούνται στην κοινή αγορά, διότι δεν έχουν τη βεβαιότητα ότι μια συγκεκριμένη διαφήμισή τους, νόμιμη π.χ. στη Γαλλία, δεν θα αμφισβητηθεί από τις αρμόδιες εθνικές αρχές π.χ. στην Ουγγαρία ή στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι εταιρείες καλλυντικών κλήθηκαν να πληρώσουν βαριά πρόστιμα. Το 2007, η Υπηρεσία Οικονομικού Ανταγωνισμού (HCA) της Ουγγαρίας υποστήριξε για παράδειγμα, ότι, εφόσον οι κλινικές δοκιμές διεξήχθησαν στις ΗΠΑ και στη Γαλλία, δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιούνται στην Ουγγαρία ισχυρισμοί σχετικά με την αποτελεσματικότητα των καλλυντικών προϊόντων που βασίζονται σε κλινικές δοκιμές του εκπεφρασμένες σε ποσοστά. Πιστεύουν ότι υπάρχουν διαφορές όσον αφορά τους τύπους δέρματος ανάλογα με τις χώρες και τις γεωγραφικές περιοχές. Κατά συνέπεια, τα αποτελέσματα των δοκιμών αυτών –που πραγματοποιούνται σε διαφορετικές κλιματικές συνθήκες, σε διαφορετικές συνθήκες υγρασίας και σε γυναίκες με διαφορετικές διατροφικές συνήθειες– δεν παρέχουν τις κατάλληλες πληροφορίες στους Ούγγρους καταναλωτές όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των καλλυντικών προϊόντων. Κανένα άλλο κράτος μέλος της ΕΕ δεν έχει καταλήξει μέχρι στιγμής στο ίδιο συμπέρασμα. Επιπλέον, υπάρχουν διαφορετικές εθνικές απαιτήσεις για τα «φυσικά», «οικολογικά» ή τα «βιολογικά» προϊόντα. Οι διαφορετικές νομικές ερμηνείες αποβαίνουν εις βάρος των καταναλωτών διότι η προστασία τους ενδέχεται να διαφέρει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. |
| --- | --- |

2.3.1

Οι τρέχουσες νομικές υποθέσεις και οι υποθέσεις ενώπιον ρυθμιστικών αρχών σε ευρωπαϊκό επίπεδο καταδεικνύουν ότι οι διάφορες αρχές στα κράτη μέλη ενδέχεται να ερμηνεύουν με διαφορετικό τρόπο τις ίδιες –προαναφερόμενες– διατάξεις. Ως εκ τούτου, δεν υφίσταται ενιαία ερμηνεία των κανόνων σχετικά με τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά, και τούτο πλήττει σοβαρά όσες εταιρείες καλλυντικών δραστηριοποιούνται στην κοινή αγορά, διότι δεν έχουν τη βεβαιότητα ότι μια συγκεκριμένη διαφήμισή τους, νόμιμη π.χ. στη Γαλλία, δεν θα αμφισβητηθεί από τις αρμόδιες εθνικές αρχές π.χ. στην Ουγγαρία ή στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι εταιρείες καλλυντικών κλήθηκαν να πληρώσουν βαριά πρόστιμα. Το 2007, η Υπηρεσία Οικονομικού Ανταγωνισμού (HCA) της Ουγγαρίας υποστήριξε για παράδειγμα, ότι, εφόσον οι κλινικές δοκιμές διεξήχθησαν στις ΗΠΑ και στη Γαλλία, δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιούνται στην Ουγγαρία ισχυρισμοί σχετικά με την αποτελεσματικότητα των καλλυντικών προϊόντων που βασίζονται σε κλινικές δοκιμές του εκπεφρασμένες σε ποσοστά. Πιστεύουν ότι υπάρχουν διαφορές όσον αφορά τους τύπους δέρματος ανάλογα με τις χώρες και τις γεωγραφικές περιοχές. Κατά συνέπεια, τα αποτελέσματα των δοκιμών αυτών –που πραγματοποιούνται σε διαφορετικές κλιματικές συνθήκες, σε διαφορετικές συνθήκες υγρασίας και σε γυναίκες με διαφορετικές διατροφικές συνήθειες– δεν παρέχουν τις κατάλληλες πληροφορίες στους Ούγγρους καταναλωτές όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των καλλυντικών προϊόντων. Κανένα άλλο κράτος μέλος της ΕΕ δεν έχει καταλήξει μέχρι στιγμής στο ίδιο συμπέρασμα. Επιπλέον, υπάρχουν διαφορετικές εθνικές απαιτήσεις για τα «φυσικά», «οικολογικά» ή τα «βιολογικά» προϊόντα. Οι διαφορετικές νομικές ερμηνείες αποβαίνουν εις βάρος των καταναλωτών διότι η προστασία τους ενδέχεται να διαφέρει από το ένα κράτος μέλος στο άλλο.

| 2.3.2 | Οι διαφορετικές ερμηνείες λόγω έλλειψης κοινών κριτηρίων και πρακτικής καθοδήγησης για τους ισχυρισμούς σχετικά με τα προϊόντα αναγκάζουν όσες εταιρείες καλλυντικών λειτουργούν στην εσωτερική αγορά να αναθεωρούν και να ελέγχουν από μόνες τους κάθε ισχυρισμό και κάθε διαφήμιση σε όλα τα κράτη μέλη ανεξαιρέτως, ώστε να βεβαιωθούν ότι δεν παραβαίνουν την εκάστοτε εθνική νομοθεσία. Με τον τρόπο αυτό, οι εταιρείες επιβαρύνονται με σημαντικά επιπλέον έξοδα τα οποία πιθανόν να μειωθούν με την παροχή κοινής καθοδήγησης ως προς τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά στην ΕΕ. Η συνεπόμενη εξοικονόμηση πόρων θα μπορούσε να διατεθεί για την καινοτομία, την έρευνα ή ακόμη και για τη μείωση των τιμών των προϊόντων. Είναι αξιοσημείωτο ότι η ευρωπαϊκή αγορά καλλυντικών αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας αγοράς καλλυντικών, με περισσότερες από 4 000 εταιρίες που κατασκευάζουν προϊόντα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και απασχολούν, άμεσα ή έμμεσα, 1,7 εκατομμύρια εργαζόμενους.
  Οι εταιρίες καλλυντικών που δραστηριοποιούνται στην εσωτερική αγορά οφείλουν να αναθεωρούν και να ελέγχουν κάθε ισχυρισμό και διαφήμιση σε κάθε κράτος μέλος· τούτο σημαίνει επίσης ότι, για αυτόν τον κλάδο, δεν υφίσταται εσωτερική αγορά. |
| --- | --- |

2.3.2

Οι διαφορετικές ερμηνείες λόγω έλλειψης κοινών κριτηρίων και πρακτικής καθοδήγησης για τους ισχυρισμούς σχετικά με τα προϊόντα αναγκάζουν όσες εταιρείες καλλυντικών λειτουργούν στην εσωτερική αγορά να αναθεωρούν και να ελέγχουν από μόνες τους κάθε ισχυρισμό και κάθε διαφήμιση σε όλα τα κράτη μέλη ανεξαιρέτως, ώστε να βεβαιωθούν ότι δεν παραβαίνουν την εκάστοτε εθνική νομοθεσία. Με τον τρόπο αυτό, οι εταιρείες επιβαρύνονται με σημαντικά επιπλέον έξοδα τα οποία πιθανόν να μειωθούν με την παροχή κοινής καθοδήγησης ως προς τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά στην ΕΕ. Η συνεπόμενη εξοικονόμηση πόρων θα μπορούσε να διατεθεί για την καινοτομία, την έρευνα ή ακόμη και για τη μείωση των τιμών των προϊόντων. Είναι αξιοσημείωτο ότι η ευρωπαϊκή αγορά καλλυντικών αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας αγοράς καλλυντικών, με περισσότερες από 4 000 εταιρίες που κατασκευάζουν προϊόντα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και απασχολούν, άμεσα ή έμμεσα, 1,7 εκατομμύρια εργαζόμενους.

Οι εταιρίες καλλυντικών που δραστηριοποιούνται στην εσωτερική αγορά οφείλουν να αναθεωρούν και να ελέγχουν κάθε ισχυρισμό και διαφήμιση σε κάθε κράτος μέλος· τούτο σημαίνει επίσης ότι, για αυτόν τον κλάδο, δεν υφίσταται εσωτερική αγορά.

| 2.3.3 | Οι διαφορετικές ερμηνείες λόγω έλλειψης κοινής καθοδήγησης ως προς τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά στην ΕΕ δεν είναι επωφελείς ούτε για τους καταναλωτές, αφού δεν μπορούν να είναι βέβαιοι ποιο είναι το ακριβές περιεχόμενο του συγκεκριμένου ισχυρισμού όταν αγοράζουν το ίδιο προϊόν σε διαφορετικά κράτη μέλη με αποτέλεσμα να ενδέχεται να επέλθει σύγχυση των καταναλωτών. Δεν υπάρχουν κοινά κριτήρια για τα «φυσικά», «οικολογικά» ή τα «βιολογικά» προϊόντα και οι καταναλωτές έχουν αμφιβολίες για την πραγματική ποιότητά τους. Στο σημερινό διαδικτυακό περιβάλλον, οι καταναλωτές μπορούν επίσης να πραγματοποιούν διασυνοριακές αγορές και να προμηθεύονται προϊόντα από άλλες χώρες εύκολα μέσω Διαδικτύου. Εάν σε μία χώρα, ένα προϊόν κατά της κυτταρίτιδας περιλαμβάνει τον ισχυρισμό ότι «η κυτταρίτιδα θα περιοριστεί σε 10 μόλις ημέρες», χωρίς καμία περαιτέρω εξήγηση, ενώ σε άλλες χώρες το επεξηγηματικό φυλλάδιο περιλαμβάνει τη μνεία «σε συνδυασμό με τακτική άσκηση και δίαιτα», ενδέχεται να προκληθεί σύγχυση στους καταναλωτές για την πραγματική αποτελεσματικότητα του συγκεκριμένου προϊόντος. Επιπλέον, χρειάζονται κοινά κριτήρια για ισχυρισμούς καθώς οι καταναλωτές πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συγκρίνουν διάφορα προϊόντα της ίδιας κατηγορίας (π.χ. δύο τύπους κρέμας προσώπου). Για τον σκοπό αυτό, όλοι οι ισχυρισμοί πρέπει να μπορούν να ελέγχονται εύκολα από τους καταναλωτές με βάση κοινά κριτήρια. Μόνον οι ισχυρισμοί που είναι σαφείς και συγκεκριμένοι και βασίζονται σε γενικά αποδεκτές μεθόδους επιτρέπουν στους καταναλωτές να συγκρίνουν προϊόντα και να προβαίνουν σε τεκμηριωμένες επιλογές για την καλύτερη κάλυψη των αναγκών τους. |
| --- | --- |

2.3.3

Οι διαφορετικές ερμηνείες λόγω έλλειψης κοινής καθοδήγησης ως προς τους ισχυρισμούς για τα καλλυντικά στην ΕΕ δεν είναι επωφελείς ούτε για τους καταναλωτές, αφού δεν μπορούν να είναι βέβαιοι ποιο είναι το ακριβές περιεχόμενο του συγκεκριμένου ισχυρισμού όταν αγοράζουν το ίδιο προϊόν σε διαφορετικά κράτη μέλη με αποτέλεσμα να ενδέχεται να επέλθει σύγχυση των καταναλωτών. Δεν υπάρχουν κοινά κριτήρια για τα «φυσικά», «οικολογικά» ή τα «βιολογικά» προϊόντα και οι καταναλωτές έχουν αμφιβολίες για την πραγματική ποιότητά τους. Στο σημερινό διαδικτυακό περιβάλλον, οι καταναλωτές μπορούν επίσης να πραγματοποιούν διασυνοριακές αγορές και να προμηθεύονται προϊόντα από άλλες χώρες εύκολα μέσω Διαδικτύου. Εάν σε μία χώρα, ένα προϊόν κατά της κυτταρίτιδας περιλαμβάνει τον ισχυρισμό ότι «η κυτταρίτιδα θα περιοριστεί σε 10 μόλις ημέρες», χωρίς καμία περαιτέρω εξήγηση, ενώ σε άλλες χώρες το επεξηγηματικό φυλλάδιο περιλαμβάνει τη μνεία «σε συνδυασμό με τακτική άσκηση και δίαιτα», ενδέχεται να προκληθεί σύγχυση στους καταναλωτές για την πραγματική αποτελεσματικότητα του συγκεκριμένου προϊόντος. Επιπλέον, χρειάζονται κοινά κριτήρια για ισχυρισμούς καθώς οι καταναλωτές πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συγκρίνουν διάφορα προϊόντα της ίδιας κατηγορίας (π.χ. δύο τύπους κρέμας προσώπου). Για τον σκοπό αυτό, όλοι οι ισχυρισμοί πρέπει να μπορούν να ελέγχονται εύκολα από τους καταναλωτές με βάση κοινά κριτήρια. Μόνον οι ισχυρισμοί που είναι σαφείς και συγκεκριμένοι και βασίζονται σε γενικά αποδεκτές μεθόδους επιτρέπουν στους καταναλωτές να συγκρίνουν προϊόντα και να προβαίνουν σε τεκμηριωμένες επιλογές για την καλύτερη κάλυψη των αναγκών τους.

2.4   Η ανάγκη κοινής πρακτικής καθοδήγησης στην ΕΕ

| 2.4.1 | Σύμφωνα με το άρθρο 20 του κανονισμού 1223/2009, κατόπιν διαβουλεύσεων με την Επιστημονική Επιτροπή για την Ασφάλεια των Καταναλωτών (ΕΕΑΚ) ή άλλους σχετικούς φορείς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεσπίζει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, πρόγραμμα δράσης και εγκρίνει κατάλογο κοινών κριτηρίων για ισχυρισμούς που ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν σχετικά με καλλυντικά προϊόντα, λαμβάνοντας υπόψη τις διατάξεις της οδηγίας 2005/29/ΕΚ. |
| --- | --- |

2.4.1

Σύμφωνα με το άρθρο 20 του κανονισμού 1223/2009, κατόπιν διαβουλεύσεων με την Επιστημονική Επιτροπή για την Ασφάλεια των Καταναλωτών (ΕΕΑΚ) ή άλλους σχετικούς φορείς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεσπίζει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, πρόγραμμα δράσης και εγκρίνει κατάλογο κοινών κριτηρίων για ισχυρισμούς που ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν σχετικά με καλλυντικά προϊόντα, λαμβάνοντας υπόψη τις διατάξεις της οδηγίας 2005/29/ΕΚ.

| 2.4.2 | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άρχισε πέρυσι να επεξεργάζεται κοινά κριτήρια για τους ισχυρισμούς που αφορούν τα καλλυντικά προϊόντα και συνεχίζει τη συνεργασία της με τα ενδιαφερόμενα μέρη (εθνικές αρχές, οργανώσεις καταναλωτών, βιομηχανία καλλυντικών, προμηθευτές, μικρομεσαίες επιχειρήσεις κτλ.). Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόοδο που σημειώνεται, δεδομένου ότι οι κατευθυντήριες γραμμές βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο εκπόνησης. |
| --- | --- |

2.4.2

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άρχισε πέρυσι να επεξεργάζεται κοινά κριτήρια για τους ισχυρισμούς που αφορούν τα καλλυντικά προϊόντα και συνεχίζει τη συνεργασία της με τα ενδιαφερόμενα μέρη (εθνικές αρχές, οργανώσεις καταναλωτών, βιομηχανία καλλυντικών, προμηθευτές, μικρομεσαίες επιχειρήσεις κτλ.). Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόοδο που σημειώνεται, δεδομένου ότι οι κατευθυντήριες γραμμές βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο εκπόνησης.

| 2.4.3 | Έως τις 11 Ιουλίου 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση σχετικά με τη χρήση ισχυρισμών βάσει των κοινών κριτηρίων που εγκρίθηκαν. Εάν η έκθεση καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ισχυρισμοί που χρησιμοποιήθηκαν σχετικά με καλλυντικά προϊόντα δεν συμμορφώνονται με τα κοινά κριτήρια, η Επιτροπή θα λάβει κατάλληλα, αυστηρότερα μέτρα για να διασφαλίσει τη συμμόρφωση σε συνεργασία με τα κράτη μέλη. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή ενδεχομένως να χρειαστεί να επανεξετάσει την εμβέλεια της καθοδήγησης και, αντί για μια γενική καθοδήγηση, να επιλέξει μια πιο λεπτομερή προσέγγιση (π.χ. νομοθετική δράση, όπως έγινε στην περίπτωση των ισχυρισμών στα τρόφιμα). |
| --- | --- |

2.4.3

Έως τις 11 Ιουλίου 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση σχετικά με τη χρήση ισχυρισμών βάσει των κοινών κριτηρίων που εγκρίθηκαν. Εάν η έκθεση καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ισχυρισμοί που χρησιμοποιήθηκαν σχετικά με καλλυντικά προϊόντα δεν συμμορφώνονται με τα κοινά κριτήρια, η Επιτροπή θα λάβει κατάλληλα, αυστηρότερα μέτρα για να διασφαλίσει τη συμμόρφωση σε συνεργασία με τα κράτη μέλη. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή ενδεχομένως να χρειαστεί να επανεξετάσει την εμβέλεια της καθοδήγησης και, αντί για μια γενική καθοδήγηση, να επιλέξει μια πιο λεπτομερή προσέγγιση (π.χ. νομοθετική δράση, όπως έγινε στην περίπτωση των ισχυρισμών στα τρόφιμα).

| 2.4.4 | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την ιδέα της καθιέρωσης κοινών κριτηρίων, τα οποία θα παρέχουν ένα εναρμονισμένο πλαίσιο για την αιτιολογημένη χρήση ισχυρισμών ως προς όλα τα καλλυντικά προϊόντα σε επίπεδο ΕΕ. Τα κριτήρια θα ισχύουν για όλους τους ισχυρισμούς όσον αφορά τα καλλυντικά, είτε πρωτογενείς είτε δευτερογενείς, σε όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και θα επιτρέπουν την προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες του προϊόντος, τη συσκευασία του, τους ισχυρισμούς και το περιεχόμενό τους, χωρίς να περιορίζουν την καινοτομία και εξασφαλίζοντας την τήρηση των ίδιων κανόνων. |
| --- | --- |

2.4.4

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την ιδέα της καθιέρωσης κοινών κριτηρίων, τα οποία θα παρέχουν ένα εναρμονισμένο πλαίσιο για την αιτιολογημένη χρήση ισχυρισμών ως προς όλα τα καλλυντικά προϊόντα σε επίπεδο ΕΕ. Τα κριτήρια θα ισχύουν για όλους τους ισχυρισμούς όσον αφορά τα καλλυντικά, είτε πρωτογενείς είτε δευτερογενείς, σε όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και θα επιτρέπουν την προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες του προϊόντος, τη συσκευασία του, τους ισχυρισμούς και το περιεχόμενό τους, χωρίς να περιορίζουν την καινοτομία και εξασφαλίζοντας την τήρηση των ίδιων κανόνων.

| 2.4.5 | Η ΕΟΚΕ κρίνει, ωστόσο, ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να επισπεύσει τη σχετική διαδικασία. Εάν οι εργασίες για την εκπόνηση κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά κοινά κριτήρια βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά προτίμηση στις αρχές του 2012, έτσι ώστε να υποβληθεί η έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πριν το 2016. |
| --- | --- |

2.4.5

Η ΕΟΚΕ κρίνει, ωστόσο, ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να επισπεύσει τη σχετική διαδικασία. Εάν οι εργασίες για την εκπόνηση κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά κοινά κριτήρια βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά προτίμηση στις αρχές του 2012, έτσι ώστε να υποβληθεί η έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πριν το 2016.

| 2.4.6 | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται κατευθυντήριες γραμμές για κοινά κριτήρια, χωρίς ρητή αναφορά στους «περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς». Το ζήτημα εξετάζεται σε επίπεδο Διεθνούς Οργανισμού Τυποποίησης (ISO). Ωστόσο, είναι δύσκολο να διαπιστώσει κανείς εάν τα πρότυπα που θα συμφωνηθούν θα είναι κατάλληλα για χρήση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και πότε θα είναι διαθέσιμα. Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο χρησιμοποίησης νέων κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τους δεοντολογικούς και περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς κατά τη διάθεση στην αγορά (π.χ. με βάση τις νέες κατευθυντήριες γραμμές που διατύπωσε ο Δανός διαμεσολαβητής για καταναλωτικά θέματα). |
| --- | --- |

2.4.6

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται κατευθυντήριες γραμμές για κοινά κριτήρια, χωρίς ρητή αναφορά στους «περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς». Το ζήτημα εξετάζεται σε επίπεδο Διεθνούς Οργανισμού Τυποποίησης (ISO). Ωστόσο, είναι δύσκολο να διαπιστώσει κανείς εάν τα πρότυπα που θα συμφωνηθούν θα είναι κατάλληλα για χρήση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και πότε θα είναι διαθέσιμα. Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο χρησιμοποίησης νέων κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τους δεοντολογικούς και περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς κατά τη διάθεση στην αγορά (π.χ. με βάση τις νέες κατευθυντήριες γραμμές που διατύπωσε ο Δανός διαμεσολαβητής για καταναλωτικά θέματα).

| 2.4.7 | Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι οι διάφοροι ισχυρισμοί πρέπει να υποστηρίζονται από επιστημονικά στοιχεία. Οι μέθοδοι τεκμηρίωσης των ισχυρισμών πρέπει να βασίζονται σε ορθές επιστημονικές πρακτικές. Για την τεκμηρίωση των ισχυρισμών πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά. |
| --- | --- |

2.4.7

Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι οι διάφοροι ισχυρισμοί πρέπει να υποστηρίζονται από επιστημονικά στοιχεία. Οι μέθοδοι τεκμηρίωσης των ισχυρισμών πρέπει να βασίζονται σε ορθές επιστημονικές πρακτικές. Για την τεκμηρίωση των ισχυρισμών πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/43 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/43

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Μέτρα της ΕΕ για την αντιμετώπιση της κρίσης και τις βιομηχανικές μεταλλαγές: περισσότερο επισφαλής ή βιώσιμη απασχόληση;» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 318/07

Εισηγητής: ο κ. SIECKER

Συνεισηγητής: ο κ. POP

Στις 15 Ιουλίου 2010, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, βάσει του άρθρου 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Μέτρα της ΕΕ για την αντιμετώπιση της κρίσης και οι βιομηχανικές μεταλλαγές: περισσότερο επισφαλής ή βιώσιμη απασχόληση;

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI), στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις ...

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου 2011), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 123 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 6 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η παρούσα γνωμοδότηση αποπειράται να απαντήσει στο ερώτημα ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να εξέλθει η ευρωπαϊκή βιομηχανία από την κρίση. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι για τον σκοπό αυτό χρειάζονται βιώσιμες θέσεις εργασίας, δηλαδή, θέσεις που επιτρέπουν στους ανθρώπους να αποκομίζουν το εισόδημά τους σε ένα ασφαλές και υγιές εργασιακό περιβάλλον που αναγνωρίζει τα δικαιώματα των εργαζομένων και παρέχει περιθώρια για γόνιμο κοινωνικό διάλογο. Πρόκειται για ιδιαίτερα παραγωγικές θέσεις εργασίας που αποφέρουν προστιθέμενη αξία από άποψη καινοτομίας, ποιότητας, αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας. Έτσι, η Ευρώπη μπορεί να εξασφαλίσει μια διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη και να παραμείνει ανταγωνιστική έναντι των άλλων περιοχών του κόσμου.

1.2   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η σημαντικότερη προϋπόθεση για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας είναι η βιώσιμη, σταθερή οικονομική ανάπτυξη. Επικροτεί δε το γεγονός ότι ορισμένοι φορείς και οργανισμοί έχουν υποβάλει προτάσεις για την έξοδο από την κρίση, στις οποίες συνεκτιμάται η διάσταση της κοινωνικής ανάκαμψης. Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» με τις «εμβληματικές πρωτοβουλίες» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τις συστάσεις για την πολιτική σχετικά με την αγορά εργασίας των ευρωπαϊκών κοινωνικών εταίρων συμβάλλουν σε αυτόν τον στόχο, αλλά το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) διατυπώνουν επίσης συστάσεις οι οποίες δεν λαμβάνουν υπόψη μόνον οικονομικά συμφέροντα.

1.3   Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν διάφορα είδη εργασίας. Το γεγονός αυτό οδηγεί σε νέες μορφές απασχόλησης. Μεταξύ αυτών είναι και η επισφαλής εργασία στο πλαίσιο της οποίας οι εργαζόμενοι απασχολούνται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου, χαμηλές αμοιβές, υποτυπώδη κοινωνική προστασία και χωρίς νομική προστασία. Δεν είναι όλες οι μορφές προσωρινής απασχόλησης επισφαλείς, οι ελεύθεροι επαγγελματίες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο μπορούν με την ανάληψη και εκτέλεση έργων να διαπρέψουν στην αγορά εργασίας. Εντούτοις, η προσωρινή απασχόληση είναι εξ ορισμού επισφαλής όταν πρόκειται για ανειδίκευτη ή χαμηλής ειδίκευσης εργασία στον τομέα της παραγωγής και παροχής υπηρεσιών. Η ευελιξία με ασφάλεια θα μπορούσε να καλύψει την ανάγκη των επιχειρήσεων για ευέλικτη εργασία, αυτό όμως ισχύει μόνον εφόσον το επίπεδο ασφάλειας είναι συγκρίσιμο με το επίπεδο ασφάλειας που παρέχει μια σταθερή εργασία, όπως ορίζεται σε προηγούμενη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την ευελιξία με ασφάλεια (CCMI 066).

1.4   Οι δημογραφικές εξελίξεις (γήρανση του εργατικού δυναμικού και μείωση του αριθμού των νέων που εισέρχονται στην αγορά εργασίας), καθώς και οι ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές στις διαδικασίες παραγωγής φέρνουν την Ευρώπη αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο σοβαρής έλλειψης σε ειδικευμένο προσωπικό. Συνεπώς, είναι πάρα πολύ σημαντικό να έχουν όλοι διαρκή πρόσβαση στην αγορά εργασίας χωρίς αποκλεισμούς. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι εργαζόμενοι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να καλλιεργούν και να αναβαθμίζουν τις δεξιότητες και τα επαγγελματικά τους προσόντα κατά τη διάρκεια του ενεργού βίου τους, ώστε να μπορούν να προσαρμόζονται στις αλλαγές που συντελούνται στο εργασιακό περιβάλλον τους και να καλύπτονται οι ανάγκες της αγοράς σε ειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Η ορθή και αποτελεσματική διαχείριση αυτής της διαδικασίας είναι μια από τις πιο σημαντικές αποστολές που πρέπει να εκπληρώσει η ΕΕ για να παραμείνει ανταγωνιστική έναντι άλλων περιοχών του κόσμου.

1.5   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι οι εργαζόμενοι πρέπει να έχουν πρόσβαση σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης. Επειδή οι μελέτες έχουν δείξει ότι εκείνοι που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη κατάρτισης αξιοποιούν λιγότερο αυτά τα προγράμματα, χρειάζονται διαφορετικά μέτρα για κάθε ομάδα εργαζομένων.

1.5.1   Μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού πρέπει να διατεθεί για τους εργαζόμενους με τα λιγότερα προσόντα, διότι είναι αυτοί που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη πρόσθετης κατάρτισης. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί με την πρόβλεψη για κάθε εργαζόμενο ενός προϋπολογισμού κατάρτισης που θα είναι αντιστρόφως ανάλογος προς το μορφωτικό του επίπεδο, έτσι ώστε το μεγαλύτερο μέρος των πόρων να διατεθεί για τους χαμηλότερα καταρτισμένους.

1.5.2   Όσον αφορά τους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενους, χρειάζεται μια πολιτική προσωπικού που θα συνεκτιμά περισσότερο την ηλικία. Ενώ σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ η ηλικία συνταξιοδότησης αυξάνεται, πολλοί ηλικιωμένοι εργαζόμενοι χάνουν τις δουλειές τους πριν συμπληρώσουν το σημερινό όριο ηλικίας συνταξιοδότησης, π.χ. επειδή δεν είναι σε θέση να προσαρμοστούν στις αλλαγές. Η ειδική και στοχοθετημένη κατάρτιση θα μπορούσε να βοηθήσει στην επίλυση αυτού του προβλήματος.

1.5.3   Σημαντική είναι επίσης η αποτελεσματικότητα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Τα κράτη μέλη πειραματίζονται με νέες μεθόδους αποτελεσματικότερης κατάρτισης και ανακαλύπτουν εκ νέου τη σημασία της μάθησης στον χώρο εργασίας. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της περαιτέρω ανάπτυξης τέτοιων μεθόδων και καλεί την Επιτροπή να ενθαρρύνει παρόμοιες δράσεις μεριμνώντας για την ανταλλαγή ορθών πρακτικών.

1.5.4   Οι εργαζόμενοι αποκτούν με άτυπο τρόπο πολύτιμη εμπειρία κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Οι δεξιότητες που αποκτώνται με τον τρόπο αυτό δεν αναγνωρίζονται επαρκώς, επειδή δεν κατοχυρώνονται με επίσημο δίπλωμα. Τα κράτη μέλη εργάζονται για την ανάπτυξη ενός συστήματος αναγνώρισης επαγγελματικών γνώσεων. Η πρωτοβουλία αυτή αξίζει, επίσης, την αναγνώριση και την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

1.5.5   Με πρωτοβουλία της Γενικής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης και Πολιτισμού, έχουν αναπτυχθεί ορισμένα μέσα με σκοπό την προαγωγή της διαφάνειας των τυπικών προσόντων και της ποιότητας της εκπαίδευσης και της κατάρτισης μέσω της δια βίου μάθησης (1) σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Αυτά τα μέσα εφαρμόζονται προς το παρόν κυρίως στον τομέα της εκπαίδευσης για την ενίσχυση της κινητικότητας και της απασχολησιμότητας των φοιτητών στην Ευρώπη. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία των μέσων αυτών και καλεί την Επιτροπή να εξετάσει πώς θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την αύξηση της κινητικότητας και της απασχολησιμότητας των εργαζομένων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.5.6   Υπάρχουν διάφορα μέσα για τη διευκόλυνση αυτών των πρωτοβουλιών. Ορισμένα από αυτά τα προγράμματα μπορεί να ενταχθούν στις συλλογικές συμβάσεις και η χρηματοδότησή τους μπορεί να ρυθμιστεί σε εθνικό επίπεδο με την παροχή οικονομικών κινήτρων, όπως φορολογικών ελαφρύνσεων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να συμβάλει στην προσπάθεια, μέσω της συγχρηματοδότησης από τα Διαρθρωτικά Ταμεία και της διάδοσης ορθών πρακτικών στα αρμόδια όργανα σε ευρωπαϊκό επίπεδο και στα κράτη μέλη.

1.5.7   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι εργαζόμενοι δεν δικαιούνται μόνο να έχουν πρόσβαση σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης αλλά χρειάζονται επίσης εισοδηματική ασφάλεια και κοινωνική προστασία για να λειτουργούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και, συνεπώς, χωρίς φόβο για το αύριο σε μια ραγδαία μεταβαλλόμενη κοινωνία.

1.6   Η Ένωση τρέφει τη φιλοδοξία να καταστεί μια ανταγωνιστική οικονομία της γνώσης που προσφέρει περισσότερες και ποιοτικά καλύτερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή. Η Συνθήκη της Λισαβόνας προβλέπει ρητώς ότι η ΕΕ επιδιώκει τον στόχο αυτόν, μεταξύ άλλων με την πρόληψη του κοινωνικού αποκλεισμού, την προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής προόδου των πολιτών της και με τη διασφάλιση των κοινωνικών δικαιωμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη του 1961, του Κοινοτικού Χάρτη Κοινωνικών Δικαιωμάτων του 1989 και του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του 2000.

1.7   Η ΕΟΚΕ καλεί τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να τηρήσουν το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο επιδεικνύοντας αποφασιστικότερη δέσμευση. Η έλλειψη αποφασιστικότητας σε αυτό το θέμα έχει οδηγήσει στην αύξηση του αριθμού των εργαζόμενων φτωχών, της ανισότητας και του φόβου για το μέλλον αλλά ταυτόχρονα και σε μείωση της εμπιστοσύνης των πολιτών μεταξύ τους, στους κοινωνικούς θεσμούς και στις κυβερνήσεις και μάλιστα όχι μόνο τις εθνικές κυβερνήσεις αλλά και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, όπως καταδεικνύει ο εντεινόμενος ευρωσκεπτικισμός σε πολλά κράτη μέλη.

1.8   Στα κράτη μέλη, έχουν αναληφθεί πολλές πρωτοβουλίες στον τομέα που καλύπτεται από την παρούσα ανακοίνωση. Ορισμένες από αυτές περιγράφονται στο παράρτημα. Τα παραδείγματα συγκεντρώθηκαν από μέλη της CCMI και δείχνουν μια σημαντική δυναμική, αλλά και μεγάλες διαφορές μεταξύ χωρών και κλάδων. Η ανταλλαγή εμπειριών και ορθών πρακτικών είναι απαραίτητη σε επιχειρησιακό επίπεδο. Τι λειτουργεί και τι δεν λειτουργεί; Ποιοι παράγοντες είναι καθοριστικοί; Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προωθήσει και να ενθαρρύνει την ανταλλαγή εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών.

2.   Η σημερινή κατάσταση

2.1   Εδώ και μια τριετία, η οικονομία πλήττεται από την κρίση. Ξεκίνησε ως κρίση στις χρηματοπιστωτικές αγορές λόγω της στασιμότητας του κλάδου των ακινήτων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το δεύτερο εξάμηνο του 2008 σημειώθηκε ραγδαία ύφεση και της «πραγματικής οικονομίας» ως αποτέλεσμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Ο όρος «πιστωτική κρίση» δεν καλύπτει όλο το εύρος της κατάστασης. Δεν επρόκειτο αποκλειστικά για πρόβλημα περιορισμένης ρευστότητας και (μακροπρόθεσμα) κεφαλαίων, αλλά και για μια καθολική κρίση εμπιστοσύνης στον χρηματοοικονομικό τομέα. Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας δεν αφορά την κρίση αλλά επιχειρεί κυρίως να δώσει απάντηση στο ερώτημα ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος εξόδου της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από την κρίση.

2.2   Το 2009 και το 2010, χάθηκαν συνολικά στην Ευρώπη 3,25 εκατομμύρια θέσεις εργασίας, κυρίως στη βιομηχανία και τη γεωργία. Ήδη πριν ξεσπάσει η κρίση, επικρατούσαν στην ΕΕ ανησυχίες σχετικά με τη δημογραφική ανάπτυξη. Λόγω της συνταξιοδότησης εκείνων που γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια της θεαματικής αύξησης των γεννήσεων μετά τον Β′ Παγκόσμιο Πόλεμο, σύντομα θα υπάρξει μεγάλη ζήτηση για καλά καταρτισμένο προσωπικό. Δεδομένης της εσπευσμένης συνταξιοδότησης αυτών των ηλικιωμένων εργαζομένων εξαιτίας της κρίσης, η ανάγκη αντικατάστασής τους έχει καταστεί επιτακτικότερη. Στο πλαίσιο αυτό, προκύπτουν δύο προβλήματα. Το πρώτο είναι ποσοτικό: σε ορισμένα κράτη μέλη και σε ορισμένους τομείς της βιομηχανίας δεν εισέρχεται στην αγορά εργασίας επαρκής αριθμός καταρτισμένων νέων ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες της ζήτησης. Το δεύτερο είναι ποιοτικό: εξαιτίας του απότομου τρόπου με τον οποίο πραγματοποιείται η αντικατάσταση, η μετάδοση γνώσεων εντός των επιχειρήσεων καταλήγει σε αδιέξοδο.

2.3   Η σημαντικότερη προϋπόθεση για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας είναι η βιώσιμη, σταθερή οικονομική ανάπτυξη. Από τις αρχές του 2010, διαφαίνεται μια εύθραυστη αποκατάσταση με ελάχιστη αύξηση της παραγωγής σε πληθώρα τομέων και επιφυλακτικά αυξανόμενη ζήτηση εργασίας, αν και η κατάσταση διαφέρει ανά κράτος μέλος. Υπό την επίδραση της παγκοσμιοποίησης, η κοινωνία μεταβάλλεται με ταχείς ρυθμούς και συνακόλουθα και η αγορά εργασίας. Οι επιχειρήσεις εφαρμόζουν διάφορα είδη απασχόλησης, γεγονός το οποίο οδηγεί ολοένα και περισσότερο σε νέα σχήματα, μεταξύ των οποίων είναι και η επισφαλής απασχόληση. Από την τελευταία έρευνα του Eurofound για τις συνθήκες εργασίας στην Ευρώπη καταδεικνύεται ότι η σταθερή εργασία εξακολουθεί να αποτελεί το πρότυπο για τους περισσότερους εργαζομένους, αλλά το ποσοστό της προσωρινής εργασίας αυξάνεται. (2) Τα κυριότερα μέσα παραγκωνισμού των συλλογικών συμβάσεων εργασίας είναι η υπεργολαβία και η εικονική απασχόληση εν είδει ελεύθερου επαγγελματία κάτω από υποτυπώδεις συνθήκες εργασίας, πρότυπα τα οποία εφαρμόζονται ολοένα και συχνότερα τα τελευταία χρόνια.

3.   Πώς φτάσαμε έως εδώ

3.1   Το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο είναι ένα μοναδικό είδος κοινωνικού καπιταλισμού το οποίο αναπτύχθηκε στην Ευρώπη μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και στο πλαίσιο του οποίου έχουν καταπολεμηθεί με επιτυχία οι υπερβολές του καπιταλισμού, χωρίς να θιγούν οι ισχυρές πτυχές του. Αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τα ευρωπαϊκά κράτη μέλη στην προσπάθεια για τη δημιουργία μιας κοινωνίας που χαρακτηρίζεται από συνοχή, αλληλεγγύη και ανταγωνιστικότητα. Εντέλει, θα έπρεπε να οδηγήσει σε μια δημοκρατική, οικολογική, ανταγωνιστική, βασιζόμενη στην αλληλεγγύη κοινωνία της ευημερίας χωρίς αποκλεισμούς, για όλους τους πολίτες της Ευρώπης.

3.2   Αυτό το σημείο αναφοράς επανεμφανίζεται στη Συνθήκη της Λισαβόνας. Πέραν της πληθώρας οικονομικών δικαιωμάτων και διατάξεων σχετικά με τον θεμιτό ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά, η ΕΕ υπόσχεται, μεταξύ άλλων, στους πολίτες της ότι:

| — | επιθυμεί να αποτρέψει τον κοινωνικό αποκλεισμό· |
| --- | --- |

—

επιθυμεί να αποτρέψει τον κοινωνικό αποκλεισμό·

| — | είναι αποφασισμένη να προωθήσει την οικονομική και κοινωνική πρόοδο των πολιτών· |
| --- | --- |

—

είναι αποφασισμένη να προωθήσει την οικονομική και κοινωνική πρόοδο των πολιτών·

| — | εγγυάται τα κοινωνικά δικαιώματα που ορίζονται στον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη του 1961, τον Χάρτη Κοινωνικών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 1989 και τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων· |
| --- | --- |

—

εγγυάται τα κοινωνικά δικαιώματα που ορίζονται στον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη του 1961, τον Χάρτη Κοινωνικών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 1989 και τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων·

| — | επιδιώκει το υψηλότερο δυνατό επίπεδο γνώσεων για τους πολίτες της μέσω της ευρείας πρόσβασης στην εκπαίδευση· |
| --- | --- |

—

επιδιώκει το υψηλότερο δυνατό επίπεδο γνώσεων για τους πολίτες της μέσω της ευρείας πρόσβασης στην εκπαίδευση·

| — | διασφαλίζει την εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα εργασίας και απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας αμοιβής για όμοια ή ισότιμη εργασία στην ίδια επιχείρηση και σύμφωνα με την ίδια συλλογική σύμβαση. |
| --- | --- |

—

διασφαλίζει την εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα εργασίας και απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας αμοιβής για όμοια ή ισότιμη εργασία στην ίδια επιχείρηση και σύμφωνα με την ίδια συλλογική σύμβαση.

3.3   Η πραγματικότητα είναι λίγο πιο σκληρή. Υπάρχουν μεν θέσεις εργασίας, αλλά ως επί το πλείστον προσωρινές, μη δεσμευτικές, με χαμηλή αμοιβή, περιορισμένη κοινωνική ασφάλιση και ελάχιστη νομική προστασία για τους εργαζομένους. Είναι αυτονόητο ότι οι εργοδότες δεν προσφέρουν άμεσα μόνιμες συμβάσεις στους εργαζομένους όταν η οικονομία αρχίζει δειλά να βγαίνει από μια κρίση. Αυτό μπορεί ακόμη και να αποτελέσει ένα ευπρόσδεκτο συμπλήρωμα της προσφοράς στην αγορά εργασίας και ταυτόχρονα να συμβάλει στην εξάλειψη του κοινωνικού αποκλεισμού, διότι προσφέρει εργασία σε ομάδες οι οποίες διαφορετικά δεν θα είχαν καμία τύχη στην αγορά. Δεν πρέπει όμως να οδηγήσει σε αποκλεισμό. Όταν επέλθει ανάκαμψη και η ζήτηση εργατικού δυναμικού προσλάβει εμφανώς διαρθρωτικό χαρακτήρα, οι θέσεις εργασίας πρέπει, επίσης, να συνοδεύονται από συμβάσεις οι οποίες εγγυώνται εύλογο εισόδημα, κοινωνική ασφάλιση και νομική προστασία.

3.4   Ακόμη σοβαρότερο είναι το γεγονός ότι σταθερές θέσεις εργασίας με αξιοπρεπείς όρους μετατρέπονται σε μορφές επισφαλούς απασχόλησης βάσει μη δεσμευτικών, προσωρινών συμβάσεων, με ελάχιστη κοινωνική ασφάλιση και νομική προστασία. Πρόκειται για κάτι που δεν συμβαίνει μόνο στον ιδιωτικό τομέα αλλά και στο δημόσιο. Αυτό αντιβαίνει στις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί έναντι των πολιτών στη Συνθήκη της Λισαβόνας σχετικά με την κοινωνική συνοχή. Βέβαια, δεν είναι όλες οι μορφές προσωρινής απασχόλησης επισφαλείς, οι ελεύθεροι επαγγελματίες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο μπορούν μέσω της ανάληψης και εκτέλεσης έργων να διαπρέψουν στην αγορά εργασίας. Εντούτοις, η προσωρινή απασχόληση είναι εξ ορισμού επισφαλής όταν πρόκειται για ανειδίκευτη ή χαμηλής ειδίκευσης εργασία στον τομέα της παραγωγής και της παροχής υπηρεσιών (3).

3.5   Σε πολλούς τομείς η Ευρώπη κατέχει παγκοσμίως κορυφαία θέση όσον αφορά την ευημερία, την κοινωνική προστασία και την ανταγωνιστικότητα, αλλά έχουμε χάσει έδαφος σε σχέση με το ίδιο μας το παρελθόν και άλλες οικονομίες. Υπάρχει θέμα αυξανόμενης φτώχειας και ανισότητας εισοδήματος, καθώς και περικοπών στις δημόσιες υπηρεσίες, όπως προκύπτει από μελέτη του ΟΟΣΑ του 2008 (4).

3.6   Το 2003, η Eurostat πρόσθεσε στον ευρωπαϊκό κατάλογο κοινωνικών δεικτών τους «εργαζόμενους φτωχούς». Το ποσοστό της κατηγορίας αυτής στην ΕΕ των 27 ανήλθε το 2008 σε 8,6 %, κατάσταση η οποία οφείλεται, μεταξύ άλλων, στο γεγονός ότι το ποσοστό σταθερής και αξιοπρεπούς εργασίας μειώνεται, ενώ το ποσοστό ακανόνιστης και επισφαλούς εργασίας αυξάνεται. Αυτό αυξάνει τη δυσπιστία των πολιτών. Εξάλλου, σε μια κοινωνία η οποία διακατέχεται από δυσπιστία και σπαράζεται από κοινωνικές διαμάχες, δεν υπάρχει περιθώριο για βιώσιμη, σταθερή οικονομική ανάπτυξη.

3.7   Την τελευταία δεκαετία, η υλική ανισότητα αυξήθηκε σημαντικά. Εν προκειμένω, ο Judt παρουσιάζει ορισμένα εντυπωσιακά παραδείγματα σε ένα από τα τελευταία του βιβλία (5). Στη Μεγάλη Βρετανία εμφανίζεται η μεγαλύτερη ανισότητα από τη δεκαετία του ’20 του προηγούμενου αιώνα, η χώρα μετρά περισσότερα φτωχά παιδιά από οποιαδήποτε άλλη χώρα της ΕΕ, οι περισσότερες των θέσεων εργασίας που προέκυψαν πρόσφατα αποφέρουν είτε πολύ υψηλές είτε πολύ χαμηλές αμοιβές και από το 1973 η διαφορά εισοδήματος δεν είναι πουθενά αλλού τόσο μεγάλη όσο στη χώρα αυτή. Το 1968, στις Ηνωμένες Πολιτείες ο μισθός του γενικού διευθυντή της General Motors ήταν 66 φορές υψηλότερος του μέσου μισθού στην επιχείρησή του, το 2009 ο ομότιμός του στη Wal-Mart αμειβόταν με ποσό 900 φορές υψηλότερο αυτού. Το παράδειγμα είναι χαρακτηριστικό των ακραίων περιπτώσεων, αν και οι μέσοι όροι παρουσιάζουν την ίδια εικόνα. Το 1965, ο μισθός των διευθυντών μεγάλων επιχειρήσεων στις ΗΠΑ ήταν 24 φορές μεγαλύτερος του μέσου μισθού στις επιχειρήσεις τους, και το 2007, 275 φορές μεγαλύτερος (6).

3.8   Το κοινωνικό κόστος της αυξανόμενης ανισότητας είναι υψηλό. Σύμφωνα με έρευνα των Wilkinson και Picket (7), η κοινωνία στην οποία η υλική ανισότητα είναι σχετικά μεγάλη έχει χειρότερη επίδοση σχεδόν σε όλες τις άλλες πτυχές της καθημερινής ζωής από μια κοινωνία στην οποία η υλική ανισότητα είναι σχετικά μικρή. Οι άνθρωποι είναι λιγότερο υγιείς, ζουν λιγότερο, η εγκληματικότητα έχει αυξηθεί και – το μεγαλύτερο πρόβλημα – κλονίζεται η εμπιστοσύνη των ανθρώπων μεταξύ τους και στην κοινωνία. Τέλος, οι άνθρωποι στρέφονται κατά των κυβερνήσεων, τόσο των εθνικών κυβερνήσεων όσο και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, όπως καταδεικνύεται από τον αυξανόμενο ευρωσκεπτικισμό σε ολοένα και περισσότερα κράτη μέλη. Κλονίζεται, επίσης, η εμπιστοσύνη μεταξύ των κοινωνικών ομάδων μεταξύ τους, όπως και μεταξύ των κοινωνικών εταίρων.

4.   Ποια πορεία θέλουμε να ακολουθήσουμε

4.1   Οι οικονομικές αλλαγές επιταχύνονται συνεχώς. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τα δημογραφικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, επιτάσσει άμεσα και διεξοδικά μέτρα. Η κοινωνία δεν φτάνει ποτέ σε «τέρμα», αλλά εξελίσσεται συνεχώς και η αγορά εργασίας πρέπει να συμπορεύεται με αυτές τις εξελίξεις. Όμως, στην ανασυγκρότηση της αγοράς εργασίας, πέραν των οικονομικών συμφερόντων, διαδραματίζουν και άλλα συμφέροντα ρόλο, όπως τα κοινωνικά. Συνεπώς, η πρόκληση αφορά το πώς θα μπορέσουμε να συγκροτήσουμε την αγορά εργασίας με τέτοιον τρόπο ώστε να είναι επωφελής για ολόκληρη την κοινωνία.

4.2   Φαίνεται πως υπάρχει συναίνεση μεταξύ όλων των σχετικών θεσμικών οργάνων όσον αφορά την πορεία που πρέπει να τηρηθεί στην αγορά εργασίας. Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρότεινε κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης (8) στις οποίες δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στις κοινωνικές πτυχές. Το Συμβούλιο Απασχόλησης επεσήμανε τα πλεονεκτήματα της οργάνωσης της ευελιξίας εντός της επιχείρησης αντί σε έναν ευέλικτο «φλοιό» εκτός αυτής. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα στο οποίο διατυπώνει έκκληση προς την ΕΕ για χάραξη στρατηγικής για «πράσινες θέσεις εργασίας». Αυτό δεν είναι απλώς καλύτερο για ένα βιώσιμο μέλλον, αλλά αναγκάζει επίσης την Ευρώπη να στραφεί προς την καινοτομία (9). Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ έχει εκδώσει ορισμένες γνωμοδοτήσεις (10). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, επίσης, ενέκρινε με σημαντική πλειοψηφία ένα ψήφισμα για τις άτυπες εργασιακές συμβάσεις, το οποίο είναι υπέρ των σταθερών θέσεων εργασίας και κατά της μετατροπής των σταθερών θέσεων εργασίας σε επισφαλή απασχόληση (11).

4.3   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο της στρατηγικής της Ευρώπης για το 2020, δημοσίευσε ορισμένες εμβληματικές πρωτοβουλίες με συγκεκριμένες προτάσεις σε αυτόν τον τομέα. Στο πλαίσιο «μιας βιομηχανικής πολιτικής για την εποχή της παγκοσμιοποίησης», δίνεται το έναυσμα για περισσότερες θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας και παραγωγικότητας. Στις εμβληματικές πρωτοβουλίες «Νεολαία σε κίνηση» και «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας» υποστηρίζεται η «ενιαία σύμβαση». Με αυτήν τη νέα μορφή σύμβασης η Επιτροπή επιθυμεί να αντισταθεί στη διχοτόμηση της αγοράς εργασίας παρέχοντας τη δυνατότητα στους νεοεισερχόμενους να κατοχυρώσουν, μετά από μια εύλογη περίοδο δοκιμής, κοινωνικά δικαιώματα μέσω της πρόσβασης σε συστήματα τα οποία βασίζονται σε συλλογικές συμφωνίες μεταξύ κοινωνικών εταίρων ή στη νομοθεσία.

4.4   Οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι συμφωνούν και αυτοί σε γενικές γραμμές με την πολιτική που πρέπει να ακολουθηθεί. Τόσο το 2007 (12) όσο και το 2010 (13) η Business Europe, η ETUC (Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Συνδικάτων), η UEAPME (Ευρωπαϊκή Ένωση Βιοτεχνικών και Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων) και το CEEP (Ευρωπαϊκό Κέντρο Δημοσίων Επιχειρήσεων) δημοσίευσαν εκθέσεις οι οποίες περιελάμβαναν συστάσεις για μια πολιτική σχετικά με την αγορά εργασίας η οποία συνεκτιμά όχι μόνο τα οικονομικά συμφέροντα, αλλά και τα κοινωνικά.

4.5   Τον Σεπτέμβριο του 2010 στο Όσλο, το ΔΝΤ και η ΔΟΕ επεσήμαναν ότι η εξάλειψη της υψηλής ανεργίας είναι εξαιρετικά σημαντική όχι μόνο από οικονομική άποψη, αλλά και από άποψη κοινωνικής συνοχής. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, στο μέλλον πρέπει να προλάβουμε τον κίνδυνο να χαθεί μια ολόκληρη γενιά για την αγορά εργασίας. Η ΔΟΕ έχει δημοσιεύσει ήδη από το 1999 την «Ατζέντα αξιοπρεπούς εργασίας», επιδίωξη της οποίας είναι να εξασφαλιστεί στους ανθρώπους η δυνατότητα να εργάζονται ελεύθερα, με τους ίδιους όρους, σε ένα ασφαλές και αξιοπρεπές περιβάλλον. Τον Ιούνιο του 2009, η ΔΟΕ ενέκρινε το «Παγκόσμιο σύμφωνο για την απασχόληση», μια νέα πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην οικονομική ανάκαμψη και διατήρηση της απασχόλησης. Στην τελευταία του δημοσίευση για την απασχόληση (14), ο ΟΟΣΑ υποστηρίζει μια πολιτική η οποία επιδιώκει την αποτροπή της μαζικής, μακρόχρονης ανεργίας.

4.6   Βεβαίως, σημείο αφετηρίας αποτελεί ο στόχος να παραμείνει η Ευρώπη ανταγωνιστική σε σχέση με άλλες περιοχές του κόσμου. Αυτό μπορεί να συμβεί μόνο μέσω της εκπαίδευσης, της γνώσης, της καινοτομίας, της ποιότητας, της αποτελεσματικότητας και της παραγωγικότητας. Η ΕΕ απλά δεν μπορεί να ανταγωνιστεί χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία όσον αφορά ιδίως το κόστος της εργασίας. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί μόνο εάν οι εργασιακές συνθήκες στην ΕΕ προσαρμόζονταν προς τα κάτω – κάτι το οποίο αντίκειται στη φιλοδοξία της ΕΕ να καταστεί μια ανταγωνιστική οικονομία της γνώσης με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με υψηλή κοινωνική συνοχή. Η ΕΕ μπορεί, πέραν των πρόσθετων προσπαθειών στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης, να προάγει και να υποστηρίξει τις επενδύσεις στο χώρο της εκπαίδευσης με τρόπο ώστε η γενική εκπαίδευση να υπάγεται στο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα και η εξειδικευμένη επαγγελματική κατάρτιση στην αρμοδιότητα των κοινωνικών εταίρων και της κυβέρνησης.

4.7   Η σημασία της εξειδικευμένης επαγγελματικής κατάρτισης δεν εκτιμάται όσο θα έπρεπε. Τα προγράμματα περιορίζονται συχνά στους νέους εργαζόμενους και στους εργαζόμενους οι οποίοι διαθέτουν ήδη σχετικά υψηλή κατάρτιση. Στην ΕΕ των 27, το 57,6 % των ψηλά καταρτισμένων συμμετέχουν σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό των εργαζόμενων με χαμηλή κατάρτιση είναι 28,4 %. Στα δύο αντίθετα άκρα της κλίμακας βρίσκονται η Σουηδία (91 και 57,6 % αντιστοίχως) και η Ρουμανία (14 και 3,9 %) (15). Τα προγράμματα κατάρτισης πρέπει να απευθύνονται κυρίως σε ανθρώπους με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, ηλικιωμένους, γυναίκες και μετανάστες, ώστε να μπορέσουν και αυτές οι ομάδες να αποκτήσουν πάλι μια διαρκή προοπτική ένταξης στην αγορά εργασίας. Ένα ισχυρό μέτρο για να προαχθεί μια τέτοια πολιτική είναι η πρόβλεψη για κάθε εργαζόμενο ενός προϋπολογισμού κατάρτισης που θα είναι αντιστρόφως ανάλογος προς το μορφωτικό του επίπεδο. Η ανεργία πλήττει κυρίως τους ανθρώπους με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο και με απαρχαιωμένες γνώσεις οι οποίοι εργάζονται σε παραδοσιακούς, υπό εξαφάνιση τομείς. Χωρίς πρόσθετη προσπάθεια κατάρτισης δεν είναι δυνατή η παροχή προοπτικής για εργασία σε άλλο, σύγχρονο τομέα της οικονομίας. Εάν δεν φροντίσουμε να επανασυνδεθούν αυτοί οι άνθρωποι με την αγορά εργασίας, σύντομα θα υπάρξει έλλειψη καταρτισμένου εργατικού δυναμικού σε όλα τα επίπεδα.

4.8   Η κατάσταση των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας δεν λαμβάνεται επαρκώς υπόψη. Ενώ σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ η ηλικία συνταξιοδότησης αυξάνεται, πολλοί ηλικιωμένοι χάνουν τη δουλειά τους πριν από την ισχύουσα ηλικία συνταξιοδότησης και αυτό είτε επειδή δεν μπορούν να προσαρμοστούν στις ραγδαίες αλλαγές στις διαδικασίες παραγωγής, είτε επειδή η εργασία σε βάρδιες γίνεται προβληματική με την πρόοδο της ηλικίας. Για να συνεχίσουν οι άνθρωποι αυτοί να εργάζονται υπό υγιείς συνθήκες, χρειάζεται μια πολιτική προσωπικού που συνεκτιμά τον παράγοντα ηλικία. Πολλά από αυτά τα προβλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν με ειδική εκπαίδευση. Ωστόσο, τα στοιχεία της Eurostat (16) δείχνουν και σ' αυτήν την περίπτωση ότι οι ηλικιωμένοι συμμετέχουν λιγότερο σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης, σε σύγκριση με τους νεότερους (20,9 % για την ηλικία 55 έως 64, και 44,2 % για την ηλικία 25 έως 43 ετών).

4.9   Η εκπαίδευση και η κατάρτιση έχουν νόημα μόνον εφόσον τα αντίστοιχα προγράμματα είναι αποτελεσματικά και επιτρέπουν στους εργαζόμενους οι οποίοι συμμετέχουν σε αυτά να εφοδιαστούν πραγματικά με τις δεξιότητες που απαιτούνται για να προσαρμοστούν στην ταχέως μεταβαλλόμενη αγορά εργασίας. Η κλασσική θεωρητική εκπαίδευση, που δεν έχει καμία σχέση με τον κόσμο της εργασίας, πρέπει να συμπληρωθεί ιδίως με πρακτικές άσκησης στις επιχειρήσεις. Ωστόσο, στην πράξη, η εκπαίδευση αυτού του είδους προτείνεται πολύ συχνά. Τα τελευταία χρόνια, πολλά κράτη μέλη έχουν αποκτήσει πείρα στην ανάπτυξη νέων και αποτελεσματικών προγραμμάτων κατάρτισης με επίκεντρο το χώρο εργασίας. Το Cedefop διεξήγαγε πρόσφατα έρευνα για τον αντίκτυπο της μάθησης στο χώρο εργασίας (17). Θεωρείται ενδεδειγμένο να προαχθεί η διάδοση και η στήριξη παρόμοιων μεθόδων κατάρτισης.

4.10   Οι εργαζόμενοι δεν διδάσκονται μόνο με την επίσημη κατάρτιση, αλλά μπορούν επίσης να αποκτήσουν με άτυπο τρόπο πολύτιμες γνώσεις και πείρα κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους. Οι δεξιότητες που αποκτώνται με τον τρόπο αυτό δεν είναι επαρκώς αναγνωρισμένες, επειδή δεν πιστοποιούνται και δεν τεκμηριώνονται από κάποιο αναγνωρισμένο δίπλωμα. Αυτό περιορίζει την κινητικότητα των εργαζομένων. Για όσο διάστημα διατηρούν την παλιά θέση τους, δεν υπάρχει πρόβλημα, όμως οι ευκαιρίες που έχουν να αλλάξουν εργασία είναι περιορισμένες διότι δεν μπορούν να αξιοποιήσουν τις άτυπες δεξιότητές τους προκειμένου να έχουν πρόσβαση σε νέες θέσεις εργασίας. Έχουν διεξαχθεί πολλές μελέτες, ιδιαίτερα από τον ΟΟΣΑ (18) και το Cedefop (19), στις οποίες εξετάζονται οι δυνατότητες συστημάτων πιστοποίησης επίκτητων δεξιοτήτων. Τα περισσότερα κράτη μέλη επιχειρούν την ανάπτυξη ενός συστήματος για την αξιολόγηση και αναγνώριση των προσόντων που αποκτώνται μέσω της άτυπης και ανεπίσημης μάθησης, σε λίγα όμως από αυτά έχουν προκύψει συγκεκριμένα αποτελέσματα (20). Πρόκειται για μια πρωτοβουλία η οποία αξίζει να αναγνωριστεί και να υποστηριχθεί.

4.11   Με πρωτοβουλία της Γενικής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης και Πολιτισμού, έχουν αναπτυχθεί ορισμένα μέσα με σκοπό την προαγωγή της διαφάνειας των τυπικών προσόντων και της ποιότητας της εκπαίδευσης και της κατάρτισης μέσω της δια βίου μάθησης σε ευρωπαϊκή κλίμακα (21). Αυτά τα μέσα εφαρμόζονται προς το παρόν κυρίως στον τομέα της εκπαίδευσης για την ενίσχυση της κινητικότητας και της απασχολησιμότητας των φοιτητών στην Ευρώπη. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία των μέσων αυτών και καλεί την Επιτροπή να εξετάσει πώς θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την αύξηση της κινητικότητας και της απασχολησιμότητας των εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

4.12   Ένας εργοδότης ο οποίος επενδύει στο προσωπικό του οργανώνοντας προγράμματα κατάρτισης κατά τη διάρκεια των εργάσιμων ωρών και καλύπτοντας όλα τα σχετικά έξοδα, μπορεί να ζητήσει από τους εργαζομένους να μελετούν στον προσωπικό τους χρόνο, καθώς είναι αναγκαία η μελέτη και εκτός των προγραμμάτων κατάρτισης. Ένα τέτοιο πρόγραμμα το οποίο δεν αποσκοπεί μόνο στην εκτέλεση μια συγκεκριμένης εργασίας, αλλά καταρτίζει τους εργαζομένους ενισχύοντας την ευρεία διαθεσιμότητά τους εντός της επιχείρησης ή της αγοράς εργασίας, αποτελεί την καλύτερη προετοιμασία για το μέλλον σε έναν ραγδαία μεταβαλλόμενο κόσμο. Ένα τέτοιο πρόγραμμα διαθέτει ελκυστικές πτυχές τόσο για τους εργοδότες όσο και για τους εργαζομένους. Για τους μεν σημαίνει διαθεσιμότητα καταρτισμένου και αρμόδιου προσωπικού, για τους δε ισχυρή θέση στην αγορά εργασίας. Αυτή η μέθοδος πρέπει επειγόντως να επανενεργοποιηθεί, διότι, όπως προκύπτει από τα στατιστικά στοιχεία, η διά βίου μάθηση παραμένει στάσιμη εδώ και ορισμένα χρόνια (22).

5.   Πώς θα φτάσουμε έως εκεί

5.1   Οι επιχειρήσεις χρειάζονται ασφάλεια, καθώς επιθυμούν να επενδύσουν μακροπρόθεσμα σε νέες εξελίξεις, για παράδειγμα. Στη Γερμανία οι νέες τεχνολογικές εξελίξεις όσον αφορά την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές υλοποιήθηκαν λίγο ταχύτερα από ό,τι σε άλλες χώρες της Ευρώπης, διότι η γερμανική κυβέρνηση θέσπισε ένα πολυετές πρόγραμμα στήριξης, το οποίο παρείχε στους επιχειρηματίες του εν λόγω τομέα την ασφάλεια ότι πρόκειται για μια διαρθρωτική εξέλιξη η οποία επί σειρά ετών θα στηρίζεται και θα ενθαρρύνεται από την κυβέρνηση. Αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής είναι ότι η Γερμανία κατέστη πρωτοπόρος σε αυτόν τον τομέα στον οποίο η απασχόληση αυξήθηκε σε μια δεκαετία από 70 000 σε σχεδόν 3 000 000 θέσεις εργασίας.

5.2   Δεν χρειάζονται μόνο οι επιχειρήσεις ασφάλεια. Και οι εργαζόμενοι χρειάζονται εξασφάλιση από πλευράς εισοδήματος, κοινωνικής προστασίας και κατάρτισης. Αυτές οι δύο αρχές αντιπροσωπεύουν τις θεμελιώδεις αξίες του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, όπως αυτό διαμορφώθηκε στην Ευρώπη μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι καλά καταρτισμένοι εργαζόμενοι διαθέτουν εξασφαλισμένο εισόδημα, επειδή οι δεξιότητές τους τούς παρέχουν πρόσβαση στην αγορά εργασίας και την ασφάλεια μιας αξιοπρεπούς εργασίας. Όσοι χάνουν τη δουλειά τους χωρίς δική τους υπαιτιότητα χρειάζονται κοινωνική προστασία προκειμένου να μπορέσουν κατά τη διάρκεια της περιόδου που είναι άνεργοι να επιμορφωθούν, να καταρτιστούν και να μετεκπαιδευθούν. Τέλος, οι εργαζόμενοι πρέπει να διαθέτουν την ασφάλεια ότι έχουν πρόσβαση σε πρόγραμμα κατάρτισης προκειμένου να μπορέσουν να υλοποιήσουν ενδεχόμενες προσωπικές φιλοδοξίες στον τομέα της εργασίας και του εισοδήματος. Ο μοναδικός τρόπος για να διατηρηθεί το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο σε μια παγκόσμια αγορά είναι μέσω ενός καταρτισμένου, ευέλικτα προσαρμοζόμενου εργατικού δυναμικού το οποίο διαθέτει κίνητρα. Το αναπόφευκτο τίμημα είναι ότι πρέπει να παρασχεθεί στον ενεργό πληθυσμό ασφάλεια όσον αφορά τις θεμελιώδεις αξίες του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου.

5.3   Εξάλλου, οι εργαζόμενοι δεν χρησιμοποιούν ποτέ ταυτόχρονα και τις τρεις μορφές ασφάλειας. Επίσης, το κόστος που καταβάλλεται γι αυτές τις μορφές ασφάλειας μακροπρόθεσμα αποπληρώνεται πάντοτε. Όταν υπάρχει καλύτερη διασύνδεση της ζήτησης και της προσφοράς στην αγορά εργασίας διότι υπάρχουν επαρκή προγράμματα κατάρτισης για την επιμόρφωση και μετεκπαίδευση των ανθρώπων, η μακροχρόνια ανεργία περιορίζεται.

5.4   Η ευελιξία με ασφάλεια, σε συνεννόηση με τους κοινωνικούς εταίρους, μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο σε αυτό το τμήμα της αγοράς εργασίας στο οποίο η ζήτηση για ευέλικτη εργασία είναι εύλογη, ευνόητη και αιτιολογημένη (23). Νέες μορφές εργασίας μπορούν να εισαχθούν με μεγαλύτερη επιτυχία όταν οι κοινωνικοί εταίροι, μετά από διαβούλευση, συνάπτουν σχετικές συλλογικές συμφωνίες. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε κλίμα εμπιστοσύνης. Δεν είναι μόνο η κοινωνία που έχει αλλάξει σημαντικά, αλλά και οι εργαζόμενοι. Σήμερα, δεν αναζητούν όλοι οι άνθρωποι μια θέση εργασίας για όλη τους τη ζωή. Αυτό που επιθυμούν πάνω από όλα είναι η βεβαιότητα ότι καθ’ όλη τη διάρκεια του ενεργού βίου τους θα υπάρχει κατάλληλη εργασία για αυτούς. Όχι ακανόνιστη, επισφαλή εργασία αλλά εργασία που θα τους παρέχει περισσότερη ασφάλεια, όπως περιγράφεται στην παράγραφο 5.2. Αυτό μπορεί να συμβεί κάλλιστα σε μεγαλύτερες επιχειρήσεις με την ευέλικτη προσαρμογή του μόνιμου προσωπικού εντός της επιχείρησης και όχι με τη δημιουργία ενός ευέλικτου «φλοιού» εκτός αυτής. Τον Ιούλιο του 2010, το Συμβούλιο Απασχόλησης εξέτασε αυτήν τη δυνατότητα. Αυτή η μορφή ευελιξίας με ασφάλεια ταιριάζει πολύ καλύτερα στην οικονομία της γνώσης που επιθυμεί να αναπτύξει η ΕΕ. Οι συλλογικές συμφωνίες των κοινωνικών εταίρων είναι η καλύτερη μέθοδος διαμόρφωσης αυτού τους είδους της ευελιξίας.

5.5   Εντούτοις, οι επιχειρήσεις σε περιόδους αύξησης του φόρτου εργασίας έχουν πάντα ανάγκη από προσωρινό προσωπικό. Επιπλέον, αυτό το πρότυπο εσωτερικής ευελιξίας είναι λιγότερο κατάλληλο για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι εξαιρετικά σημαντικές για την ευρωπαϊκή οικονομία, εφόσον, εξάλλου, καλύπτουν και το μεγαλύτερο μέρος της απασχόλησης. Για τον λόγο αυτόν, πρέπει να αναζητηθεί μια αποτελεσματική μέθοδος η οποία να μειώνει τη διαφορά μεταξύ εργαζομένων με συμβάσεις αορίστου χρόνου, με καλή κοινωνική προστασία και ισχυρό νομικό καθεστώς και εργαζομένων με συμβάσεις προσωρινής απασχόλησης, ελάχιστη κοινωνική προστασία και υποτυπώδες νομικό καθεστώς. Και αυτή η κατηγορία εργαζόμενων πρέπει έχει δικαίωμα σε επίδομα ασθένειας, σε σύνταξη, σε επίδομα ανεργίας, σε άδεια μετ’ αποδοχών και σε γονική άδεια. Αυτό μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, με την παροχή υπό συγκεκριμένους όρους οικονομικά προσιτής πρόσβασης σε τομεακές ρυθμίσεις που θεσπίζονται σε επίπεδο συλλογικής σύμβασης ή κατοχυρώνονται νομικά, όπως ισχύει στην Αυστρία, όπου έχει εν τω μεταξύ εισαχθεί ένα παρόμοιο σύστημα. Και σε αυτήν την περίπτωση, την ευθύνη συμμερίζονται οι κοινωνικοί εταίροι και το κράτος.

5.6   Η διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού πρέπει να διαδραματίσει έναν σημαντικό, διττό ρόλο στο μέλλον. Πρώτον, πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο όσον αφορά τη διαμόρφωση του περιεχομένου των προγραμμάτων κατάρτισης μέσω των οποίων οι εργαζόμενοι μπορούν να διατηρήσουν τις επαγγελματικές τους δεξιότητες. Δεύτερον, πρέπει να αναλάβει το σημαντικό έργο της αποκατάστασης της κλονισμένης εμπιστοσύνης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, ώστε να μπορέσουν από κοινού και μετά από ορθή διαβούλευση να αναζητήσουν λύσεις για τα προβλήματα της αγοράς εργασίας. Εάν τα ενδιαφερόμενα μέρη, μετά την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, κατορθώσουν να βρουν αυτές τις λύσεις, ενδέχεται να προκύψει μια αγορά εργασίας στο πλαίσιο της οποίας οι εργοδότες θα έχουν την ευελιξία που επιθυμούν και οι εργαζόμενοι την ασφάλεια που χρειάζονται.

5.6.1   Αυτή η βελτιωμένη διαχείριση των ανθρώπινων πόρων είναι το κλειδί τόσο για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των κοινωνικών εταίρων, όσο και για μια νέα προσέγγιση της βιώσιμης αγοράς εργασίας. Αυτή η διαχείριση πρέπει ιδίως να βασιστεί στην:

| — | πρόβλεψη της εξέλιξης των επαγγελμάτων και των θέσεων εργασίας και την εξασφάλιση της μη-επιβάρυνσης τους· |
| --- | --- |

—

πρόβλεψη της εξέλιξης των επαγγελμάτων και των θέσεων εργασίας και την εξασφάλιση της μη-επιβάρυνσης τους·

| — | παροχή κινήτρων στους εργαζομένους για να αναλάβουν κινδύνους και ευθύνες με σκοπό τη βελτίωση των ατομικών και ομαδικών επιδόσεων· |
| --- | --- |

—

παροχή κινήτρων στους εργαζομένους για να αναλάβουν κινδύνους και ευθύνες με σκοπό τη βελτίωση των ατομικών και ομαδικών επιδόσεων·

| — | επανεξέταση ορισμένων τύπων αρχικής κατάρτισης που δεν είναι (ή δεν είναι κατάλληλα), προσαρμοσμένοι στις ανάγκες των τοπικών αγορών εργασίας· |
| --- | --- |

—

επανεξέταση ορισμένων τύπων αρχικής κατάρτισης που δεν είναι (ή δεν είναι κατάλληλα), προσαρμοσμένοι στις ανάγκες των τοπικών αγορών εργασίας·

| — | βελτίωση των μηχανισμών επαγγελματικού προσανατολισμού των νέων μέσω της συμμετοχής περισσότερων επαγγελματιών και εμπειρογνωμόνων του τομέα· |
| --- | --- |

—

βελτίωση των μηχανισμών επαγγελματικού προσανατολισμού των νέων μέσω της συμμετοχής περισσότερων επαγγελματιών και εμπειρογνωμόνων του τομέα·

| — | ιδιαίτερη προσοχή στην τεχνογνωσία, στις τοπικές παραδοσιακές παραγωγές, και στα περιφερειακά επώνυμα προϊόντα των οποίων η σχετική σπανιότητα συμβάλει στην πρωτοτυπία τους. |
| --- | --- |

—

ιδιαίτερη προσοχή στην τεχνογνωσία, στις τοπικές παραδοσιακές παραγωγές, και στα περιφερειακά επώνυμα προϊόντα των οποίων η σχετική σπανιότητα συμβάλει στην πρωτοτυπία τους.

5.6.2   Η επιδίωξη μιας πιο σταθερής και υγιούς αγοράς εργασίας θα πρέπει να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής στο πλαίσιο της οποίας θα διαδραματίζουν και άλλοι παράγοντες ρόλο, όπως οι υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος και τα ελεύθερα επαγγέλματα.

5.7   Η κατεύθυνση προς την οποία πρέπει να εξελιχθεί η αγορά εργασίας έχει πράγματι υποδειχθεί από τις Βρυξέλλες, αλλά μπορεί να εφαρμοστεί μόνο στα κράτη μέλη. Για τον σκοπό αυτόν, το καταλληλότερο επίπεδο φαίνεται πως είναι το περιφερειακό. Όσον αφορά την οικονομία της γνώσης θα πρέπει να εξεταστεί εάν οι περιφέρειες μπορούν να αναπτύξουν και να διατηρήσουν ένα δημιουργικό εργατικό δυναμικό. Η ΕΕ μπορεί να ενθαρρύνει μια τέτοια εξέλιξη μέσω οικονομικής στήριξης προερχόμενης από τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία και μέσω της συλλογής ορθών παραδειγμάτων τα οποία θα πρέπει να διαθέτει υπό τη μορφή βάσης δεδομένων (24). Ορισμένα υποδείγματα αυτού του είδους έχουν συγκεντρωθεί από τα μέλη της CCMI και προσαρτώνται ως παράρτημα. Η ΕΟΚΕ ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διαδώσει και να συστήσει αυτά τα υποδείγματα στους αρμόδιους θεσμούς της ΕΕ αλλά και των κρατών μελών.

5.8   Στην Ευρώπη υπάρχουν παραδείγματα περιφερειών με πλούσιο βιομηχανικό παρελθόν στις οποίες σε σύντομο χρονικό διάστημα η παραδοσιακή βιομηχανία και, συνεπώς, η βάση της περιφερειακής απασχόλησης και ευημερίας εξαφανίστηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου, όπως στη βόρεια Γαλλία στην περιοχή της Λιλ και στη Γερμανία στην περιοχή του Ρουρ. Τα ενδιαφερόμενα μέρη σε αυτές τις περιφέρειες, αντί να προσπαθήσουν σπασμωδικά να διατηρήσουν την πρότερη κατάσταση εξέτασαν ποιες δυνατότητες υπήρχαν για το μέλλον και δραστηριοποιήθηκαν οικονομικά σε αυτές. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα στην περιοχή τόσο της Λιλ όσο και του Ρουρ η απόγνωση να αντικατασταθεί από την προοπτική και αμφότερες οι περιφέρειες ήκμασαν αξιοποιώντας κάθε είδους νέες, κυρίως, βιώσιμες οικονομικές δραστηριότητες έντασης γνώσης. Διότι εκεί έγκειται η ισχύς της ευρωπαϊκής οικονομίας και ιδίως σε αυτούς τους τομείς βρίσκονται οι περισσότερες προοπτικές της Ευρώπης στους οποίους πρέπει να ισχυροποιήσει τη θέση της. Τόσο η Λιλ όσο και η περιοχή του Ρουρ κατάφεραν να γίνουν πολιτιστικές πρωτεύουσες της Ευρώπης. Σε αυτό το επίπεδο, οι κυβερνήσεις και οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να διαμορφώσουν πρωτοβουλίες οι οποίες τελικά θα οδηγήσουν στο ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο, όπως αυτό ορίζεται σε προηγούμενη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (25).

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  EQF, ECVET, Europass, EQAF

1

(2)  Αλλαγές με την πάροδο του χρόνου – πρώτα πορίσματα από την Πέμπτη Ευρωπαϊκή Έρευνα για τις Συνθήκες Εργασίας

2

Αλλαγές με την πάροδο του χρόνου – πρώτα πορίσματα από την Πέμπτη Ευρωπαϊκή Έρευνα για τις Συνθήκες Εργασίας

(3)  Ορισμός επισφαλούς εργασίας: απασχόληση με σύμβαση ορισμένου χρόνου η οποία μπορεί να καταγγελθεί ανά πάσα στιγμή και χωρίς καμία υποχρέωση από τον εργοδότη.

3

(4)  Άνιση ανάπτυξη; Κατανομή εισοδήματος και φτώχεια στις χώρες του ΟΟΣΑ.

4

Άνιση ανάπτυξη; Κατανομή εισοδήματος και φτώχεια στις χώρες του ΟΟΣΑ.

(5)  Het land is moe, verhandeling over onze ontevredenheid (2010).

5

(6)  www.finfacts.ie/irishfinancenews/article_1020265.shtml

6

(7)  The Spirit Level: Why more equal societies almost always do better (2009).

7

(8)  Διοργανικός φάκελος 2010/0115.

8

(9)  P7_TA(2010)0299.

9

(10)  CESE 1037/2009 και Γνωμοδότηση με τίτλο «Απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών Μέρος ΙΙ των ολοκληρωμένων κατευθυντήριων γραμμών για την Ευρώπη 2020» (ΕΕ C 107, 6/4/2011, σ. 77.

10

«Απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών Μέρος ΙΙ των ολοκληρωμένων κατευθυντήριων γραμμών για την Ευρώπη 2020» (ΕΕ C 107, 6/4/2011, σ. 77.

(11)  1 2009/2220(INI).

11

(12)  Key challenges facing European Labour Markets: A joint analysis of European social partners. (Οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές αγορές εργασίας. Μια κοινή ανάλυση των ευρωπαϊκών κοινωνικών εταίρων)

12

(13)  Framework agreement on inclusive labour markets. (Συμφωνία πλαίσιο για αγορές εργασίας χωρίς αποκλεισμούς).

13

(14)  OECD Employment Outlook 2010: Moving beyond the Jobs Crisis.

14

(15)  Eurostat Adult Education Survey.

15

(16)  Πρβλ. υποσημείωση 1.

16

(17)  http://www.cedefop.europa.eu/; Learning while Working – Success stories on workplace learning in Europe.

17

(18)  http://www.oecd.org/dataoecd/9/16/41851819.pdf.

18

(19)  http://www.cedefop.europa.eu/EN/ Files/4054_fr.pdf.

19

(20)  Π.χ., στη Γαλλία υπάρχει το Certificat de compétences en entreprise (CCE) και στις Κάτω Χώρες το Ervaringscertificaat.

20

(21)  EQF, ECVET, Europass, EQAF.

21

(22)  http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tsiem080&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1

22

(23)  Πρβλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί η ευελιξία με ασφάλεια στην αναδιάρθρωση που συνδέεται με την παγκόσμια ανάπτυξη»ΕΕ C 318, 23/12/2009, σελ. 1-5).

23

(24)  http://www.eesc.europa.eu/resources/docs/handout.doc

24

(25)  ΕΕ C 309 της 16.12.2006, σ. 119.

25

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/50 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/50

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η κρίση, η εκπαίδευση και η αγορά εργασίας» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 318/08

Εισηγητής: ο κ. Mário SOARES

Στις 20 Ιανουαρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Η κρίση, η εκπαίδευση και η αγορά εργασίας

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 27 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειάς της, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1.   Συστάσεις

Τα κράτη μέλη καλούνται να:

| — | να μην επιτρέψουν τα μέτρα για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης και του δημόσιου χρέους να περιορίσουν τις δημόσιες επενδύσεις στην εκπαίδευση και στην κατάρτιση· |
| --- | --- |

—

να μην επιτρέψουν τα μέτρα για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης και του δημόσιου χρέους να περιορίσουν τις δημόσιες επενδύσεις στην εκπαίδευση και στην κατάρτιση·

| — | να δώσουν ιδιαίτερη έμφαση στις δημόσιες επενδύσεις στην εκπαίδευση, την έρευνα και την επαγγελματική κατάρτιση κατά τον καθορισμό των μακροπρόθεσμων δημοσιονομικών τους στόχων, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνέχεια και η ενίσχυση των επενδύσεων σε αυτούς τους τομείς· |
| --- | --- |

—

να δώσουν ιδιαίτερη έμφαση στις δημόσιες επενδύσεις στην εκπαίδευση, την έρευνα και την επαγγελματική κατάρτιση κατά τον καθορισμό των μακροπρόθεσμων δημοσιονομικών τους στόχων, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνέχεια και η ενίσχυση των επενδύσεων σε αυτούς τους τομείς·

| — | να τονίσουν την ανάγκη βελτίωσης της εκμάθησης της μητρικής γλώσσας και διδασκαλίας των επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών· |
| --- | --- |

—

να τονίσουν την ανάγκη βελτίωσης της εκμάθησης της μητρικής γλώσσας και διδασκαλίας των επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών·

| — | να βελτιώσουν τον έγκαιρο σχολικό και επαγγελματικό προσανατολισμό, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες της αγοράς εργασίας· |
| --- | --- |

—

να βελτιώσουν τον έγκαιρο σχολικό και επαγγελματικό προσανατολισμό, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες της αγοράς εργασίας·

| — | να ενισχύσουν το επιχειρηματικό πνεύμα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης· |
| --- | --- |

—

να ενισχύσουν το επιχειρηματικό πνεύμα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης·

| — | να τονώσουν την κατάλληλη εφαρμογή του Ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων και την ανάπτυξη των εθνικών συστημάτων πιστοποίησης· |
| --- | --- |

—

να τονώσουν την κατάλληλη εφαρμογή του Ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων και την ανάπτυξη των εθνικών συστημάτων πιστοποίησης·

| — | να αναπτύξουν πρόσθετες ευκαιρίες κατάρτισης για νέους που εγκατέλειψαν τις σπουδές τους, καθώς και για ανειδίκευτους εργαζόμενους, χωρίς να παραμελούν τα ψηφιακά εργαλεία· |
| --- | --- |

—

να αναπτύξουν πρόσθετες ευκαιρίες κατάρτισης για νέους που εγκατέλειψαν τις σπουδές τους, καθώς και για ανειδίκευτους εργαζόμενους, χωρίς να παραμελούν τα ψηφιακά εργαλεία·

| — | να σεβαστούν το ατομικό δικαίωμα στην πιστοποιημένη ποιοτική επαγγελματική κατάρτιση, ανεξάρτητα από το επίπεδο δεξιοτήτων και το είδος της σύμβασης· |
| --- | --- |

—

να σεβαστούν το ατομικό δικαίωμα στην πιστοποιημένη ποιοτική επαγγελματική κατάρτιση, ανεξάρτητα από το επίπεδο δεξιοτήτων και το είδος της σύμβασης·

| — | να αναπτύξουν την αναγνώριση, την επικύρωση και την πιστοποίηση των δεξιοτήτων που αποκτήθηκαν κατά την επαγγελματική δραστηριότητα και που αφορούν ποικίλα εκπαιδευτικά πεδία· |
| --- | --- |

—

να αναπτύξουν την αναγνώριση, την επικύρωση και την πιστοποίηση των δεξιοτήτων που αποκτήθηκαν κατά την επαγγελματική δραστηριότητα και που αφορούν ποικίλα εκπαιδευτικά πεδία·

| — | να χρησιμοποιήσουν τα ευρωπαϊκά Ταμεία, ιδίως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, για να στηρίξουν την εκπαίδευση και την κατάρτιση· |
| --- | --- |

—

να χρησιμοποιήσουν τα ευρωπαϊκά Ταμεία, ιδίως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, για να στηρίξουν την εκπαίδευση και την κατάρτιση·

| — | να στηρίξουν τα προγράμματα εργασιακής ένταξης και να ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν τα εν λόγω προγράμματα για τη δημιουργία σταθερών θέσεων απασχόλησης· |
| --- | --- |

—

να στηρίξουν τα προγράμματα εργασιακής ένταξης και να ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν τα εν λόγω προγράμματα για τη δημιουργία σταθερών θέσεων απασχόλησης·

| — | να αναβαθμίσουν το επάγγελμα του εκπαιδευτικού, προωθώντας τον σεβασμό για την εκπαιδευτική δραστηριότητα, την κατάρτιση των εκπαιδευτικών και βελτιώνοντας τις συνθήκες εργασίας και τους μισθούς. |
| --- | --- |

—

να αναβαθμίσουν το επάγγελμα του εκπαιδευτικού, προωθώντας τον σεβασμό για την εκπαιδευτική δραστηριότητα, την κατάρτιση των εκπαιδευτικών και βελτιώνοντας τις συνθήκες εργασίας και τους μισθούς.

2.   Εισαγωγή

2.1   Η χρηματοπιστωτική κρίση που ξεκίνησε το 2008 έχει προκαλέσει την οξύτερη οικονομική κρίση που έχει σημειωθεί από τη δεκαετία του ’30 και τη μεγαλύτερη μείωση του παγκόσμιου ΑΕγχΠ μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατά συνέπεια, γινόμαστε σήμερα στην Ευρώπη μάρτυρες μιας βαθιάς οικονομικής και κοινωνικής κρίσης που έχει προκαλέσει το κλείσιμο χιλιάδων εταιρειών, ιδίως ΜΜΕ, αύξηση της ανεργίας, μισθολογικές μειώσεις, δημοσιονομικές περικοπές στα συστήματα κοινωνικής προστασίας, αύξηση των φόρων κατανάλωσης και του κόστους των βασικών αγαθών και επιδείνωση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.

2.2   Σκοπός της παρούσας γνωμοδότησης δεν είναι να αναλύσει τις αιτίες της κρίσης, αλλά να τονίσει τις αρνητικές πτυχές που προκάλεσε και εξακολουθεί να προκαλεί στον κοινωνικό ιστό, καθώς και να επισημάνει ορισμένες στρατηγικές που απαιτούνται για τη μείωση των επιπτώσεών της και την αντιστάθμιση των συνεπειών της.

2.3   Η γνωμοδότηση εξετάζει το ζήτημα της σημασίας της εκπαίδευσης και της κατάρτισης ως βασικών εργαλείων για την αντιμετώπιση της κρίσης, τις σχέσεις ανάμεσα στην εκπαίδευση/κατάρτιση και την επαγγελματική ζωή, την ένταξη των νέων στην αγορά εργασίας, τις ανάγκες και τις ευθύνες των επιχειρήσεων όσον αφορά την κατάρτιση των εργαζομένων και την προώθηση αξιοπρεπούς και ποιοτικής απασχόλησης.

2.4   Επιπλέον, στη γνωμοδότηση εκφράζεται επίσης η άποψη πως η διατήρηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου απαιτεί συλλογική προσπάθεια από ολόκληρη την κοινωνία, με δημιουργικότητα και αίσθημα αλληλεγγύης.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1   Για την ανάλυση του ζητήματος αυτού έχουν ιδιαίτερη σημασία τέσσερεις πρόσφατες πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

| — | η «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση» (1), η οποία, προκειμένου το 2020 να φτάσει το ποσοστό απασχόλησης στο 75 % για όλα τα άτομα ηλικίας μεταξύ 20 και 64 ετών, ορίζει ως προτεραιότητες: καλύτερη λειτουργία των αγορών εργασίας· πιο ειδικευμένο εργατικό δυναμικό· καλύτερη ποιότητα των θέσεων εργασίας και καλύτερες συνθήκες εργασίας· ισχυρότερες πολιτικές για την προώθηση της δημιουργίας των θέσεων εργασίας και της ζήτησης για εργατικό δυναμικό (2)· |
| --- | --- |

—

η «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση» (1), η οποία, προκειμένου το 2020 να φτάσει το ποσοστό απασχόλησης στο 75 % για όλα τα άτομα ηλικίας μεταξύ 20 και 64 ετών, ορίζει ως προτεραιότητες: καλύτερη λειτουργία των αγορών εργασίας· πιο ειδικευμένο εργατικό δυναμικό· καλύτερη ποιότητα των θέσεων εργασίας και καλύτερες συνθήκες εργασίας· ισχυρότερες πολιτικές για την προώθηση της δημιουργίας των θέσεων εργασίας και της ζήτησης για εργατικό δυναμικό (2)·

| — | η πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση» (3), που αποσκοπεί στην ενίσχυση της δυνατότητας των νέων να επιτύχουν την έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (4)· |
| --- | --- |

—

η πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση» (3), που αποσκοπεί στην ενίσχυση της δυνατότητας των νέων να επιτύχουν την έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (4)·

| — | η ανακοίνωση για την «Καταπολέμηση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου: μια ουσιαστική συμβολή στη στρατηγική “Ευρώπη 2020”» (5), η οποία εξετάζει τον αντίκτυπο της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου στους ανθρώπους, την κοινωνία και την οικονομία, συνοψίζει τα αίτια και περιγράφει τρέχοντα και μελλοντικά μέτρα σε ευρωπαϊκή κλίμακα· |
| --- | --- |

—

η ανακοίνωση για την «Καταπολέμηση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου: μια ουσιαστική συμβολή στη στρατηγική “Ευρώπη 2020”» (5), η οποία εξετάζει τον αντίκτυπο της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου στους ανθρώπους, την κοινωνία και την οικονομία, συνοψίζει τα αίτια και περιγράφει τρέχοντα και μελλοντικά μέτρα σε ευρωπαϊκή κλίμακα·

| — | το Ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων, στόχος του οποίου είναι η καλύτερη σύγκριση μεταξύ των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων, πράγμα που επιτρέπει μεγαλύτερη κινητικότητα στη μάθηση και ευρωπαϊκή αναγνώριση του επιπέδου γνώσεων, των δεξιοτήτων και των προσόντων. |
| --- | --- |

—

το Ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων, στόχος του οποίου είναι η καλύτερη σύγκριση μεταξύ των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων, πράγμα που επιτρέπει μεγαλύτερη κινητικότητα στη μάθηση και ευρωπαϊκή αναγνώριση του επιπέδου γνώσεων, των δεξιοτήτων και των προσόντων.

Όλα αυτά τα έγγραφα ζητούν τη στενότερη συνεργασία μεταξύ των τομέων της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της αγοράς εργασίας, άποψη με την οποία η ΕΟΚΕ συμφωνεί.

3.1.1   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης πως η Επιτροπή σκοπεύει να εγκαινιάσει εντός του 2012 το «Πανόραμα δεξιοτήτων στην ΕΕ» που αποσκοπεί στην εγγύηση μεγαλύτερης διαφάνειας τόσο για τους υποψηφίους εργαζομένους όσο και για τις επιχειρήσεις και/ή τις δημόσιες διοικήσεις. Αυτό το «πανόραμα» θα είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο και θα περιλαμβάνει ενημερωμένες εκτιμήσεις προσφοράς και ζήτησης δεξιοτήτων έως το 2020 χάρη στην από κοινού εργασία των εθνικών οργανισμών πρόβλεψης των εξελίξεων στην αγορά εργασίας.

3.1.2   Η σημασία των ευρωπαϊκών τομεακών συμβουλίων ως χώρων παρέμβασης των κοινωνικών εταίρων στην ανάλυση των δεξιοτήτων των εργαζομένων και των αναγκών της αγοράς εργασίας συνίσταται επίσης στον ρόλο τους ως μέσου επιτάχυνσης της ανταλλαγής πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών που παλαιότερα παρείχαν τα συμβούλια ή τα παρατηρητήρια κάθε χώρας (6).

3.2   Η κρίση και η αγορά εργασίας

3.2.1   Η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση έχει καταστροφικές συνέπειες στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με τη ΔΟΕ, το 2010 ο αριθμός των ανέργων σε όλο τον κόσμο ανήλθε σε 250 εκατομμύρια, με το ποσοστό ανεργίας να έχει μεταβληθεί από 5,7 % σε 6,2 % φέτος. Επιπλέον, η ανεργία συνοδεύεται σε πολλές χώρες από υποβάθμιση της ποιότητας και ευπάθεια των θέσεων εργασίας.

3.2.2   Σύμφωνα με τη Eurostat, το συνολικό ποσοστό ανεργίας τον Ιανουάριο του 2011 ήταν 9,9 % στην ευρωζώνη και 9,5 % στην ΕΕ των 27, φτάνοντας τα 23.048.000 άτομα στην ευρωζώνη και 15.775.000 στην ΕΕ των 27, εκ των οποίων περίπου 5 εκατομμύρια είναι μακροχρόνια άνεργοι.

3.2.3   Από τα τέλη του 2008 έως το Φεβρουάριο του 2011, ο δείκτης ανεργίας στην ΕΕ των 27 ανέβηκε από το 7,7 % στο 9,5 % (ανδρική ανεργία: από 6 % σε 9,5 %, γυναικεία: από 7,5 % σε 9,6 %, νεανική ανεργία: από 19,7 % σε 20,4 %).

3.2.4   Τα στοιχεία αυτά δεν αποκαλύπτουν, ωστόσο, ότι οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών είναι πολύ σημαντικές (από 4,3 % στις Κάτω Χώρες σε 20,5 % στην Ισπανία) και δεν αναφέρουν πολλά για ορισμένες ομάδες που πλήττονται σημαντικά (τους μετανάστες ή τους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας).

3.2.5   Η ανεργία των νέων ηλικίας 15-25 ετών φτάνει το 20,4 %, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ του πρώτου τριμήνου του 2008 και του πρώτου τριμήνου του 2009. Επιπλέον, η μακροχρόνια ανεργία αυτής της ηλικιακής ομάδας αυξήθηκε σχεδόν 30 % από την άνοιξη του 2008, πλήττοντας 1,2 εκατομμύρια νέους μεταξύ των 5,2 εκατομμυρίων μακροχρόνια ανέργων.

3.2.6   Οι χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι (που έχουν εν γένει λιγότερα προσόντα) διατρέχουν δύο έως τρεις φορές υψηλότερο κίνδυνο να οδηγηθούν στην ανεργία από ό,τι οι εργαζόμενοι με υψηλότερες αμοιβές.

3.2.7   Για μια ακόμη φορά, οι νέοι είναι εκείνοι που πλήττονται περισσότερο από την κατάσταση αυτή, δεδομένου ότι ο κίνδυνος των χαμηλών μισθών μεταξύ των νέων (παρά το γεγονός ότι έχουν υψηλότερα προσόντα εν γένει) είναι διπλάσιος από ό,τι μεταξύ των εργαζομένων μέσης ηλικίας.

3.2.8   Σύμφωνα με τη Eurostat (7), το 2007, ακόμη και πριν από την κρίση, 79 εκατομμύρια πολίτες διέτρεχαν κίνδυνο να βρεθούν σε κατάσταση φτώχειας και 32 εκατομμύρια βρέθηκαν σε κατάσταση φτώχειας. Παρά το γεγονός ότι εκείνοι που εργάζονται είναι λιγότερο εκτεθειμένοι σε κίνδυνο φτώχειας, η «φτώχεια στην απασχόληση» που πλήττει τουλάχιστον 17,5 εκατομμύρια εργαζόμενους (8).

3.2.9   Η αυξημένη ανασφάλεια είναι χαρακτηριστικό των θέσεων εργασίας που δημιουργούνται, ειδικότερα για τους νέους, με διάφορες συνέπειες στους ίδιους και στην κοινωνία (παραμένουν σε μεγάλη ηλικία στο σπίτι των γονέων, παρουσιάζουν εξάρτηση από τους γονείς και καθυστερούν τον γάμο και τη μητρότητα) (9). Να σημειωθεί ότι η έννοια της ανασφάλειας δεν είναι συνώνυμη με συμβάσεις ορισμένου χρόνου, αλλά με το γεγονός ότι γίνεται κατάχρηση αυτών τη στιγμή που οι ανάγκες της αγοράς εργασίας είναι αποδεδειγμένα μόνιμες.

3.2.10   Για την ΕΟΚΕ τα κύρια προβλήματα και οι προκλήσεις είναι:

| α) | το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στην τρέχουσα οικονομική ανάκαμψη, αν και με σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών, και τη συνεχιζόμενη επιδείνωση της κατάστασης στην αγορά εργασίας, ιδίως της ανάπτυξης χωρίς απασχόληση. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την προειδοποίηση της ΔΟΕ στο θέμα αυτό, όπως διατυπώνεται στην τελευταία «Παγκόσμια έκθεση για την απασχόληση» (10) και τα συμπεράσματα της πρόσφατης συνεδρίασης «Διάλογος για την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη» (11)· |
| --- | --- |

α)

το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στην τρέχουσα οικονομική ανάκαμψη, αν και με σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών, και τη συνεχιζόμενη επιδείνωση της κατάστασης στην αγορά εργασίας, ιδίως της ανάπτυξης χωρίς απασχόληση. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την προειδοποίηση της ΔΟΕ στο θέμα αυτό, όπως διατυπώνεται στην τελευταία «Παγκόσμια έκθεση για την απασχόληση» (10) και τα συμπεράσματα της πρόσφατης συνεδρίασης «Διάλογος για την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη» (11)·

| β) | οι κοινωνικές ανισότητες που προκαλούνται από τη δύσκολη κατάσταση στην αγορά εργασίας, ιδίως των νέων (παρά το μορφωτικό τους επίπεδο που είναι υψηλότερο σε σχέση με εκείνο των προηγούμενων γενεών) και των μακροχρόνια ανέργων· |
| --- | --- |

β)

οι κοινωνικές ανισότητες που προκαλούνται από τη δύσκολη κατάσταση στην αγορά εργασίας, ιδίως των νέων (παρά το μορφωτικό τους επίπεδο που είναι υψηλότερο σε σχέση με εκείνο των προηγούμενων γενεών) και των μακροχρόνια ανέργων·

| γ) | η δημογραφική κατάσταση στην Ευρώπη, ιδίως η γήρανση του ενεργού πληθυσμού που επιδεινώνει την έλλειψη δεξιοτήτων στην αγορά εργασίας· |
| --- | --- |

γ)

η δημογραφική κατάσταση στην Ευρώπη, ιδίως η γήρανση του ενεργού πληθυσμού που επιδεινώνει την έλλειψη δεξιοτήτων στην αγορά εργασίας·

| δ) | η αλλαγή θέσεων εργασίας, η οποία τείνει να είναι ολοένα και πιο συχνή. Σύμφωνα με το CEDEFOP, η ζήτηση για άτομα υψηλής ειδίκευσης θα αυξηθεί κατά 16 εκατομμύρια έως το 2020 και για άτομα με μεσαίου επιπέδου ειδίκευση κατά 3,5 εκατομμύρια, ενώ για τα άτομα με χαμηλό επίπεδο ειδίκευσης μπορεί να μειωθεί κατά 12 εκατομμύρια. Η έλλειψη ειδίκευσης είναι πιθανόν να επιδεινωθεί, ιδίως στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών, της ενέργειας, των τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνίας, των οικολογικών μεταφορών, του περιβάλλοντος και της υγείας. Οι νέες θέσεις εργασίας διαφέρουν ως προς τη φύση τους ολοένα και περισσότερο από τις απολεσθείσες, θέτοντας έτσι ακόμα περισσότερα εμπόδια στην επανένταξη των ανέργων. |
| --- | --- |

δ)

η αλλαγή θέσεων εργασίας, η οποία τείνει να είναι ολοένα και πιο συχνή. Σύμφωνα με το CEDEFOP, η ζήτηση για άτομα υψηλής ειδίκευσης θα αυξηθεί κατά 16 εκατομμύρια έως το 2020 και για άτομα με μεσαίου επιπέδου ειδίκευση κατά 3,5 εκατομμύρια, ενώ για τα άτομα με χαμηλό επίπεδο ειδίκευσης μπορεί να μειωθεί κατά 12 εκατομμύρια. Η έλλειψη ειδίκευσης είναι πιθανόν να επιδεινωθεί, ιδίως στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών, της ενέργειας, των τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνίας, των οικολογικών μεταφορών, του περιβάλλοντος και της υγείας. Οι νέες θέσεις εργασίας διαφέρουν ως προς τη φύση τους ολοένα και περισσότερο από τις απολεσθείσες, θέτοντας έτσι ακόμα περισσότερα εμπόδια στην επανένταξη των ανέργων.

3.3   Η κρίση και η εκπαίδευση

3.3.1   Η εκπαίδευση αποτελεί ένα μέσο προσωπικής ανάπτυξης, ένταξης στην παραγωγική δραστηριότητα, συνοχής των κοινωνιών και βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης. Σύμφωνα με τη Eurostat, οι άνθρωποι με υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης έχουν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής.

3.3.2   Τα χαμηλά επίπεδα εκπαίδευσης συνδέονται με τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, γεγονός που εξηγεί την έμφαση που δίδεται από τις πολιτικές ένταξης στη διασφάλιση της πρόσβασης στις δημόσιες υπηρεσίες (κυρίως την εκπαίδευση και κατάρτιση).

3.3.3   Στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» δίδεται έμφαση στην ανάγκη βελτίωσης της εκπαίδευσης στην Ευρώπη, από την προσχολική έως την ανώτατη εκπαίδευση, με σκοπό την αύξηση της παραγωγικότητας και την αντιμετώπιση των ανισοτήτων και της φτώχειας με την πεποίθηση ότι η Ευρώπη μπορεί να ευημερήσει μόνο αν ο πληθυσμός διαθέτει δεξιότητες που του επιτρέπουν να συμβάλει σε μια οικονομία βασισμένη στη γνώση και να επωφεληθεί από αυτό.

3.3.4   Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την ανησυχία που εκφράζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη» σύμφωνα με το οποίο υπάρχει ευρωπαϊκή καθυστέρηση στην υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών, τονίζοντας ότι το 30 % των Ευρωπαίων δεν έχει χρησιμοποιήσει ποτέ το Διαδίκτυο και ότι οι δαπάνες της ΕΕ για την έρευνα και την ανάπτυξη στον τομέα των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) είναι μόνο το 40 % του αντίστοιχου ποσοστού των ΗΠΑ. Ο ψηφιακός αλφαβητισμός από μικρή ηλικία αποτελεί παράγοντα ένταξης.

3.3.5   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι η ΕΕ παρουσιάζει έλλειμμα καινοτομίας σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, το οποίο πρέπει να αντιμετωπιστεί με την αύξηση του αριθμού των ατόμων με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, με τις επενδύσεις των κρατών και των επιχειρήσεων στην έρευνα και ανάπτυξη και με τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ της επιστήμης, της τεχνολογίας και των παραγωγικών δραστηριοτήτων. Σημειώνει, επιπλέον, ότι ο όρος «καινοτομία» καλύπτει την οργάνωση της εργασίας και την κοινωνική καινοτομία.

3.3.6   Οι δύο μείζονες στόχοι της Επιτροπής ως προς την εκπαίδευση στα πλαίσια της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» είναι οι εξής:

| α) | μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου σε ποσοστά κάτω του 10 %, |
| --- | --- |

α)

μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου σε ποσοστά κάτω του 10 %,

| β) | αύξηση στο 40 % του πληθυσμού ηλικίας μεταξύ 30 και 34 ετών που έχουν ολοκληρώσει πανεπιστημιακές σπουδές ή σπουδές ισοδύναμου επιπέδου. |
| --- | --- |

β)

αύξηση στο 40 % του πληθυσμού ηλικίας μεταξύ 30 και 34 ετών που έχουν ολοκληρώσει πανεπιστημιακές σπουδές ή σπουδές ισοδύναμου επιπέδου.

3.3.7   Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τις ανησυχίες της Επιτροπής για το ποσοστό πρόωρης εγκατάλειψης, θεωρώντας ότι είναι ένα σύνθετο φαινόμενο, με σοβαρές συνέπειες στην ποιότητα της εργασίας στην οποία οι νέοι άνθρωποι μπορούν να προσβλέπουν, και ότι ο περιορισμός του φαινομένου απαιτεί σταθερή πολιτική δέσμευση και ανανεωμένες μεθόδους (Βλ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ψηφιακό Θεματολόγιο).

3.3.8   Σύμφωνα με την Επιτροπή, το 2009 περισσότεροι από 6 εκατομμύρια νέοι (14,4 % των νέων μεταξύ 18 και 24 ετών) εγκατέλειψαν το σχολείο (εκπαίδευση ή κατάρτιση), έχοντας ολοκληρώσει μόνο τον πρώτο κύκλο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ή νωρίτερα, και, από αυτούς, ποσοστό 17,4 % ολοκλήρωσε μόνο την πρωτοβάθμια εκπαίδευση (12). Αυτό σημαίνει ότι η μείωση και μόνο κατά 1 ποσοστιαία μονάδα του μέσου όρου της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου θα δημιουργούσε ετησίως ένα δυναμικό περίπου μισού εκατομμυρίου νέων εργαζομένων ικανών να εισέλθουν στην αγορά εργασίας.

3.3.9   Μια άλλη σημαντική πτυχή που θα πρέπει να εξετάζεται είναι το επίπεδο της επανάληψης μιας τάξης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης PISA του 2009, το ποσοστό επανάληψης μιας τάξης στο δημοτικό σχολείο είναι 11 % στην Ιρλανδία, 21 % στην Ισπανία, και φθάνει στο 22,4 % στις Κάτω Χώρες και στην Πορτογαλία. Στις πρώτες τάξεις της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης η τάση αυτή διατηρείται, με τα ποσοστά επανάληψης να κυμαίνονται από 0,5 % στη Φινλανδία έως 31,9 % στην Ισπανία.

3.3.10   Στο επίπεδο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της έρευνας, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat του 2009, ο αριθμός των αποφοίτων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ευρώπη ήταν, το ίδιο έτος, μόνο 32,3 %. Οι τρέχουσες δημοσιονομικές περικοπές στις περισσότερες χώρες (13) θα περιορίσουν περαιτέρω την ακαδημαϊκή έρευνα, με επιπτώσεις σε πολλούς τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας (τεχνικές, ιατρικές, κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες).

4.   Ειδικές παρατηρήσεις: οι προτάσεις της ΕΟΚΕ

4.1   Ενίσχυση της εκπαίδευσης σε περίοδο κρίσης

4.1.1   Σε περίοδο κρίσης, είναι σημαντικό να επαναλάβουμε ότι η εκπαίδευση αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και δημόσιο αγαθό που πρέπει να διατίθεται σε όλους χωρίς ανταλλάγματα και επί ίσοις όροις, χωρίς καμία διάκριση και λαμβάνοντας υπόψη τη διάσταση του φύλου.

4.1.2   Οι επενδύσεις στην εκπαίδευση δεν πρέπει να θεωρούνται πρόβλημα σε καιρό κρίσης, αλλά λύση για την καλύτερη δυνατή έξοδο από αυτήν. Προς τούτο, και για την ενθάρρυνση των κρατών μελών να επενδύουν περισσότερα και με πιο συνεκτικό τρόπο στην εκπαίδευση, τα κράτη μέλη πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη έμφαση στις δημόσιες επενδύσεις στην εκπαίδευση, την έρευνα και την επαγγελματική κατάρτιση κατά τον καθορισμό των μεσοπρόθεσμων δημοσιονομικών τους στόχων.

4.1.3   Σημειωτέον επίσης ότι η εκπαίδευση είναι ένα συλλογικό καθήκον ολόκληρης της κοινωνίας. Το σχολείο είναι ένα εξειδικευμένο ίδρυμα, με επαγγελματικό προσωπικό, το οποίο δεν μπορεί και δεν πρέπει να ενεργεί μόνο του, αλλά να αλληλεπιδρά περισσότερο με τις οικογένειες, των οποίων ο ρόλος είναι αναντικατάστατος και να διεξάγει διαρκή διάλογο με την κοινωνία και τους οικονομικούς και κοινωνικούς κύκλους.

4.1.4   Η ΕΟΚΕ φρονεί πως η απόκτηση στέρεας στοιχειώδους γνωστικής βάσης δίνει στους σπουδαστές μεγαλύτερη ικανότητα προσαρμογής και πως ο βαθμός επιτυχίας της μαθησιακής διαδικασίας καθιστά ευκολότερο τον συνυπολογισμό των αναγκών της αγοράς κατά τον σχολικό και επαγγελματικό προσανατολισμό.

4.1.5   Η εκπαίδευση πρέπει ειδικότερα:

| α) | να βοηθά τους μαθητές να διηθίζουν τις πληροφορίες που λαμβάνουν και να μαθαίνουν να χρησιμοποιούν τα στοιχεία εκείνα που τους επιτρέπουν να προγραμματίσουν καλύτερα το προσωπικό και εργασιακό τους μέλλον· |
| --- | --- |

α)

να βοηθά τους μαθητές να διηθίζουν τις πληροφορίες που λαμβάνουν και να μαθαίνουν να χρησιμοποιούν τα στοιχεία εκείνα που τους επιτρέπουν να προγραμματίσουν καλύτερα το προσωπικό και εργασιακό τους μέλλον·

| β) | να ενθαρρύνει την κριτική σκέψη και την ανάπτυξη με ερευνητικό και επιχειρηματικό πνεύμα, την ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλιών και επίλυσης προβλημάτων. Με αυτήν την έννοια, η αλληλεπίδραση σχολείου/επιχείρησης μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη· |
| --- | --- |

β)

να ενθαρρύνει την κριτική σκέψη και την ανάπτυξη με ερευνητικό και επιχειρηματικό πνεύμα, την ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλιών και επίλυσης προβλημάτων. Με αυτήν την έννοια, η αλληλεπίδραση σχολείου/επιχείρησης μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη·

| γ) | να αφυπνίζει τους μαθητές ως προς την αρχή της πραγματικότητας για να αποδεχθούν την προσπάθεια που απαιτεί η μάθηση και να αναγνωρίσουν την αξία της. Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι η μάθηση είναι κάτι που αξίζει τον κόπο και ότι ο πολιτισμός δεν είναι κάτι που πρέπει να αποτελεί απλώς αντικείμενο κατανάλωσης, αλλά αφομοίωσης και εξέλιξης· |
| --- | --- |

γ)

να αφυπνίζει τους μαθητές ως προς την αρχή της πραγματικότητας για να αποδεχθούν την προσπάθεια που απαιτεί η μάθηση και να αναγνωρίσουν την αξία της. Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι η μάθηση είναι κάτι που αξίζει τον κόπο και ότι ο πολιτισμός δεν είναι κάτι που πρέπει να αποτελεί απλώς αντικείμενο κατανάλωσης, αλλά αφομοίωσης και εξέλιξης·

| δ) | να προσφέρει μια σταθερή βασική κατάρτιση, ιδίως όσον αφορά τη μητρική γλώσσα και τα μαθηματικά, καθώς και τις υπόλοιπες γνώσεις και δεξιότητες που απαιτούνται για την επιτυχή ένταξη σε μια αγορά εργασίας που περιλαμβάνει όλο τον ευρωπαϊκό χώρο, ιδίως με την εκμάθηση διαφόρων σύγχρονων γλωσσών από την έναρξη της σχολικής εκπαίδευσης, παρέχοντας ταυτόχρονα μεγαλύτερη πρόσβαση στη διά βίου μάθηση· |
| --- | --- |

δ)

να προσφέρει μια σταθερή βασική κατάρτιση, ιδίως όσον αφορά τη μητρική γλώσσα και τα μαθηματικά, καθώς και τις υπόλοιπες γνώσεις και δεξιότητες που απαιτούνται για την επιτυχή ένταξη σε μια αγορά εργασίας που περιλαμβάνει όλο τον ευρωπαϊκό χώρο, ιδίως με την εκμάθηση διαφόρων σύγχρονων γλωσσών από την έναρξη της σχολικής εκπαίδευσης, παρέχοντας ταυτόχρονα μεγαλύτερη πρόσβαση στη διά βίου μάθηση·

| ε) | να αναπτύσσει τις δημιουργικές και αισθητικές ικανότητες κάθε ατόμου, για την προώθηση ανοιχτού πνεύματος απέναντι στον πολιτισμό και την καινοτομία· |
| --- | --- |

ε)

να αναπτύσσει τις δημιουργικές και αισθητικές ικανότητες κάθε ατόμου, για την προώθηση ανοιχτού πνεύματος απέναντι στον πολιτισμό και την καινοτομία·

| στ) | εν ολίγοις, πρόκειται για την κατάρτιση ελεύθερων και αλληλέγγυων πολιτών, οι οποίοι γνωρίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους και είναι σε θέση να ασκήσουν μια αξιοπρεπή εργασία υπό τις καλύτερες συνθήκες. |
| --- | --- |

στ)

εν ολίγοις, πρόκειται για την κατάρτιση ελεύθερων και αλληλέγγυων πολιτών, οι οποίοι γνωρίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους και είναι σε θέση να ασκήσουν μια αξιοπρεπή εργασία υπό τις καλύτερες συνθήκες.

4.1.6   Αυτό απαιτεί μια αρχική και συνεχή κατάρτιση των καθηγητών πολύ διαφορετική από αυτή που εφαρμόζεται. Μια εκπαίδευση που να κινητοποιεί τους εκπαιδευτικούς και να τους βοηθά να υιοθετήσουν νέες παιδαγωγικές προσεγγίσεις, σύμφωνα με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν (νέες τεχνολογίες, νέες ανάγκες της αγοράς εργασίας, πολυπολιτισμικό περιβάλλον με την αυξανόμενη παρουσία μαθητών από οικογένειες μεταναστών, κ.λπ.). Τα κράτη μέλη οφείλουν να προωθούν τον σεβασμό της εκπαιδευτικής δραστηριότητας, να διευκολύνουν τη συνεχή κατάρτιση των εκπαιδευτικών και να επιδιώκουν τη βελτίωση των εργασιακών και μισθολογικών συνθηκών.

4.1.7   Η εκπαίδευση πρέπει να καλύπτει όλα τα στάδια της ζωής, από την προσχολική στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και στην κατάρτιση ενηλίκων και στα διαφορετικά περιβάλλοντα μάθησης - τυπικό, μη τυπικό και άτυπο. Τα κράτη θα πρέπει να τη διαμορφώνουν σύμφωνα με τις οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις του μέλλοντος: κοινωνίες γνώσης και οικονομίες υψηλής παραγωγικότητας και χαμηλών εκπομπών άνθρακα.

4.1.8   Ως προς αυτό το θέμα, η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση:

| α) | να εκπληρώσει τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει στο πλαίσιο των προγραμμάτων «Νεολαία σε κίνηση», «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας» και «Ανακοίνωση σχετικά με την πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου»· |
| --- | --- |

α)

να εκπληρώσει τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει στο πλαίσιο των προγραμμάτων «Νεολαία σε κίνηση», «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας» και «Ανακοίνωση σχετικά με την πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου»·

| β) | να μελετήσει τη δυνατότητα χρήσης των ευρωπαϊκών πόρων για την επίτευξη των στόχων στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της έρευνας και ανάπτυξης της ΕΕ· |
| --- | --- |

β)

να μελετήσει τη δυνατότητα χρήσης των ευρωπαϊκών πόρων για την επίτευξη των στόχων στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της έρευνας και ανάπτυξης της ΕΕ·

| γ) | να στηρίξει τα προγράμματα εργασιακής ένταξης και να ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν τα εν λόγω προγράμματα για τη δημιουργία σταθερών θέσεων εργασίας· |
| --- | --- |

γ)

να στηρίξει τα προγράμματα εργασιακής ένταξης και να ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν τα εν λόγω προγράμματα για τη δημιουργία σταθερών θέσεων εργασίας·

| δ) | να ενισχύσει, να αναπτύξει και να εμβαθύνει τα προγράμματα ανταλλαγών για σπουδαστές σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης· |
| --- | --- |

δ)

να ενισχύσει, να αναπτύξει και να εμβαθύνει τα προγράμματα ανταλλαγών για σπουδαστές σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης·

και προτείνει στα κράτη μέλη:

| α) | να θεσπίσουν μέτρα για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης, και ειδικότερα της κρίσης του δημόσιου χρέους, που να μην περιορίζουν τις δημόσιες επενδύσεις στα εθνικά συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης· |
| --- | --- |

α)

να θεσπίσουν μέτρα για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης, και ειδικότερα της κρίσης του δημόσιου χρέους, που να μην περιορίζουν τις δημόσιες επενδύσεις στα εθνικά συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης·

| β) | να διατηρήσουν (και, αν είναι δυνατό, να αυξήσουν) την επένδυση στην έρευνα και ανάπτυξη· |
| --- | --- |

β)

να διατηρήσουν (και, αν είναι δυνατό, να αυξήσουν) την επένδυση στην έρευνα και ανάπτυξη·

| γ) | να προωθήσουν και να συντονίσουν τις πρωτοβουλίες για τη βελτίωση του παιδαγωγικού περιεχομένου στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών)· |
| --- | --- |

γ)

να προωθήσουν και να συντονίσουν τις πρωτοβουλίες για τη βελτίωση του παιδαγωγικού περιεχομένου στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών)·

| δ) | να λάβουν μέτρα για την αναβάθμιση του επαγγέλματος του εκπαιδευτικού, ώστε να μην τίθεται σε κίνδυνο η εκπλήρωση των καθηκόντων του (14)· |
| --- | --- |

δ)

να λάβουν μέτρα για την αναβάθμιση του επαγγέλματος του εκπαιδευτικού, ώστε να μην τίθεται σε κίνδυνο η εκπλήρωση των καθηκόντων του (14)·

| ε) | να καθιερώσουν συστήματα σχολικού και επαγγελματικού προσανατολισμού στη βελτίωση της πληροφόρησης σχετικά με τις βασικές επαγγελματικές δεξιότητες για να εισέλθουν στην αγορά εργασίας και τον τρόπο απόκτησής τους· |
| --- | --- |

ε)

να καθιερώσουν συστήματα σχολικού και επαγγελματικού προσανατολισμού στη βελτίωση της πληροφόρησης σχετικά με τις βασικές επαγγελματικές δεξιότητες για να εισέλθουν στην αγορά εργασίας και τον τρόπο απόκτησής τους·

| στ) | να αναπτύξουν εναλλακτικά προγράμματα κατάρτισης για τους νέους που εγκαταλείπουν το σχολείο ή κατέχουν θέσεις εργασίας χαμηλής ειδίκευσης· |
| --- | --- |

στ)

να αναπτύξουν εναλλακτικά προγράμματα κατάρτισης για τους νέους που εγκαταλείπουν το σχολείο ή κατέχουν θέσεις εργασίας χαμηλής ειδίκευσης·

| ζ) | να λύσουν το πρόβλημα της επανάληψης τάξεων μέσω μέτρων υποστήριξης των πιο αδύναμων μαθητών· |
| --- | --- |

ζ)

να λύσουν το πρόβλημα της επανάληψης τάξεων μέσω μέτρων υποστήριξης των πιο αδύναμων μαθητών·

| η) | να ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να αναπτύξουν την ικανότητα να δεχθούν τις επαγγελματικές εμπειρίες των νέων· |
| --- | --- |

η)

να ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να αναπτύξουν την ικανότητα να δεχθούν τις επαγγελματικές εμπειρίες των νέων·

| θ) | να ενθαρρύνουν το επιχειρηματικό πνεύμα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης· |
| --- | --- |

θ)

να ενθαρρύνουν το επιχειρηματικό πνεύμα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης·

4.1.9   Η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι σε περιόδους αλλαγών, οι επιχειρήσεις έχουν ιδιαίτερες ανάγκες όσον αφορά τις ειδικές δεξιότητες των εργαζομένων τους και, ως εκ τούτου, τα συστήματα κατάρτισης πρέπει να είναι περισσότερο ενημερωμένα και προσαρμοσμένα σε αυτήν τη ζήτηση μέσω της απόκτησης στέρεας στοιχειώδους γνωστικής βάσης.

4.1.10   Το διπολικό σύστημα εκπαίδευσης, με το οποίο οι νέοι μυούνται στον κόσμο της εργασίας ενόσω πραγματοποιούν τις σπουδές τους, είχε θετικά αποτελέσματα σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες και για αυτό θα πρέπει να αναλυθεί.

4.1.11   Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η εκπαίδευση είναι αρμοδιότητα των κρατών μελών, αλλά πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να τα στηρίξει, ενθαρρύνοντάς τα να επιτύχουν τους στόχους της Ένωσης, χρησιμοποιώντας για τον σκοπό αυτόν την ανοικτή μέθοδο συντονισμού και δημιουργώντας ευνοϊκότερες συνθήκες, όπως το μη συνυπολογισμό στο δημόσιο έλλειμμα των επενδύσεων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση.

4.2   Μεγαλύτερη αξία στη μάθηση – από το σχολείο στην εργασία

4.2.1   Οι τρέχουσες αλλαγές (αύξηση του διεθνούς ανταγωνισμού, επιστημονική και τεχνική επανάσταση, κλιματικές αλλαγές, ταχεία ανάπτυξη των αναδυόμενων οικονομιών, γήρανση του πληθυσμού) απαιτούν εργατικό δυναμικό με υψηλότερου επιπέδου δεξιότητες και επαγγελματικά προσόντα.

4.2.2   Η ανανέωση των γενεών δεν αρκεί, από μόνη της, για την άνοδο του επιπέδου των προσόντων, επειδή πολλοί νέοι με δεξιότητες υψηλού επιπέδου κατέχουν θέσεις εργασίας χαμηλής ειδίκευσης. Η αναντιστοιχία ανάμεσα στην εκπαίδευση που αποκτά κάποιος και στη φύση της εργασίας που ασκεί μπορεί, αντιθέτως, να οδηγήσει σε υποβάθμιση των δεξιοτήτων.

4.2.3   Για την ΕΟΚΕ, η απάντηση βρίσκεται στην ανάπτυξη ποιοτικών θέσεων εργασίας, αναγνωρίζοντας την αξία της «αξιοπρεπούς εργασίας» που προωθείται από τη ΔΟΕ.

4.2.4   Για τον λόγο αυτόν, είναι σημαντικό να πραγματοποιηθούν επενδύσεις σε ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης και επαγγελματικής κατάρτισης που στηρίζονται από ευρωπαϊκά κονδύλια, ιδίως από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (15).

4.2.5   Θα πρέπει επίσης να γνωρίζουμε ότι η δημιουργία θέσεων εργασίας εξαρτάται από τη δυναμική των επιχειρήσεων, η οποία απαιτεί την εξάλειψη των περιττών διοικητικών επιβαρύνσεων στην οικονομική δραστηριότητα, κυρίως για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων.

4.2.6   Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά τις εξής πρωτοβουλίες προτεραιότητας:

| 4.2.6.1 | Προώθηση της ένταξης των νέων στην αγορά εργασίας:






  α) | βελτιώνοντας τα συστήματα σχολικού και επαγγελματικού προσανατολισμού, παρέχοντας πιο ακριβείς πληροφορίες σχετικά με την εξέλιξη και τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, τις επαγγελματικές δεξιότητες που απαιτούνται και τα μέσα για την απόκτησή τους· |
| --- | --- | --- |

4.2.6.1

Προώθηση της ένταξης των νέων στην αγορά εργασίας:

α)

βελτιώνοντας τα συστήματα σχολικού και επαγγελματικού προσανατολισμού, παρέχοντας πιο ακριβείς πληροφορίες σχετικά με την εξέλιξη και τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, τις επαγγελματικές δεξιότητες που απαιτούνται και τα μέσα για την απόκτησή τους·

| β) | καταρτίζοντας προγράμματα επαγγελματικής ένταξης, μέσω πρακτικής άσκησης ή μαθητείας στο εργασιακό περιβάλλον· |
| --- | --- |

β)

καταρτίζοντας προγράμματα επαγγελματικής ένταξης, μέσω πρακτικής άσκησης ή μαθητείας στο εργασιακό περιβάλλον·

| γ) | αναπτύσσοντας ειδικά προγράμματα για τους νέους που εγκατέλειψαν πρόωρα το σχολείο ή που κατέχουν θέσεις εργασίας χαμηλής ειδίκευσης· |
| --- | --- |

γ)

αναπτύσσοντας ειδικά προγράμματα για τους νέους που εγκατέλειψαν πρόωρα το σχολείο ή που κατέχουν θέσεις εργασίας χαμηλής ειδίκευσης·

| δ) | αποσυνδέοντας το είδος της σύμβασης εργασίας (αορίστου χρόνου ή μη) από την ηλικία του εργαζόμενου, έτσι ώστε να μην πλήττονται οι νέοι εργαζόμενοι μόνο και μόνο επειδή είναι νέοι. |
| --- | --- |

δ)

αποσυνδέοντας το είδος της σύμβασης εργασίας (αορίστου χρόνου ή μη) από την ηλικία του εργαζόμενου, έτσι ώστε να μην πλήττονται οι νέοι εργαζόμενοι μόνο και μόνο επειδή είναι νέοι.

| 4.2.6.2 | Αντιμετώπιση των προκλήσεων της διά βίου κατάρτισης:






  α) | εξασφαλίζοντας για όλους τις απαραίτητες συνθήκες για δια βίου μάθηση που θα επιτρέπει την αύξηση των δεξιοτήτων και την πρόσβαση σε θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, επιτυγχάνοντας έτσι τον στόχο για «ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς» της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»· |
| --- | --- | --- |

4.2.6.2

Αντιμετώπιση των προκλήσεων της διά βίου κατάρτισης:

α)

εξασφαλίζοντας για όλους τις απαραίτητες συνθήκες για δια βίου μάθηση που θα επιτρέπει την αύξηση των δεξιοτήτων και την πρόσβαση σε θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, επιτυγχάνοντας έτσι τον στόχο για «ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς» της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»·

| β) | βελτιώνοντας την κατάρτιση (επιμόρφωση και επανεκπαίδευση) για όλους εκείνους οι οποίοι έχουν μεν ενταχθεί στην αγορά εργασίας, αλλά των οποίων τα ακαδημαϊκά προσόντα είναι ανεπαρκή. Οι πρωτοβουλίες αυτές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την ηλικία, την εμπειρία και τη γνώση των ενδιαφερόμενων εργαζομένων· |
| --- | --- |

β)

βελτιώνοντας την κατάρτιση (επιμόρφωση και επανεκπαίδευση) για όλους εκείνους οι οποίοι έχουν μεν ενταχθεί στην αγορά εργασίας, αλλά των οποίων τα ακαδημαϊκά προσόντα είναι ανεπαρκή. Οι πρωτοβουλίες αυτές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την ηλικία, την εμπειρία και τη γνώση των ενδιαφερόμενων εργαζομένων·

| γ) | κατοχυρώνοντας το ατομικό δικαίωμα στην πιστοποιημένη ποιοτική κατάρτιση, ορίζοντας έναν ετήσιο αριθμό ωρών κατάρτισης για όλους τους εργαζόμενους, ανεξάρτητα από το επίπεδο προσόντων και το είδος της σύμβασης· |
| --- | --- |

γ)

κατοχυρώνοντας το ατομικό δικαίωμα στην πιστοποιημένη ποιοτική κατάρτιση, ορίζοντας έναν ετήσιο αριθμό ωρών κατάρτισης για όλους τους εργαζόμενους, ανεξάρτητα από το επίπεδο προσόντων και το είδος της σύμβασης·

| δ) | προστατεύοντας την εκπόνηση σχεδίων ανάπτυξης των ατομικών δεξιοτήτων στις επιχειρήσεις, τα οποία θα συντάσσονται από κοινού από τους εργαζομένους και τους εργοδότες, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, σύμφωνα με το πνεύμα της συναίνεσης μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο· |
| --- | --- |

δ)

προστατεύοντας την εκπόνηση σχεδίων ανάπτυξης των ατομικών δεξιοτήτων στις επιχειρήσεις, τα οποία θα συντάσσονται από κοινού από τους εργαζομένους και τους εργοδότες, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, σύμφωνα με το πνεύμα της συναίνεσης μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο·

| ε) | στηρίζοντας πρωτοβουλίες για την ενίσχυση ή την αναγνώριση της μη τυπικής μάθησης, τη διασφάλιση της ποιότητάς της και την αύξηση της προβολής των δεξιοτήτων που αποκτώνται εκτός τυπικής εκπαίδευσης (όπως συμβαίνει με το Ευρωπαϊκό διαβατήριο δεξιοτήτων)· |
| --- | --- |

ε)

στηρίζοντας πρωτοβουλίες για την ενίσχυση ή την αναγνώριση της μη τυπικής μάθησης, τη διασφάλιση της ποιότητάς της και την αύξηση της προβολής των δεξιοτήτων που αποκτώνται εκτός τυπικής εκπαίδευσης (όπως συμβαίνει με το Ευρωπαϊκό διαβατήριο δεξιοτήτων)·

| στ) | δημιουργώντας στενούς δεσμούς μεταξύ της επαγγελματικής κατάρτισης και της σταδιοδρομίας των εργαζομένων, επενδύοντας στην αναγνώριση, την επικύρωση και την πιστοποίηση των δεξιοτήτων που αποκτήθηκαν κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, τα κράτη θα πρέπει να εποπτεύουν την ποιότητα της αξιολόγησης και της πιστοποίησης· |
| --- | --- |

στ)

δημιουργώντας στενούς δεσμούς μεταξύ της επαγγελματικής κατάρτισης και της σταδιοδρομίας των εργαζομένων, επενδύοντας στην αναγνώριση, την επικύρωση και την πιστοποίηση των δεξιοτήτων που αποκτήθηκαν κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, τα κράτη θα πρέπει να εποπτεύουν την ποιότητα της αξιολόγησης και της πιστοποίησης·

| ζ) | καταβάλλοντας προσπάθειες ώστε οι εκπαιδευτικές δράσεις να επικεντρώνονται κατά προτεραιότητα στους ανέργους· |
| --- | --- |

ζ)

καταβάλλοντας προσπάθειες ώστε οι εκπαιδευτικές δράσεις να επικεντρώνονται κατά προτεραιότητα στους ανέργους·

| η) | υπενθυμίζοντας ότι οι δημόσιες υπηρεσίες έχουν την ευθύνη να διαδραματίσουν πιο ενεργό ρόλο στην πολιτική κατάρτισης του κοινού-στόχου που αποτελεί προτεραιότητα, όπως οι εργαζόμενοι με λιγότερες δεξιότητες και προσόντα ή επισφαλείς θέσεις εργασίας, και οι πλέον ευάλωτες ομάδες, όπως τα άτομα με αναπηρία, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνεργοι και οι μετανάστες· |
| --- | --- |

η)

υπενθυμίζοντας ότι οι δημόσιες υπηρεσίες έχουν την ευθύνη να διαδραματίσουν πιο ενεργό ρόλο στην πολιτική κατάρτισης του κοινού-στόχου που αποτελεί προτεραιότητα, όπως οι εργαζόμενοι με λιγότερες δεξιότητες και προσόντα ή επισφαλείς θέσεις εργασίας, και οι πλέον ευάλωτες ομάδες, όπως τα άτομα με αναπηρία, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνεργοι και οι μετανάστες·

| θ) | λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τη διάσταση του φύλου στην αγορά εργασίας και εξαλείφοντας τις ανισότητες και τις διακρίσεις, ιδίως τις μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών. |
| --- | --- |

θ)

λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τη διάσταση του φύλου στην αγορά εργασίας και εξαλείφοντας τις ανισότητες και τις διακρίσεις, ιδίως τις μισθολογικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών.

| 4.2.6.3 | Βελτίωση των προσόντων και αξιοποίηση του δυναμικού των πιο ηλικιωμένων εργαζομένων:






  α) | η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον μεγάλο κίνδυνο που ενέχει η μακροχρόνια ανεργία (απώλεια εισοδημάτων και επαγγελματικών προσόντων, καθώς και κοινωνικός αποκλεισμός) και, ως εκ τούτου, θεωρεί ότι οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης θα πρέπει να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο στην τοποθέτηση ανέργων σε εργασία και στην ανάπτυξη ενεργών πολιτικών απασχόλησης και επαγγελματικής κατάρτισης· |
| --- | --- | --- |

4.2.6.3

Βελτίωση των προσόντων και αξιοποίηση του δυναμικού των πιο ηλικιωμένων εργαζομένων:

α)

η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον μεγάλο κίνδυνο που ενέχει η μακροχρόνια ανεργία (απώλεια εισοδημάτων και επαγγελματικών προσόντων, καθώς και κοινωνικός αποκλεισμός) και, ως εκ τούτου, θεωρεί ότι οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης θα πρέπει να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο στην τοποθέτηση ανέργων σε εργασία και στην ανάπτυξη ενεργών πολιτικών απασχόλησης και επαγγελματικής κατάρτισης·

| β) | ο τομεακός κοινωνικός διάλογος, είτε στο επίπεδο της ΕΕ είτε σε αυτό των κρατών μελών, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για την επίλυση των προβλημάτων που συνδέονται με τις δεξιότητες· τονίζεται κατά συνέπεια η σημασία των τομεακών συμβουλίων δεξιοτήτων· |
| --- | --- |

β)

ο τομεακός κοινωνικός διάλογος, είτε στο επίπεδο της ΕΕ είτε σε αυτό των κρατών μελών, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για την επίλυση των προβλημάτων που συνδέονται με τις δεξιότητες· τονίζεται κατά συνέπεια η σημασία των τομεακών συμβουλίων δεξιοτήτων·

| γ) | προς τούτο, πρέπει να διατηρηθούν και να προωθηθούν συλλογικές διαπραγματεύσεις, δεδομένου ότι τόσο οι εργαζόμενοι όσο και οι εταιρείες ωφελούνται από την αύξηση των δεξιοτήτων· |
| --- | --- |

γ)

προς τούτο, πρέπει να διατηρηθούν και να προωθηθούν συλλογικές διαπραγματεύσεις, δεδομένου ότι τόσο οι εργαζόμενοι όσο και οι εταιρείες ωφελούνται από την αύξηση των δεξιοτήτων·

| δ) | σε ένα πλαίσιο κρίσης, θα ήταν εύλογο να μπορούμε να στηριχθούμε στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο για τη χρηματοδότηση των μέσων βελτίωσης των προσόντων, καθώς και καινοτόμων σχεδίων για τη δημιουργία αξιοπρεπών θέσεων εργασίας· |
| --- | --- |

δ)

σε ένα πλαίσιο κρίσης, θα ήταν εύλογο να μπορούμε να στηριχθούμε στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο για τη χρηματοδότηση των μέσων βελτίωσης των προσόντων, καθώς και καινοτόμων σχεδίων για τη δημιουργία αξιοπρεπών θέσεων εργασίας·

| ε) | θα πρέπει επίσης να δημιουργηθούν οι συνθήκες που θα επιτρέπουν την εκούσια παράτασης του επαγγελματικού βίου για τα πιο ηλικιωμένα άτομα μέσω της βελτίωσης της υγείας, της προσαρμογής της εργασίας στα άτομα, της αξιολόγησης της εργασίας και της βελτίωσης των δεξιοτήτων, λαμβανομένων υπόψη των αρχών που ορίζονται στη σύσταση 162 της ΔΟΕ (16)· |
| --- | --- |

ε)

θα πρέπει επίσης να δημιουργηθούν οι συνθήκες που θα επιτρέπουν την εκούσια παράτασης του επαγγελματικού βίου για τα πιο ηλικιωμένα άτομα μέσω της βελτίωσης της υγείας, της προσαρμογής της εργασίας στα άτομα, της αξιολόγησης της εργασίας και της βελτίωσης των δεξιοτήτων, λαμβανομένων υπόψη των αρχών που ορίζονται στη σύσταση 162 της ΔΟΕ (16)·

| στ) | προς τούτο, θα πρέπει ειδικότερα να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες των πιο ηλικιωμένων εργαζομένων για τη μετάδοση γνώσεων στον χώρο εργασίας, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των εκπροσώπων των εργαζομένων και των επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

στ)

προς τούτο, θα πρέπει ειδικότερα να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες των πιο ηλικιωμένων εργαζομένων για τη μετάδοση γνώσεων στον χώρο εργασίας, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των εκπροσώπων των εργαζομένων και των επιχειρήσεων.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  COM (2010) 682 τελικό.

1

(2)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Νέες δεξιότητες για νέες θέσεις εργασίας», ΕΕ C 128 της 18.05.2010, σ. 74.

2

(3)  COM (2010) 477 τελικό.

3

(4)  ΕΕ C 132 της 03.05.2011, σ. 55.

4

(5)  COM (2011) 18 τελικό.

5

(6)  Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Προσαρμογή των δεξιοτήτων στις ανάγκες των μεταλλασσόμενων βιομηχανιών και υπηρεσιών — Τα οφέλη της ενδεχόμενης σύστασης τομεακών συμβουλίων για την απασχόληση και τις δεξιότητες σε ευρωπαϊκό επίπεδο», ΕΕ C 347 της 18.12.2010, σ. 1.

6

(7)  «Statistics in Focus» (46/2009).

7

(8)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Οι φτωχοί εργαζόμενοι», ΕΕ C 318 της 23.12.2009. σ. 52.

8

(9)  «Η νεολαία στην Ευρώπη – Στατιστική εικόνα 2009»

9

(10)  «Παγκόσμια έκθεση για την απασχόληση» (www.ilo.org).

10

(11)  «Διάλογος για την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη», 13 Μαρτίου 2011, Βιέννη (www.ilo.org).

11

(12)  «Η επανάληψη στην υποχρεωτική εκπαίδευση στην Ευρώπη: ρυθμιστικό πλαίσιο και στατιστικές» EURYDICE, Ιανουάριος 2011

12

(13)  Στη Λετονία, ύστερα από περικοπές της τάξεως του 48 % το 2009, τα πανεπιστήμια υφίστανται νέες περικοπές σε ποσοστό 18 % το 2010· στην Ιταλία οι δημοσιονομικές περικοπές που προβλέπονται μέχρι το 2013 φτάνουν το 20 %· στην Ελλάδα οι περικοπές έφτασαν το 30 %· στην Αγγλία μέχρι το 2014-15 θα υπάρξουν δημοσιονομικές περικοπές της τάξεως του 40 %.

13

(14)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Βελτίωση της ποιότητας της κατάρτισης των εκπαιδευτικών», ΕΕ C 151, της 17.06.2008, σ. 41.

14

(15)  Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Το μέλλον του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου μετά το 2013», ΕΕ C 132 της 3.5.2011, σ. 8.

15

(16)  Σύσταση 162 σχετικά με τους ηλικιωμένους εργαζόμενους, 1980, ΔΟΕ (http://www.ilo.org/ilolex/cgi-lex/convde.pl?R162).

16

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/56 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/56

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αναθεώρηση της πιστωτικής πολιτικής της ΕΤΕπ στον τομέα των μεταφορών» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 318/09

Γενικός εισηγητής: ο κ. SIMONS

Στις 5 Μαΐου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παρ. 2 του Εσωτερικού Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Η αναθεώρηση της πιστωτικής πολιτικής της ΕΤΕπ στον τομέα των μεταφορών»

Η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ ανατέθηκε στο ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών».

Λόγω του επείγοντος χαρακτήρα των εργασιών (άρθρο 59 του Εσωτερικού Κανονισμού), η ΕΟΚΕ, κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου) όρισε γενικό εισηγητή τον κ. Simons και, στη συνέχεια, υιοθέτησε με 123 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Ο τομέας των μεταφορών είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την ΕΤΕπ, ενώ ισχύει και το αντίστροφο. Το 2010, η ΕΤΕπ χορήγησε πιστώσεις ύψους 63 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 13,2 δις. Ευρώ, ήτοι το 21 %, απορροφήθηκαν από τον τομέα των μεταφορών.

1.2   Επειδή η Επιτροπή θα παρουσιάσει σύντομα νέες κατευθυντήριες γραμμές για τα διευρωπαϊκά δίκτυα (ΔΕΔ-Μ), είναι σημαντικό να υπάρξει συντονισμός με την Τράπεζα για τον καλύτερο τρόπο χρηματοδότησης του δικτύου της βασικής υποδομής και των μεμονωμένων έργων στο πλαίσιο των στόχων που διατυπώθηκαν στη Λευκή Βίβλο η οποία δημοσιεύθηκε στις 28 Μαρτίου 2011.

1.3   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι με αυτή την προοπτική, είναι σκόπιμο να επανεξεταστεί «Η ανανεωμένη δανειοδοτική πολιτική της ΕΤΕπ στον τομέα των μεταφορών», που δημοσίευσε η ΕΤΕπ το 2007. Στο βαθμό που η Λευκή Βίβλος δίδει μεγαλύτερη έμφαση από ό,τι στο παρελθόν στις επενδύσεις στον τομέα της αειφορίας, όπως για παράδειγμα η μείωση των αερίων του θερμοκηπίου τουλάχιστον κατά 60 % το 2050 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, προκύπτει ότι το κριτήριο της αειφορίας θα προσλάβει πολύ πιο βαρύνουσα σημασία από ό,τι στο παρελθόν για τα προς χρηματοδότηση έργα.

1.4   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την ΕΤΕπ ότι κατά τη χορήγηση πιστωτικών διευκολύνσεων, η βασική κατευθυντήρια αρχή πρέπει να είναι να καλυφθεί η ζήτηση μεταφορών με τον πιο αποτελεσματικό, οικονομικό και βιώσιμο τρόπο. Για τον σκοπό αυτόν θα χρειαστεί ένα μείγμα λύσεων για όλα τα μέσα μεταφοράς, γεγονός που συνάδει με το σύστημα συνδυασμένων μεταφορών και την εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους, δύο έννοιες που αποτελούν την αφετηρία της αλυσίδας εφοδιαστικής.

1.5   Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι η ΕΤΕπ πρέπει να τηρεί ουδέτερη και αντικειμενική στάση έναντι όλων των μέσων μεταφοράς. Ιδιαίτερα όσον αφορά τις μεγαλύτερες αποστάσεις χρειάζεται η εφαρμογή ενός αποτελεσματικού και αποδοτικού συστήματος συνδυασμένων μεταφορών, το οποίο να αξιοποιεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα πλεονεκτήματα κάθε μέσου μεταφοράς.

1.6   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα με τη δεύτερη κατευθυντήρια αρχή, δηλαδή την ανάπτυξη των ΔΕΔ-Μ.

1.7   Η ΕΟΚΕ θα προτιμούσε η τρίτη βασική αρχή που εφαρμόζει η ΕΤΕπ στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών της και των κριτηρίων επιλογής και η οποία αφορά την προτεραιότητα που δίδεται σε έργα για το σιδηροδρομικό δίκτυο, τις αστικές μεταφορές, την εσωτερική και τη θαλάσσια ναυσιπλοΐα, να μην εστιάζεται τόσο στο κάθε μέσο μεταφοράς αλλά στην εκάστοτε αλυσίδα εφοδιαστικής, ώστε να επιτευχθεί με αυτόν τον τρόπο η μέγιστη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

1.8   Σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση σχεδίων για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η χρηματοδότηση σχεδίων που στοχεύουν στην καταπολέμηση των εκπομπών στην πηγή, είναι η σωστή προσέγγιση.

1.9   Κατά την αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για την παροχή χρηματοδοτικών διευκολύνσεων, η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η ΕΤΕπ πρέπει να δώσει προτεραιότητα στην εξέταση της εφοδιαστικής αλυσίδας στο σύνολό της, λαμβάνοντας υπόψη τη ζωτική σημασία που διαδραματίζουν σε αυτήν οι θαλάσσιοι λιμένες, τα αεροδρόμια ή οι τερματικοί σταθμοί πολυτροπικών μεταφορών ως κόμβοι εφοδιαστικής.

1.10   Με δεδομένη την ένταση που υφίσταται μεταξύ, αφενός, του φιλόδοξου στόχου της μείωσης κατά 60 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου μέχρι το 2050 και, αφετέρου, της οικονομικής κρίσης, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η μία από τις προκλήσεις που θέτει η κατάσταση αυτή είναι η ανάπτυξη, έστω επιλεκτικά, νέων δημόσιων και ιδιωτικών μορφών χρηματοδότησης, όπως οι συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που περιγράφονται στο σημείο 4.6.3.

1.11   Όσον αφορά μία εκτενέστερη απάντηση των τριών ειδικών ερωτήσεων της ΕΤΕπ, η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις της που αναφέρονται στο σημείο 4.7. και στα επόμενα.

2.   Εισαγωγή

2.1   Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), είναι ένα όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης το οποίο ιδρύθηκε, όπως και η ΕΟΚΕ, με τη Συνθήκη της Ρώμης το 1958 και χρηματοδοτεί έργα για την επίτευξη των στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΤΕπ δανείζεται με χαμηλό επιτόκιο και χρηματοδοτεί με τη σειρά της τράπεζες και επιχειρήσεις.

2.2   Η ΕΤΕπ χαίρει αξιολόγησης «ΑΑΑ», πράγμα που της επιτρέπει να δανείζεται με χαμηλό επιτόκιο στις κεφαλαιαγορές. Στη συνέχεια χορηγεί πιστώσεις σε άλλους με ευνοϊκούς όρους και με διάφορους τρόπους:

| — | δανείζει απευθείας τις επιχειρήσεις ή άλλους φορείς για τη συγχρηματοδότηση μεγάλων έργων (με προϋπολογισμό πάνω από 25 εκατομμύρια ευρώ), |
| --- | --- |

—

δανείζει απευθείας τις επιχειρήσεις ή άλλους φορείς για τη συγχρηματοδότηση μεγάλων έργων (με προϋπολογισμό πάνω από 25 εκατομμύρια ευρώ),

| — | δανείζει τράπεζες και άλλους πιστωτές, που με τη σειρά τους χορηγούν δάνεια για μικρότερα έργα, με έμφαση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, |
| --- | --- |

—

δανείζει τράπεζες και άλλους πιστωτές, που με τη σειρά τους χορηγούν δάνεια για μικρότερα έργα, με έμφαση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις,

| — | μπορεί να αναλάβει ρόλο εγγυητή για δάνεια, αποκλείοντας κάθε κίνδυνο για τους πιστωτές. |
| --- | --- |

—

μπορεί να αναλάβει ρόλο εγγυητή για δάνεια, αποκλείοντας κάθε κίνδυνο για τους πιστωτές.

2.3   Για την υλοποίηση των έργων και την παρακολούθηση των κονδυλίων που χορηγούνται, η ΕΤΕπ έχει καθιερώσει στενή συνεργασία με το διεθνές τραπεζικό σύστημα και άλλα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.4   Δεδομένης της ισχυρής αλληλεξάρτησης που υφίσταται μεταξύ τους, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ καλούν τακτικά την ΕΤΕπ να συμμετάσχει στην εξέταση και στην εναρμόνιση των πολιτικών που ασκούν. Η ΕΤΕπ συμμετέχει στην προετοιμασία των συνεδριάσεων του Συμβουλίου των Υπουργών και λαμβάνει μέρος στις εργασίες ορισμένων επιτροπών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ευρίσκεται, επίσης, σε συνεχή διάλογο με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

2.5   Οι μέτοχοι της ΕΤΕπ είναι τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία συμμετέχουν από κοινού στο κεφάλαιο της τράπεζας, σύμφωνα με μια κλείδα κατανομής που αντικατοπτρίζει το οικονομικό βάρος τους στο εσωτερικό της Ένωσης.

2.6   Το 2010, η ΕΤΕπ χορήγησε συνολικά πιστώσεις 63 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 21 % (13,2 δισ. ευρώ) στον τομέα των μεταφορών. Κατά την περίοδο 2006-2010, τα δάνεια που χορήγησε η ΕΤΕπ στον τομέα των μεταφορών ανήλθαν στο 23,7 % του συνόλου των πιστώσεων. Εκτός από τη συμβολή των ίδιων των κρατών μελών, η ΕΤΕπ είναι ο μεγαλύτερος χρηματοδότης έργων των ΔΕΔ-Μ.

2.7   Το 2007, η ΕΤΕπ εξέδωσε ένα έγγραφο με τίτλο «Η ανανεωμένη χρηματοδοτική πολιτική της ΕΤΕπ στον τομέα των μεταφορών», στο οποίο περιλαμβάνονται γενικές αρχές και κριτήρια που απαιτούνται για να υπάρξει μια καλύτερη ανταπόκριση στις ανησυχίες για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, αλλά και στις αυξανόμενες ανάγκες κινητικότητας. Στο έγγραφο αναφέρεται επίσης ότι η τακτική αναθεώρηση της δανειοδοτικής πολιτικής στον τομέα των μεταφορών είναι χρήσιμη, δεδομένης της δυναμικής εξέλιξης της αντίστοιχης πολιτικής.

2.8   Από τη στιγμή που η Επιτροπή δημοσίευσε τη Λευκή Βίβλο στις 28 Μαρτίου 2011 και θα παρουσιάσει σε σύντομο χρονικό διάστημα αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές για τα έργα ΔΕΔ-Μ, η χρηματοδοτική πολιτική της ΕΤΕπ στον τομέα των μεταφορών πρέπει να επανεξεταστεί και να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα.

2.9   Αυτό το έχει επισημάνει και η ίδια η ΕΤΕπ και μάλιστα κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να εκφέρουν γνώμη. Στο πλαίσιο αυτό, εκτός από τις ισχύουσες κατευθυντήριες γραμμές, η ΕΤΕπ ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τα ακόλουθα τρία ερωτήματα:

| 2.9.1 | Πώς μπορεί η Τράπεζα να συμβάλει περισσότερο στην επίτευξη του στόχου της «έξυπνης ανάπτυξης» με βάση τη γνώση και την καινοτομία; Σε αυτό το πλαίσιο ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την επίδραση των νέων τεχνολογιών στον τομέα των μεταφορών. |
| --- | --- |

2.9.1

Πώς μπορεί η Τράπεζα να συμβάλει περισσότερο στην επίτευξη του στόχου της «έξυπνης ανάπτυξης» με βάση τη γνώση και την καινοτομία; Σε αυτό το πλαίσιο ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την επίδραση των νέων τεχνολογιών στον τομέα των μεταφορών.

| 2.9.2 | Πώς μπορεί η Τράπεζα να συμβάλει αποτελεσματικότερα στην επίτευξη της «αειφόρου ανάπτυξης», καθώς και στην ανάπτυξη μιας οικονομίας που χρησιμοποιεί αποτελεσματικότερα τους πόρους, είναι πιο φιλική προς το περιβάλλον και ταυτόχρονα πιο ανταγωνιστική; Σε αυτήν την περίπτωση, ενδιαφέρεται κυρίως για τη βελτίωση της βιώσιμης κινητικότητας, η οποία συμβάλλει παράλληλα στην μείωση της συμφόρησης και της ρύπανσης, και στην προαγωγή της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. |
| --- | --- |

2.9.2

Πώς μπορεί η Τράπεζα να συμβάλει αποτελεσματικότερα στην επίτευξη της «αειφόρου ανάπτυξης», καθώς και στην ανάπτυξη μιας οικονομίας που χρησιμοποιεί αποτελεσματικότερα τους πόρους, είναι πιο φιλική προς το περιβάλλον και ταυτόχρονα πιο ανταγωνιστική; Σε αυτήν την περίπτωση, ενδιαφέρεται κυρίως για τη βελτίωση της βιώσιμης κινητικότητας, η οποία συμβάλλει παράλληλα στην μείωση της συμφόρησης και της ρύπανσης, και στην προαγωγή της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

| 2.9.3 | Πώς μπορεί η Τράπεζα να συμβάλει περισσότερο στην επίτευξη μίας «ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς» που να συμβάλλει στην προώθηση της απασχόλησης και της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής; Σε αυτή την ερώτηση εστιάζει την προσοχή στα σημεία συμφόρησης, τις διασυνοριακές υποδομές, τους κόμβους πολυτροπικών μεταφορών και στην αστική, περιφερειακή ανάπτυξη καθώς και στην ανάπτυξη των απόκεντρων περιοχών. |
| --- | --- |

2.9.3

Πώς μπορεί η Τράπεζα να συμβάλει περισσότερο στην επίτευξη μίας «ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς» που να συμβάλλει στην προώθηση της απασχόλησης και της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής; Σε αυτή την ερώτηση εστιάζει την προσοχή στα σημεία συμφόρησης, τις διασυνοριακές υποδομές, τους κόμβους πολυτροπικών μεταφορών και στην αστική, περιφερειακή ανάπτυξη καθώς και στην ανάπτυξη των απόκεντρων περιοχών.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1   Η ΕΟΚΕ θεωρεί χρήσιμο και αναγκαίο τον έγκαιρο και τακτικό συντονισμό μεταξύ των πολιτικών και των συμβουλευτικών οργάνων της ΕΕ και της ΕΤΕπ. Εκφράζει, συνεπώς, την ικανοποίησή της για την απόφαση της ΕΤΕπ να ζητήσει από την ΕΟΚΕ να εκπονήσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα «Η αναθεώρηση της πιστωτικής πολιτικής της ΕΤΕπ σε σχέση με τον τομέα των μεταφορών».

3.2   Όπως αναφέρεται στα συμπεράσματα της Λευκής Βίβλου, η πολιτική μεταφορών πρέπει να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα του τομέα και να συμμορφωθεί με το στόχο να μειωθούν κατά τουλάχιστον 60 % μέχρι το 2050 οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στις μεταφορές σε σύγκριση με το 1990. Ο στόχος είναι να μειωθούν, μέχρι το 2030, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 20 % σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2008. Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, για την υλοποίηση αυτών των στόχων θα χρειαστούν σημαντικές προσπάθειες. Επίσης, όσον αφορά τη βιώσιμη ανάπτυξη, θα πρέπει κατά τη χρηματοδότηση να δίδεται προτεραιότητα σε έργα που είναι δυνητικά πολύ ελπιδοφόρα από άποψη βιωσιμότητας. Το θέμα αυτό παρουσιάζεται αναλυτικότερα από την ομάδα μελέτης TEN/454 στο έγγραφό της για την «Λευκή Βίβλο - Χάρτης πορείας για έναν Ενιαίο Ευρωπαϊκό Χώρο Μεταφορών – Για ένα ανταγωνιστικό και ενεργειακά αποδοτικό σύστημα μεταφορών».

3.3   Σε γενικές γραμμές, η ΕΟΚΕ θεωρεί ορθές τις υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές (2007) τις οποίες τηρεί η ΕΤΕπ για τις χρηματοδοτικές διευκολύνσεις στον τομέα των μεταφορών. Η πρώτη βασική αρχή είναι η αναζήτηση της πιο αποτελεσματικής, φθηνής και βιώσιμης μεθόδου για την κάλυψη της ζήτησης στον τομέα των μεταφορών. Αυτό απαιτεί ένα μείγμα λύσεων που να αφορά όλους τους τρόπους μεταφοράς. Κατά την ΕΟΚΕ, η πρακτική αυτή συνάδει αφενός με την αρχή της συντροπικότητας με την οποία συμφωνεί και θεωρεί ότι είναι και θα παραμείνει το σημείο αναφοράς για τις αλυσίδες εφοδιαστικής, και αφετέρου με μία εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους (1) αντικειμενική, γενικά εφαρμόσιμη, διάφανη και κατανοητή και, ως εκ τούτου, αποδεκτή τόσο από το κοινωνικό σύνολο όσο και από τους φορείς μέσων μεταφοράς.

3.4   Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί εύλογο να εστιαστεί η χρηματοδότηση σε ένα μόνο μέσο μεταφοράς, εφόσον αποδειχθεί ότι έτσι προκύπτει το οικονομικότερο, το πιο βιώσιμο, ασφαλέστερο και κοινωνικά καλύτερο αποτέλεσμα στη συγκεκριμένη αλυσίδα εφοδιαστικής.

3.5   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ΕΤΕπ πρέπει να τηρεί ουδέτερη και αντικειμενική στάση, έναντι όλων των μέσων μεταφοράς. Όπως αναφέρεται και στη Λευκή Βίβλο, για μεγαλύτερες αποστάσεις χρειάζεται η εφαρμογή ενός αποτελεσματικού και αποδοτικού συστήματος συνδυασμένων μεταφορών, το οποίο να αξιοποιεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα πλεονεκτήματα κάθε μέσου μεταφοράς.

3.6   Κατά την Επιτροπή είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν ειδικοί διάδρομοι εμπορευματικών μεταφορών για μεγάλες αποστάσεις, οι οποίοι βελτιστοποιούν τις μεταφορές από άποψη κατανάλωσης ενέργειας και εκπομπών και ελαχιστοποιούν τη ρύπανση παραμένοντας ελκυστικοί, επειδή προσφέρουν τα πλεονεκτήματα της αξιοπιστίας, της έλλειψης κυκλοφοριακής συμφόρησης και του χαμηλού επιχειρησιακού και διοικητικού κόστους. Η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να συμφωνήσει με αυτό, εφόσον δημιουργηθούν παρόμοιοι διάδρομοι και για τις μεταφορές επιβατών.

3.7   Η δεύτερη κατευθυντήρια αρχή της ΕΤΕπ κατά τη χορήγηση χρηματοδοτήσεων είναι η ανάπτυξη των ΔΕΔ. Αυτό αφορά μακροπρόθεσμες επενδύσεις που έχουν μεγάλη σημασία για τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού συστήματος μεταφορών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΟΚΕ αποδίδει επίσης ιδιαίτερη σημασία στην υλοποίηση και τη βελτίωση των ΔΕΔ-Μ.

3.8   Η τρίτη αρχή που καθοδηγεί τη δράση της ΕΤΕπ είναι η προτεραιότητα σε έργα που αφορούν τις σιδηροδρομικές, τις αστικές, τις εσωτερικές πλωτές και τις θαλάσσιες μεταφορές, με βάση το σκεπτικό ότι οι επενδύσεις σε τέτοια έργα θα αποφέρουν τα μεγαλύτερα οφέλη από την άποψη της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ανά μονάδα μεταφοράς. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι γνώμονας για τη μείωση των εκπομπών δεν πρέπει να είναι μόνο το μέσο μεταφοράς, αλλά και οι αλυσίδες εφοδιαστικής. Επιπλέον, η αποκλειστική εστίαση στο μέσο μεταφοράς δεν θα ήταν συνεπής με την ιδέα της συντροπικότητας, δηλαδή με την ενίσχυση όλων των τρόπων μεταφοράς ώστε να προαχθεί η μεταξύ τους συνεργασία σε εφοδιαστικές αλυσίδες, ειδικά στις μεγάλες αποστάσεις.

3.9   Όσον αφορά το ενδιαφέρον της ΕΤΕπ για τους πόρους που διατίθενται για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία (ΕΑΚ), σε συμφωνία με τους κατασκευαστές οχημάτων, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η σωστή προσέγγιση είναι η καταπολέμηση των εκπομπών στην πηγή, πράγμα που προϋποθέτει, επίσης, ενδιαφέρον για την ενεργειακή αποδοτικότητα και τις πτυχές της ασφάλειας.

3.10   Εξελίξεις όπως η γήρανση του ευρωπαϊκού πληθυσμού, η αυξανόμενη σπάνις των ορυκτών καυσίμων, η συνεχής αύξηση του ποσοστού αστικοποίησης, η κλιματική αλλαγή και η εξάπλωση της παγκοσμιοποίησης, αυξάνουν σημαντικά την ανάγκη για οικονομικούς πόρους. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ θεωρεί ορθή την άποψη της ΕΤΕπ ότι πρέπει να αναπτυχθεί μια συνεκτική στρατηγική χρηματοδότησης, στο πλαίσιο της οποίας θα αλληλοσυμπληρώνονται οι δημόσιες και ιδιωτικές μορφές χρηματοδότησης. Παράλληλα, η εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους πρέπει να επιτευχθεί σε κάθε μέσο μεταφοράς, ώστε να υλοποιείται η αρχή σύμφωνα με την οποία ο ρυπαίνων/χρήστης πληρώνει ανάλογα με το κόστος που προκαλεί, ενώ τα σχετικά έσοδα θα πρέπει ασφαλώς να διατίθενται για τον περιορισμό του εξωτερικού κόστους, που είναι ο ουσιαστικός στόχος της εσωτερίκευσης (2).

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1   Η ΕΟΚΕ ζητά να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή όχι μόνο στα δίκτυα αλλά και στον καθοριστικής σημασίας ρόλο που διαδραματίζουν κόμβοι όπως οι θαλάσσιοι λιμένες, τα αεροδρόμια και οι πολυτροπικοί τερματικοί σταθμοί, ως κέντρα εφοδιαστικής τα οποία επιβάλλουν αποτελεσματικές συνδέσεις με την ενδοχώρα. Υποστηρίζει την άποψη της ΕΤΕπ, η οποία επιβεβαιώνεται και στη Λευκή Βίβλο, ότι μια πραγματικά αποτελεσματική προσέγγιση με βάση τη συντροπικότητα θα συμβάλει τα μέγιστα στη μείωση των απωλειών ενέργειας αλλά και των εκπομπών.

4.2   Σε σχέση με τα κριτήρια για τη χρηματοδότηση υποδομών ΔΕΔ, είναι σημαντικό, εκτός από τη βελτιστοποίηση των ροών των μεταφορών, να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην πρόοδο που μπορεί να σημειωθεί όσον αφορά τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και των εκπομπών. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η επέκταση των ΔΕΔ-Μ στις γειτονικές με την Ευρωπαϊκή Ένωση χώρες.

4.3   Κατά την ανάπτυξη ενός νέου πλαισίου για τη χρηματοδότηση των υποδομών, η ολοκλήρωση των ΔΕΔ-Μ πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα. Παράλληλα, πρέπει να επανεξετασθούν οι επενδυτικές στρατηγικές των προγραμμάτων ΔΕΔ-Μ καθώς και των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι απαιτείται καλύτερος συντονισμός του Ταμείου Συνοχής, των Διαρθρωτικών Ταμείων και των Επενδυτικών Ταμείων όσον αφορά τον τομέα των μεταφορών με σκοπό την καλύτερη δυνατή χρήση των κοινοτικών πόρων.

4.4   Στη Λευκή Βίβλο που εξέδωσε στις 28 Μαρτίου 2011, η Επιτροπή εκτιμά το κόστος των επενδύσεων σε υποδομές που απαιτούνται για την κάλυψη της ζήτησης στον τομέα των μεταφορών για την περίοδο 2010-2030, σε 1,5 τρισεκατομμύρια ευρώ. Για την υλοποίηση των ΔΕΔ-Μ μέχρι το 2020 απαιτούνται περίπου 550 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 215 δισεκατομμύρια θα πρέπει να δαπανηθούν για την κατάργηση των βασικών κόμβων συμφόρησης στις υποδομές.

4.5   Στον τομέα της τεχνολογίας, η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να δοθεί προσοχή κυρίως στη χρηματοδότηση έργων που συμβάλλουν στη μείωση στην πηγή των εκπομπών βλαβερών ουσιών, μέσω στοχευμένων επενδύσεων στην έρευνα και ανάπτυξη. Αυτό θα πρέπει επίσης να ισχύει και για την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων προς αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων.

4.6   Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση της έντασης που υπάρχει μεταξύ, αφενός, του φιλόδοξου στόχου, όπως διατυπώνεται στη Λευκή Βίβλο, της μείωσης κατά 60 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου μέχρι το 2050 και των σημαντικών οικονομικών προσπαθειών που είναι απαραίτητες για τον σκοπό αυτό και, αφετέρου, της οικονομικής κρίσης που απαιτεί συνετή δημοσιονομική πολιτική.

4.6.1   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η κατάσταση αποτελεί επίσης μια ευκαιρία να επικεντρωθεί το ενδιαφέρον στην καλύτερη κατανομή των οικονομικών πόρων και, ταυτόχρονα, μια πρόκληση για να αναπτυχθούν άλλες μορφές δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης.

4.6.2   Από την άποψη αυτή, μπορεί να εξεταστεί η συμμετοχή στην ανάπτυξη νέων χρηματοδοτικών μέσων για τον τομέα των μεταφορών. Σε αυτό το πλαίσιο μπορούν να διαδραματίσουν έναν ρόλο επενδυτικοί φορείς όπως τα συνταξιοδοτικά ταμεία ή οι ασφαλιστικές εταιρείες.

4.6.3   Σε αυτό το πλαίσιο η ΕΟΚΕ συνιστά να επιλεγεί μία επιλεκτική προσέγγιση όσον αφορά τις συμπράξεις δημοσίου/ιδιωτικού τομέα για την χρηματοδότηση των ΔΕΔ-Μ και να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι δεν διαθέτουν όλα τα κράτη μέλη επαρκή εμπειρία με τις συμπράξεις αυτές, καθώς και ότι τα μέσα χρηματοδότησης που διαθέτει η ΕΕ (Διαρθρωτικά Ταμεία, Ταμείο Συνοχής, ΔΕΔ-Μ, ΕΤΕπ) πρέπει να κινητοποιηθούν στα πλαίσια μίας συνεκτικής χρηματοδοτικής στρατηγικής με την οποία συγκεντρώνονται ενωσιακοί και δημόσιοι και ιδιωτικοί εθνικοί πόροι. Όσον αφορά την ελευθερία επιλογής των δημόσιων αρχών σχετικά με τις συμπράξεις δημοσίου ιδιωτικού τομέα, η ΕΟΚΕ παραπέμπει στη θέση που διατυπώνει σε σχετική γνωμοδότηση, ότι ο ορισμός των συμπράξεων αυτών θα πρέπει να επαναπροσδιοριστεί σε σχέση με τις διαδικασίες της Eurostat για το δημόσιο χρέος (3).

4.7   Όσον αφορά τις ειδικές ερωτήσεις της ΕΤΕπ (βλ. σημείο 2.9 κ.ε.) η ΕΟΚΕ παραπέμπει στις ερωτήσεις που έδωσε σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, οι οποίες παρατίθενται στη συνέχεια με αναφορά των σημαντικότερων σημείων.

4.7.1   Σε ό,τι αφορά την πρώτη ερώτηση σχετικά με την «συμβολή στην έξυπνη ανάπτυξη» μέσω της γνώσης και της καινοτομίας και της επίδρασης των νέων τεχνολογιών στις μεταφορές» η απάντηση δίδεται κυρίως στις ακόλουθες γνωμοδοτήσεις:

| — | ΤΕΝ/419«Για μια ευρύτερη υιοθέτηση των ηλεκτρικών οχημάτων» (4), σημείο 1.1.: Ενίσχυση της διείσδυσης στην αγορά των ηλεκτρικών αυτοκινήτων ως συμβολή στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον τομέα των μεταφορών - σημείο 1.6: Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να προωθήσει και να υποστηρίξει αυτή την κρίσιμη μετάβαση. |
| --- | --- |

—

ΤΕΝ/419«Για μια ευρύτερη υιοθέτηση των ηλεκτρικών οχημάτων» (4), σημείο 1.1.: Ενίσχυση της διείσδυσης στην αγορά των ηλεκτρικών αυτοκινήτων ως συμβολή στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον τομέα των μεταφορών - σημείο 1.6: Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να προωθήσει και να υποστηρίξει αυτή την κρίσιμη μετάβαση.

| — | TEN/382«Ευφυή συστημάτα μεταφορών» (5), σημείο 1.7: Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι για την εφαρμογή αυτής της υποδομής θα πρέπει να υπάρξει κατάλληλη χρηματοδότηση από την Κοινότητα, τα κράτη μέλη και τον ιδιωτικό τομέα. |
| --- | --- |

—

TEN/382«Ευφυή συστημάτα μεταφορών» (5), σημείο 1.7: Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι για την εφαρμογή αυτής της υποδομής θα πρέπει να υπάρξει κατάλληλη χρηματοδότηση από την Κοινότητα, τα κράτη μέλη και τον ιδιωτικό τομέα.

| — | TEN/362«Ευρωπαϊκή στρατηγική για θαλάσσια και ναυτιλιακή έρευνα» (6), σημείο 1.10: Στα έγγραφα που θα εκπονηθούν στο πλαίσιο της συνέχειας που θα δοθεί στην παρούσα ανακοίνωση η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει προτάσεις σχετικά τη στήριξη των τομέων της θαλάσσιας και ναυτιλιακής έρευνας που δεν καλύπτονται από την ευρωπαϊκή στρατηγική έρευνας μέσω ειδικών κονδυλίων. Σημείο 3.6.4: Καίριο στόχο αποτελεί επίσης ο συντονισμός μεταξύ των Διαρθρωτικών Ταμείων, του προγράμματος-πλαισίου και άλλων πηγών χρηματοδότησης. Και επίσης: |
| --- | --- |

—

TEN/362«Ευρωπαϊκή στρατηγική για θαλάσσια και ναυτιλιακή έρευνα» (6), σημείο 1.10: Στα έγγραφα που θα εκπονηθούν στο πλαίσιο της συνέχειας που θα δοθεί στην παρούσα ανακοίνωση η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει προτάσεις σχετικά τη στήριξη των τομέων της θαλάσσιας και ναυτιλιακής έρευνας που δεν καλύπτονται από την ευρωπαϊκή στρατηγική έρευνας μέσω ειδικών κονδυλίων. Σημείο 3.6.4: Καίριο στόχο αποτελεί επίσης ο συντονισμός μεταξύ των Διαρθρωτικών Ταμείων, του προγράμματος-πλαισίου και άλλων πηγών χρηματοδότησης. Και επίσης:

| — | TEN/335«Εκπομπές από τις οδικές μεταφορές – συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση της στασιμότητας» (7) |
| --- | --- |

—

TEN/335«Εκπομπές από τις οδικές μεταφορές – συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση της στασιμότητας» (7)

4.7.2   Σε ό,τι αφορά την δεύτερη ερώτηση που αφορά την «βιώσιμη ανάπτυξη» και μία ενεργειακώς αποδοτικότερη, φιλικότερη προς το περιβάλλον και ανταγωνιστικότερη οικονομία, απάντηση δίνουν οι ακόλουθες γνωμοδοτήσεις:

| — | TEN/399/400«Αειφόρο μέλλον για τις μεταφορές/ Αφετηρίες για μια ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών μετά το 2010» (8), σημείο 2.8, πρώτη περίπτωση: Σημαντική αύξηση του ποσοστού ηλικιωμένων, αλλαγή των συνηθειών μετακίνησης, αύξηση των δημόσιων πόρων για συντάξεις, υγειονομική περίθαλψη και νοσοκομειακή φροντίδα, περιορισμός των διαθέσιμων δημόσιων πόρων για τις μεταφορές. Σημείο 4.15: πρέπει να γίνουν ριζικές αλλαγές όσον αφορά τις επενδύσεις στον τομέα των υποδομών. |
| --- | --- |

—

TEN/399/400«Αειφόρο μέλλον για τις μεταφορές/ Αφετηρίες για μια ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών μετά το 2010» (8), σημείο 2.8, πρώτη περίπτωση: Σημαντική αύξηση του ποσοστού ηλικιωμένων, αλλαγή των συνηθειών μετακίνησης, αύξηση των δημόσιων πόρων για συντάξεις, υγειονομική περίθαλψη και νοσοκομειακή φροντίδα, περιορισμός των διαθέσιμων δημόσιων πόρων για τις μεταφορές. Σημείο 4.15: πρέπει να γίνουν ριζικές αλλαγές όσον αφορά τις επενδύσεις στον τομέα των υποδομών.

| — | TEN/412«Η ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβώνας για την αειφόρο ανάπτυξη» (9), σημείο 1.5: απαιτούνται νέες κατευθυντήριες γραμμές για το ευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών και ώθηση μέσω των παρεμβάσεων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Σημείο 1.8: Υπάρχουν ακόμη λύσεις που απαιτούν ισχυρές πολιτικές επιλογές με μεγαλύτερη δημοσιονομική επιβάρυνση. |
| --- | --- |

—

TEN/412«Η ευρωπαϊκή πολιτική μεταφορών στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβώνας για την αειφόρο ανάπτυξη» (9), σημείο 1.5: απαιτούνται νέες κατευθυντήριες γραμμές για το ευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών και ώθηση μέσω των παρεμβάσεων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Σημείο 1.8: Υπάρχουν ακόμη λύσεις που απαιτούν ισχυρές πολιτικές επιλογές με μεγαλύτερη δημοσιονομική επιβάρυνση.

| — | TEN/297«Το ενεργειακό μείγμα στις μεταφορές» (10), σημείο 5.4.: οι επιδοτήσεις υπέρ των μεταφορών στην Ευρώπη ανέρχονται σε ποσό που κυμαίνεται μεταξύ 270 και 290 δις ευρώ Σημείο 8.13:Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εγκρίνει τη διάθεση 470 εκατομμυρίων ευρώ για τη σύσταση της κοινής επιχείρησης «Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνο» Σημείο 8.15:Το πρόγραμμα «Zero Regio», το οποίο συγχρηματοδοτεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συνίσταται σε δύο καινοτόμες εγκαταστάσεις υποδομής. |
| --- | --- |

—

TEN/297«Το ενεργειακό μείγμα στις μεταφορές» (10), σημείο 5.4.: οι επιδοτήσεις υπέρ των μεταφορών στην Ευρώπη ανέρχονται σε ποσό που κυμαίνεται μεταξύ 270 και 290 δις ευρώ Σημείο 8.13:Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εγκρίνει τη διάθεση 470 εκατομμυρίων ευρώ για τη σύσταση της κοινής επιχείρησης «Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνο» Σημείο 8.15:Το πρόγραμμα «Zero Regio», το οποίο συγχρηματοδοτεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συνίσταται σε δύο καινοτόμες εγκαταστάσεις υποδομής.

| — | TEN/376«Οι οδικές μεταφορές το 2020: Οι προσδοκίες της κοινωνίας των πολιτών» (11), σημείο 1.9: πρέπει να δρομολογηθεί το συντομότερο δυνατό η κατασκευή των απαραίτητων υποδομών. Σημείο 4.2.:Χρειάζονται πρωτοβουλίες για τη δημιουργία ή την αναβάθμιση (εξάλειψη των σημείων συμφόρησης) των υλικών οδικών και των μεταφορικών υποδομών |
| --- | --- |

—

TEN/376«Οι οδικές μεταφορές το 2020: Οι προσδοκίες της κοινωνίας των πολιτών» (11), σημείο 1.9: πρέπει να δρομολογηθεί το συντομότερο δυνατό η κατασκευή των απαραίτητων υποδομών. Σημείο 4.2.:Χρειάζονται πρωτοβουλίες για τη δημιουργία ή την αναβάθμιση (εξάλειψη των σημείων συμφόρησης) των υλικών οδικών και των μεταφορικών υποδομών

| — | TEN/336«Οι κοινωνικές συνέπειες των εξελίξεων στις μεταφορές και στην ενέργεια» (12), σημείο 1.2.5: Μηχανισμός χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων(Risk-Sharing-Finance Facility-RSFF). |
| --- | --- |

—

TEN/336«Οι κοινωνικές συνέπειες των εξελίξεων στις μεταφορές και στην ενέργεια» (12), σημείο 1.2.5: Μηχανισμός χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων(Risk-Sharing-Finance Facility-RSFF).

| — | TEN/262«Η εφοδιαστική εμπορευμάτων στην Ευρώπη — Κλειδί για τη βιώσιμη κινητικότητα» (13), σημείο 1.3.: Για την βελτιστοποίηση του υλικού δικτύου, πρέπει να διατεθούν τα απαραίτητα κονδύλια. Σημείο 4.5.5.: να αυξηθούν οι πόροι του προϋπολογισμού της ΕΕ που προορίζονται για τα διευρωπαϊκά δίκτυα. Σημείο 4.5.6.: προώθηση του συστήματος μικτής χρηματοδότησης για την κατασκευή και τη συντήρηση των υποδομών. |
| --- | --- |

—

TEN/262«Η εφοδιαστική εμπορευμάτων στην Ευρώπη — Κλειδί για τη βιώσιμη κινητικότητα» (13), σημείο 1.3.: Για την βελτιστοποίηση του υλικού δικτύου, πρέπει να διατεθούν τα απαραίτητα κονδύλια. Σημείο 4.5.5.: να αυξηθούν οι πόροι του προϋπολογισμού της ΕΕ που προορίζονται για τα διευρωπαϊκά δίκτυα. Σημείο 4.5.6.: προώθηση του συστήματος μικτής χρηματοδότησης για την κατασκευή και τη συντήρηση των υποδομών.

| — | TEN/440«Θέσπιση προγράμματος στήριξης της περαιτέρω ανάπτυξης μιας ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής» (14), σημείο 2.9.: η ανάπτυξη και η υλοποίηση της ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής κινδυνεύουν, επειδή δεν υπάρχουν αρκετοί πόροι χρηματοδότησης. Σημείο 2.10 πρέπει να θεσπιστεί ένα πρόγραμμα που να υποστηρίζει την περαιτέρω ανάπτυξη ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής. |
| --- | --- |

—

TEN/440«Θέσπιση προγράμματος στήριξης της περαιτέρω ανάπτυξης μιας ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής» (14), σημείο 2.9.: η ανάπτυξη και η υλοποίηση της ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής κινδυνεύουν, επειδή δεν υπάρχουν αρκετοί πόροι χρηματοδότησης. Σημείο 2.10 πρέπει να θεσπιστεί ένα πρόγραμμα που να υποστηρίζει την περαιτέρω ανάπτυξη ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής.

| — | TEN/427«Κοινοτική χρηματοδοτική συνδρομή για έργα στον τομέα της ενέργειας» (15), σημείο 1.1.: αξιοποίηση των Ευρωπαϊκών Ταμείων, με το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα που συνεπάγονται, προκειμένου να επιταχυνθεί η υλοποίηση επενδύσεων στους τομείς της ενεργειακής απόδοσης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σημείο 2.2.: δημιουργία ενός χρηματοδοτικού μέσου για την χρηματοδότηση πρωτοβουλιών σε σχέση με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, |
| --- | --- |

—

TEN/427«Κοινοτική χρηματοδοτική συνδρομή για έργα στον τομέα της ενέργειας» (15), σημείο 1.1.: αξιοποίηση των Ευρωπαϊκών Ταμείων, με το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα που συνεπάγονται, προκειμένου να επιταχυνθεί η υλοποίηση επενδύσεων στους τομείς της ενεργειακής απόδοσης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σημείο 2.2.: δημιουργία ενός χρηματοδοτικού μέσου για την χρηματοδότηση πρωτοβουλιών σε σχέση με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,

| — | TEN/404«Ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική και ΜΜΕ» (16), σημείο 1.2.: να προωθηθεί η χρηματοδότηση επενδύσεων και να διαμορφωθούν χρηματοδοτικές συνέργειες ΕΕ/κρατών μελών/οργανώσεων επιχειρήσεων. Σημείο 1.3.: στήριξη της καινοτομίας και χρηματοδότηση των επενδύσεων ·σε περιφερειακά προγράμματα. |
| --- | --- |

—

TEN/404«Ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική και ΜΜΕ» (16), σημείο 1.2.: να προωθηθεί η χρηματοδότηση επενδύσεων και να διαμορφωθούν χρηματοδοτικές συνέργειες ΕΕ/κρατών μελών/οργανώσεων επιχειρήσεων. Σημείο 1.3.: στήριξη της καινοτομίας και χρηματοδότηση των επενδύσεων ·σε περιφερειακά προγράμματα.

| — | TEN/366«Ολοκλήρωση των πολιτικών για τις μεταφορές και τη χρήση της γης με στόχο πιο βιώσιμες αστικές μεταφορές» (17), σημείο 5.2.: Η ΕΕ παρέσχε επενδυτικούς πόρους μέσω των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής και μέσω της ΕΤΕπ. Σημείο 5.3.:Οι νέες προκλήσεις της αλλαγής του κλίματος επιβάλλουν την ανάγκη μιας συλλογικής προσπάθειας της ΕΕ. |
| --- | --- |

—

TEN/366«Ολοκλήρωση των πολιτικών για τις μεταφορές και τη χρήση της γης με στόχο πιο βιώσιμες αστικές μεταφορές» (17), σημείο 5.2.: Η ΕΕ παρέσχε επενδυτικούς πόρους μέσω των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής και μέσω της ΕΤΕπ. Σημείο 5.3.:Οι νέες προκλήσεις της αλλαγής του κλίματος επιβάλλουν την ανάγκη μιας συλλογικής προσπάθειας της ΕΕ.

| — | TEN/381«Ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό δίκτυο για ανταγωνιστικές εμπορευματικές μεταφορές» (18), σημείο 4.1.2.:«...τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα θα πρέπει να διαδραματίσουν καίριο ρόλο προς τη διάθεση μέσων στήριξης της ΕΕ προκειμένου να αναπτυχθεί ένα ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό δίκτυο ανταγωνιστικών εμπορευματικών μεταφορών. Ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί με τη συγχρηματοδότηση της δημιουργίας των σιδηροδρομικών εμπορευματικών διαδρόμων από τον προϋπολογισμό του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών (ΔΕΔ-Μ), του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Ταμείου Συνοχής, καθώς και από δάνεια της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ). |
| --- | --- |

—

TEN/381«Ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό δίκτυο για ανταγωνιστικές εμπορευματικές μεταφορές» (18), σημείο 4.1.2.:«...τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα θα πρέπει να διαδραματίσουν καίριο ρόλο προς τη διάθεση μέσων στήριξης της ΕΕ προκειμένου να αναπτυχθεί ένα ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό δίκτυο ανταγωνιστικών εμπορευματικών μεταφορών. Ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί με τη συγχρηματοδότηση της δημιουργίας των σιδηροδρομικών εμπορευματικών διαδρόμων από τον προϋπολογισμό του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών (ΔΕΔ-Μ), του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Ταμείου Συνοχής, καθώς και από δάνεια της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ).

4.7.3   Όσον αφορά την τρίτη ερώτηση σχετικά με την «ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς», ιδίως όσον αφορά την απασχόληση και την κοινωνική και εδαφική συνοχή, η ΕΟΚΕ εξέφρασε επίσης σε διαφορετικές γνωμοδοτήσεις την άποψή της. Αξίζει να αναφερθούν ιδιαίτερα οι ακόλουθες γνωμοδοτήσεις:

| — | TEN/276«Οι μεταφορές στις αστικές και μητροπολιτικές περιοχές» (19), σημείο 4.1.: Επιτροπή καλείται να αναθεωρήσει τους κανόνες που διέπουν την κατανομή χρηματοδοτικών πόρων για δράσεις περιφερειακής ανάπτυξης. Σημείο 4.5.: Επίσης, κρίνεται σκόπιμη η κατάρτιση συγκεκριμένου κοινοτικού προγράμματος στήριξης με θέμα την κινητικότητα, την αστική ανάπτυξη. |
| --- | --- |

—

TEN/276«Οι μεταφορές στις αστικές και μητροπολιτικές περιοχές» (19), σημείο 4.1.: Επιτροπή καλείται να αναθεωρήσει τους κανόνες που διέπουν την κατανομή χρηματοδοτικών πόρων για δράσεις περιφερειακής ανάπτυξης. Σημείο 4.5.: Επίσης, κρίνεται σκόπιμη η κατάρτιση συγκεκριμένου κοινοτικού προγράμματος στήριξης με θέμα την κινητικότητα, την αστική ανάπτυξη.

| — | ΤΕΝ/445 Οι κοινωνικές επιπτώσεις των πολιτικών της ΕΕ στις μεταφορές (20). Σημείο 1.10.1.: Η ΕΕ πρέπει να παράσχει οικονομική υποστήριξη για τη λήψη των μέτρων που αφορούν τα έργα υποδομής όπως προσιτές θέσεις στάθμευσης για τις οδικές εμπορευματικές μεταφορές, καθώς και σταθμούς καλής ποιότητας για τους σιδηροδρόμους, τα μετρό, τα τραμ και τα λεωφορεία. |
| --- | --- |

—

ΤΕΝ/445 Οι κοινωνικές επιπτώσεις των πολιτικών της ΕΕ στις μεταφορές (20). Σημείο 1.10.1.: Η ΕΕ πρέπει να παράσχει οικονομική υποστήριξη για τη λήψη των μέτρων που αφορούν τα έργα υποδομής όπως προσιτές θέσεις στάθμευσης για τις οδικές εμπορευματικές μεταφορές, καθώς και σταθμούς καλής ποιότητας για τους σιδηροδρόμους, τα μετρό, τα τραμ και τα λεωφορεία.

| — | TEN/397«Στρατηγικοί στόχοι και συστάσεις πολιτικής της ΕΕ για τις θαλάσσιες μεταφορές μέχρι το 2018» (21), σημείο 7.1.: «...θα πρέπει να πραγματοποιηθούν περισσότερες επενδύσεις για τη βελτίωση των υποδομών των λιμένων και των συνδέσεών τους με την ενδοχώρα. Η παράμετρος αυτή θα πρέπει να ληφθεί πλήρως υπόψη κατά την επανεξέταση του ΔΕΔ-Μ.» |
| --- | --- |

—

TEN/397«Στρατηγικοί στόχοι και συστάσεις πολιτικής της ΕΕ για τις θαλάσσιες μεταφορές μέχρι το 2018» (21), σημείο 7.1.: «...θα πρέπει να πραγματοποιηθούν περισσότερες επενδύσεις για τη βελτίωση των υποδομών των λιμένων και των συνδέσεών τους με την ενδοχώρα. Η παράμετρος αυτή θα πρέπει να ληφθεί πλήρως υπόψη κατά την επανεξέταση του ΔΕΔ-Μ.»

| — | TEN/320«Πράσινο Βιβλίο — Διαμόρφωση νέας παιδείας αστικής κινητικότητας» (22), σημείο 1.5. Η ΕΟΚΕ είναι υπέρ της προώθησης της χρήσης «πράσινων αγορών», κατά την ανάθεση συμβάσεων σε σχέση με υποδομές που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκά προγράμματα, και υπέρ της εξάλειψης των υφιστάμενων εμποδίων.». Στο σημείο 4.25 τίθεται η εξής ερώτηση:«Ποια προστιθεμένη αξία μπορεί, μακροπρόθεσμα, να επιφέρει η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση των καθαρών και ενεργειακά αποδοτικών αστικών συγκοινωνιών;» |
| --- | --- |

—

TEN/320«Πράσινο Βιβλίο — Διαμόρφωση νέας παιδείας αστικής κινητικότητας» (22), σημείο 1.5. Η ΕΟΚΕ είναι υπέρ της προώθησης της χρήσης «πράσινων αγορών», κατά την ανάθεση συμβάσεων σε σχέση με υποδομές που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκά προγράμματα, και υπέρ της εξάλειψης των υφιστάμενων εμποδίων.». Στο σημείο 4.25 τίθεται η εξής ερώτηση:«Ποια προστιθεμένη αξία μπορεί, μακροπρόθεσμα, να επιφέρει η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση των καθαρών και ενεργειακά αποδοτικών αστικών συγκοινωνιών;»

| — | TEN/401«Προώθηση βιώσιμων πράσινων θέσεων εργασίας στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων της ΕΕ για την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή» (23), σημείο 6.3.: «Η ΕΟΚΕ προτείνει τη δημιουργία ενός “Ευρωπαϊκού Επενδυτικού Ταμείου” με την εγγύηση της ΕΤΕπ και ειδικών πόρων που θα τεθούν στη διάθεση του συστήματος των κεντρικών τραπεζών και της ΕΚΤ, με σκοπό την επίτευξη των στόχων της απόδοσης και της εξοικονόμησης ενέργειας. Είναι αναγκαίο ένα ευρωπαϊκό “Σχέδιο Marshall” ...». Σημείο 6.4.: «Η ΕΤΕπ, ... θα μπορούσε να αναλάβει τη διαχείριση του Ταμείου» |
| --- | --- |

—

TEN/401«Προώθηση βιώσιμων πράσινων θέσεων εργασίας στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων της ΕΕ για την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή» (23), σημείο 6.3.: «Η ΕΟΚΕ προτείνει τη δημιουργία ενός “Ευρωπαϊκού Επενδυτικού Ταμείου” με την εγγύηση της ΕΤΕπ και ειδικών πόρων που θα τεθούν στη διάθεση του συστήματος των κεντρικών τραπεζών και της ΕΚΤ, με σκοπό την επίτευξη των στόχων της απόδοσης και της εξοικονόμησης ενέργειας. Είναι αναγκαίο ένα ευρωπαϊκό “Σχέδιο Marshall” ...». Σημείο 6.4.: «Η ΕΤΕπ, ... θα μπορούσε να αναλάβει τη διαχείριση του Ταμείου»

| — | TEN/414«Σχέδιο δράσης για την αστική κινητικότητα» (24), σημείο 1.10.: «Τέλος, η ΕΟΚΕ συνιστά να στοχοθετηθεί καλύτερα ο προορισμός των διαρθρωτικών ταμείων και του Ταμείου Συνοχής της Ένωσης, ιδίως με τη δημιουργία ειδικού χρηματοδοτικού μέσου για την προώθηση της αστικής κινητικότητας.». Σημείο 4.4.4.: Απαιτείται ο εξορθολογισμός των πηγών ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. |
| --- | --- |

—

TEN/414«Σχέδιο δράσης για την αστική κινητικότητα» (24), σημείο 1.10.: «Τέλος, η ΕΟΚΕ συνιστά να στοχοθετηθεί καλύτερα ο προορισμός των διαρθρωτικών ταμείων και του Ταμείου Συνοχής της Ένωσης, ιδίως με τη δημιουργία ειδικού χρηματοδοτικού μέσου για την προώθηση της αστικής κινητικότητας.». Σημείο 4.4.4.: Απαιτείται ο εξορθολογισμός των πηγών ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.

| — | TEN/388«Πράσινη βίβλος — Αναθεώρηση της πολιτικής για το ΔΕΔ-Μ» (25), σημείο 2.6.: Από το 1996... έχει επενδυθεί ποσό 400 δισ. ευρώ σε έργα υποδομών κοινού ενδιαφέροντος. Σημείο 2.7.: «Οι εναπομένουσες επενδύσεις εκτιμάται ότι ανέρχονται στο ποσό των 500 δισ. EUR.». Σημείο 3.16: «... η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να συγκροτηθεί μία ειδική ομάδα, η οποία θα αναλάβει τον συντονισμό της χρήσης των πόρων» |
| --- | --- |

—

TEN/388«Πράσινη βίβλος — Αναθεώρηση της πολιτικής για το ΔΕΔ-Μ» (25), σημείο 2.6.: Από το 1996... έχει επενδυθεί ποσό 400 δισ. ευρώ σε έργα υποδομών κοινού ενδιαφέροντος. Σημείο 2.7.: «Οι εναπομένουσες επενδύσεις εκτιμάται ότι ανέρχονται στο ποσό των 500 δισ. EUR.». Σημείο 3.16: «... η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να συγκροτηθεί μία ειδική ομάδα, η οποία θα αναλάβει τον συντονισμό της χρήσης των πόρων»

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  ΕΕ C 317, 23/12/2009, σελ. 80-83 και ΕΕ C 255, 22/09/2010, σελ. 92-97

1

(2)  ΕΕ C 317, 23/12/2009, σελ. 80-83

2

(3)  ΕΕ C 51, 17.02.2011, σελ. 59 – 66 (Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών με τίτλο “Κινητοποίηση των ιδιωτικών και δημόσιων επενδύσεων για την ανάκαμψη και τη μακροπρόθεσμη διαρθρωτική αλλαγή: ανάπτυξη συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα” »).

3

(4)  ΕΕ C 44, 11.02.2011, σελ. 47-52

4

(5)  ΕΕ C 277, 17.11.2009, σελ. 85-89

5

(6)  ΕΕ C 306, 16.12.2009, σελ. 46-50

6

(7)  ΕΕ C 317, 23.12.2009, σελ. 22-28

7

(8)  ΕΕ C 255, 22.09.2010, σελ. 110-115

8

(9)  ΕΕ C 354, 28.12.2010, σελ. 23

9

(10)  ΕΕ C 162, 25.06.2008, σελ. 52-61

10

(11)  ΕΕ C 277, 17.11.2009, σελ. 25-29

11

(12)  ΕΕ C 175, 28.07.2009, σελ. 43-49

12

(13)  ΕΕ C 168, 20.07.2007, σελ. 63-67

13

(14)  ΕΕ C 107, 06.04.2011, σελ. 64-67

14

(15)  ΕΕ C 48, 15.02.2011, σελ. 165-166

15

(16)  ΕΕ C 44, 11.02.2011, σελ. 118-122

16

(17)  ΕΕ C 317, 23.12.2009, σελ. 1-6

17

(18)  ΕΕ C 317, 23.12.2009, σελ. 94-98

18

(19)  ΕΕ C 168, 20.07.07, σελ. 77-86

19

(20)  ΕΕ C 248 της 25.08.2011, σ. 22

20

(21)  ΕΕ C 255, 22.09.2010, σελ. 103-109

21

(22)  ΕΕ C 224, 30.08.2008, σελ. 39-45

22

(23)  ΕΕ C 44, 11.02.2011, σελ. 110-117

23

(24)  ΕΕ C 21, 21.01.2011, σελ. 56-61

24

(25)  ΕΕ C 318, 23.12.2009, σελ. 101-105

25

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/62 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/62

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία» (πρόσθετη γνωμοδότηση)

2011/C 318/10

Εισηγητής: Marian KRZAKLEWSKI

Συνεισηγητής: Enrique CALVET CHAMBON

Στις 9 Δεκεμβρίου 2010 και σύμφωνα με το άρθρο 29 (A) των διατάξεων εφαρμογής του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει πρόσθετη γνωμοδότηση με θέμα

Κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία

(πρόσθετη γνωμοδότηση).

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών (CCMI), στην οποία ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 7 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 124 ψήφους υπέρ, 5 ψήφους κατά και 6 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει την πεποίθηση ότι το «Πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία» (στο εξής «πλαίσιο») είναι ένα μέσο που θα πρέπει να διατηρηθεί, αλλά που χρειάζεται να εκσυγχρονιστούν και να διευρυνθούν ορισμένες διατάξεις του. Κατά την περίοδο της εφαρμογής του, το πλαίσιο συνέβαλε στην επίτευξη των επιδιωκόμενων πολιτικών και οικονομικών στόχων. Η μελλοντική του παράταση δικαιολογείται κυρίως από ορισμένα ειδικά χαρακτηριστικά του ναυπηγικού τομέα, τα οποία περιγράφονται στην εισαγωγή του ισχύοντος πλαισίου.

1.2   Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι το πλαίσιο δεν είναι ένα βραχυπρόθεσμο μέτρο για την αντιμετώπιση της κρίσης, αλλά επιβάλλεται από τα ειδικά χαρακτηριστικά του τομέα, και ότι οι ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει του πλαισίου δεν θα πρέπει να ανταμείβουν την κατασκευή μη ανταγωνιστικών πλοίων ή μονάδων χαμηλού τεχνολογικού επιπέδου.

1.3   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ένα πρόσθετο επιχείρημα, που επιβεβαιώνει την ιδιαίτερη κατάσταση της ναυπηγικής βιομηχανίας και την ανάγκη διατήρησης και εκσυγχρονισμού του πλαισίου ενίσχυσής της, είναι η πρόσφατη είδηση της κατάρρευσης —έπειτα από εικοσαετείς συνομιλίες— των διαπραγματεύσεων, υπό την αιγίδα του ΟΟΣΑ, για μια συμφωνία της ναυπηγικής βιομηχανίας με στόχο την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού στην παγκόσμια αγορά.

1.4   Στη συνέχεια της γνωμοδότησης, η ΕΟΚΕ εξετάζει λεπτομερώς ορισμένα βασικά ερωτήματα και προβλήματα που έθεσε η Επιτροπή στα ενδιαφερόμενα μέρη στο πλαίσιο της διαδικασίας διαβούλευσης. Η ΕΟΚΕ προτείνει και αιτιολογεί τις τροποποιήσεις που θεωρεί απαραίτητο να επέλθουν στην αναθεωρημένη μορφή του πλαισίου.

1.5   Όσον αφορά τις ενισχύσεις για έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία (ΕΑΚ), που προβλέπονται στο πλαίσιο, η ΕΟΚΕ τις θεωρεί απαραίτητες, επειδή βοηθούν τις επιχειρήσεις να αποδεχθούν τους ιδιαίτερους τύπους κινδύνου που συνδέονται με τη καινοτομία.

1.6   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η διαθεσιμότητα ενισχύσεων για καινοτομία έχει θετική επίδραση στην αξιολόγηση του κινδύνου κάθε καινοτομικού στοιχείου κατά την ανάπτυξη νέων προϊόντων ή διαδικασιών. Επιτρέπει στις ναυπηγικές επιχειρήσεις να πειραματίζονται με νέες λύσεις, που διευρύνουν τις πιθανότητες εμπορικής επιτυχίας των καινοτόμων προϊόντων και, κατά συνέπεια, προωθούν ακόμη περισσότερο την ΕΑΚ.

1.6.1   Όσον αφορά την ερώτηση της Επιτροπής αν θα ήταν προτιμότερο να αποκλειστούν από την επιλεξιμότητα για ενισχύσεις καινοτομίας τα άλλα είδη καινοτομίας και να διατηρηθεί μόνο η καινοτομία που συνδέεται με «πιο πράσινα πλοία», η ΕΟΚΕ συντάσσεται με τη θέση των κοινωνικών εταίρων και θεωρεί ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο θα εξασθένιζε σημαντικά η χρησιμότητα αυτού του μέσου. Ειδικότερα, θα χανόταν η έντονη θετική του επίδραση στις καινοτομίες που αφορούν διαδικασίες ή προϊόντα που σχετίζονται με την ασφάλεια και την παραγωγικότητα.

1.7   Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι τα μέσα ενίσχυσης που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της διείσδυσης των «πράσινων τεχνολογιών» στην αγορά αποτελούν σημαντικό εργαλείο και θα πρέπει να ενσωματωθούν στο πλαίσιο. Το αναθεωρημένο πλαίσιο θα πρέπει να περιλαμβάνει κατάλληλες και πρακτικές διατάξεις για τον σκοπό αυτό, επιπροσθέτως των απαιτήσεων των οριζόντιων κανόνων για την προστασία του περιβάλλοντος. Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, οι διατάξεις αυτές δεν πρόκειται να προσθέσουν άλλο ένα μέσο κρατικών ενισχύσεων, αλλά θα απλοποιήσουν την εφαρμογή του πλαισίου και θα συμβάλουν στην επίτευξη σημαντικών στόχων της ΕΕ.

1.8   Όσον αφορά τη θεμελιώδη ερώτηση της Επιτροπής αν πρέπει να διατηρηθούν στο πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία οι ενισχύσεις ΕΑΚ παρά την ύπαρξη του οριζόντιου πλαισίου για την ΕΑΚ, η ΕΟΚΕ δηλώνει κατηγορηματικά ότι, δεδομένων των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του ναυπηγικού τομέα, οι ενισχύσεις ΕΑΚ που προβλέπονται στο πλαίσιο πρέπει να διατηρηθούν, καθότι οι οριζόντιοι κανόνες δεν παρέχουν κατάλληλες λύσεις για τη στήριξη της καινοτομίας στη ναυπηγική βιομηχανία.

1.9   Ενώ από την έναρξη εφαρμογής του πλαισίου το 2004 μέχρι την κρίση των ετών 2009-2010 δεν υπήρχε κίνητρο να υποβληθούν αιτήσεις ενίσχυσης για το κλείσιμο μονάδων, τελευταία η κατάσταση επιδεινώθηκε τόσο δραματικά, ώστε οι παραγγελίες στα ναυπηγεία της ΕΕ έπεσαν στο χαμηλότερό τους επίπεδο εδώ και πάνω από 10 χρόνια· γι’ αυτό, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι αυτός ο τύπος ενισχύσεων πρέπει να διατηρηθεί. Οι κανόνες για αυτού του είδους τις ενισχύσεις θα πρέπει να επιτρέπουν στα ναυπηγεία να προβαίνουν σε μερική αναδιάρθρωση, χωρίς να χρειάζεται να εφαρμόσουν την πλήρη διαδικασία αναδιάρθρωσης που προβλέπεται από τις «Κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων».

1.10   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι περιφερειακές ενισχύσεις είναι χρήσιμες και για τη ναυπηγική βιομηχανία. Οι περιφερειακές ενισχύσεις που θα χορηγούνται δυνάμει του πλαισίου για τη ναυπηγική βιομηχανία θα πρέπει να παρέχουν την ίδια ένταση ενίσχυσης με τις δράσεις που εφαρμόζονται βάσει των κατευθυντήριων γραμμών για τις περιφερειακές ενισχύσεις. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι ο περιορισμός του πεδίου εφαρμογής των ενισχύσεων του πλαισίου μόνο στα υφιστάμενα ναυπηγεία δεν είναι ούτε σκόπιμος ούτε δικαιολογημένος.

1.11   Η εφαρμογή των περιοριστικών κανόνων της ΕΕ για την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας του ναυπηγικού τομέα είχε το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιδιωκόμενο. Αντί να περιορίσει το μερίδιο των ναυπηγείων της ΕΕ στην παγκόσμια πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα, τα έθεσε σε ακόμη πιο μειονεκτική θέση σε σύγκριση με τον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Γι’ αυτό, η διατήρηση των διατάξεων που προβλέπουν την ελαχιστοποίηση της στήριξης για την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας είναι, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, εντελώς αδικαιολόγητη.

1.12   Όσο για τους κανόνες που προβλέπει το πλαίσιο σε σχέση με τις ενισχύσεις απασχόλησης, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να κάνουν συχνότερη χρήση τους από ό,τι σήμερα, ιδίως για τη στήριξη της δράσης των ναυπηγείων της χώρας τους στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

1.13   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η αναφορά που πλαισίου στις εξαγωγικές πιστώσεις θα πρέπει να διατηρηθεί. Οι εξαγωγικές πιστώσεις που χορηγούνται βάσει της τομεακής συμφωνίας του ΟΟΣΑ δεν αποτελούν κρατικές ενισχύσεις· υποστηρίζουν τις επιχειρήσεις και ολόκληρες τις περιφέρειες όπου αυτές είναι εγκατεστημένες. Συνδέονται άμεσα με τη διατήρηση ή και την αύξηση της απασχόλησης στον ναυπηγικό τομέα και στις συναφείς επιχειρήσεις και ωφελούν τους πλοιοκτήτες της ΕΕ (δυνατότητα λήψης μακροπρόθεσμων δανείων ή εγγυήσεων δανείων για την αγορά πλοίων).

1.14   Η ΕΟΚΕ είναι υπέρ της διεύρυνσης του φάσματος των προϊόντων που θα καλύπτονται από το πλαίσιο, δεδομένης της εξέλιξης της ναυπηγικής βιομηχανίας και της τεχνολογίας από το 2004 μέχρι σήμερα. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει προς τούτο να αξιοποιηθεί η πρόταση αναπροσαρμογής που παρουσίασε η Επιτροπή των Ενώσεων Ναυπηγών της ΕΕ (CESA) στη γνωμοδότησή της για το άρθρο 2 του πλαισίου (1).

1.15   Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και τη διοίκηση της ΕΕ να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στην πολιτική ενημέρωσης σε σχέση με τις δυνατότητες και τους όρους που προβλέπονται στο πλαίσιο όσον αφορά τη λήψη κρατικών ενισχύσεων.

2.   Εισαγωγή

Ιστορικό της γνωμοδότησης

2.1   Στις 9 Απριλίου 2010 η ΕΟΚΕ υιοθέτησε μία γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με τίτλο «Η ευρωπαϊκή ναυπηγική βιομηχανία ενώπιον της τρέχουσας κρίσης».

2.2   Στο πρόγραμμα εργασιών της για το 2011, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προβλέψει να προβεί σε επισκόπηση του ισχύοντος πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία, με σκοπό την ενδεχόμενη αναθεώρηση ή παράτασή του και μετά το 2011. Οι επίσημες διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων και των κρατών μελών, διήρκεσαν μέχρι τις 6 Δεκεμβρίου 2010.

2.2.1   Μια πρόσθετη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για αυτό το θέμα φαίνεται χρήσιμη και επίκαιρη, αν αναλογιστεί κανείς τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες αυτών των ρυθμίσεων και τον σημαντικό αντίκτυπό τους σε ορισμένες περιφέρειες.

2.3   Το πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία περιλαμβάνει τους κανόνες που εφαρμόζει η Επιτροπή για την αξιολόγηση των ενισχύσεων προς τον συγκεκριμένο κλάδο. Το πλαίσιο τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2004, αρχικά για περίοδο τριών ετών. Έκτοτε, η Επιτροπή παρέτεινε την ισχύ του δύο φορές, το 2006 για περίοδο δύο ετών και το 2008 για περίοδο τριών ετών. Επομένως, το πλαίσιο ισχύει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2011.

2.4   Η γενική αρχή που διέπει το πλαίσιο είναι ότι η ναυπηγική βιομηχανία είναι επιλέξιμη προς ενίσχυση βάσει των οριζόντιων μέσων κρατικών ενισχύσεων, εκτός από τις περιπτώσεις που ισχύουν οι ειδικές διατάξεις του πλαισίου για τη ναυπηγική βιομηχανία. Αυτές οι ειδικές διατάξεις αφορούν τους ακόλουθους τομείς: ενισχύσεις έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας, ενισχύσεις κλεισίματος μονάδων, ενισχύσεις απασχόλησης, εξαγωγικές πιστώσεις, αναπτυξιακές ενισχύσεις και περιφερειακές ενισχύσεις.

2.5   Επειδή η ναυπηγική βιομηχανία είναι επίσης επιλέξιμη για ενίσχυση και βάσει των οριζόντιων μέσων κρατικών (και ευρωπαϊκών) ενισχύσεων, οι διαβουλεύσεις, όπως και η γνωμοδότηση που θα εκδώσει η ΕΟΚΕ εξ ονόματος της κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ, θα πρέπει, συγκεκριμένα, να βοηθήσουν να διαπιστωθεί αν εξακολουθούν να έχουν λόγο ύπαρξης οι ειδικές διατάξεις του πλαισίου για τη ναυπηγική βιομηχανία και αν, σε περίπτωση παράτασής του, πρέπει να τροποποιηθούν και με ποιον τρόπο.

3.   Σύντομες επικαιροποιημένες πληροφορίες για τον ευρωπαϊκό ναυπηγικό τομέα σε παγκόσμιο επίπεδο, τις παραμονές της απόφασης για το μέλλον του πλαισίου

3.1   Στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ του Απριλίου 2010 έγινε εκτενής και σφαιρική παρουσίαση των ειδικών χαρακτηριστικών του ευρωπαϊκού ναυπηγικού τομέα. Οι πληροφορίες που ακολουθούν αφορούν τα δεδομένα και τα χαρακτηριστικά του τελευταίου έτους.

3.2   Μετά την πάροδο της πρώτης περιόδου της κρίσης, μπορούμε να πούμε ότι έπληξε τη ναυπηγική βιομηχανία σε όλον τον κόσμο. Οι εμπορικές συναλλαγές διαταράχθηκαν σε επίπεδο άνευ προηγουμένου και όλες οι χώρες με ναυπηγική βιομηχανία αντιμετώπισαν σημαντικές δυσκολίες λόγω της κατακόρυφης πτώσης της ζήτησης. Σε συνδυασμό με το άλυτο μέχρι στιγμής ζήτημα των ισότιμων όρων ανταγωνισμού στην κατασκευή και στο εμπόριο πλοίων, οι μακροπρόθεσμες προοπτικές της Ευρώπης σε αυτόν τον τομέα κινδυνεύουν σήμερα σοβαρά.

3.3   Πάνω από το 80 % της παγκόσμιας κατασκευής πλοίων πραγματοποιείται σήμερα από τις ασιατικές χώρες, το χαρτοφυλάκιο παραγγελιών των οποίων υπερβαίνει το 90 % του παγκόσμιου συνόλου. Η βελτίωση της θέσης των χωρών αυτών γίνεται σε βάρος των χωρών της ΕΕ, το μερίδιο των οποίων στην παγκόσμια παραγωγή έχει συρρικνωθεί σήμερα στο επίπεδο του 7-8 %.

3.3.1   Το μερίδιο της Ευρώπης στην παγκόσμια αγορά όσον αφορά τις νέες παραγγελίες έπεσε δραματικά το 2009 στο 2,7 %, αλλά ανέκαμψε σε 4,8 % τα τρίτα πρώτα τρίμηνα του 2010. Όσον αφορά, ωστόσο, τον όγκο των πλοίων στο βιβλίο παραγγελιών (orderbook), ενώ ο παγκόσμιος δείκτης αυξήθηκε ελαφρώς το 2010, στην ΕΕ παρέμεινε στο ίδιο επίπεδο με το 2009, που ήταν το χαμηλότερο της δεκαετίας.

3.3.2   Η χωρητικότητα των νέων παραγγελιών παγκοσμίως είχε τα τελευταία χρόνια ως εξής: 85 εκατ. CGT (τόνοι αντισταθμισμένης ολικής χωρητικότητας) το 2007,43 εκατ. CGT το 2008, 16,5 εκατ. CGT το 2009, αλλά επάνοδος σε 26,3 εκατ. CGT τα τρίτα πρώτα τρίμηνα του 2010 (πρόβλεψη για το τέλος του έτους: περίπου 35 εκατ. CGT). Το 2009 ακυρώθηκε η κατασκευή πολλών σκαφών που είχαν ήδη παραγγελθεί, μεταξύ άλλων λόγω των πολύ χαμηλών μεταφορικών ναύλων και της αδυναμίας εξασφάλισης τραπεζικών δανείων για τη χρηματοδότηση της ναυπήγησης.

3.3.3   Ο δείκτης τιμών, εκπεφρασμένος σε ευρώ, ανέκαμψε κατά περίπου 17 % σε σύγκριση με το πρώτο τρίμηνο του 2010 (οπότε είχε φθάσει στο χαμηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας), αλλά οι συναλλαγματικές ισοτιμίες έχουν αρνητική επίδραση στις τιμές σε ορισμένα εθνικά νομίσματα. Παρότι αυτός ο δείκτης αυξήθηκε κατά περισσότερο από 20 % σε σύγκριση με το 2000, οι τιμές σε ευρώ παρέμειναν στο ίδιο επίπεδο.

3.4   Πέρα από την κρίση, η κυριότερη αιτία των διαταραχών στη ναυπηγική βιομηχανία εξακολουθεί να είναι ο παρεμβατισμός και ο προστατευτισμός των κρατών όπου αυτή η βιομηχανία αποτελεί ή φιλοδοξεί να αποτελέσει σημαντικό κλάδο της οικονομίας. Τα ναυπηγεία, ιδίως της Άπω Ανατολής, που στηρίζονται από τις εθνικές αρχές, είναι σε θέση να προσφέρουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους σε τιμές που δεν λαμβάνουν υπόψη όλους τους τύπους κινδύνων, άρα χαμηλότερες από τον —ευρωπαϊκό κυρίως— ανταγωνισμό, που είναι υποχρεωμένος να συνεκτιμά αυτά τα είδη κινδύνων στον υπολογισμό των τιμών. Άλλο μέσο προστατευτισμού μπορούν να είναι οι συναλλαγματικές ισοτιμίες (επειδή ανήκουν στους παράγοντες που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα), οι οποίες μπορούν ως ένα βαθμό να ρυθμιστούν κεντρικά (όπως συμβαίνει στην Κίνα, αλλά και στη Νότια Κορέα).

3.5   Τον Δεκέμβριο του 2010 ο ΟΟΣΑ αποφάσισε να μην ξαναρχίσει τις διαπραγματεύσεις για μια συμφωνία της ναυπηγικής βιομηχανίας με στόχο την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού στην παγκόσμια αγορά. Η κατάρρευση αυτών των διαπραγματεύσεων έπειτα από εικοσαετείς συνομιλίες σημαίνει ότι η παγκόσμια ναυπηγική αγορά θα παραμείνει στίβος αμείλικτου ανταγωνισμού. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα αρνητική τροπή των πραγμάτων, που ώθησε ορισμένες χώρες να εφαρμόσουν ακόμη πιο ευρέως διάφορες μορφές παρέμβασης στην αγορά. Το αποτέλεσμα ήταν να διαμορφωθούν ακόμη πιο άνισοι όροι ανταγωνισμού στη ναυπηγική βιομηχανία σε διεθνές επίπεδο. Για την κατάσταση αυτή μπορούμε να πούμε πως ευθύνεται η αδιαλλαξία ορισμένων ναυπηγικών χωρών εκτός ΕΕ: της Κίνας και της Νότιας Κορέας.

3.5.1   Αυτή η τροπή των πραγμάτων θεωρείται αντίδραση στην παγκόσμια κρίση και ευνοεί την εισαγωγή προστατευτικών μέτρων. Αυξάνεται ο κίνδυνος να ναυπηγούνται στην παγκόσμια αγορά πλοία που, από οικονομική σκοπιά, δεν έχουν κανένα λόγο ύπαρξης. Τα νέα αυτά πλοία θα επιδεινώσουν την κρίση στη ναυλαγορά, διότι πάρα πολλά πλοία θα ανταγωνίζονται για το ίδιο φορτίο. Οι κοινωνικοί εταίροι του ευρωπαϊκού ναυπηγικού κλάδου έχουν ήδη διαμαρτυρηθεί για τις πολυάριθμες αρνητικές συνέπειες αυτής της κατάστασης (υπερβάλλουσα παραγωγική ικανότητα, συμπίεση των τιμών για τα ναυπηγεία, πλεονάζουσα χωρητικότητα, συμπίεση των ναύλων) για όλους τους παράγοντες της αγοράς.

3.6   Η απασχόληση στον τομέα συρρικνώθηκε θεαματικά ανά την ΕΕ από το 2008 μέχρι σήμερα. Απωλέσθηκαν 40 000 θέσεις εργασίας και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη ζητούν να εφαρμοστεί πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης για τη διατήρηση της κρίσιμης μάζας της ευρωπαϊκής ναυπηγικής βιομηχανίας (2). Η τάση αυτή επιδεινώθηκε μετά την πρόσφατη εφαρμογή της Συμφωνίας Βασιλεία-ΙΙΙ για το βασικό κανονιστικό πλαίσιο τραπεζικής εποπτείας, με την οποία καθίστανται αυστηρότεροι οι όροι χρηματοδότησης.

3.7   Από τότε που άρχισε η χρηματοπιστωτική κρίση, έχει καταστεί πολύ πιο δύσκολη στην ΕΕ η εξασφάλιση χρηματοδότησης για τη ναυπήγηση πλοίων, καθώς ορισμένα σημαντικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μείωσαν ή και απέσυραν τη συμμετοχή τους στη χρηματοδότηση πριν από την παραλαβή των πλοίων (προχρηματοδότηση) και κατόπιν αυτής. Ενώπιον αυτής της κατάστασης, αυξήθηκε κατά πολύ η σημασία των κρατικών εγγυήσεων, ακόμη και για τις εξαγωγικές πιστώσεις. Η χρηματοπιστωτική κρίση στον ναυπηγικό τομέα συνεχίζεται, παρά τις πρώτες ενδείξεις θετικών αλλαγών στην αγορά.

3.8   Ο υποτομέας της επισκευής πλοίων, που θεωρείται τμήμα της ναυπηγικής βιομηχανίας, αν και γνωρίζει επίσης προσωρινές δυσκολίες, βρίσκεται εντούτοις σε σημαντικά καλύτερη κατάσταση από ό,τι τα ναυπηγεία που ειδικεύονται στην κατασκευή. Τα ναυπηγεία επισκευής λειτουργούν σε διαφορετική αγορά από ό,τι τα ναυπηγεία κατασκευής (πάνω από το 50 % των επισκευαζόμενων πλοίων προέρχεται από χώρες εκτός ΕΕ). Η παγκόσμια κρίση της περιόδου 2009-2010 έπληξε και αυτόν τον υποτομέα, αφού οι πλοιοκτήτες περιέκοψαν σημαντικά τις δαπάνες για την επισκευή των πλοίων τους, συχνά περιοριζόμενοι μόνο στις απαραίτητες επιδιορθώσεις ή στην περιοδική συντήρηση που επιβάλλεται από τους ναυτιλιακούς κανονισμούς.

3.8.1   Ενώπιον του έντονου ανταγωνισμού στην παγκόσμια αγορά, τα ναυπηγεία επισκευής πλοίων σε ορισμένες χώρες της ΕΕ προέβησαν σε διαφοροποίηση της παραγωγής τους, με επικέντρωση στον εκσυγχρονισμό παλαιότερων πλοίων (retrofitting), καθώς και σε πιο περίπλοκες εργασίες όπως η επέκταση του κύτους και άλλες μετασκευές, συμπεριλαμβανομένου εξοπλισμού για την εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον θαλάσσιο βυθό, ή η ναυπήγηση σκαφών μικρότερου μεγέθους.

3.8.2   Σήμερα οι επισκευές των πλοίων πραγματοποιούνται ως επί το πλείστον σε ναυπηγεία γειτονικών χωρών της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη και τη διοίκηση της ΕΕ να καταστρώσουν μια στρατηγική για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης και της κατασκευής ναυπηγείων τέτοιου τύπου στις ακτές της ΕΕ. Τα κράτη μέλη έχουν κάθε συμφέρον να διατηρήσουν ένα «στρατηγικό» ελάχιστο ποσοστό δυνατοτήτων επισκευής πλοίων στο έδαφός τους για την εξυπηρέτηση του ναυτιλιακού τομέα της ΕΕ. Τα ναυπηγεία αυτά θα μπορούσαν να επισκευάζουν τα πλοία σε ανταγωνιστικές τιμές, εξασφαλίζοντας την έγκαιρη ολοκλήρωση των παραγγελιών με οικολογικές μεθόδους και συμβάλλοντας ταυτόχρονα στη βιομηχανική αναγέννηση ορισμένων παράκτιων περιοχών της ΕΕ.

4.   Γενικές παρατηρήσεις

4.1   Ο γενικός στόχος της αναθεώρησης του πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία πρέπει να είναι η βελτίωση των όρων ανταγωνισμού των ευρωπαϊκών ναυπηγείων. Αυτό το πνεύμα θα πρέπει να διέπει όλες τις διατάξεις του.

4.2   Η παγκόσμια ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού ναυπηγικού τομέα υφίσταται σήμερα τεράστια πίεση λόγω των δύσκολων συνθηκών της αγοράς, ιδίως εξαιτίας του υψηλού επιπέδου στήριξης που παρέχουν οι ανταγωνίστριες χώρες. Επειδή η ευρωπαϊκή βιομηχανία δεν μπορεί να ανταγωνιστεί στο επίπεδο του κόστους εργασίας, πρέπει να προσπαθήσει να αποκτήσει πλεονέκτημα παρέχοντας τη βέλτιστη δυνατή ποιότητα όσον αφορά την ασφάλεια των πλοίων, την αποδοτικότητα και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, καθώς και μέσω καινοτόμων διαδικασιών που βελτιώνουν ακόμη περισσότερο την αποδοτικότητα. Το αναθεωρημένο και εκσυγχρονισμένο πλαίσιο θα πρέπει, βέβαια, να παρέχει τα κατάλληλα κίνητρα για τον σκοπό αυτό και είναι απαραίτητο για την επίτευξη αυτών των στόχων.

4.3   Είναι σημαντικό το νέο πλαίσιο να θεσπίσει αμέσως ένα ρεαλιστικό σύστημα κινήτρων, που θα διευκολύνουν τις επενδύσεις σε νέα ή ανακαινισμένα πλοία με καλύτερες περιβαλλοντικές προδιαγραφές. Η μη εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος στο άμεσο μέλλον μπορεί να εμποδίσει την ταχεία αποκόμιση οικονομικού οφέλους από τη μείωση των εκπομπών ΝΟx, SOx και αερίων του θερμοκηπίου. Το πλαίσιο θα πρέπει να προβλέπει ότι αυτός ο τύπος ενισχύσεων και οι σχετικοί πόροι πρέπει να περιορίζονται μόνο στους Ευρωπαίους παραγωγούς.

4.4   Οι ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει του πλαισίου είναι σημαντικές τόσο για τις επιμέρους επιχειρήσεις όσο και για τις περιφέρειες. Γι’ αυτό, είναι απαραίτητο να αναληφθούν νέα καινοτόμα σχέδια για την όσο το δυνατόν ταχύτερη και καλύτερη ανταπόκριση στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς. Τα επιλέξιμα για ενίσχυση σχέδια θα πρέπει να περιλαμβάνουν επενδύσεις τόσο σε ΕΑΚ για νέα προϊόντα όσο και στην κατάρτιση και την αναβάθμιση των προσόντων των εργαζομένων. Το αναθεωρημένο πλαίσιο θα πρέπει να περιλαμβάνει σχετική πρόβλεψη.

4.5   Πριν εξεταστεί λεπτομερώς το ζήτημα των ενισχύσεων για εξαγωγικές πιστώσεις (βλ. ειδικές παρατηρήσεις), η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να διευκρινιστεί ότι η πρόσβαση σε ανταγωνιστικό κόστος χρηματοδότησης της παραγωγής είναι συχνά αποφασιστικός παράγοντας για την εξασφάλιση νέων ναυπηγικών σχεδίων. Η συμμετοχή των κρατικών αρχών, των κρατικών τραπεζών και άλλων δημόσιων φορέων στη χρηματοδότηση πριν από την παραλαβή των πλοίων (προχρηματοδότηση) και κατόπιν αυτής αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ιδίως στην Ασία. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα η χρηματοδότηση της ναυπήγησης πλοίων θα χρειάζεται κατά κανόνα και στην ΕΕ στήριξη μέσω δημόσιων δανείων ή εγγυήσεων, με τη συμμετοχή εθνικών και ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων όπως η ΕΤΕπ (όπου ο τομέας αντιμετωπίζει δυσκολίες (3).

4.6   Από τότε που θεσπίσθηκε για πρώτη φορά το πλαίσιο για τη ναυπηγική βιομηχανία της ΕΕ, ο τομέας υπέστη πολλές διαρθρωτικές αλλαγές, οι οποίες θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τη διατύπωση των νέων διατάξεων. Οι αλλαγές αυτές είναι οι εξής:

| — | τα ευρωπαϊκά ναυπηγεία έκαναν σημαντικές προόδους προς την εξειδίκευση και η διεργασία αυτή πρέπει να συνεχιστεί και να υποστηριχθεί· |
| --- | --- |

—

τα ευρωπαϊκά ναυπηγεία έκαναν σημαντικές προόδους προς την εξειδίκευση και η διεργασία αυτή πρέπει να συνεχιστεί και να υποστηριχθεί·

| — | μειώθηκε σημαντικά το μερίδιο των πλοίων τυποποιημένων προδιαγραφών στο χαρτοφυλάκιο παραγγελιών της ευρωπαϊκής ναυπηγικής βιομηχανίας· |
| --- | --- |

—

μειώθηκε σημαντικά το μερίδιο των πλοίων τυποποιημένων προδιαγραφών στο χαρτοφυλάκιο παραγγελιών της ευρωπαϊκής ναυπηγικής βιομηχανίας·

| — | ο παγκόσμιος ανταγωνισμός είναι σήμερα αισθητός και όσον αφορά τα μικρότερα σκάφη, συμπεριλαμβανομένων των σκαφών της εσωτερικής ναυσιπλοΐας· |
| --- | --- |

—

ο παγκόσμιος ανταγωνισμός είναι σήμερα αισθητός και όσον αφορά τα μικρότερα σκάφη, συμπεριλαμβανομένων των σκαφών της εσωτερικής ναυσιπλοΐας·

| — | ενώ το μέσο μέγεθος των ευρωπαϊκών ναυπηγείων παρέμεινε σταθερό ή μειώθηκε ελαφρώς κατά την τελευταία δεκαετία (μετά το κλείσιμο ναυπηγείων στην Πολωνία, την Κροατία, τη Δανία και την Ισπανία), η Ευρώπη έχει τώρα να αντιμετωπίσει τη μαζική επέκταση των ναυπηγείων στις ανταγωνίστριες χώρες, ιδίως στην Ασία· |
| --- | --- |

—

ενώ το μέσο μέγεθος των ευρωπαϊκών ναυπηγείων παρέμεινε σταθερό ή μειώθηκε ελαφρώς κατά την τελευταία δεκαετία (μετά το κλείσιμο ναυπηγείων στην Πολωνία, την Κροατία, τη Δανία και την Ισπανία), η Ευρώπη έχει τώρα να αντιμετωπίσει τη μαζική επέκταση των ναυπηγείων στις ανταγωνίστριες χώρες, ιδίως στην Ασία·

| — | αυξήθηκε σημαντικά η σημασία των φιλικών για το περιβάλλον προϊόντων και μεθόδων παραγωγής· η τάση αυτή πρέπει να ενθαρρυνθεί, κυρίως με απαραίτητες δράσεις όσον αφορά τις εκπομπές (SOx, NOx και αερίων του θερμοκηπίου)· |
| --- | --- |

—

αυξήθηκε σημαντικά η σημασία των φιλικών για το περιβάλλον προϊόντων και μεθόδων παραγωγής· η τάση αυτή πρέπει να ενθαρρυνθεί, κυρίως με απαραίτητες δράσεις όσον αφορά τις εκπομπές (SOx, NOx και αερίων του θερμοκηπίου)·

| — | η αύξηση της παράκτιας ναυτιλίας σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή ναυπηγική βιομηχανία θα χρειαστεί να βρει άμεσα τρόπους να ανταποκριθεί στην τοπική ζήτηση. |
| --- | --- |

—

η αύξηση της παράκτιας ναυτιλίας σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή ναυπηγική βιομηχανία θα χρειαστεί να βρει άμεσα τρόπους να ανταποκριθεί στην τοπική ζήτηση.

4.7   Για την αξιοποίηση των μέσων ενίσχυσης που προβλέπει το πλαίσιο, έχει μεγάλη σημασία η στάση των κρατών μελών, τα οποία πρέπει να παρέχουν εκτενείς και συστηματικές πληροφορίες σχετικά με τις δυνατότητες και τους όρους λήψης κρατικών ενισχύσεων (όχι επιδοτήσεων!) δυνάμει του πλαισίου.

5.   Ειδικές παρατηρήσεις

Ενισχύσεις για έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία

5.1   Η ανάπτυξη δραστηριοτήτων ΕΑΚ είναι απαραίτητη, επειδή βοηθά τις επιχειρήσεις να βελτιώσουν τα προϊόντα τους και να έχουν έτσι επιτυχία στην αγορά. Δραστηριότητες ΕΑΚ, ωστόσο, μπορούν να αναληφθούν μόνον όταν η αγορά είναι έτοιμη να αποδεχθεί τους ιδιαίτερους τύπους κινδύνου που συνδέονται με την καινοτομία.

5.2   Όπως υπογραμμίζουν οι Ευρωπαίοι ναυπηγοί, η κατασκευή πρωτότυπων πλοίων ενέχει σημαντική έκθεση σε κίνδυνο. Αντίθετα από ό,τι συμβαίνει στους περισσότερους άλλους τομείς, στη ναυπηγική βιομηχανία η συμφωνία πώλησης προσδιορίζει συγκεκριμένες επιδόσεις του προϊόντος, οι οποίες δεν μπορούν να δοκιμαστούν εκ των προτέρων, τη στιγμή της υπογραφής της συμφωνίας. Ακόμη και μικρά περιστατικά σε σχέση με ένα καινοτόμο στοιχείο μπορούν να σταθούν αιτία αλλαγών, που απαιτούν σημαντικούς πρόσθετους πόρους και χρόνο και διαταράσσουν σοβαρά τη διαδικασία παραγωγής.

5.2.1   Σε τέτοιες περιπτώσεις, η πρόσβαση σε ενισχύσεις για καινοτομία έχει θετική επίδραση στην αξιολόγηση του κινδύνου κάθε καινοτομικού στοιχείου κατά την ανάπτυξη νέων προϊόντων ή διαδικασιών. Επιτρέπει στις ναυπηγικές επιχειρήσεις να πειραματιστούν περισσότερο με νέες λύσεις, που διευρύνουν τις πιθανότητες εμπορικής επιτυχίας των καινοτόμων προϊόντων και, κατά συνέπεια, προωθούν ακόμη περισσότερο την ΕΑΚ.

5.3   Η χρήση των ενισχύσεων καινοτομίας έχει επιταχυντικό αντίκτυπο, ο οποίος αποτελεί σημαντικό παράγοντα αύξησης της αποτελεσματικότητας και της ανταγωνιστικότητας, που είναι καθοριστική για τη διατήρηση της τεχνολογικής υπεροχής στο πεδίο των σύνθετων και καινοτόμων τύπων πλοίων. Η ταχύτητα της καινοτομίας είναι καθοριστικό στοιχείο της ανταγωνιστικότητας, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς τις περιορισμένες δυνατότητες προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας στη θαλάσσια τεχνολογία.

5.4   Οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι που εκπροσωπούν τον ναυπηγικό κλάδο συμφωνούν, επικαλούμενοι συγκεκριμένα παραδείγματα, ότι οι ενισχύσεις για καινοτομία συνέβαλαν σαφώς στην αύξηση της αποτελεσματικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ναυπηγικής βιομηχανίας στην ΕΕ. Διευκόλυναν την εισαγωγή και τη διάδοση νέων μεθόδων παραγωγής, τεχνολογιών και προϊόντων και ενθάρρυναν την ΕΑΚ. Επομένως, πρέπει να αναγνωριστούν ως ενδεδειγμένο μέσο πολιτικής της ΕΕ.

5.5   Όσον αφορά τα προβλήματα με την εφαρμογή των κανόνων για τις ενισχύσεις καινοτομίας, οι επιχειρηματίες πιστεύουν ότι μπορούν να λυθούν χωρίς αλλαγή του κειμένου του πλαισίου, απλώς με την τροποποίηση στο κοινοποιούμενο εθνικό πρόγραμμα του κατώτατου ορίου των ενισχύσεων της απαλλαγής κατά κατηγορία για τα καινοτόμα προϊόντα όσον αφορά τα μικρά σκάφη και τις διαδικαστικές καινοτομίες.

5.6   Όσον αφορά την ερώτηση της Επιτροπής αν θα ήταν προτιμότερο να αποκλειστούν από την επιλεξιμότητα για ενισχύσεις καινοτομίας τα άλλα είδη καινοτομίας και να διατηρηθεί μόνο η καινοτομία που συνδέεται με «πιο πράσινα πλοία», η ΕΟΚΕ συντάσσεται με τη θέση των κοινωνικών εταίρων και θεωρεί ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο θα εξασθένιζε σημαντικά η χρησιμότητα αυτού του μέσου. Ειδικότερα, θα χανόταν η έντονη θετική του επίδραση στις καινοτομίες που αφορούν διαδικασίες ή προϊόντα που σχετίζονται με την ασφάλεια και την παραγωγικότητα. Επίσης, θα αποκλείονταν ίσως από την ενίσχυση ορισμένες καινοτομίες προϊόντων που σχετίζονται π.χ. με τη βελτίωση της ασφάλειας, της προστασίας και της άνεσης του πληρώματος και του προσωπικού.

5.6.1   Τα μέσα που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της διείσδυσης των «πράσινων τεχνολογιών» στην αγορά αποτελούν σημαντικό εργαλείο, το οποίο θα πρέπει να ενσωματωθεί στο πλαίσιο ως «ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος», που συμπληρώνουν τις ενισχύσεις για καινοτομία, αλλά αποτελούν χωριστό μέσο.

5.7   Θα πρέπει να προβλεφθούν κίνητρα για την υπέρβαση των ρυθμιστικών απαιτήσεων, κατά το πρότυπο του πλαισίου που διέπει τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτού του πλαισίου στον ναυπηγικό τομέα δεν έχει αναπτυχθεί αρκετά. Γι’ αυτό, θα πρέπει να ενσωματωθούν στο πλαίσιο για τη ναυπηγική βιομηχανία κατάλληλες και πρακτικές διατάξεις για τον σκοπό αυτό, επιπροσθέτως των απαιτήσεων των οριζόντιων κανόνων για την προστασία του περιβάλλοντος. Ένας αποτελεσματικός τρόπος να γίνει αυτό θα ήταν να συμπεριληφθεί στους κανόνες περί απαλλαγής κατά κατηγορία, μεταξύ των ειδικών απαιτήσεων για τα πλοία, αναφορά στους κανόνες για τις περιβαλλοντικές ενισχύσεις. Αυτό θα συνέβαλλε σημαντικά στην απλοποίηση των κανόνων της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις.

5.8   Το οριζόντιο πλαίσιο για την ΕΑΚ περιλαμβάνει επίσης διατάξεις για δραστηριότητες καινοτομίας, μεταξύ των οποίων την «ανάπτυξη πρωτοτύπων [...] και πιλοτικών σχεδίων στις περιπτώσεις που τα πρωτότυπα συνιστούν κατ’ ανάγκη το τελικό εμπορικό προϊόν και είναι υπερβολικά δαπανηρό να παραχθούν και να χρησιμοποιηθούν μόνο για σκοπούς επίδειξης και έγκρισης» (4).

5.8.1   Οι σχετικές διατάξεις πράγματι προβλέπουν υψηλότερη ένταση ενίσχυσης από ό,τι το πλαίσιο και ως ένα βαθμό ευρύτερο φάσμα επιλέξιμων δαπανών. Ορίζουν, ωστόσο, επίσης ότι «στην περίπτωση μεταγενέστερης εμπορικής χρήσης σχεδίων επίδειξης ή πιλοτικών σχεδίων, τυχόν έσοδα από τέτοια χρήση πρέπει να αφαιρεθούν από το επιλέξιμο κόστος» (5).

5.8.2   Ενώ αυτή η διάταξη μπορεί να εφαρμοστεί στους περισσότερους παραγωγικούς τομείς λόγω της σειριακής παραγωγής, όπου ο μεγάλος αριθμός προϊόντων εξασφαλίζει την απόσβεση του κόστους ανάπτυξης, δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην περίπτωση των πρωτότυπων πλοίων.

5.9   Συνοψίζοντας, η ΕΟΚΕ δηλώνει ότι, δεδομένων των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του ναυπηγικού τομέα, το οριζόντιο πλαίσιο για την ΕΑΚ δεν παρέχει κατάλληλες λύσεις για τη στήριξη της καινοτομίας στον ναυπηγικό κλάδο και η καλύτερη λύση θα ήταν να συμπεριληφθούν οι κατάλληλες διατάξεις στο αναθεωρημένο πλαίσιο για τη ναυπηγική βιομηχανία.

Ενίσχυση για το κλείσιμο μονάδων

5.10   Από την έναρξη εφαρμογής του πλαισίου το 2004 μέχρι την αρχή της κρίσης, η ναυπηγική βιομηχανία γνώρισε μια περίοδο έντονης ζήτησης, οπότε εκ των πραγμάτων δεν είχε κανένα κίνητρο να εξετάσει το ενδεχόμενο κλείσιμο μονάδων. Η κατάσταση αυτή άλλαξε δραματικά τα δύο τελευταία χρόνια, με κατακόρυφη πτώση της ζήτησης και συρρίκνωση του χαρτοφυλακίου παραγγελιών στα ευρωπαϊκά ναυπηγεία στο χαμηλότερό τους επίπεδο εδώ και πάνω από 10 χρόνια.

5.10.1   Επομένως, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η διατήρηση των ενισχύσεων για το κλείσιμο μονάδων δικαιολογείται από την τρέχουσα κατάσταση της αγοράς (6).

5.11   Οι κανόνες για αυτού του είδους τις ενισχύσεις θα πρέπει να επιτρέπουν στα ναυπηγεία να προβαίνουν σε μερική αναδιάρθρωση (7), χωρίς να χρειάζεται να εφαρμόσουν την πλήρη διαδικασία αναδιάρθρωσης που προβλέπεται από τις «Κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων». Το πρότυπο αυτό θα πρέπει να υιοθετηθεί όταν ολοκληρωθεί η αναθεώρηση αυτών των κατευθυντήριων αρχών. Αν είχε γίνει αυτό, δεν θα υπήρχε πλέον ανάγκη να διατηρηθούν χωριστές διατάξεις για τις ενισχύσεις αναδιάρθρωσης στο πλαίσιο της ναυπηγικής βιομηχανίας

Περιφερειακές ενισχύσεις

5.12   Σε περίπτωση διατήρησης των κανόνων για τις περιφερειακές ενισχύσεις, το εύρος και το ύψος των ενισχύσεων πρέπει να ευθυγραμμιστεί με όσα προβλέπονται στις κατευθυντήριες γραμμές για τις περιφερειακές ενισχύσεις. Ο περιορισμός του εύρους εφαρμογής τους στις υπάρχουσες ναυπηγικές εγκαταστάσεις δεν είναι ούτε σκόπιμος ούτε δικαιολογημένος. Η ευρωπαϊκή ναυπηγική βιομηχανία πρέπει να επενδύσει σε αποδοτικότερες μεθόδους και εγκαταστάσεις παραγωγής προκειμένου να ενισχύσει την ανταγωνιστική της θέση. Αυτό μπορεί να καταστήσει αναγκαία τη δημιουργία μεγαλύτερων μονάδων παραγωγής, προκειμένου να λειτουργήσουν συνεργίες, να ενισχυθεί η απόδοση και να αξιοποιηθούν οι οικονομίες κλίμακας. Οι τρέχοντες κανονισμοί υπονομεύουν ή καθιστούν ανέφικτη την χορήγηση περιφερειακών ενισχύσεων για τέτοια προγράμματα.

5.13   Οι τεράστιες επενδύσεις στην Ασία αποτέλεσαν τον κύριο μοχλό για την επιτυχή ανάπτυξη αυτών των χωρών. Αυτές τις επενδύσεις συχνά διευκόλυνε η άμεση ή έμμεση κρατική στήριξη. Οι περιοριστικοί ευρωπαϊκοί κανόνες για την αύξηση της ναυπηγικής δυναμικότητας λειτουργούν προς την αντίθετη κατεύθυνση και έχουν θέσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία σε ακόμα μειονεκτικότερη θέση απέναντι στους διεθνείς ανταγωνιστές της. Κατά συνέπεια, η διατήρηση περιοριστικών κανόνων με στόχο την ελαχιστοποίηση της υποστήριξης της αύξησης της δυναμικότητας δεν δικαιολογείται.

5.14   Τα κύρια προβλήματα όσον αφορά την ερμηνεία ή την εφαρμογή των ισχυόντων κανόνων για τις περιφερειακές ενισχύσεις σχετίζονται με τον περιοριστικό χαρακτήρα των κανόνων περιφερειακών ενισχύσεων του πλαισίου σε σχέση με τις οριζόντιες διατάξεις. Ειδικότερα, η αυστηρή εφαρμογή του περιορισμού των ενισχύσεων σε επενδύσεις σε υπάρχουσες υποδομές έχει μειώσει αδικαιολόγητα το φάσμα του μέσου και έχει προκαλέσει σημαντικά προβλήματα στην εφαρμογή του.

Ενισχύσεις απασχόλησης

5.15   Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη πως οι ενισχύσεις απασχόλησης πρέπει να παραμείνουν εντός του πλαισίου.

5.15.1   Η ΕΟΚΕ θεωρεί πως τα κράτη μέλη πρέπει να χρησιμοποιούν συχνότερα τα μέτρα ενισχύσεων απασχόλησης που προβλέπονται στο πλαίσιο για την υποστήριξη της δράσης των ναυπηγών στις χώρες τους στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης σε περιόδους κρίσης που προκαλούνται από την κυκλική πορεία των αγορών, την παγκόσμια πλεονάζουσα παραγωγή ή τον αθέμιτο ανταγωνισμό από ναυπηγεία εκτός ΕΕ.

Εξαγωγικές πιστώσεις και αναπτυξιακές ενισχύσεις

5.16   Οι εξαγωγικές πιστώσεις που παρέχουν κρατικοί οργανισμοί εξαγωγικών πιστώσεων αποτελούν κοινή πρακτική σε διάφορους κλάδους της βιομηχανίας ανά τον κόσμο. Τομεακές συμφωνίες σε επίπεδο ΟΟΣΑ παρέχουν τις διεθνώς αποδεκτές προδιαγραφές. Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ σέβονται πλήρως τους κανόνες, οι οποίοι θεωρούνται απόλυτα συμβατοί με την ενιαία αγορά, στο πλαίσιο των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις της ΕΕ.

5.17   Οι εξαγωγικές πιστώσεις αποτελούν σημαντικό στοιχείο στη χρηματοδότηση ναυπηγικών εγχειρημάτων. Στην Ευρώπη, αποσκοπούν στην κάλυψη του κόστους και, κατά συνέπεια, δεν αποτελούν κρατικές ενισχύσεις. Η διαθεσιμότητά τους υπό ανταγωνιστικές συνθήκες συμβάλλει σημαντικά στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Ιδίως υπό το φως των εκτεταμένων μέτρων χρηματοδότησης που λαμβάνουν άλλες χώρες ναυπήγησης, ειδικότερα δε η Κίνα και η Νότια Κορέα, τα κράτη μέλη πρέπει να ενθαρρυνθούν να παρέχουν στις επιχειρήσεις τους ανάλογα μέσα.

5.18   Η ΕΟΚΕ φρονεί πως είναι σημαντικό να εξεταστεί – αξιοποιούμενων των ευκαιριών που παρέχει ο τομεακός διάλογος – ο βαθμός αναγκαιότητας ή χρησιμότητας της αναφοράς στις διατάξεις του ΟΟΣΑ στο πλαίσιο για τη ναυπηγική βιομηχανία. Οι κοινωνικοί εταίροι του ναυπηγικού κλάδου θεωρούν πως το ζήτημα πρέπει να εξεταστεί από τις αρχές, σε περίπτωση που τεθεί σε κίνδυνο η συνεχής διαθεσιμότητα των υφιστάμενων συστημάτων εξαγωγικών πιστώσεων.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Αναθεώρηση του πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία – Απάντηση της CESA στο έγγραφο διαβούλευσης – Συμπλήρωμα (2010).

1

(2)  Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ ΕΕ C 18 της 03.02.2009, σ. 35.

2

(3)  Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ ΕΕ C 18 της 19.01.2011, σ. 35.

3

(4)  Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 800/2008 της Επιτροπής της 6ης Αυγούστου 2008 (ΕΕ L 214, 9.8.2008).

4

(5)  Όπ. προηγ.

5

(6)  Η Ισπανία, μεταξύ άλλων, προβλέπει να χρησιμοποιήσει στο άμεσο μέλλον «ενισχύσεις για το κλείσιμο μονάδων» για αρκετά ναυπηγία (μερική αναδιάρθρωση).

6

(7)  Οι ενισχύσεις αναδιάρθρωσης ρυθμίζονται από τους αντίστοιχους οριζόντιους κανόνες, οι οποίοι πρόκειται να αναθεωρηθούν το 2012 και αναμένεται ότι θα προβλέπουν επίσης ενισχύσεις για μερική αναδιάρθρωση.

7

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/69 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/69

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η συνεργασία μεταξύ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε θέματα ένταξης των μεταναστών» (πρόσθετη γνωμοδότηση)

2011/C 318/11

Εισηγητής: ο κ. Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS

Στις 20 Ιανουαρίου 2011 και σύμφωνα με το άρθρο 29Α των εκτελεστικών διατάξεων του Εσωτερικού Κανονισμού, το Προεδρείο της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής αποφάσισε την κατάρτιση πρόσθετης γνωμοδότησης για το ακόλουθο θέμα:

«Η συνεργασία μεταξύ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε θέματα ένταξης των μεταναστών»

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 27 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 119 ψήφυς υπέρ, 1 ψήφο κατά και 11 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1 | Τα επόμενα χρόνια θα αυξηθεί η εσωτερική κινητικότητα των ευρωπαίων πολιτών αλλά και η μετανάστευση πολλών υπηκόων τρίτων χωρών προς την Ευρώπη. Οι μετακινήσεις αυτές θα αυξήσουν την εθνική, εθνοτική, θρησκευτική και πολιτισμική πολυμορφία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1). Η αύξηση της κινητικότητας και της μετανάστευσης αποτελούν πρόκληση για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές.
  Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή καταδικάζει τις πρόσφατες ενέργειες που περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία εντός του χώρου Σένγκεν. Επίσης, εκπόνησε γνωμοδότηση στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και δη των εργασιών αυτού της 24ης Ιουνίου (2). |
| --- | --- |

1.1

Τα επόμενα χρόνια θα αυξηθεί η εσωτερική κινητικότητα των ευρωπαίων πολιτών αλλά και η μετανάστευση πολλών υπηκόων τρίτων χωρών προς την Ευρώπη. Οι μετακινήσεις αυτές θα αυξήσουν την εθνική, εθνοτική, θρησκευτική και πολιτισμική πολυμορφία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1). Η αύξηση της κινητικότητας και της μετανάστευσης αποτελούν πρόκληση για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές.

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή καταδικάζει τις πρόσφατες ενέργειες που περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία εντός του χώρου Σένγκεν. Επίσης, εκπόνησε γνωμοδότηση στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και δη των εργασιών αυτού της 24ης Ιουνίου (2).

| 1.2 | Μία από τις βασικές αρχές της στρατηγικής «Ευρώπη 2020, μια στρατηγική για έξυπνη, βιώσιμη και συνολική ανάπτυξη» αφορά στην ένταξη των μεταναστών. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι η οικονομική μεγέθυνση και η δημιουργία θέσεων εργασίας, η βελτίωση της επαγγελματικής κατάρτισης και των δημόσιων υπηρεσιών, διευκολύνουν την ένταξη. |
| --- | --- |

1.2

Μία από τις βασικές αρχές της στρατηγικής «Ευρώπη 2020, μια στρατηγική για έξυπνη, βιώσιμη και συνολική ανάπτυξη» αφορά στην ένταξη των μεταναστών. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι η οικονομική μεγέθυνση και η δημιουργία θέσεων εργασίας, η βελτίωση της επαγγελματικής κατάρτισης και των δημόσιων υπηρεσιών, διευκολύνουν την ένταξη.

| 1.3 | Είναι πολύ σημαντικό να διαθέτει η ΕΕ αποτελεσματική κοινή νομοθεσία, ώστε η διαχείριση της μετανάστευσης να επιτυγχάνεται μέσω νόμιμων και σαφών διαδικασιών. Η κοινή νομοθεσία πρέπει να βασίζεται στον σεβασμό του Ευρωπαϊκού Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ώστε να διασφαλίζει στους μετανάστες ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις, ίση μεταχείριση και την αποφυγή διακρίσεων στην εργασία και στην κοινωνία. |
| --- | --- |

1.3

Είναι πολύ σημαντικό να διαθέτει η ΕΕ αποτελεσματική κοινή νομοθεσία, ώστε η διαχείριση της μετανάστευσης να επιτυγχάνεται μέσω νόμιμων και σαφών διαδικασιών. Η κοινή νομοθεσία πρέπει να βασίζεται στον σεβασμό του Ευρωπαϊκού Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ώστε να διασφαλίζει στους μετανάστες ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις, ίση μεταχείριση και την αποφυγή διακρίσεων στην εργασία και στην κοινωνία.

| 1.4 | Σε μία περίοδο οικονομικής και κοινωνικής κρίσης που διανύει ολόκληρη η Ευρώπη, ενισχύονται φαινόμενα όπως η μισαλλοδοξία, η ξενοφοβία και ο ρατσισμός, ακόμη και στα πολιτικά προγράμματα ορισμένων κυβερνήσεων. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να καταπολεμούν πολύ ενεργά την ξενοφοβία και τις διακρίσεις κατά των μεταναστών και των «ορατών μειονοτήτων», προωθώντας την ισότητα ευκαιριών, την κοινωνική συνοχή και κινητικότητα. Τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να ενεργούν με υπεύθυνο και παιδαγωγικό τρόπο. |
| --- | --- |

1.4

Σε μία περίοδο οικονομικής και κοινωνικής κρίσης που διανύει ολόκληρη η Ευρώπη, ενισχύονται φαινόμενα όπως η μισαλλοδοξία, η ξενοφοβία και ο ρατσισμός, ακόμη και στα πολιτικά προγράμματα ορισμένων κυβερνήσεων. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να καταπολεμούν πολύ ενεργά την ξενοφοβία και τις διακρίσεις κατά των μεταναστών και των «ορατών μειονοτήτων», προωθώντας την ισότητα ευκαιριών, την κοινωνική συνοχή και κινητικότητα. Τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να ενεργούν με υπεύθυνο και παιδαγωγικό τρόπο.

| 1.5 | Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν πολιτικά, κανονιστικά και δημοσιονομικά μέσα για την ανάπτυξη πολιτικής ένταξης. Πολύ συχνά, οι εθνικές πολιτικές προσανατολίζονται προς τον έλεγχο του μεταναστευτικού ρεύματος, χωρίς όμως να λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές και περιφερειακές αρχές που αντιμετωπίζουν άμεσα την πρόκληση της ένταξης. Οι πολιτικές που αναπτύχθηκαν έχουν προορατικό, προληπτικό, διορθωτικό χαρακτήρα ή λειτούργησαν ως αντίδραση: οι τοπικές αρχές έχουν πλέον αποβάλει την αντίληψη σύμφωνα με την οποία η ένταξη συνιστά φυσική διαδικασία που δεν παρουσιάζει καμία δυσκολία και δεν απαιτεί ειδικές και αποτελεσματικές πολιτικές. |
| --- | --- |

1.5

Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαθέτουν πολιτικά, κανονιστικά και δημοσιονομικά μέσα για την ανάπτυξη πολιτικής ένταξης. Πολύ συχνά, οι εθνικές πολιτικές προσανατολίζονται προς τον έλεγχο του μεταναστευτικού ρεύματος, χωρίς όμως να λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές και περιφερειακές αρχές που αντιμετωπίζουν άμεσα την πρόκληση της ένταξης. Οι πολιτικές που αναπτύχθηκαν έχουν προορατικό, προληπτικό, διορθωτικό χαρακτήρα ή λειτούργησαν ως αντίδραση: οι τοπικές αρχές έχουν πλέον αποβάλει την αντίληψη σύμφωνα με την οποία η ένταξη συνιστά φυσική διαδικασία που δεν παρουσιάζει καμία δυσκολία και δεν απαιτεί ειδικές και αποτελεσματικές πολιτικές.

| 1.6 | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ένταξη δεν συνιστά νομική πράξη αλλά μία πολύπλοκη κοινωνική, μακροπρόθεσμη και πολυδιάστατη διεργασία με πολλούς εμπλεκόμενους παράγοντες, κυρίως σε τοπικό επίπεδο. Η διαδικασία κοινωνικής ένταξης εξελίσσεται εντός των δομών της κοινωνίας και σε διάφορα επίπεδα της προσωπικής ζωής: στην οικογένεια, στη γειτονιά και στην πόλη, στον τόπο εργασίας, στο σχολείο, στο κέντρο επαγγελματικής εκπαίδευσης, στο πανεπιστήμιο, στους συλλόγους, στα θρησκευτικά ιδρύματα, σε αθλητικούς συλλόγους, κλπ. |
| --- | --- |

1.6

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ένταξη δεν συνιστά νομική πράξη αλλά μία πολύπλοκη κοινωνική, μακροπρόθεσμη και πολυδιάστατη διεργασία με πολλούς εμπλεκόμενους παράγοντες, κυρίως σε τοπικό επίπεδο. Η διαδικασία κοινωνικής ένταξης εξελίσσεται εντός των δομών της κοινωνίας και σε διάφορα επίπεδα της προσωπικής ζωής: στην οικογένεια, στη γειτονιά και στην πόλη, στον τόπο εργασίας, στο σχολείο, στο κέντρο επαγγελματικής εκπαίδευσης, στο πανεπιστήμιο, στους συλλόγους, στα θρησκευτικά ιδρύματα, σε αθλητικούς συλλόγους, κλπ.

| 1.7 | Η διαδικασία της κοινωνικής ένταξης πρέπει να βασίζεται σε ένα κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο να διασφαλίζει την «προοδευτική εξίσωση των μεταναστών με τον υπόλοιπο πληθυσμό όσον αφορά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, όπως, επίσης την πρόσβασή τους στα αγαθά, τις υπηρεσίες και τους διαύλους συμμετοχής των πολιτών υπό συνθήκες ισότητας ευκαιριών και μεταχείρισης» (3). Σύμφωνα με την πρώτη κοινή βασική αρχή της πολιτικής της ΕΕ για την ένταξη (4)«
  Η ένταξη είναι μία δυναμική, αμφίδρομη διαδικασία, αμοιβαίου συμβιβασμού μεταξύ όλων των μεταναστών και υπηκόων των κρατών μελών
  » (5) |
| --- | --- |

1.7

Η διαδικασία της κοινωνικής ένταξης πρέπει να βασίζεται σε ένα κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο να διασφαλίζει την «προοδευτική εξίσωση των μεταναστών με τον υπόλοιπο πληθυσμό όσον αφορά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, όπως, επίσης την πρόσβασή τους στα αγαθά, τις υπηρεσίες και τους διαύλους συμμετοχής των πολιτών υπό συνθήκες ισότητας ευκαιριών και μεταχείρισης» (3). Σύμφωνα με την πρώτη κοινή βασική αρχή της πολιτικής της ΕΕ για την ένταξη (4)«
  Η ένταξη είναι μία δυναμική, αμφίδρομη διαδικασία, αμοιβαίου συμβιβασμού μεταξύ όλων των μεταναστών και υπηκόων των κρατών μελών
  » (5)

| 1.8 | Οι πολικές ένταξης και κοινωνικής ενσωμάτωσης που εφαρμόζονται από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, πρέπει να επικεντρώνονται σε διάφορους τομείς
   (6): στην αρχική υποδοχή, την εκμάθηση της γλώσσας, των νόμων και των εθίμων, στην καταπολέμηση των διακρίσεων, τις πολιτικές απασχόλησης και κατάρτισης, στην ισότητα των δύο φύλων, την εκπαίδευση των ανηλίκων, την οικογενειακή πολιτική, την πολιτική για τους νέους, τη στέγαση, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, στην αντιμετώπιση της φτώχειας, στην επέκταση των κοινωνικών υπηρεσιών και τη διευκόλυνση της ενεργούς συμμετοχής των μεταναστών στα κοινά. Η σύνθεση του προσωπικού της δημόσιας διοίκησης πρέπει να αντικατοπτρίζει την εθνική και πολιτισμική πολυμορφία, και οι δημόσιοι υπάλληλοι να λαμβάνουν διαπολιτισμική κατάρτιση. Θα πρέπει να προωθηθεί ο διάλογος και η διαπολιτισμική και διαθρησκευτική συνεργασία σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο. |
| --- | --- |

1.8

Οι πολικές ένταξης και κοινωνικής ενσωμάτωσης που εφαρμόζονται από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, πρέπει να επικεντρώνονται σε διάφορους τομείς
   (6): στην αρχική υποδοχή, την εκμάθηση της γλώσσας, των νόμων και των εθίμων, στην καταπολέμηση των διακρίσεων, τις πολιτικές απασχόλησης και κατάρτισης, στην ισότητα των δύο φύλων, την εκπαίδευση των ανηλίκων, την οικογενειακή πολιτική, την πολιτική για τους νέους, τη στέγαση, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, στην αντιμετώπιση της φτώχειας, στην επέκταση των κοινωνικών υπηρεσιών και τη διευκόλυνση της ενεργούς συμμετοχής των μεταναστών στα κοινά. Η σύνθεση του προσωπικού της δημόσιας διοίκησης πρέπει να αντικατοπτρίζει την εθνική και πολιτισμική πολυμορφία, και οι δημόσιοι υπάλληλοι να λαμβάνουν διαπολιτισμική κατάρτιση. Θα πρέπει να προωθηθεί ο διάλογος και η διαπολιτισμική και διαθρησκευτική συνεργασία σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο.

| 1.9 | Η δημοκρατική διακυβέρνηση βασίζεται στην αρχή ότι όλα τα μέλη μίας πολιτικής κοινότητας πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να λαμβάνουν άμεσα και έμμεσα μέρος στη διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων. Για να στεφθεί η πολιτική ένταξης με επιτυχία είναι απαραίτητη η ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την αξιολόγηση των πολιτικών ένταξης. |
| --- | --- |

1.9

Η δημοκρατική διακυβέρνηση βασίζεται στην αρχή ότι όλα τα μέλη μίας πολιτικής κοινότητας πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να λαμβάνουν άμεσα και έμμεσα μέρος στη διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων. Για να στεφθεί η πολιτική ένταξης με επιτυχία είναι απαραίτητη η ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών αρχών στον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την αξιολόγηση των πολιτικών ένταξης.

| 1.10 | Προϋπόθεση για μία δημοκρατική κοινωνία είναι να έχουν όλα τα άτομα που τα αφορούν οι συλλογικές αποφάσεις τη δυνατότητα να ασκούν την επιρροή τους και να συμμετάσχουν στις αποφάσεις αυτές. Οι πολυπολιτισμικές πόλεις του 21ου αιώνα οφείλουν να ενισχύσουν τη δημοκρατία διευκολύνοντας τη συμμετοχή των κατοίκων με περιορισμένα πολιτικά δικαιώματα: τους κατοίκους που προέρχονται από τρίτες χώρες.
   (7) |
| --- | --- |

1.10

| 1.11 | Η ΕΟΚΈ έχει ζητήσει να επεκταθούν τα πολιτικά δικαιώματα των πολιτών τρίτων χωρών που διαθέτουν καθεστώς μόνιμης παραμονής στην ΕΕ (8). Επίσης, ζητά να θεσπισθούν πιο ευέλικτες εθνικές διαδικασίες πολιτογράφησης. |
| --- | --- |

1.11

Η ΕΟΚΈ έχει ζητήσει να επεκταθούν τα πολιτικά δικαιώματα των πολιτών τρίτων χωρών που διαθέτουν καθεστώς μόνιμης παραμονής στην ΕΕ (8). Επίσης, ζητά να θεσπισθούν πιο ευέλικτες εθνικές διαδικασίες πολιτογράφησης.

| 1.12 | Η ΕΟΚΕ είναι πρόθυμη να συμβάλει στην υλοποίηση των συμπερασμάτων της Διάσκεψης της Σαραγόσα μέσω σχετικής γνωμοδότησης με θέμα τους δείκτες της ενεργού συμμετοχής των πολιτών στα κοινά. |
| --- | --- |

1.12

Η ΕΟΚΕ είναι πρόθυμη να συμβάλει στην υλοποίηση των συμπερασμάτων της Διάσκεψης της Σαραγόσα μέσω σχετικής γνωμοδότησης με θέμα τους δείκτες της ενεργού συμμετοχής των πολιτών στα κοινά.

| 1.13 | Η ένατη κοινή βασική αρχή, σύμφωνα με την οποία «η συμμετοχή των μεταναστών στη δημοκρατική διαδικασία και στη διαμόρφωση πολιτικών και μέτρων ένταξης, ιδίως σε τοπικό επίπεδο, ευνοεί την ένταξή τους» δεν αναπτύχθηκε σε ικανοποιητικό βαθμό στα κράτη μέλη. Στην τρίτη έκδοση της MIPEX (9) (Migrant Integration Policy Index - Δείκτης Πολιτικών Ένταξης Μεταναστών 31 ευρωπαϊκών χωρών και της Βορείου Αμερικής) διαπιστώνεται ότι οι περισσότεροι μετανάστες διαθέτουν ελάχιστες δυνατότητες παρέμβασης στις πολιτικές που τους αφορούν. |
| --- | --- |

1.13

Η ένατη κοινή βασική αρχή, σύμφωνα με την οποία «η συμμετοχή των μεταναστών στη δημοκρατική διαδικασία και στη διαμόρφωση πολιτικών και μέτρων ένταξης, ιδίως σε τοπικό επίπεδο, ευνοεί την ένταξή τους» δεν αναπτύχθηκε σε ικανοποιητικό βαθμό στα κράτη μέλη. Στην τρίτη έκδοση της MIPEX (9) (Migrant Integration Policy Index - Δείκτης Πολιτικών Ένταξης Μεταναστών 31 ευρωπαϊκών χωρών και της Βορείου Αμερικής) διαπιστώνεται ότι οι περισσότεροι μετανάστες διαθέτουν ελάχιστες δυνατότητες παρέμβασης στις πολιτικές που τους αφορούν.

| 1.14 | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να εφαρμοστούν προορατικές πολιτικές ένταξης με αμφίδρομη εστίαση, που να απευθύνονται τόσο στις κοινωνίες υποδοχής όσο και στους μετανάστες, με σκοπό τη δημιουργία μιας κοινωνίας της οποίας όλοι οι πολίτες, ανεξάρτητα από τον τόπο προέλευσής τους, θα έχουν τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις και θα συμμερίζονται τις αξίες μιας δημοκρατικής, ανοικτής και πλουραλιστικής κοινωνίας. |
| --- | --- |

1.14

Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να εφαρμοστούν προορατικές πολιτικές ένταξης με αμφίδρομη εστίαση, που να απευθύνονται τόσο στις κοινωνίες υποδοχής όσο και στους μετανάστες, με σκοπό τη δημιουργία μιας κοινωνίας της οποίας όλοι οι πολίτες, ανεξάρτητα από τον τόπο προέλευσής τους, θα έχουν τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις και θα συμμερίζονται τις αξίες μιας δημοκρατικής, ανοικτής και πλουραλιστικής κοινωνίας.

| 1.15 | Στις ευρωπαϊκές πόλεις, η κοινωνία των πολιτών είναι πολύ δραστήρια και προσπαθεί να συμβάλλει στη βελτίωση της συνύπαρξης και της ένταξης των πολιτών. Οι οργανώσεις αυτές συνιστούν ένα θαυμάσιο κοινωνικό κεφάλαιο, ικανό να προαγάγει κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς σε κάθε τομέα που δραστηριοποιείται. Η ΕΟΚΕ συνιστά στις τοπικές και περιφερειακές αρχές να διευκολύνουν τις δραστηριότητες της κοινωνίας των πολιτών και να προαγάγουν τη διαβούλευση με τις οργανώσεις αυτές και τη συμμετοχή τους μέσω δημόσιων, και διάφανων διαδικασιών, καθώς και να μεριμνήσουν για την επαρκή χρηματοδότησή τους. Τα συστήματα χρηματοδότησης δεν πρέπει να περιορίζουν την ανεξαρτησία των οργανώσεων. |
| --- | --- |

1.15

Στις ευρωπαϊκές πόλεις, η κοινωνία των πολιτών είναι πολύ δραστήρια και προσπαθεί να συμβάλλει στη βελτίωση της συνύπαρξης και της ένταξης των πολιτών. Οι οργανώσεις αυτές συνιστούν ένα θαυμάσιο κοινωνικό κεφάλαιο, ικανό να προαγάγει κοινωνίες χωρίς αποκλεισμούς σε κάθε τομέα που δραστηριοποιείται. Η ΕΟΚΕ συνιστά στις τοπικές και περιφερειακές αρχές να διευκολύνουν τις δραστηριότητες της κοινωνίας των πολιτών και να προαγάγουν τη διαβούλευση με τις οργανώσεις αυτές και τη συμμετοχή τους μέσω δημόσιων, και διάφανων διαδικασιών, καθώς και να μεριμνήσουν για την επαρκή χρηματοδότησή τους. Τα συστήματα χρηματοδότησης δεν πρέπει να περιορίζουν την ανεξαρτησία των οργανώσεων.

| 1.16 | Για να διευκολυνθεί η ένταξη θα πρέπει να βελτιωθεί η διακυβέρνηση με μηχανισμούς που διασφαλίζουν τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Η ΟΚΕ συνιστά, συνεπώς, να ενισχυθεί ο ρόλος των οργάνων συμμετοχής και διαβούλευσης που λειτουργούν σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και να δημιουργηθούν νέα φόρουμ και βήματα διαλόγου στις πόλεις και στις περιφέρειες στις οποίες δεν υπάρχουν ακόμη. Οι δυνατότητες επιτυχίας των μέτρων του δημόσιου τομέα αυξάνονται χάρη στα συστήματα συμμετοχής.. |
| --- | --- |

1.16

Για να διευκολυνθεί η ένταξη θα πρέπει να βελτιωθεί η διακυβέρνηση με μηχανισμούς που διασφαλίζουν τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Η ΟΚΕ συνιστά, συνεπώς, να ενισχυθεί ο ρόλος των οργάνων συμμετοχής και διαβούλευσης που λειτουργούν σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και να δημιουργηθούν νέα φόρουμ και βήματα διαλόγου στις πόλεις και στις περιφέρειες στις οποίες δεν υπάρχουν ακόμη. Οι δυνατότητες επιτυχίας των μέτρων του δημόσιου τομέα αυξάνονται χάρη στα συστήματα συμμετοχής..

| 1.17 | Η ΕΟΚΕ προτείνει στις δημοτικές και περιφερειακές αρχές να συστήσουν συμβούλια, φόρουμ και βήματα διαβούλευσης ώστε η κοινωνία των πολιτών (οργανώσεις μεταναστών και οργανώσεις υποστήριξης μεταναστών, οι οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι οργανώσεις γυναικών, οι κοινωνικοί εταίροι, δηλαδή τα συνδικάτα και οι ενώσεις εργοδοτών, και άλλες ενδιαφερόμενες ΜΚΟ) να συμμετάσχει και να ζητείται η γνώμη της σε θέματα ένταξης μεταναστών. Σε επίπεδο πόλεων, οι δομές συμμετοχής θα πρέπει να μπορούν να προσαρμόζονται στις τοπικές ιδιαιτερότητες και μπορεί να έχουν σταθερή ή πιο ευέλικτη διάρθρωση. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές οφείλουν να καταβάλουν προσπάθειες για την εξάλειψη των εμποδίων στη συμμετοχή. |
| --- | --- |

1.17

Η ΕΟΚΕ προτείνει στις δημοτικές και περιφερειακές αρχές να συστήσουν συμβούλια, φόρουμ και βήματα διαβούλευσης ώστε η κοινωνία των πολιτών (οργανώσεις μεταναστών και οργανώσεις υποστήριξης μεταναστών, οι οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι οργανώσεις γυναικών, οι κοινωνικοί εταίροι, δηλαδή τα συνδικάτα και οι ενώσεις εργοδοτών, και άλλες ενδιαφερόμενες ΜΚΟ) να συμμετάσχει και να ζητείται η γνώμη της σε θέματα ένταξης μεταναστών. Σε επίπεδο πόλεων, οι δομές συμμετοχής θα πρέπει να μπορούν να προσαρμόζονται στις τοπικές ιδιαιτερότητες και μπορεί να έχουν σταθερή ή πιο ευέλικτη διάρθρωση. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές οφείλουν να καταβάλουν προσπάθειες για την εξάλειψη των εμποδίων στη συμμετοχή.

| 1.18 | Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει στην νέα ατζέντα για την ένταξη να υπογραμμίσει τη σημασία του τοπικού και του περιφερειακού επιπέδου για την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των πολιτικών αρχών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Το τοπικό επίπεδο είναι ο χώρος στον οποίο η ένταξη επιτυγχάνεται με τον αποτελεσματικότερο τρόπο, αλλά και ο χώρος όπου αναπτύσσεται το αίσθημα της ταύτισης με μία κοινότητα. Η κοινωνική και πολιτική συμμετοχή αποτελούν απολύτως αναγκαία προϋπόθεση για την ανάπτυξη αυτού του αισθήματος ταύτισης. |
| --- | --- |

1.18

Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει στην νέα ατζέντα για την ένταξη να υπογραμμίσει τη σημασία του τοπικού και του περιφερειακού επιπέδου για την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των πολιτικών αρχών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Το τοπικό επίπεδο είναι ο χώρος στον οποίο η ένταξη επιτυγχάνεται με τον αποτελεσματικότερο τρόπο, αλλά και ο χώρος όπου αναπτύσσεται το αίσθημα της ταύτισης με μία κοινότητα. Η κοινωνική και πολιτική συμμετοχή αποτελούν απολύτως αναγκαία προϋπόθεση για την ανάπτυξη αυτού του αισθήματος ταύτισης.

| 1.19 | Η ανακοίνωση της Επιτροπής πρέπει να προτείνει τη δημιουργία δομών διαβούλευσης με τους μετανάστες και την κοινωνία των πολιτών σε τοπικό επίπεδο. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης θα μπορούσε να συνεργαστεί με τις τοπικές αρχές για την χρηματοδότηση αυτών των δραστηριοτήτων συμμετοχής, διασφαλίζοντας όμως την ανεξαρτησία των οργανώσεων. |
| --- | --- |

1.19

Η ανακοίνωση της Επιτροπής πρέπει να προτείνει τη δημιουργία δομών διαβούλευσης με τους μετανάστες και την κοινωνία των πολιτών σε τοπικό επίπεδο. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης θα μπορούσε να συνεργαστεί με τις τοπικές αρχές για την χρηματοδότηση αυτών των δραστηριοτήτων συμμετοχής, διασφαλίζοντας όμως την ανεξαρτησία των οργανώσεων.

| 1.20 | Ενόψει της επόμενης ενδιάμεσης αξιολόγησης θα πρέπει, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, να αυξηθεί ο προϋπολογισμός του Ταμείου το οποίο να αποκτήσει πιο ευέλικτο σύστημα χρηματοδότησης των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Επίσης, η Επιτροπή, αντί να διαχειρίζεται το 20 % των πόρων του Ταμείου, θα πρέπει να αναλάβει τη χρηματοδότηση κοινοτικών δράσεων που προσφέρουν μεγάλη προστιθέμενη αξία. Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τις ανησυχίες πολλών οργανώσεων μεταναστών για το γεγονός ότι το Ταμείο χρηματοδοτεί μόνο σχέδια που υποβάλλονται από μεγάλες οργανώσεις οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να συγχρηματοδοτήσουν μεγάλο μέρος των σχεδίων, ενώ δεν χρηματοδοτεί μικρές τοπικές οργανώσεις. |
| --- | --- |

1.20

Ενόψει της επόμενης ενδιάμεσης αξιολόγησης θα πρέπει, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, να αυξηθεί ο προϋπολογισμός του Ταμείου το οποίο να αποκτήσει πιο ευέλικτο σύστημα χρηματοδότησης των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Επίσης, η Επιτροπή, αντί να διαχειρίζεται το 20 % των πόρων του Ταμείου, θα πρέπει να αναλάβει τη χρηματοδότηση κοινοτικών δράσεων που προσφέρουν μεγάλη προστιθέμενη αξία. Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τις ανησυχίες πολλών οργανώσεων μεταναστών για το γεγονός ότι το Ταμείο χρηματοδοτεί μόνο σχέδια που υποβάλλονται από μεγάλες οργανώσεις οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να συγχρηματοδοτήσουν μεγάλο μέρος των σχεδίων, ενώ δεν χρηματοδοτεί μικρές τοπικές οργανώσεις.

2.   Ιστορικό και γενικές παρατηρήσεις

| 2.1 | Η ΕΟΚΕ έχει συμβάλει με διάφορες γνωμοδοτήσεις της στην επίτευξη κοινής προσέγγισης της ΕΕ στον τομέα της πολιτικής για την ένταξη. Στην προσέγγιση αυτή ανήκουν το Κοινό Πρόγραμμα για την Ένταξη, οι Κοινές Βασικές Αρχές, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης, η πραγματοποίηση υπουργικών διασκέψεων, το δίκτυο εθνικών σημείων επαφής, το εγχειρίδιο για την ένταξη, οι ετήσιες εκθέσεις, το Διαδίκτυο καθώς και η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ένταξης. |
| --- | --- |

2.1

Η ΕΟΚΕ έχει συμβάλει με διάφορες γνωμοδοτήσεις της στην επίτευξη κοινής προσέγγισης της ΕΕ στον τομέα της πολιτικής για την ένταξη. Στην προσέγγιση αυτή ανήκουν το Κοινό Πρόγραμμα για την Ένταξη, οι Κοινές Βασικές Αρχές, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης, η πραγματοποίηση υπουργικών διασκέψεων, το δίκτυο εθνικών σημείων επαφής, το εγχειρίδιο για την ένταξη, οι ετήσιες εκθέσεις, το Διαδίκτυο καθώς και η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ένταξης.

| 2.2 | Με την Συνθήκη της Λισαβόνας, η Ευρωπαϊκή Ένωση απόκτησε τη νομική βάση (άρθρο 79.4 της Συνθήκης για την Λειτουργία της ΕΕ) που της επιτρέπει τη θέσπιση μέτρων για την ενθάρρυνση και την στήριξη των δράσεων των κρατών μελών για την ένταξη υπηκόων τρίτων χωρών. |
| --- | --- |

2.2

Με την Συνθήκη της Λισαβόνας, η Ευρωπαϊκή Ένωση απόκτησε τη νομική βάση (άρθρο 79.4 της Συνθήκης για την Λειτουργία της ΕΕ) που της επιτρέπει τη θέσπιση μέτρων για την ενθάρρυνση και την στήριξη των δράσεων των κρατών μελών για την ένταξη υπηκόων τρίτων χωρών.

| 2.3 | Το 2006 η ΕΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (10) με σκοπό να συμβάλει στην ανάπτυξη των πολιτικών της Ένωσης στον τομέα της ένταξης μέσω μίας τοπικής και περιφερειακής προσέγγισης. Η ΕΟΚΕ τονίζει στην εν λόγω γνωμοδότηση ότι η ένταξη δεν αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών, αλλά και των τοπικών και περιφερειακών αρχών. |
| --- | --- |

2.3

Το 2006 η ΕΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (10) με σκοπό να συμβάλει στην ανάπτυξη των πολιτικών της Ένωσης στον τομέα της ένταξης μέσω μίας τοπικής και περιφερειακής προσέγγισης. Η ΕΟΚΕ τονίζει στην εν λόγω γνωμοδότηση ότι η ένταξη δεν αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών, αλλά και των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

| 2.4 | Χρειάζεται μία αποτελεσματική διακυβέρνηση ώστε η κοινωνική αυτή διεργασία να υποστηριχθεί από τις δημόσιες αρχές με κατάλληλες πολιτικές. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων που διαθέτουν στα διάφορα κράτη μέλη, έχουν στη διάθεσή τους πολιτικά, νομοθετικά και δημοσιονομικά μέσα, τα οποία και οφείλουν να αξιοποιούν κατάλληλα για τις πολιτικές ένταξης. Για να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητά τους και να επιτευχθεί μία γενική συνοχή, τα εν λόγω προγράμματα και μέτρα πρέπει να συμπληρώνονται, να συντονίζονται και να αξιολογούνται κατάλληλα και στα τρία επίπεδα (εθνικό, περιφερειακό και τοπικό). |
| --- | --- |

2.4

Χρειάζεται μία αποτελεσματική διακυβέρνηση ώστε η κοινωνική αυτή διεργασία να υποστηριχθεί από τις δημόσιες αρχές με κατάλληλες πολιτικές. Οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων που διαθέτουν στα διάφορα κράτη μέλη, έχουν στη διάθεσή τους πολιτικά, νομοθετικά και δημοσιονομικά μέσα, τα οποία και οφείλουν να αξιοποιούν κατάλληλα για τις πολιτικές ένταξης. Για να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητά τους και να επιτευχθεί μία γενική συνοχή, τα εν λόγω προγράμματα και μέτρα πρέπει να συμπληρώνονται, να συντονίζονται και να αξιολογούνται κατάλληλα και στα τρία επίπεδα (εθνικό, περιφερειακό και τοπικό).

| 2.5 | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι στο περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, η κοινωνία των πολιτών ενδιαφέρεται και δραστηριοποιείται για την πολιτική ένταξης και την καταπολέμηση των διακρίσεων: οργανώσεις μεταναστών και υποστήριξης μεταναστών, συνδικαλιστικές οργανώσεις και ενώσεις εργοδοτών, ΜΚΟ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και κατά του ρατσισμού, θρησκευτικές οργανώσεις, οργανώσεις γυναικών και νέων, σύλλογοι κατοίκων, εκπαιδευτικοί, πολιτιστικοί ή αθλητικοί σύλλογοι, κλπ. |
| --- | --- |

2.5

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι στο περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, η κοινωνία των πολιτών ενδιαφέρεται και δραστηριοποιείται για την πολιτική ένταξης και την καταπολέμηση των διακρίσεων: οργανώσεις μεταναστών και υποστήριξης μεταναστών, συνδικαλιστικές οργανώσεις και ενώσεις εργοδοτών, ΜΚΟ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και κατά του ρατσισμού, θρησκευτικές οργανώσεις, οργανώσεις γυναικών και νέων, σύλλογοι κατοίκων, εκπαιδευτικοί, πολιτιστικοί ή αθλητικοί σύλλογοι, κλπ.

| 2.6 | Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει κατά το παρελθόν ότι η απασχόληση συνιστά καθοριστικό στοιχείο της διαδικασίας κοινωνικής ένταξης
  , «δεδομένου ότι η απασχόληση υπό αξιοπρεπείς συνθήκες είναι καθοριστικός παράγοντας για την οικονομική αυτάρκεια των μεταναστών, ενώ ευνοεί τις κοινωνικές σχέσεις και την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ μεταναστών και κοινωνίας υποδοχής»
   (11). |
| --- | --- |

2.6

Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει κατά το παρελθόν ότι η απασχόληση συνιστά καθοριστικό στοιχείο της διαδικασίας κοινωνικής ένταξης
  , «δεδομένου ότι η απασχόληση υπό αξιοπρεπείς συνθήκες είναι καθοριστικός παράγοντας για την οικονομική αυτάρκεια των μεταναστών, ενώ ευνοεί τις κοινωνικές σχέσεις και την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ μεταναστών και κοινωνίας υποδοχής»
   (11).

| 2.7 | Η γενική και επαγγελματική εκπαίδευση αποτελούν εργαλεία θεμελιώδους σημασίας για την ένταξη και τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών. Είναι απαραίτητο να ενισχυθούν τα συστήματα συνεχούς κατάρτισης στις επιχειρήσεις, ώστε να διευκολυνθεί η αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων των αλλοδαπών εργαζομένων. Η ΕΕ οφείλει να καταστήσει πιο ευέλικτα τα συστήματα αναγνώρισης ακαδημαϊκών και επαγγελματικών τίτλων που αποκτήθηκαν στην χώρα προέλευσης. |
| --- | --- |

2.7

| 2.8 | Η ΕΟΚΕ έχει εξετάσει (11) τις σημαντικότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζονται κατά την κοινωνική ένταξη όταν οι μετανάστες βρίσκονται παράνομα στο έδαφος της Ένωσης και πρότεινε να νομιμοποιείται η παραμονή των μεταναστών αυτών κατά περίπτωση, αναλόγως του βαθμού κοινωνικής και επαγγελματικής τους ενσωμάτωσης, με βάση τους κανόνες που θέσπισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο (12). Η κατά περίπτωση νομιμοποίηση θα πρέπει να διενεργείται με βάση την εκάστοτε εθνική νομοθεσία καθώς και με ανθρωπιστικά ή οικονομικά κριτήρια, λαμβάνοντας υπόψη τη δυσχερέστερη κατάσταση των γυναικών. |
| --- | --- |

2.8

Η ΕΟΚΕ έχει εξετάσει (11) τις σημαντικότερες δυσκολίες που αντιμετωπίζονται κατά την κοινωνική ένταξη όταν οι μετανάστες βρίσκονται παράνομα στο έδαφος της Ένωσης και πρότεινε να νομιμοποιείται η παραμονή των μεταναστών αυτών κατά περίπτωση, αναλόγως του βαθμού κοινωνικής και επαγγελματικής τους ενσωμάτωσης, με βάση τους κανόνες που θέσπισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο (12). Η κατά περίπτωση νομιμοποίηση θα πρέπει να διενεργείται με βάση την εκάστοτε εθνική νομοθεσία καθώς και με ανθρωπιστικά ή οικονομικά κριτήρια, λαμβάνοντας υπόψη τη δυσχερέστερη κατάσταση των γυναικών.

| 2.9 | Στο άρθρο 19 του αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη
   (13), που αποτελεί εργαλείο του Συμβουλίου της Ευρώπης, περιλαμβάνεται κατάλογος κριτηρίων σχετικά με την ένταξη μεταναστών εργαζομένων και των οικογενειών τους, ο οποίος, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, πρέπει να αποτελέσει τη βάση της εξέλιξης των προσώπων μέσα στην πόλη. Από τα 47 κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, μόνον 30 έχουν επικυρώσει τον Χάρτη. Στον χάρτη προβλέπεται επίσης ένα σύστημα συλλογικών προσφυγών που μπορούν να ασκήσουν συνδικάτα, επιχειρηματίες και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (μόνο 14 χώρες έχουν επικυρώσει αυτό το σύστημα). |
| --- | --- |

2.9

Στο άρθρο 19 του αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη
   (13), που αποτελεί εργαλείο του Συμβουλίου της Ευρώπης, περιλαμβάνεται κατάλογος κριτηρίων σχετικά με την ένταξη μεταναστών εργαζομένων και των οικογενειών τους, ο οποίος, κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, πρέπει να αποτελέσει τη βάση της εξέλιξης των προσώπων μέσα στην πόλη. Από τα 47 κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, μόνον 30 έχουν επικυρώσει τον Χάρτη. Στον χάρτη προβλέπεται επίσης ένα σύστημα συλλογικών προσφυγών που μπορούν να ασκήσουν συνδικάτα, επιχειρηματίες και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (μόνο 14 χώρες έχουν επικυρώσει αυτό το σύστημα).

| 2.10 | Επιπλέον, οι πολίτες και οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις θα έχουν περισσότερες ευκαιρίες να προβάλλουν και να ανταλλάσσουν δημοσία τις απόψεις τους σε όλους τους τομείς δράσης της Ένωσης, σύμφωνα με το άρθρο 11 ΣΕΕ. Σε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας που υιοθέτησε το 2010, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη διάταξη αυτή ως ορόσημο ιστορικής σημασίας για την ανάπτυξη μιας Ευρώπης των πολιτών (14), μέσω του οριζόντιου και κάθετου διαλόγου αλλά και της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών. Η ΕΟΚΕ διαπίστωσε ότι είναι αναγκαίο να θεσπισθούν νέα κριτήρια αντιπροσωπευτικότητας (ποσοτικά και ποιοτικά) για τη συμμετοχή συλλόγων, πρότεινε δε να μπορούν να συμμετάσχουν στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών και πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν μόνιμα στην ΕΕ. |
| --- | --- |

2.10

Επιπλέον, οι πολίτες και οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις θα έχουν περισσότερες ευκαιρίες να προβάλλουν και να ανταλλάσσουν δημοσία τις απόψεις τους σε όλους τους τομείς δράσης της Ένωσης, σύμφωνα με το άρθρο 11 ΣΕΕ. Σε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας που υιοθέτησε το 2010, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη διάταξη αυτή ως ορόσημο ιστορικής σημασίας για την ανάπτυξη μιας Ευρώπης των πολιτών (14), μέσω του οριζόντιου και κάθετου διαλόγου αλλά και της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών. Η ΕΟΚΕ διαπίστωσε ότι είναι αναγκαίο να θεσπισθούν νέα κριτήρια αντιπροσωπευτικότητας (ποσοτικά και ποιοτικά) για τη συμμετοχή συλλόγων, πρότεινε δε να μπορούν να συμμετάσχουν στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών και πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν μόνιμα στην ΕΕ.

3.   Το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την Ένταξη

| 3.1 | Κατόπιν αιτήσεως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η ΕΟΚΕ υιοθέτησε το 2008 διερευνητική γνωμοδότηση (15) που χρησίμευσε ως βάση για την ίδρυση του Φόρουμ, το οποίο διοργανώνει κάθε έξι μήνες συνεδριάσεις ολομέλειας στο κτήριο της ΕΟΚΕ. Το Φόρουμ έχει ήδη διοργανώσει 5 συνεδριάσεις ολομέλειας. Η γνωμοδότηση αυτή της ΕΟΚΕ χρησίμευσε ως συμβολή στην 5η συνεδρίαση ολομέλειας του Μαΐου 2011, κατά την οποία συζητήθηκε η σημασία του τοπικού και περιφερειακού επιπέδου. Τα σχετικά συμπεράσματα της Ολομέλειας περιλαμβάνονται στο παράρτημα. |
| --- | --- |

3.1

Κατόπιν αιτήσεως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η ΕΟΚΕ υιοθέτησε το 2008 διερευνητική γνωμοδότηση (15) που χρησίμευσε ως βάση για την ίδρυση του Φόρουμ, το οποίο διοργανώνει κάθε έξι μήνες συνεδριάσεις ολομέλειας στο κτήριο της ΕΟΚΕ. Το Φόρουμ έχει ήδη διοργανώσει 5 συνεδριάσεις ολομέλειας. Η γνωμοδότηση αυτή της ΕΟΚΕ χρησίμευσε ως συμβολή στην 5η συνεδρίαση ολομέλειας του Μαΐου 2011, κατά την οποία συζητήθηκε η σημασία του τοπικού και περιφερειακού επιπέδου. Τα σχετικά συμπεράσματα της Ολομέλειας περιλαμβάνονται στο παράρτημα.

| 3.2 | Στο Φόρουμ συμμετέχουν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, διάφοροι εμπειρογνώμονες και 100 εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών (οργανώσεις μεταναστών, οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κοινωνικοί εταίροι και άλλες ενδιαφερόμενες ΜΚΟ). Το Φόρουμ διαβουλεύεται με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ανταλλάσει πληροφορίες και διατυπώνει συστάσεις για την προώθηση της ένταξης στην ευρωπαϊκή ατζέντα, λαμβάνοντας υπόψη τις ορθές πρακτικές που εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο. Το Φόρουμ επικουρείται από τετραμελές προεδρείο (Επιτροπή, ΕΟΚΕ και δύο εκπρόσωποι των οργανώσεων). Σε αντίθεση με άλλα συστήματα διαβούλευσης της Επιτροπής, το Φόρουμ εκφράζει τις απόψεις της κοινωνίας των πολιτών με διαρθρωμένο, μόνιμο και προορατικό τρόπο. |
| --- | --- |

3.2

Στο Φόρουμ συμμετέχουν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, διάφοροι εμπειρογνώμονες και 100 εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών (οργανώσεις μεταναστών, οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κοινωνικοί εταίροι και άλλες ενδιαφερόμενες ΜΚΟ). Το Φόρουμ διαβουλεύεται με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ανταλλάσει πληροφορίες και διατυπώνει συστάσεις για την προώθηση της ένταξης στην ευρωπαϊκή ατζέντα, λαμβάνοντας υπόψη τις ορθές πρακτικές που εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο. Το Φόρουμ επικουρείται από τετραμελές προεδρείο (Επιτροπή, ΕΟΚΕ και δύο εκπρόσωποι των οργανώσεων). Σε αντίθεση με άλλα συστήματα διαβούλευσης της Επιτροπής, το Φόρουμ εκφράζει τις απόψεις της κοινωνίας των πολιτών με διαρθρωμένο, μόνιμο και προορατικό τρόπο.

| 3.3 | Η ΕΟΚΕ δεσμεύτηκε να συμμετάσχει ενεργά στο Φόρουμ και αποφάσισε να συγκροτήσει για τον σκοπό αυτόν τη μόνιμη ομάδα μελέτης «μετανάστευση και ένταξη» στους κόλπους του ειδικευμένου τμήματος SOC. Η μόνιμη ομάδα μελέτης καταρτίζει γνωμοδοτήσεις, διοργανώνει ακροάσεις και συμμετέχει στις δραστηριότητες του Φόρουμ. |
| --- | --- |

3.3

Η ΕΟΚΕ δεσμεύτηκε να συμμετάσχει ενεργά στο Φόρουμ και αποφάσισε να συγκροτήσει για τον σκοπό αυτόν τη μόνιμη ομάδα μελέτης «μετανάστευση και ένταξη» στους κόλπους του ειδικευμένου τμήματος SOC. Η μόνιμη ομάδα μελέτης καταρτίζει γνωμοδοτήσεις, διοργανώνει ακροάσεις και συμμετέχει στις δραστηριότητες του Φόρουμ.

| 3.4 | Το Πρόγραμμα της Στοκχόλμης (16) ενθαρρύνει επίσης την Επιτροπή να στηρίξει τις προσπάθειες των κρατών μελών για τη βελτίωση της διαβούλευσης με την κοινωνία των πολιτών και την συμμετοχή της, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες για ένταξη στους επιμέρους πολιτικούς τομείς. Το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την ένταξη και η ευρωπαϊκή δικτυακή πύλη για την ένταξη πρέπει να διαδραματίσουν ανάλογο ρόλο. |
| --- | --- |

3.4

Το Πρόγραμμα της Στοκχόλμης (16) ενθαρρύνει επίσης την Επιτροπή να στηρίξει τις προσπάθειες των κρατών μελών για τη βελτίωση της διαβούλευσης με την κοινωνία των πολιτών και την συμμετοχή της, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες για ένταξη στους επιμέρους πολιτικούς τομείς. Το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την ένταξη και η ευρωπαϊκή δικτυακή πύλη για την ένταξη πρέπει να διαδραματίσουν ανάλογο ρόλο.

| 3.5 | Σε πολλά κράτη μέλη, αλλά επίσης σε ορισμένες περιφερειακές οντότητες, έχουν συσταθεί φόρουμ και βήματα διαβούλευσης μέσω των οποίων επιτυγχάνεται η συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Αυτές οι μορφές διαβούλευσης και συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών και των οργανώσεων των μεταναστών αξιοποιούνται ευρύτερα στο τοπικό επίπεδο. Παρουσιάζουν έντονες διαφορές λόγω των διαφορετικών κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών και παραδόσεων στην Ευρώπη. |
| --- | --- |

3.5

Σε πολλά κράτη μέλη, αλλά επίσης σε ορισμένες περιφερειακές οντότητες, έχουν συσταθεί φόρουμ και βήματα διαβούλευσης μέσω των οποίων επιτυγχάνεται η συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Αυτές οι μορφές διαβούλευσης και συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών και των οργανώσεων των μεταναστών αξιοποιούνται ευρύτερα στο τοπικό επίπεδο. Παρουσιάζουν έντονες διαφορές λόγω των διαφορετικών κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών και παραδόσεων στην Ευρώπη.

| 3.6 | Πριν από την τέταρτη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Φόρουμ, η ΕΟΚΕ ανέθεσε στη μόνιμη ομάδα μελέτης «Μετανάστευση και ένταξη» την επεξεργασία αξιολόγησης της κατάστασης όσον αφορά τους εθνικούς οργανισμούς διαβούλευσης σε θέματα ένταξης (17). Εθνικοί συμβουλευτικοί οργανισμοί λειτουργούν σε έντεκα χώρες (μόνο στη Γερμανία και στην Ιταλία υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο όχι όμως αντίστοιχο ίδρυμα, ενώ στην Ιρλανδία μόλις συγκροτήθηκε). Σε δεκαπέντε χώρες λειτουργούν συστήματα διαβούλευσης σε τοπικό επίπεδο. Σε δέκα χώρες υπάρχουν περιφερειακά όργανα διαβούλευσης (π.χ. στην Γερμανία και σε άλλες χώρες με ομοσπονδιακή δομή). Σε τρείς χώρες (Αυστρία, Γαλλία και Ελλάδα) λειτουργούν συμβουλευτικοί οργανισμοί σε τοπικό όχι όμως και σε εθνικό επίπεδο. |
| --- | --- |

3.6

Πριν από την τέταρτη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Φόρουμ, η ΕΟΚΕ ανέθεσε στη μόνιμη ομάδα μελέτης «Μετανάστευση και ένταξη» την επεξεργασία αξιολόγησης της κατάστασης όσον αφορά τους εθνικούς οργανισμούς διαβούλευσης σε θέματα ένταξης (17). Εθνικοί συμβουλευτικοί οργανισμοί λειτουργούν σε έντεκα χώρες (μόνο στη Γερμανία και στην Ιταλία υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο όχι όμως αντίστοιχο ίδρυμα, ενώ στην Ιρλανδία μόλις συγκροτήθηκε). Σε δεκαπέντε χώρες λειτουργούν συστήματα διαβούλευσης σε τοπικό επίπεδο. Σε δέκα χώρες υπάρχουν περιφερειακά όργανα διαβούλευσης (π.χ. στην Γερμανία και σε άλλες χώρες με ομοσπονδιακή δομή). Σε τρείς χώρες (Αυστρία, Γαλλία και Ελλάδα) λειτουργούν συμβουλευτικοί οργανισμοί σε τοπικό όχι όμως και σε εθνικό επίπεδο.

4.   Η Υπουργική Διάσκεψη της Σαραγόσα

| 4.1 | Η ΕΟΚΕ συνέβαλε στην προετοιμασία της τελευταίας Υπουργικής Διάσκεψης στη Σαραγόσα, με θέμα την ένταξη (18), εκδίδοντας δύο γνωμοδοτήσεις (19). Για πρώτη φορά συμμετείχαν δύο εκπρόσωποι του Φόρουμ στην Υπουργική Διάσκεψη. |
| --- | --- |

4.1

Η ΕΟΚΕ συνέβαλε στην προετοιμασία της τελευταίας Υπουργικής Διάσκεψης στη Σαραγόσα, με θέμα την ένταξη (18), εκδίδοντας δύο γνωμοδοτήσεις (19). Για πρώτη φορά συμμετείχαν δύο εκπρόσωποι του Φόρουμ στην Υπουργική Διάσκεψη.

| 4.2 | Στα συμπεράσματα της Διάσκεψης υπογραμμίζεται η ανάγκη κατάρτισης ενός νέου προγράμματος δράσης για την ένταξη Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει σχεδόν ολοκληρώσει τις εργασίες της για την επεξεργασία του νέου προγράμματος δράσης για την ένταξη, για την προετοιμασία του οποίου η ΕΟΚΕ εξέδωσε ενημερωτική έκθεση (20). |
| --- | --- |

4.2

Στα συμπεράσματα της Διάσκεψης υπογραμμίζεται η ανάγκη κατάρτισης ενός νέου προγράμματος δράσης για την ένταξη Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει σχεδόν ολοκληρώσει τις εργασίες της για την επεξεργασία του νέου προγράμματος δράσης για την ένταξη, για την προετοιμασία του οποίου η ΕΟΚΕ εξέδωσε ενημερωτική έκθεση (20).

| 4.3 | Στην τελική δήλωση της Διάσκεψης της Σαραγόσας τονίζεται ότι η κοινωνία των πολιτών πρέπει να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη διαδικασία της ένταξης και επισημαίνεται η ανάγκη ανάπτυξης πιλοτικού σχεδίου για την αξιολόγηση των πολιτικών ένταξης. |
| --- | --- |

4.3

Στην τελική δήλωση της Διάσκεψης της Σαραγόσας τονίζεται ότι η κοινωνία των πολιτών πρέπει να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη διαδικασία της ένταξης και επισημαίνεται η ανάγκη ανάπτυξης πιλοτικού σχεδίου για την αξιολόγηση των πολιτικών ένταξης.

| 4.4 | Τα κράτη, οι περιφέρειες και οι τοπικές αρχές πρέπει να ενισχύσουν τις τοπικές πρωτοβουλίες για την ένταξη και τις μεθόδους συμμετοχής των πολιτών στα κοινά. Είναι απαραίτητο να ενθαρρυνθεί η δημιουργία δικτύων και διαύλων διαλόγου μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- |

4.4

Τα κράτη, οι περιφέρειες και οι τοπικές αρχές πρέπει να ενισχύσουν τις τοπικές πρωτοβουλίες για την ένταξη και τις μεθόδους συμμετοχής των πολιτών στα κοινά. Είναι απαραίτητο να ενθαρρυνθεί η δημιουργία δικτύων και διαύλων διαλόγου μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών και της κοινωνίας των πολιτών.

| 4.5 | Οι δείκτες που αναφέρονται στη Δήλωση, αφορούν την απασχόληση και την κοινωνική ένταξη αλλά περιλαμβάνουν και την ενεργό συμμετοχή στα κοινά, δεδομένου ότι η συμμετοχή των μεταναστών στη δημοκρατική διαδικασία ως ενεργών πολιτών συμβάλλει στην ένταξή τους και ενισχύει την αίσθηση ότι αποτελούν μέλη της συγκεκριμένης κοινωνίας. |
| --- | --- |

4.5

Οι δείκτες που αναφέρονται στη Δήλωση, αφορούν την απασχόληση και την κοινωνική ένταξη αλλά περιλαμβάνουν και την ενεργό συμμετοχή στα κοινά, δεδομένου ότι η συμμετοχή των μεταναστών στη δημοκρατική διαδικασία ως ενεργών πολιτών συμβάλλει στην ένταξή τους και ενισχύει την αίσθηση ότι αποτελούν μέλη της συγκεκριμένης κοινωνίας.

| 4.6 | Η ΕΟΚΕ, που συμμετείχε στη Διάσκεψη, επισήμανε ότι εκτός από τους ποσοτικούς στόχους χρειάζεται να καθοριστούν και ποιοτικοί στόχοι. Επίσης, η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να συνεισφέρει στην υλοποίηση των συμπερασμάτων της Διάσκεψης της Σαραγόσα μέσω μίας γνωμοδότησης με θέμα τους δείκτες της ενεργούς συμμετοχής των πολιτών στα κοινά. |
| --- | --- |

4.6

Η ΕΟΚΕ, που συμμετείχε στη Διάσκεψη, επισήμανε ότι εκτός από τους ποσοτικούς στόχους χρειάζεται να καθοριστούν και ποιοτικοί στόχοι. Επίσης, η ΕΟΚΕ θα μπορούσε να συνεισφέρει στην υλοποίηση των συμπερασμάτων της Διάσκεψης της Σαραγόσα μέσω μίας γνωμοδότησης με θέμα τους δείκτες της ενεργούς συμμετοχής των πολιτών στα κοινά.

5.   Η διακυβέρνηση στις πόλεις

| 5.1 | Στο προοίμιο του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονομίας
   (21), που υιοθετήθηκε το 1985, αναφέρεται «ότι το δικαίωμα συμμετοχής των πολιτών στη διαχείριση των δημοσίων υποθέσεων αποτελεί μέρος των κοινών δημοκρατικών αρχών όλων των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης». Το τοπικό επίπεδο αποτελεί το καταλληλότερο επίπεδο για την άμεση άσκηση αυτού του δικαιώματος. |
| --- | --- |

5.1

Στο προοίμιο του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονομίας
   (21), που υιοθετήθηκε το 1985, αναφέρεται «ότι το δικαίωμα συμμετοχής των πολιτών στη διαχείριση των δημοσίων υποθέσεων αποτελεί μέρος των κοινών δημοκρατικών αρχών όλων των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης». Το τοπικό επίπεδο αποτελεί το καταλληλότερο επίπεδο για την άμεση άσκηση αυτού του δικαιώματος.

| 5.2 | Στη Σύμβαση 144 του Συμβουλίου της Ευρώπης για την συμμετοχή των αλλοδαπών στο δημόσιο βίο σε τοπικό επίπεδο, που υιοθετήθηκε το 1992
   (22), διαπιστώνεται ότι η ενεργός συμμετοχή των αλλοδαπών συμβάλλει στην ανάπτυξη και στην ευημερία κάθε τοπικής κοινωνίας. Επίσης, η Σύμβαση ζητά να διασφαλισθεί στους αλλοδαπούς πολίτες το δικαίωμα στην ελευθερία γνώμης, του συνεταιρίζεσθαι και του συνέρχεσθαι, να στηριχθεί η σύσταση συμβουλευτικών οργάνων για την εκπροσώπηση των αλλοδαπών πολιτών σε τοπικό επίπεδο, καθώς και να προαχθεί το δικαίωμα ψήφου στις τοπικές εκλογές. Ωστόσο, η Σύμβαση αυτή υπογράφηκε από ελάχιστα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης και συνεπώς, η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη να επικυρώσουν τη Σύμβαση. |
| --- | --- |

5.2

Στη Σύμβαση 144 του Συμβουλίου της Ευρώπης για την συμμετοχή των αλλοδαπών στο δημόσιο βίο σε τοπικό επίπεδο, που υιοθετήθηκε το 1992
   (22), διαπιστώνεται ότι η ενεργός συμμετοχή των αλλοδαπών συμβάλλει στην ανάπτυξη και στην ευημερία κάθε τοπικής κοινωνίας. Επίσης, η Σύμβαση ζητά να διασφαλισθεί στους αλλοδαπούς πολίτες το δικαίωμα στην ελευθερία γνώμης, του συνεταιρίζεσθαι και του συνέρχεσθαι, να στηριχθεί η σύσταση συμβουλευτικών οργάνων για την εκπροσώπηση των αλλοδαπών πολιτών σε τοπικό επίπεδο, καθώς και να προαχθεί το δικαίωμα ψήφου στις τοπικές εκλογές. Ωστόσο, η Σύμβαση αυτή υπογράφηκε από ελάχιστα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης και συνεπώς, η ΕΟΚΕ συνιστά στα κράτη μέλη να επικυρώσουν τη Σύμβαση.

| 5.3 | Στον Ευρωπαϊκό Χάρτη για την προάσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην πόλη
   (23), που υπογράφηκε το 2000, στο St. Denis, από περισσότερες από 70 ευρωπαϊκές πόλεις, διαπιστώνεται ότι η πόλη συνιστά τον πολιτικό και κοινωνικό χώρο κάθε δημοκρατίας εγγύτητας. Χαρακτηριστικό στοιχείο κάθε πόλης είναι η ενεργός συμμετοχή των πολιτών της. Οι πόλεις που υπέγραψαν τον Χάρτη, δεσμεύτηκαν να αναγνωρίσουν το δικαίωμα συμμετοχής στον τοπικό δημόσιο βίο μέσω ελεύθερων και δημοκρατικών εκλογών για την ανάδειξη των τοπικών εκπροσώπων, χωρίς διακρίσεις ανάμεσα σε αλλοδαπούς και ημεδαπούς πολίτες, και πρότειναν να επεκταθεί το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι σε όλους τους πολίτες που διαμένουν τουλάχιστον δύο χρόνια στην πόλη. Λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς που απορρέουν από την εκάστοτε εθνική νομοθεσία, ζητούν να προαχθεί η δημοκρατία στην πράξη με την συμμετοχή των πολιτών και των συλλόγων τους στη λήψη αποφάσεων που αφορούν την τοπική αυτοδιοίκηση (μέσω δημόσιων συζητήσεων, δημοτικών δημοψηφισμάτων, δημόσιων συνελεύσεων, πρωτοβουλιών πολιτών, κλπ.) |
| --- | --- |

5.3

Στον Ευρωπαϊκό Χάρτη για την προάσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην πόλη
   (23), που υπογράφηκε το 2000, στο St. Denis, από περισσότερες από 70 ευρωπαϊκές πόλεις, διαπιστώνεται ότι η πόλη συνιστά τον πολιτικό και κοινωνικό χώρο κάθε δημοκρατίας εγγύτητας. Χαρακτηριστικό στοιχείο κάθε πόλης είναι η ενεργός συμμετοχή των πολιτών της. Οι πόλεις που υπέγραψαν τον Χάρτη, δεσμεύτηκαν να αναγνωρίσουν το δικαίωμα συμμετοχής στον τοπικό δημόσιο βίο μέσω ελεύθερων και δημοκρατικών εκλογών για την ανάδειξη των τοπικών εκπροσώπων, χωρίς διακρίσεις ανάμεσα σε αλλοδαπούς και ημεδαπούς πολίτες, και πρότειναν να επεκταθεί το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι σε όλους τους πολίτες που διαμένουν τουλάχιστον δύο χρόνια στην πόλη. Λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς που απορρέουν από την εκάστοτε εθνική νομοθεσία, ζητούν να προαχθεί η δημοκρατία στην πράξη με την συμμετοχή των πολιτών και των συλλόγων τους στη λήψη αποφάσεων που αφορούν την τοπική αυτοδιοίκηση (μέσω δημόσιων συζητήσεων, δημοτικών δημοψηφισμάτων, δημόσιων συνελεύσεων, πρωτοβουλιών πολιτών, κλπ.)

| 5.4 | Το 2003 τα μέλη του δικτύου Eurocities, στο οποίο έχουν προσχωρήσει 128 μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, υιοθέτησαν το έγγραφο «Συμβολή στην ορθή διαχείριση θεμάτων σχετικά με την ένταξη μεταναστών και την υποδοχή αιτούντων άσυλο» (24) Ο χάρτης αυτός, που καταρτίσθηκε από τις πόλεις για τις πόλεις, περιέχει γενικές αρχές σχετικά με την προσέγγιση της μετανάστευσης. Αναγνωρίζει το γεγονός ότι οι τοπικές πολιτικές ένταξης είναι αποτελεσματικότερες όταν στηρίζονται από το σύνολο μίας κοινότητας. |
| --- | --- |

5.4

Το 2003 τα μέλη του δικτύου Eurocities, στο οποίο έχουν προσχωρήσει 128 μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, υιοθέτησαν το έγγραφο «Συμβολή στην ορθή διαχείριση θεμάτων σχετικά με την ένταξη μεταναστών και την υποδοχή αιτούντων άσυλο» (24) Ο χάρτης αυτός, που καταρτίσθηκε από τις πόλεις για τις πόλεις, περιέχει γενικές αρχές σχετικά με την προσέγγιση της μετανάστευσης. Αναγνωρίζει το γεγονός ότι οι τοπικές πολιτικές ένταξης είναι αποτελεσματικότερες όταν στηρίζονται από το σύνολο μίας κοινότητας.

| 5.5 | Η Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) δραστηριοποιείται με ιδιαίτερα προορατικό τρόπο σε θέματα μετανάστευσης μέσω της εκπόνησης διάφορων γνωμοδοτήσεων (25), στις οποίες τονίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές βρίσκονται στην εμπροσθοφυλακή όσον αφορά την χάραξη, εφαρμογή, αξιολόγηση και εποπτεία της πολιτικής για τη μετανάστευση και ότι επομένως πρέπει να θεωρούνται βασικοί εταίροι κατά την ανάπτυξη αυτής της πολιτικής (26). Η ΕτΠ επισημαίνει επίσης τη σημασία του ενεργού ρόλου που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές όσον αφορά την ένταξη των μεταναστών και συνεργάζεται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. |
| --- | --- |

5.5

Η Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) δραστηριοποιείται με ιδιαίτερα προορατικό τρόπο σε θέματα μετανάστευσης μέσω της εκπόνησης διάφορων γνωμοδοτήσεων (25), στις οποίες τονίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές βρίσκονται στην εμπροσθοφυλακή όσον αφορά την χάραξη, εφαρμογή, αξιολόγηση και εποπτεία της πολιτικής για τη μετανάστευση και ότι επομένως πρέπει να θεωρούνται βασικοί εταίροι κατά την ανάπτυξη αυτής της πολιτικής (26). Η ΕτΠ επισημαίνει επίσης τη σημασία του ενεργού ρόλου που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές όσον αφορά την ένταξη των μεταναστών και συνεργάζεται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

| 5.6 | Η ΕΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (27), την οποία απηύθυνε στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση που συνέταξε την ατυχήσασα Συνταγματική Συνθήκη, όπου πρότεινε να χορηγείται η ευρωπαϊκή ιθαγένεια στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν το καθεστώς κατοίκου μακράς διαρκείας. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να υιοθετήσουν νέες πρωτοβουλίες προκειμένου οι μετανάστες με καθεστώς μόνιμης διαμονής να αποκτήσουν πολιτικά δικαιώματα, ειδικά σε τοπικό επίπεδο. |
| --- | --- |

5.6

Η ΕΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (27), την οποία απηύθυνε στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση που συνέταξε την ατυχήσασα Συνταγματική Συνθήκη, όπου πρότεινε να χορηγείται η ευρωπαϊκή ιθαγένεια στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν το καθεστώς κατοίκου μακράς διαρκείας. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να υιοθετήσουν νέες πρωτοβουλίες προκειμένου οι μετανάστες με καθεστώς μόνιμης διαμονής να αποκτήσουν πολιτικά δικαιώματα, ειδικά σε τοπικό επίπεδο.

| 5.7 | Η δεύτερη έκδοση του Εγχειριδίου της Επιτροπής προς υπευθύνους χάραξης πολιτικής και αρμοδίους σε θέματα ένταξης (28), συνιστά να αναληφθούν ενεργότερες δράσεις για την κοινωνική κινητοποίηση και οργάνωση, για την διάρθρωση της επικοινωνίας και του διαλόγου, καθώς και για την ενίσχυση των τοπικών δικτύων ένταξης. |
| --- | --- |

5.7

Η δεύτερη έκδοση του Εγχειριδίου της Επιτροπής προς υπευθύνους χάραξης πολιτικής και αρμοδίους σε θέματα ένταξης (28), συνιστά να αναληφθούν ενεργότερες δράσεις για την κοινωνική κινητοποίηση και οργάνωση, για την διάρθρωση της επικοινωνίας και του διαλόγου, καθώς και για την ενίσχυση των τοπικών δικτύων ένταξης.

| 5.8 | Η πρωτοβουλία «Έξυπνες πόλεις» («Smart Cities») (29) δημιουργήθηκε το 2007ως μέσο εξελικτικής αξιολόγησης με τη συμμετοχή 70 πόλεων μέτριου μεγέθους οι οποίες εφαρμόζουν κοινές στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης στον τομέα της οικονομίας, σε θέματα που αφορά τους ανθρώπους, καθώς και στον τομέα της διακυβέρνησης, της κινητικότητας, του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής. Για τον σκοπό αυτόν χρησιμοποιούνται διάφοροι δείκτες. Η ΕΟΚΕ συνιστά να ληφθούν υπόψη οι προτάσεις που διατυπώνονται σε αυτήν τη γνωμοδότηση σχετικά με τους δείκτες σε θέματα που αφορούν τους ανθρώπους και την διακυβέρνηση. |
| --- | --- |

5.8

Η πρωτοβουλία «Έξυπνες πόλεις» («Smart Cities») (29) δημιουργήθηκε το 2007ως μέσο εξελικτικής αξιολόγησης με τη συμμετοχή 70 πόλεων μέτριου μεγέθους οι οποίες εφαρμόζουν κοινές στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης στον τομέα της οικονομίας, σε θέματα που αφορά τους ανθρώπους, καθώς και στον τομέα της διακυβέρνησης, της κινητικότητας, του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής. Για τον σκοπό αυτόν χρησιμοποιούνται διάφοροι δείκτες. Η ΕΟΚΕ συνιστά να ληφθούν υπόψη οι προτάσεις που διατυπώνονται σε αυτήν τη γνωμοδότηση σχετικά με τους δείκτες σε θέματα που αφορούν τους ανθρώπους και την διακυβέρνηση.

| 5.9 | Το πρόγραμμα «Διαπολιτισμικές Πόλεις» (Intercultural Cities - ICC) αποτελεί κοινή δράση του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Έτους Διαπολιτισμικού Διαλόγου, το 2008. Στόχος του είναι να συμβάλει στην ανάπτυξη ενός προτύπου διαπολιτισμικής ένταξης στις αστικές κοινωνίες που χαρακτηρίζονται από πολυμορφία. Ερμηνεύει την πολυπολιτισμικότητα ως μέσο προβολής πολιτικών και πρακτικών που ενισχύουν τη συνεργασία, την κατανόηση και τον σεβασμό μεταξύ ατόμων διαφορετικών πολιτισμών και εθνοτικών ομάδων. |
| --- | --- |

5.9

Το πρόγραμμα «Διαπολιτισμικές Πόλεις» (Intercultural Cities - ICC) αποτελεί κοινή δράση του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Έτους Διαπολιτισμικού Διαλόγου, το 2008. Στόχος του είναι να συμβάλει στην ανάπτυξη ενός προτύπου διαπολιτισμικής ένταξης στις αστικές κοινωνίες που χαρακτηρίζονται από πολυμορφία. Ερμηνεύει την πολυπολιτισμικότητα ως μέσο προβολής πολιτικών και πρακτικών που ενισχύουν τη συνεργασία, την κατανόηση και τον σεβασμό μεταξύ ατόμων διαφορετικών πολιτισμών και εθνοτικών ομάδων.

| 5.10 | Στο έγγραφο «Ιδιότητα του πολίτη και συμμετοχή στην διαπολιτισμική πόλη» (30) του προγράμματος του Συμβουλίου της Ευρώπης «Διαπολιτισμικές πόλεις», αναλύονται οι μέθοδοι και οι διαδικασίες που μπορούν να υιοθετήσουν οι πόλεις για την ενίσχυση του διαπολιτισμικού διαλόγου και της συνεργασίας. Στο έγγραφο αυτό επιβεβαιώνονται οι αρχές της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την συμμετοχή αλλοδαπών στο δημόσιο βίο σε τοπικό επίπεδο, του 1992 και προσφέρεται μια δημιουργική προσέγγιση για την ανάδειξη ευέλικτων διαβουλεύσεων σε άτυπο πλαίσιο. Συγχρόνως, αποτελεί συμπληρωματική και πολύτιμη προσέγγιση των μακροπρόθεσμων στρατηγικών διακυβέρνησης, στηριζόμενων σε όργανα διαβούλευσης. |
| --- | --- |

5.10

Στο έγγραφο «Ιδιότητα του πολίτη και συμμετοχή στην διαπολιτισμική πόλη» (30) του προγράμματος του Συμβουλίου της Ευρώπης «Διαπολιτισμικές πόλεις», αναλύονται οι μέθοδοι και οι διαδικασίες που μπορούν να υιοθετήσουν οι πόλεις για την ενίσχυση του διαπολιτισμικού διαλόγου και της συνεργασίας. Στο έγγραφο αυτό επιβεβαιώνονται οι αρχές της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την συμμετοχή αλλοδαπών στο δημόσιο βίο σε τοπικό επίπεδο, του 1992 και προσφέρεται μια δημιουργική προσέγγιση για την ανάδειξη ευέλικτων διαβουλεύσεων σε άτυπο πλαίσιο. Συγχρόνως, αποτελεί συμπληρωματική και πολύτιμη προσέγγιση των μακροπρόθεσμων στρατηγικών διακυβέρνησης, στηριζόμενων σε όργανα διαβούλευσης.

| 5.11 | Πολυάριθμα κράτη μέλη παρέχουν σήμερα (πλήρως ή μερικώς) το δικαίωμα ψήφου στους αλλοδαπούς πολίτες τους: το Βέλγιο, η Δανία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, η Μάλτα, η Πορτογαλία, η Σλοβακία, η Ισπανία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, η ενεργός συμμετοχή των αλλοδαπών πολιτών είναι περιορισμένη και, συνεπώς, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να ενισχυθεί μέσω μέτρων των δημόσιων αρχών, σε συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών. |
| --- | --- |

5.11

Πολυάριθμα κράτη μέλη παρέχουν σήμερα (πλήρως ή μερικώς) το δικαίωμα ψήφου στους αλλοδαπούς πολίτες τους: το Βέλγιο, η Δανία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, η Μάλτα, η Πορτογαλία, η Σλοβακία, η Ισπανία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, η ενεργός συμμετοχή των αλλοδαπών πολιτών είναι περιορισμένη και, συνεπώς, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να ενισχυθεί μέσω μέτρων των δημόσιων αρχών, σε συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών.

| 5.12 | Σύμφωνα με το MIPEX III, στην Ευρώπη, οι αλλοδαποί πολίτες έχουν το δικαίωμα του εκλέγεσθαι στις δημοτικές εκλογές σε δεκατρείς χώρες και το δικαίωμα του εκλέγειν σε δεκαεννέα χώρες στις δημοτικές εκλογές, σε επτά στις περιφερειακές εκλογές και σε δύο στις εθνικές εκλογές (Πορτογαλία και Ηνωμένο Βασίλειο). Όπως προαναφέρθηκε, σε έντεκα κράτη μέλη έχουν συσταθεί κρατικοί και σε δεκαπέντε κράτη μέλη τοπικοί οργανισμοί διαβούλευσης. |
| --- | --- |

5.12

Σύμφωνα με το MIPEX III, στην Ευρώπη, οι αλλοδαποί πολίτες έχουν το δικαίωμα του εκλέγεσθαι στις δημοτικές εκλογές σε δεκατρείς χώρες και το δικαίωμα του εκλέγειν σε δεκαεννέα χώρες στις δημοτικές εκλογές, σε επτά στις περιφερειακές εκλογές και σε δύο στις εθνικές εκλογές (Πορτογαλία και Ηνωμένο Βασίλειο). Όπως προαναφέρθηκε, σε έντεκα κράτη μέλη έχουν συσταθεί κρατικοί και σε δεκαπέντε κράτη μέλη τοπικοί οργανισμοί διαβούλευσης.

| 5.13 | Από τα στοιχεία του MIPEX III μπορούν να συναχθούν πολύ σημαντικά συμπεράσματα όχι μόνο σχετικά με τις χώρες που διαβουλεύονται με τους μετανάστες αλλά και σχετικά με την ανάπτυξη πραγματικών πολιτικών ένταξης. Τα κράτη μέλη που διαθέτουν ισχυρές δομές διαβούλευσης είναι εκείνα που παρέχουν πολιτικές ελευθερίες σε όλα τα άτομα, στηρίζουν τις οργανώσεις της κοινωνίας των αλλοδαπών πολιτών με ικανοποιητικούς οικονομικούς πόρους, επεκτείνουν το δικαίωμα ψήφου και παρέχουν πλήρη πολιτικά δικαιώματα. Είναι επίσης εκείνα που καταβάλλουν τις μεγαλύτερες προσπάθειες για την πλήρη συμμετοχή όλων των κατοίκων σε συστήματα διαβούλευσης στον τομέα της απασχόλησης, της εκπαίδευσης, της υγείας και της κατοικίας. Στο MIPEX τονίζεται ότι οι οργανισμοί διαβούλευσης δεν μπορούν να υποκαταστήσουν το δικαίωμα ψήφου. |
| --- | --- |

5.13

Από τα στοιχεία του MIPEX III μπορούν να συναχθούν πολύ σημαντικά συμπεράσματα όχι μόνο σχετικά με τις χώρες που διαβουλεύονται με τους μετανάστες αλλά και σχετικά με την ανάπτυξη πραγματικών πολιτικών ένταξης. Τα κράτη μέλη που διαθέτουν ισχυρές δομές διαβούλευσης είναι εκείνα που παρέχουν πολιτικές ελευθερίες σε όλα τα άτομα, στηρίζουν τις οργανώσεις της κοινωνίας των αλλοδαπών πολιτών με ικανοποιητικούς οικονομικούς πόρους, επεκτείνουν το δικαίωμα ψήφου και παρέχουν πλήρη πολιτικά δικαιώματα. Είναι επίσης εκείνα που καταβάλλουν τις μεγαλύτερες προσπάθειες για την πλήρη συμμετοχή όλων των κατοίκων σε συστήματα διαβούλευσης στον τομέα της απασχόλησης, της εκπαίδευσης, της υγείας και της κατοικίας. Στο MIPEX τονίζεται ότι οι οργανισμοί διαβούλευσης δεν μπορούν να υποκαταστήσουν το δικαίωμα ψήφου.

| 5.14 | Τα ισχυρότερα συμβούλια διαβούλευσης στην Ευρώπη είναι εκείνα με την πιο μακροχρόνια λειτουργία (από τη δεκαετία του 1970 και 1980) και βρίσκονται στις χώρες με την μακρότερη μεταναστευτική παράδοση. Αντίθετα, τα συμβούλια με την ασθενέστερη βαρύτητα βρίσκονται σε χώρες της Νότιας Ευρώπης, όπου η μετανάστευση αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο. Οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, οι οποίες δέχονται εδώ και λίγα χρόνια μετανάστες, διαθέτουν τα λιγότερο ανεπτυγμένα συστήματα. |
| --- | --- |

5.14

Τα ισχυρότερα συμβούλια διαβούλευσης στην Ευρώπη είναι εκείνα με την πιο μακροχρόνια λειτουργία (από τη δεκαετία του 1970 και 1980) και βρίσκονται στις χώρες με την μακρότερη μεταναστευτική παράδοση. Αντίθετα, τα συμβούλια με την ασθενέστερη βαρύτητα βρίσκονται σε χώρες της Νότιας Ευρώπης, όπου η μετανάστευση αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο. Οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, οι οποίες δέχονται εδώ και λίγα χρόνια μετανάστες, διαθέτουν τα λιγότερο ανεπτυγμένα συστήματα.

| 5.15 | Αν εξετασθούν τα βήματα αυτά υπό το φως των κριτηρίων (31) του Συμβουλίου της Ευρώπης, εξάγεται το συμπέρασμα ότι πρόκειται για δομές των οποίων η δημιουργία και η συνέχεια της λειτουργίας τους δεν πρέπει να εξαρτάται από την βούληση των αρχών και των κυβερνήσεων αλλά για δομές που χρειάζονται συγκεκριμένες νομικές διατάξεις. Θα πρέπει να είναι σε θέση να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και να παρέχουν πληροφορίες σε θέματα για τα οποία συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις, μία πρακτική καθόλου συνηθισμένη, αν κρίνει κανείς από τις μαρτυρίες που συγκεντρώθηκαν κατά το 5ο Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την ένταξη. Πρέπει να είναι αντιπροσωπευτικές δομές και να διοικούνται σαφώς από μετανάστες, καθώς και να διαθέτουν επαρκείς οικονομικούς πόρους. (32) Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η αντιπροσωπευτικότητα των οργανώσεων και η συμμετοχή των γυναικών. |
| --- | --- |

5.15

Αν εξετασθούν τα βήματα αυτά υπό το φως των κριτηρίων (31) του Συμβουλίου της Ευρώπης, εξάγεται το συμπέρασμα ότι πρόκειται για δομές των οποίων η δημιουργία και η συνέχεια της λειτουργίας τους δεν πρέπει να εξαρτάται από την βούληση των αρχών και των κυβερνήσεων αλλά για δομές που χρειάζονται συγκεκριμένες νομικές διατάξεις. Θα πρέπει να είναι σε θέση να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και να παρέχουν πληροφορίες σε θέματα για τα οποία συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις, μία πρακτική καθόλου συνηθισμένη, αν κρίνει κανείς από τις μαρτυρίες που συγκεντρώθηκαν κατά το 5ο Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την ένταξη. Πρέπει να είναι αντιπροσωπευτικές δομές και να διοικούνται σαφώς από μετανάστες, καθώς και να διαθέτουν επαρκείς οικονομικούς πόρους. (32) Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η αντιπροσωπευτικότητα των οργανώσεων και η συμμετοχή των γυναικών.

| 5.16 | Στο πλαίσιο της επεξεργασίας της γνωμοδότησης, διοργανώθηκε στις 30 Μαρτίου 2011 στη Βαλένθια, από την ΕΟΚΕ και την περιφερειακή κυβέρνηση της Αυτόνομης Περιφέρειας της Βαλένθια, ακρόαση με θέμα «Η συνεργασία μεταξύ των τοπικών και των περιφερειακών αρχών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών». Κατά τις παρεμβάσεις παρουσιάστηκαν οι εμπειρίες σε θέματα διαβούλευσης και συμμετοχής της Ρώμης (Ιταλία), της Φλάνδρας (Βέλγιο), του Στρασβούργου (Γαλλία), του Δουβλίνου (Ιρλανδία), της Έσσης (Γερμανία) του Aarhus(Δανία) και της Βαλένθια (Ισπανία). Πολλές από τις εμπειρίες και τις απόψεις που εκφράστηκαν κατά τη συνεδρίαση περιλαμβάνονται στη γνωμοδότηση. Στο παράρτημα επισυνάπτεται έκθεση αυτής της ακρόασης. |
| --- | --- |

5.16

Στο πλαίσιο της επεξεργασίας της γνωμοδότησης, διοργανώθηκε στις 30 Μαρτίου 2011 στη Βαλένθια, από την ΕΟΚΕ και την περιφερειακή κυβέρνηση της Αυτόνομης Περιφέρειας της Βαλένθια, ακρόαση με θέμα «Η συνεργασία μεταξύ των τοπικών και των περιφερειακών αρχών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών». Κατά τις παρεμβάσεις παρουσιάστηκαν οι εμπειρίες σε θέματα διαβούλευσης και συμμετοχής της Ρώμης (Ιταλία), της Φλάνδρας (Βέλγιο), του Στρασβούργου (Γαλλία), του Δουβλίνου (Ιρλανδία), της Έσσης (Γερμανία) του Aarhus(Δανία) και της Βαλένθια (Ισπανία). Πολλές από τις εμπειρίες και τις απόψεις που εκφράστηκαν κατά τη συνεδρίαση περιλαμβάνονται στη γνωμοδότηση. Στο παράρτημα επισυνάπτεται έκθεση αυτής της ακρόασης.

| 5.17 | Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, πρέπει να διευκολύνουν την άσκηση του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι των ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών, διότι η εθνικές νομοθεσίες παρέχουν μόνο περιορισμένα πολιτικά δικαιώματα σε υπηκόους τρίτων χωρών (ανεπαρκής αναγνώριση και ανισότητα όσον αφορά το δικαίωμα πολιτικής συμμετοχής μέσω του δικαιώματος του εκλέγειν). Οι ενώσεις συμβάλλουν στην οργανωμένη συμμετοχή, στην ενίσχυση των δικτύων αλληλεγγύης, στη βελτίωση των συνθηκών ενσωμάτωσης και ευημερίας των πολιτών, προς το συμφέρον ολόκληρης της τοπικής κοινωνίας. |
| --- | --- |

5.17

Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές, πρέπει να διευκολύνουν την άσκηση του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι των ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών, διότι η εθνικές νομοθεσίες παρέχουν μόνο περιορισμένα πολιτικά δικαιώματα σε υπηκόους τρίτων χωρών (ανεπαρκής αναγνώριση και ανισότητα όσον αφορά το δικαίωμα πολιτικής συμμετοχής μέσω του δικαιώματος του εκλέγειν). Οι ενώσεις συμβάλλουν στην οργανωμένη συμμετοχή, στην ενίσχυση των δικτύων αλληλεγγύης, στη βελτίωση των συνθηκών ενσωμάτωσης και ευημερίας των πολιτών, προς το συμφέρον ολόκληρης της τοπικής κοινωνίας.

| 5.18 | Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να ενθαρρύνουν την συμμετοχή σε οργανώσεις και συλλόγους, ειδικά των μεταναστών, καθώς και να παρέχουν για τον σκοπό αυτόν τεχνικά μέσα (παροχή συμβουλών για την διαχείριση των συλλόγων, για την δημοκρατική και οικονομική διαχείριση, για την επικοινωνία, μέτρα για την ενδυνάμωση και την ανάληψη ηγετικών θέσεων, ιδιαίτερα για τις μετανάστριες, μέτρα για την ενίσχυση των φόρουμ και των δικτύων, ανταλλαγή ορθών πρακτικών, κλπ), οικονομικά μέσα (επιδοτήσεις, συμβάσεις ή ανάθεση της παροχής υπηρεσιών) υλικά μέσα(υποδομές για τις τοπικές οντότητες και βασικά εργαλεία για την ανάπτυξη δραστηριότητας), με ιδιαίτερη προσοχή στα μέτρα για την ψηφιακή ένταξη. |
| --- | --- |

5.18

Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να ενθαρρύνουν την συμμετοχή σε οργανώσεις και συλλόγους, ειδικά των μεταναστών, καθώς και να παρέχουν για τον σκοπό αυτόν τεχνικά μέσα (παροχή συμβουλών για την διαχείριση των συλλόγων, για την δημοκρατική και οικονομική διαχείριση, για την επικοινωνία, μέτρα για την ενδυνάμωση και την ανάληψη ηγετικών θέσεων, ιδιαίτερα για τις μετανάστριες, μέτρα για την ενίσχυση των φόρουμ και των δικτύων, ανταλλαγή ορθών πρακτικών, κλπ), οικονομικά μέσα (επιδοτήσεις, συμβάσεις ή ανάθεση της παροχής υπηρεσιών) υλικά μέσα(υποδομές για τις τοπικές οντότητες και βασικά εργαλεία για την ανάπτυξη δραστηριότητας), με ιδιαίτερη προσοχή στα μέτρα για την ψηφιακή ένταξη.

| 5.19 | Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή μεταναστών στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τόσο ως μέλη όσο και σε επίπεδο διοίκησης. Ιδιαίτερη σημασία έχουν σε αυτό το πλαίσιο οι σύλλογοι κατοίκων, οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, οι σύλλογοι γυναικών, οι πολιτιστικοί, αθλητικοί και ψυχαγωγικοί σύλλογοι, οι θρησκευτικές κοινότητες, καθώς και οι συνδικαλιστικές ενώσεις και οι ενώσεις των εργοδοτών. Οι ευρωπαϊκές συνδικαλιστικές ενώσεις έχουν μακρά παράδοση με την προσχώρηση και συμμετοχή μεταναστών εργαζομένων, χαρακτηρίζονται από μεγάλη εθνική και πολιτιστική πολυμορφία όσον αφορά τα μέλη τους, και ως εκ τούτου διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο ως κοινωνικοί διαμεσολαβητές. |
| --- | --- |

5.19

Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή μεταναστών στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τόσο ως μέλη όσο και σε επίπεδο διοίκησης. Ιδιαίτερη σημασία έχουν σε αυτό το πλαίσιο οι σύλλογοι κατοίκων, οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, οι σύλλογοι γυναικών, οι πολιτιστικοί, αθλητικοί και ψυχαγωγικοί σύλλογοι, οι θρησκευτικές κοινότητες, καθώς και οι συνδικαλιστικές ενώσεις και οι ενώσεις των εργοδοτών. Οι ευρωπαϊκές συνδικαλιστικές ενώσεις έχουν μακρά παράδοση με την προσχώρηση και συμμετοχή μεταναστών εργαζομένων, χαρακτηρίζονται από μεγάλη εθνική και πολιτιστική πολυμορφία όσον αφορά τα μέλη τους, και ως εκ τούτου διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο ως κοινωνικοί διαμεσολαβητές.

| 5.20 | Θα πρέπει, επίσης, να διευκολυνθούν οι σχέσεις μεταξύ των ενώσεων των μεταναστών και των άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, με την ενθάρρυνση της δημιουργίας δικτύων βασιζόμενων σε κοινούς για όλους τους πολίτες κοινωνικούς στόχους (εκπαίδευση, απασχόληση, κατοικία, πολεοδομικός σχεδιασμός και αστική ανάπτυξη). Το Ευρωπαϊκό Έτος Εθελοντισμού αποτελεί ευκαιρία για την αναγνώριση και την στήριξη αυτών των οργανώσεων. |
| --- | --- |

5.20

Θα πρέπει, επίσης, να διευκολυνθούν οι σχέσεις μεταξύ των ενώσεων των μεταναστών και των άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, με την ενθάρρυνση της δημιουργίας δικτύων βασιζόμενων σε κοινούς για όλους τους πολίτες κοινωνικούς στόχους (εκπαίδευση, απασχόληση, κατοικία, πολεοδομικός σχεδιασμός και αστική ανάπτυξη). Το Ευρωπαϊκό Έτος Εθελοντισμού αποτελεί ευκαιρία για την αναγνώριση και την στήριξη αυτών των οργανώσεων.

| 5.21 | Στην ΕΕ υπάρχουν πολλές διαφορετικές μορφές οργάνωσης: φόρουμ, πλατφόρμες ή συμβούλια διαβούλευσης, τράπεζες συζήτησης. Σύμφωνα με την τρίτη έκδοση του Εγχειριδίου της Επιτροπή προς υπευθύνους χάραξης πολιτικής και αρμοδίους σε θέματα ένταξης, κάθε πλατφόρμα διαλόγου προσφέρει στους πολίτες έναν δημόσιο χώρο, «στον οποίο μπορούν να ξεκινήσουν μια ανοικτή ανταλλαγή απόψεων σε πνεύμα σεβασμού μεταξύ μεταναστών, με τους κατοίκους της περιοχής ή με την κυβέρνηση» Στόχος είναι να αναπτύξουν οι συμμετέχοντες κοινή κατανόηση και εμπιστοσύνη. |
| --- | --- |

5.21

Στην ΕΕ υπάρχουν πολλές διαφορετικές μορφές οργάνωσης: φόρουμ, πλατφόρμες ή συμβούλια διαβούλευσης, τράπεζες συζήτησης. Σύμφωνα με την τρίτη έκδοση του Εγχειριδίου της Επιτροπή προς υπευθύνους χάραξης πολιτικής και αρμοδίους σε θέματα ένταξης, κάθε πλατφόρμα διαλόγου προσφέρει στους πολίτες έναν δημόσιο χώρο, «στον οποίο μπορούν να ξεκινήσουν μια ανοικτή ανταλλαγή απόψεων σε πνεύμα σεβασμού μεταξύ μεταναστών, με τους κατοίκους της περιοχής ή με την κυβέρνηση» Στόχος είναι να αναπτύξουν οι συμμετέχοντες κοινή κατανόηση και εμπιστοσύνη.

| 5.22 | Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ένταξης πρέπει να δικτυωθεί με τα υφιστάμενα συμβούλια διαβούλευσης στην ΕΕ. Σε επίπεδο κρατών μελών θα πρέπει επίσης να δικτυωθούν και τα τοπικά και περιφερειακά φόρουμ (ιδιαίτερα σημαντικό είναι το παράδειγμα της Δανίας όπου το εθνικό συμβούλιο εθνοτικών μειονοτήτων απαρτίζεται από 14 εκλεγμένα μέλη από 42 τοπικά φόρουμ). |
| --- | --- |

5.22

Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ένταξης πρέπει να δικτυωθεί με τα υφιστάμενα συμβούλια διαβούλευσης στην ΕΕ. Σε επίπεδο κρατών μελών θα πρέπει επίσης να δικτυωθούν και τα τοπικά και περιφερειακά φόρουμ (ιδιαίτερα σημαντικό είναι το παράδειγμα της Δανίας όπου το εθνικό συμβούλιο εθνοτικών μειονοτήτων απαρτίζεται από 14 εκλεγμένα μέλη από 42 τοπικά φόρουμ).

| 5.23 | Η ΕΟΚΕ επιθυμεί δημοκρατικότερες πόλεις την Ευρώπη, μέσω της ανάπτυξης μίας κοινής ιδιότητας του πολίτη η οποία να εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας στην πόλη (η αστική ιδιότητα του πολίτη, σύμφωνα με την αντιδήμαρχο του Ρότερνταμ), δεδομένου ότι η πόλη αποτελεί τον σημαντικότερο χώρο στον οποίο αναπτύσσεται μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων το αίσθημα ότι ανήκουν στην ίδια κοινότητα. Η πλειονότητα των μεταναστών ταυτίζεται πρώτα με την πόλη και έπειτα με το κράτος στο οποίο ζει. Η πόλη συνιστά τον κατεξοχήν χώρο στον οποίο οι άνθρωποι έχουν ίδια προβλήματα, ίδια σχέδια και ίδια όνειρα. |
| --- | --- |

5.23

Η ΕΟΚΕ επιθυμεί δημοκρατικότερες πόλεις την Ευρώπη, μέσω της ανάπτυξης μίας κοινής ιδιότητας του πολίτη η οποία να εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας στην πόλη (η αστική ιδιότητα του πολίτη, σύμφωνα με την αντιδήμαρχο του Ρότερνταμ), δεδομένου ότι η πόλη αποτελεί τον σημαντικότερο χώρο στον οποίο αναπτύσσεται μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων το αίσθημα ότι ανήκουν στην ίδια κοινότητα. Η πλειονότητα των μεταναστών ταυτίζεται πρώτα με την πόλη και έπειτα με το κράτος στο οποίο ζει. Η πόλη συνιστά τον κατεξοχήν χώρο στον οποίο οι άνθρωποι έχουν ίδια προβλήματα, ίδια σχέδια και ίδια όνειρα.

6.   Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ένταξης

| 6.1 | Κατά το 5ο Φόρουμ Ένταξης, συζητήθηκε ο τρόπος λειτουργίας του Ταμείου στα πλαίσια της ενδιάμεσης αξιολόγησης που πραγματοποιεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τα συμπεράσματα και προτείνει τα εξής:






  6.1.1 | Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αρχή της συνεργασίας που προβλέπεται στο άρθρο 10 της απόφασης του Ταμείου. Για τον σκοπό αυτόν, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν στην επεξεργασία, στην εκτέλεση και στην εκ των υστέρων αξιολόγηση του πολυετούς προγράμματος και της χρήσης του Ταμείου σε εθνικό επίπεδο, τις περιφερειακές και τοπικές αρχές, καθώς και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. |
| --- | --- | --- |

6.1

Κατά το 5ο Φόρουμ Ένταξης, συζητήθηκε ο τρόπος λειτουργίας του Ταμείου στα πλαίσια της ενδιάμεσης αξιολόγησης που πραγματοποιεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τα συμπεράσματα και προτείνει τα εξής:

6.1.1

Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αρχή της συνεργασίας που προβλέπεται στο άρθρο 10 της απόφασης του Ταμείου. Για τον σκοπό αυτόν, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν στην επεξεργασία, στην εκτέλεση και στην εκ των υστέρων αξιολόγηση του πολυετούς προγράμματος και της χρήσης του Ταμείου σε εθνικό επίπεδο, τις περιφερειακές και τοπικές αρχές, καθώς και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

| 6.1.2 | Οι ισχύοντες κανόνες και οι διαδικασίες του Ταμείου χαρακτηρίζονται από υπερβολική πολυπλοκότητα και συνιστούν διοικητικά εμπόδια που δυσχεραίνουν τη χρηματοδότηση τόσο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών όσο και τον περιφερειακών και των τοπικών αρχών. (33)
  Η ΕΟΚΕ συνιστά την αναθεώρηση των κανόνων αυτών σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την ένταξη και με γνώμονα την αρχή της συνεργασίας ιδίως σε θέματα που αφορούν τα κριτήρια πρόσβασης, τη συγχρηματοδότηση, τη διαφάνεια και τα άτομα. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι για να διασφαλιστεί η προστιθέμενη αξία του Ταμείου, είναι αναγκαίο να εγγυώνται όλα τα χρηματοδοτούμενα σχέδια την πρακτική εφαρμογή της πρωταρχικής κοινής αρχής, σύμφωνα με την οποία «η ένταξη αποτελεί αμφίδρομη διαδικασία». |
| --- | --- |

6.1.2

Οι ισχύοντες κανόνες και οι διαδικασίες του Ταμείου χαρακτηρίζονται από υπερβολική πολυπλοκότητα και συνιστούν διοικητικά εμπόδια που δυσχεραίνουν τη χρηματοδότηση τόσο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών όσο και τον περιφερειακών και των τοπικών αρχών. (33)
  Η ΕΟΚΕ συνιστά την αναθεώρηση των κανόνων αυτών σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Φόρουμ για την ένταξη και με γνώμονα την αρχή της συνεργασίας ιδίως σε θέματα που αφορούν τα κριτήρια πρόσβασης, τη συγχρηματοδότηση, τη διαφάνεια και τα άτομα. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι για να διασφαλιστεί η προστιθέμενη αξία του Ταμείου, είναι αναγκαίο να εγγυώνται όλα τα χρηματοδοτούμενα σχέδια την πρακτική εφαρμογή της πρωταρχικής κοινής αρχής, σύμφωνα με την οποία «η ένταξη αποτελεί αμφίδρομη διαδικασία».

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  ΕΕ C 48/6, 15/02/2011

1

(2)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα τη μετανάστευση (δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα).

2

(3)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η μετανάστευση, η ένταξη και ο ρόλος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών» (2002/C 125/21).

3

(4)  έγγραφο του Συμβουλίου. 14615/04. Βασικές Κοινές Αρχές που υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο και τους εκπροσώπους των κρατών μελών στις 19 Νοεμβρίου 2004.

4

(5)  COM(2005) 389 τελικό. Κοινό Πρόγραμμα για την Ένταξη - Πλαίσιο σχετικά με την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση

5

(6)  ΕΕ C 347 της 03.02.2009, σ. 19.

6

(7)  R. Gropas and R. Zapata-Barrero (2011) «Active immigrants in multicultural contexts: democratic challenges in Europe», in A. Triandafyllidou, T. Modood, and N. Meer European Multiculturalism(s): Cultural, religious and ethnic challenges. Edinbugh: Edinburgh University Press.

7

(8)  EE C 208/76 της 3.9.2003.

8

(9)  Migrant Integration Policy Index III, 2011.

9

(10)  ΕΕ C 318/128, 23.12.2006

10

(11)  ΕΕ C 354/16, 28.12.2010

11

(12)  Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωση, 13440/08, 24 Σεπετεμβρίου 2008.

12

(13)  Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης Τουρίνο, 18 Οκτωβρίου 1961. Συμβούλιο της Ευρώπης, Στρασβούργο, 3/5/1961. 1996 http://www.coe.int/t/dghl/monitoring/socialcharter/

13

(14)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «H εφαρμογή της Συνθήκης της Λισαβόνας: η συμμετοχική δημοκρατία και η πρωτοβουλία ευρωπαίων πολιτών (άρθρο 11)» (2010/C 354/10).

14

(15)  ΕΕ C 27 της 03.02.2009, σ. 114.

15

(16)  Το Πρόγραμμα της Στοκχόλμης - Μια ανοικτή και ασφαλής Ευρώπη που εξυπηρετεί και προστατεύει τους πολίτες (2010/C 115/01). Παράγραφος 6.1.5

16

(17)  Consulting immigrants to improve nacional policies, (Διαβούλευση με τους μετανάστες για τη βελτίωση των εθνικών πολιτικών) Migration Policy Group (μόνιμη ομάδα μελέτης «Μετανάστευση και ένταξη».

17

(18)  15 και 16 Απιρλίου 2010

18

(19)  ΕΕ C 347, 18/12/2010 και ΕΕ C 354, 28/12/2010.

19

(20)  Ενημερωτική έκθεση της ΕΟΚΕ 518/2010 fin με θέμα «Οι νέες προκλήσεις της ένταξης», εισηγητής: ο κ. Pariza Castaños, που υιοθετήθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 15ης και 16ης Ιουλίου 2010.

20

(21)  Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονομίας που υιοθετήθηκε από την επιτροπή των υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης τον Ιούνιο 1985 και υποβλήθηκε για επικύρωση από τα κράτη μέλη στις 15 Οκτωβρίου 1984, πρώτη ημέρα συνεδρίασης της 20ής ολομέλειας της CLRAE.

21

(22)  Convention on the Participation of Foreigners in Public Life at Local Level. (Σύμβαση για τη συμμετοχή των αλλοδαπών στο δημόσιο βίο σε τοπικό επίπεδο) Στρασβούργο, 5.II.1992.

22

(23)  Ευρωπαϊκός Χάρτης για την προάσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην πόλη, 18/5/2000

23

(24)  Συμβολή στην ορθή διαχείριση θεμάτων σχετικά με την ένταξη μεταναστών και την υποδοχή αιτούντων άσυλο, 28.11.2003.

24

(25)  Γνωμοδότηση της ΕΤΠ με θέμα «Προς μια κοινή πολιτική για τη μετανάστευση», (2009/C 76/07).

25

(26)  Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την Ενίσχυση της παγκόσμιας προσέγγισης της μετανάστευσης: βελτίωση του συντονισμού, της συνοχής και των συνεργειών (2009/C 211/05).

26

(27)  ΕΕ C 208 της 03.09.2003, σ. 76.

27

(28)  Εγχειρίδιο για την ένταξη για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους επαγγελματίες. Δεύτερη έκδοση, Μάιος 2007.

28

(29)  http://www.smart-cities.eu/

29

(30)  http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/culture/Cities/paperviarregio_en.pdf.

30

(31)  Σύμβαση 144 του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τη συμμετοχή των αλλοδαπών στο δημόσιο βίο σε τοπικό επίπεδο (1992).

31

(32)  Consulting immigrants to improve national policies. Thomas Huddleston, Migration Policy Group.

32

(33)  Véase S. Carrera y A. Faure Atger (2011), Integration as a two-way process in the EU: Assessing the Relationship between the European Integration Fund and the Common Basic Principles on Integration, Executive Summary, Centre for European Policy Studies, CEPS: Brussels. Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα http://www.ceps.eu/system/files/research_area/2011/02/CEPS_EIF_study_summary.pdf

33

---

III Προπαρασκευαστικές πράξεις

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

473η σύνοδος ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/76 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/76

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν τις αγορές βασικών εμπορευμάτων και τις πρώτες ύλες»

[COM(2011) 25 τελικό]

2011/C 318/12

Εισηγητής: ο κ. ZBORIL

Συνεισηγητής: ο κ. GIBELLIERI

Στις 2 Φεβρουαρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την:

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν τις αγορές βασικών εμπορευμάτων και τις πρώτες ύλες

COM (2011) 25 τελικό.

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Βιομηχανικών Μεταλλαγών, στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 7 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομελείας της, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 142 ψήφους υπέρ, 4 ψήφους κατά και 3 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τόσο την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν τις αγορές βασικών εμπορευμάτων και τις πρώτες ύλες» [COM(2011) 25 τελικό] όσο και την ευρωπαϊκή «Πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες» ως σημαντικά βήματα για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος ζωτικής σημασίας.

1.2   Μολονότι δεν συντρέχουν λόγοι ανησυχίας για τη μακροπρόθεσμη εξάντληση παγκοσμίως των αποθεμάτων οποιασδήποτε από τις κρίσιμες πρώτες ύλες, ελλοχεύει ο κίνδυνος να σημειωθούν βραχυπρόθεσμα ελλείψεις. Αυτές οι ελλείψεις μπορούν να προκληθούν από πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες, εφόσον ορισμένες πρώτες ύλες, οι οποίες είναι απαραίτητες στην παραγωγική διαδικασία υψηλής τεχνολογίας, παράγονται μόνο σε λίγες χώρες. Τα αποθέματα των απαιτούμενων πόρων για τη διαφοροποίηση της παρούσας τροφοδοσίας είναι επαρκή και θα μπορούσαν να εξορυχθούν σε αρκετές χώρες όπως η Αυστραλία, η Δανία (Γροιλανδία) και οι ΗΠΑ, αλλά προς το παρόν, η χρησιμοποίηση της υπάρχουσας αλυσίδας εφοδιασμού αποτελεί σαφώς φθηνότερη λύση. Ορισμένες χώρες έχουν ήδη δείξει ότι προτίθενται να εκμεταλλευτούν αυτή την επιρροή που μπορούν να ασκήσουν, προκειμένου να επιβάλουν τα οικονομικά ή πολιτικά τους συμφέροντα.

1.3   Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθεί τα τεκταινόμενα στον χώρο του διεθνούς εμπορίου κρίσιμων πρώτων υλών – βάσει του σχετικού καταλόγου που παρατίθεται στην εν λόγω ανακοίνωση [COM(2011) 25 τελικό] και με τακτική επικαιροποίηση αυτής. Η ΕΟΚΕ προτείνει να καταρτιστούν διάφορες ρεαλιστικές προβλέψεις-σενάρια –μεταξύ των οποίων και η πλέον απαισιόδοξη – για τον καθορισμό των απειλών και των πιθανών λύσεων. Επιπροσθέτως, κρίνουμε αναγκαία τη συνέχιση των διεθνών διαπραγματεύσεων (στους κόλπους του ΠΟΕ) για την προαγωγή του ελεύθερου εμπορίου και στις αγορές βασικών εμπορευμάτων. Θα πρέπει, εξάλλου, να ενισχυθεί η συνεργασία με χώρες που βρίσκονται σε παρόμοια θέση (ΗΠΑ, Ιαπωνία, Νότια Κορέα).

1.4   Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας πιο ενεργητικής εξωτερικής πολιτικής όσον αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού της βιομηχανίας της ΕΕ με πρώτες ύλες. Προς τούτο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να καθορίσουν και να αποδεχθούν τις κατευθυντήριες γραμμές της διπλωματίας στον τομέα των πρώτων υλών. Οι διμερείς εμπορικές συμφωνίες και η διπλωματία αποτελούν στοιχεία ύψιστης σημασίας για την εξασφάλιση του εφοδιασμού της βιομηχανίας στην ΕΕ με πρώτες ύλες. Συνιστούν δε άμεση και διόλου αμελητέα πρόκληση για το νεοπαγές όργανο της ενωσιακής διπλωματίας. Δεν πρέπει να δοθεί έμφαση μόνο στην εξασφάλιση κρίσιμων πρώτων υλών, αλλά και στη δημιουργία ευνοϊκού περιβάλλοντος για την προώθηση των ενωσιακών συμφερόντων στις χώρες-στόχους. Θα πρέπει, άρα, να αξιοποιηθεί το γεγονός ότι η ΕΕ αντιπροσωπεύει μία από τις σημαντικότερες και πιο διαδεδομένες αγορές παγκοσμίως.

1.5   Η πολιτική με θέμα τις πρώτες ύλες πρέπει να αποτελέσει αναπόσπαστο κομμάτι της ενωσιακής βιομηχανικής πολιτικής έτσι ώστε:

| — | να υπάρξει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη χρήση πρώτων υλών και των πηγών πρωτογενούς ενέργειας και να αποσυνδεθεί η ανάπτυξη από την κατανάλωση πόρων· |
| --- | --- |

—

να υπάρξει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη χρήση πρώτων υλών και των πηγών πρωτογενούς ενέργειας και να αποσυνδεθεί η ανάπτυξη από την κατανάλωση πόρων·

| — | να ακολουθηθεί συνεπής πολιτική στον τομέα της «αστικής εξόρυξης», αντικείμενο της οποίας είναι η ανάκτηση και η αξιοποίηση αυτής της πηγής πρώτων υλών, καλλιεργώντας παράλληλα νέες δεξιότητες και δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας· |
| --- | --- |

—

να ακολουθηθεί συνεπής πολιτική στον τομέα της «αστικής εξόρυξης», αντικείμενο της οποίας είναι η ανάκτηση και η αξιοποίηση αυτής της πηγής πρώτων υλών, καλλιεργώντας παράλληλα νέες δεξιότητες και δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας·

| — | να ενισχυθεί η έρευνα και η ανάπτυξη μεθόδων αντικατάστασης των κρίσιμων πρώτων υλών· |
| --- | --- |

—

να ενισχυθεί η έρευνα και η ανάπτυξη μεθόδων αντικατάστασης των κρίσιμων πρώτων υλών·

| — | να διατηρηθεί και να ενδυναμωθεί η απασχόληση στον ευρωπαϊκό εξορυκτικό τομέα μέσω της συνεχούς κατάρτισης και επιμόρφωσης του εργατικού δυναμικού, παράλληλα με τη διεξαγωγή κοινωνικού διαλόγου σε όλα τα επίπεδα για τη μετάβαση σε πιο αειφόρες εξορυκτικές δραστηριότητες. |
| --- | --- |

—

να διατηρηθεί και να ενδυναμωθεί η απασχόληση στον ευρωπαϊκό εξορυκτικό τομέα μέσω της συνεχούς κατάρτισης και επιμόρφωσης του εργατικού δυναμικού, παράλληλα με τη διεξαγωγή κοινωνικού διαλόγου σε όλα τα επίπεδα για τη μετάβαση σε πιο αειφόρες εξορυκτικές δραστηριότητες.

1.6   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η συσσώρευση στρατηγικών αποθεμάτων κρίσιμων πρώτων υλών θα μπορούσε να αποτελέσει μια λύση και εισηγείται τη διεξαγωγή εκτιμήσεων αντικτύπου προκειμένου να προσδιοριστεί κατά πόσο αυτή η λύση είναι εφικτή, εφόσον γίνει πραγματικότητα η πλέον απαισιόδοξη πρόβλεψη. Το συγκεκριμένο μέτρο θα μπορούσε να έχει παρενέργειες (π.χ. ανεπαρκής ελαστικότητα, διόγκωση της τιμής του βασικού εμπορεύματος κ.τ.λ.) και, άρα, θα πρέπει να αναλυθεί προσεκτικά, να πραγματοποιηθούν διαβουλεύσεις και να ληφθούν αποφάσεις από κοινού με τους εκπροσώπους της βιομηχανίας της ΕΕ.

1.7   Η ΕΟΚΕ προτείνει να αναληφθούν πρωτοβουλίες για την υποστήριξη της έρευνας, της συγκέντρωσης δεδομένων και την εστίαση στα διαπιστωμένα και στα εν δυνάμει επίπεδα των αποθεμάτων πρώτων υλών στα κράτη μέλη, αλλά και σε τρίτες χώρες. Στα στοιχεία που θα συλλέγονται από αυτές τις έρευνες –οι οποίες συγχρηματοδοτούνται από δημόσια κονδύλια– θα πρέπει να έχουν πρόσβαση όλοι οι παράγοντες της αγοράς της ΕΕ και οι εθνικές αρχές.

1.8   Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η έρευνα και η καινοτομία συνιστούν καταλυτικό παράγοντα στην πολιτική για τις πρώτες ύλες. Προκειμένου να επιτευχθεί πρόοδος, απαιτείται η ενεργός συμμετοχή των κύριων μεταποιητικών τομέων (ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες, εταιρική σχέση για τις πρώτες ύλες στο πλαίσιο της ανακοίνωσης με τίτλο «Ένωση Καινοτομίας»). Η πολιτική για τις πρώτες ύλες πρέπει να συμπεριληφθεί στις προτεραιότητες του ερχόμενου 8ου πλαισίου-προγράμματος έρευνας και τεχνολογίας στην ΕΕ.

1.9   Η ΕΟΚΕ προτείνει να στηριχθούν όλες οι τρέχουσες ή νέες δραστηριότητες εξόρυξης πρώτων υλών στα κράτη μέλη που συμμορφώνονται με τις διατάξεις της ενωσιακής νομοθεσίας με αντικείμενο το περιβάλλον, την κοινωνική πρόνοια, τη δημόσια υγεία και την ασφάλεια. Επίσης, η εγχώρια παραγωγή θα πρέπει να αποτελέσει έναν από τους πυλώνες όλων των πολιτικών για τις πρώτες ύλες.

1.10   Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ανακύκλωσης των πρώτων υλών και υπογραμμίζει ότι πρέπει να επιτευχθούν τα μεγαλύτερα δυνατά ποσοστά ανακύκλωσης, όπου αυτό κρίνεται οικονομικά και τεχνικά εφικτό. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης την εξόρυξη από παλαιά ορυχεία, τα οποία περιέχουν πλούσια σε ποσότητα και ποικιλία κοιτάσματα μεταλλευμάτων.

1.11   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τα μέτρα που λαμβάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών βασικών προϊόντων, με στόχο να βελτιωθούν η διαφάνεια, η ποιότητα της πληροφόρησης και οι μηχανισμοί επιτήρησης.

2.   Το έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής - Εισαγωγή

2.1   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωση με τίτλο «Η αντιμετώπιση των προκλήσεων που αφορούν τις αγορές βασικών εμπορευμάτων και τις πρώτες ύλες» [COM(2011) 25 τελικό] στις 2 Φεβρουαρίου 2011. Το έγγραφο προσέλαβε τελικά μεγαλύτερες διαστάσεις απ’ ό,τι είχε αρχικά προβλεφθεί σε μια προσπάθεια να γίνει αναφορά στις παραμέτρους που σχετίζονται με τις πρώτες ύλες. Έτσι, πλέον θίγονται τα ζητήματα τόσο των αγορών βασικών εμπορευμάτων με συναλλαγές επί ενσώματων αγαθών όσο και των κεφαλαιαγορών που συνδέονται με αυτές.

2.2   Ως βασικό εμπόρευμα νοείται κάθε προϊόν με χαμηλή προστιθέμενη αξία και κατά συνέπεια, ιδιαίτερα ευαίσθητο στον ανταγωνισμό των τιμών. Βασικά εμπορεύματα θεωρούνται οι πρώτες ύλες, τα γεωργικά προϊόντα και τα βασικά αγαθά. Στις αγορές βασικών εμπορευμάτων σημειώθηκαν κατά τα τελευταία έτη αυξημένη αστάθεια και πρωτόγνωρες μεταβολές των τιμών.

2.3   Παρά το γεγονός ότι συνεχίζονται οι συζητήσεις με αντικείμενο τη σχετική σπουδαιότητα των πολλαπλών παραγόντων που επηρεάζουν τις τιμές των βασικών εμπορευμάτων, καθίσταται σαφές ότι οι αυξομειώσεις των τιμών σε ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών αγορών βασικών εμπορευμάτων χαρακτηρίζονται από αυξανόμενη ώσμωση, καθώς και ότι έχει αυξηθεί η αλληλεπίδραση μεταξύ αγορών βασικών εμπορευμάτων και κεφαλαιαγορών.

2.4   Από το 2002 έως το 2008 παρατηρήθηκε σημαντική άνοδος της ζήτησης πρώτων υλών λόγω της ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης, κυρίως στις αναδυόμενες οικονομίες όπως αυτές της Κίνας, της Ινδίας ή της Βραζιλίας, αλλά και σε άλλες μικρότερες αναδυόμενες οικονομίες στην Ασία, στην Αμερική και ιδίως στην Αφρική. Αυτή η αύξηση στη ζήτηση αναμένεται να ενισχυθεί από τη συνεχιζόμενη ταχεία εκβιομηχάνιση και αστικοποίηση αυτών των χωρών.

2.5   Πέραν της αστάθειας των τιμών κατά τα τελευταία έτη, ορισμένα κράτη έχουν επιβάλει περιορισμούς στις εξαγωγές κάποιων κρίσιμων πρώτων υλών όπως οι σπάνιες γαίες (π.χ. πρασεοδύμιο, νεοδύμιο και άλλα στοιχεία ή ορυκτά που θεωρούνται σημαντικά λόγω της αυξημένης χρήσης τους στις νέες τεχνολογίες). Αυτοί οι περιορισμοί, μαζί με άλλα κωλύματα στον αειφόρο εφοδιασμό με πρώτες ύλες, προκαλούν σοβαρό πρόβλημα για τη βιομηχανία και τους καταναλωτές στην ΕΕ και, άρα, πρέπει να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά.

2.6   Στην ανακοίνωση περιγράφονται οι εξελίξεις στις παγκόσμιες αγορές βασικών εμπορευμάτων και αναλύονται οι μεταβολές στις αγορές άμεσης παράδοσης (ενέργεια, γεωργία-επισιτιστική ασφάλεια και πρώτες ύλες), καθώς και η αυξανόμενη αλληλεξάρτηση των αγορών βασικών εμπορευμάτων και των συναφών κεφαλαιαγορών. Με την ίδια δε λογική διαρθρώνονται οι απαντήσεις στα ζητήματα ενωσιακής πολιτικής.

2.7   Σε επίπεδο ΕΕ, ανελήφθη πρωτοβουλία για την ενίσχυση της εποπτείας, της ακεραιότητας και της διαφάνειας των συναλλαγών στις αγορές ενέργειας. Έχουν επίσης αναληφθεί αρκετές πρωτοβουλίες με στόχο τη βελτίωση της λειτουργίας της διατροφικής αλυσίδας καθώς και της διαφάνειας στις αγορές γεωργικών βασικών εμπορευμάτων. Στο πλαίσιο των υπό υλοποίηση μεταρρυθμίσεων του κανονιστικού πλαισίου που διέπει τις κεφαλαιαγορές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επίσης προσδιορίσει μέτρα για την αύξηση της ακεραιότητας και της διαφάνειας των αγορών παραγώγων βασικών εμπορευμάτων.

2.8   Η ευρωπαϊκή «Πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες» αποτελεί βασικό τμήμα της υπό εξέταση ανακοίνωσης. Κινείται δε στους εξής τρεις άξονες:

| — | δυνατότητα πρόσβασης επί ίσοις όροις σε πόρους που βρίσκονται σε τρίτες χώρες· |
| --- | --- |

—

δυνατότητα πρόσβασης επί ίσοις όροις σε πόρους που βρίσκονται σε τρίτες χώρες·

| — | προώθηση αειφόρου εφοδιασμού με πρώτες ύλες από ευρωπαϊκές πηγές· |
| --- | --- |

—

προώθηση αειφόρου εφοδιασμού με πρώτες ύλες από ευρωπαϊκές πηγές·

| — | αποδοτικότερη χρήση των πόρων και προώθηση της ανακύκλωσης. |
| --- | --- |

—

αποδοτικότερη χρήση των πόρων και προώθηση της ανακύκλωσης.

Στην ανακοίνωση εξετάζονται τα έως σήμερα αποτελέσματα σε σχέση με τον προσδιορισμό των κρίσιμων πρώτων υλών, καθώς και στους τομείς του εμπορίου, της ανάπτυξης, της έρευνας, της αποτελεσματικής χρήσης των πόρων και της ανακύκλωσης.

2.9   Μολονότι έχει συντελεστεί σημαντική πρόοδος ως προς την υλοποίηση της πρωτοβουλίας για τις πρώτες ύλες, απαιτούνται περαιτέρω βελτιώσεις. Απαιτείται μια σφαιρική προσέγγιση βασισμένη στους τρεις πυλώνες, δεδομένου ότι ο καθένας τους συντείνει στον στόχο της διασφάλισης δίκαιης και αειφόρου προσφοράς πρώτων υλών στην ΕΕ.

3.   Γενικά σχόλια

3.1   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μέσω της πρωτοβουλίας της, να αντιμετωπίσει το ζήτημα των πρώτων υλών και καταγράφει τα αποτελέσματα της διεξοδικής ανάλυσης του ζητήματος όπως συνοψίζονται στην εν λόγω ανακοίνωση. Εκτιμούμε επίσης τις θέσεις των υπολοίπων θεσμικών οργάνων της ΕΕ, καθώς και των ενδιαφερομένων που συμμετέσχον στις διαβουλεύσεις.

3.2   Η Ευρώπη πρέπει να βρει τη θέση της σε έναν νέο κόσμο όπου οι αναδυόμενες οικονομίες θα έχουν την τάση να καταναλώνουν μεγαλύτερο μέρος των πρώτων υλών του πλανήτη, ομοίως με τις πιο αναπτυγμένες χώρες. Γνωρίζουμε ότι τούτο είναι αδύνατο και επομένως η Ευρώπη πρέπει να περιορίσει τους ρυθμούς με τους οποίους καταναλώνει πρώτες ύλες. Η πρώτη ένδειξη αυτής της νέας πραγματικότητας έγκειται στο γεγονός ότι οι τιμές των βιομηχανικών πρώτων υλών καθορίζονται από την κινεζική αγορά, η οποία αποτελεί τον μεγαλύτερο καταναλωτή παγκοσμίως και συχνά τον μεγαλύτερο παραγωγό. Απόρροια αυτής της κυριαρχίας θα είναι η δημιουργία νέων αγορών πρώτων υλών (αγορές άμεσης παράδοσης και προθεσμιακές αγορές) τα επόμενα έτη στην Κίνα. Οι συγκεκριμένες αγορές συνιστούν ολοένα και περισσότερο σημείο αναφοράς για τον τομέα.

3.3   Η πολιτική για τις πρώτες ύλες πρέπει να αποτελέσει αναπόσπαστο κομμάτι της ενωσιακής βιομηχανικής πολιτικής προκειμένου να:

| — | να υπάρξει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη χρήση πρώτων υλών και των πηγών πρωτογενούς ενέργειας και να αποσυνδεθεί η ανάπτυξη από την κατανάλωση πόρων· |
| --- | --- |

—

να υπάρξει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη χρήση πρώτων υλών και των πηγών πρωτογενούς ενέργειας και να αποσυνδεθεί η ανάπτυξη από την κατανάλωση πόρων·

| — | να ακολουθηθεί συνεπής πολιτική στον τομέα της «αστικής εξόρυξης», αντικείμενο της οποίας είναι η ανάκτηση και η αξιοποίηση αυτής της πηγής πρώτων υλών, καλλιεργώντας παράλληλα νέες δεξιότητες και δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας· |
| --- | --- |

—

να ακολουθηθεί συνεπής πολιτική στον τομέα της «αστικής εξόρυξης», αντικείμενο της οποίας είναι η ανάκτηση και η αξιοποίηση αυτής της πηγής πρώτων υλών, καλλιεργώντας παράλληλα νέες δεξιότητες και δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας·

| — | να ενισχυθεί η έρευνα και η ανάπτυξη μεθόδων αντικατάστασης των κρίσιμων πρώτων υλών(στην Ιαπωνία έχει ήδη αρχίσει να εφαρμόζεται ανάλογο πρόγραμμα)· |
| --- | --- |

—

να ενισχυθεί η έρευνα και η ανάπτυξη μεθόδων αντικατάστασης των κρίσιμων πρώτων υλών(στην Ιαπωνία έχει ήδη αρχίσει να εφαρμόζεται ανάλογο πρόγραμμα)·

| — | να διατηρηθεί και να ενδυναμωθεί η απασχόληση στον ευρωπαϊκό εξορυκτικό τομέα μέσω της συνεχούς κατάρτισης και επιμόρφωσης του εργατικού δυναμικού, παράλληλα με τη διεξαγωγή κοινωνικού διαλόγου σε όλα τα επίπεδα για τη μετάβαση σε πιο αειφόρες εξορυκτικές δραστηριότητες· |
| --- | --- |

—

να διατηρηθεί και να ενδυναμωθεί η απασχόληση στον ευρωπαϊκό εξορυκτικό τομέα μέσω της συνεχούς κατάρτισης και επιμόρφωσης του εργατικού δυναμικού, παράλληλα με τη διεξαγωγή κοινωνικού διαλόγου σε όλα τα επίπεδα για τη μετάβαση σε πιο αειφόρες εξορυκτικές δραστηριότητες·

| — | η πολιτική περί δημόσιων συμβάσεων των αναπτυσσόμενων κρατών –και δη των αφρικανικών– στον τομέα των πρώτων υλών πρέπει να συνοδεύεται από επενδύσεις κοινωνικού χαρακτήρα καθώς και επενδύσεις στις υποδομές (όπως πράττει ήδη εδώ και μερικά χρόνια η Κίνα στην Αφρική). |
| --- | --- |

—

η πολιτική περί δημόσιων συμβάσεων των αναπτυσσόμενων κρατών –και δη των αφρικανικών– στον τομέα των πρώτων υλών πρέπει να συνοδεύεται από επενδύσεις κοινωνικού χαρακτήρα καθώς και επενδύσεις στις υποδομές (όπως πράττει ήδη εδώ και μερικά χρόνια η Κίνα στην Αφρική).

3.4   Από την άλλη πλευρά, η αναφορά στις αγορές βασικών εμπορευμάτων ή ακόμα και στις κεφαλαιαγορές δεν επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επικεντρωθεί ουσιαστικά σε κάποιο σημείο της ανακοίνωσης. Ναι μεν η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να δοθεί μια γενικότερη εικόνα του ζητήματος, αλλά το ερώτημα είναι αν το ευρύτερο πλαίσιο είναι το κατάλληλο.

3.5   Μολονότι οι αγορές βασικών εμπορευμάτων –τόσο αυτές των ενσώματων αγαθών όσο και αυτές των παραγώγων επί βασικών εμπορευμάτων– έχουν προφανώς αρκετές ομοιότητες, παράλληλα παρουσιάζουν και πάρα πολλές διαφορές, λόγω και των εγγενών ιδιαιτεροτήτων τους. Η αγοραστική δύναμη ενός οικονομικού συνασπισμού (όπως η ΕΕ) πρέπει να αποτελεί ισχυρό επιχείρημα, μολονότι οι διαπραγματεύσεις σε συγκεκριμένα θέματα εμπορικής πολιτικής και δημόσιων συμβάσεων διεξάγονται εν πολλοίς σε διμερές επίπεδο.

3.6   Οι διμερείς διαπραγματεύσεις πρέπει να αποτυπώνουν ξεκάθαρα μια κοινή ενωσιακή στρατηγική, πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να παγιωθεί πρακτικά η διπλωματία σε θέματα πρώτων υλών. Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι, πέραν των «αντικειμενικών» παραγόντων, υπάρχουν άλλοι, λιγότερο απτοί, αλλά καθοριστικοί, όπως η καλλιέργεια ενός θετικού κλίματος. Η ΕΕ πρέπει να χαράξει τις κατευθυντήριες γραμμές της διπλωματίας στον τομέα των νέων πρώτων υλών με βάση του ακόλουθους άξονες:

| — | συνέχιση της πρωτοβουλίας του Tony Blair περί διαφάνειας στις εξορυκτικές βιομηχανίες (2003), με σκοπό την εθελούσια υπογραφή της από κάθε ευρωπαϊκό κράτος· |
| --- | --- |

—

συνέχιση της πρωτοβουλίας του Tony Blair περί διαφάνειας στις εξορυκτικές βιομηχανίες (2003), με σκοπό την εθελούσια υπογραφή της από κάθε ευρωπαϊκό κράτος·

| — | κάθε εισηγμένη σε ευρωπαϊκό χρηματιστήριο εταιρεία εξόρυξης θα πρέπει διά νόμου να δημοσιεύει τα κέρδη της ανά χώρα (όπως έπραξε το Χονγκ Κονγκ τον Ιούνιο του 2010)· |
| --- | --- |

—

κάθε εισηγμένη σε ευρωπαϊκό χρηματιστήριο εταιρεία εξόρυξης θα πρέπει διά νόμου να δημοσιεύει τα κέρδη της ανά χώρα (όπως έπραξε το Χονγκ Κονγκ τον Ιούνιο του 2010)·

| — | θα πρέπει να θεσπιστεί νόμος που θα υποχρεώνει τις εξορυκτικές βιομηχανίες να δημοσιεύουν το αντίτιμο που καταβάλλουν σε κάθε κράτος και κυβέρνηση για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου τους· |
| --- | --- |

—

θα πρέπει να θεσπιστεί νόμος που θα υποχρεώνει τις εξορυκτικές βιομηχανίες να δημοσιεύουν το αντίτιμο που καταβάλλουν σε κάθε κράτος και κυβέρνηση για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου τους·

| — | θα πρέπει να υπάρχει συμμόρφωση με τους κανόνες του ΟΟΣΑ όσον αφορά τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες εν είδει ενιαίου κώδικα δεοντολογίας· |
| --- | --- |

—

θα πρέπει να υπάρχει συμμόρφωση με τους κανόνες του ΟΟΣΑ όσον αφορά τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες εν είδει ενιαίου κώδικα δεοντολογίας·

| — | θα πρέπει, τέλος, να επιδιωχθεί η καθιέρωση του προτύπου ISO 26 000 για την αύξηση των απαιτήσεων ως προς την εταιρική κοινωνική ευθύνη σε μικροοικονομική κλίμακα. |
| --- | --- |

—

θα πρέπει, τέλος, να επιδιωχθεί η καθιέρωση του προτύπου ISO 26 000 για την αύξηση των απαιτήσεων ως προς την εταιρική κοινωνική ευθύνη σε μικροοικονομική κλίμακα.

3.7   Η επικεντρωμένη στρατηγική για τις πρώτες ύλες θα πρέπει να έχει κοινό στόχο, ήτοι μια ισχυρή και ιδιαίτερα ανταγωνιστική βιομηχανία η οποία θα δραστηριοποιείται στη Ευρώπη και της οποίας η λειτουργία θα χαρακτηρίζεται από αποδοτικότητα ως προς τη χρήση άνθρακα, την έξυπνη χρήση των πόρων και την ικανοποίηση των αναγκών των Ευρωπαίων καταναλωτών και πολιτών.

3.8   Η ήπειρός μας «συρρικνώνεται» ολοένα και περισσότερο σε παγκόσμια κλίμακα και, συνεπώς, εξαιτίας της αυξημένης ζήτησης από τον υπόλοιπο πλανήτη, δεν μπορούμε να προσποριστούμε τις πρώτες ύλες που χρειαζόμαστε με την ίδια ευκολία όπως στο παρελθόν. Επομένως, πρέπει είτε να επιδείξουμε ακόμα μεγαλύτερη επινοητικότητα στην αξιοποίηση των διαθέσιμων πρώτων υλών είτε να καταφύγουμε σε άλλες λύσεις. Η πολιτική για τις πρώτες ύλες συνδέεται όχι μόνο με το μέλλον της κοινωνίας μας, αλλά και με την εθνική μας ασφάλεια –όπως συμβαίνει άλλωστε στις ΗΠΑ.

3.9   Ο ίδιος ο λόγος για την εκπόνηση μιας ενωσιακής πολιτικής για τις πρώτες ύλες καταδεικνύει ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να βασίζεται απλώς στην απόκτηση πρώτων υλών. Πρέπει να αξιοποιήσουμε τις πρώτες ύλες κατά τρόπο ευφυή, δημιουργώντας δηλαδή τη μέγιστη προστιθέμενη αξία για κάθε τόνο υλικών που χρησιμοποιούμε.

3.10   Υπάρχουν βεβαίως και άλλες πτυχές της συνεπούς πολιτικής για τις πρώτες ύλες, οι οποίες δεν έχουν ληφθεί υπόψη, αν και ενίοτε επηρεάζουν ακόμα περισσότερο τη διαθεσιμότητα πρώτων υλών. Για παράδειγμα, μια τέτοια πτυχή είναι η συμβατότητα της εν λόγω πολιτικής με τις υπόλοιπες ενωσιακές, οι οποίες –με τη σειρά τους– θα πρέπει επίσης να είναι συμβατές μεταξύ τους προς αποφυγή συγκρούσεων στο ζήτημα της διαθεσιμότητας πρώτων υλών.

3.11   Η πολιτική για τις πρώτες ύλες και η εφαρμογή της τόσο σε ενωσιακό επίπεδο όσο και σε επίπεδο κρατών μελών πρέπει να είναι τέλεια εναρμονισμένη με την πολιτική για τη βιομηχανία, την καινοτομία, τους πόρους, το περιβάλλον, τη γεωργία –και τα συναφή μέτρα–, την ενέργεια –και ιδίως την ανανεώσιμη–, το εμπόριο, καθώς και τον ανταγωνισμό. Αυτή η σφαιρική προσέγγιση θα δώσει τη δυνατότητα στη βιομηχανία της ΕΕ να χρησιμοποιεί τις πρώτες ύλες που χρειάζεται κατά τρόπο αειφόρο και ευφυή, συμβάλλοντας έτσι στην υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

3.12   Δεν αρκεί η χάραξη της πολιτικής για τις πρώτες ύλες με γνώμονα τη βραχυπρόθεσμη κρισιμότητα ορισμένων πρώτων υλών. Οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιδράσεις ορισμένων ενωσιακών πολιτικών πρέπει να αναλυθούν διεξοδικά και το ίδιο ισχύει για τις συνέπειές τους στις πρώτες ύλες. Ορισμένες από τις πρώτες ύλες στις οποίες σήμερα έχουμε εύκολη πρόσβαση ενδέχεται να αρχίσουν να σπανίζουν σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα. Σημαντικές πρώτες ύλες (π.χ. τα σιδηρομεταλλεύματα και ο άνθρακας οπτανθρακοποίησης) δεν έχουν συμπεριληφθεί στην ανακοίνωση, παρά το γεγονός ότι σύντομα θα πάψουν να υπάρχουν σε επαρκή ποσοτικά και ποιοτικά αποθέματα. Επιπροσθέτως, η αστάθεια και η συνεχής άνοδος των τιμών τους γεννούν αρκετές ανησυχίες ως προς τις αλυσίδες προστιθεμένης αξίας των κύριων μεταποιητικών τομέων στην ΕΕ.

3.13   Για παράδειγμα, αν δεν αλλάξουν οι υποχρεωτικοί στόχοι ανανεώσιμης ενέργειας, ελλοχεύει σοβαρός κίνδυνος τόσο για τις κλασικές βιομηχανίες όσο και για τις εσχάτως αναπτυσσόμενες βιομηχανίες που βασίζονται στα βιοκαύσιμα. Αυτή η διαπίστωση ανοίγει μια ακόμα πιο σύνθετη συζήτηση για την αειφορία, την υποκατάσταση και την ευφυή χρήση των πόρων. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι το πολιτικό σθένος να θίξουμε τέτοια ζητήματα και να συνδυάσουμε αποκλίνουσες πολιτικές. Αν παραστεί δε ανάγκη, θα πρέπει η ΕΕ να έχει το θάρρος να αναθεωρήσει ορισμένες αποφάσεις που έχει λάβει με γνώμονα συνολικές εκτιμήσεις αντικτύπου στις οποίες σταθμίζονται προσεκτικά οι απώτερες συνέπειες των φιλόδοξων περιβαλλοντικών στόχων· τούτο δε κυρίως σε περιπτώσεις όπου οι αποφάσεις της ΕΕ δεν συνοδεύονται από ανάλογα μέτρα εκ μέρους άλλων οικονομικών συνασπισμών.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1   Αγορές ενσώματων βασικών εμπορευμάτων

4.1.1   Αναμφίβολα, η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού (εκτιμάται ότι θα έχει φθάσει τα 9 δισεκατομμύρια έως το 2050) αναμένεται να εντείνει τον ανταγωνισμό στις αγορές πηγών πρωτογενούς ενέργειας (ιδίως αυτών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου). Εξάλλου, η αγορά άνθρακα υφίσταται ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις. Επομένως, αν η ΕΕ επιθυμεί να διατηρήσει τα πρότυπα κοινωνικής πρόνοιας και ευημερίας των κρατών μελών σε υψηλά επίπεδα, θα πρέπει να αξιοποιηθούν όλες οι εγχώριες πηγές πρωτογενούς ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των προσφάτως ανακαλυφθέντων κοιτασμάτων σχιστολιθικού φυσικού αερίου. Βεβαίως σε κάθε περίπτωση,αυτή η αξιοποίηση θα πρέπει να σέβεται τα ενωσιακά περιβαλλοντικά πρότυπα.

4.1.2   Η ηλεκτρική ενέργεια συνιστά βασική προϋπόθεση για την πρόοδο της ανθρωπότητας. Η ανισόρροπη ανάπτυξη των μονάδων παραγωγής και των δικτύων διανομής της μπορεί να έχει ολέθριες συνέπειες για τον οικονομικό και κοινωνικό ιστό των χωρών. Απάντηση σε όλες αυτές τις αβεβαιότητες και ασυνέχειες στον χώρο επενδύσεων καλείται να δώσει η κοινή ενεργειακή πολιτική της ΕΕ, προκειμένου να αποτρέψει την πιθανή εμφάνιση ελλείμματος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μετά το 2020.

4.1.3   Η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται την οξύτητα του προβλήματος της επισιτιστικής ασφάλειας στις ασταθείς αγορές. Τόσο η ΚΓΠ όσο και οι λοιπές συναφείς ενωσιακές και εθνικές πολιτικές πρέπει να συμπεριλάβουν αυτό το ζήτημα στις προτεραιότητές τους. Η ΕΟΚΕ ζητά τη διαφύλαξη της παραγωγικής γης για αγροτική χρήση. Αυτό το μέλημα πρέπει να χαρακτηρίζει όλες οι σχετικές πολιτικές, οι οποίες θα πρέπει να διαμορφώνονται και να συντονίζονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγονται απώλειες αυτής της γης, ιδίως εξαιτίας της αστικοποίησης ή αντικρουόμενων πολιτικών και πρωτοβουλιών. Μέσα σε αυτό το περίγραμμα, το διεθνές εμπόριο θα πρέπει να διεξάγεται επί ίσοις όροις, λαμβανομένων υπόψη των φυσικών γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων κάθε περιοχής.

4.1.4   Επίσης, απαιτείται ευρεία διεθνής συνεργασία κατά την εκτίμηση και τη διάκριση των παγκόσμιων τάσεων από τις περιστασιακές διακυμάνσεις στις αγορές ή στις σοδειές. Θα πρέπει δε να προλαμβάνονται τυχόν αρνητικές τάσεις.

4.1.5   Επιπροσθέτως, θα πρέπει αφενός μεν να εφαρμόζονται ορθές τεχνολογικές λύσεις για τη διατήρηση και την αύξηση της απόδοσης εσοδειών –δεδομένης της συνεχούς συρρίκνωσης της αρόσιμης γης–, αφετέρου δε να εξασφαλιστεί επαρκής ποσότητα τροφίμων για την κάλυψη των αναγκών ενός πληθυσμού που αναμένεται να έχει φθάσει τα 9 δισεκατομμύρια έως το 2050.

4.2   Αγορές βασικών εμπορευμάτων και σχετιζόμενες κεφαλαιαγορές

4.2.1   Παρότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε, τα τελευταία χρόνια, πλείστα όσα μέτρα για τη ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών, οι ροές επενδύσεων στην αγορά παράγωγων προϊόντων από βασικά εμπορεύματα εξακολουθούν να αποκλίνουν σημαντικά από τον ρόλο της κάλυψης κινδύνων —για τον οποίο αρχικά σχεδιάστηκαν— και να στρέφονται προς κερδοσκοπικές συναλλαγές, οι οποίες με τη σειρά τους προκαλούν σημαντικές στρεβλώσεις στις τιμές και σοβαρές ζημίες στους πιο αδύναμους παράγοντες της αγοράς, ιδίως δε στους καταναλωτές και τις ΜΜΕ.

4.2.2   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη διαπίστωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι πρέπει να αναλυθεί περαιτέρω η αλληλεπίδραση των ενσώματων και των χρηματοοικονομικών αγορών βασικών εμπορευμάτων. Τασσόμαστε επίσης υπέρ της πρότασης για μεγαλύτερη διαφάνεια και την ανάγκη να καθίστανται υπόλογοι όλοι εκείνοι οι παράγοντες της αγοράς που παραβιάζουν τους συμπεφωνημένους κανόνες. Επίσης, θα πρέπει να διευκολυνθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση των μεμονωμένων παραγόντων της αγοράς και δη των ΜΜΕ, ως βασική προτεραιότητα για την προώθηση της ανάπτυξης και της καινοτομίας.

4.3   Η ευρωπαϊκή «Πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες»

4.3.1   Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η εν λόγω πρωτοβουλία συνιστά σημαντικό στοιχείο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Αντανακλά επίσης την έννοια της αποτελεσματικότητας στη χρήση των πόρων, αν και αυτές οι δύο πολιτικές θα πρέπει να συντονιστούν προκειμένου να επιτευχθεί ο ύψιστος βαθμός συμμόρφωσης με τους κανόνες και προστιθέμενης αξίας για τους Ευρωπαίους πολίτες.

4.3.2   Εντούτοις, η έννοια του «κρίσιμου χαρακτήρα» στην «Πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες» υποβαθμίζει την ανάγκη για μια γενικότερη θεώρηση και λεπτομερέστερη εκτίμηση του συνόλου των συναφών πολιτικών. Χάρη σε αυτή τη σφαιρική προσέγγιση θα μπορούσε να επιτευχθεί συμμόρφωση με τις πολιτικές και παράλληλα θα πολλαπλασιάζονταν τα αποτελέσματα των συνεργειών.

4.3.3   Αντιθέτως, ο κατάλογος των κρίσιμων πρώτων υλών μπορεί να αποτελέσει καλό οδηγό για τις προτεραιότητες που θα πρέπει να τεθούν σε επίπεδο ΕΕ από το νεοπαγές όργανο της ενωσιακής διπλωματίας στο πλαίσιο της διπλωματίας σε θέματα πρώτων υλών.

4.3.4   Βεβαίως, ο κατάλογος αυτός θα πρέπει να ελέγχεται τακτικά, βάσει των καθιερωμένων κριτηρίων, προκειμένου να εξακριβώνεται αν μια πρώτη ύλη θα πρέπει να συνεχίσει να συμπεριλαμβάνεται σε αυτόν λόγω του ιδιάζοντος χαρακτήρα της. Η «Πρωτοβουλία για τις πρώτες ύλες» προϋποθέτει αναντίρρητα τη συνεχή συγκέντρωση δεδομένων, καθώς και καλή γνώση της αγοράς και των τεχνικών παραμέτρων.

4.3.5   Αναμφίβολα, η σπανιότητα των πρώτων υλών σημαίνει ότι θα πρέπει να ελέγχεται τακτικά η αποτελεσματικότητα στη χρήση των πόρων. Από την άλλη πλευρά, οι ολοένα αυξανόμενες τιμές αποτελούν το καλύτερο κίνητρο για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, στοιχείο σύμφυτο με την έννοια της βιωσιμότητας κάθε επιχείρησης. Τα πρότυπα επιδόσεων και ο οικολογικός σχεδιασμός μπορούν να συμβάλουν στη συνεχή προσπάθεια για την πλέον αποτελεσματική χρήση των πόρων.

4.3.6   Οι απειλές της ολοένα και μεγαλύτερης σπανιότητας των πρώτων υλών και της ανοδικής τάσης των τιμών πρέπει να αναλυθούν από μακροοικονομική σκοπιά προκειμένου να εκτιμηθεί ο αντίκτυπός τους στην ανταγωνιστικότητα και στη διατήρηση των θέσεων εργασίας στους επαπειλούμενους τομείς.

4.3.7   Η εμπορική στρατηγική της ΕΕ για τις πρώτες ύλες πρέπει να είναι αρκετά ευπροσάρμοστη και ευέλικτη. Δεδομένου ότι οι πραγματικές εμπορικές συναλλαγές πραγματοποιούνται κυρίως σε διμερές επίπεδο, μεταξύ κρατών μελών, καθίσταται ακόμα πιο δύσκολο να υπάρξει μια ενιαία εμπορική πολιτική της ΕΕ. Προφανώς, δεν μπορούμε να έχουμε υψηλές προσδοκίες από τον ΠΟΕ, μολονότι οι αμοιβαία συμπεφωνημένοι κανόνες πρέπει να γίνονται σεβαστοί κατά τη διαδικασία καλλιέργειας της αξιοπιστίας.

4.3.8   Ωστόσο, η ανεπάρκεια πρώτων υλών ενισχύει την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία με σκοπό τόσο την αποτελεσματικότερη χρήση των πόρων όσο και την κατάλληλη υποκατάσταση ορισμένων πρώτων υλών. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι κάποιες από τις κρίσιμες πρώτες ύλες είναι απολύτως απαραίτητες στις τεχνολογίες αιχμής, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.

4.3.9   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να συμπεριλάβει τους κύριους μεταποιητικούς τομείς της ΕΕ –κυρίως χάρη στις ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες– σε συγκεκριμένη πρωτοβουλία εταιρικής σχέσης για τις πρώτες ύλες, στο πλαίσιο της ανακοίνωσης της ίδιας με τίτλο «Ένωση Καινοτομίας». Θα πρέπει δε να ληφθεί υπόψη η υποβάθμιση των ποιοτικών προδιαγραφών σε ορισμένες πρώτες ύλες τα τελευταία χρόνια. Επιπλέον, εκφράζεται το αίτημα για περισσότερες θέσεις εργασίας υψηλής ειδίκευσης προκειμένου να αξιοποιηθούν οι μεγάλες καινοτόμες δυνατότητες της μεταποιητική διαδικασίας.

4.3.10   Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να χαράξει κατευθυντήριες γραμμές για τον συντονισμό των εξορυκτικών δραστηριοτήτων με τη νομοθεσία Natura 2000 για την προστασία του περιβάλλοντος. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την ύπαρξη ενός δίκαιου, υγιούς και βιώσιμου περιβάλλοντος, καθώς και για την εξασφάλιση εγχώριας προσφοράς πρώτων υλών, στοιχείο που θα πρέπει να αποτελεί έναν από τους πυλώνες όλων των πολιτικών για τις πρώτες ύλες.

4.3.11   Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στη γνωμοδότηση (1) που υιοθέτησε με θέμα την πρόσβαση στις δευτερογενείς πρώτες ύλες και επαναλαμβάνει τα συμπεράσματα και τις συστάσεις της. Θα πρέπει να επίσης να υπογραμμιστεί η σύσταση για την ευελιξία των μέσων που απαιτούνται για τη μέγιστη δυνατή χρονικά διατήρηση αυτών των δευτερογενών πρώτων υλών στην ΕΕ.

4.3.12   Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι δεν παρέχονται πληροφορίες σχετικά με την επίδραση της πολιτικής για τις πρώτες ύλες στην απασχόληση και δη όσον αφορά τον αριθμό των επαπειλούμενων θέσεων εργασίας, εφόσον δεν εκπληρωθούν οι στόχοι της συγκεκριμένης πολιτικής.

4.4   Θα πρέπει να αναλυθούν εις βάθος οι πλέον απαισιόδοξες προβλέψεις όπως, για παράδειγμα, η προσωρινή βραχυπρόθεσμη ανεπάρκεια ορισμένων ιδιαίτερα κρίσιμων πρώτων υλών. Ένα από τα μέτρα για τον μετριασμό του αντικτύπου αυτού του φαινομένου στην ευρωπαϊκή βιομηχανία θα ήταν η δημιουργία στρατηγικών κάποιες χώρες εκτός Ευρώπης (ΗΠΑ, Νότια Κορέα και Ιαπωνία) και –παρά την εν μέρει αρνητική επίδραση που ενδέχεται να έχουν στην αγορά βασικών εμπορευμάτων– θα μπορούσαν να καλύψουν το χρονικό διάστημα κατά το οποίο ορισμένες πρώτες ύλες θα διατίθενται σε ανεπαρκείς ποσότητες στην αγορά.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα: «Πρόσβαση σε δευτερογενείς πρώτες ύλες (παλιοσίδερα, ανακυκλωμένο χαρτί κλπ)»ΕΕ C 107 της 6/4/2011, σ. 1-6.

1

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/82 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/82

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η περιφερειακή πολιτική συμβάλλει στην έξυπνη ανάπτυξη στο πλαίσιο της Ευρώπης 2020»

[COM(2010) 553 τελικό]

2011/C 318/13

Εισηγητής: ο κ. CEDRONE

Στις 20 Οκτωβρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

Η περιφερειακή πολιτική συμβάλλει στην έξυπνη ανάπτυξη στο πλαίσιο της Ευρώπης 2020

COM(2010) 553 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 24 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 114 ψήφους υπέρ, 6 ψήφους κατά και 9 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα

1.1   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η ΕΕ χρειάζεται την έξυπνη ανάπτυξη στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για να ανταποκριθεί στις σημερινές και τις αυριανές προκλήσεις. Μεγάλο μέρος της ΕΕ δεν αντιμετωπίζει απλώς προβλήματα βραδείας ανάπτυξης και έλλειψης Ε&Α και καινοτομίας, αλλά και προβλήματα όπως υψηλή ανεργία, ιδίως μεταξύ των νέων, κοινωνικά προβλήματα, όπως φτώχεια και ένταξη, νέοι που εγκαταλείπουν τη σχολική εκπαίδευση χωρίς να έχουν αποκτήσει ικανές γνώσεις να βρουν εργασία, δημογραφικές προκλήσεις και δημοσιονομικοί περιορισμοί.

1.2   Η πολιτική συνοχής δημιουργήθηκε με σκοπό την προάσπιση του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου όπου τα στοιχεία του ελεύθερου ανταγωνισμού και της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς συνάδουν με τους στόχους της αλληλεγγύης και της προώθησης συγκεκριμένων οικονομικών, κοινωνικών και εδαφικών αναπτυξιακών προτεραιοτήτων, όπως ορίζονται στο άρθρο 174 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

1.3   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η περιφερειακή πολιτική αποτελεί καίριο μέσο υλοποίησης της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» καθότι η επίτευξη των στόχων της θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από αποφάσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, όπως ανέφερε ο Ευρωπαίος Επίτροπος κ. Johannes Hahn (1).

1.4   Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ), πιστεύει ότι ένας από τους βασικούς στόχους της πολιτικής, οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής παραμένει η προώθηση της αρμονικής ανάπτυξης σε ολόκληρη την Ένωση, ιδίως με τη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης στις διάφορες περιφέρειες ώστε να ενσωματωθούν πλήρως στον χώρο της Ένωσης, και αυτό πρέπει να είναι το «σωστό» σημείο αναφοράς της Επιτροπής όταν μιλάει για έξυπνη ανάπτυξη στο πλαίσιο της στρατηγικής Ευρώπη 2020 (2).

1.5   Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της και επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να προαγάγει «την καινοτομία σε όλες τις περιφέρειες, διασφαλίζοντας, παράλληλα, τη συμπληρωματικότητα μεταξύ της ευρωπαϊκής, της εθνικής και της περιφερειακής στήριξης για την καινοτομία, την Ε&Α», αλλά φρονεί πως θα ήταν χρήσιμο η έρευνα να χρηματοδοτηθεί από όλα τα κονδύλια και όχι μόνο από την πολιτική συνοχής.

1.6   Η Ανακοίνωση της Επιτροπής «Η περιφερειακή πολιτική συμβάλλει στην έξυπνη ανάπτυξη» πρέπει να θεωρηθεί συμπλήρωμα της πιλοτικής πρωτοβουλίας «ΕΕ καινοτομίας» και έκκληση για έναρξη της διαδικασίας επιτάχυνσης των επενδύσεων στην καινοτομία αντί της αναμονής της επόμενης δημοσιονομικής περιόδου όπου η στρατηγική Ευρώπη 2020 θα αποτελεί αδιαμφισβήτητα επίκεντρο των ταμείων συνοχής (3).

1.7   Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η πολιτική συνοχής έχει αποσυνδεθεί και απομακρυνθεί από τους αρχικούς της στόχους χρηματοδότησης για την άμβλυνση των περιφερειακών ανισοτήτων, μέσω των πολιτικών του τομέα, όπως επιβεβαιώνεται και από τη Συνθήκη της Λισσαβώνας. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι η προσέγγιση αυτή θα λάβει υπόψη τις προκλήσεις, τις ανάγκες και τις δυνατότητες, ήτοι την αφετηρία κάθε σχετικής περιφέρειας και κράτους μέλους και δεν θα αποβεί επιζήμια για τη συνοχή, όχι μόνο από οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής πλευράς, αλλά πρωτίστως από πολιτικής και πολιτιστικής πλευράς.

1.8   Η ΕΟΚΕ θεωρεί πρώτιστης σημασίας την πολιτική προώθησης της έρευνας και της καινοτομίας που προτείνει η Επιτροπή, θέματα τα οποία ωστόσο πρέπει να προσεγγιστούν με ιδιαίτερη προσοχή όσον αφορά τις εδαφικές ιδιαιτερότητες. Η καινοτομία της παραγωγικής διαδικασίας μπορεί να είναι το αποτέλεσμα μιας έρευνας που διεξάγεται σε μια γεωγραφική περιοχή και από φορείς άλλους από αυτούς που το εφαρμόζουν και, ως εκ τούτου, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα θέματα μεταφοράς και αξιοποίησης των διαδικασιών καινοτομίας και της διάδοσής τους σε περιφερειακό επίπεδο. Είναι συνεπώς θετική η προσπάθεια δημιουργίας μιας θετικής συνέργειας της πολιτικής συνοχής με τις άλλες πολιτικές της ΕΕ και βελτίωσης της χρήσης του ΕΤΠΑ.

1.9   Η ΕΟΚΕ πιστεύει, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, ότι η επιδίωξη της έξυπνης ανάπτυξης πρέπει να έχει δική της περιφερειακή δομή που να βασίζεται στις ειδικές απαιτήσεις του κλάδου, των ζωνών, των συνεργατικών σχηματισμών ή των μακροπεριφερειών σε συνεργασία με τα υφιστάμενα ή προς ενίσχυση ερευνητικά ιδρύματα και πανεπιστήμια και με τοπικές επιχειρήσεις και δίκτυα επικοινωνιών που να συμβάλουν στην επιτόπου εγκατάσταση και ανάπτυξη, με την ενθάρρυνση της εξειδίκευσης και της περιφερειακής διακυβέρνησης.

1.10   Η ΕΟΚΕ εκτιμά εξάλλου ότι η πολιτική συνοχής και η στρατηγική Ευρώπη 2020 πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο εξέτασης σε ειδικό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο· είναι αδιανόητο η πολιτική συνοχής από μια στρατηγική πολιτική της ΕΕ να μεταβληθεί σε «φτωχό συγγενή», και είναι εξίσου αδιανόητο να θεωρείται ότι η πολιτική αυτή από μόνη της μπορεί να αποτελέσει τον άξονα της στρατηγικής Ευρώπη 2020.

1.11   Η υποβολή της πρότασης αυτής από την Επιτροπή δεν πρέπει να αποτελέσει ευκαιρία παροχής λίγων πόρων στις περιφέρειες, ακόμα και στις πλούσιες περιφέρειες, με την υπόσχεση ενός φιλόδοξου στόχου, αλλά ευκαιρία αξιοποίησης της πρότασης για την αναζήτηση περιφερειακής σύγκλισης ούτως ώστε, χάρη σε κοινούς δείκτες, να επιβεβαιωθεί η ευρωπαϊκή αντίληψη μια άριστης συνοχής!

1.12   Όπως επίσης χρειάζεται να διασφαλισθεί ότι όλα τα κράτη μέλη μπορούν να συμμετέχουν στα διάφορα προγράμματα της ΕΕ και να προωθηθεί η δημιουργία συνεργιών μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων, μέσω της απλοποίησης των διαδικασιών και της άρσης των εμποδίων που υφίστανται μεταξύ των διαφόρων Γενικών Διευθύνσεων, δηλαδή μεταξύ της Επιτροπής στο σύνολό της, των κρατών μελών και των περιφερειών, με τη συνείδηση ότι οι κυβερνήσεις υπάρχουν για να υπηρετούν τους πολίτες, τις επιχειρήσεις τους, τις κοινότητες στις οποίες θα πρέπει να απλοποιηθεί η ζωή, και όχι το αντίθετο.

1.13   Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η Επιτροπή ορθώς προτείνει μια ευρεία αντίληψη της καινοτομίας, η οποία δεν περιορίζεται μόνο στα τεχνικά ή τα τεχνολογικά ζητήματα. Η ΕΟΚΕ θα προτιμούσε, ωστόσο, να επιστήσει η Επιτροπή περισσότερο την προσοχή στις πρακτικές δυνατότητες των διάφορων ενδιαφερομένων να επωφεληθούν από τα προγράμματα καινοτομίας. Οι ΜΜΕ, για παράδειγμα, μπορούν να επωφεληθούν από τα εν λόγω προγράμματα, αλλά μόνο λίγες από αυτές διαθέτουν ερευνητές. Πολλές ΜΜΕ είναι πράγματι καινοτόμες, αλλά δεν χρησιμοποιούν τις δυνατότητες που τους προσφέρονται προκειμένου να έχουν την υποστήριξη των προγραμμάτων της ΕΕ, ακόμη και εάν έχουν πολλά να ωφεληθούν από την υποστήριξη αυτή. Η πρόσβαση σε κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου θα πρέπει να αυξηθεί. Στο πλαίσιο αυτό, το πρόγραμμα JEREMIE θα πρέπει να ενισχυθεί, μολονότι η χρήση αυτού του μέσου δεν θα πρέπει να γίνει υποχρεωτική και θα πρέπει να εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν εάν θα χρησιμοποιήσουν επιδοτήσεις, δάνεια ή συνδυασμό των δύο, καθώς και το θεματικό πεδίο εφαρμογής. Επιπλέον, η απλούστευση είναι απαραίτητη στον τομέα αυτόν.

1.14   Ένα μέσο προς την κατεύθυνση αυτή μπορεί να δημιουργηθεί από νέες μορφές «αποτελεσματικής εταιρικής σχέσης» - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΣΥΝΑΙΝΕΣΗΣ - για να συνοδεύσει τη στρατηγική της καινοτομίας, με τη συμμετοχή και τη συνεργασία όλων των ενδιαφερομένων φορέων, δημόσιων και ιδιωτικών, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών, με κανόνες απλούς, σαφείς και αποτελεσματικούς, που να διέπουν ολόκληρη την πορεία των έργων, με τον καθορισμό χρονοδιαγραμμάτων, ευθυνών και πιθανών κυρώσεων.

1.15   Η ΕΟΚΕ εκτιμά επίσης ότι η σημερινή προσέγγιση της Επιτροπής θα πρέπει να αντιστραφεί, διότι ασχολείται περισσότερο με τις τυπικές πτυχές των προγραμμάτων και όχι με το περιεχόμενο ούτε, πιο συγκεκριμένα, με τα επιτευχθέντα αποτελέσματα, που αποτελούν τον πρώτιστο προς επίτευξη στόχο.

1.15.1   Ενδείκνυται αντιθέτως η παράλληλη και από κοινού στήριξη, στη βάση εδαφικών αναλύσεων, των δύο αντίθετων πόλων που είναι η κάλυψη της απόκλισης και η καινοτομία.

1.16   Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για τις τεράστιες διαφορές που υφίστανται, όχι μόνο μεταξύ διαφόρων περιφερειών στην Ε.Ε., αλλά και στο εσωτερικό διαφόρων χωρών. Οι διαφορές αυτές εκδηλώνονται και στο πεδίο της Ε&Α και της καινοτομίας, πράγμα που καθιστά ακόμη περισσότερο αναγκαία την άσκηση μιας δραστικότερης πολιτικής για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή έως το 2020.

1.17   Παράλληλα, τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. αντιμετωπίζουν τον εντεινόμενο ανταγωνισμό των αναπτυσσόμενων χωρών, οι οποίες εξελίσσονται ταχέως και στον χώρο της Ε&Α και της καινοτομίας, ενώ είναι βέβαιο ότι προηγούνται ήδη στους τομείς υψηλής τεχνολογίας.

1.18   Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την πρωτοβουλία της «Ένωση Καινοτομίας» στο πλαίσιο της στρατηγικής Ευρώπη 2020 και με την ανακοίνωση που εξέδωσε για την έξυπνη ανάπτυξη, εφιστά την προσοχή σε συγκεκριμένα προβλήματα και αναγνωρίζει τον ρόλο της περιφερειακής πολιτικής. Εάν πράγματι αληθεύει ότι η καινοτομία μπορεί να προαχθεί κυρίως με τη θέσπιση αποκεντρωμένων μέτρων, αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς ενισχύσεις οι οποίες, όπως και οι πολιτικές, πρέπει να είναι ίδιες σε ολόκληρη της ΕΕ.

1.19   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι οι διαφορές μεταξύ των περιφερειών πρέπει να αξιοποιηθούν, και ότι για να γίνει αυτό χρειάζονται νέες μορφές συνεργασίας στα πλαίσια των οποίων θα πρέπει να υπάρξει καθολική συσπείρωση δυνάμεων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

1.20   Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η έμφαση στους καινοτόμους χώρους εργασίας συνάδει με την πολιτική έξυπνης ανάπτυξης και τη χάραξη στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης (4). Η ΕΟΚΕ τονίζει στη γνωμοδότησή της SC/034 «Οι καινοτόμοι χώροι εργασίας ως πηγή παραγωγικότητας και ποιοτικής απασχόλησης» ότι οι καινοτόμοι χώροι εργασίας βρίσκονται στην καρδιά της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ξεκινήσει πιλοτικό πρόγραμμα για καινοτόμους χώρους εργασίας στο πλαίσιο της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Ένωση καινοτομίας».

1.21   Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το γεγονός ότι η Επιτροπή σχεδιάζει για το επόμενο έτος μεγαλύτερο ερευνητικό πρόγραμμα για το δημόσιο τομέα και την κοινωνική καινοτομία. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την εισαγωγή πίνακα επιδόσεων για την καινοτομία στο δημόσιο τομέα, με πιλοτικά προγράμματα για την ευρωπαϊκή κοινωνική καινοτομία που θα στηρίζουν τους σχετικούς φορείς και με προτάσεις για την κοινωνική καινοτομία σε προγράμματα του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου. Συμφωνεί επίσης ότι οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να συμμετέχουν. Αυτές οι πρωτοβουλίες μπορούν να συμβάλουν στην έξυπνη ανάπτυξη.

1.22   Η ΕΟΚΕ στηρίζει την ιδέα της ανάπτυξης στρατηγικών ευφυούς εξειδίκευσης που πρέπει να αναπτυχθούν από τις ίδιες τις τοπικές και περιφερειακές οντότητες, βάσει των ειδικών τους αναγκών και λαμβανομένου υπόψη του επιπέδου ανάπτυξής τους. Η έξυπνη και ευφυής ανάπτυξη σε ορισμένες περιοχές συνίσταται ακόμα στην ανάπτυξη ζωτικών υποδομών όπως οι τηλεπικοινωνίες, η ενέργεια και η επεξεργασία των υδάτων.

1.23   Η περιφερειακή πολιτική, ιδίως δε η περιφερειακή χρηματοδότηση της ΕΕ, είναι απαραίτητη για την επίτευξη της ευφυούς ανάπτυξης και για την ενθάρρυνση και υποστήριξη των εθνικών και περιφερειακών αρχών στη χάραξη στρατηγικών έξυπνης εξειδίκευσης που θα επιτρέψουν στις περιφέρειες να εντοπίσουν τα δυνατά τους σημεία.

1.24   Όπως επισημαίνει η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της, η συγκέντρωση των πόρων σε περιορισμένο αριθμό δραστηριοτήτων θα εξασφαλίσει την αποτελεσματικότερη και αποδοτικότερη χρήση των πόρων και θα συμβάλει στην αύξηση των επιπέδων ιδιωτικών επενδύσεων, εφόσον οι τομείς προτεραιότητας για τις δραστηριότητες και τις επενδύσεις καθορίζονται από τις αντίστοιχες τοπικές αρχές μαζί με τους οικονομικούς εταίρους τους και τους εταίρους της κοινωνίας των πολιτών.

1.25   Συνεπώς οι στόχοι της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και οι στόχοι της συνοχής συγκλίνουν. Η πολιτική συνοχής μέσω μιας μοναδικής δομής πολυεπίπεδης διακυβέρνησης είναι σε θέση να παρέχει κίνητρα και βοήθεια για την οικείωση των στόχων της στρατηγικής Ευρώπη 2020 σε μακροπεριφερειακό, διαπεριφερειακό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, το θεσμικό πλαίσιο εφαρμογής τους στερείται των κοινών οικονομικών και νομικών στοιχείων που θα μπορούσαν να μεταβληθούν, με την αλληλεπίδραση, σε παράγοντες αύξησης της αποτελεσματικότητας.

1.25.1   Κρίνεται κατά συνέπεια σκόπιμο να υπάρξει στενότερη συνεργασία η οποία θα χρησιμεύσει στην επίτευξη των προαναφερθέντων στόχων.

2.   Προτάσεις

2.1   Ορισμοί: υπάρχουν πολλοί ορισμοί της καινοτομίας. Στο σχέδιο της Ένωσης καινοτομίας, η καινοτομία συνίσταται στην αλλαγή που επιταχύνει και βελτιώνει τον τρόπο σύλληψης, ανάπτυξης, παραγωγής και πρόσβασης νέων προϊόντων, βιομηχανικών διαδικασιών και υπηρεσιών. Αλλαγές που δημιουργούν θέσεις εργασίας, βελτιώνουν τις ζωές των ανθρώπων και οικοδομούν πιο πράσινες και καλύτερες κοινωνίες. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον ορισμό, πρωτίστως επειδή καλύπτει πολυάριθμους πολιτικούς τομείς.

2.1.1   Ο ορισμός δείχνει παράλληλα ότι πολλές γενικές διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να συμμετέχουν στην καινοτομία και στην κοινωνική, οικονομική και εδαφική συνοχή και ότι όλα τα χρηματοδοτικά ταμεία της ΕΕ πρέπει να μετέχουν στη διαδικασία.

2.2   Από κοινού συγκέντρωση των πόρων: η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι για να επιτευχθεί ο στόχος της περιφερειακής καινοτομίας ως εργαλείου «απελευθέρωσης του δυναμικού ανάπτυξης της ΕΕ» θα πρέπει να προσφύγει και σε άλλους κοινοτικούς πόρους, όπως, για παράδειγμα, στην ΚΓΠ - τουλάχιστον όσον αφορά τις επενδύσεις που αποσκοπούν στη καινοτομία και την έξυπνη ανάπτυξη στον γεωργικό τομέα- και στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο. Επιπλέον, τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ θα πρέπει να είναι συντονισμένα και σε αρμονία με τα εθνικά και περιφερειακά μέσα· όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητες που παρέχουν τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ, και η απλούστευση είναι απαραίτητη στον τομέα αυτόν.

2.3   Επιλογή προτεραιοτήτων: η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα ήταν σκόπιμο να προσδιορισθούν τα είδη της καινοτομίας, με τη διασφάλιση των περιφερειακών χαρακτηριστικών· να πραγματοποιηθούν επιλογές για τα προγράμματα, για τους εμπλεκόμενους τομείς (π.χ. αειφόρος ανάπτυξη, ενέργεια, περιβάλλον, μεταφορές ...) και για τις περιφέρειες που συμμετέχουν, χωρίς να αγνοούνται οι προκλήσεις, οι ανάγκες και οι δυνατότητές τους, ήτοι η αφετηρία, καθώς και η επιχειρηματική αποστολή τους, οι δυνατότητες έρευνας και η ικανότητά τους να ανανεώσουν ή να αλλάξουν τις παραγωγικές τους εγκαταστάσεις. Θα πρέπει να ενισχυθούν οι δεσμοί μεταξύ των μακροπεριφερειών και να εγκαταλειφθεί η πολιτική των «χιλίων λουλουδιών» (κατανομή των επενδύσεων σε διάφορους επιχειρηματικούς τομείς). Οι προτεραιότητες πρέπει να καθορίζονται σε συνεννόηση με τις δημόσιες αρχές, τον ιδιωτικό τομέα και την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, σε διάφορα επίπεδα.

2.4   Γνώση, επικοινωνία και ενημέρωση: είναι καθοριστικής σημασίας η διάδοση και η ανταλλαγή ορθών πρακτικών μεταξύ των κλάδων και των ενδιαφερόμενων περιφερειών, και για τον λόγο αυτό χρειάζεται μια κατάλληλη στρατηγική επικοινωνίας και πληροφοριών που να προβλέπεται απευθείας στα προγράμματα της Επιτροπής.

2.5   Κατάρτιση: η κατάρτιση είναι ένα άλλο σημαντικό εργαλείο που πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την επίτευξη των στόχων που θέτει η Επιτροπή στην παρούσα ανακοίνωση. Θα είναι πολύ χρήσιμο, ιδίως για τους νέους, να ενθαρρυνθεί η διάδοση του πνεύματος της καινοτομίας. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η κατάρτιση θα συμβάλει στη βελτίωση της χρήσης των πόρων, θα μειώσει τις μη χρησιμοποιηθείσες πιστώσεις και θα αποτρέψει τις δαπάνες προκειμένου να επιτευχθεί άριστη χρήση των πόρων, θα βοηθήσει δε στη διακυβέρνηση της περιφέρειας.

2.6   Εδραίωση της εταιρικής σχέσης: σύμφωνα με την ΕΟΚΕ πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε προγράμματα και σχέδια που εκπονούνται απευθείας από τις ενώσεις των ΜΜΕ ή από ήδη υφιστάμενα ερευνητικά κέντρα, μαζί με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και της κοινωνίας των πολιτών και με τη συμμετοχή των τοπικών αρχών. Η εταιρική σχέση ως μέθοδος που εφαρμόζεται σε όλα τα επίπεδα είναι μια προστιθέμενη αξία που έχει μεγάλη σημασία και, επομένως, θα πρέπει να δίνεται προτεραιότητα στα σχέδια που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής. Θα βοηθήσει επίσης τα μάλα την τοπική διακυβέρνηση.

2.7   Αξιολόγηση των αποτελεσμάτων: πρέπει να αποτελεί επιτακτική ανάγκη, η οποία πρέπει να υποστηριχθεί χωρίς δισταγμό από την Επιτροπή. Αυτό πρέπει να γίνει με κοινά συστήματα και παραμέτρους αξιολόγησης των αποτελεσμάτων, τόσο για την καινοτομία όσο και για την έρευνα. Αποτελεί δε προτεραιότητα της Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Να προβλεφθούν, για τις περιφέρειες ή περιοχές που δεν πληρούν ή δεν ξοδεύουν τα κεφάλαια, εναλλακτικές μορφές παρεμβάσεων από τα εθνικά κράτη και / ή την Επιτροπή, η οποία θα πρέπει να καθοδηγεί αυτή τη διαδικασία.

2.8   Προώθηση της σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, έστω και μέσω ενός μικτού συστήματος χρηματοδότησης των ιδιαίτερα σημαντικών προγραμμάτων ή των προγραμμάτων ιδιαίτερου ενδιαφέροντος, είτε για την έρευνα είτε για την καινοτομία.

2.9   Παρότρυνση των κρατών μελών ώστε μαζί με την Επιτροπή και την ΕΕ να δρουν με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα· θα πρέπει να μην παραιτηθούν του ρόλου τους για τους λόγους που κατ 'επανάληψη έχουν λεχθεί, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε διαπεριφερειακά έργα, τα οποία έχουν μια λογική και ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο, ενώ η Επιτροπή πρέπει να διαδραματίζει και πάλι πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαδικασία του σχεδιασμού, της εφαρμογής και, ιδίως, της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων.

2.10   Ενθάρρυνση της παροχής υποστήριξης και συμβουλών: η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι ΜΜΕ και ιδίως οι μικρές επιχειρήσεις, που δε διαθέτουν δικούς τους ερευνητές και εμπειρογνώμονες, πρέπει να έχουν εύκολη πρόσβαση σε μόνιμες και προσαρμοσμένες υπηρεσίες υποστήριξης και συμβουλών για να αντιμετωπίσουν αυτήν την έλλειψη. Ζητά προς τούτο πολιτική στήριξης των δράσεων των ενδιάμεσων οργανισμών για την υποστήριξη των δραστηριοτήτων υποστήριξης και συμβουλών, ιδίως μέσω συμβάσεων περιφερειακής εμβέλειας και χρηματοδότησης θέσεων συμβούλων για την καινοτομία σε αυτούς τους ενδιάμεσους οργανισμούς.

2.11   Σαφέστερη διατύπωση της ανακοίνωσης· η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ανακοίνωση θα πρέπει να απλοποιηθεί και να καταστεί σαφέστερη όσον αφορά τους στόχους που θέτει. Θα πρέπει να αντιστραφεί η προσέγγιση ώστε οι προτάσεις να υποβάλλονται από τη βάση, με την πεποίθηση ότι πρέπει να είναι το «χρήμα» που ακολουθεί τις ιδέες και όχι το αντίθετο.

2.12   Απλοποίηση - η απλοποίηση συνιστά σε όλα τα επίπεδα απαραίτητη προϋπόθεση. Πρέπει να επιδιώκεται πάντα μια στρατηγική απλοποίησης για τη μείωση του χρόνου και του κόστους με τη δημιουργία ενός ενιαίου εντύπου και σύμφωνα με την αρχή «μόνο μία φορά»· επίσης πρέπει να επιταχύνονται οι πληρωμές και να διευκολύνονται οι προπληρωμές προς τις επιχειρήσεις, ιδίως τις ΜΜΕ, και τέλος να εναρμονιστούν οι κανόνες χρηματοδότησης και να ισχύει ένας ενιαίος λογιστικός έλεγχος για όλες τις αρχές.

3.   Αναθεώρηση του προϋπολογισμού της ΕΕ, συνοχή, και έξυπνη ανάπτυξη

3.1   Η Επιτροπή στην ανακοίνωση για την αναθεώρηση του προϋπολογισμού αφιερώνει ένα μεγάλο κεφάλαιο στην πολιτική συνοχής και ένα πολύ μικρότερο, για παράδειγμα, στην ΚΓΠ που αντιπροσωπεύει ακόμη το 43 % των δαπανών της Ένωσης. Το τμήμα που αφορά τη συνοχή αποκαλείται «ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς»: υποβλητικός ως τίτλος αλλά πρέπει να εφαρμοστεί στην πράξη.

3.2   Ήδη οι τίτλοι των κεφαλαίων είναι πλήρεις: α) Πολιτική συνοχής και στρατηγική Ευρώπη 2020· β) Περισσότερη συγκέντρωση και συνοχή· γ) Ένα κοινό στρατηγικό πλαίσιο· δ) Σύμβαση εταιρικής σχέσης για την ανάπτυξη και τις επενδύσεις· ε) Καλύτερη ποιότητα των δαπανών. Εκτός του τελευταίου, σημαντικού, στόχου, οι υπόλοιποι θα έπρεπε να είχαν ήδη υλοποιηθεί.

3.3   Η ΕΟΚΕ επικροτεί την προσπάθεια και τις προτάσεις της Επιτροπής που έχουν ως στόχο τη δημιουργία συνεργιών μεταξύ της πολιτικής συνοχής και των υπόλοιπων πολιτικών της ΕΕ καθώς και των εθνικών πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων προτεραιοτήτων που αναφέρονται στην στρατηγική Ευρώπη 2020. Θεωρεί ωστόσο αναγκαία την αξιοποίηση όλων των πόρων για την επίτευξη των στόχων της «έξυπνης ανάπτυξης».

3.4   Η αναθεώρηση του προϋπολογισμού θα πρέπει να αποτελέσει μια ευκαιρία ώστε να τεθούν από κοινού, η πολιτική συνοχής, η ΚΓΠ και η στρατηγική Ευρώπη 2020, συμπεριλαμβανομένου του υπό αναθεώρηση Συμφώνου Σταθερότητας, με στόχο την επανεξέταση και τον επαναπροσδιορισμό του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και των προϋπολογισμών των κρατών της ευρωζώνης (π.χ. η εκπαίδευση και η έρευνα δεν θα πρέπει να θεωρούνται τρέχουσες δαπάνες).

3.5   Η ενίσχυση των ΜΜΕ είναι πρωταρχικής σημασίας ζήτημα για την επιτυχία της πρότασης. Αυτό πρέπει να γίνει με την απλούστευση και τη διευκόλυνση της χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένου του ασφαλιστικού κινδύνου για τη χορήγηση πίστωσης, σύμφωνα με τις αρχές που διατυπώθηκαν κατά την επανεξέταση της πρωτοβουλίας «Small Business Act» (SBA), ή άμεσης χρηματοδότησης για την καινοτομία με μια πολιτική υποστήριξης και καθοδήγησης. Αυτό μπορεί να διευκολυνθεί με την ενοποίηση και τη χρησιμοποίηση των ενώσεων των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων. Θα πρέπει να εναπόκειται στα κράτη μέλη, στο κατάλληλο επίπεδο, να αποφασίσουν εάν θα χρησιμοποιήσουν επιδοτήσεις, δάνεια ή συνδυασμό των δύο.

4.   Παρατηρήσεις

4.1   Η ΕΟΚΕ θεωρεί θετικές τις δράσεις που θα μπορούσε να αναλάβει η Επιτροπή ώστε να διευκολυνθεί η επίτευξη των στόχων, ιδίως όσον αφορά την ανάλυση και τις πληροφορίες σχετικά με τα επιτευχθέντα αποτελέσματα και την παροχή επιχειρηματικών κεφαλαίων και εγγυήσεων στις ΜΜΕ που ασχολούνται με την καινοτομία με την χορήγηση χρηματοδότησης προσαρμοσμένης στην πραγματικότητα των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων.

4.2   Οι πέντε δράσεις έξυπνης ειδίκευσης που αναφέρονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής φαίνονται πολύ γενικές, ανήκουν δε σε τομείς και πεδία αναφοράς πολύ διαφορετικά μεταξύ τους· δεν είναι προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των περιοχών, δεν περιλαμβάνουν πιθανές συνέργιες που να προκύπτουν από πολιτικές ενθάρρυνσης της καινοτομίας που προβλέπονται σε άλλους τομείς της κοινοτικής δράσης (ανταγωνισμός, γεωργία, εσωτερική αγορά, περιβάλλον και ενέργεια, εκπαίδευση, κλπ.) ή σε άλλα κοινοτικά προγράμματα· για παράδειγμα, δεν υπάρχει καμία αναφορά στην κοινωνική οικονομία. Όπως επίσης δεν προβλέπεται η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων ή άλλων φορέων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στον καθορισμό και στην εφαρμογή των πολιτικών που σχετίζονται με την έξυπνη ειδίκευση.

4.3   Εντούτοις, δεν γίνεται καμιά αναφορά στην ανάγκη συντονισμού της κοινοτικής πρωτοβουλίας για την καινοτομία με τις πολιτικές καινοτομίας των κρατών μελών τα οποία διαθέτουν, προφανώς, περισσότερους πόρους και έχουν ήδη εκπονήσει και ξεκινήσει προγράμματα έρευνας και παρεμβάσεις σε τομείς όπου μπορούν να ενισχυθούν οι δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης. Επίσης, αν και το θέμα είναι πολύ σοβαρό, έχουν πραγματοποιηθεί λίγες αναλύσεις σχετικά με τους λόγους που εμπόδισαν ή δεν επέτρεψαν τη χρήση των πόρων. Και ας μην αναφερθούμε στον αριθμό των αναλύσεων που πραγματοποιεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή!

4.4   Η Επιτροπή όμως ενδιαφέρεται κυρίως για τις περιφέρειες που βρίσκονται σε καλύτερη θέση, όταν δηλώνει για παράδειγμα ότι υπάρχουν ορισμένες περιφέρειες οι οποίες είναι ανταγωνιστικές σε παγκόσμια κλίμακα, ενώ άλλες προσπαθούν να φτάσουν σε αυτό το επίπεδο. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι ορισμένες περιφέρειες σημειώνουν πλήρη υστέρηση. Για να καλυφθεί αυτή η διαφορά, πρέπει η περιφερειακή πολιτική να οργανωθεί κατά τρόπο ώστε ο βασικός της στόχος να είναι ολοένα και περισσότερο η ανάπτυξη των ασθενέστερων περιφερειών, πράγμα το οποίο είναι άλλωστε και ο στόχος της όλης πολιτικής για τη συνοχή.

4.5   Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ανησυχεί επειδή το χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών περιφερειών στην Ε.Ε. συνεχίζει να διευρύνεται και τα οικονομικά ασθενέστερα κράτη μέλη είναι αυτά τα οποία εμφανίζουν και τη μεγαλύτερη καθυστέρηση στα πεδία της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας. Ωστόσο, από τον νέο πίνακα επιδόσεων προκύπτει ότι αυτές οι περιφέρειες και τα κράτη επιτυγχάνουν και την υψηλότερη πραγματική ανάπτυξη στον χώρο της Ε&Α.

4.6   Ενδείκνυται συνεπώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεργαστεί με τις επιμέρους χώρες για τη διάδοση της πολιτικής για την Ε&Α και την καινοτομία, ώστε να μην μονοπωλούν όλους τους πόρους οι πλούσιες περιφέρειες των κρατών μελών, με τη συνακόλουθη περαιτέρω στρέβλωση της κατανομής στο εθνικό επίπεδο.

4.7   Η ανακοίνωση προετοιμάζει το έδαφος για την καλύτερη εφαρμογή των διάφορων τεχνικών εργαλείων χρηματοδότησης της έρευνας έτσι ώστε να υποστηριχθεί η καινοτομία. Πρόκειται για δάνεια με χαμηλό επιτόκιο, εγγυήσεις δανείων και επιχειρηματικά κεφάλαια. Ο όμιλος ΕΤΕ ανήκει και αυτός στις αρχές που πρέπει να λάβουν πρόσθετους πόρους, προς όφελος κυρίως των ΜΜΕ.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Δηλώσεις κατά την παρουσίαση από τον Επίτροπο, τον Ιανουάριο, της ανακοίνωσης «Η περιφερειακή πολιτική συμβάλλει στην έξυπνη ανάπτυξη στο πλαίσιο της Ευρώπης 2020» – που πρέπει να θεωρηθεί ως «έξυπνη ή ευφυής ανάπτυξη».

1

(2)  COM(2010) 553 τελικό.

2

(3)  ό.π.

3

(4)  Νέες εκθέσεις στη Δανία αναφέρουν πως έχει ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα των νοσοκομείων – περισσότερες λειτουργίες – ενώ παράλληλα οι εργαζόμενοι είναι πιο ικανοποιημένοι με την εργασία τους παρά τις περικοπές των προϋπολογισμών και τη μείωση της στελέχωσης των νοσοκομείων. Οι μέθοδοι εργασίας άλλαξαν, σε ορισμένες περιπτώσεις απαγορεύθηκε η δεύτερη εργασία των ιατρών και οι ασθενείς απολαμβάνουν περισσότερης φροντίδας. Οι εκθέσεις δείχνουν ότι οι ασθενείς είναι πλέον περισσότερο ικανοποιημένοι (το συμπέρασμα δεν είναι «απλά μειώστε τον προϋπολογισμό», αλλά «αλλάξτε τις μεθόδους εργασίας και την οργάνωση της εργασίας»).

4

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/87 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/87

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πράσινη Βίβλος σχετικά με το μέλλον του ΦΠΑ — Προς ένα απλούστερο, ισχυρότερο και αποτελεσματικότερο σύστημα ΦΠΑ»

[COM(2010) 695 τελικό]

2011/C 318/14

Εισηγήτρια: η κ. MADER

Την 1η Δεκεμβρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, με θέμα

«Πράσινη Βίβλος σχετικά με το μέλλον του ΦΠΑ — Προς ένα απλούστερο, ισχυρότερο και αποτελεσματικότερο σύστημα ΦΠΑ»

COM(2010) 695 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 24 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο της ολομέλεια της 13ης και 14ης Ιουλίου 2001 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 161 ψήφους υπέρ, καμία κατά και 10 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η ΕΟΚΕ επικροτεί ανεπιφύλακτα την πρωτοβουλία της Επιτροπής να εξετάσει το ενδεχόμενο συνολικής αναθεώρησης του συστήματος του ΦΠΑ, ενός φόρου του οποίου το καθεστώς, που έχει ορισθεί ως «προσωρινό» από τη θέσπισή του το 1967, δίνει λαβή για πολλές επικρίσεις. Η Πράσινη Βίβλος είναι απλώς η αρχή μιας διαδικασίας η οποία προβλέπεται μακρά, δύσκολη και πολύπλοκη· η επιτυχία της θα αποτελέσει την απόδειξη της πραγματικής βούλησης των κρατών μελών να κατορθώσουν να καθορίσουν ένα σύστημα «απλούστερο, ισχυρότερο και αποτελεσματικότερο».

1.2   Το ισχύον καθεστώς γνώρισε πολλές τροποποιήσεις με την πάροδο του χρόνου: η Επιτροπή διατύπωσε προτάσεις βελτίωσης με στόχο τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και την ευθυγράμμιση του καθεστώτος προς τις αρχές της ενιαίας αγοράς. Τα κράτη μέλη δέχθηκαν αρκετά μέτρα σχετικά με την οργάνωση, τη συνεργασία μεταξύ διοικητικών αρχών, την αυτοματοποίηση. Άλλα μέτρα είχαν κυρίως διοικητικό και οργανωτικό χαρακτήρα. Ωστόσο, το Συμβούλιο αντιτάχθηκε έως τώρα στις προτάσεις μεταρρύθμισης του συστήματος στο σύνολό του.

1.3   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη δήλωση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία ένα ολοκληρωμένο σύστημα ΦΠΑ θα μείωνε το λειτουργικό κόστος για τους χρήστες, τον διοικητικό φόρτο για τις διοικητικές αρχές και τις απόπειρες απάτης που επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά. Στα προαναφερθέντα πρέπει να προστεθεί η συνεκτίμηση των αναγκών των επιχειρηματιών να διαχειριστούν τον καταλογισμό του φόρου, ενώ επωμίζονται, μαζί με τους καταναλωτές, το βάρος της αναποτελεσματικότητας του συστήματος. Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει και παλαιότερα ότι είναι απαραίτητο να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στο καθεστώς ΦΠΑ για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες (1), καθώς και ότι, ιδίως όταν εισάγεται ένας νέος φόρος για τον χρηματοπιστωτικό τομέα με βάση τις ταμειακές ροές ή άλλους παράγοντες, η Επιτροπή θα πρέπει να εκτιμά αν είναι σκόπιμο να ενσωματωθεί ο φόρος αυτός στο πλαίσιο του ΦΠΑ. (2)

1.4   Ιδιαίτερα ευαίσθητο είναι το πρόβλημα των διασυνοριακών συναλλαγών. Από καθαρά λογική άποψη, ο φόρος θα έπρεπε να εισπράττεται στο κράτος μέλος προέλευσης βάσει των ίδιων κανόνων που ισχύουν για το εγχώριο εμπόριο· οι δυσκολίες διακανονισμού μεταξύ κρατών μελών οδήγησαν το Συμβούλιο να επιλέξει την απλούστερη λύση, δηλαδή την είσπραξη στο κράτος μέλος προορισμού, με εξαιρέσεις, ωστόσο, οι οποίες αφορούν κυρίως τις υπηρεσίες. Η Επιτροπή προτείνει τώρα εναλλακτικές λύσεις, αλλά όλοι γνωρίζουμε ότι είναι δύσκολο να βρεθεί μια τέλεια λύση.

1.4.1   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να αποφευχθούν οι ριζικές αλλαγές και να υιοθετηθεί μια πολιτική σταδιακών βημάτων· μια λύση βασισμένη στη γενική φορολόγηση στο κράτος μέλος προορισμού, που θα προβλέπει παράλληλα τη διατήρηση των αρχών του ισχύοντος συστήματος, θα ήταν πιθανώς η καλύτερη. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να γενικευθεί η θέσπιση του μηχανισμού αντιστροφής της επιβάρυνσης, αρχικά προαιρετικά και στη συνέχεια με γενικευμένο και υποχρεωτικό τρόπο. Για την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών πρέπει σε κάθε περίπτωση να δημιουργηθεί θυρίδα ενιαίας εξυπηρέτησης των επιχειρήσεων.

1.5   Η Πράσινη Βίβλος προτίθεται να συγκεντρώσει τις παρατηρήσεις και τις προτάσεις όλων των ενδιαφερομένων, οι οποίες θα είναι χρήσιμες για την τελική διατύπωση των προτάσεων της Επιτροπής. Για τον σκοπό αυτόν, το έγγραφο θέτει 33 ερωτήσεις στις οποίες απαντά η ΕΟΚΕ, και οι οποίες δεν είναι δυνατόν να συνοψισθούν. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλέπε στην ενότητα 5 του εγγράφου.

2.   Εισαγωγή

2.1   Εδώ και πολλά χρόνια, η βελτίωση του συστήματος του ΦΠΑ συγκαταλέγεται στις προτεραιότητες της φορολογικής πολιτικής της Επιτροπής. Ο εν λόγω φόρος, ο οποίος θεσπίσθηκε το 1967 από την ΕΕ ως κοινό καθεστώς φορολόγησης για όλα τα κράτη μέλη, αντιπροσωπεύει σημαντικό μερίδιο (άνω του 20 %) των εσόδων τους. Επιπλέον, ένα μέρος του εισπραχθέντος ΦΠΑ συνεισφέρει στον προϋπολογισμό της ΕΕ· επομένως, είναι προφανές, μεταξύ άλλων, το άμεσο ενδιαφέρον της Επιτροπής να προστατεύσει τα συμφέροντά της εξασφαλίζοντας την εφαρμογή του φόρου με τρόπο όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικό.

2.2   Το καθεστώς του ΦΠΑ, παρότι σημαντικό για τα έσοδα των κρατών μελών, απέχει πολύ από το να είναι ικανοποιητικό και δίνει λαβή για πολλές επικρίσεις εκ μέρους των κρατών μελών και άλλων ενδιαφερομένων, και ειδικότερα τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Η Επιτροπή προσπαθεί εδώ και καιρό να τις λάβει υπόψη και να διατυπώσει προτάσεις βελτίωσης με στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας και την ευθυγράμμιση του καθεστώτος προς τους κανόνες και τις αρχές της ενιαίας αγοράς· η αλήθεια είναι ότι οι προσπάθειές της προσέκρουσαν συχνά στη λιγότερο ή περισσότερο φανερή αντίθεση των κρατών μελών.

2.3   Πρέπει να λεχθεί ανοικτά και χωρίς ενδοιασμούς ότι, στον φορολογικό τομέα, η επιθυμία ευρωπαϊκής συνοχής βρίσκει τα όριά της στο μέλημα, ή ακόμη και την ανάγκη, κάθε κράτους μέλους να προστατεύσει τα μέσα χρηματοδότησής του· όταν ένα κράτος μέλος θεωρεί ότι ορισμένοι κανόνες μπορούν να βλάψουν τα συμφέροντά του ή ότι θα μπορούσαν να επιδεινώσουν το κόστος ή τις διοικητικές διαδικασίες του, εκδηλώνει τη διαφωνία του με τρόπο κατά το μάλλον ή ήττον ανοικτό και συχνά ελάχιστα διαφανή.

2.4   Όλα αυτά αποβαίνουν, βεβαίως, εις βάρος μιας κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής, αλλά και εξηγούν τις αποτυχίες των αξιέπαινων προσπαθειών που κατέβαλε η Επιτροπή όλα αυτά τα χρόνια. Παραταύτα, σημειώθηκαν σημαντικές επιτυχίες στους τομείς του εξορθολογισμού και της αυτοματοποίησης των διαδικασιών, της μείωσης του κόστους για τις διοικητικές αρχές και τους φορολογουμένους, της διοικητικής και δικαστικής συνεργασίας.

2.5   Γνωρίζοντας τα προβλήματα και τα εμπόδια, η Επιτροπή επανέρχεται σήμερα στον στόχο που πάντοτε επεδίωκε, δηλαδή τη μεταρρύθμιση του συστήματος στο σύνολό του προκειμένου να καταστεί συνεπές προς τις αρχές της ενιαίας αγοράς, λαμβάνοντας υπόψη τα αιτήματα όλων των ενδιαφερομένων. Με σεβασμό των κανόνων, η Πράσινη Βίβλος θέτει μια σειρά από ερωτήσεις σχετικά με τις διάφορες πτυχές του καθεστώτος του ΦΠΑ· οι απαντήσεις που θα δοθούν θα αποτελέσουν τη βάση για ένα νέο σύστημα «απλούστερο, ισχυρότερο και αποτελεσματικότερο»· η ΕΟΚΕ παρουσιάζει, με την παρούσα γνωμοδότηση, τη συνεισφορά των κοινωνικοοικονομικών κύκλων τους οποίους εκπροσωπεί.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1   Δικαιολογημένα η Επιτροπή παρατηρεί ότι η κρίση είχε συνέπειες στα δημόσια οικονομικά, ιδίως μέσω της μετατόπισης της σχετικής σημασίας των άμεσων φόρων σε σχέση με την έμμεση φορολογία: το μερίδιο του ΦΠΑ επί του συνόλου των εσόδων, το οποίο κυμαινόταν έως τώρα γύρω στο 22 %, σημειώνει αυξητική τάση. Αυτό είναι αποτέλεσμα μιας πολιτικής γενικά στραμμένης στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας μέσω της μείωσης της φορολογίας της εργασίας και των επιχειρήσεων. Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι, παρότι αυτή είναι μια θετική ένδειξη, δεν πρέπει να οδηγήσει σε αύξηση των συντελεστών του ΦΠΑ στην οδηγία πλαίσιο, πράγμα που θα σήμαινε, μεταξύ άλλων, ένα επιπλέον αβάστακτο βάρος για τους εργαζομένους και τους καταναλωτές.

3.2   Η βελτίωση του μηχανισμού «απαιτεί την καθιέρωση ενός ολοκληρωμένου συστήματος ΦΠΑ», το οποίο, σύμφωνα με την Επιτροπή, θα μειώσει το λειτουργικό κόστος για τους χρήστες, τον διοικητικό φόρτο για τις διοικητικές αρχές και τις απόπειρες απάτης. Στο τελευταίο αυτό σημείο, η ΕΟΚΕ συμμερίζεται τους προβληματισμούς της Επιτροπής· στις γνωμοδοτήσεις της έχει επιστήσει επανειλημμένα την προσοχή στο γεγονός ότι ο ΦΠΑ είναι ο φόρος που αποφεύγεται περισσότερο στην ΕΕ και ότι η φοροδιαφυγή είναι σημαντική πηγή χρηματοδότησης του οργανωμένου εγκλήματος και της τρομοκρατίας. Τα αλληλένδετα φαινόμενα της φοροδιαφυγής, της εγκληματικότητας, καθώς και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες που συνδέονται με αυτά τα φαινόμενα, αποτελούν σημαντική απειλή για την κοινωνία σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι νέοι κανόνες πρέπει να εξετασθούν λαμβάνοντας πάντα υπόψη το «απυρόβλητό» τους έναντι των αποπειρών απάτης.

3.3   Η Πράσινη Βίβλος δεν παραβλέπει τις πτυχές που αφορούν τις επιχειρήσεις: η διαχείριση και η διοίκηση (η ΕΟΚΕ προσθέτει επίσης τις διαφορές) του ΦΠΑ αντιπροσωπεύουν σημαντικό μέρος των διοικητικών εξόδων των επιχειρήσεων, σε τέτοιο βαθμό ώστε πολλές ΜΜΕ αποφεύγουν να εμπλακούν σε διεθνείς εμπορικές συναλλαγές. Η ΕΟΚΕ εφιστά για ακόμη μια φορά την προσοχή στην αναγκαιότητα να καταστεί η διαχείριση του ΦΠΑ πιο ευέλικτη, πιο απλή, λιγότερο επαχθής: οι τελικοί χρήστες, οι καταναλωτές, είναι εκείνοι που πληρώνουν τις συνέπειες.

3.4   Ένα άλλο σημαντικό θέμα αφορά την ενδεχομένη θέσπιση ενός ενιαίου συντελεστή, ο οποίος θεωρείται «ιδανικός για την επιβολή φόρου αποκλειστικά στην κατανάλωση»· η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής ότι η επίτευξη του εν λόγω στόχου είναι σχεδόν ανέφικτη, στηρίζει δε αποφασιστικά τις προσπάθειές της να μειώσει, ή να εξαλείψει, τις υπερβολικά πολυάριθμες απαλλαγές, εξαιρέσεις, εφαρμογές μειωμένων ή προτιμησιακών συντελεστών: πρόκειται για διευκολύνσεις που μειώνουν κατά 45 % τα έσοδα σε σχέση με εκείνα που θα μπορούσαν να εισπραχθούν θεωρητικά, εάν εφαρμοζόταν ο κανονικός συντελεστής. Θα πρέπει να βρεθεί μια εύλογη ισορροπία ανάμεσα στις δημοσιονομικές ανάγκες και στους κοινωνικούς και οικονομικούς λόγους στους οποίους βασίζονται οι διευκολύνσεις, ιδίως όσον αφορά τις τοπικές υπηρεσίες και τις υπηρεσίες που απαιτούν σημαντικό εργατικό δυναμικό.

3.5   Όπως τόνισε η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της με θέμα «Φορολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα» (ECO/284 - CESE 991/211), πρέπει να επανεξεταστεί η αντιμετώπιση του χρηματοπιστωτικού τομέα στα πλαίσια του ΦΠΑ.

4.   Μεταχείριση από άποψη ΦΠΑ των διασυνοριακών συναλλαγών στην ενιαία αγορά

4.1   Όταν θεσπίσθηκε το 1967, το καθεστώς του ΦΠΑ μεταξύ κρατών μελών, που βασιζόταν στη φορολόγηση στη χώρα προορισμού, είχε χαρακτηρισθεί ως «προσωρινό»· το οριστικό καθεστώς προβλέπει τη φορολόγηση στη χώρα προέλευσης. Σαράντα τέσσερα χρόνια αργότερα, το «προσωρινό» καθεστώς εξακολουθεί να ισχύει. Από λογική άποψη, ο φόρος θα έπρεπε να εισπράττεται στο κράτος μέλος προέλευσης βάσει των ίδιων κανόνων που ισχύουν για το εγχώριο εμπόριο, με εξαίρεση την πληρωμή βάσει διαφοράς του μέρους που οφείλεται στο κράτος μέλος προορισμού. Τα προβλήματα που υπήρχαν αρχικά, και εξακολουθούν να υφίστανται εν μέρει, είχαν οδηγήσει το Συμβούλιο να επιλέξει την απλούστερη λύση της είσπραξης στο κράτος μέλος προορισμού: η προσέγγιση αυτή εξακολουθεί να ισχύει, αν και με σημαντικές εξαιρέσεις όσον αφορά κυρίως τις διασυνοριακές υπηρεσίες τηλεματικής.

4.2   Η Επιτροπή επιχείρησε δύο φορές στο παρελθόν να εξασφαλίσει τη συμφωνία του Συμβουλίου για μια ενοποίηση του καθεστώτος του ΦΠΑ με βάση την αρχή της είσπραξης στη χώρα προέλευσης, πλην όμως οι προσπάθειές της απέτυχαν λόγω σοβαρών προβλημάτων εφαρμογής. Το 2007, η Επιτροπή μελέτησε την εφαρμογή ενός συστήματος φορολόγησης στο κράτος μέλος προέλευσης με συντελεστή 15 %, ενώ το κράτος μέλος προορισμού θα εισέπραττε ή θα επέστρεφε, ανάλογα με την περίπτωση, την αρνητική ή θετική διαφορά σε σχέση με τον δικό του φορολογικό συντελεστή. Το Συμβούλιο δεν έδωσε συνέχεια στην εν λόγω πρόταση.

4.3   Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι το πρόβλημα είναι πολύπλοκο και, λαμβανομένων υπόψη των διαφορετικών επιπέδων φορολογίας και των διαφορών που εξακολουθούν να υφίστανται στις διοικητικές διαδικασίες, παρά τις προσπάθειες που έχει καταβάλει η Επιτροπή για την επίτευξη εναρμόνισης, είναι δύσκολο να βρεθεί μια τέλεια λύση. Ωστόσο, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την πρόοδο που επιτεύχθηκε ή πρόκειται να επιτευχθεί στον τομέα της φορολογίας της παροχής υπηρεσιών (3), της βελτίωσης των συστημάτων φορολόγησης (4), της διοικητικής συνεργασίας και της μονοαπευθυντικής θυρίδας (5), της χρηστής διακυβέρνησης και της καταπολέμησης της απάτης (6).

4.4   Η Πράσινη Βίβλος κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, προσπαθώντας να εξασφαλίσει χρήσιμες πληροφορίες για να προταθούν βελτιώσεις· έχοντας υπόψη τις εμπειρίες του παρελθόντος και την τρέχουσα κατάσταση, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να ακολουθηθεί μια πολιτική σταδιακών βημάτων παρά ριζικών λύσεων. Για τον λόγο αυτόν, θεωρεί ότι η λύση που αναφέρεται στην παράγραφο 4.2 του εγγράφου της Επιτροπής, δηλαδή η γενίκευση της φορολόγησης στο κράτος μέλος προορισμού και η διατήρηση των αρχών του ισχύοντος συστήματος (παράγραφος 4.2.1), με σταδιακή καθιέρωση, αρχικά προαιρετική και τελικά υποχρεωτική, του συστήματος της αντιστροφής της επιβάρυνσης (παράγραφος 4.2.2), είναι η καλύτερη. Παράλληλα, θα πρέπει να συσταθούν μονοαπευθυντικές θυρίδες ώστε να διασφαλίζεται ότι οι επιχειρήσεις θα μπορούν να ρυθμίζουν τις διασυνοριακές φορολογικές οφειλές τους με την μικρότερη δυνατή γραφειοκρατία.

5.   Απαντήσεις στις τεθείσες ερωτήσεις

5.1   Καθεστώς ΦΠΑ για τις ενδοενωσιακές συναλλαγές (Ερώτηση 1): το ισχύον καθεστώς δεν είναι τέλειο: εμφανίζει αρκετά μειονεκτήματα, τα οποία οφείλονται κυρίως στις πολλές διευκολύνσεις, εξαιρέσεις, απαλλαγές κ.λπ. που παραχωρούνται στα κράτη μέλη. Ωστόσο, επειδή λειτουργεί επί μακρά σειρά ετών, δεν είναι εύλογο να αναμένεται η ριζική τροποποίησή του · μια ριζική μεταστροφή θα ήταν καταστροφική. Είναι προτιμότερο να επικεντρωθεί το ενδιαφέρον στην εφαρμογή των αρχών της χρηστής διακυβέρνησης, τις οποίες έχει αναφέρει κατ’ επανάληψη η Επιτροπή και τις οποίες η ΕΟΚΕ έχει στηρίξει με τις γνωμοδοτήσεις της· συνοψίζονται δε στο έγγραφο που συνοδεύει την Πράσινη Βίβλο (7). Τα σημαντικά εμπόδια στη μεγιστοποίηση των πλεονεκτημάτων δεν πρέπει να αναζητηθούν στις αρχές, αλλά μάλλον στην πλημμελή εφαρμογή τους και στην αντίσταση των διοικητικών αρχών των κρατών μελών στην αλλαγή.

5.2   ΦΠΑ και δημόσιες αρχές (Ερώτηση 3): καταρχήν, οι απαλλαγές που χορηγούνται στους δημόσιους οργανισμούς που ασκούν δραστηριότητες στις οποίες ανταγωνίζονται ιδιωτικούς παρόχους (π.χ. μεταφορές, υγειονομική περίθαλψη) δικαιολογούνται από τους κοινωνικούς σκοπούς που χαρακτηρίζουν τη δημόσια υπηρεσία. Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι συχνά ο ιδιωτικός πάροχος ασκεί μια λειτουργία, η οποία συμπληρώνει τις ανεπάρκειες ή τις αδυναμίες του δημόσιου παρόχου. Υπάρχει αναμφίβολα στρέβλωση του ανταγωνισμού, την οποία προσπαθούμε να μετριάσουμε με νέες μορφές συνεργασίας. Σε κάθε περίπτωση, ο καταναλωτής μπορεί να επιλέξει να πληρώσει λιγότερο, καταφεύγοντας σε δημόσια υπηρεσία ή περισσότερο καταφεύγοντας σε ιδιωτικό πάροχο. Εκτός από την περίπτωση στην οποία η μία από τις δύο υπηρεσίες δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί (π.χ. μέσα μεταφοράς), η επιλογή μεταξύ των δύο γίνεται κυρίως βάσει της αξιολόγησης της ποιότητας.

5.2.1   Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, μια δίκαιη και ευνοϊκή για τους καταναλωτές λύση θα ήταν η διατήρηση των απαλλαγών για τις δημόσιες υπηρεσίες και η επέκτασή τους στις ιδιωτικές υπηρεσίες, όταν προσφέρουν μια υπηρεσία απαραίτητη, την οποία δεν παρέχει ο δημόσιος τομέας. Δεν αγνοούμε τις δυσκολίες εφαρμογής της αρχής αυτής· όμως, από την άλλη πλευρά, είναι απαράδεκτο οι καταναλωτές που διαμένουν σε λιγότερο ευνοημένους τόπους να πρέπει να πληρώνουν ακριβότερα για τις υπηρεσίες που τους παρέχονται χωρίς δυνατότητα επιλογής. Για την αποφυγή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού σε σχέση με την ιδιωτική αγορά, η εξαίρεση θα πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να περιορίζεται στα δημόσια καθήκοντα (8).

5.3   Απαλλαγές ΦΠΑ (Ερώτηση 6): οι απαλλαγές που χορηγήθηκαν στα κράτη μέλη πριν από την 1η Ιανουαρίου 1978 δεν έχουν πλέον κανένα λόγο ύπαρξης και θα έπρεπε να εγκαταλειφθούν: λαμβάνοντας υπόψη ότι πρόκειται για προνόμια τα οποία διαπραγματεύθηκαν τα κράτη μέλη την εποχή της ίδρυσης της ΕΕ, ή λίγο αργότερα, αποτελούν πλέον απαράδεκτη παρέκκλιση από τις αρχές της ενιαίας αγοράς. Η ίδια συλλογιστική ισχύει για τα νέα κράτη μέλη, για τα οποία η εγκατάλειψη των απαλλαγών μπορεί να είναι σταδιακή, καθώς θα βελτιώνεται το βιοτικό τους επίπεδο, αλλά καθορίζοντας διάφανες παραμέτρους για την αξιολόγηση της βελτίωσης αυτής.

5.3.1   Δυσκολότερο και πιο εξειδικευμένο είναι το πρόβλημα που αφορά τις απαλλαγές υπέρ ορισμένων δραστηριοτήτων γενικού συμφέροντος ή άλλων δραστηριοτήτων. Οι μεν και οι δε εξαρτώνται από τους πολιτικούς προσανατολισμούς και τις οικονομικές πολιτικές κάθε κράτους μέλους· παρότι εξακολουθούν να συνιστούν παρέκκλιση από τις αρχές της ενιαίας αγοράς, μπορούν ωστόσο να χρησιμοποιηθούν ως μέσο ενίσχυσης μιας εθνικής πολιτικής ανάπτυξης και απασχόλησης. Σε κάθε περίπτωση, μια μελλοντική πολιτική χρηστής διακυβέρνησης δεν θα πρέπει να επιτρέπει τέτοιου είδους απαλλαγές παρά μόνον ως εξαιρετικά και προσωρινά μέτρα. Όπως έχει τονίσει και σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της σχετικά με τον ΦΠΑ στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών (9), η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε μία αναλυτικότερη νομοθετική προσέγγιση προκειμένου να υπερκερασθούν οι εναπομένουσες ερμηνευτικές δυσχέρειες και τα προβλήματα, τα οποία παραμένουν ανεπίλυτα. Επιπλέον, όσον αφορά την καθιέρωση ενός φόρου για τις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές (10), η Επιτροπή θα πρέπει να εκτιμά αν είναι σκόπιμο να ενσωματωθεί ο φόρος αυτός στο πλαίσιο του ΦΠΑ, ώστε να διασφαλιστεί μία ευκολότερη διοικητική προσέγγιση για τον τομέα και να περιοριστεί το βάρος που συνεπάγεται ο μη ανακτήσιμος ΦΠΑ.

5.3.2   Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν οι απαλλαγές που χορηγούνται στις ΜΜΕ σε ορισμένες χώρες, οι οποίες θα πρέπει να καταργηθούν. Είναι γνωστό βεβαίως ότι σε όλες τις χώρες η φοροδιαφυγή όσον αφορά τον ΦΠΑ είναι σημαντική· η ύπαρξη «νόμιμης φοροδιαφυγής» στις γειτονικές χώρες εντείνει περαιτέρω τη διασυνοριακή προσφυγή σε υπηρεσίες και στην αγορά προϊόντων στις εν λόγω χώρες. Οι συνέπειες είναι διττές για τις χώρες χωρίς απαλλαγή: η αποδυνάμωση της καταπολέμησης της παράνομης φοροδιαφυγής και η στρέβλωση του ανταγωνισμού εις βάρος των ΜΜΕ που τηρούν τους κανόνες.

5.4   Φορολόγηση της μεταφοράς επιβατών (Ερώτηση 7): η απάντηση περιέχεται στο πνεύμα των παρατηρήσεων της απάντησης στην ερώτηση 3 (παράγραφος 5.2 κατωτέρω)· θα πρέπει να εφαρμόζεται σε όλα τα μέσα μεταφοράς, συμπεριλαμβανομένων των αεροπορικών μεταφορών (πράγμα που φαίνεται άλλωστε να συμβαίνει ήδη).

5.5   Προβλήματα που συνδέονται με το δικαίωμα έκπτωσης (Ερώτηση 9): το δικαίωμα έκπτωσης του ΦΠΑ είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα των επιχειρήσεων: πολύπλοκο, δύσκολο να εφαρμοσθεί σε αρκετές περιπτώσεις, πηγή διαφορών, δικαστικών διαδικασιών και προστίμων. Επιπλέον, βασίζεται σε μια άδικη αρχή, που αναφέρεται από την ίδια την Επιτροπή: το δικαίωμα έκπτωσης (αλλά και η υποχρέωση καταβολής του ΦΠΑ) προκύπτει κατά την παράδοση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών, ανεξάρτητα από το εάν ο λήπτης έχει πληρώσει για τα αγαθά ή τις υπηρεσίες. Έτσι, οι κακοπληρωτές αποκτούν αυτό που η Επιτροπή ονομάζει «ταμειακό πλεονέκτημα», το οποίο ωστόσο συνιστά βέβαιη είσπραξη για τις φορολογικές αρχές, προβλεπόμενη από τον πωλητή ή τον πάροχο και εγγυημένη ακόμη και σε περίπτωση αφερεγγυότητας του πελάτη
   (11).

5.5.1   Άλλο σημαντικό πρόβλημα που τίθεται: η έκπτωση του ΦΠΑ μέσω συμψηφισμού όταν προκύπτει ότι ο υποκείμενος στον φόρο δικαιούται επιστροφή: σε ορισμένα κράτη μέλη, η επιστροφή πραγματοποιείται με σημαντικές καθυστερήσεις, οι οποίες είναι επιζήμιες για την ταμειακή ροή των επιχειρήσεων και οδηγούν ενίοτε ακόμη και στην πτώχευσή τους. Τα κράτη μέλη απαντούν ότι το σύστημα συμψηφισμού ενέχει κάποιον κίνδυνο απάτης, πράγμα αληθές, αλλά τα ίδια τα κράτη μέλη είναι εκείνα που πρέπει να θεσπίσουν ταχείς ελέγχους· τις συνέπειες της αναποτελεσματικότητάς τους τις πληρώνουν οι επιχειρήσεις.

5.5.2   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή όσον αφορά τις σκέψεις που την οδηγούν να θεωρεί ότι το σύστημα της λογιστικής βάσει ταμειακών συναλλαγών στις ενδοκοινοτικές εμπορικές συναλλαγές είναι μια λύση εφικτή, δίκαιη και ουδέτερη, κυρίως από την άποψη της ταμειακής ροής των επιχειρήσεων. Ωστόσο, η λύση αυτή είναι εφικτή στις ενδοκοινοτικές εμπορικές συναλλαγές μόνο με τη δημιουργία ενός συστήματος συμψηφισμού που θα λειτουργεί μέσω της μονοαπευθυντικής θυρίδας, της οποίας τη θέσπιση πρότεινε η Επιτροπή, αλλά αντιμετωπίζονται αρκετά εμπόδια όσον αφορά την εφαρμογή της.

5.6   ΦΠΑ για τις διεθνείς υπηρεσίες (Ερώτηση 11): η σημασία των διεθνών υπηρεσιών, και ιδίως εκείνων που παρέχονται ηλεκτρονικά, δικαιολογεί τη θέσπιση ειδικών κανόνων για τις εν λόγω υπηρεσίες· ωστόσο, ο άυλος χαρακτήρας τους δυσχεραίνει συχνά τους ελέγχους εφαρμογής του ΦΠΑ εκ μέρους των παρόχων, κυρίως όταν πρόκειται για παροχές σε ιδιώτες (λογισμικό, μουσική κ.λπ.). Οι έλεγχοι αυτοί είναι αδύνατοι όταν οι πάροχοι διαμένουν σε κράτη εκτός ΕΕ· ο ΟΟΣΑ και η Επιτροπή εξετάζουν το πρόβλημα, αλλά η λύση δεν φαίνεται ούτε εύκολη ούτε δυνατή στο άμεσο μέλλον.

5.6.1   Τα κύρια προβλήματα έγκεινται στη σημαντική στρέβλωση του ανταγωνισμού όσον αφορά τις υπηρεσίες που παρέχονται εντός της ΕΕ σε σχέση με εκείνες που προέρχονται από τρίτες χώρες· δεν υπάρχουν πολλά αποτελεσματικά μέσα για την επιβολή της τάξης, εκτός του ενδεχομένου διεθνών συμφωνιών συνεργασίας μεταξύ φορολογικών αρχών. Σε κάθε περίπτωση, η ΕΟΚΕ διαφωνεί με τη θέσπιση μέτρων του τύπου που θεσπίσθηκαν στον Καναδά, τα οποία συνίστανται στην είσπραξη του φόρου από τους καταναλωτές, με ελέγχους οι οποίοι ασκούνται επαληθεύοντας τις επιγραμμικές πληρωμές τους. Εκτός από την ενόχληση που συνιστά για τους καταναλωτές η υποχρέωση να καταβάλλουν πληρωμές ΦΠΑ με κάθε αγορά, έλεγχοι όπως οι προβλεπόμενοι συνιστούν απαράδεκτη εισβολή στην ιδιωτική ζωή των πολιτών.

5.7   Νομοθεσία της ΕΕ σε θέματα ΦΠΑ (Ερώτηση 13): το άρθρο 113 της Συνθήκης παρέχει στο Συμβούλιο κάθε εξουσία όσον αφορά την εναρμόνιση των νομοθεσιών σε θέματα ΦΠΑ· επομένως, δεν υπάρχουν περιορισμοί όσον αφορά τη νομοθετική πράξη που θα επιλεγεί, είτε πρόκειται για οδηγία είτε για κανονισμό. Έχοντας υπόψη την προηγούμενη εμπειρία και την τάση των κρατών μελών να ερμηνεύουν τις διατάξεις από τη δική τους σκοπιά, η επιλογή ενός κανονισμού του Συμβουλίου είναι αναμφίβολα η καλύτερη. Ωστόσο, για ρεαλιστικούς λόγους, οι νομοθετικές διατάξεις που θα αποτελούν το αντικείμενο του εν λόγω κανονισμού πρέπει να περιορίζονται σε μερικές θεμελιώδεις πτυχές: πεδίο εφαρμογής, ορισμός των υποκείμενων στον φόρο, απαλλαγές, συνεργασία μεταξύ διοικητικών αρχών, καταπολέμηση της απάτης. Όμως, όσο πιο λεπτομερείς θα είναι οι διατάξεις, τόσο περισσότερες θα είναι οι δυσκολίες εξασφάλισης συναίνεσης στους κόλπους του Συμβουλίου, επιστρέφοντας έτσι στην αναγκαιότητα οδηγιών εφαρμογής του κανονισμού.

5.7.1   Κανόνες εφαρμογής (Ερώτηση 14): η λύση να εξουσιοδοτηθεί η Επιτροπή να θεσπίσει αποφάσεις εκτέλεσης θα ήταν ευπρόσδεκτη, αλλά ήδη το 1997 το Συμβούλιο δεν συμφώνησε σε αυτήν. Απομένει να φανεί εάν η συμφωνία αυτή μπορεί να δοθεί μέσω απόφασης που θα ληφθεί με πλειοψηφία: ο κανόνας της ομοφωνίας (προνόμιο του Συμβουλίου) δύσκολα μπορεί να παρακαμφθεί με ανάθεση εξουσιών στην Επιτροπή. Μια ευνοϊκή απόφαση θα ήταν ευπρόσδεκτη, αλλά η ΕΟΚΕ τη θεωρεί μη ρεαλιστική.

5.7.2   Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τους νέους νομοθετικούς κανόνες (Ερώτηση 15): η δημοσίευση κατευθυντήριων γραμμών της Επιτροπής θα ήταν χρήσιμη για τα κράτη μέλη που θα ήθελαν να συμμορφωθούν με αυτές. Μειονεκτήματα μπορούν να ανακύψουν λόγω του γεγονότος ότι δεν είναι δεσμευτικές: υποκείμενοι σε φόρο, ή ακόμη και διοικητικές αρχές, θα μπορούσαν να προκαλέσουν δικαστικές διαφορές επικαλούμενοι τη μη εφαρμογή ή την κακή εφαρμογή κατευθυντήριων γραμμών χωρίς νομική ισχύ. Συνεπώς, θα εναπόκειται στην κρίση της δικαιοσύνης να αποφασίζει, κατά περίπτωση, για το βάσιμο των καταγγελιών που επικαλούνται κατευθυντήριες γραμμές, των οποίων η ισχύς θα τίθεται εν αμφιβόλω.

5.7.3   Βελτίωση της νομοθετικής διαδικασίας (Ερώτηση 16): όσον αφορά τη βελτίωση της νομοθετικής διαδικασίας, αντί για μέτρα θα έπρεπε να γίνεται λόγος για μια αλλαγή προσέγγισης και μεθόδου. Στις αρχικές φάσεις της, η Επιτροπή υιοθετεί μια στάση διαφάνειας και ανοίγματος: προηγούμενες διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη, σύγκληση των γνωμοδοτικών επιτροπών της, πράσινες βίβλοι, επαφές με τους ενδιαφερομένους. Αυτά συμβαίνουν στα αρχικά στάδια· στα τελικά στάδια, οι διαδικασίες ενώπιον του Συμβουλίου γίνονται λιγότερο διαφανείς και λιγότερο ανοικτές στις έξωθεν προερχόμενες προτάσεις διαλόγου.

5.7.4   Στις τελικές φάσεις, σε εθνικό επίπεδο, οι βελτιώσεις μπορούν να συνίστανται σε επιτάχυνση της νομοθετικής διαδικασίας θέσπισης των οδηγιών και των κανονισμών εκτέλεσης· οι τελευταίοι, ειδικότερα, στερούνται συχνά σαφήνειας και ακρίβειας, γεγονός που δυσχεραίνει την τήρηση των κανόνων εκ μέρους των εμπόρων και ενίοτε εκ μέρους των ίδιων των διοικητικών αρχών. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα πρέπει να συμφωνηθεί μια εύλογη περίοδος μεταξύ της καταληκτικής ημερομηνίας για τη μεταφορά της οδηγίας από τα κράτη μέλη και την έναρξη ισχύος νέων μέτρων.

5.8   Παρεκκλίσεις που χορηγήθηκαν στα κράτη μέλη (Ερώτηση 17): η απλή ανάγνωση του καταλόγου, ο οποίος περιλαμβάνει περισσότερες από εκατό παρεκκλίσεις, δείχνει ότι τα κράτη μέλη, και ειδικότερα ορισμένα εξ αυτών, κάνουν δυσανάλογη χρήση της χορήγησης των εν λόγω διευκολύνσεων, καθώς και της παράτασης της ισχύος τους. Δικαιολογημένα η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι αυτή η πληθώρα κανόνων προκαλεί σύγχυση, έξοδα, στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, και συχνά υποβοηθά την απάτη· η Επιτροπή ζητά την παροχή επιπλέον εξουσιών για τη χορήγηση παρεκκλίσεων με ταχύ και κατάλληλο τρόπο. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί, αλλά ζητεί ταυτόχρονα μια συνολική αναθεώρηση, προκειμένου να διασφαλισθεί η βεβαιότητα ότι οι ισχύουσες παρεκκλίσεις εξακολουθούν να είναι δικαιολογημένες.

5.8.1   Διαδικασία χορήγησης παρεκκλίσεων (Ερώτηση 18): η ισχύουσα διαδικασία είναι αργή και το αίτημα της Επιτροπής να της χορηγηθούν οι αναγκαίες εξουσίες για την επιτάχυνσή της είναι δικαιολογημένο· ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ ζητεί να είναι τα κριτήρια χορήγησης πιο αυστηρά και να επικαιροποιείται συνεχώς ο κατάλογος των παρεκκλίσεων, η πρόσβαση στον οποίο πρέπει να είναι εύκολη και γρήγορη.

5.9   Ισχύουσα δομή συντελεστών ΦΠΑ (Ερώτηση 19): οπωσδήποτε, η ισχύουσα δομή των συντελεστών αποτελεί παρέκκλιση από τις αρχές της ενιαίας αγοράς· απομένει να καθορισθεί εάν, και σε ποιον βαθμό, οι διαφορές των συντελεστών δεν αποτελούν μια μέθοδο προσαρμογής ιδιαίτερων καταστάσεων της μιας ή της άλλης δραστηριότητας. Όσον αφορά τους διαφορετικούς συντελεστές που εφαρμόζονται σε παρεμφερή προϊόντα, και ειδικότερα τις επιγραμμικές υπηρεσίες σε σχέση με τα προϊόντα και τις υπηρεσίες με παρόμοιο περιεχόμενο, η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι, γενικά, ο καταναλωτής ωφελείται από τις μειωμένες τιμές. Όμως, όσον αφορά τα προϊόντα, τα έξοδα αποστολής αντισταθμίζονται σε κάποιον βαθμό από τα έξοδα άσκησης του παραδοσιακού εμπορίου, οπότε ένας ίσος συντελεστής ΦΠΑ θα ήταν επιζήμιος για τους επιγραμμικούς αγοραστές· όσον αφορά τις υπηρεσίες, το ζήτημα είναι ανοικτό και απαιτεί περαιτέρω εμβριθή εξέταση. Τέλος, γενικά, τα παρεμφερή προϊόντα θα πρέπει να υπόκεινται στους ίδιους συντελεστές.

5.9.1   Μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ (Ερώτηση 20): η κατάργηση των μειωμένων συντελεστών μπορεί να φαίνεται ευκταία, αλλά η υπόθεση αυτή είναι μη ρεαλιστική· όμως, ο κατάλογος πρέπει οπωσδήποτε να περιορισθεί, ή τουλάχιστον να υποβληθεί σε αυστηρή αναθεώρηση: ορισμένες παλαιές διευκολύνσεις, για παράδειγμα, είναι απλούστατα απαράδεκτες, λαμβάνοντας υπόψη τις αλλαγές που έχουν επέλθει έκτοτε.

5.9.2   Η δημιουργία ενός καταλόγου μειωμένων συντελεστών, οι οποίοι θα είναι υποχρεωτικοί και θα εφαρμόζονται ομοιόμορφα, είναι μια ελκυστική υπόθεση, αλλά είναι επίσης μη ρεαλιστική. Οι μειωμένοι συντελεστές χρησιμοποιούνται σε κάθε κράτος μέλος ως σημαντικός μοχλός της οικονομικής πολιτικής και συχνά βάσει κοινωνικών ή καθαρά πολιτικών κινήτρων. Όπως και αν έχουν τα πράγματα, τα κράτη μέλη δεν θα δεχθούν ποτέ να παραιτηθούν από τη μεμονωμένη χορήγηση μειωμένων συντελεστών. Η συλλογιστική μπορεί να είναι διαφορετική όταν η Ευρώπη θα αποκτήσει μια οικονομική διακυβέρνηση, η οποία θα ρυθμίζει με ενιαίο τρόπο τις οικονομικές πολιτικές όλων των κρατών μελών.

5.10   Προβλήματα όσον αφορά τους ισχύοντες κανόνες (Ερώτηση 21): τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι έμποροι, πωλητές και αγοραστές όσον αφορά τη γραφειοκρατία συνδέονται με το πλήθος των κανόνων που επιβάλλονται στις δύο πλευρές των συνόρων, οι οποίοι είναι συχνά διαφορετικοί και ενίοτε συνιστούν επανάληψη. Πρόκειται συγκεκριμένα για τα εξής: υποχρεώσεις τήρησης μητρώων, υποχρεώσεις υποβολής δικαιολογητικών, υποχρεώσεις σχετικά με την υποβολή δήλωσης, υποχρεώσεις τιμολόγησης (ηλεκτρονικό τιμολόγιο), υποχρεώσεις καταχώρησης σε άλλα κράτη μέλη, διάκριση μεταξύ παράδοσης προϊόντων και παροχής υπηρεσιών. Τα γλωσσικά προβλήματα συνεπάγονται επίσης έξοδα και κινδύνους επικίνδυνων παρεξηγήσεων.

5.10.1   Αντιμετώπιση των προβλημάτων (Ερώτηση 22): οι λύσεις προτάθηκαν από την ίδια την Επιτροπή, μέσω διαφόρων οδηγιών και συστάσεων, οι οποίες στοχεύουν όλες στη διοικητική απλούστευση, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία μιας μονοαπευθυντικής θυρίδας, τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού αριθμού αναγνώρισης των εμπόρων, τη μηχανοργάνωση των διοικητικών αρχών. Το πρόβλημα είναι ότι οι διοικητικές αρχές εφάρμοσαν τα μέτρα αυτά μόνον σε περιορισμένο βαθμό, ενίοτε με διαφορετικό τρόπο και με σημαντικές καθυστερήσεις. Έτσι, η εναρμόνιση και ο συντονισμός των διαδικασιών ανάγονται σε στόχο προτεραιότητας, σημαντικότερο και από την απλούστευση (12).

5.11   Απαλλαγή των μικρών επιχειρήσεων (Ερώτηση 24): η συνολική αναθεώρηση του καθεστώτος απαλλαγής μπορεί να δικαιολογηθεί από διάφορες απόψεις: στρεβλώσεις των όρων ανταγωνισμού, επαλήθευση της διατήρησης των λόγων που υπαγόρευσαν αρχικά τη θέσπισή τους, συνέπειες στον προϋπολογισμό κάθε κράτους μέλους, γενική οικονομική κατάσταση, συνέπειες για την ανταγωνιστικότητα, την απασχόληση και τους καταναλωτές, συνάφεια με τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Όμως, στο βάθος, το ζήτημα έχει σημαντικές πολιτικές πτυχές, και απομένει να διαπιστωθεί εάν το Συμβούλιο έχει τη βούληση να εγκύψει στο πρόβλημα αυτό.

5.12   Ανάγκες των μικρών γεωργών (Ερώτηση 26): εάν το ζήτημα αφορά πράγματι τους «μικρούς» γεωργούς, το πρόβλημα θα πρέπει να αφορά, στις περισσότερες περιπτώσεις, μόνον τις διασυνοριακές συναλλαγές μεταξύ γειτονικών περιοχών. Λαμβάνοντας υπόψη τη σχετικά μικρή σημασία της, θα μπορούσε να χορηγηθεί καθεστώς γενικής απαλλαγής.

5.13   Μονοαπευθυντική θυρίδα (Ερώτηση 27): η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει όλες τις σκέψεις (13) που έχουν διατυπωθεί επί των προτάσεων για την καθιέρωση της μονοαπευθυντικής θυρίδας
   (14): η μονοαπευθυντική θυρίδα θα ήταν μία καλή λύση για τη μείωση του κόστους και τη διοικητική απλούστευση, αφού δοθεί μια γενική και συντονισμένη λύση στα πολυάριαθμα προβλήματα που παραμένουν επί τάπητος: δημιουργία ενός ηλεκτρονικού μητρώου αναγνωρισμένου σε ολόκληρη την ΕΕ, κατάργηση της υποχρέωσης πραγματοποίησης των χρηματοοικονομικών μεταφορών απευθείας μεταξύ του φορολογουμένου και του πιστωτή κράτους μέλους, εναρμόνιση αρκετών εθνικών κανόνων, ιδίως όσον αφορά τις περιόδους δήλωσης.

5.14   Διασυνοριακές συναλλαγές (Ερώτηση 28): η απάντηση εμπεριέχεται στην ίδια τη διατύπωση της ερώτησης: οι ισχύοντες κανόνες δημιουργούν οπωσδήποτε δυσκολίες στις ενδοευρωπαϊκές επιχειρήσεις και ή στους ομίλους, καθώς και στις διοικητικές αρχές. Οι λεπτομερείς κανόνες που εφαρμόζονται στο συγκεκριμένο θέμα είναι υποχρεωτικά πολύπλοκοι για τις επιχειρήσεις που πρέπει να τους τηρήσουν και για τις διοικητικές αρχές που καλούνται να τους ελέγχουν. Μια λύση, η οποία ωστόσο παρουσιάζει και μειονεκτήματα, θα μπορούσε να προβλέπει να θεωρούνται οι πολυεθνικές εταιρείες υποκείμενες μόνο στη νομοθεσία της χώρας όπου βρίσκεται η κύρια έδρα τους, ανεξάρτητα από τη χώρα προέλευσης ή τη χώρα προορισμού, εκτός του συμψηφισμού των ποσών που καταβάλλονται καθ’ υπέρβαση ή δεν καταβάλλονται επαρκώς μέσω μιας μονοαπευθυντικής θυρίδας. Το κύριο μειονέκτημα είναι το αυξημένο ενδεχόμενο απάτης. Συμπερασματικά, το πρόβλημα είναι τόσο πολύπλοκο ώστε μόνον μια ομάδα μελέτης απαρτιζόμενη από ειδικούς στο συγκεκριμένο θέμα, διοικητικές αρχές και ομίλους, θα μπορούσε τελικά να διατυπώσει εύλογες προτάσεις.

5.15   Συνέργειες με άλλες νομοθετικές διατάξεις (Ερώτηση 29): η ΕΟΚΕ έχει ήδη απαντήσει λεπτομερώς στη σχετική ερώτηση στη γνωμοδότησή της με τίτλο «Προώθηση της χρηστής διακυβέρνησης στον φορολογικό τομέα» (15). Στο εν λόγω έγγραφο, υπογράμμιζε την αναγκαιότητα συντονισμού των οδηγιών περί ΦΠΑ («τελωνειακές» οδηγίες) με τις οδηγίες περί έμμεσης φορολογίας και εκείνες που αφορούν τη νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες. Έκρινε δε ως επιτακτική ανάγκη την εξασφάλιση διαρθρωμένης και οργανικής συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων οργανισμών που είναι επιφορτισμένοι με την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και του οργανωμένου εγκλήματος. Στους τομείς αυτούς, υπήρξε απραξία σε επίπεδο ΕΕ, φαίνεται δε ότι οι προτάσεις της ΕΟΚΕ δεν ελήφθησαν διόλου υπόψη.

5.16   Τρόπος είσπραξης του ΦΠΑ (Ερώτηση 30): από τις τέσσερις προτεινόμενες εναλλακτικές δυνατότητες, η δεύτερη, η οποία προβλέπει μια κεντρική βάση δεδομένων που θα λαμβάνει όλα τα στοιχεία της τιμολόγησης, φαίνεται να είναι μακράν η καλύτερη: απλή και αποτελεσματική για την καταπολέμηση της απάτης. Η ηλεκτρονική τιμολόγηση συνεπάγεται, ωστόσο, σημαντικό κόστος για τις επιχειρήσεις. Παρ’ όλα αυτά, τον τελευταίο λόγο πρέπει να έχουν οι επαγγελματίες των διοικητικών αρχών και των επιχειρήσεων. Από την πλευρά της, η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι η κύρια θετική πτυχή είναι ότι η μέθοδος αυτή φαίνεται να είναι η καλύτερη για την καταπολέμηση της απάτης.

5.17   Προαιρετικό σύστημα διαχωρισμού των πληρωμών (Ερώτηση 31): η ΕΟΚΕ εκφράζει τον προβληματισμό της για την επιλογή ενός συστήματος διαχωρισμού των πληρωμών, όπως αυτό που προτείνεται στο πρώτο μοντέλο της παραγράφου 5.4.1 της Πράσινης Βίβλου: η επιβολή διπλής πληρωμής για κάθε συναλλαγή περιπλέκει τη λογιστική και πολλαπλασιάζει το ενδεχόμενο σφαλμάτων. Επίσης, σύμφωνα με ορισμένους εμπειρογνώμονες, δεν είναι βέβαιο ότι το μοντέλο αυτό εγγυάται πλήρως και ανεπιφύλακτα την απάτη του «αφανούς εμπόρου» (κυκλική φορολογική απάτη). Σε κάθε περίπτωση, φαίνεται ότι πρέπει επίσης να αποκλεισθεί η υπόθεση ενός προαιρετικού συστήματος: κάτι τέτοιο θα αντέβαινε στην αρχή της εναρμόνισης, η οποία ήδη πάσχει από την ύπαρξη υπερβολικά πολλών εξαιρέσεων.

5.18   Σχέσεις μεταξύ των εμπόρων και των φορολογικών αρχών (Ερώτηση 32): στην ανακοίνωσή της του Δεκεμβρίου του 2008 (16), η Επιτροπή είχε ήδη χαράξει τις κατευθυντήριες γραμμές (σχέδιο δράσης) μιας πολιτικής με στόχο τη βελτίωση, στο επίπεδο των κρατών μελών, των σχέσεων μεταξύ εμπόρων και φορολογικών αρχών. Η ΕΟΚΕ είχε γνωστοποιήσει τις παρατηρήσεις και τις προτάσεις της σε γνωμοδότηση
   (17) στην οποία, εξέφρασε μεν τη συμφωνία της με τις προτάσεις της Επιτροπής (ουσιαστικά ίδιες με εκείνες της Πράσινης Βίβλου), υπογράμμισε δε την αναγκαιότητα καλύτερης συνεκτίμησης της προστασίας των δεδομένων που αφορούν τους εμπόρους, την ανάληψη ευθύνης των διοικητικών αρχών έναντι των φορολογουμένων σε περίπτωση σφαλμάτων ή κατάχρησης εξουσίας εκ μέρους των διοικητικών αρχών, τη δίκαιη αντίληψη της αλληλέγγυας ευθύνης. Όλα αυτά χωρίς να παραβλέπονται οι συστάσεις που έχουν διατυπωθεί κατ’ επανάληψη σχετικά με τη σαφήνεια και την ταχύτητα παροχής των πληροφοριών και τη διαθεσιμότητά τους μέσω του Διαδικτύου, την παροχή συνδρομής από τις εθνικές αρχές στους εμπόρους κατά τις επαφές τους με τις διοικητικές αρχές άλλων κρατών μελών κ.λπ.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Βλ. γνωμοδότηση ΕΟΚΕ ΕΕ C 224 της 30.08.2008, σ. 124 για την Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2006/112/ΕΚ σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας, όσον αφορά τη μεταχείριση ασφαλιστικών και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, COM(2007) 747 τελικό – 2007/0267 CNS

1

(2)  Βλ. γνωμοδότηση ΕΟΚΕ ΕΕ C 248 της 25.08.2011, σ. 64 για την Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – «Φορολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα» COM(2010) 549 τελικό.

2

(3)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «Κανόνες/Τόπος παροχής υπηρεσιών», ΕΕ C 117, 30/04/2004, σ. 15.

3

(4)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «Βελτίωση της λειτουργίας των συστημάτων φορολογίας στην εσωτερική αγορά (FISCALIS 2013)», ΕΕ C 93, 27/04/2007, σ. 1· γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «Προώθηση της χρηστής διακυβέρνησης στον φορολογικό τομέα», ΕΕ C 255, 22/09/2010, σ. 61· γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «Καταπολέμηση της απάτης στον τομέα του φόρου προστιθέμενης αξίας», ΕΕ C 347 18/12/2010, σ. 73.

4

(5)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «Απλούστευση του ΦΠΑ», ΕΕ C 267, 27/10/2005, σ. 30.

5

(6)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «Καταχρήσεις στον τομέα της άμεσης φορολογίας», ΕΕ /C 77, 31/03/2009, σ. 139.

6

(7)  Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, SEC(2010)1455 της 1.12.2010.

7

(8)  Υπηρεσίες γενικού συμφέροντος – Πρωτόκολλο της διακυβερνητικής διάσκεψης αριθ. 26, 23.7.2007.

8

(9)  Βλ. γνωμοδότηση ΕΟΚΕ ΕΕ C 224 της 30.08.2008, σ. 124 για την Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2006/112/ΕΚ σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας, όσον αφορά τη μεταχείριση ασφαλιστικών και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, COM(2007) 747 τελικό – 2007/0267 CNS

9

(10)  Βλ. γνωμοδότηση ΕΟΚΕ ΕΕ C 248 της 25.08.2011, σ. 64 για την Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – «Φορολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα» COM(2010) 549 τελικό

10

(11)  Η επιστροφή του ΦΠΑ επί των παραδόσεων ή των παροχών που δεν πληρώθηκαν τελικά αποτελεί σε πολλά κράτη αντικείμενο μακροχρόνιων, πολύπλοκων και δαπανηρών διαδικασιών.

11

(12)  Η ΕΟΚΕ έχει τοποθετηθεί επί του θέματος σε πολλές περιπτώσεις: γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «Κοινό σύστημα ΦΠΑ (αναδιατύπωση)»ΕΕ C 74, 23/03/2005, σ. 21· γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «ΦΠΑ/Κανόνες τιμολόγησης», ΕΕ C 306, 16/12/2009, σ. 76 και όλες οι γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ στις οποίες γίνεται παραπομπή στο παρόν κείμενο.

12

(13)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «Απλούστευση του ΦΠΑ»ΕΕ C 267, 27/10/2005, σ. 45.

13

(14)  COM(2004) 728 τελικό.

14

(15)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «Προώθηση της χρηστής διακυβέρνησης στον φορολογικό τομέα», ΕΕ C 255, 22/09/2010, σ. 61.

15

(16)  COM(2008) 807 τελικό και COM(2008) 805 τελικό - 2008/0228(CNS).

16

(17)  Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ «Φοροδιαφυγή που συνδέεται με την εισαγωγή», ΕΕ C 277/, 17/11/2009, σ. 112.

17

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Το κείμενο της γνωμοδότησης του ειδικευμένου τμήματος απορρίφθηκε υπέρ της τροπολογίας που εγκρίθηκε από την ολομέλεια.

Σημείο 1.3:

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη δήλωση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία ένα ολοκληρωμένο σύστημα ΦΠΑ θα μείωνε το λειτουργικό κόστος για τους χρήστες, τον διοικητικό φόρτο για τις διοικητικές αρχές και τις απόπειρες απάτης που επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά. Στα προαναφερθέντα πρέπει να προστεθεί η συνεκτίμηση των αναγκών των καταναλωτών, οι οποίοι είναι τελικά εκείνοι που καλούνται να πληρώσουν τον φόρο και να επωμισθούν το βάρος της αναποτελεσματικότητας αυτής.

Αποτέλεσμα ψηφοφορίας: 81 ψήφοι υπέρ, 45 κατά και 29 αποχές.

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/95 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/95

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή: Κατάργηση των διασυνοριακών φορολογικών εμποδίων για τους πολίτες της ΕΕ»

[COM(2010) 769 τελικό]

2011/C 318/15

Εισηγητής: ο κ. FARRUGIA

Στις 20 Δεκεμβρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 113 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την

«Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή: Κατάργηση των διασυνοριακών φορολογικών εμποδίων για τους πολίτες της ΕΕ»

COM(2010) 769 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 24 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου 2011), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 113 ψήφους υπέρ, 4 κατά και 7 αποχές. Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου 2011), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 74 ψήφους υπέρ και 5 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1 | Η ύπαρξη διαφορετικών φορολογικών δικαιοδοσιών στην ΕΕ επιβάλλει πρόσθετο φόρτο στους πολίτες της ΕΕ που εργάζονται, επενδύουν και λειτουργούν διασυνοριακά λόγω της διπλής φορολογίας και των επικαλύψεων των διοικητικών απαιτήσεων. Οι εν λόγω περιστάσεις δημιουργούν σημαντικά προσκόμματα στην εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και πλήττουν τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών της ΕΕ. Οι μικρές επιχειρήσεις τείνουν να επηρεάζονται αρνητικά σε δυσανάλογο βαθμό από τα εν λόγω προσκόμματα. |
| --- | --- |

1.1

Η ύπαρξη διαφορετικών φορολογικών δικαιοδοσιών στην ΕΕ επιβάλλει πρόσθετο φόρτο στους πολίτες της ΕΕ που εργάζονται, επενδύουν και λειτουργούν διασυνοριακά λόγω της διπλής φορολογίας και των επικαλύψεων των διοικητικών απαιτήσεων. Οι εν λόγω περιστάσεις δημιουργούν σημαντικά προσκόμματα στην εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και πλήττουν τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών της ΕΕ. Οι μικρές επιχειρήσεις τείνουν να επηρεάζονται αρνητικά σε δυσανάλογο βαθμό από τα εν λόγω προσκόμματα.

| 1.2 | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι υφιστάμενοι κανόνες φορολογίας σε ολόκληρη την Ένωση δεν είναι δυνατόν να αποτρέψουν τη διακριτική μεταχείριση μεταξύ πολιτών διαφορετικών χωρών και να άρουν τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων. |
| --- | --- |

1.2

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι υφιστάμενοι κανόνες φορολογίας σε ολόκληρη την Ένωση δεν είναι δυνατόν να αποτρέψουν τη διακριτική μεταχείριση μεταξύ πολιτών διαφορετικών χωρών και να άρουν τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων.

| 1.3 | Για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών, η ΕΟΚΕ προτείνει τις ακόλουθες δράσεις, οι οποίες αποσκοπούν στην εξάλειψη της διπλής φορολογίας και στην ενίσχυση της διοικητικής απλοποίησης σε διασυνοριακές υποθέσεις:






  — | καθιέρωση ενιαίων κέντρων εξυπηρέτησης στα οποία οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να αποκτούν πληροφορίες, να καταβάλλουν φόρους και να λαμβάνουν τα απαραίτητα πιστοποιητικά και έγγραφα τεκμηρίωσης που πρέπει να χρησιμοποιούνται σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ· |
| --- | --- | --- |

1.3

Για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών, η ΕΟΚΕ προτείνει τις ακόλουθες δράσεις, οι οποίες αποσκοπούν στην εξάλειψη της διπλής φορολογίας και στην ενίσχυση της διοικητικής απλοποίησης σε διασυνοριακές υποθέσεις:

—

καθιέρωση ενιαίων κέντρων εξυπηρέτησης στα οποία οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να αποκτούν πληροφορίες, να καταβάλλουν φόρους και να λαμβάνουν τα απαραίτητα πιστοποιητικά και έγγραφα τεκμηρίωσης που πρέπει να χρησιμοποιούνται σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ·

| — | απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών σε διασυνοριακές υποθέσεις, προς υλοποίηση σε διμερή και πολυμερή βάση στο σύνολο των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης μεταξύ άλλων της άρσης της διπλής φορολογίας και της αξιοποίησης των διοικητικών μέσων που απαιτούνται για τη διασφάλιση της απρόσκοπτης εφαρμογής των πολυάριθμων συμφωνιών στον τομέα της διπλής φορολόγησης· |
| --- | --- |

—

απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών σε διασυνοριακές υποθέσεις, προς υλοποίηση σε διμερή και πολυμερή βάση στο σύνολο των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης μεταξύ άλλων της άρσης της διπλής φορολογίας και της αξιοποίησης των διοικητικών μέσων που απαιτούνται για τη διασφάλιση της απρόσκοπτης εφαρμογής των πολυάριθμων συμφωνιών στον τομέα της διπλής φορολόγησης·

| — | εκ των προτέρων έκδοση φορολογικών αποφάσεων για την παροχή πληροφοριών σχετικά με την τελική έκβαση του θέματος της φορολογικής επιβάρυνσης, κατά τρόπο ειδικά προσαρμοσμένο στις ανάγκες του εκάστοτε φορολογούμενου· |
| --- | --- |

—

εκ των προτέρων έκδοση φορολογικών αποφάσεων για την παροχή πληροφοριών σχετικά με την τελική έκβαση του θέματος της φορολογικής επιβάρυνσης, κατά τρόπο ειδικά προσαρμοσμένο στις ανάγκες του εκάστοτε φορολογούμενου·

| — | σύσταση ανεξάρτητου Παρατηρητηρίου Διασυνοριακής Φορολογίας το οποίο, αφού τελέσει στο αρχικό του στάδιο υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με συγκεκριμένους πόρους και σαφείς λειτουργίες που θα του έχουν ανατεθεί, θα εξελιχτεί στη συνέχεια εντός τριετίας σε ένα θεσμό με πλήρη νομική προσωπικότητα δημοσίου δικαίου με καθεστώς Οργανισμού Πολιτικής. Το Παρατηρητήριο επιδιώκει να αποκτήσει, σε συνεχή βάση, μια λεπτομερή και πρακτική κατανόηση των υφισταμένων φορολογικών φραγμών και της εξέλιξής τους ασκώντας τις ακόλουθες αρμοδιότητες:






  — | την εξέταση των φορολογικών εμποδίων, όπως αυτά αναφέρονται από τους πολίτες της ΕΕ· |
| --- | --- | --- |

—

σύσταση ανεξάρτητου Παρατηρητηρίου Διασυνοριακής Φορολογίας το οποίο, αφού τελέσει στο αρχικό του στάδιο υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με συγκεκριμένους πόρους και σαφείς λειτουργίες που θα του έχουν ανατεθεί, θα εξελιχτεί στη συνέχεια εντός τριετίας σε ένα θεσμό με πλήρη νομική προσωπικότητα δημοσίου δικαίου με καθεστώς Οργανισμού Πολιτικής. Το Παρατηρητήριο επιδιώκει να αποκτήσει, σε συνεχή βάση, μια λεπτομερή και πρακτική κατανόηση των υφισταμένων φορολογικών φραγμών και της εξέλιξής τους ασκώντας τις ακόλουθες αρμοδιότητες:

—

την εξέταση των φορολογικών εμποδίων, όπως αυτά αναφέρονται από τους πολίτες της ΕΕ·

| — | τη διεξαγωγή έρευνας για τον εντοπισμό πρόσθετων εμποδίων· |
| --- | --- |

—

τη διεξαγωγή έρευνας για τον εντοπισμό πρόσθετων εμποδίων·

| — | την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των προσπαθειών που καταβάλλονται με σκοπό την άρση των εμποδίων· |
| --- | --- |

—

την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των προσπαθειών που καταβάλλονται με σκοπό την άρση των εμποδίων·

| — | την εκτίμηση των επιπτώσεων για τους πολίτες της ΕΕ των θεμάτων που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Παρατηρητηρίου· |
| --- | --- |

—

την εκτίμηση των επιπτώσεων για τους πολίτες της ΕΕ των θεμάτων που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Παρατηρητηρίου·

| — | την ανά τακτά χρονικά διαστήματα εξέταση των μεταβολών που συντελούνται στις φορολογικές πολιτικές και στις διοικητικές απαιτήσεις εντός των κρατών μελών της ΕΕ, με στόχο τόσο την αξιολόγηση του εύρους και του τρόπου δυνητικής εξέλιξης των φορολογικών εμποδίων όσο και τη συγκεκριμένη επισήμανση και υποβολή εκθέσεων σχετικά με περιπτώσεις κατά τις οποίες υπάρχει ενδεχόμενο πολλαπλασιασμού των εν λόγω εμποδίων· |
| --- | --- |

—

την ανά τακτά χρονικά διαστήματα εξέταση των μεταβολών που συντελούνται στις φορολογικές πολιτικές και στις διοικητικές απαιτήσεις εντός των κρατών μελών της ΕΕ, με στόχο τόσο την αξιολόγηση του εύρους και του τρόπου δυνητικής εξέλιξης των φορολογικών εμποδίων όσο και τη συγκεκριμένη επισήμανση και υποβολή εκθέσεων σχετικά με περιπτώσεις κατά τις οποίες υπάρχει ενδεχόμενο πολλαπλασιασμού των εν λόγω εμποδίων·

| — | τη διερεύνηση της δυνατότητας καθιέρωσης μηχανισμών φορολογικής εξίσωσης, προκειμένου οι εργαζόμενοι που αλλάζουν συχνά τόπο εργασίας μετακινούμενοι από τη μία χώρα στην άλλη εντός της ΕΕ να έχουν τη δυνατότητα να καταβάλλουν φόρους υπαγόμενοι πάντοτε στην ίδια ενιαία δικαιοδοσία, κατά προτίμηση στη χώρα όπου ο εκάστοτε εργαζόμενος είναι εγγεγραμμένος στο μητρώο κοινωνικής ασφάλισης· |
| --- | --- |

—

τη διερεύνηση της δυνατότητας καθιέρωσης μηχανισμών φορολογικής εξίσωσης, προκειμένου οι εργαζόμενοι που αλλάζουν συχνά τόπο εργασίας μετακινούμενοι από τη μία χώρα στην άλλη εντός της ΕΕ να έχουν τη δυνατότητα να καταβάλλουν φόρους υπαγόμενοι πάντοτε στην ίδια ενιαία δικαιοδοσία, κατά προτίμηση στη χώρα όπου ο εκάστοτε εργαζόμενος είναι εγγεγραμμένος στο μητρώο κοινωνικής ασφάλισης·

| — | την εξέταση του βαθμού στον οποίο είναι αποτελεσματική η εναρμόνιση στο πλαίσιο των ειδικών φορολογικών καθεστώτων, όπως ο ΦΠΑ, και του τρόπου κατά τον οποίο η εφαρμογή ή η απουσία της εν λόγω εναρμόνισης επηρεάζει την εμφάνιση φορολογικών στρεβλώσεων εντός της ενιαίας αγοράς· |
| --- | --- |

—

την εξέταση του βαθμού στον οποίο είναι αποτελεσματική η εναρμόνιση στο πλαίσιο των ειδικών φορολογικών καθεστώτων, όπως ο ΦΠΑ, και του τρόπου κατά τον οποίο η εφαρμογή ή η απουσία της εν λόγω εναρμόνισης επηρεάζει την εμφάνιση φορολογικών στρεβλώσεων εντός της ενιαίας αγοράς·

| — | τη σύσταση ad hoc ομάδων εργασίας για τη συλλογή πληροφοριών και την υπόδειξη λύσεων ενόψει της αντιμετώπισης των προαναφερθέντων θεμάτων· |
| --- | --- |

—

τη σύσταση ad hoc ομάδων εργασίας για τη συλλογή πληροφοριών και την υπόδειξη λύσεων ενόψει της αντιμετώπισης των προαναφερθέντων θεμάτων·

| — | την κατάρτιση εκθέσεων, τόσο σε τακτική βάση όσο και κατά περίπτωση, για την ενδελεχή παρουσίαση των αποτελεσμάτων του έργου του Παρατηρητηρίου, καθώς και για τη διατύπωση συστάσεων με σκοπό την εξάλειψη των φορολογικών εμποδίων σε διασυνοριακές υποθέσεις. |
| --- | --- |

—

την κατάρτιση εκθέσεων, τόσο σε τακτική βάση όσο και κατά περίπτωση, για την ενδελεχή παρουσίαση των αποτελεσμάτων του έργου του Παρατηρητηρίου, καθώς και για τη διατύπωση συστάσεων με σκοπό την εξάλειψη των φορολογικών εμποδίων σε διασυνοριακές υποθέσεις.

| 1.4 | Γενικότερα, η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η ευθύνη για την εποικοδομητική ανάληψη των φορολογικών διαδικασιών σε διασυνοριακές υποθέσεις δεν θα πρέπει να βαρύνει τους μεμονωμένους πολίτες, αλλά ότι θα ήταν σκόπιμο να προβλεφθούν κατάλληλοι μηχανισμοί οι οποίοι να διασφαλίζουν ότι οι λειτουργικές διαδικασίες είναι επαρκώς απλές και σαφείς ώστε να μπορούν οι πολίτες να τις χρησιμοποιήσουν. Η ΕΟΚΕ, αναγνωρίζει μεν την αξιόλογη συμβολή των δυνατοτήτων που παρέχονται στους πολίτες για την αναφορά τυχόν φορολογικών εμποδίων, εκτιμά ωστόσο ότι η προσπάθεια για την κατάργηση των εν λόγω εμποδίων θα πρέπει να προχωρήσει ακόμη περισσότερο από πολιτικής πλευράς. |
| --- | --- |

1.4

Γενικότερα, η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η ευθύνη για την εποικοδομητική ανάληψη των φορολογικών διαδικασιών σε διασυνοριακές υποθέσεις δεν θα πρέπει να βαρύνει τους μεμονωμένους πολίτες, αλλά ότι θα ήταν σκόπιμο να προβλεφθούν κατάλληλοι μηχανισμοί οι οποίοι να διασφαλίζουν ότι οι λειτουργικές διαδικασίες είναι επαρκώς απλές και σαφείς ώστε να μπορούν οι πολίτες να τις χρησιμοποιήσουν. Η ΕΟΚΕ, αναγνωρίζει μεν την αξιόλογη συμβολή των δυνατοτήτων που παρέχονται στους πολίτες για την αναφορά τυχόν φορολογικών εμποδίων, εκτιμά ωστόσο ότι η προσπάθεια για την κατάργηση των εν λόγω εμποδίων θα πρέπει να προχωρήσει ακόμη περισσότερο από πολιτικής πλευράς.

| 1.5 | Με τη διατύπωση των συστάσεων αυτών, η ΕΟΚΕ δίδει σε αυτό το στάδιο μεγαλύτερη έμφαση στην άρση των φορολογικών φραγμών παρά στη διευθέτηση του ευρύτερου θέματος της φορολογικής εναρμόνισης. Το θέμα αυτό μπορεί να εκληφθεί ως ένα από τα κριτήρια που απαιτούνται για μια ενιαία αγορά, αλλά ενδέχεται επίσης να έρχεται σε σύγκρουση με άλλους θεμελιώδεις στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. |
| --- | --- |

1.5

Με τη διατύπωση των συστάσεων αυτών, η ΕΟΚΕ δίδει σε αυτό το στάδιο μεγαλύτερη έμφαση στην άρση των φορολογικών φραγμών παρά στη διευθέτηση του ευρύτερου θέματος της φορολογικής εναρμόνισης. Το θέμα αυτό μπορεί να εκληφθεί ως ένα από τα κριτήρια που απαιτούνται για μια ενιαία αγορά, αλλά ενδέχεται επίσης να έρχεται σε σύγκρουση με άλλους θεμελιώδεις στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

| 1.6 | Η κατάργηση των φορολογικών εμποδίων σε διασυνοριακές υποθέσεις είναι αναγκαία για την υποστήριξη των ατομικών δικαιωμάτων των πολιτών, για την προώθηση της ανταγωνιστικότητας ιδίως των ΜΜΕ, καθώς και για την ενίσχυση των βάσεων της ευρωπαϊκής οικονομίας στον τομέα της γνώσης και της έρευνας σύμφωνα με τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». |
| --- | --- |

1.6

Η κατάργηση των φορολογικών εμποδίων σε διασυνοριακές υποθέσεις είναι αναγκαία για την υποστήριξη των ατομικών δικαιωμάτων των πολιτών, για την προώθηση της ανταγωνιστικότητας ιδίως των ΜΜΕ, καθώς και για την ενίσχυση των βάσεων της ευρωπαϊκής οικονομίας στον τομέα της γνώσης και της έρευνας σύμφωνα με τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

2.   Ιστορικό

| 2.1 | Το αρχικό πρόγραμμα δράσης στο πλαίσιο της «Πράξης για την Ενιαία Αγορά» είχε ως στόχο την κατάργηση όλων των φορολογικών εμποδίων στις διασυνοριακές συναλλαγές. Στη Λευκή Βίβλο του 1985 προτάθηκαν μέτρα με σκοπό την εξάλειψη των φορολογικών φραγμών μέσω της κατάργησης των εμποδίων που σχετίζονται με τους διάφορους έμμεσους φόρους, αλλά τα ζητήματα αυτά παραμένουν σε εκκρεμότητα. Για την καθιέρωση ή την τροποποίηση μέτρων που αφορούν τη φορολογία απαιτείται ομοφωνία. |
| --- | --- |

2.1

Το αρχικό πρόγραμμα δράσης στο πλαίσιο της «Πράξης για την Ενιαία Αγορά» είχε ως στόχο την κατάργηση όλων των φορολογικών εμποδίων στις διασυνοριακές συναλλαγές. Στη Λευκή Βίβλο του 1985 προτάθηκαν μέτρα με σκοπό την εξάλειψη των φορολογικών φραγμών μέσω της κατάργησης των εμποδίων που σχετίζονται με τους διάφορους έμμεσους φόρους, αλλά τα ζητήματα αυτά παραμένουν σε εκκρεμότητα. Για την καθιέρωση ή την τροποποίηση μέτρων που αφορούν τη φορολογία απαιτείται ομοφωνία.

| 2.2 | Η άρση των φορολογικών φραγμών μεταξύ των κρατών μελών αναφέρεται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» (1), όπου υπογραμμίζεται η σημασία της εξάλειψης των φορολογικών εμποδίων για την επίτευξη μιας πλήρως λειτουργικής ενιαίας αγοράς. |
| --- | --- |

2.2

Η άρση των φορολογικών φραγμών μεταξύ των κρατών μελών αναφέρεται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» (1), όπου υπογραμμίζεται η σημασία της εξάλειψης των φορολογικών εμποδίων για την επίτευξη μιας πλήρως λειτουργικής ενιαίας αγοράς.

| 2.3 | Στις 12 Δεκεμβρίου 2010 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με θέματα που αφορούν την κατάργηση των διασυνοριακών φορολογικών εμποδίων για τους πολίτες της ΕΕ, με ειδική αναφορά στο εισόδημα, στο κεφάλαιο και στον φόρο κληρονομίας, στη φορολόγηση μερισμάτων, στην ταξινόμηση οχήματος και στα τέλη κυκλοφορίας, καθώς και στη φορολογία στην αγορά του ηλεκτρονικού εμπορίου. |
| --- | --- |

2.3

Στις 12 Δεκεμβρίου 2010 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με θέματα που αφορούν την κατάργηση των διασυνοριακών φορολογικών εμποδίων για τους πολίτες της ΕΕ, με ειδική αναφορά στο εισόδημα, στο κεφάλαιο και στον φόρο κληρονομίας, στη φορολόγηση μερισμάτων, στην ταξινόμηση οχήματος και στα τέλη κυκλοφορίας, καθώς και στη φορολογία στην αγορά του ηλεκτρονικού εμπορίου.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1 | Κατά την τελευταία δεκαετία, η αύξηση της διακίνησης αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων είχε ως αποτέλεσμα να προκληθούν ακόμη περισσότερες ανησυχίες όσον αφορά τα προβλήματα που σχετίζονται με τη διασυνοριακή φορολόγηση, όπως επισημάνθηκε με πρωτοβουλίες όπως τα κέντρα εξυπηρέτησης «Η Ευρώπη σου-συμβουλές», SOLVIT και Europe Direct, τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Καταναλωτών, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Επιχειρήσεων και οι Ευρωπαϊκές Υπηρεσίες Απασχόλησης (EURES). Η ανάγκη καλύτερου συντονισμού κατά την εφαρμογή των φορολογικών πολιτικών έχει επίσης αναγνωριστεί από τους αρχηγούς κρατών ή κυβερνήσεων της ζώνης του ευρώ. |
| --- | --- |

3.1

Κατά την τελευταία δεκαετία, η αύξηση της διακίνησης αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων είχε ως αποτέλεσμα να προκληθούν ακόμη περισσότερες ανησυχίες όσον αφορά τα προβλήματα που σχετίζονται με τη διασυνοριακή φορολόγηση, όπως επισημάνθηκε με πρωτοβουλίες όπως τα κέντρα εξυπηρέτησης «Η Ευρώπη σου-συμβουλές», SOLVIT και Europe Direct, τα Ευρωπαϊκά Κέντρα Καταναλωτών, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Επιχειρήσεων και οι Ευρωπαϊκές Υπηρεσίες Απασχόλησης (EURES). Η ανάγκη καλύτερου συντονισμού κατά την εφαρμογή των φορολογικών πολιτικών έχει επίσης αναγνωριστεί από τους αρχηγούς κρατών ή κυβερνήσεων της ζώνης του ευρώ.

| 3.2 | Τα θέματα φορολογικών διακρίσεων που σχετίζονται με την εθνικότητα και άλλους αδικαιολόγητους περιορισμούς αντιμετωπίζονται κυρίως μέσω των κανόνων της Συνθήκης της ΕΕ. Ωστόσο, το ισχύον σύστημα δεν προστατεύει τους πολίτες της ΕΕ από διάφορα άλλα προβλήματα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η περιορισμένη πρόσβαση σε φορολογικές πληροφορίες, η οποία εκλαμβάνεται ευρέως ως σημαντικό εμπόδιο σε διασυνοριακές υποθέσεις (2), η διπλή φορολογία, καθώς και αναντιστοιχίες οφειλόμενες σε διαφορετικές φορολογικές δομές. Έχει μεν αναγνωριστεί ευρέως ότι η πλήρης φορολογική εναρμόνιση δεν είναι ούτε επιθυμητή ούτε εφικτή, απαιτείται ωστόσο να ληφθούν μέτρα για τη μείωση των φορολογικών φραγμών στις διασυνοριακές επιχειρηματικές δραστηριότητες. |
| --- | --- |

3.2

Τα θέματα φορολογικών διακρίσεων που σχετίζονται με την εθνικότητα και άλλους αδικαιολόγητους περιορισμούς αντιμετωπίζονται κυρίως μέσω των κανόνων της Συνθήκης της ΕΕ. Ωστόσο, το ισχύον σύστημα δεν προστατεύει τους πολίτες της ΕΕ από διάφορα άλλα προβλήματα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η περιορισμένη πρόσβαση σε φορολογικές πληροφορίες, η οποία εκλαμβάνεται ευρέως ως σημαντικό εμπόδιο σε διασυνοριακές υποθέσεις (2), η διπλή φορολογία, καθώς και αναντιστοιχίες οφειλόμενες σε διαφορετικές φορολογικές δομές. Έχει μεν αναγνωριστεί ευρέως ότι η πλήρης φορολογική εναρμόνιση δεν είναι ούτε επιθυμητή ούτε εφικτή, απαιτείται ωστόσο να ληφθούν μέτρα για τη μείωση των φορολογικών φραγμών στις διασυνοριακές επιχειρηματικές δραστηριότητες.

| 3.3 | Η διπλή φορολόγηση του εισοδήματος αποτελεί ένα από τα κυριότερα εμπόδια για τη διασυνοριακή δραστηριότητα και περιορίζει τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Άλλα φορολογικά εμπόδια σχετίζονται με προβλήματα όσον αφορά την απόκτηση επιδομάτων, τις μειώσεις φόρων και τις κρατήσεις από αλλοδαπές φορολογικές αρχές. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι πολίτες της ΕΕ καταβάλλουν υψηλότερους φόρους για το εισόδημα αλλοδαπής. Η ύπαρξη διακρίσεων ως προς τη φορολόγηση των κερδών κεφαλαίου συνιστά μία ακόμη πρόκληση για τα κράτη μέλη. Σύμφωνα με το ισχύον σύστημα, οι ξένοι επενδυτές στις περισσότερες χώρες της ΕΕ υποχρεούνται να καταβάλλουν υψηλότερους φόρους από τους μόνιμους κατοίκους. Η Επιτροπή σχεδιάζει να προτείνει πιθανές λύσεις προβαίνοντας κατ’ αρχάς σε εκτίμηση επιπτώσεων για την εξέταση των προβλημάτων που ανακύπτουν από την ακατάλληλη ή ανεπαρκή λειτουργία των υφιστάμενων μέσων αποφυγής της διπλής φορολόγησης, όπως οι διμερείς συμβάσεις για διπλή φορολογία όσον αφορά το εισόδημα και το κεφάλαιο. |
| --- | --- |

3.3

Η διπλή φορολόγηση του εισοδήματος αποτελεί ένα από τα κυριότερα εμπόδια για τη διασυνοριακή δραστηριότητα και περιορίζει τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Άλλα φορολογικά εμπόδια σχετίζονται με προβλήματα όσον αφορά την απόκτηση επιδομάτων, τις μειώσεις φόρων και τις κρατήσεις από αλλοδαπές φορολογικές αρχές. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι πολίτες της ΕΕ καταβάλλουν υψηλότερους φόρους για το εισόδημα αλλοδαπής. Η ύπαρξη διακρίσεων ως προς τη φορολόγηση των κερδών κεφαλαίου συνιστά μία ακόμη πρόκληση για τα κράτη μέλη. Σύμφωνα με το ισχύον σύστημα, οι ξένοι επενδυτές στις περισσότερες χώρες της ΕΕ υποχρεούνται να καταβάλλουν υψηλότερους φόρους από τους μόνιμους κατοίκους. Η Επιτροπή σχεδιάζει να προτείνει πιθανές λύσεις προβαίνοντας κατ’ αρχάς σε εκτίμηση επιπτώσεων για την εξέταση των προβλημάτων που ανακύπτουν από την ακατάλληλη ή ανεπαρκή λειτουργία των υφιστάμενων μέσων αποφυγής της διπλής φορολόγησης, όπως οι διμερείς συμβάσεις για διπλή φορολογία όσον αφορά το εισόδημα και το κεφάλαιο.

| 3.4 | Τα μεμονωμένα κράτη μέλη εφαρμόζουν διαφορετικούς κανόνες περί φόρου κληρονομίας, ενώ οι διμερείς φορολογικές συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών είναι ελάχιστες. Πάνω από το 80 % των εν λόγω κρατών μελών εφαρμόζουν φόρο κληρονομίας, ενώ τα υπόλοιπα κράτη μέλη επιβάλλουν φόρο ακινήτων. Η Επιτροπή έχει δρομολογήσει διαδικασία διαβούλευσης επί του θέματος και θα προτείνει σύντομα τρόπους με τους οποίους τα κράτη μέλη θα μπορέσουν να καταρτίσουν συστήματα φόρου κληρονομιάς χωρίς διακρίσεις και θα καταστήσουν πληρέστερους τους μηχανισμούς τους για την αποφυγή της διπλής φορολόγησης προκειμένου να μειωθούν όσο το δυνατόν περισσότερο τα εμπόδια σχετικά με τον φόρο κληρονομίας σε διασυνοριακό επίπεδο. |
| --- | --- |

3.4

Τα μεμονωμένα κράτη μέλη εφαρμόζουν διαφορετικούς κανόνες περί φόρου κληρονομίας, ενώ οι διμερείς φορολογικές συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών είναι ελάχιστες. Πάνω από το 80 % των εν λόγω κρατών μελών εφαρμόζουν φόρο κληρονομίας, ενώ τα υπόλοιπα κράτη μέλη επιβάλλουν φόρο ακινήτων. Η Επιτροπή έχει δρομολογήσει διαδικασία διαβούλευσης επί του θέματος και θα προτείνει σύντομα τρόπους με τους οποίους τα κράτη μέλη θα μπορέσουν να καταρτίσουν συστήματα φόρου κληρονομιάς χωρίς διακρίσεις και θα καταστήσουν πληρέστερους τους μηχανισμούς τους για την αποφυγή της διπλής φορολόγησης προκειμένου να μειωθούν όσο το δυνατόν περισσότερο τα εμπόδια σχετικά με τον φόρο κληρονομίας σε διασυνοριακό επίπεδο.

| 3.5 | Οι φόροι επί των μερισμάτων καταβάλλονται συνήθως σε δύο κράτη μέλη όταν πρόκειται για διασυνοριακές υποθέσεις, γεγονός το οποίο δημιουργεί προβλήματα σε σχέση με την οικονομική και δικαστική φορολογία και προβλήματα με τις επιστροφές φόρου, ιδίως όταν εμπλέκονται πολλά επίπεδα φορολόγησης. Η Επιτροπή καταρτίζει επί του παρόντος εκτίμηση αντικτύπου βάσει του οποίου θα διαμορφωθεί μια πρωτοβουλία για την επίλυση των διασυνοριακών φορολογικών προβλημάτων που προκύπτουν όταν καταβάλλονται μερίσματα σε επενδυτές χαρτοφυλακίου σε διασυνοριακό πλαίσιο. |
| --- | --- |

3.5

Οι φόροι επί των μερισμάτων καταβάλλονται συνήθως σε δύο κράτη μέλη όταν πρόκειται για διασυνοριακές υποθέσεις, γεγονός το οποίο δημιουργεί προβλήματα σε σχέση με την οικονομική και δικαστική φορολογία και προβλήματα με τις επιστροφές φόρου, ιδίως όταν εμπλέκονται πολλά επίπεδα φορολόγησης. Η Επιτροπή καταρτίζει επί του παρόντος εκτίμηση αντικτύπου βάσει του οποίου θα διαμορφωθεί μια πρωτοβουλία για την επίλυση των διασυνοριακών φορολογικών προβλημάτων που προκύπτουν όταν καταβάλλονται μερίσματα σε επενδυτές χαρτοφυλακίου σε διασυνοριακό πλαίσιο.

| 3.6 | Η ανάγκη εξορθολογισμού της σταδιακής κατάργησης του τέλους ταξινόμησης και κυκλοφορίας των οχημάτων σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ προβάλλεται σε μια οδηγία (3) που προτάθηκε από την Επιτροπή το 2005, με σκοπό τη σταδιακή κατάργηση των τελών ταξινόμησης των οχημάτων και την ταυτόχρονη εφαρμογή ενός συστήματος επιστροφών. Δεδομένου όμως ότι δεν υπήρξε ομοφωνία επ’ αυτού, το εν λόγω θέμα τελεί υπό επανεξέταση. |
| --- | --- |

3.6

Η ανάγκη εξορθολογισμού της σταδιακής κατάργησης του τέλους ταξινόμησης και κυκλοφορίας των οχημάτων σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ προβάλλεται σε μια οδηγία (3) που προτάθηκε από την Επιτροπή το 2005, με σκοπό τη σταδιακή κατάργηση των τελών ταξινόμησης των οχημάτων και την ταυτόχρονη εφαρμογή ενός συστήματος επιστροφών. Δεδομένου όμως ότι δεν υπήρξε ομοφωνία επ’ αυτού, το εν λόγω θέμα τελεί υπό επανεξέταση.

| 3.7 | Στο πλαίσιο σχετικής έρευνας διαπιστώνεται ότι το 60 % των καταναλωτών στην ΕΕ θεωρούν ότι δυσκολεύονται να αγοράζουν διασυνοριακά αγαθά και υπηρεσίες μέσω του Διαδικτύου (4). Τα θέματα τα οποία σχετίζονται με τον ΦΠΑ αποτελούν ένα από τα φορολογικά εμπόδια που αποθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να πωλούν τα προϊόντα τους σε άλλα κράτη μέλη. Η διαθεσιμότητα ενός ενιαίου κέντρου εξυπηρέτησης θα διευκόλυνε από αυτήν την άποψη τις εμπορικές συναλλαγές, η δε ενθάρρυνση της ευρύτερης εφαρμογής της συγκεκριμένης δυνατότητας εκλαμβάνεται ως προτεραιότητα (5). Διαβούλευση σχετικά με το εν λόγω θέμα βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με τη μορφή Πράσινης Βίβλου (6). |
| --- | --- |

3.7

Στο πλαίσιο σχετικής έρευνας διαπιστώνεται ότι το 60 % των καταναλωτών στην ΕΕ θεωρούν ότι δυσκολεύονται να αγοράζουν διασυνοριακά αγαθά και υπηρεσίες μέσω του Διαδικτύου (4). Τα θέματα τα οποία σχετίζονται με τον ΦΠΑ αποτελούν ένα από τα φορολογικά εμπόδια που αποθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να πωλούν τα προϊόντα τους σε άλλα κράτη μέλη. Η διαθεσιμότητα ενός ενιαίου κέντρου εξυπηρέτησης θα διευκόλυνε από αυτήν την άποψη τις εμπορικές συναλλαγές, η δε ενθάρρυνση της ευρύτερης εφαρμογής της συγκεκριμένης δυνατότητας εκλαμβάνεται ως προτεραιότητα (5). Διαβούλευση σχετικά με το εν λόγω θέμα βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με τη μορφή Πράσινης Βίβλου (6).

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1 | Τα φορολογικά εμπόδια ανακόπτουν την υλοποίηση του κυριότερου στόχου της ενιαίας αγοράς, δηλαδή της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων, αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων. |
| --- | --- |

4.1

Τα φορολογικά εμπόδια ανακόπτουν την υλοποίηση του κυριότερου στόχου της ενιαίας αγοράς, δηλαδή της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων, αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων.

| 4.2 | Η βελτίωση της πρόσβασης και της ενημέρωσης είναι θεμελιώδους σημασίας για τη χρηστή διακυβέρνηση στον τομέα της φορολογικής πολιτικής. Το 2009 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ένα έγγραφο με τίτλο «Προώθηση της χρηστής διακυβέρνησης στον φορολογικό τομέα» (7), στο οποίο αναφέρει ότι η χρηστή διακυβέρνηση στον τομέα της φορολογικής πολιτικής θα έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας και, επομένως, τη βελτίωση των οικονομικών σχέσεων. Το γεγονός αυτό αναμένεται να διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και συγχρόνως θα προωθήσει περαιτέρω τις διμερείς συμφωνίες. |
| --- | --- |

4.2

Η βελτίωση της πρόσβασης και της ενημέρωσης είναι θεμελιώδους σημασίας για τη χρηστή διακυβέρνηση στον τομέα της φορολογικής πολιτικής. Το 2009 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ένα έγγραφο με τίτλο «Προώθηση της χρηστής διακυβέρνησης στον φορολογικό τομέα» (7), στο οποίο αναφέρει ότι η χρηστή διακυβέρνηση στον τομέα της φορολογικής πολιτικής θα έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας και, επομένως, τη βελτίωση των οικονομικών σχέσεων. Το γεγονός αυτό αναμένεται να διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και συγχρόνως θα προωθήσει περαιτέρω τις διμερείς συμφωνίες.

| 4.3 | Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες υφίσταται διπλή φορολογία, οι ενδιαφερόμενες χώρες θα πρέπει να ενθαρρυνθούν για την ολοσχερή κατάργησή της, συνεκτιμώντας παράλληλα όλα τα είδη φόρων. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες εφαρμόζονται ήδη συμφωνίες για την κατάργηση της διπλής φορολογίας, θα πρέπει να τεθούν σε ισχύ ειδικές ρυθμίσεις (π.χ. δεσμευτική διαιτησία) με στόχο να διασφαλιστεί ότι οι εν λόγω συμφωνίες λειτουργούν σωστά. Επιπλέον, κρίνεται σημαντική η εξέταση οποιουδήποτε επιπρόσθετου φορολογικού συστήματος βρίσκεται ενδεχομένως στο στάδιο της υλοποίησης ενόψει της προστασίας των πολιτών της ΕΕ από κάθε νέο στοιχείο διπλής φορολογίας. |
| --- | --- |

4.3

Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες υφίσταται διπλή φορολογία, οι ενδιαφερόμενες χώρες θα πρέπει να ενθαρρυνθούν για την ολοσχερή κατάργησή της, συνεκτιμώντας παράλληλα όλα τα είδη φόρων. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες εφαρμόζονται ήδη συμφωνίες για την κατάργηση της διπλής φορολογίας, θα πρέπει να τεθούν σε ισχύ ειδικές ρυθμίσεις (π.χ. δεσμευτική διαιτησία) με στόχο να διασφαλιστεί ότι οι εν λόγω συμφωνίες λειτουργούν σωστά. Επιπλέον, κρίνεται σημαντική η εξέταση οποιουδήποτε επιπρόσθετου φορολογικού συστήματος βρίσκεται ενδεχομένως στο στάδιο της υλοποίησης ενόψει της προστασίας των πολιτών της ΕΕ από κάθε νέο στοιχείο διπλής φορολογίας.

| 4.4 | Υπό αυτό το πρίσμα, η ΕΟΚΕ προτείνει τέσσερα μέτρα τα οποία αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που συνεπάγεται η διπλή φορολογία, με ταυτόχρονη ενίσχυση της διοικητικής απλοποίησης σε διασυνοριακές υποθέσεις. Τα μέτρα αυτά είναι τα εξής: (i) καθιέρωση ενιαίων κέντρων εξυπηρέτησης· (ii) απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών· (iii) εκ των προτέρων έκδοση φορολογικών αποφάσεων· και v) σύσταση Παρατηρητηρίου Διασυνοριακής Φορολογίας. |
| --- | --- |

4.4

Υπό αυτό το πρίσμα, η ΕΟΚΕ προτείνει τέσσερα μέτρα τα οποία αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που συνεπάγεται η διπλή φορολογία, με ταυτόχρονη ενίσχυση της διοικητικής απλοποίησης σε διασυνοριακές υποθέσεις. Τα μέτρα αυτά είναι τα εξής: (i) καθιέρωση ενιαίων κέντρων εξυπηρέτησης· (ii) απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών· (iii) εκ των προτέρων έκδοση φορολογικών αποφάσεων· και v) σύσταση Παρατηρητηρίου Διασυνοριακής Φορολογίας.

| 4.5 | Στο παρόν έγγραφο προτείνεται τα ενιαία κέντρα εξυπηρέτησης να έχουν δύο βασικούς στόχους, ο πρώτος εκ των οποίων συνίσταται στο να χρησιμεύουν ως κέντρα ενημέρωσης στα οποία οι πολίτες της ΕΕ θα έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν όλες τις αναγκαίες και απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με τη φορολογία κατά τρόπο άμεσο, προσιτό και αξιόπιστο. Η ΕΟΚΕ προτείνει επίσης μια δεύτερη αποστολή για τα εν λόγω ενιαία κέντρα εξυπηρέτησης, προκειμένου να λειτουργούν ως σημείο εξυπηρέτησης των πολιτών που υποχρεούνται να καταβάλλουν φόρους με την παροχή εκτεταμένων υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της έκδοσης πιστοποιητικών και της διάθεσης στοιχείων τεκμηρίωσης σχετικά με τη φορολογία. |
| --- | --- |

4.5

Στο παρόν έγγραφο προτείνεται τα ενιαία κέντρα εξυπηρέτησης να έχουν δύο βασικούς στόχους, ο πρώτος εκ των οποίων συνίσταται στο να χρησιμεύουν ως κέντρα ενημέρωσης στα οποία οι πολίτες της ΕΕ θα έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν όλες τις αναγκαίες και απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με τη φορολογία κατά τρόπο άμεσο, προσιτό και αξιόπιστο. Η ΕΟΚΕ προτείνει επίσης μια δεύτερη αποστολή για τα εν λόγω ενιαία κέντρα εξυπηρέτησης, προκειμένου να λειτουργούν ως σημείο εξυπηρέτησης των πολιτών που υποχρεούνται να καταβάλλουν φόρους με την παροχή εκτεταμένων υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της έκδοσης πιστοποιητικών και της διάθεσης στοιχείων τεκμηρίωσης σχετικά με τη φορολογία.

| 4.6 | Για να διευκολύνονται οι πολίτες της ΕΕ για την προσαρμογή τους τόσο στις ισχύουσες όσο και στις δυνητικές μελλοντικές φορολογικές διατάξεις απαιτείται η απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών σε σχέση με τις ήδη ισχύουσες. Το μέτρο αυτό αφορά ειδικότερα τις συμφωνίες περί διπλής φορολογίας. Επιπλέον, η εφαρμογή φορολογικών συστημάτων επικεντρωμένων στην εκ των προτέρων έκδοση εξατομικευμένων φορολογικών αποφάσεων, με συνεκτίμηση των ιδιαιτεροτήτων και των όρων των επιμέρους υποθέσεων, συνιστά αποτελεσματικό τρόπο τόσο για τη μεγιστοποίηση της διαφάνειας των φορολογικών διαδικασιών προς όφελος των πολιτών της ΕΕ όσο και για τη μείωση της αβεβαιότητας σε διασυνοριακές υποθέσεις προς όφελος των επιχειρήσεων και των πολιτών. |
| --- | --- |

4.6

Για να διευκολύνονται οι πολίτες της ΕΕ για την προσαρμογή τους τόσο στις ισχύουσες όσο και στις δυνητικές μελλοντικές φορολογικές διατάξεις απαιτείται η απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών σε σχέση με τις ήδη ισχύουσες. Το μέτρο αυτό αφορά ειδικότερα τις συμφωνίες περί διπλής φορολογίας. Επιπλέον, η εφαρμογή φορολογικών συστημάτων επικεντρωμένων στην εκ των προτέρων έκδοση εξατομικευμένων φορολογικών αποφάσεων, με συνεκτίμηση των ιδιαιτεροτήτων και των όρων των επιμέρους υποθέσεων, συνιστά αποτελεσματικό τρόπο τόσο για τη μεγιστοποίηση της διαφάνειας των φορολογικών διαδικασιών προς όφελος των πολιτών της ΕΕ όσο και για τη μείωση της αβεβαιότητας σε διασυνοριακές υποθέσεις προς όφελος των επιχειρήσεων και των πολιτών.

| 4.7 | Τέλος, με το παρόν έγγραφο, η ΕΟΚΕ προωθεί ενεργά τη σύσταση ενός Παρατηρητηρίου ειδικά εστιασμένου στα εμπόδια που υφίστανται σε διασυνοριακές υποθέσεις. Η πρωτοβουλία αυτή κρίνεται απαραίτητη για την, ανά τακτά χρονικά διαστήματα, εξέταση των ήδη υφισταμένων και των δυνητικών εμποδίων που ανακύπτουν στο πλαίσιο των φορολογικών πολιτικών, καθώς και της αποτελεσματικότητας των εν λόγω πολιτικών για την κατάργηση των διαφόρων εμποδίων. Τα πορίσματα στα οποία θα καταλήγουν οι τακτικές μελέτες και έρευνες επί του θέματος θα δημοσιεύονται τακτικά σε εκθέσεις, σε συνδυασμό με προτάσεις για την εξάλειψη των συγκεκριμένων φορολογικών φραγμών. Το Παρατηρητήριο αυτό θα μπορούσε να κάνει χρήση διαφόρων πηγών με σκοπό τον εντοπισμό τυχόν εμποδίων, συμπεριλαμβανομένων των διαθέσιμων μέσων με βάση τις αναφορές των πολιτών, αλλά και να προβαίνει στη διενέργεια εξειδικευμένων ερευνών. Σημαντική συνιστώσα της λειτουργίας του Παρατηρητηρίου σχετικά με τις αναφορές θα αποτελεί η αξιολόγηση των επιπτώσεων των εν λόγω εμποδίων στην ευημερία των πολιτών της ΕΕ γενικώς, καθώς και των επιχειρήσεων και των διαφόρων ειδικών κατηγοριών που υπάρχουν στους κόλπους τους. |
| --- | --- |

4.7

Τέλος, με το παρόν έγγραφο, η ΕΟΚΕ προωθεί ενεργά τη σύσταση ενός Παρατηρητηρίου ειδικά εστιασμένου στα εμπόδια που υφίστανται σε διασυνοριακές υποθέσεις. Η πρωτοβουλία αυτή κρίνεται απαραίτητη για την, ανά τακτά χρονικά διαστήματα, εξέταση των ήδη υφισταμένων και των δυνητικών εμποδίων που ανακύπτουν στο πλαίσιο των φορολογικών πολιτικών, καθώς και της αποτελεσματικότητας των εν λόγω πολιτικών για την κατάργηση των διαφόρων εμποδίων. Τα πορίσματα στα οποία θα καταλήγουν οι τακτικές μελέτες και έρευνες επί του θέματος θα δημοσιεύονται τακτικά σε εκθέσεις, σε συνδυασμό με προτάσεις για την εξάλειψη των συγκεκριμένων φορολογικών φραγμών. Το Παρατηρητήριο αυτό θα μπορούσε να κάνει χρήση διαφόρων πηγών με σκοπό τον εντοπισμό τυχόν εμποδίων, συμπεριλαμβανομένων των διαθέσιμων μέσων με βάση τις αναφορές των πολιτών, αλλά και να προβαίνει στη διενέργεια εξειδικευμένων ερευνών. Σημαντική συνιστώσα της λειτουργίας του Παρατηρητηρίου σχετικά με τις αναφορές θα αποτελεί η αξιολόγηση των επιπτώσεων των εν λόγω εμποδίων στην ευημερία των πολιτών της ΕΕ γενικώς, καθώς και των επιχειρήσεων και των διαφόρων ειδικών κατηγοριών που υπάρχουν στους κόλπους τους.

| 4.8 | Η υλοποίηση ενός τέτοιου Παρατηρητηρίου θα διασφαλίσει ότι οι εφαρμοζόμενες φορολογικές πολιτικές είναι αποτελεσματικές στην πράξη, ιδίως όσον αφορά την επαγγελματική κινητικότητα. Ειδικότερα, το Παρατηρητήριο αυτό θα ήταν σκόπιμο να επιφορτιστεί με τη μελέτη ενός συστήματος, σύμφωνα με το οποίο όσοι εργαζόμενοι αλλάζουν θέσεις εργασίας μετακινούμενοι συχνά από τη μία χώρα στην άλλη θα μπορούσαν να καταβάλλουν φόρους στο πλαίσιο της ίδιας δικαιοδοσίας, κατά προτίμηση στη χώρα όπου ο εκάστοτε εργαζόμενος είναι εγγεγραμμένος στο μητρώο κοινωνικής ασφάλισης. Αυτό το λεγόμενο σύστημα «φορολογικής εξίσωσης» θα μπορούσε να λειτουργήσει με τη βοήθεια ειδικών γραφείων συμψηφισμού για τον σκοπό αυτό, είτε στο εσωτερικό ιδιωτικών εταιρειών είτε ως τμήμα δημοσίων οργανισμών. Το εν λόγω Παρατηρητήριο θα μπορούσε να αναλάβει τη διενέργεια ανάλυσης κόστους-οφέλους προς τον σκοπό αυτό, καθώς και τη διατύπωση συστάσεων σχετικά με τις καλύτερες δυνατές προσεγγίσεις ενόψει της εφαρμογής τέτοιου είδους συστημάτων υπό διαφορετικές συνθήκες. |
| --- | --- |

4.8

Η υλοποίηση ενός τέτοιου Παρατηρητηρίου θα διασφαλίσει ότι οι εφαρμοζόμενες φορολογικές πολιτικές είναι αποτελεσματικές στην πράξη, ιδίως όσον αφορά την επαγγελματική κινητικότητα. Ειδικότερα, το Παρατηρητήριο αυτό θα ήταν σκόπιμο να επιφορτιστεί με τη μελέτη ενός συστήματος, σύμφωνα με το οποίο όσοι εργαζόμενοι αλλάζουν θέσεις εργασίας μετακινούμενοι συχνά από τη μία χώρα στην άλλη θα μπορούσαν να καταβάλλουν φόρους στο πλαίσιο της ίδιας δικαιοδοσίας, κατά προτίμηση στη χώρα όπου ο εκάστοτε εργαζόμενος είναι εγγεγραμμένος στο μητρώο κοινωνικής ασφάλισης. Αυτό το λεγόμενο σύστημα «φορολογικής εξίσωσης» θα μπορούσε να λειτουργήσει με τη βοήθεια ειδικών γραφείων συμψηφισμού για τον σκοπό αυτό, είτε στο εσωτερικό ιδιωτικών εταιρειών είτε ως τμήμα δημοσίων οργανισμών. Το εν λόγω Παρατηρητήριο θα μπορούσε να αναλάβει τη διενέργεια ανάλυσης κόστους-οφέλους προς τον σκοπό αυτό, καθώς και τη διατύπωση συστάσεων σχετικά με τις καλύτερες δυνατές προσεγγίσεις ενόψει της εφαρμογής τέτοιου είδους συστημάτων υπό διαφορετικές συνθήκες.

| 4.9 | Επιπλέον, το εν λόγω Παρατηρητήριο θα πρέπει να ασχοληθεί με την εκπόνηση μελετών σχετικά με το βέλτιστο επίπεδο εναρμόνισης ειδικών φορολογικών καθεστώτων όπως ο ΦΠΑ, με στόχο να καταστεί δυνατή η ενδελεχέστερη ανάλυση των επιπτώσεων που συνεπάγονται οι φορολογικές στρεβλώσεις για τις βασικές συνιστώσες της ενιαίας αγοράς. Θα μπορούσαν επίσης να συσταθούν ad hoc ομάδες εργασίας υπό την αιγίδα του Παρατηρητηρίου για τη μελέτη συγκεκριμένων θεμάτων και προβλημάτων που ενδέχεται να προκύπτουν από καιρού εις καιρόν, καθώς και για την υπόδειξη λύσεων ενόψει της αντιμετώπισής τους. |
| --- | --- |

4.9

Επιπλέον, το εν λόγω Παρατηρητήριο θα πρέπει να ασχοληθεί με την εκπόνηση μελετών σχετικά με το βέλτιστο επίπεδο εναρμόνισης ειδικών φορολογικών καθεστώτων όπως ο ΦΠΑ, με στόχο να καταστεί δυνατή η ενδελεχέστερη ανάλυση των επιπτώσεων που συνεπάγονται οι φορολογικές στρεβλώσεις για τις βασικές συνιστώσες της ενιαίας αγοράς. Θα μπορούσαν επίσης να συσταθούν ad hoc ομάδες εργασίας υπό την αιγίδα του Παρατηρητηρίου για τη μελέτη συγκεκριμένων θεμάτων και προβλημάτων που ενδέχεται να προκύπτουν από καιρού εις καιρόν, καθώς και για την υπόδειξη λύσεων ενόψει της αντιμετώπισής τους.

| 4.10 | Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η απλοποίηση των διαδικασιών θα οδηγήσει σε μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας δεδομένου ότι η ακολουθητέα διαδικασία για τη λήψη πληροφοριών και την κατανόηση των κανόνων θα καταστεί πιο σαφής και κατανοητή για τους πολίτες. Απαιτείται να υπάρχει κατάλληλη πληροφόρηση για να διευκολύνονται οι πολίτες στην εκπλήρωση της εκ του νόμου υποχρέωσής τους να καταβάλλουν τους οφειλόμενους φόρους κατά τον ορθό τρόπο. |
| --- | --- |

4.10

Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η απλοποίηση των διαδικασιών θα οδηγήσει σε μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας δεδομένου ότι η ακολουθητέα διαδικασία για τη λήψη πληροφοριών και την κατανόηση των κανόνων θα καταστεί πιο σαφής και κατανοητή για τους πολίτες. Απαιτείται να υπάρχει κατάλληλη πληροφόρηση για να διευκολύνονται οι πολίτες στην εκπλήρωση της εκ του νόμου υποχρέωσής τους να καταβάλλουν τους οφειλόμενους φόρους κατά τον ορθό τρόπο.

| 4.11 | Συγχρόνως, η ΕΟΚΕ είναι απόλυτα πεπεισμένη ότι για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής θα πρέπει να αξιοποιηθεί κάθε πιθανή ευκαιρία που παρέχουν τα εν λόγω μέτρα. |
| --- | --- |

4.11

Συγχρόνως, η ΕΟΚΕ είναι απόλυτα πεπεισμένη ότι για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής θα πρέπει να αξιοποιηθεί κάθε πιθανή ευκαιρία που παρέχουν τα εν λόγω μέτρα.

| 4.12 | Η σύσταση του Παρατηρητηρίου Διασυνοριακής Φορολογίας αποτελεί επείγουσα ανάγκη, καθόσον υπάρχουν ουσιαστικές ενδείξεις ότι, χωρίς άμεση δράση, αντί να περιοριστεί, το πρόβλημα θα συνεχίσει να επιδεινώνεται με σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες. Η ΕΟΚΕ συνιστά, επομένως, να συσταθεί σε πρώτη φάση το Παρατηρητήριο και να λειτουργεί υπό την αιγίδα της Επιτροπής. Συνιστάται στην Επιτροπή να παραχωρήσει στο Παρατηρητήριο τις συγκεκριμένες εξουσίες, τις αρμοδιότητες και τους πόρους που θα του επιτρέψουν να εκτελέσει αποτελεσματικά τα καθήκοντα που του ανατίθενται και όπως αυτά ορίζονται στην παρούσα γνωμοδότηση. Η ΕΟΚΕ συνιστά ωστόσο με έμφαση να υπάρξει μέριμνα ώστε το Παρατηρητήριο Διασυνοριακής Φορολογίας να εξελιχτεί το συντομότερο δυνατό σε οργανισμό πολιτικής με πλήρη νομική προσωπικότητα δημοσίου δικαίου. Με αυτό το νομικό καθεστώς θα εξασφαλιστεί ότι το Παρατηρητήριο θα μπορεί να είναι εντελώς ανεξάρτητο και να λειτουργεί χωρίς καμία προκατάληψη. Το Παρατηρητήριο ως οργανισμός πολιτικής θα πληροί τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση συγκεκριμένων πόρων που χρειάζονται για να εκτελέσει τα καθήκοντα που θα του έχουν ανατεθεί. |
| --- | --- |

4.12

Η σύσταση του Παρατηρητηρίου Διασυνοριακής Φορολογίας αποτελεί επείγουσα ανάγκη, καθόσον υπάρχουν ουσιαστικές ενδείξεις ότι, χωρίς άμεση δράση, αντί να περιοριστεί, το πρόβλημα θα συνεχίσει να επιδεινώνεται με σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες. Η ΕΟΚΕ συνιστά, επομένως, να συσταθεί σε πρώτη φάση το Παρατηρητήριο και να λειτουργεί υπό την αιγίδα της Επιτροπής. Συνιστάται στην Επιτροπή να παραχωρήσει στο Παρατηρητήριο τις συγκεκριμένες εξουσίες, τις αρμοδιότητες και τους πόρους που θα του επιτρέψουν να εκτελέσει αποτελεσματικά τα καθήκοντα που του ανατίθενται και όπως αυτά ορίζονται στην παρούσα γνωμοδότηση. Η ΕΟΚΕ συνιστά ωστόσο με έμφαση να υπάρξει μέριμνα ώστε το Παρατηρητήριο Διασυνοριακής Φορολογίας να εξελιχτεί το συντομότερο δυνατό σε οργανισμό πολιτικής με πλήρη νομική προσωπικότητα δημοσίου δικαίου. Με αυτό το νομικό καθεστώς θα εξασφαλιστεί ότι το Παρατηρητήριο θα μπορεί να είναι εντελώς ανεξάρτητο και να λειτουργεί χωρίς καμία προκατάληψη. Το Παρατηρητήριο ως οργανισμός πολιτικής θα πληροί τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση συγκεκριμένων πόρων που χρειάζονται για να εκτελέσει τα καθήκοντα που θα του έχουν ανατεθεί.

| 4.13 | Η επικέντρωση του ενδιαφέροντος στην άρση των φορολογικών φραγμών επιβάλλεται ανεξαρτήτως των αποφάσεων περί φορολογικής εναρμόνισης. Αυτή η τελευταία μπορεί να εκληφθεί θεωρητικά ως ένα από τα κριτήρια που απαιτούνται για την υλοποίηση μιας ενιαίας αγοράς, τουλάχιστον στον τομέα των έμμεσων φόρων, αλλά στην πράξη αποτελεί έναν εξαιρετικά φιλόδοξο στόχο, ο οποίος ενδέχεται επιπλέον να συγκρούεται με άλλους θεμελιώδεις στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Γι’ αυτόν τον λόγο, θεωρείται ακόμη σημαντικότερη η εστίαση στην εξάλειψη των φορολογικών εμποδίων σε διασυνοριακές υποθέσεις, ως απτή συμβολή στην επίτευξη των στόχων της ενιαίας αγοράς. Οι προσπάθειες που έχουν ως στόχο την άρση των φορολογικών φραγμών στις διασυνοριακές επιχειρηματικές δραστηριότητες πιστεύεται ότι πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά και συγχρόνως να συνοδεύονται από μια σειρά σημαντικών εν εξελίξει πρωτοβουλιών, κυρίως δε από εκείνες που αφορούν τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και την «Πράξη για την Ενιαία Αγορά». |
| --- | --- |

4.13

Η επικέντρωση του ενδιαφέροντος στην άρση των φορολογικών φραγμών επιβάλλεται ανεξαρτήτως των αποφάσεων περί φορολογικής εναρμόνισης. Αυτή η τελευταία μπορεί να εκληφθεί θεωρητικά ως ένα από τα κριτήρια που απαιτούνται για την υλοποίηση μιας ενιαίας αγοράς, τουλάχιστον στον τομέα των έμμεσων φόρων, αλλά στην πράξη αποτελεί έναν εξαιρετικά φιλόδοξο στόχο, ο οποίος ενδέχεται επιπλέον να συγκρούεται με άλλους θεμελιώδεις στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Γι’ αυτόν τον λόγο, θεωρείται ακόμη σημαντικότερη η εστίαση στην εξάλειψη των φορολογικών εμποδίων σε διασυνοριακές υποθέσεις, ως απτή συμβολή στην επίτευξη των στόχων της ενιαίας αγοράς. Οι προσπάθειες που έχουν ως στόχο την άρση των φορολογικών φραγμών στις διασυνοριακές επιχειρηματικές δραστηριότητες πιστεύεται ότι πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά και συγχρόνως να συνοδεύονται από μια σειρά σημαντικών εν εξελίξει πρωτοβουλιών, κυρίως δε από εκείνες που αφορούν τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και την «Πράξη για την Ενιαία Αγορά».

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2010)2020 τελικό

1

(2)  COM(2010)769 τελικό

2

(3)  COM(2005) 261 τελικό

3

(4)  COM(2009) 557 τελικό και SEC(2009) 283 τελικό

4

(5)  Το 2004, η Επιτροπή πρότεινε ένα σύστημα «ενιαίας εξυπηρέτησης» (COM(2004) 728), χάρη στο οποίο κάποιες υποχρεώσεις αναφοράς είναι δυνατόν να εκπληρώνονται στο κράτος μέλος εγκατάστασης της επιχείρησης. Ωστόσο, η πρόταση δεν έχει ακόμη εγκριθεί.

5

(6)  COM(2010) 695 τελικό

6

(7)  COM(2009) 201 τελικό

7

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/99 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/99

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πράσινη Βίβλος για την επέκταση της χρήσης των δημόσιων ηλε-συμβάσεων στην ΕΕ»

[COM(2010) 571 τελικό]

2011/C 318/16

Εισηγητής: ο κ. FARRUGIA

Στις 18 Οκτωβρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την

Πράσινη Βίβλο για την επέκταση της χρήσης των δημόσιων ηλε-συμβάσεων στην ΕΕ

COM(2010) 571 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 23 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 110 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 4 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1 | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την Πράσινη Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις και την Πράσινη Βίβλο για την πολική της ΕΕ στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων. |
| --- | --- |

1.1

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί την Πράσινη Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις και την Πράσινη Βίβλο για την πολική της ΕΕ στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων.

| 1.2 | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη ότι:






  α) | η υλοποίηση ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την ομαλή λειτουργία του εμπορίου στην εσωτερική αγορά, με δεδομένη τη σημασία των δημόσιων συμβάσεων σε σχέση με το ΑΕΠ κάθε κράτους μέλους, και |
| --- | --- | --- |

1.2

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη ότι:

α)

η υλοποίηση ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την ομαλή λειτουργία του εμπορίου στην εσωτερική αγορά, με δεδομένη τη σημασία των δημόσιων συμβάσεων σε σχέση με το ΑΕΠ κάθε κράτους μέλους, και

| β) | η επέκταση των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στις τοπικές δημόσιες διοικήσεις θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ως σημαντικό πολιτικό μέσο, καθώς οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις:






  — | μειώνουν το κόστος για τις επιχειρήσεις και τη δημόσια διοίκηση, |
| --- | --- | --- |

β)

η επέκταση των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στις τοπικές δημόσιες διοικήσεις θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ως σημαντικό πολιτικό μέσο, καθώς οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις:

—

μειώνουν το κόστος για τις επιχειρήσεις και τη δημόσια διοίκηση,

| — | οδηγούν σε μια ενιαία διαδικασία σύναψης δημοσίων συμβάσεων, ιδιαίτερα εάν επιλέγονται μέσα όπως ο ηλεκτρονικός πλειστηριασμός και τα δυναμικά συστήματα αγορών που εξασφαλίζουν ταχύτερη λήψη αποφάσεων, |
| --- | --- |

—

οδηγούν σε μια ενιαία διαδικασία σύναψης δημοσίων συμβάσεων, ιδιαίτερα εάν επιλέγονται μέσα όπως ο ηλεκτρονικός πλειστηριασμός και τα δυναμικά συστήματα αγορών που εξασφαλίζουν ταχύτερη λήψη αποφάσεων,

| — | εξασφαλίζουν μεγαλύτερη διαφάνεια και μειώνουν τις πραγματικές και τις εικαζόμενες παρατυπίες στις δημόσιες συμβάσεις, |
| --- | --- |

—

εξασφαλίζουν μεγαλύτερη διαφάνεια και μειώνουν τις πραγματικές και τις εικαζόμενες παρατυπίες στις δημόσιες συμβάσεις,

| — | συνεισφέρουν στην περαιτέρω υλοποίηση της κοινωνίας των πληροφοριών. |
| --- | --- |

—

συνεισφέρουν στην περαιτέρω υλοποίηση της κοινωνίας των πληροφοριών.

| 1.3 | Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η αναθεώρηση του πλαισίου για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί ανεξάρτητα από την αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου για τις δημόσιες συμβάσεις. Οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις αποτελούν ένα μέσο για την αποδοτικότερη, αποτελεσματικότερη και οικονομικότερη εφαρμογή της πολιτικής για τις δημόσιες συμβάσεις. Η ΕΟΚΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι θα πρέπει να υπάρχει συνοχή και να υιοθετηθεί μια κοινή προσέγγιση σε αυτό το πλαίσιο. |
| --- | --- |

1.3

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η αναθεώρηση του πλαισίου για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί ανεξάρτητα από την αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου για τις δημόσιες συμβάσεις. Οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις αποτελούν ένα μέσο για την αποδοτικότερη, αποτελεσματικότερη και οικονομικότερη εφαρμογή της πολιτικής για τις δημόσιες συμβάσεις. Η ΕΟΚΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι θα πρέπει να υπάρχει συνοχή και να υιοθετηθεί μια κοινή προσέγγιση σε αυτό το πλαίσιο.

| 1.4 | Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στα κράτη μέλη δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες που περιλαμβάνονταν στο σχέδιο δράσης του 2004. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ωστόσο ότι υπάρχουν παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών. Μια ανάλογη βέλτιστη πρακτική είναι η συνολική προσέγγιση για την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, η οποία υιοθετήθηκε από την Πορτογαλία και η οποία είναι αξιέπαινη. |
| --- | --- |

1.4

Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στα κράτη μέλη δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες που περιλαμβάνονταν στο σχέδιο δράσης του 2004. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ωστόσο ότι υπάρχουν παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών. Μια ανάλογη βέλτιστη πρακτική είναι η συνολική προσέγγιση για την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, η οποία υιοθετήθηκε από την Πορτογαλία και η οποία είναι αξιέπαινη.

| 1.5 | Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι η πολύπλευρη προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας κάθε κράτος μέλος υιοθέτησε το δικό του χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, δεν απέφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα και, αντιθέτως, οδήγησε σε περαιτέρω απομάκρυνση από τον στόχο ενός κοινώς αποδεκτού ενιαίου συστήματος. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η Επιτροπή, μέσω της ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς και Υπηρεσιών και της ΓΔ Κοινωνίας της Πληροφορίας, θα πρέπει οπωσδήποτε να αναλάβει ισχυρό και αποτελεσματικό ηγετικό ρόλο (κατά το παράδειγμα του Θεματολογίου για την ηλεκτρονική Ευρώπη), προκειμένου να επιτύχει ένα ολοκληρωμένο, διαλειτουργικό και τυποποιημένο πλαίσιο για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις σε επίπεδο επιχειρήσεων/τεχνολογίας στα κράτη μέλη. Με αυτόν τον τρόπο, ενώ τα κράτη μέλη δεν αναλαμβάνουν καμία δράση που θέτει σε κίνδυνο την επίτευξη του επιθυμητού στόχου, στην πραγματικότητα εφαρμόζονται μέτρα που προωθούν τη διαδικασία υλοποίησης μιας αποδεκτής προσέγγισης συνοχής βάσει συμφωνηθέντος χρονικού πλαισίου. Η ΕΟΚΕ προτίθεται να τονίσει την ανάγκη θέσπισης πρακτικών και κατάλληλων πλαισίων για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις σε ορισμένους τομείς και ιδιαίτερα όσον αφορά τους τομείς της κοινωνικής οικονομίας και των κοινωνικών υπηρεσιών. Πράγματι, οι υπηρεσίες για τις οποίες συνάπτονται δημόσιες συμβάσεις σε αυτούς τους τομείς είναι συχνά περίπλοκες και περιλαμβάνουν ιδιαίτερα και μοναδικά χαρακτηριστικά, για τα οποία πρέπει να υπάρχουν περιθώρια χειρισμών, ακόμα και σε μια διαδικασία ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. |
| --- | --- |

1.5

Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι η πολύπλευρη προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας κάθε κράτος μέλος υιοθέτησε το δικό του χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, δεν απέφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα και, αντιθέτως, οδήγησε σε περαιτέρω απομάκρυνση από τον στόχο ενός κοινώς αποδεκτού ενιαίου συστήματος. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η Επιτροπή, μέσω της ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς και Υπηρεσιών και της ΓΔ Κοινωνίας της Πληροφορίας, θα πρέπει οπωσδήποτε να αναλάβει ισχυρό και αποτελεσματικό ηγετικό ρόλο (κατά το παράδειγμα του Θεματολογίου για την ηλεκτρονική Ευρώπη), προκειμένου να επιτύχει ένα ολοκληρωμένο, διαλειτουργικό και τυποποιημένο πλαίσιο για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις σε επίπεδο επιχειρήσεων/τεχνολογίας στα κράτη μέλη. Με αυτόν τον τρόπο, ενώ τα κράτη μέλη δεν αναλαμβάνουν καμία δράση που θέτει σε κίνδυνο την επίτευξη του επιθυμητού στόχου, στην πραγματικότητα εφαρμόζονται μέτρα που προωθούν τη διαδικασία υλοποίησης μιας αποδεκτής προσέγγισης συνοχής βάσει συμφωνηθέντος χρονικού πλαισίου. Η ΕΟΚΕ προτίθεται να τονίσει την ανάγκη θέσπισης πρακτικών και κατάλληλων πλαισίων για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις σε ορισμένους τομείς και ιδιαίτερα όσον αφορά τους τομείς της κοινωνικής οικονομίας και των κοινωνικών υπηρεσιών. Πράγματι, οι υπηρεσίες για τις οποίες συνάπτονται δημόσιες συμβάσεις σε αυτούς τους τομείς είναι συχνά περίπλοκες και περιλαμβάνουν ιδιαίτερα και μοναδικά χαρακτηριστικά, για τα οποία πρέπει να υπάρχουν περιθώρια χειρισμών, ακόμα και σε μια διαδικασία ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων.

| 1.6 | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός παρακολούθησης της εφαρμογής για την αξιολόγηση της προόδου, των εμποδίων, των διορθωτικών και άλλων μέτρων όσον αφορά την εισαγωγή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

1.6

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός παρακολούθησης της εφαρμογής για την αξιολόγηση της προόδου, των εμποδίων, των διορθωτικών και άλλων μέτρων όσον αφορά την εισαγωγή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στα κράτη μέλη.

| 1.7 | Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης ότι η Επιτροπή, κατά την προώθηση της εφαρμογής των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να αναζητήσουν καινοτόμες λύσεις για την υπέρβαση των εμποδίων που σχετίζονται με τις επιχειρηματικές διαδικασίες και τη γλώσσα. |
| --- | --- |

1.7

Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης ότι η Επιτροπή, κατά την προώθηση της εφαρμογής των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να αναζητήσουν καινοτόμες λύσεις για την υπέρβαση των εμποδίων που σχετίζονται με τις επιχειρηματικές διαδικασίες και τη γλώσσα.

| 1.8 | Η Επιτροπή θα πρέπει να αναλάβει ηγετικό ρόλο και παράλληλα να δώσει το παράδειγμα, υιοθετώντας την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στα όργανά της. |
| --- | --- |

1.8

Η Επιτροπή θα πρέπει να αναλάβει ηγετικό ρόλο και παράλληλα να δώσει το παράδειγμα, υιοθετώντας την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στα όργανά της.

| 1.9 | Η ΕΟΚΕ τονίζει τον ρόλο των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων για την τόνωση του ευρωπαϊκού εμπορίου στην εσωτερική αγορά προς όφελος των μεγάλων, αλλά και των μικρομεσαίων και πολύ μικρών επιχειρήσεων. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι επιχειρηματικές διαδικασίες και η τεχνολογία θα πρέπει να προωθούν το εμπόριο εντός της εσωτερικής αγοράς και να μην λειτουργούν σκόπιμα ως εμπορικοί φραγμοί. |
| --- | --- |

1.9

Η ΕΟΚΕ τονίζει τον ρόλο των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων για την τόνωση του ευρωπαϊκού εμπορίου στην εσωτερική αγορά προς όφελος των μεγάλων, αλλά και των μικρομεσαίων και πολύ μικρών επιχειρήσεων. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι επιχειρηματικές διαδικασίες και η τεχνολογία θα πρέπει να προωθούν το εμπόριο εντός της εσωτερικής αγοράς και να μην λειτουργούν σκόπιμα ως εμπορικοί φραγμοί.

| 1.10 | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της επιχειρηματικότητας της ΕΕ. Η αναθεώρηση του πλαισίου για τις δημόσιες συμβάσεις και του πλαισίου για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει οπωσδήποτε να στοχεύει στην αποδέσμευση της ανταγωνιστικής ικανότητας των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων σε ένα περιβάλλον ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι:






  — | όλες οι προκηρύξεις διαγωνισμών στα κράτη μέλη, κάτω και πάνω από τα κατώτατα όρια, θα πρέπει να δημοσιεύονται στην πύλη της εκάστοτε εθνικής αναθέτουσας αρχής, |
| --- | --- | --- |

1.10

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της επιχειρηματικότητας της ΕΕ. Η αναθεώρηση του πλαισίου για τις δημόσιες συμβάσεις και του πλαισίου για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει οπωσδήποτε να στοχεύει στην αποδέσμευση της ανταγωνιστικής ικανότητας των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων σε ένα περιβάλλον ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι:

—

όλες οι προκηρύξεις διαγωνισμών στα κράτη μέλη, κάτω και πάνω από τα κατώτατα όρια, θα πρέπει να δημοσιεύονται στην πύλη της εκάστοτε εθνικής αναθέτουσας αρχής,

| — | οι ΜΜΕ θα πρέπει να λάβουν βοήθεια με πρωτοβουλίες άμεσης ενίσχυσης ικανοτήτων, με τη δημιουργία Κέντρων Υποστήριξης για τις Ηλεκτρονικές Δημόσιες Συμβάσεις από εθνικές και περιφερειακές αναθέτουσες αρχές ή με τη σύσταση φορέων εκπροσώπησης των ΜΜΕ με εθνική και κοινοτική χρηματοδότηση, προκειμένου οι ΜΜΕ και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις να υιοθετήσουν και να αξιοποιήσουν τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

—

οι ΜΜΕ θα πρέπει να λάβουν βοήθεια με πρωτοβουλίες άμεσης ενίσχυσης ικανοτήτων, με τη δημιουργία Κέντρων Υποστήριξης για τις Ηλεκτρονικές Δημόσιες Συμβάσεις από εθνικές και περιφερειακές αναθέτουσες αρχές ή με τη σύσταση φορέων εκπροσώπησης των ΜΜΕ με εθνική και κοινοτική χρηματοδότηση, προκειμένου οι ΜΜΕ και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις να υιοθετήσουν και να αξιοποιήσουν τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις.

| 1.11 | Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η δομή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων θα πρέπει να είναι διαλειτουργική και να βασίζεται σε ανοικτά πρότυπα και σε λογισμικό ανοικτής πηγής. |
| --- | --- |

1.11

Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η δομή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων θα πρέπει να είναι διαλειτουργική και να βασίζεται σε ανοικτά πρότυπα και σε λογισμικό ανοικτής πηγής.

2.   Εισαγωγή

| 2.1 | Στις 18 Οκτωβρίου 2010 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε Πράσινη Βίβλο για την επέκταση της χρήσης των δημόσιων ηλε-συμβάσεων στην ΕΕ (1), η οποία συνοδεύεται από έγγραφο εργασίας της Επιτροπής με τίτλο «Αξιολόγηση του σχεδίου δράσης για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις 2004» (2). |
| --- | --- |

2.1

Στις 18 Οκτωβρίου 2010 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε Πράσινη Βίβλο για την επέκταση της χρήσης των δημόσιων ηλε-συμβάσεων στην ΕΕ (1), η οποία συνοδεύεται από έγγραφο εργασίας της Επιτροπής με τίτλο «Αξιολόγηση του σχεδίου δράσης για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις 2004» (2).

| 2.2 | Η Πράσινη Βίβλος συνιστά το πρώτο βήμα για τη δημιουργία μιας διασυνδεδεμένης υποδομής ηλεκτρονικών δημοσίων συμβάσεων στο πλαίσιο του Ψηφιακού θεματολογίου της Επιτροπής. Η Πράσινη Βίβλος αξιολογεί τις επιτυχίες και τα προβλήματα που παρατηρήθηκαν στο πλαίσιο εφαρμογής των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στα κράτη μέλη. Εξετάζει επίσης θέματα πολιτικής που αφορούν τον συντονισμό της κοινοτικής δράσης για τη στήριξη της χρήσης των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων από τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές δημόσιες διοικήσεις. |
| --- | --- |

2.2

Η Πράσινη Βίβλος συνιστά το πρώτο βήμα για τη δημιουργία μιας διασυνδεδεμένης υποδομής ηλεκτρονικών δημοσίων συμβάσεων στο πλαίσιο του Ψηφιακού θεματολογίου της Επιτροπής. Η Πράσινη Βίβλος αξιολογεί τις επιτυχίες και τα προβλήματα που παρατηρήθηκαν στο πλαίσιο εφαρμογής των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στα κράτη μέλη. Εξετάζει επίσης θέματα πολιτικής που αφορούν τον συντονισμό της κοινοτικής δράσης για τη στήριξη της χρήσης των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων από τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές δημόσιες διοικήσεις.

| 2.3 | Το 2005 οι υπουργοί της ΕΕ έθεσαν τον εξής στόχο: έως το 2010, τουλάχιστον το 50 % των δημοσίων συμβάσεων να πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά. Ωστόσο, σύμφωνα με την Επιτροπή, οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις αντιπροσωπεύουν ποσοστό μικρότερο του 5 % των προϋπολογισμών των δημόσιων συμβάσεων των κρατών μελών. |
| --- | --- |

2.3

Το 2005 οι υπουργοί της ΕΕ έθεσαν τον εξής στόχο: έως το 2010, τουλάχιστον το 50 % των δημοσίων συμβάσεων να πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά. Ωστόσο, σύμφωνα με την Επιτροπή, οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις αντιπροσωπεύουν ποσοστό μικρότερο του 5 % των προϋπολογισμών των δημόσιων συμβάσεων των κρατών μελών.

| 2.4 | Μετά την Πράσινη Βίβλο για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις ακολούθησε στις 27 Ιανουαρίου η δημοσίευση Πράσινης Βίβλου σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ: Προς μια αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή αγορά δημόσιων συμβάσεων (3). Η ΕΟΚΕ επικεντρώνεται επί του παρόντος σε αυτό ακριβώς το θέμα και στην ηλεκτρονική τιμολόγηση, και θα υιοθετήσει σε μεταγενέστερο στάδιο μια δέσμη τριών συναφών γνωμοδοτήσεων. |
| --- | --- |

2.4

Μετά την Πράσινη Βίβλο για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις ακολούθησε στις 27 Ιανουαρίου η δημοσίευση Πράσινης Βίβλου σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ: Προς μια αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή αγορά δημόσιων συμβάσεων (3). Η ΕΟΚΕ επικεντρώνεται επί του παρόντος σε αυτό ακριβώς το θέμα και στην ηλεκτρονική τιμολόγηση, και θα υιοθετήσει σε μεταγενέστερο στάδιο μια δέσμη τριών συναφών γνωμοδοτήσεων.

3.   Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής στα πολιτικά ερωτήματα που εγείρονται στην Πράσινη Βίβλο

Η απάντηση της ΕΟΚΕ στα πολιτικά ερωτήματα που εγείρονται στην Πράσινη Βίβλο έχει ως εξής:

| 3.1 | Ερώτηση 1. Η ΕΟΚΕ κατατάσσει τις προκλήσεις που αναφέρονται στην Πράσινη Βίβλο ως ακολούθως:






  3.1.1 | Οι δημόσιες συμβάσεις αποτελούν ενίοτε έναν αμφιλεγόμενο τομέα, με καταγγελίες για διαφθορά και παρατυπίες. Δεδομένου ότι οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις συνιστούν νέα διαδικασία, ορισμένες δημόσιες διοικήσεις διστάζουν ενδεχομένως να την υιοθετήσουν. Η έλλειψη πολιτικής βούλησης αποτελεί ενδεχομένως έναν λόγο για αυτόν τον δισταγμό, η αντίληψη όμως αυτή βασίζεται και σε άλλους παράγοντες, όπως για παράδειγμα στο επίπεδο χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών σε διάφορα κράτη μέλη και στην πολυπλοκότητα που συνεπάγεται η εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημοσίων συμβάσεων σε ορισμένους τομείς. |
| --- | --- | --- |

3.1

Ερώτηση 1. Η ΕΟΚΕ κατατάσσει τις προκλήσεις που αναφέρονται στην Πράσινη Βίβλο ως ακολούθως:

3.1.1

Οι δημόσιες συμβάσεις αποτελούν ενίοτε έναν αμφιλεγόμενο τομέα, με καταγγελίες για διαφθορά και παρατυπίες. Δεδομένου ότι οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις συνιστούν νέα διαδικασία, ορισμένες δημόσιες διοικήσεις διστάζουν ενδεχομένως να την υιοθετήσουν. Η έλλειψη πολιτικής βούλησης αποτελεί ενδεχομένως έναν λόγο για αυτόν τον δισταγμό, η αντίληψη όμως αυτή βασίζεται και σε άλλους παράγοντες, όπως για παράδειγμα στο επίπεδο χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών σε διάφορα κράτη μέλη και στην πολυπλοκότητα που συνεπάγεται η εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημοσίων συμβάσεων σε ορισμένους τομείς.

| 3.1.2 | Στις περιπτώσεις εφαρμογής των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι οι αναθέτουσες αρχές επέβαλαν ενίοτε επαχθείς τεχνικές απαιτήσεις που δεν υπήρχαν στην παραδοσιακή διαδικασία.
  Για παράδειγμα, για την είσοδο στις πύλες ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων απαιτείται ενίοτε προηγμένο σύστημα ηλεκτρονικής υπογραφής που υποστηρίζεται από ψηφιακό πιστοποιητικό, προκειμένου να επιτραπεί η πρόσβαση σε δημοσιεύσεις διαγωνισμών, η μεταφόρτωση εγγράφων διαγωνισμού, κλπ. |
| --- | --- |

3.1.2

Στις περιπτώσεις εφαρμογής των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι οι αναθέτουσες αρχές επέβαλαν ενίοτε επαχθείς τεχνικές απαιτήσεις που δεν υπήρχαν στην παραδοσιακή διαδικασία.

Για παράδειγμα, για την είσοδο στις πύλες ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων απαιτείται ενίοτε προηγμένο σύστημα ηλεκτρονικής υπογραφής που υποστηρίζεται από ψηφιακό πιστοποιητικό, προκειμένου να επιτραπεί η πρόσβαση σε δημοσιεύσεις διαγωνισμών, η μεταφόρτωση εγγράφων διαγωνισμού, κλπ.

| 3.1.3 | Η επιλεγείσα προσέγγιση επιτρέπει στα κράτη μέλη να δημιουργήσουν τη δική τους μοναδική πλατφόρμα ΤΠΕ για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις.
  Η διαλειτουργικότητα σε επίπεδο δημόσιων διοικήσεων και πολύ περισσότερο σε επίπεδο κρατών μελών μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν οριστούν και τηρηθούν κοινά πρότυπα. Αυτό δεν συνέβη ποτέ, καθώς κάθε κράτος μέλος υιοθέτησε τον δικό του μηχανισμό ελέγχου της ταυτότητας.
  Στο τοπίο κυριαρχεί μια διαφοροποιημένη προσέγγιση ανά κράτος μέλος. Ως εκ τούτου, είναι δύσκολο να αναγνωριστούν οι εθνικές ηλεκτρονικές λύσεις από όλα τα κράτη μέλη. Για τον σκοπό αυτόν, η ομάδα εργασίας της Επιτροπής για τη Διαλειτουργικότητα θα πρέπει να εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές και πρότυπα για τα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

3.1.3

Η επιλεγείσα προσέγγιση επιτρέπει στα κράτη μέλη να δημιουργήσουν τη δική τους μοναδική πλατφόρμα ΤΠΕ για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις.

Η διαλειτουργικότητα σε επίπεδο δημόσιων διοικήσεων και πολύ περισσότερο σε επίπεδο κρατών μελών μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν οριστούν και τηρηθούν κοινά πρότυπα. Αυτό δεν συνέβη ποτέ, καθώς κάθε κράτος μέλος υιοθέτησε τον δικό του μηχανισμό ελέγχου της ταυτότητας.

Στο τοπίο κυριαρχεί μια διαφοροποιημένη προσέγγιση ανά κράτος μέλος. Ως εκ τούτου, είναι δύσκολο να αναγνωριστούν οι εθνικές ηλεκτρονικές λύσεις από όλα τα κράτη μέλη. Για τον σκοπό αυτόν, η ομάδα εργασίας της Επιτροπής για τη Διαλειτουργικότητα θα πρέπει να εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές και πρότυπα για τα κράτη μέλη.

| 3.1.4 | Για ένα ενδοκοινοτικό δίκτυο ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων απαιτείται τυποποιημένη προσέγγιση σε επίπεδο αρχιτεκτονικής ΤΠΕ (4) και σε επίπεδο επιχειρηματικής διαδικασίας
   (5).
  Τα κράτη μέλη εφαρμόζουν διαφορετικές επιχειρηματικές διαδικασίες στο παραδοσιακό πλαίσιο των δημοσίων συμβάσεων. Οι επιχειρηματικές διαδικασίες θα πρέπει να τυποποιηθούν. |
| --- | --- |

3.1.4

Για ένα ενδοκοινοτικό δίκτυο ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων απαιτείται τυποποιημένη προσέγγιση σε επίπεδο αρχιτεκτονικής ΤΠΕ (4) και σε επίπεδο επιχειρηματικής διαδικασίας
   (5).

Τα κράτη μέλη εφαρμόζουν διαφορετικές επιχειρηματικές διαδικασίες στο παραδοσιακό πλαίσιο των δημοσίων συμβάσεων. Οι επιχειρηματικές διαδικασίες θα πρέπει να τυποποιηθούν.

| 3.1.5 | Εκ των υστέρων, η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι η ανεκτικότητα της ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς και Υπηρεσιών και της ΓΔ Κοινωνίας της Πληροφορίας όσον αφορά τη μετάβαση «πολλαπλών ταχυτήτων» σε ένα καθεστώς ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων οδήγησε σε πληθώρα προσεγγίσεων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο στα κράτη μέλη.
  Εάν η εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων σε εθνικό και διασυνοριακό επίπεδο αποτελεί στρατηγικό στόχο, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να δώσει μεγαλύτερη προτεραιότητα στην εφαρμογή, με τη βοήθεια ενός πιο ισχυρού και αποτελεσματικού μηχανισμού παρακολούθησης βασιζόμενου σε προληπτικά και διορθωτικά μέτρα, όπως ισχύει για άλλους τομείς της πολιτικής για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση. |
| --- | --- |

3.1.5

Εκ των υστέρων, η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι η ανεκτικότητα της ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς και Υπηρεσιών και της ΓΔ Κοινωνίας της Πληροφορίας όσον αφορά τη μετάβαση «πολλαπλών ταχυτήτων» σε ένα καθεστώς ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων οδήγησε σε πληθώρα προσεγγίσεων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο στα κράτη μέλη.

Εάν η εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων σε εθνικό και διασυνοριακό επίπεδο αποτελεί στρατηγικό στόχο, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να δώσει μεγαλύτερη προτεραιότητα στην εφαρμογή, με τη βοήθεια ενός πιο ισχυρού και αποτελεσματικού μηχανισμού παρακολούθησης βασιζόμενου σε προληπτικά και διορθωτικά μέτρα, όπως ισχύει για άλλους τομείς της πολιτικής για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση.

| 3.2 | Ερώτηση 2. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις ακόλουθες προκλήσεις:






  3.2.1 | Παρά το γεγονός ότι εξετάζεται παραπάνω, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η πολιτική και διοικητική ηγεσία για την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων αποτελεί ξεχωριστό θέμα.
  Οι συγκριτικές αξιολογήσεις της ΕΕ όσον αφορά την ετοιμότητα των κρατών μελών σε επίπεδο ηλεκτρονικής διακυβέρνησης καταδεικνύουν ότι τα περισσότερα κράτη μέλη ανέλαβαν έντονο ηγετικό ρόλο για να αναδειχθούν σε πρωτοπόρους των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Η προσοχή στρέφεται πρωτίστως στις υπηρεσίες G2C και στις παραδοσιακές υπηρεσίες G2B.
  Ένα ποσοστό υιοθέτησης των δημόσιων ηλεκτρονικών συμβάσεων στην ΕΕ κατά 5 %, που αφορά τις υπηρεσίες G2B, καταδεικνύει την απουσία καινοτόμων πρακτικών G2B, με εξαίρεση σε ορισμένες χώρες όπως η Πορτογαλία, μολονότι σύμφωνα με τη σχετική βιβλιογραφία η εφαρμογή αυτής της προσέγγισης οδηγεί σε εξοικονόμηση κόστους, μεγαλύτερη διαφάνεια, κλπ. Για παράδειγμα, μια πορτογαλική μελέτη συνέκρινε τις καλύτερες προσφορές για δημόσια έργα από 50 δημόσια νοσοκομεία το 2009 με τη χρήση παραδοσιακών δημόσιων συμβάσεων και το 2010 με τη χρήση ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. Η μελέτη δείχνει μειώσεις κόστους της τάξης του 18 % το 2010 λόγω της αύξησης της ανταγωνιστικότητας από τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις. Η Πράσινη Βίβλος παρουσιάζει παραδείγματα εξοικονόμησης κατά 10 % έως 45 % σε σχέδια δισεκατομμυρίων ευρώ. Πρόκειται για εξοικονόμηση εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παροχή πρόσθετων υπηρεσιών σε τοπικό επίπεδο (6).
  Η ΕΟΚΕ προσθέτει ότι, στο πλαίσιο μιας τέτοιας στρατηγικής πρωτοβουλίας, η Επιτροπή θα έπρεπε να έχει δώσει το παράδειγμα, εισάγοντας με την ολοκλήρωση του σχεδίου δράσης για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις μια ειδική πλατφόρμα για όλες τις διευθύνσεις και τα όργανά της. |
| --- | --- | --- |

3.2

Ερώτηση 2. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τις ακόλουθες προκλήσεις:

3.2.1

Παρά το γεγονός ότι εξετάζεται παραπάνω, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η πολιτική και διοικητική ηγεσία για την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων αποτελεί ξεχωριστό θέμα.

Οι συγκριτικές αξιολογήσεις της ΕΕ όσον αφορά την ετοιμότητα των κρατών μελών σε επίπεδο ηλεκτρονικής διακυβέρνησης καταδεικνύουν ότι τα περισσότερα κράτη μέλη ανέλαβαν έντονο ηγετικό ρόλο για να αναδειχθούν σε πρωτοπόρους των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Η προσοχή στρέφεται πρωτίστως στις υπηρεσίες G2C και στις παραδοσιακές υπηρεσίες G2B.

Ένα ποσοστό υιοθέτησης των δημόσιων ηλεκτρονικών συμβάσεων στην ΕΕ κατά 5 %, που αφορά τις υπηρεσίες G2B, καταδεικνύει την απουσία καινοτόμων πρακτικών G2B, με εξαίρεση σε ορισμένες χώρες όπως η Πορτογαλία, μολονότι σύμφωνα με τη σχετική βιβλιογραφία η εφαρμογή αυτής της προσέγγισης οδηγεί σε εξοικονόμηση κόστους, μεγαλύτερη διαφάνεια, κλπ. Για παράδειγμα, μια πορτογαλική μελέτη συνέκρινε τις καλύτερες προσφορές για δημόσια έργα από 50 δημόσια νοσοκομεία το 2009 με τη χρήση παραδοσιακών δημόσιων συμβάσεων και το 2010 με τη χρήση ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. Η μελέτη δείχνει μειώσεις κόστους της τάξης του 18 % το 2010 λόγω της αύξησης της ανταγωνιστικότητας από τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις. Η Πράσινη Βίβλος παρουσιάζει παραδείγματα εξοικονόμησης κατά 10 % έως 45 % σε σχέδια δισεκατομμυρίων ευρώ. Πρόκειται για εξοικονόμηση εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παροχή πρόσθετων υπηρεσιών σε τοπικό επίπεδο (6).

Η ΕΟΚΕ προσθέτει ότι, στο πλαίσιο μιας τέτοιας στρατηγικής πρωτοβουλίας, η Επιτροπή θα έπρεπε να έχει δώσει το παράδειγμα, εισάγοντας με την ολοκλήρωση του σχεδίου δράσης για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις μια ειδική πλατφόρμα για όλες τις διευθύνσεις και τα όργανά της.

| 3.2.2 | Η πορεία προς ένα τεχνικά διαλειτουργικό περιβάλλον εξετάζεται στο σημείο 3.1.
  Η απόφαση τυποποίησης του μηχανισμού ελέγχου της ταυτότητας με ένα ικανοποιητικό επίπεδο ασφάλειας δεν μπορεί να ληφθεί σήμερα υπόψη ξεχωριστά από τις επενδύσεις των κρατών μελών σε ανάλογους μηχανισμούς σε εθνικό επίπεδο ή/και σε επίπεδο υπηρεσίας.
  Τα κράτη μέλη έχουν ήδη επενδύσει σε μερικά ή συνολικά (για παράδειγμα η Πορτογαλία) συστήματα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, τα οποία μπορεί να συνδέονται με εθνικούς μηχανισμούς ελέγχου της ταυτότητας ή με ανάλογους μηχανισμούς αναθετουσών αρχών.
  Σε κάθε περίπτωση, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε προσέγγιση για την υιοθέτηση ενός τυποποιημένου ενδοκοινοτικού μηχανισμού ελέγχου της ταυτότητας θα πρέπει να βασίζεται στην αρχή ότι ο επιλεγμένος μηχανισμός έχει σχεδιαστεί για να αντανακλά το επίπεδο των κινδύνων προς αντιμετώπιση σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. |
| --- | --- |

3.2.2

Η πορεία προς ένα τεχνικά διαλειτουργικό περιβάλλον εξετάζεται στο σημείο 3.1.

Η απόφαση τυποποίησης του μηχανισμού ελέγχου της ταυτότητας με ένα ικανοποιητικό επίπεδο ασφάλειας δεν μπορεί να ληφθεί σήμερα υπόψη ξεχωριστά από τις επενδύσεις των κρατών μελών σε ανάλογους μηχανισμούς σε εθνικό επίπεδο ή/και σε επίπεδο υπηρεσίας.

Τα κράτη μέλη έχουν ήδη επενδύσει σε μερικά ή συνολικά (για παράδειγμα η Πορτογαλία) συστήματα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, τα οποία μπορεί να συνδέονται με εθνικούς μηχανισμούς ελέγχου της ταυτότητας ή με ανάλογους μηχανισμούς αναθετουσών αρχών.

Σε κάθε περίπτωση, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε προσέγγιση για την υιοθέτηση ενός τυποποιημένου ενδοκοινοτικού μηχανισμού ελέγχου της ταυτότητας θα πρέπει να βασίζεται στην αρχή ότι ο επιλεγμένος μηχανισμός έχει σχεδιαστεί για να αντανακλά το επίπεδο των κινδύνων προς αντιμετώπιση σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων.

| 3.3 | Ερώτηση 3.
  Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι θα πρέπει να δοθούν κίνητρα στις εθνικές δημόσιες διοικήσεις και τις αναθέτουσες αρχές για να εισάγουν ένα πλαίσιο ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. Η ΕΟΚΕ τονίζει εκ νέου ότι η στρατηγική πολλαπλών ταχυτήτων που υιοθετήθηκε από την Επιτροπή δεν θα πρέπει να διατηρηθεί. Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η εμπειρία από το 2005 και μετά και τα ανεπαρκή αποτελέσματα ελλείψει αποδοτικού μηχανισμού παρακολούθησης, θα πρέπει τώρα να οδηγήσουν την Επιτροπή να συμφωνήσει με τα κράτη μέλη ως προς τη συμμόρφωση με τις συμφωνηθείσες στρατηγικές για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί ωστόσο να τονίσει ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να σχεδιάσουν κατάλληλα ισορροπημένα πλαίσια για συγκεκριμένους τομείς, ιδίως για τον τομέα της κοινωνικής οικονομίας και των κοινωνικών υπηρεσιών. Πράγματι, οι υπηρεσίες για τις οποίες συνάπτονται δημόσιες συμβάσεις σε αυτούς τους τομείς είναι συχνά περίπλοκες και περιλαμβάνουν ιδιαίτερα και μοναδικά χαρακτηριστικά, για τα οποία πρέπει να υπάρχουν περιθώρια χειρισμών, ακόμα και σε μια διαδικασία ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων.
  Όσον αφορά την παροχή κινήτρων στις επιχειρήσεις προκειμένου να χρησιμοποιούν τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τα ακόλουθα θέματα:






  α) | Η αφομοίωση των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, εξαρτάται από την ευκολία χρήσης. Η περιττή χρήση σύνθετων τεχνολογιών όπως η PKI, αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις. Ο σχεδιασμός του ενδοκοινοτικού πλαισίου ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων πρέπει να αποφύγει τις περιττές και υπερβολικές τεχνολογικές απαιτήσεις. |
| --- | --- | --- |

3.3

Ερώτηση 3.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι θα πρέπει να δοθούν κίνητρα στις εθνικές δημόσιες διοικήσεις και τις αναθέτουσες αρχές για να εισάγουν ένα πλαίσιο ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. Η ΕΟΚΕ τονίζει εκ νέου ότι η στρατηγική πολλαπλών ταχυτήτων που υιοθετήθηκε από την Επιτροπή δεν θα πρέπει να διατηρηθεί. Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η εμπειρία από το 2005 και μετά και τα ανεπαρκή αποτελέσματα ελλείψει αποδοτικού μηχανισμού παρακολούθησης, θα πρέπει τώρα να οδηγήσουν την Επιτροπή να συμφωνήσει με τα κράτη μέλη ως προς τη συμμόρφωση με τις συμφωνηθείσες στρατηγικές για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί ωστόσο να τονίσει ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να σχεδιάσουν κατάλληλα ισορροπημένα πλαίσια για συγκεκριμένους τομείς, ιδίως για τον τομέα της κοινωνικής οικονομίας και των κοινωνικών υπηρεσιών. Πράγματι, οι υπηρεσίες για τις οποίες συνάπτονται δημόσιες συμβάσεις σε αυτούς τους τομείς είναι συχνά περίπλοκες και περιλαμβάνουν ιδιαίτερα και μοναδικά χαρακτηριστικά, για τα οποία πρέπει να υπάρχουν περιθώρια χειρισμών, ακόμα και σε μια διαδικασία ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων.

Όσον αφορά την παροχή κινήτρων στις επιχειρήσεις προκειμένου να χρησιμοποιούν τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τα ακόλουθα θέματα:

α)

Η αφομοίωση των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, εξαρτάται από την ευκολία χρήσης. Η περιττή χρήση σύνθετων τεχνολογιών όπως η PKI, αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις. Ο σχεδιασμός του ενδοκοινοτικού πλαισίου ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων πρέπει να αποφύγει τις περιττές και υπερβολικές τεχνολογικές απαιτήσεις.

| β) | Οι ΜΜΕ αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής επιχειρηματικότητας. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη δεν θα πρέπει να θεωρούν ότι οι ΜΜΕ έχουν τις ίδιες δυνατότητες, πόρους και πρόσβαση στην τεχνολογία όπως οι μεγάλες επιχειρήσεις. |
| --- | --- |

β)

Οι ΜΜΕ αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής επιχειρηματικότητας. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη δεν θα πρέπει να θεωρούν ότι οι ΜΜΕ έχουν τις ίδιες δυνατότητες, πόρους και πρόσβαση στην τεχνολογία όπως οι μεγάλες επιχειρήσεις.

Όσον αφορά το σημείο β), η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να χρηματοδοτήσει πρωτοβουλίες στα κράτη μέλη με στόχο:

| — | την εξασφάλιση της πρόσβασης στην τεχνολογία μέσω τεχνολογικών κόμβων που παρέχονται από αρμόδιες αρχές σε θέματα πολιτικής για τις επιχειρήσεις ή φορείς που εκπροσωπούν τις ΜΜΕ, |
| --- | --- |

—

την εξασφάλιση της πρόσβασης στην τεχνολογία μέσω τεχνολογικών κόμβων που παρέχονται από αρμόδιες αρχές σε θέματα πολιτικής για τις επιχειρήσεις ή φορείς που εκπροσωπούν τις ΜΜΕ,

| — | την ανάπτυξη γνώσεων και ικανοτήτων στις ΜΜΕ, σε συνδυασμό με την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών από φορείς αρμόδιους για τις ΜΜΕ, μέσω εθνικών και κοινοτικών κινήτρων, |
| --- | --- |

—

την ανάπτυξη γνώσεων και ικανοτήτων στις ΜΜΕ, σε συνδυασμό με την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών από φορείς αρμόδιους για τις ΜΜΕ, μέσω εθνικών και κοινοτικών κινήτρων,

| — | την ευρύτερη χρήση των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων και την ανάπτυξη δεξιοτήτων, καθώς και την παροχή εργαλείων κατάρτισης όπως η επιμόρφωση με τη βοήθεια υπολογιστή, μέσω της σύστασης Κέντρων Υποστήριξης για τις Ηλεκτρονικές Δημόσιες Συμβάσεις. |
| --- | --- |

—

την ευρύτερη χρήση των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων και την ανάπτυξη δεξιοτήτων, καθώς και την παροχή εργαλείων κατάρτισης όπως η επιμόρφωση με τη βοήθεια υπολογιστή, μέσω της σύστασης Κέντρων Υποστήριξης για τις Ηλεκτρονικές Δημόσιες Συμβάσεις.

| 3.4 | Ερώτηση 4.
  Οι αναθέτουσες αρχές είναι δημόσιες αρχές που υπόκεινται στην πολιτική της εκάστοτε κυβέρνησης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσφέρουν κατάλληλη υποστήριξη στις αναθέτουσες αρχές τους για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. Αυτό μπορεί να καθιστά αναγκαίο για τα κράτη μέλη να εντάξουν τις στρατηγικές εφαρμογής των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στις αντίστοιχες στρατηγικές τους για τις επιχειρήσεις και τις ΤΠΕ, θέτοντας ενδιάμεσους στόχους προς επίτευξη σε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο (7).
  Το ερώτημα είναι το εξής: θα πρέπει οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις να αποτελούν τη μοναδική δίοδο για τη συμμετοχή στους δημόσιους διαγωνισμούς; Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να ανάγουν, στο μέτρο του δυνατού, τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις σε κύριο μέσο συμμετοχής σε δημόσιους διαγωνισμούς, πράγμα που, ωστόσο, προϋποθέτει έναν έξυπνο σχεδιασμό που να αντανακλά τις ιδιαίτερες ανάγκες ορισμένων τομέων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όσον αφορά τις κοινωνικές υπηρεσίες, οι οποίες είναι ιδιαίτερα πολύπλοκες από την άποψη των δημοσίων συμβάσεων. Η εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στον τομέα των υπηρεσιών πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ανάγκη την οποία πρέπει να καλύψει η σύμβαση και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε υπηρεσίας.
  Σε αυτό το πλαίσιο, οι στρατηγικές για την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων θα πρέπει επίσης να συμπληρώνονται από την ανάπτυξη ικανοτήτων και την αναβάθμιση δεξιοτήτων των δημόσιων υπαλλήλων, καθώς και από εύκολα προσβάσιμα για τις ΜΜΕ Κέντρα Υποστήριξης για τις Ηλεκτρονικές Δημόσιες Συμβάσεις. |
| --- | --- |

3.4

Ερώτηση 4.

Οι αναθέτουσες αρχές είναι δημόσιες αρχές που υπόκεινται στην πολιτική της εκάστοτε κυβέρνησης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσφέρουν κατάλληλη υποστήριξη στις αναθέτουσες αρχές τους για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. Αυτό μπορεί να καθιστά αναγκαίο για τα κράτη μέλη να εντάξουν τις στρατηγικές εφαρμογής των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στις αντίστοιχες στρατηγικές τους για τις επιχειρήσεις και τις ΤΠΕ, θέτοντας ενδιάμεσους στόχους προς επίτευξη σε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο (7).

Το ερώτημα είναι το εξής: θα πρέπει οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις να αποτελούν τη μοναδική δίοδο για τη συμμετοχή στους δημόσιους διαγωνισμούς; Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να ανάγουν, στο μέτρο του δυνατού, τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις σε κύριο μέσο συμμετοχής σε δημόσιους διαγωνισμούς, πράγμα που, ωστόσο, προϋποθέτει έναν έξυπνο σχεδιασμό που να αντανακλά τις ιδιαίτερες ανάγκες ορισμένων τομέων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όσον αφορά τις κοινωνικές υπηρεσίες, οι οποίες είναι ιδιαίτερα πολύπλοκες από την άποψη των δημοσίων συμβάσεων. Η εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων στον τομέα των υπηρεσιών πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ανάγκη την οποία πρέπει να καλύψει η σύμβαση και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε υπηρεσίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι στρατηγικές για την εφαρμογή των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων θα πρέπει επίσης να συμπληρώνονται από την ανάπτυξη ικανοτήτων και την αναβάθμιση δεξιοτήτων των δημόσιων υπαλλήλων, καθώς και από εύκολα προσβάσιμα για τις ΜΜΕ Κέντρα Υποστήριξης για τις Ηλεκτρονικές Δημόσιες Συμβάσεις.

| 3.5 | Ερώτηση 5.
  Η οργάνωση ηλεκτρονικών πλειστηριασμών δείχνει ότι οι ηλεκτρονικές διαδικασίες για ορισμένες δημόσιες συμβάσεις προβλέπονται ήδη στις οδηγίες 2004/17 και 2004/18, εφόσον επιλεγούν αυτά τα μέσα.
  Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει μέσα όπως οι ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί. Από τη φύση τους, τα μέσα αυτά απαιτούν ένα σύστημα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, το οποίο προϋποθέτει ωστόσο τη δημιουργία πλαισίου στήριξης των ΜΜΕ, όπως περιγράφεται στο σημείο 3.3 ανωτέρω, καθώς και τη χρήση αυτού του πλαισίου μόνον όπου ενδείκνυται.
  Η ενίσχυση ικανοτήτων για την ανάπτυξη του απαραίτητου υποστηρικτικού πλαισίου θα εξασφαλίσει ισότιμους όρους ανταγωνισμού για το ηλεκτρονικό εμπόριο μεταξύ των ΜΜΕ και των ΜΚΟ, από τη μια πλευρά, και των μεγάλων επιχειρήσεων, από την άλλη.
  Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον κίνδυνο ενός «ψηφιακού χάσματος» που θα οδηγήσει σε «αθέμιτο» ανταγωνισμό, καθώς οι ΜΜΕ και οι ΜΚΟ θα βρεθούν σε μειονεκτική θέση όσον αφορά τη συμμετοχή στις δημόσιες συμβάσεις λόγω του «τεχνολογικού» φραγμού. |
| --- | --- |

3.5

Ερώτηση 5.

Η οργάνωση ηλεκτρονικών πλειστηριασμών δείχνει ότι οι ηλεκτρονικές διαδικασίες για ορισμένες δημόσιες συμβάσεις προβλέπονται ήδη στις οδηγίες 2004/17 και 2004/18, εφόσον επιλεγούν αυτά τα μέσα.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει μέσα όπως οι ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί. Από τη φύση τους, τα μέσα αυτά απαιτούν ένα σύστημα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, το οποίο προϋποθέτει ωστόσο τη δημιουργία πλαισίου στήριξης των ΜΜΕ, όπως περιγράφεται στο σημείο 3.3 ανωτέρω, καθώς και τη χρήση αυτού του πλαισίου μόνον όπου ενδείκνυται.

Η ενίσχυση ικανοτήτων για την ανάπτυξη του απαραίτητου υποστηρικτικού πλαισίου θα εξασφαλίσει ισότιμους όρους ανταγωνισμού για το ηλεκτρονικό εμπόριο μεταξύ των ΜΜΕ και των ΜΚΟ, από τη μια πλευρά, και των μεγάλων επιχειρήσεων, από την άλλη.

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον κίνδυνο ενός «ψηφιακού χάσματος» που θα οδηγήσει σε «αθέμιτο» ανταγωνισμό, καθώς οι ΜΜΕ και οι ΜΚΟ θα βρεθούν σε μειονεκτική θέση όσον αφορά τη συμμετοχή στις δημόσιες συμβάσεις λόγω του «τεχνολογικού» φραγμού.

| 3.6 | Ερώτηση 6.
  Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει πρωτίστως να υπόκεινται σε ένα σύστημα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, υπό την προϋπόθεση ότι ο σχεδιασμός της σχετικής δημόσιας σύμβασης θα αντανακλά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις πολύπλοκες ανάγκες ορισμένων τομέων, για παράδειγμα όσον αφορά την ανάθεση υπηρεσιών τύπου «Β».
  Σε κάθε περίπτωση, ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μπορούν να εξασφαλιστούν μόνον εάν οι ΜΜΕ και οι ΜΚΟ έχουν τη δυνατότητα λειτουργίας σε περιβάλλον B2G. Αυτό ενδεχομένως δεν ισχύει σήμερα, οπότε η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να υποστηρίξουν την ανάπτυξη ικανοτήτων για τον σκοπό αυτό. |
| --- | --- |

3.6

Ερώτηση 6.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει πρωτίστως να υπόκεινται σε ένα σύστημα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, υπό την προϋπόθεση ότι ο σχεδιασμός της σχετικής δημόσιας σύμβασης θα αντανακλά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις πολύπλοκες ανάγκες ορισμένων τομέων, για παράδειγμα όσον αφορά την ανάθεση υπηρεσιών τύπου «Β».

Σε κάθε περίπτωση, ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μπορούν να εξασφαλιστούν μόνον εάν οι ΜΜΕ και οι ΜΚΟ έχουν τη δυνατότητα λειτουργίας σε περιβάλλον B2G. Αυτό ενδεχομένως δεν ισχύει σήμερα, οπότε η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να υποστηρίξουν την ανάπτυξη ικανοτήτων για τον σκοπό αυτό.

| 3.7 | Ερώτηση 7.
  Τα περιττά και δυσανάλογα εμπόδια για τη διασυνοριακή συμμετοχή σε ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις οφείλονται κυρίως στις ακόλουθες παραμέτρους:






  — | τον μηχανισμό ελέγχου της ταυτότητας, |
| --- | --- | --- |

3.7

Ερώτηση 7.

Τα περιττά και δυσανάλογα εμπόδια για τη διασυνοριακή συμμετοχή σε ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις οφείλονται κυρίως στις ακόλουθες παραμέτρους:

—

τον μηχανισμό ελέγχου της ταυτότητας,

| — | τις επιχειρηματικές διαδικασίες, |
| --- | --- |

—

τις επιχειρηματικές διαδικασίες,

| — | τη γλώσσα, |
| --- | --- |

—

τη γλώσσα,

| — | τη βούληση ανοίγματος της τοπικής αγοράς στον ανταγωνισμό. |
| --- | --- |

—

τη βούληση ανοίγματος της τοπικής αγοράς στον ανταγωνισμό.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να σχεδιάσει και να υιοθετήσει ένα αποδεκτό σχέδιο δράσης σε συνδυασμό με ένα σύστημα παρακολούθησης της εφαρμογής για την υπέρβαση αυτών των εμποδίων.

| 3.8 | Ερώτηση 8.
  Η μη ευρεία κοινοποίηση διαγωνισμών κάτω από τα κατώτατα όρια στο πλαίσιο των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων θα περιόριζε τη διασυνοριακή συμμετοχή σε μια εσωτερική αγορά ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, κυρίως από τις μεγάλες επιχειρήσεις.
  Σημειωτέον ότι η προβολή ευκαιριών σύναψης δημοσίων συμβάσεων κάτω από τα κατώτατα όρια στην ενιαία αγορά είναι σημαντική για τις ΜΜΕ και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς συχνά οι προδιαγραφές που προβλέπονται σε τέτοιους διαγωνισμούς καλύπτονται από τις δεξιότητες και τις οργανωτικές και οικονομικές δυνατότητες αυτών των επιχειρήσεων. Επομένως, η συμμετοχή των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων σε διασυνοριακές συναλλαγές μέσω των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων κάτω από τα κατώτατα όρια θα ενισχύσει την ενιαία αγορά.
  Δεδομένου ότι το πλαίσιο για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις αποτελείται από διάφορα στάδια που εκτείνονται από την ηλεκτρονική κοινοποίηση έως την ηλεκτρονική τιμολόγηση, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η πολιτική της ΕΕ για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει να προβλέπει ότι όλες οι προκηρύξεις διαγωνισμών, πάνω και κάτω από τα κατώτατα όρια, θα πρέπει να προβάλλονται σε μια πύλη της ενιαίας αγοράς, καθώς σε μια εθνική κεντρική πύλη, με την υποστήριξη μιας υπηρεσίας ηλεκτρονικής κοινοποίησης. |
| --- | --- |

3.8

Ερώτηση 8.

Η μη ευρεία κοινοποίηση διαγωνισμών κάτω από τα κατώτατα όρια στο πλαίσιο των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων θα περιόριζε τη διασυνοριακή συμμετοχή σε μια εσωτερική αγορά ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων, κυρίως από τις μεγάλες επιχειρήσεις.

Σημειωτέον ότι η προβολή ευκαιριών σύναψης δημοσίων συμβάσεων κάτω από τα κατώτατα όρια στην ενιαία αγορά είναι σημαντική για τις ΜΜΕ και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς συχνά οι προδιαγραφές που προβλέπονται σε τέτοιους διαγωνισμούς καλύπτονται από τις δεξιότητες και τις οργανωτικές και οικονομικές δυνατότητες αυτών των επιχειρήσεων. Επομένως, η συμμετοχή των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων σε διασυνοριακές συναλλαγές μέσω των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων κάτω από τα κατώτατα όρια θα ενισχύσει την ενιαία αγορά.

Δεδομένου ότι το πλαίσιο για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις αποτελείται από διάφορα στάδια που εκτείνονται από την ηλεκτρονική κοινοποίηση έως την ηλεκτρονική τιμολόγηση, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η πολιτική της ΕΕ για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει να προβλέπει ότι όλες οι προκηρύξεις διαγωνισμών, πάνω και κάτω από τα κατώτατα όρια, θα πρέπει να προβάλλονται σε μια πύλη της ενιαίας αγοράς, καθώς σε μια εθνική κεντρική πύλη, με την υποστήριξη μιας υπηρεσίας ηλεκτρονικής κοινοποίησης.

| 3.9 | Ερώτηση 9.
  Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι το νομοθετικό πλαίσιο για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις είναι πλήρες. Τυχόν αδυναμίες οφείλονται στην έλλειψη βούλησης για την εφαρμογή του. |
| --- | --- |

3.9

Ερώτηση 9.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι το νομοθετικό πλαίσιο για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις είναι πλήρες. Τυχόν αδυναμίες οφείλονται στην έλλειψη βούλησης για την εφαρμογή του.

| 3.10 | Ερώτηση 10.
  Συχνά οι λύσεις καθοδηγούνται από την τεχνική δομή και όχι από τις επιχειρηματικές διαδικασίες. Το εφαρμοζόμενο επίπεδο ασφάλειας θα πρέπει να αντανακλά τον σχετικό βαθμό κινδύνου, ενώ η επένδυση για την ασφάλεια θα πρέπει να είναι ανάλογη του εν λόγω κινδύνου.
  Η προσέγγιση που υιοθετείται για την ασφάλεια κατά τον σχεδιασμό του μηχανισμού ελέγχου της ταυτότητας για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις βασίζεται σε προηγμένα συστήματα ηλεκτρονικής υπογραφής. Τα συστήματα αυτά, ωστόσο, είναι δαπανηρά σε επίπεδο ανάπτυξης, κόστους ψηφιακών πιστοποιητικών, κλπ.
  Το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: θα πρέπει οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις να συνδέονται de facto με έναν μηχανισμό ελέγχου της ταυτότητας μέσω ενός προηγμένου συστήματος ηλεκτρονικής υπογραφής;
  Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συζητήσουν περαιτέρω τους κινδύνους για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις πριν αποφασιστεί ότι ο μηχανισμός ελέγχου της ταυτότητας θα πρέπει να συνδέεται με προηγμένα συστήματα ηλεκτρονικής υπογραφής.
  Αξίζει να σημειωθεί ότι η χρήση χρεωστικής ή πιστωτικής κάρτας, η οποία σε περίπτωση απώλειας ή κλοπής θέτει τον κάτοχό της σε οικονομικό κίνδυνο, προϋποθέτει τη χρήση τετραψήφιου κωδικού. Η ΕΟΚΕ θέτει τα ακόλουθα ερωτήματα:






  — | Χρειάζονται όλα τα στάδια της αλυσίδας αξίας των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων έναν έλεγχο της ταυτότητας με προηγμένα συστήματα ηλεκτρονικής υπογραφής; Είναι απαραίτητο αυτό το επίπεδο ασφάλειας για την είσοδο στην πύλη, την πρόσβαση σε πληροφορίες για τους διαγωνισμούς και την παροχή ηλεκτρονικών ή κινητών υπηρεσιών, όπως η κοινοποίηση και άλλες απαιτούμενες υπηρεσίες; |
| --- | --- | --- |

3.10

Ερώτηση 10.

Συχνά οι λύσεις καθοδηγούνται από την τεχνική δομή και όχι από τις επιχειρηματικές διαδικασίες. Το εφαρμοζόμενο επίπεδο ασφάλειας θα πρέπει να αντανακλά τον σχετικό βαθμό κινδύνου, ενώ η επένδυση για την ασφάλεια θα πρέπει να είναι ανάλογη του εν λόγω κινδύνου.

Η προσέγγιση που υιοθετείται για την ασφάλεια κατά τον σχεδιασμό του μηχανισμού ελέγχου της ταυτότητας για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις βασίζεται σε προηγμένα συστήματα ηλεκτρονικής υπογραφής. Τα συστήματα αυτά, ωστόσο, είναι δαπανηρά σε επίπεδο ανάπτυξης, κόστους ψηφιακών πιστοποιητικών, κλπ.

Το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: θα πρέπει οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις να συνδέονται de facto με έναν μηχανισμό ελέγχου της ταυτότητας μέσω ενός προηγμένου συστήματος ηλεκτρονικής υπογραφής;

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συζητήσουν περαιτέρω τους κινδύνους για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις πριν αποφασιστεί ότι ο μηχανισμός ελέγχου της ταυτότητας θα πρέπει να συνδέεται με προηγμένα συστήματα ηλεκτρονικής υπογραφής.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η χρήση χρεωστικής ή πιστωτικής κάρτας, η οποία σε περίπτωση απώλειας ή κλοπής θέτει τον κάτοχό της σε οικονομικό κίνδυνο, προϋποθέτει τη χρήση τετραψήφιου κωδικού. Η ΕΟΚΕ θέτει τα ακόλουθα ερωτήματα:

—

Χρειάζονται όλα τα στάδια της αλυσίδας αξίας των ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων έναν έλεγχο της ταυτότητας με προηγμένα συστήματα ηλεκτρονικής υπογραφής; Είναι απαραίτητο αυτό το επίπεδο ασφάλειας για την είσοδο στην πύλη, την πρόσβαση σε πληροφορίες για τους διαγωνισμούς και την παροχή ηλεκτρονικών ή κινητών υπηρεσιών, όπως η κοινοποίηση και άλλες απαιτούμενες υπηρεσίες;

| — | Εάν δεν είναι προαπαιτούμενο, θα πρέπει ο μηχανισμός ελέγχου της ταυτότητας να είναι διττός: απλή εγγραφή για τις διαδικασίες της αλυσίδας αξίας που δημοσιοποιούνται στο πλαίσιο των παραδοσιακών επιχειρηματικών διαδικασιών και υψηλότερο επίπεδο ελέγχου της ταυτότητας για την υποβολή προσφοράς ή τη συμμετοχή σε ηλεκτρονικό πλειστηριασμό; |
| --- | --- |

—

Εάν δεν είναι προαπαιτούμενο, θα πρέπει ο μηχανισμός ελέγχου της ταυτότητας να είναι διττός: απλή εγγραφή για τις διαδικασίες της αλυσίδας αξίας που δημοσιοποιούνται στο πλαίσιο των παραδοσιακών επιχειρηματικών διαδικασιών και υψηλότερο επίπεδο ελέγχου της ταυτότητας για την υποβολή προσφοράς ή τη συμμετοχή σε ηλεκτρονικό πλειστηριασμό;

| — | Εάν υιοθετηθεί ένας διττός μηχανισμός ελέγχου της ταυτότητας, αυτό συνεπάγεται ότι το υψηλότερο επίπεδο ελέγχου θα βασίζεται σε ένα προηγμένο σύστημα ηλεκτρονικής υπογραφής ή θα πρέπει να υιοθετηθεί ένας λιγότερο σύνθετος αλλά ασφαλής μηχανισμός; |
| --- | --- |

—

Εάν υιοθετηθεί ένας διττός μηχανισμός ελέγχου της ταυτότητας, αυτό συνεπάγεται ότι το υψηλότερο επίπεδο ελέγχου θα βασίζεται σε ένα προηγμένο σύστημα ηλεκτρονικής υπογραφής ή θα πρέπει να υιοθετηθεί ένας λιγότερο σύνθετος αλλά ασφαλής μηχανισμός;

| — | Θα πρέπει ο μηχανισμός ελέγχου της ταυτότητας να βασίζεται σε έναν ασφαλή αλφαριθμητικό κωδικό με έναν ασφαλή ψηφιακό προσωπικό αριθμό ή θα πρέπει να περιλαμβάνει τα παραπάνω σε συνδυασμό με έναν μοναδικό κωδικό που θα παράγεται από ένα εξάρτημα παρόμοιο με εκείνο που χρησιμοποιείται για την πρόσβαση στην ηλεκτρονική τραπεζική; |
| --- | --- |

—

Θα πρέπει ο μηχανισμός ελέγχου της ταυτότητας να βασίζεται σε έναν ασφαλή αλφαριθμητικό κωδικό με έναν ασφαλή ψηφιακό προσωπικό αριθμό ή θα πρέπει να περιλαμβάνει τα παραπάνω σε συνδυασμό με έναν μοναδικό κωδικό που θα παράγεται από ένα εξάρτημα παρόμοιο με εκείνο που χρησιμοποιείται για την πρόσβαση στην ηλεκτρονική τραπεζική;

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι ενώ, θα πρέπει να υπάρχει ένας ασφαλής μηχανισμός για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις, η λύση πρέπει να είναι ανάλογη του κινδύνου και όσον το δυνατόν πιο εύκολη στην εφαρμογή.

Εάν αποφασιζόταν ότι τα πιστοποιητικά προηγμένης ποιότητας αποτελούν το καλύτερο μοντέλο ασφάλειας για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι οι εργασίες σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να βασίζονται στον εικονικό φάκελο επιχείρησης (VCD), τον οποίο αναπτύσσει το πρόγραμμα πανευρωπαϊκών επιγραμμικών δημόσιων συμβάσεων (PEPPOL) (8).

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι σύμφωνα με την ισχύουσα οδηγία, τα ισοδύναμα πιστοποιητικών θα πρέπει να αναγνωρίζονται από τις αναθέτουσες αρχές. Είναι γεγονός ότι στην πράξη είναι συνήθως δύσκολο να βρεθούν ισοδύναμες λύσεις και ορισμένα κράτη μέλη επιβάλλουν χρονοβόρες διαδικασίες, όπως η παροχή επικυρωμένων μεταφράσεων ή η υποχρεωτική προσκόμιση των πρωτότυπων εγγράφων. Πρόκειται για επαχθή και δαπανηρή διαδικασία όχι μόνο για τις επιχειρήσεις, αλλά και για τις αναθέτουσες αρχές.

| 3.11 | Ερώτηση 11.
  Όσον αφορά τη γλώσσα, υπάρχουν αληθινά εμπόδια. Δεν μπορεί να υπάρξει ενδοκοινοτικό πλαίσιο ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων χωρίς δυνατότητα «κοινοποίησης» ενός διαγωνισμού στα 27 κράτη μέλη. Από την άλλη πλευρά, η μετάφραση των εγγράφων του διαγωνισμού από μια εθνική αναθέτουσα αρχή στις επίσημες γλώσσες της ΕΕ ή σε όλες τις γλώσσες των 27 κρατών μελών, προκειμένου να καταστεί ο διαγωνισμός προσβάσιμος στις επιχειρήσεις όλων των κρατών μελών, είναι αναποτελεσματική και δαπανηρή και θα οδηγούσε τις δημόσιες συμβάσεις σε στασιμότητα.
  Είναι σημαντικό για τις επιχειρήσεις και τα άτομα που επιθυμούν να υποβάλουν προσφορά να γνωρίζουν ποιοι διαγωνισμοί υπάρχουν, και αυτή η πληροφορία θα πρέπει να διατίθεται χωρίς γλωσσικά εμπόδια. Στη συνέχεια, θα είναι υπόθεση της εκάστοτε επιχείρησης, μεγάλης, μικρής, μεσαίας ή πολύ μικρής, να αναζητήσει περαιτέρω πληροφορίες μέσω των κέντρων υποστήριξης που προτείνονται στην παρούσα γνωμοδότηση, και να προχωρήσει ενδεχομένως σε περαιτέρω έξοδα και σε αναλυτικές μεταφράσεις, πέραν των πληροφοριών που μπορεί να αποκτήσει χρησιμοποιώντας τα προτεινόμενα γλωσσικά εργαλεία.
  Μια πιθανή λύση θα μπορούσε να είναι η ανάπτυξη από την Επιτροπή ενός διαδικτυακού εργαλείου μετάφρασης των δημόσιων συμβάσεων ειδικά σχεδιασμένου και προσαρμοσμένου στην τεχνική γλώσσα των εγγράφων διαγωνισμού, το οποίο θα αποδίδει ιδιαίτερη προσοχή στη σωστή μετάφραση των λέξεων (π.χ. «ενδεχομένως», «υποχρεωτικά» κλπ.) για να αποφεύγονται οι αμφισημίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε παρερμηνείες.
  Ωστόσο, ένα τέτοιο εργαλείο πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για τις ιδιαίτερα απλές δημόσιες συμβάσεις και μόνο στον βαθμό που εγγυάται τη σαφήνειά τους, ώστε να μην έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του διοικητικού φόρτου η οποία δεν θα έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα ούτε για την αναθέτουσα αρχή, ούτε για τον διαγωνιζόμενο. |
| --- | --- |

3.11

Ερώτηση 11.

Όσον αφορά τη γλώσσα, υπάρχουν αληθινά εμπόδια. Δεν μπορεί να υπάρξει ενδοκοινοτικό πλαίσιο ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων χωρίς δυνατότητα «κοινοποίησης» ενός διαγωνισμού στα 27 κράτη μέλη. Από την άλλη πλευρά, η μετάφραση των εγγράφων του διαγωνισμού από μια εθνική αναθέτουσα αρχή στις επίσημες γλώσσες της ΕΕ ή σε όλες τις γλώσσες των 27 κρατών μελών, προκειμένου να καταστεί ο διαγωνισμός προσβάσιμος στις επιχειρήσεις όλων των κρατών μελών, είναι αναποτελεσματική και δαπανηρή και θα οδηγούσε τις δημόσιες συμβάσεις σε στασιμότητα.

Είναι σημαντικό για τις επιχειρήσεις και τα άτομα που επιθυμούν να υποβάλουν προσφορά να γνωρίζουν ποιοι διαγωνισμοί υπάρχουν, και αυτή η πληροφορία θα πρέπει να διατίθεται χωρίς γλωσσικά εμπόδια. Στη συνέχεια, θα είναι υπόθεση της εκάστοτε επιχείρησης, μεγάλης, μικρής, μεσαίας ή πολύ μικρής, να αναζητήσει περαιτέρω πληροφορίες μέσω των κέντρων υποστήριξης που προτείνονται στην παρούσα γνωμοδότηση, και να προχωρήσει ενδεχομένως σε περαιτέρω έξοδα και σε αναλυτικές μεταφράσεις, πέραν των πληροφοριών που μπορεί να αποκτήσει χρησιμοποιώντας τα προτεινόμενα γλωσσικά εργαλεία.

Μια πιθανή λύση θα μπορούσε να είναι η ανάπτυξη από την Επιτροπή ενός διαδικτυακού εργαλείου μετάφρασης των δημόσιων συμβάσεων ειδικά σχεδιασμένου και προσαρμοσμένου στην τεχνική γλώσσα των εγγράφων διαγωνισμού, το οποίο θα αποδίδει ιδιαίτερη προσοχή στη σωστή μετάφραση των λέξεων (π.χ. «ενδεχομένως», «υποχρεωτικά» κλπ.) για να αποφεύγονται οι αμφισημίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε παρερμηνείες.

Ωστόσο, ένα τέτοιο εργαλείο πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για τις ιδιαίτερα απλές δημόσιες συμβάσεις και μόνο στον βαθμό που εγγυάται τη σαφήνειά τους, ώστε να μην έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του διοικητικού φόρτου η οποία δεν θα έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα ούτε για την αναθέτουσα αρχή, ούτε για τον διαγωνιζόμενο.

| 3.12 | Ερώτηση 12.
  Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να αναπτύξουν πλαίσια για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις με «ανοικτά» πρότυπα.
  Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν τη λύση open e-PRIOR, την οποία η Επιτροπή έχει καταστήσει διαθέσιμη ως δωρεάν συνιστώσα ανοικτής πηγής, η οποία μπορεί να ενσωματωθεί σε οποιοδήποτε σύστημα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων υπό κατασκευή. |
| --- | --- |

3.12

Ερώτηση 12.

Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να αναπτύξουν πλαίσια για τις ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις με «ανοικτά» πρότυπα.

Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να χρησιμοποιούν τη λύση open e-PRIOR, την οποία η Επιτροπή έχει καταστήσει διαθέσιμη ως δωρεάν συνιστώσα ανοικτής πηγής, η οποία μπορεί να ενσωματωθεί σε οποιοδήποτε σύστημα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων υπό κατασκευή.

| 3.13 | Ερώτηση 13.
  Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει και να αυξήσει την παροχή λύσεων ανοικτής πηγής ικανών να ενσωματωθούν σε υφιστάμενα ή υπό ανάπτυξη συστήματα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων. |
| --- | --- |

3.13

Ερώτηση 13.

Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει και να αυξήσει την παροχή λύσεων ανοικτής πηγής ικανών να ενσωματωθούν σε υφιστάμενα ή υπό ανάπτυξη συστήματα ηλεκτρονικών δημόσιων συμβάσεων.

| 3.14 | Ερώτηση 14.
  Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει να αναπτύσσει εφαρμογές, όπως η λύση e-PRIOR, και να τις θέτει στη διάθεση των κρατών μελών προς αξιοποίηση. |
| --- | --- |

3.14

Ερώτηση 14.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει να αναπτύσσει εφαρμογές, όπως η λύση e-PRIOR, και να τις θέτει στη διάθεση των κρατών μελών προς αξιοποίηση.

| 3.15 | Ερώτηση 15.
  Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να αναλάβουν βιώσιμες πρωτοβουλίες ανάπτυξης ικανοτήτων που θα στηρίξουν τις ΜΜΕ να προσαρμοστούν στο ηλεκτρονικό εμπόριο B2G. Το θέμα της «γλώσσας» αποτελεί πολύ μεγαλύτερο εμπόδιο για τις ΜΜΕ που επιθυμούν να συμμετέχουν σε ενδοκοινοτικές ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις. |
| --- | --- |

3.15

Ερώτηση 15.

Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να αναλάβουν βιώσιμες πρωτοβουλίες ανάπτυξης ικανοτήτων που θα στηρίξουν τις ΜΜΕ να προσαρμοστούν στο ηλεκτρονικό εμπόριο B2G. Το θέμα της «γλώσσας» αποτελεί πολύ μεγαλύτερο εμπόδιο για τις ΜΜΕ που επιθυμούν να συμμετέχουν σε ενδοκοινοτικές ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2010) 571 τελικό.

1

(2)  SEC(2010) 1214 τελικό.

2

(3)  COM(2011) 15 τελικό. - Πράσινη βίβλος σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ - Προς μια αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή αγορά δημόσιων συμβάσεων (Βλέπε σελίδα 113 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

3

Πράσινη βίβλος σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ - Προς μια αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή αγορά δημόσιων συμβάσεων

(4)  Η αρχιτεκτονική ICT είναι ένα πρότυπο σχέδιο για τον συστηματικό και πλήρη ορισμό του υφιστάμενου (βασικού) ή/και επιθυμητού (στοχευμένου) πλαισίου ICT για την επίτευξη βέλτιστων επιδόσεων με βάση την αποτελεσματικότητα, τα πρότυπα, την κλιμακοθετησιμότητα, τη διαλειτουργικότητα, τη συνεκτικότητα, το ανοικτό περιβάλλον, κλπ.

4

(5)  Για παράδειγμα, ορισμένες αναθέτουσες αρχές επιβάλλουν χρονοβόρες διαδικασίες, όπως η παροχή επικυρωμένων μεταφράσεων.

5

(6)  Για περισσότερα παραδείγματα, βλέπε σελ. 5 της Πράσινης Βίβλου για την επέκταση της χρήσης δημόσιων ηλε-συμβάσεων στην ΕΕ, SEC(2010) 1214, http://ec.europa.eu/internal_market/consultations/docs/2010/e-procurement/green-paper_en.pdf.

6

(7)  Παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών στην ΕΕ προσφέρουν η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Δανία, η Αυστρία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

7

(8)  http://www.peppol.eu/

8

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/105 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/105

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Αξιοποιώντας τα οφέλη της ηλεκτρονικής τιμολόγησης για την Ευρώπη»

[COM(2010) 712 τελικό]

2011/C 318/17

Εισηγητής: ο κ. IOZIA

Στις 2 Δεκεμβρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την:

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Αξιοποιώντας τα οφέλη της ηλεκτρονικής τιμολόγησης για την Ευρώπη

COM(2010) 712 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 23 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο της ολομέλειας της 13ης και της 14ης Ιουλίου (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 119 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1 | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) εκφράζει την ικανοποίηση και την επιδοκιμασία της προς την Επιτροπή όσον αφορά το περιεχόμενο της παρούσας ανακοίνωσης που εμπίπτει στο πλαίσιο του «Ψηφιακού θεματολογίου για την Ευρώπη». Ο εκσυγχρονισμός των μέσων που διέπουν τις οικονομικές σχέσεις και την τεχνολογική καινοτομία, εκτός από την εξαιρετικά σημαντική εξοικονόμηση πόρων που επιφέρει, συμβάλλει επίσης στη διάδοση της καινοτομίας και στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής Ευρώπη 2020. |
| --- | --- |

1.1

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) εκφράζει την ικανοποίηση και την επιδοκιμασία της προς την Επιτροπή όσον αφορά το περιεχόμενο της παρούσας ανακοίνωσης που εμπίπτει στο πλαίσιο του «Ψηφιακού θεματολογίου για την Ευρώπη». Ο εκσυγχρονισμός των μέσων που διέπουν τις οικονομικές σχέσεις και την τεχνολογική καινοτομία, εκτός από την εξαιρετικά σημαντική εξοικονόμηση πόρων που επιφέρει, συμβάλλει επίσης στη διάδοση της καινοτομίας και στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής Ευρώπη 2020.

| 1.2 | Η οριστικοποίηση του «Ψηφιακού θεματολογίου για την Ευρώπη» θα αποτελέσει βασική κινητήρια δύναμη για την αναζωογόνηση της εσωτερικής αγοράς ως συνιστώσας κοινωνικής και οικονομικής βιώσιμης ανάπτυξης. |
| --- | --- |

1.2

Η οριστικοποίηση του «Ψηφιακού θεματολογίου για την Ευρώπη» θα αποτελέσει βασική κινητήρια δύναμη για την αναζωογόνηση της εσωτερικής αγοράς ως συνιστώσας κοινωνικής και οικονομικής βιώσιμης ανάπτυξης.

| 1.3 | Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη προσεκτικής συνεκτίμησης των πλεονεκτημάτων που αναμένεται να προκύψουν από την ευρεία διάδοση της ηλεκτρονικής τιμολόγησης. Τα πλεονεκτήματα αυτά θα πρέπει να κατανεμηθούν δίκαια μεταξύ των επιχειρήσεων κάθε κατηγορίας και κυρίως των ΜΜΕ. Κρίνεται σκόπιμο να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή στις ειδικές ανάγκες του ψηφιακού αλφαβητισμού, καθώς και στη μείωση του κόστους πρόσβασης στις ψηφιακές πλατφόρμες και στα λογισμικά διαχείρισης. |
| --- | --- |

1.3

Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη προσεκτικής συνεκτίμησης των πλεονεκτημάτων που αναμένεται να προκύψουν από την ευρεία διάδοση της ηλεκτρονικής τιμολόγησης. Τα πλεονεκτήματα αυτά θα πρέπει να κατανεμηθούν δίκαια μεταξύ των επιχειρήσεων κάθε κατηγορίας και κυρίως των ΜΜΕ. Κρίνεται σκόπιμο να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή στις ειδικές ανάγκες του ψηφιακού αλφαβητισμού, καθώς και στη μείωση του κόστους πρόσβασης στις ψηφιακές πλατφόρμες και στα λογισμικά διαχείρισης.

| 1.4 | Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να επιδιώξει τη μέγιστη δυνατή επίσπευση της νέας νομοθεσίας για τις ηλεκτρονικές υπογραφές και διερωτάται μήπως θα ήταν προτιμότερο, αντί της οδηγίας, να επιλεχθεί ως νομοθετική πράξη ένας κανονισμός με σκοπό την αποφυγή διαφόρων προβλημάτων και αποκλίσεων ως προς τη μεταφορά της οδηγίας που θα διαιώνιζαν τις διαφορές μεταξύ των σχετικών νομοθεσιών. Η μεταρρύθμιση του συστήματος έμμεσης φορολογίας, του ΦΠΑ, αντιμετωπίζει ισότιμα πλέον τις αποδείξεις σε χαρτί και τις ηλεκτρονικές αποδείξεις για την τήρηση λογιστικών εγγράφων και τιμολογίων. Οι φορολογικές διοικήσεις των κρατών μελών θα πρέπει να ενοποιήσουν το συντομότερο δυνατόν τις νομοθεσίες τους ενόψει αυτής της προοπτικής. |
| --- | --- |

1.4

Η ΕΟΚΕ προτρέπει την Επιτροπή να επιδιώξει τη μέγιστη δυνατή επίσπευση της νέας νομοθεσίας για τις ηλεκτρονικές υπογραφές και διερωτάται μήπως θα ήταν προτιμότερο, αντί της οδηγίας, να επιλεχθεί ως νομοθετική πράξη ένας κανονισμός με σκοπό την αποφυγή διαφόρων προβλημάτων και αποκλίσεων ως προς τη μεταφορά της οδηγίας που θα διαιώνιζαν τις διαφορές μεταξύ των σχετικών νομοθεσιών. Η μεταρρύθμιση του συστήματος έμμεσης φορολογίας, του ΦΠΑ, αντιμετωπίζει ισότιμα πλέον τις αποδείξεις σε χαρτί και τις ηλεκτρονικές αποδείξεις για την τήρηση λογιστικών εγγράφων και τιμολογίων. Οι φορολογικές διοικήσεις των κρατών μελών θα πρέπει να ενοποιήσουν το συντομότερο δυνατόν τις νομοθεσίες τους ενόψει αυτής της προοπτικής.

| 1.5 | Αναφορικά με τις ΜΜΕ ειδικότερα, η ΕΟΚΕ συνιστά να ληφθούν μέτρα προστασίας των συμφερόντων τους όσον αφορά την καταβολή του ΦΠΑ, ο οποίος είναι προτιμότερο να εισπράττεται κατά την πληρωμή του ηλεκτρονικού τιμολογίου παρά σε κάποια δεδομένη ημερομηνία έκδοσης του τιμολογίου. Στο νέο σύστημα θα πρέπει να συνεκτιμηθούν δεόντως τα προβλήματα που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν οι ΜΜΕ ως προς τη διαχείριση των ρευστών διαθεσίμων τους. |
| --- | --- |

1.5

Αναφορικά με τις ΜΜΕ ειδικότερα, η ΕΟΚΕ συνιστά να ληφθούν μέτρα προστασίας των συμφερόντων τους όσον αφορά την καταβολή του ΦΠΑ, ο οποίος είναι προτιμότερο να εισπράττεται κατά την πληρωμή του ηλεκτρονικού τιμολογίου παρά σε κάποια δεδομένη ημερομηνία έκδοσης του τιμολογίου. Στο νέο σύστημα θα πρέπει να συνεκτιμηθούν δεόντως τα προβλήματα που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν οι ΜΜΕ ως προς τη διαχείριση των ρευστών διαθεσίμων τους.

| 1.6 | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της εκτεταμένης και άμεσης υιοθέτησης της ηλεκτρονικής τιμολόγησης, αλλά θεωρεί σκόπιμο να παραμείνει το σύστημα αυτό προαιρετικό διότι –παρά τους αξιόλογους στόχους του– εκτιμάται ότι δεν πληρούνται οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για την υποχρεωτική υιοθέτηση του. |
| --- | --- |

1.6

Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της εκτεταμένης και άμεσης υιοθέτησης της ηλεκτρονικής τιμολόγησης, αλλά θεωρεί σκόπιμο να παραμείνει το σύστημα αυτό προαιρετικό διότι –παρά τους αξιόλογους στόχους του– εκτιμάται ότι δεν πληρούνται οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για την υποχρεωτική υιοθέτηση του.

| 1.7 | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να επιδείξει σύνεση και προσοχή κατά την υλοποίηση των μέτρων που είναι αναγκαία για την επίτευξη του προτεινόμενου στόχου έτσι, ώστε να μην προκληθούν περιττά και επαχθή προβλήματα εις βάρος των επιχειρήσεων και των καταναλωτών. |
| --- | --- |

1.7

Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να επιδείξει σύνεση και προσοχή κατά την υλοποίηση των μέτρων που είναι αναγκαία για την επίτευξη του προτεινόμενου στόχου έτσι, ώστε να μην προκληθούν περιττά και επαχθή προβλήματα εις βάρος των επιχειρήσεων και των καταναλωτών.

| 1.8 | Η συνύπαρξη των δύο συστημάτων –δηλ. της ηλεκτρονικής τιμολόγησης και των τιμολογίων σε χαρτί– με την ίδια νομική αξία θα παρείχε σε όλους τη δυνατότητα να επιλέξουν εκείνο που ανταποκρίνεται καλύτερα στις συγκεκριμένες ανάγκες τους. |
| --- | --- |

1.8

Η συνύπαρξη των δύο συστημάτων –δηλ. της ηλεκτρονικής τιμολόγησης και των τιμολογίων σε χαρτί– με την ίδια νομική αξία θα παρείχε σε όλους τη δυνατότητα να επιλέξουν εκείνο που ανταποκρίνεται καλύτερα στις συγκεκριμένες ανάγκες τους.

| 1.9 | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προβεί στην υιοθέτηση καθολικών προτύπων για την ηλεκτρονική τιμολόγηση. Η τυποποίηση και η διαλειτουργικότητα των συστημάτων αποτελούν ζωτική συνιστώσα για τη διάδοση και την επιτυχία της ηλεκτρονικής τιμολόγησης, διότι καθιστούν δυνατή τόσο την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς όσο και την αύξηση του αριθμού των συναλλασσόμενων μερών στην αγορά. Τουναντίον, η σημερινή κατάσταση είναι χαρακτηριστική απόρροια μιας κατακερματισμένης αγοράς, η οποία στερείται επικοινωνίας στο εσωτερικό της, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται εκ των πραγμάτων η ανάπτυξη αυτού του χρήσιμου μέσου σε διασυνοριακό επίπεδο. |
| --- | --- |

1.9

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προβεί στην υιοθέτηση καθολικών προτύπων για την ηλεκτρονική τιμολόγηση. Η τυποποίηση και η διαλειτουργικότητα των συστημάτων αποτελούν ζωτική συνιστώσα για τη διάδοση και την επιτυχία της ηλεκτρονικής τιμολόγησης, διότι καθιστούν δυνατή τόσο την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς όσο και την αύξηση του αριθμού των συναλλασσόμενων μερών στην αγορά. Τουναντίον, η σημερινή κατάσταση είναι χαρακτηριστική απόρροια μιας κατακερματισμένης αγοράς, η οποία στερείται επικοινωνίας στο εσωτερικό της, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται εκ των πραγμάτων η ανάπτυξη αυτού του χρήσιμου μέσου σε διασυνοριακό επίπεδο.

| 1.10 | Το πιλοτικό σχέδιο PEPPOL θα πρέπει να γενικευθεί, με βάση τη μόνιμη διασύνδεση των περιοχών στις οποίες η ηλεκτρονική τιμολόγηση αποτελεί ήδη πραγματικότητα. Καλό θα ήταν επίσης να επιδειχθεί μεγαλύτερη προσοχή στις ανάγκες των ΜΜΕ. |
| --- | --- |

1.10

Το πιλοτικό σχέδιο PEPPOL θα πρέπει να γενικευθεί, με βάση τη μόνιμη διασύνδεση των περιοχών στις οποίες η ηλεκτρονική τιμολόγηση αποτελεί ήδη πραγματικότητα. Καλό θα ήταν επίσης να επιδειχθεί μεγαλύτερη προσοχή στις ανάγκες των ΜΜΕ.

| 1.11 | Στην ανακοίνωση, οι καταναλωτές δεν περιλαμβάνονται μεταξύ των αποδεκτών του ηλεκτρονικού τιμολογίου, ούτε λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους. Μόνον όσοι διαθέτουν ικανοποιητική εμπειρία από τη χρήση των τεχνολογιών της πληροφορικής θα είναι σε θέση να ωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα που συνεπάγεται η παραλαβή ηλεκτρονικού τιμολογίου. |
| --- | --- |

1.11

Στην ανακοίνωση, οι καταναλωτές δεν περιλαμβάνονται μεταξύ των αποδεκτών του ηλεκτρονικού τιμολογίου, ούτε λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους. Μόνον όσοι διαθέτουν ικανοποιητική εμπειρία από τη χρήση των τεχνολογιών της πληροφορικής θα είναι σε θέση να ωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα που συνεπάγεται η παραλαβή ηλεκτρονικού τιμολογίου.

| 1.12 | Η προοπτική της διάδοσης αυτού του μέσου θα πρέπει να καταστήσει δυνατή τη δημιουργία ενός ενάρετου κύκλου: εξέταση του ηλεκτρονικού καταλόγου, επιλογή και παραγγελία, αποστολή του εμπορεύματος, έκδοση του τιμολογίου, πληρωμή με άμεση καταβολή του οφειλόμενου ποσού στην αρμόδια φορολογική διοίκηση κατόπιν αυτόματου υπολογισμού του εφαρμοστέου συντελεστή ΦΠΑ ανάλογα με το είδος του εμπορεύματος και της επιχείρησης. |
| --- | --- |

1.12

Η προοπτική της διάδοσης αυτού του μέσου θα πρέπει να καταστήσει δυνατή τη δημιουργία ενός ενάρετου κύκλου: εξέταση του ηλεκτρονικού καταλόγου, επιλογή και παραγγελία, αποστολή του εμπορεύματος, έκδοση του τιμολογίου, πληρωμή με άμεση καταβολή του οφειλόμενου ποσού στην αρμόδια φορολογική διοίκηση κατόπιν αυτόματου υπολογισμού του εφαρμοστέου συντελεστή ΦΠΑ ανάλογα με το είδος του εμπορεύματος και της επιχείρησης.

| 1.13 | Η επιτάχυνση των διαδικασιών αυτών θα επιφέρει σημαντική εξοικονόμηση χρόνου, πιο έγκαιρη πραγματοποίηση των πληρωμών, καθώς και άμβλυνση του φαινομένου των πλαστών τιμολογίων. |
| --- | --- |

1.13

Η επιτάχυνση των διαδικασιών αυτών θα επιφέρει σημαντική εξοικονόμηση χρόνου, πιο έγκαιρη πραγματοποίηση των πληρωμών, καθώς και άμβλυνση του φαινομένου των πλαστών τιμολογίων.

| 1.14 | Τα σχέδια που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ στον τομέα του ηλεκτρονικού επιχειρείν (e-business) θα πρέπει να θέτουν ως υποχρεωτική προϋπόθεση ότι ένα ορισμένο ποσοστό επί του συνόλου των πιλοτικών σχεδίων απαιτείται να προορίζεται στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να επικεντρωθεί η προσοχή στις ανάγκες των ΜΜΕ ήδη από τα πρώιμα στάδια των συγκεκριμένων πρωτοβουλιών και κυρίως να ασκηθεί επιρροή με σκοπό την ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών για τις ΜΜΕ (όπως, για παράδειγμα, στο πλαίσιο του σχεδίου PEPPOL). |
| --- | --- |

1.14

Τα σχέδια που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ στον τομέα του ηλεκτρονικού επιχειρείν (e-business) θα πρέπει να θέτουν ως υποχρεωτική προϋπόθεση ότι ένα ορισμένο ποσοστό επί του συνόλου των πιλοτικών σχεδίων απαιτείται να προορίζεται στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να επικεντρωθεί η προσοχή στις ανάγκες των ΜΜΕ ήδη από τα πρώιμα στάδια των συγκεκριμένων πρωτοβουλιών και κυρίως να ασκηθεί επιρροή με σκοπό την ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών για τις ΜΜΕ (όπως, για παράδειγμα, στο πλαίσιο του σχεδίου PEPPOL).

| 1.15 | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην ανάγκη υιοθέτησης, εκ μέρους των εθνικών δημοσίων αρχών, της αρχής της «ίσης μεταχείρισης» των τιμολογίων σε χαρτί και των ηλεκτρονικών τιμολογίων, μεριμνώντας για την άρση των εμποδίων που παρακωλύουν το διασυνοριακό εμπόριο. Εφόσον τηρούνται όλες οι ισχύουσες προϋποθέσεις, θα πρέπει να επιδιωχθεί ειδικότερα η κατάργηση της απαίτησης να χρησιμοποιούνται ειδικές τεχνολογικές λύσεις (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υπογραφών) οι οποίες δεν είναι απαραίτητες για τα τιμολόγια σε χαρτί, καθώς και η εξάλειψη του κόστους που συνεπάγεται σε ορισμένα κράτη μέλη η υποχρέωση εκτύπωσης των ηλεκτρονικών τιμολογίων ενόψει φορολογικών ελέγχων. |
| --- | --- |

1.15

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην ανάγκη υιοθέτησης, εκ μέρους των εθνικών δημοσίων αρχών, της αρχής της «ίσης μεταχείρισης» των τιμολογίων σε χαρτί και των ηλεκτρονικών τιμολογίων, μεριμνώντας για την άρση των εμποδίων που παρακωλύουν το διασυνοριακό εμπόριο. Εφόσον τηρούνται όλες οι ισχύουσες προϋποθέσεις, θα πρέπει να επιδιωχθεί ειδικότερα η κατάργηση της απαίτησης να χρησιμοποιούνται ειδικές τεχνολογικές λύσεις (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών υπογραφών) οι οποίες δεν είναι απαραίτητες για τα τιμολόγια σε χαρτί, καθώς και η εξάλειψη του κόστους που συνεπάγεται σε ορισμένα κράτη μέλη η υποχρέωση εκτύπωσης των ηλεκτρονικών τιμολογίων ενόψει φορολογικών ελέγχων.

| 1.16 | Θα μπορούσαν, εξάλλου, να προβλεφθούν κίνητρα για τις ΜΜΕ σε συνεργασία με τις τοπικές δημόσιες αρχές στο πλαίσιο ειδικών προγραμμάτων. Επ' αυτού, θα πρέπει να εξετασθεί το ενδεχόμενο συμμετοχής της Γενικής Διεύθυνσης Περιφερειακής Πολιτικής. |
| --- | --- |

1.16

Θα μπορούσαν, εξάλλου, να προβλεφθούν κίνητρα για τις ΜΜΕ σε συνεργασία με τις τοπικές δημόσιες αρχές στο πλαίσιο ειδικών προγραμμάτων. Επ' αυτού, θα πρέπει να εξετασθεί το ενδεχόμενο συμμετοχής της Γενικής Διεύθυνσης Περιφερειακής Πολιτικής.

| 1.17 | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη σύσταση του ευρωπαϊκού φόρουμ ηλεκτρονικής τιμολόγησης και είναι πρόθυμη να συμμετάσχει στις δραστηριότητές του. |
| --- | --- |

1.17

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη σύσταση του ευρωπαϊκού φόρουμ ηλεκτρονικής τιμολόγησης και είναι πρόθυμη να συμμετάσχει στις δραστηριότητές του.

2.   Εισαγωγή

| 2.1 | Το τιμολόγιο αποτελεί έγγραφο θεμελιώδους σημασίας το οποίο ανταλλάσσουν οι επιχειρηματίες τόσο μεταξύ τους όσο και με τους τελικούς καταναλωτές. Εκτός από την πρωταρχική λειτουργία του ως αιτήσεως πληρωμής του πωλητή προς τον αγοραστή για αγαθά που παραδόθηκαν ή για υπηρεσίες που παρασχέθηκαν, το τιμολόγιο αποτελεί σημαντικό λογιστικό έγγραφο με δυνητικές νομικές συνέπειες για αμφότερα τα συναλλασσόμενα μέρη, καθότι αποτελεί σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών. Σε ορισμένες χώρες, το τιμολόγιο συνιστά βασικό έγγραφο για τις φορολογικές δηλώσεις, για τις αποπληρωμές και για τη συμπλήρωση των δηλώσεων εισαγωγής και εξαγωγής. |
| --- | --- |

2.1

Το τιμολόγιο αποτελεί έγγραφο θεμελιώδους σημασίας το οποίο ανταλλάσσουν οι επιχειρηματίες τόσο μεταξύ τους όσο και με τους τελικούς καταναλωτές. Εκτός από την πρωταρχική λειτουργία του ως αιτήσεως πληρωμής του πωλητή προς τον αγοραστή για αγαθά που παραδόθηκαν ή για υπηρεσίες που παρασχέθηκαν, το τιμολόγιο αποτελεί σημαντικό λογιστικό έγγραφο με δυνητικές νομικές συνέπειες για αμφότερα τα συναλλασσόμενα μέρη, καθότι αποτελεί σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών. Σε ορισμένες χώρες, το τιμολόγιο συνιστά βασικό έγγραφο για τις φορολογικές δηλώσεις, για τις αποπληρωμές και για τη συμπλήρωση των δηλώσεων εισαγωγής και εξαγωγής.

| 2.2 | Τα ενδιαφερόμενα μέρη είναι ο αγοραστής και ο πωλητής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο εκδίδων και ο παραλήπτης μπορούν να είναι τρίτα μέρη, όπως στην περίπτωση ενός μεταφορέα ή ενός παρόχου υπηρεσιών εφοδιαστικής. |
| --- | --- |

2.2

Τα ενδιαφερόμενα μέρη είναι ο αγοραστής και ο πωλητής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο εκδίδων και ο παραλήπτης μπορούν να είναι τρίτα μέρη, όπως στην περίπτωση ενός μεταφορέα ή ενός παρόχου υπηρεσιών εφοδιαστικής.

| 2.3 | Η ηλεκτρονική τιμολόγηση είναι η αυτοματοποιημένη διαδικασία έκδοσης, αποστολής, παραλαβής και επεξεργασίας των στοιχείων των τιμολογίων με ηλεκτρονικά μέσα. Η ηλεκτρονική τιμολόγηση αποτελεί τμήμα ενός αλληλένδετου δικτύου επιχειρηματικών διεργασιών και διαδικασιών που είναι γνωστό ως «κύκλος παραγγελίας-είσπραξης», από την πλευρά του προμηθευτή, και ως «κύκλος αγοράς-πληρωμής», από την πλευρά του αγοραστή. |
| --- | --- |

2.3

Η ηλεκτρονική τιμολόγηση είναι η αυτοματοποιημένη διαδικασία έκδοσης, αποστολής, παραλαβής και επεξεργασίας των στοιχείων των τιμολογίων με ηλεκτρονικά μέσα. Η ηλεκτρονική τιμολόγηση αποτελεί τμήμα ενός αλληλένδετου δικτύου επιχειρηματικών διεργασιών και διαδικασιών που είναι γνωστό ως «κύκλος παραγγελίας-είσπραξης», από την πλευρά του προμηθευτή, και ως «κύκλος αγοράς-πληρωμής», από την πλευρά του αγοραστή.

| 2.4 | Μεταξύ των επτά εμβληματικών πρωτοβουλιών που προωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση για την υλοποίηση της στρατηγικής Ευρώπη 2020, η πρωτοβουλία «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη» αποβλέπει στην υποστήριξη, μέσω νομοθετικής προσαρμογής, της ανάπτυξης των ειδικών τεχνολογιών της πληροφορικής που έχουν ως στόχο, μεταξύ άλλων, την απλοποίηση και τη μείωση του κόστους για τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς. Πάνω από εκατό πρωτοβουλίες και περισσότερα από τριάντα νομοθετικά μέτρα θα εκπονηθούν προκειμένου να επιτευχθούν κατά την προσεχή δεκαετία οι δεκατρείς στόχοι βασικών υπηρεσιών. |
| --- | --- |

2.4

Μεταξύ των επτά εμβληματικών πρωτοβουλιών που προωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση για την υλοποίηση της στρατηγικής Ευρώπη 2020, η πρωτοβουλία «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη» αποβλέπει στην υποστήριξη, μέσω νομοθετικής προσαρμογής, της ανάπτυξης των ειδικών τεχνολογιών της πληροφορικής που έχουν ως στόχο, μεταξύ άλλων, την απλοποίηση και τη μείωση του κόστους για τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς. Πάνω από εκατό πρωτοβουλίες και περισσότερα από τριάντα νομοθετικά μέτρα θα εκπονηθούν προκειμένου να επιτευχθούν κατά την προσεχή δεκαετία οι δεκατρείς στόχοι βασικών υπηρεσιών.

| 2.5 | Η ανακοίνωση της Επιτροπής, η οποία αποτελεί απόρροια πενταετούς προετοιμασίας και εκτενών διαβουλεύσεων, αφορά έναν πολύ σημαντικό τομέα του θεματολογίου, την ηλεκτρονική τιμολόγηση, και θέτει ως στόχο να καταστεί η ηλεκτρονική τιμολόγηση έως το 2020 ο βασικός τρόπος τιμολόγησης. Υπολογίζεται ότι σήμερα μόνο το 5 % των συνολικών εργασιών τιμολόγησης των εταιρειών διεκπεραιώνεται μέσω της ηλεκτρονικής τιμολόγησης. |
| --- | --- |

2.5

Η ανακοίνωση της Επιτροπής, η οποία αποτελεί απόρροια πενταετούς προετοιμασίας και εκτενών διαβουλεύσεων, αφορά έναν πολύ σημαντικό τομέα του θεματολογίου, την ηλεκτρονική τιμολόγηση, και θέτει ως στόχο να καταστεί η ηλεκτρονική τιμολόγηση έως το 2020 ο βασικός τρόπος τιμολόγησης. Υπολογίζεται ότι σήμερα μόνο το 5 % των συνολικών εργασιών τιμολόγησης των εταιρειών διεκπεραιώνεται μέσω της ηλεκτρονικής τιμολόγησης.

| 2.6 | Η Επιτροπή υπολογίζει ότι το ποσό που θα μπορούσε να εξοικονομηθεί, ανέρχεται σε 240 δισεκατομμύρια ευρώ εντός περίπου έξι ετών (1). Η Ευρωπαϊκή Ένωση Εταιρικών Διαχειριστών Διαθεσίμων κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα, εκτιμώντας ότι οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν έως και το 80 % του τρέχοντος κόστους για την επεξεργασία των δεδομένων της αυτόματης τιμολόγησης, καταργώντας την κατανάλωση χαρτιού και μειώνοντας αισθητά τις ώρες απασχόλησης. Η ανάπτυξη του Ενιαίου Χώρου Πληρωμών σε Ευρώ (SEPA) θα καταστήσει δυνατό τον συνδυασμό της τιμολόγησης με τις πληρωμές, επιτρέποντας την ολοκλήρωση των συστημάτων και παρέχοντας τη δυνατότητα θέσπισης «διαλειτουργικών ευρωπαϊκών συστημάτων ηλεκτρονικής τιμολόγησης». |
| --- | --- |

2.6

Η Επιτροπή υπολογίζει ότι το ποσό που θα μπορούσε να εξοικονομηθεί, ανέρχεται σε 240 δισεκατομμύρια ευρώ εντός περίπου έξι ετών (1). Η Ευρωπαϊκή Ένωση Εταιρικών Διαχειριστών Διαθεσίμων κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα, εκτιμώντας ότι οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν έως και το 80 % του τρέχοντος κόστους για την επεξεργασία των δεδομένων της αυτόματης τιμολόγησης, καταργώντας την κατανάλωση χαρτιού και μειώνοντας αισθητά τις ώρες απασχόλησης. Η ανάπτυξη του Ενιαίου Χώρου Πληρωμών σε Ευρώ (SEPA) θα καταστήσει δυνατό τον συνδυασμό της τιμολόγησης με τις πληρωμές, επιτρέποντας την ολοκλήρωση των συστημάτων και παρέχοντας τη δυνατότητα θέσπισης «διαλειτουργικών ευρωπαϊκών συστημάτων ηλεκτρονικής τιμολόγησης».

| 2.7 | Οι προτεραιότητες που ορίζονται είναι οι εξής:






  — | «διασφάλιση ασφάλειας του δικαίου και σαφούς τεχνικού περιβάλλοντος για την ηλεκτρονική τιμολόγηση ώστε να διευκολυνθεί η μαζική υιοθέτησή της· |
| --- | --- | --- |

2.7

Οι προτεραιότητες που ορίζονται είναι οι εξής:

—

«διασφάλιση ασφάλειας του δικαίου και σαφούς τεχνικού περιβάλλοντος για την ηλεκτρονική τιμολόγηση ώστε να διευκολυνθεί η μαζική υιοθέτησή της·

| — | ενθάρρυνση και προώθηση της ανάπτυξης ανοικτών και διαλειτουργικών λύσεων ηλεκτρονικής τιμολόγησης με βάση κοινά πρότυπα, με ιδιαίτερη προσοχή στις ανάγκες των ΜΜΕ· |
| --- | --- |

—

ενθάρρυνση και προώθηση της ανάπτυξης ανοικτών και διαλειτουργικών λύσεων ηλεκτρονικής τιμολόγησης με βάση κοινά πρότυπα, με ιδιαίτερη προσοχή στις ανάγκες των ΜΜΕ·

| — | ενίσχυση της χρήσης ηλεκτρονικής τιμολόγησης με τη συγκρότηση οργανωτικών διαρθρώσεων, όπως τα εθνικά φόρουμ ηλεκτρονικής τιμολόγησης και το ευρωπαϊκό πολυμερές φόρουμ για την ηλεκτρονική τιμολόγηση». |
| --- | --- |

—

ενίσχυση της χρήσης ηλεκτρονικής τιμολόγησης με τη συγκρότηση οργανωτικών διαρθρώσεων, όπως τα εθνικά φόρουμ ηλεκτρονικής τιμολόγησης και το ευρωπαϊκό πολυμερές φόρουμ για την ηλεκτρονική τιμολόγηση».

3.   Παρατηρήσεις και σχόλια της ΕΟΚΕ

| 3.1 | Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει ανεπιφύλακτα την εμβληματική πρωτοβουλία «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη» και χαιρετίζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής. Σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (2), η ΕΟΚΕ υποστήριξε τη θέσπιση προγραμμάτων και νομοθετικών πρωτοβουλιών με σκοπό να ευνοηθεί η χρήση των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ΤΠΕ). |
| --- | --- |

3.1

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει ανεπιφύλακτα την εμβληματική πρωτοβουλία «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη» και χαιρετίζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής. Σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της (2), η ΕΟΚΕ υποστήριξε τη θέσπιση προγραμμάτων και νομοθετικών πρωτοβουλιών με σκοπό να ευνοηθεί η χρήση των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ΤΠΕ).

| 3.2 | Ο όγκος των τιμολογίων και των λογαριασμών στην Ευρώπη υπερβαίνει τα 30 δισεκατομμύρια. Το 2011,3 δισεκατομμύρια λογαριασμοί και τιμολόγια θα αποσταλούν με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, εκ των οποίων μόνο ένα τμήμα θα απαρτίζεται από ηλεκτρονικά τιμολόγια. Ήδη πάνω από 4,5 εκατομμύρια εταιρείες και 75 εκατομμύρια καταναλωτές χρησιμοποιούν το σύστημα αυτό. Οι σημαντικότεροι φορείς του κλάδου, οι οποίοι παρέχουν τις υπηρεσίες τους στον τομέα της ηλεκτρονικής τιμολόγησης, διπλασιάζουν τον κύκλο εργασιών τους εντός ολίγων μηνών. |
| --- | --- |

3.2

Ο όγκος των τιμολογίων και των λογαριασμών στην Ευρώπη υπερβαίνει τα 30 δισεκατομμύρια. Το 2011,3 δισεκατομμύρια λογαριασμοί και τιμολόγια θα αποσταλούν με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, εκ των οποίων μόνο ένα τμήμα θα απαρτίζεται από ηλεκτρονικά τιμολόγια. Ήδη πάνω από 4,5 εκατομμύρια εταιρείες και 75 εκατομμύρια καταναλωτές χρησιμοποιούν το σύστημα αυτό. Οι σημαντικότεροι φορείς του κλάδου, οι οποίοι παρέχουν τις υπηρεσίες τους στον τομέα της ηλεκτρονικής τιμολόγησης, διπλασιάζουν τον κύκλο εργασιών τους εντός ολίγων μηνών.

| 3.3 | Σύμφωνα με έρευνες που διεξήγαγε για λογαριασμό της Επιτροπής μια ομάδα εμπειρογνωμόνων, υπολογίζεται ότι το κέρδος για κάθε τιμολόγιο μπορεί να ανέλθει σε αρκετά ευρώ για τον εκδότη του λογιστικού εγγράφου. Οι ηλεκτρονικές και αυτόματες αποστολές μπορούν να επιτρέψουν τη μείωση του κόστους έως και 60-80 % σε σχέση με τις παραδοσιακές τεχνικές των έντυπων μέσων. Σε γενικές γραμμές, αυτό σημαίνει μείωση των διοικητικών δαπανών από 1 έως 2 %. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των κυριότερων εμπειρογνωμόνων του εν λόγω τομέα, η απόσβεση της επένδυσης για ένα σχέδιο ηλεκτρονικής τιμολόγησης επιτυγχάνεται μετά από έξι μόλις μήνες (3). |
| --- | --- |

3.3

Σύμφωνα με έρευνες που διεξήγαγε για λογαριασμό της Επιτροπής μια ομάδα εμπειρογνωμόνων, υπολογίζεται ότι το κέρδος για κάθε τιμολόγιο μπορεί να ανέλθει σε αρκετά ευρώ για τον εκδότη του λογιστικού εγγράφου. Οι ηλεκτρονικές και αυτόματες αποστολές μπορούν να επιτρέψουν τη μείωση του κόστους έως και 60-80 % σε σχέση με τις παραδοσιακές τεχνικές των έντυπων μέσων. Σε γενικές γραμμές, αυτό σημαίνει μείωση των διοικητικών δαπανών από 1 έως 2 %. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των κυριότερων εμπειρογνωμόνων του εν λόγω τομέα, η απόσβεση της επένδυσης για ένα σχέδιο ηλεκτρονικής τιμολόγησης επιτυγχάνεται μετά από έξι μόλις μήνες (3).

| 3.4 | Στην ανακοίνωσή της η Επιτροπή ελπίζει να καταστεί η ηλεκτρονική τιμολόγηση η επικρατέστερη μέθοδος, αλλά δεν αναφέρει γιατί είναι αναγκαίος όλος αυτός ο χρόνος. Η ΕΟΚΕ θεωρεί, αντιθέτως, ότι θα πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για να επισπευσθεί όσο γίνεται περισσότερο η επίτευξη αυτού του στόχου. |
| --- | --- |

3.4

Στην ανακοίνωσή της η Επιτροπή ελπίζει να καταστεί η ηλεκτρονική τιμολόγηση η επικρατέστερη μέθοδος, αλλά δεν αναφέρει γιατί είναι αναγκαίος όλος αυτός ο χρόνος. Η ΕΟΚΕ θεωρεί, αντιθέτως, ότι θα πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για να επισπευσθεί όσο γίνεται περισσότερο η επίτευξη αυτού του στόχου.

| 3.5 | Η ΕΟΚΕ εξαίρει και επιδοκιμάζει τη σημαντική συμβολή που θα έχει η ανάπτυξη της ηλεκτρονικής τιμολόγησης στον περιορισμό των εκπομπών CO2 λόγω τόσο της μείωσης της ενέργειας για τις μεταφορές όσο και της μείωσης της κατανάλωσης χαρτιού. |
| --- | --- |

3.5

Η ΕΟΚΕ εξαίρει και επιδοκιμάζει τη σημαντική συμβολή που θα έχει η ανάπτυξη της ηλεκτρονικής τιμολόγησης στον περιορισμό των εκπομπών CO2 λόγω τόσο της μείωσης της ενέργειας για τις μεταφορές όσο και της μείωσης της κατανάλωσης χαρτιού.

| 3.6 | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται και θεωρεί πολύ σημαντική την προτεραιότητα που αναγνωρίζεται για τις ΜΜΕ και τα στοιχεία που τους παρέχονται από τη σχετική έρευνα της ομάδας εμπειρογνωμόνων που διεξήχθη με εντολή της Επιτροπής. |
| --- | --- |

3.6

Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται και θεωρεί πολύ σημαντική την προτεραιότητα που αναγνωρίζεται για τις ΜΜΕ και τα στοιχεία που τους παρέχονται από τη σχετική έρευνα της ομάδας εμπειρογνωμόνων που διεξήχθη με εντολή της Επιτροπής.

| 3.7 | Η ΕΟΚΕ συνιστά να ληφθούν όλα τα δυνατά μέτρα για να διευκολυνθεί η εδραίωση μεγάλου αριθμού εξειδικευμένων φορέων, και να αποφευχθεί παράλληλα η συνακόλουθη σύσταση μικρών μονοπωλίων, τα οποία είναι αναπόφευκτο να εκμεταλλευθούν τη δεσπόζουσα θέση τους. |
| --- | --- |

3.7

Η ΕΟΚΕ συνιστά να ληφθούν όλα τα δυνατά μέτρα για να διευκολυνθεί η εδραίωση μεγάλου αριθμού εξειδικευμένων φορέων, και να αποφευχθεί παράλληλα η συνακόλουθη σύσταση μικρών μονοπωλίων, τα οποία είναι αναπόφευκτο να εκμεταλλευθούν τη δεσπόζουσα θέση τους.

| 3.8 | Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναλάβει κατάλληλες πρωτοβουλίες για την πρακτική εφαρμογή και την υιοθέτηση του τυποποιημένου υποδείγματος που εκπόνησε ο διακυβερνητικός οργανισμός UN/CEFACT (4), ο οποίος επικουρεί την Επιτροπή Εμπορίου της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη (UNECE) με σκοπό την ανάπτυξη ενός προγράμματος εργασίας παγκόσμιας εμβέλειας, προκειμένου να επιτευχθεί ο συντονισμός και η συνεργασία στον τομέα των ηλεκτρονικών προτύπων και της διευκόλυνσης των συναλλαγών μεταξύ επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

3.8

Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναλάβει κατάλληλες πρωτοβουλίες για την πρακτική εφαρμογή και την υιοθέτηση του τυποποιημένου υποδείγματος που εκπόνησε ο διακυβερνητικός οργανισμός UN/CEFACT (4), ο οποίος επικουρεί την Επιτροπή Εμπορίου της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη (UNECE) με σκοπό την ανάπτυξη ενός προγράμματος εργασίας παγκόσμιας εμβέλειας, προκειμένου να επιτευχθεί ο συντονισμός και η συνεργασία στον τομέα των ηλεκτρονικών προτύπων και της διευκόλυνσης των συναλλαγών μεταξύ επιχειρήσεων.

| 3.9 | Η γενικευμένη εφαρμογή των ορθών πρακτικών που έχουν υιοθετήσει ορισμένα κράτη μέλη καθιστώντας υποχρεωτικά τα ηλεκτρονικά τιμολόγια στις δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει να υποστηριχθεί από το Συμβούλιο ως το κατάλληλο μέσο για την καθιέρωσή τους. Το σχέδιο PEPPOL (πανευρωπαϊκές επιγραμμικές δημόσιες συμβάσεις), από πιλοτικό σχέδιο ευρείας κλίμακας του ΠΚΑ (πρόγραμμα-πλαίσιο για την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα), υποστηριζόμενο από την Επιτροπή, θα πρέπει να γενικευθεί μέσω της υιοθέτησης και της υποστήριξης των καθοριζόμενων προτύπων, συνδέοντας τις ευρωπαϊκές περιοχές στις οποίες η ηλεκτρονική σύμβαση είναι ήδη πραγματικότητα. |
| --- | --- |

3.9

Η γενικευμένη εφαρμογή των ορθών πρακτικών που έχουν υιοθετήσει ορισμένα κράτη μέλη καθιστώντας υποχρεωτικά τα ηλεκτρονικά τιμολόγια στις δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει να υποστηριχθεί από το Συμβούλιο ως το κατάλληλο μέσο για την καθιέρωσή τους. Το σχέδιο PEPPOL (πανευρωπαϊκές επιγραμμικές δημόσιες συμβάσεις), από πιλοτικό σχέδιο ευρείας κλίμακας του ΠΚΑ (πρόγραμμα-πλαίσιο για την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα), υποστηριζόμενο από την Επιτροπή, θα πρέπει να γενικευθεί μέσω της υιοθέτησης και της υποστήριξης των καθοριζόμενων προτύπων, συνδέοντας τις ευρωπαϊκές περιοχές στις οποίες η ηλεκτρονική σύμβαση είναι ήδη πραγματικότητα.

| 3.10 | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη σχετική πρωτοβουλία, συνιστά όμως να επιτραπεί η πρόσβαση και άλλων φορέων στον τομέα των ηλεκτρονικών τιμολογίων, με το άνοιγμα της αγοράς και προς άλλους ενδιαφερόμενους. Σήμερα υπάρχουν περίπου 400 φορείς παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικής τιμολόγησης που δραστηριοποιούνται κυρίως σε τοπικό επίπεδο με ευρύ φάσμα προϊόντων. Δυστυχώς, η διαλειτουργικότητα των συστημάτων απέχει ακόμη πολύ. Τα κοινά γενικά πρότυπα, την υιοθέτηση των οποίων συνιστά η ΕΟΚΕ, είναι απαραίτητα για να επιταχυνθεί η δημιουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς και να επεκταθούν τα οφέλη σε έναν εκτεταμένο κύκλο φορέων, ιδίως στις ΜΜΕ, αυξάνοντας την ανταγωνιστικότητά τους. |
| --- | --- |

3.10

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη σχετική πρωτοβουλία, συνιστά όμως να επιτραπεί η πρόσβαση και άλλων φορέων στον τομέα των ηλεκτρονικών τιμολογίων, με το άνοιγμα της αγοράς και προς άλλους ενδιαφερόμενους. Σήμερα υπάρχουν περίπου 400 φορείς παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικής τιμολόγησης που δραστηριοποιούνται κυρίως σε τοπικό επίπεδο με ευρύ φάσμα προϊόντων. Δυστυχώς, η διαλειτουργικότητα των συστημάτων απέχει ακόμη πολύ. Τα κοινά γενικά πρότυπα, την υιοθέτηση των οποίων συνιστά η ΕΟΚΕ, είναι απαραίτητα για να επιταχυνθεί η δημιουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς και να επεκταθούν τα οφέλη σε έναν εκτεταμένο κύκλο φορέων, ιδίως στις ΜΜΕ, αυξάνοντας την ανταγωνιστικότητά τους.

| 3.11 | Τα πλεονεκτήματα των τυποποιημένων προτύπων ηλεκτρονικής τιμολόγησης είναι προφανή. Επί του παρόντος η αγορά είναι κατακερματισμένη και στερείται επικοινωνίας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις πρωτοβουλίες που έχουν ως στόχο τη σύγκλιση σε συνεχώς πιο ολοκληρωμένα επίπεδα διαλειτουργικότητας και επικροτεί το γεγονός ότι υιοθετήθηκε το πρότυπο UN/CEFACT CII v.2 (Cross-Industry Invoice) ως βάση για την ανάπτυξη μορφών μηνυμάτων που είναι σύμφωνα με το πρότυπο μηνύματος τιμολογίου ISO 20022. |
| --- | --- |

3.11

Τα πλεονεκτήματα των τυποποιημένων προτύπων ηλεκτρονικής τιμολόγησης είναι προφανή. Επί του παρόντος η αγορά είναι κατακερματισμένη και στερείται επικοινωνίας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις πρωτοβουλίες που έχουν ως στόχο τη σύγκλιση σε συνεχώς πιο ολοκληρωμένα επίπεδα διαλειτουργικότητας και επικροτεί το γεγονός ότι υιοθετήθηκε το πρότυπο UN/CEFACT CII v.2 (Cross-Industry Invoice) ως βάση για την ανάπτυξη μορφών μηνυμάτων που είναι σύμφωνα με το πρότυπο μηνύματος τιμολογίου ISO 20022.

| 3.12 | Τα παγκόσμια πρότυπα θα πρέπει να προβλέπουν πάντα τις σχετικές διαδικασίες σύναψης των συμβάσεων, προκειμένου να μην αναγκασθούν οι εταιρείες να αυτοματοποιήσουν τη διαδικασία τιμολόγησης ξεχωριστά από τη διαδικασία εφοδιασμού ή από τη διαδικασία παραγγελίας, πράγμα το οποίο θα μπορούσε να αποδειχθεί αναποτελεσματικό. Η ανάπτυξη των προτύπων CEN/BII για ολόκληρη την αλυσίδα των συμβάσεων θα πρέπει να προαχθεί και να παρακολουθείται στενά, δεδομένου ότι τα πρότυπα αυτά αποτελούν τη βάση των ηλεκτρονικών εγγράφων του σχεδίου PEPPOL. Κρίνεται σκόπιμο να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή στη σταδιακή υιοθέτηση του προτύπου της διεθνούς επιχειρηματικής γλώσσας (Universal Business Language - UBL) σε διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ και κυρίως από τον δημόσιο τομέα. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η υιοθέτηση συναφών παγκόσμιων προτύπων. |
| --- | --- |

3.12

Τα παγκόσμια πρότυπα θα πρέπει να προβλέπουν πάντα τις σχετικές διαδικασίες σύναψης των συμβάσεων, προκειμένου να μην αναγκασθούν οι εταιρείες να αυτοματοποιήσουν τη διαδικασία τιμολόγησης ξεχωριστά από τη διαδικασία εφοδιασμού ή από τη διαδικασία παραγγελίας, πράγμα το οποίο θα μπορούσε να αποδειχθεί αναποτελεσματικό. Η ανάπτυξη των προτύπων CEN/BII για ολόκληρη την αλυσίδα των συμβάσεων θα πρέπει να προαχθεί και να παρακολουθείται στενά, δεδομένου ότι τα πρότυπα αυτά αποτελούν τη βάση των ηλεκτρονικών εγγράφων του σχεδίου PEPPOL. Κρίνεται σκόπιμο να επιδειχθεί ιδιαίτερη προσοχή στη σταδιακή υιοθέτηση του προτύπου της διεθνούς επιχειρηματικής γλώσσας (Universal Business Language - UBL) σε διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ και κυρίως από τον δημόσιο τομέα. Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η υιοθέτηση συναφών παγκόσμιων προτύπων.

| 3.13 | Στο μέλλον, όταν θα γενικευθεί το σύστημα ηλεκτρονικής τιμολόγησης, οι οικονομικές αρχές θα ωφεληθούν αναμφίβολα από τα πλεονεκτήματα της ηλεκτρονικής τιμολόγησης με την καταβολή του ΦΠΑ ταυτόχρονα με την εξόφληση του τιμολογίου. Η ολοκλήρωση με τον Ενιαίο Χώρο Πληρωμών σε Ευρώ θα καταστήσει πιο αποτελεσματικό το σύστημα είσπραξης. Προκειμένου να αποφευχθούν οι τυχόν αρνητικές συνέπειες επί των ΜΜΕ, ιδίως όσον αφορά τη διαχείριση των ρευστών διαθεσίμων τους, η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να συνεκτιμήσει αυτήν την παράμετρο. |
| --- | --- |

3.13

Στο μέλλον, όταν θα γενικευθεί το σύστημα ηλεκτρονικής τιμολόγησης, οι οικονομικές αρχές θα ωφεληθούν αναμφίβολα από τα πλεονεκτήματα της ηλεκτρονικής τιμολόγησης με την καταβολή του ΦΠΑ ταυτόχρονα με την εξόφληση του τιμολογίου. Η ολοκλήρωση με τον Ενιαίο Χώρο Πληρωμών σε Ευρώ θα καταστήσει πιο αποτελεσματικό το σύστημα είσπραξης. Προκειμένου να αποφευχθούν οι τυχόν αρνητικές συνέπειες επί των ΜΜΕ, ιδίως όσον αφορά τη διαχείριση των ρευστών διαθεσίμων τους, η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να συνεκτιμήσει αυτήν την παράμετρο.

| 3.14 | Τα κέρδη θα προέλθουν κυρίως από τη διαχείριση των φορολογικών δηλώσεων και από το κόστος των αυτόματων πληρωμών. Γενικώς, η μείωση του κόστους συγκέντρωσης, ελέγχου και διαχείρισης των φορολογικών υπηρεσιών αντιπροσωπεύει έναν στόχο εκσυγχρονισμού και βελτίωσης για το οικονομικό σύστημα. Ο περιορισμός της φοροδιαφυγής με την αυτοματοποίηση της διαδικασίας τιμολόγησης θα συμβάλει περισσότερο στην εξεύρεση πόρων προς επανεπένδυση για την υποστήριξη των οικονομικών και παραγωγικών δραστηριοτήτων. |
| --- | --- |

3.14

Τα κέρδη θα προέλθουν κυρίως από τη διαχείριση των φορολογικών δηλώσεων και από το κόστος των αυτόματων πληρωμών. Γενικώς, η μείωση του κόστους συγκέντρωσης, ελέγχου και διαχείρισης των φορολογικών υπηρεσιών αντιπροσωπεύει έναν στόχο εκσυγχρονισμού και βελτίωσης για το οικονομικό σύστημα. Ο περιορισμός της φοροδιαφυγής με την αυτοματοποίηση της διαδικασίας τιμολόγησης θα συμβάλει περισσότερο στην εξεύρεση πόρων προς επανεπένδυση για την υποστήριξη των οικονομικών και παραγωγικών δραστηριοτήτων.

| 3.15 | Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την ανάγκη ταχείας αναθεώρησης της οδηγίας 1999/93/ΕΚ για τις ηλεκτρονικές υπογραφές, προκειμένου να θεσπισθεί ένα ευρωπαϊκό νομικό σύστημα αναγνώρισης και διαλειτουργικότητας ασφαλών και εγγυημένων ηλεκτρονικών υπογραφών, και καλεί την Επιτροπή να προβάλει τον επείγοντα χαρακτήρα της αναθεώρησης αυτής στο Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο ενόψει της εκ μέρους τους ταχύτερης δυνατής έγκρισης των σχετικών διατάξεων. Οι διαφορές ως προς τη μεταφορά της οδηγίας και η υποχρεωτική χρήση του εν λόγω συστήματος στα διάφορα κράτη μέλη προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα, ιδίως στις ΜΜΕ, οι οποίες θεωρούν τις ηλεκτρονικές υπογραφές ως ένα από τα πιο σημαντικά και περιττά εμπόδια που δυσχεραίνουν την υιοθέτηση της ηλεκτρονικής τιμολόγησης. Όσον αφορά το νομοθετικό μέσο, η ΕΟΚΕ διερωτάται μήπως έφτασε πλέον η στιγμή να θεσπισθεί –μέσω κανονισμού– νομοθεσία ομοιόμορφη και ανάλογη των προσδοκιών που δημιούργησε η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη. |
| --- | --- |

3.15

Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την ανάγκη ταχείας αναθεώρησης της οδηγίας 1999/93/ΕΚ για τις ηλεκτρονικές υπογραφές, προκειμένου να θεσπισθεί ένα ευρωπαϊκό νομικό σύστημα αναγνώρισης και διαλειτουργικότητας ασφαλών και εγγυημένων ηλεκτρονικών υπογραφών, και καλεί την Επιτροπή να προβάλει τον επείγοντα χαρακτήρα της αναθεώρησης αυτής στο Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο ενόψει της εκ μέρους τους ταχύτερης δυνατής έγκρισης των σχετικών διατάξεων. Οι διαφορές ως προς τη μεταφορά της οδηγίας και η υποχρεωτική χρήση του εν λόγω συστήματος στα διάφορα κράτη μέλη προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα, ιδίως στις ΜΜΕ, οι οποίες θεωρούν τις ηλεκτρονικές υπογραφές ως ένα από τα πιο σημαντικά και περιττά εμπόδια που δυσχεραίνουν την υιοθέτηση της ηλεκτρονικής τιμολόγησης. Όσον αφορά το νομοθετικό μέσο, η ΕΟΚΕ διερωτάται μήπως έφτασε πλέον η στιγμή να θεσπισθεί –μέσω κανονισμού– νομοθεσία ομοιόμορφη και ανάλογη των προσδοκιών που δημιούργησε η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη.

| 3.16 | Οι ευρωπαίοι πολίτες δεν αντιλαμβάνονται τις ευκαιρίες που παρέχει η ενιαία αγορά, λόγω της ύπαρξης φραγμών, γραφειοκρατικών εμποδίων και διοικητικών υποχρεώσεων. Οι καταναλωτές αναμένουν πάντα τα πλεονεκτήματα που είχαν ανακοινωθεί πανηγυρικά, όπως για παράδειγμα στον χρηματοπιστωτικό και στον ενεργειακό τομέα, στους οποίους μόνο η ευρωπαϊκή νομοθεσία έχει επιβάλει κανόνες προς όφελος των καταναλωτών (τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια, SEPA, MIFID κλπ.). |
| --- | --- |

3.16

Οι ευρωπαίοι πολίτες δεν αντιλαμβάνονται τις ευκαιρίες που παρέχει η ενιαία αγορά, λόγω της ύπαρξης φραγμών, γραφειοκρατικών εμποδίων και διοικητικών υποχρεώσεων. Οι καταναλωτές αναμένουν πάντα τα πλεονεκτήματα που είχαν ανακοινωθεί πανηγυρικά, όπως για παράδειγμα στον χρηματοπιστωτικό και στον ενεργειακό τομέα, στους οποίους μόνο η ευρωπαϊκή νομοθεσία έχει επιβάλει κανόνες προς όφελος των καταναλωτών (τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια, SEPA, MIFID κλπ.).

| 3.17 | Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση που περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής βαδίζει προς την ορθή κατεύθυνση και επιθυμεί τη συνολική επιτάχυνση των διαδικασιών λήψης των αποφάσεων και του προβλεπόμενου χρόνου υλοποίησης του σχεδίου, προκειμένου να παρασχεθεί σε εργαζόμενους, πολίτες και επιχειρήσεις ένα εναρμονισμένο ή, μάλλον, ένα ομοιόμορφα ρυθμισμένο νομοθετικό πλαίσιο. |
| --- | --- |

3.17

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση που περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής βαδίζει προς την ορθή κατεύθυνση και επιθυμεί τη συνολική επιτάχυνση των διαδικασιών λήψης των αποφάσεων και του προβλεπόμενου χρόνου υλοποίησης του σχεδίου, προκειμένου να παρασχεθεί σε εργαζόμενους, πολίτες και επιχειρήσεις ένα εναρμονισμένο ή, μάλλον, ένα ομοιόμορφα ρυθμισμένο νομοθετικό πλαίσιο.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  SEPA potential benefits at stake, Capgemini. (SEPA: τα πιθανά οφέλη που διακυβεύονται) http://ec.europa.eu/internal_market/payments/docs/sepa/sepa-capgemini_study-final_report_en.pdf

1

SEPA potential benefits at stake

(2)  Ένα ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη, ΕΕ C 54 στις 19.2.2011, σελ 58· Μετάπλαση του ψηφιακού μερίσματος σε κοινωνικά οφέλη και οικονομική μεγέθυνση, ΕΕ C 44 στις 11.2.2011, σελ. 178· ΕΕ C 255 στις 22.9.2010, σελ. 116 και ΕΕ C 77 στις 31.3.2009, σελ. 60· Βελτίωση των μοντέλων συμμετοχικής σύμπραξης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα κατά την ανάπτυξη ηλεκτρονικών υπηρεσιών για όλους στην ΕΕ των 27, ΕΕ C 48 στις 15.2.2011, σελ. 72· ΕΕ C 255 στις 22.9.2010, σελ. 98· ΕΕ C 128 στις 18.5.2010, σελ. 69· GU C 317 στις 23.12.2009, σελ. 84· ΕΕ C 218 στις 11.9.2009, σελ. 36· ΕΕ C 175 στις 28.7.2009, σελ. 8· ΕΕ C 175 στις 28.7.2009, σελ. 92· ΕΕ C 175 στις 28.7.2009, σελ. 87· ΕΕ C 77 στις 31.3.2009, σελ. 63· ΕΕ C 224 στις 30.8.2008, σελ. 61· ΕΕ C 224 στις 30.8.2008, σελ. 50· ΕΕ C 97 στις 28.4.2007, σελ. 27· ΕΕ C 97 στις 28.4.2007, σελ 21· ΕΕ C 325 στις 30.12.2006, σελ. 78· ΕΕ C 318 στις 23.12.2006, σελ. 222· GU C 110 στις 9.5.2006, σελ. 83· ΕΕ C 123 στις 25.4.2001, σελ. 36.

2

Ένα ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη

Μετάπλαση του ψηφιακού μερίσματος σε κοινωνικά οφέλη και οικονομική μεγέθυνση

Βελτίωση των μοντέλων συμμετοχικής σύμπραξης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα κατά την ανάπτυξη ηλεκτρονικών υπηρεσιών για όλους στην ΕΕ των 27

(3)  http://www.expp-summit.com/marketreport.htm.

3

(4)  UN Centre for trade facilitation and electronic business (Κέντρο των Ηνωμένων Εθνών για τη διευκόλυνση του εμπορίου και των ηλεκτρονικών συναλλαγών)

4

UN Centre for trade facilitation and electronic business

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/109 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/109

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προς μια καλύτερη λειτουργία της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών με την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της διαδικασίας αμοιβαίας αξιολόγησης σύμφωνα με την οδηγία για τις υπηρεσίες»

[COM(2011) 20 τελικό]

2011/C 318/18

Εισηγητής: ο κ. Martin SIECKER

Στις 27 Ιανουαρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το θέμα:

«Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προς μια καλύτερη λειτουργία της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών με την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της διαδικασίας αμοιβαίας αξιολόγησης σύμφωνα με την οδηγία για τις υπηρεσίες»

COM(2011) 20 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 23 Ιουνίου 2011.

Κατά τη σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 134 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 3 αποχές..

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1 | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την επιθυμία της Επιτροπής να βελτιώσει τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών. Θεωρείται αυτονόητο ότι πρέπει να αρθούν όλα τα εμπόδια που υφίστανται με τη μορφή επιμεριστικών, αδικαιολόγητων ή δυσανάλογων απαιτήσεων. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει, συνεπώς, την πρωτοβουλία εκσυγχρονισμού των δημόσιων υπηρεσιών με την ίδρυση των επονομαζόμενων «κέντρων ενιαίας εξυπηρέτησης». Η διοικητική συνεργασία στην περίπτωση διασυνοριακών υποθέσεων δεν μπορεί παρά να επιδοκιμαστεί. Πρέπει όμως να επεκταθεί σε τομείς πολιτικής στους οποίους διακυβεύεται η τήρηση υποχρεώσεων. |
| --- | --- |

1.1

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την επιθυμία της Επιτροπής να βελτιώσει τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών. Θεωρείται αυτονόητο ότι πρέπει να αρθούν όλα τα εμπόδια που υφίστανται με τη μορφή επιμεριστικών, αδικαιολόγητων ή δυσανάλογων απαιτήσεων. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει, συνεπώς, την πρωτοβουλία εκσυγχρονισμού των δημόσιων υπηρεσιών με την ίδρυση των επονομαζόμενων «κέντρων ενιαίας εξυπηρέτησης». Η διοικητική συνεργασία στην περίπτωση διασυνοριακών υποθέσεων δεν μπορεί παρά να επιδοκιμαστεί. Πρέπει όμως να επεκταθεί σε τομείς πολιτικής στους οποίους διακυβεύεται η τήρηση υποχρεώσεων.

| 1.2 | Η ΕΟΚΕ θεωρεί πρόωρα τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με τις επιδράσεις της οδηγίας για τις υπηρεσίες και τη λειτουργία του τομέα των υπηρεσιών. Η οδηγία ισχύει εδώ και λίγα μόνο χρόνια. Το γεγονός ότι όλα τα κράτη μέλη δεν είναι εξίσου ικανοποιημένα με την οδηγία και πρέπει να την ενσωματώσουν με διαφορετικό τρόπο στη νομοθεσία τους είναι ένα στοιχείο που περιπλέκει τα πράγματα και δεν καλύπτεται στην ανακοίνωση. Ο τομέας των υπηρεσιών είναι μεγάλος και πολύπλοκος και περιλαμβάνει πολλούς κλάδους. Θα χρειαστεί χρόνος για τον εξορθολογισμό της ενιαίας αγοράς για τις υπηρεσίες μέσω της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. |
| --- | --- |

1.2

Η ΕΟΚΕ θεωρεί πρόωρα τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με τις επιδράσεις της οδηγίας για τις υπηρεσίες και τη λειτουργία του τομέα των υπηρεσιών. Η οδηγία ισχύει εδώ και λίγα μόνο χρόνια. Το γεγονός ότι όλα τα κράτη μέλη δεν είναι εξίσου ικανοποιημένα με την οδηγία και πρέπει να την ενσωματώσουν με διαφορετικό τρόπο στη νομοθεσία τους είναι ένα στοιχείο που περιπλέκει τα πράγματα και δεν καλύπτεται στην ανακοίνωση. Ο τομέας των υπηρεσιών είναι μεγάλος και πολύπλοκος και περιλαμβάνει πολλούς κλάδους. Θα χρειαστεί χρόνος για τον εξορθολογισμό της ενιαίας αγοράς για τις υπηρεσίες μέσω της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

| 1.3 | Η οδηγία για τις υπηρεσίες καταρτίστηκε στο πλαίσιο της παλαιάς Συνθήκης, στην οποία το οικονομικό συμφέρον αποτελούσε ακόμη την κύρια προτεραιότητα της ενιαίας αγοράς. Με τη Συνθήκη της Λισαβόνας αναιρέθηκε η υπεροχή της οικονομίας έναντι των άλλων συμφερόντων τα οποία τοποθετούνται πλέον στο ίδιο επίπεδο. Θα ήταν ενδιαφέρον να διερευνηθεί η φύση της σχέσης μεταξύ της νομοθεσίας και της νομολογίας που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της παλαιάς και της νέας Συνθήκης. Στη γνωμοδότησή της σχετικά με την πράξη για την ενιαία αγορά, η ΕΟΚΕ συνέστησε να επανεξεταστεί η οδηγία περί απόσπασης υπό το πρίσμα της νέας Συνθήκης. Θα ήταν ενδιαφέρον να διαπιστωθεί αν η αξιολόγηση των αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δίνουν προτεραιότητα στην ενιαία αγορά (πρώην άρθρο 49) μπορεί να ανοίξει νέες προοπτικές. |
| --- | --- |

1.3

Η οδηγία για τις υπηρεσίες καταρτίστηκε στο πλαίσιο της παλαιάς Συνθήκης, στην οποία το οικονομικό συμφέρον αποτελούσε ακόμη την κύρια προτεραιότητα της ενιαίας αγοράς. Με τη Συνθήκη της Λισαβόνας αναιρέθηκε η υπεροχή της οικονομίας έναντι των άλλων συμφερόντων τα οποία τοποθετούνται πλέον στο ίδιο επίπεδο. Θα ήταν ενδιαφέρον να διερευνηθεί η φύση της σχέσης μεταξύ της νομοθεσίας και της νομολογίας που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της παλαιάς και της νέας Συνθήκης. Στη γνωμοδότησή της σχετικά με την πράξη για την ενιαία αγορά, η ΕΟΚΕ συνέστησε να επανεξεταστεί η οδηγία περί απόσπασης υπό το πρίσμα της νέας Συνθήκης. Θα ήταν ενδιαφέρον να διαπιστωθεί αν η αξιολόγηση των αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δίνουν προτεραιότητα στην ενιαία αγορά (πρώην άρθρο 49) μπορεί να ανοίξει νέες προοπτικές.

2.   Κύρια σημεία της ανακοίνωσης της Επιτροπής

| 2.1 | Αν και οι υπηρεσίες αποτελούν βασική κινητήρια δύναμη της οικονομίας της ΕΕ, η Επιτροπή θεωρεί ότι η αγορά υπηρεσιών δεν έχει αναπτύξει ακόμη το πλήρες δυναμικό της. Ως εκ τούτου, τονίζει στην ανακοίνωσή της για τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» ότι βάσει της σχετικής οδηγίας, θα πρέπει να δημιουργηθεί μια πιο ολοκληρωμένη εσωτερική αγορά για τις υπηρεσίες (1). Επιπλέον, στην ανακοίνωσή της «Προς μία πράξη για την ενιαία αγορά», τονίζει με έμφαση ότι η ενιαία αγορά υπηρεσιων πρέπει να εμβαθυνθεί (2). Όλα αυτά χρειάζονται για να βοηθηθούν οι επιχειρήσεις του τομέα των υπηρεσιών να αναπτυχθούν και να βελτιώσουν τη θέση τους στον παγκόσμιο χώρο, ώστε να μπορέσουν να δημιουργήσουν ακόμη περισσότερες θέσεις εργασίας. |
| --- | --- |

2.1

Αν και οι υπηρεσίες αποτελούν βασική κινητήρια δύναμη της οικονομίας της ΕΕ, η Επιτροπή θεωρεί ότι η αγορά υπηρεσιών δεν έχει αναπτύξει ακόμη το πλήρες δυναμικό της. Ως εκ τούτου, τονίζει στην ανακοίνωσή της για τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» ότι βάσει της σχετικής οδηγίας, θα πρέπει να δημιουργηθεί μια πιο ολοκληρωμένη εσωτερική αγορά για τις υπηρεσίες (1). Επιπλέον, στην ανακοίνωσή της «Προς μία πράξη για την ενιαία αγορά», τονίζει με έμφαση ότι η ενιαία αγορά υπηρεσιων πρέπει να εμβαθυνθεί (2). Όλα αυτά χρειάζονται για να βοηθηθούν οι επιχειρήσεις του τομέα των υπηρεσιών να αναπτυχθούν και να βελτιώσουν τη θέση τους στον παγκόσμιο χώρο, ώστε να μπορέσουν να δημιουργήσουν ακόμη περισσότερες θέσεις εργασίας.

| 2.2 | Η έγκριση της οδηγίας για τις υπηρεσίες τον Δεκέμβριο του 2006 (3) και η επακόλουθη εφαρμογή της σηματοδότησαν την απαρχή της βελτίωσης της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς στον τομέα των υπηρεσιών. Με το κείμενο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπόρεσε να απλοποιήσει το ρυθμιστικό πλαίσιο και, χάρη στους νόμους που θεσπίστηκαν για την εφαρμογή της οδηγίας στα κράτη μέλη, καταργήθηκαν εκατοντάδες περιττές ή δυσανάλογες απαιτήσεις σε όλη την Ευρώπη. |
| --- | --- |

2.2

Η έγκριση της οδηγίας για τις υπηρεσίες τον Δεκέμβριο του 2006 (3) και η επακόλουθη εφαρμογή της σηματοδότησαν την απαρχή της βελτίωσης της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς στον τομέα των υπηρεσιών. Με το κείμενο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπόρεσε να απλοποιήσει το ρυθμιστικό πλαίσιο και, χάρη στους νόμους που θεσπίστηκαν για την εφαρμογή της οδηγίας στα κράτη μέλη, καταργήθηκαν εκατοντάδες περιττές ή δυσανάλογες απαιτήσεις σε όλη την Ευρώπη.

| 2.3 | Η οδηγία για τις υπηρεσίες προβλέπει μια «διαδικασία αμοιβαίας αξιολόγησης» από ομοτίμους. Το 2010, τα κράτη μέλη, καθώς και το Λιχτενστάιν, η Νορβηγία και η Ισλανδία έχουν αξιολογήσει σχεδόν 35 000 νομικές υποχρεώσεις οι οποίες ισχύουν για τις επιχειρήσεις, κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών. Πρόκειται τόσο για απαιτήσεις σχετικά με την εγκατάσταση (συμφωνίες παραχώρησης αδειών εκμετάλλευσης, εδαφικοί περιορισμοί ή περιορισμοί εκμετάλλευσης κεφαλαίου), όσο και για απαιτήσεις σχετικά με τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών (υποχρεώσεις καταχώρησης, κοινοποίησης ή ασφάλισης). |
| --- | --- |

2.3

Η οδηγία για τις υπηρεσίες προβλέπει μια «διαδικασία αμοιβαίας αξιολόγησης» από ομοτίμους. Το 2010, τα κράτη μέλη, καθώς και το Λιχτενστάιν, η Νορβηγία και η Ισλανδία έχουν αξιολογήσει σχεδόν 35 000 νομικές υποχρεώσεις οι οποίες ισχύουν για τις επιχειρήσεις, κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών. Πρόκειται τόσο για απαιτήσεις σχετικά με την εγκατάσταση (συμφωνίες παραχώρησης αδειών εκμετάλλευσης, εδαφικοί περιορισμοί ή περιορισμοί εκμετάλλευσης κεφαλαίου), όσο και για απαιτήσεις σχετικά με τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών (υποχρεώσεις καταχώρησης, κοινοποίησης ή ασφάλισης).

| 2.4 | Το πιο εμφανές συμπέρασμα που προέκυψε από τη διαδικασία αυτή είναι ότι σε ορισμένους κλάδους υπηρεσιών, οι εργασίες για την ενοποίηση της αγοράς δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Σύμφωνα με την Επιτροπή, το βασικό πρόβλημα έγκειται στο ότι δεν έχουν αρθεί από τη νομοθεσία όλων των κρατών μελών όλα τα εμπόδια που εισάγουν διακρίσεις ή δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η εφαρμογή των νόμων που καταργούν τα εμπόδια αυτά. Εκτός αυτού, τα κράτη μέλη εξακολουθούν συστηματικά να παραχωρούν κατ' αποκλειστικότητα ορισμένες υπηρεσίες σε συγκεκριμένους φορείς. |
| --- | --- |

2.4

Το πιο εμφανές συμπέρασμα που προέκυψε από τη διαδικασία αυτή είναι ότι σε ορισμένους κλάδους υπηρεσιών, οι εργασίες για την ενοποίηση της αγοράς δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Σύμφωνα με την Επιτροπή, το βασικό πρόβλημα έγκειται στο ότι δεν έχουν αρθεί από τη νομοθεσία όλων των κρατών μελών όλα τα εμπόδια που εισάγουν διακρίσεις ή δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η εφαρμογή των νόμων που καταργούν τα εμπόδια αυτά. Εκτός αυτού, τα κράτη μέλη εξακολουθούν συστηματικά να παραχωρούν κατ' αποκλειστικότητα ορισμένες υπηρεσίες σε συγκεκριμένους φορείς.

| 2.5 | Για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών, η Επιτροπή προτείνει μια σειρά δράσεων οι οποίες πρέπει να εφαρμοστούν τους επόμενους δεκαοκτώ μήνες. Πρόκειται για τα εξής:






  — | Ένα «έλεγχο επιδόσεων» της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών με σκοπό την αξιολόγηση της κατάστασης από την άποψη των χρηστών (επιχειρήσεις, ελεύθεροι επαγγελματίες, καταναλωτές)· |
| --- | --- | --- |

2.5

Για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών, η Επιτροπή προτείνει μια σειρά δράσεων οι οποίες πρέπει να εφαρμοστούν τους επόμενους δεκαοκτώ μήνες. Πρόκειται για τα εξής:

—

Ένα «έλεγχο επιδόσεων» της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών με σκοπό την αξιολόγηση της κατάστασης από την άποψη των χρηστών (επιχειρήσεις, ελεύθεροι επαγγελματίες, καταναλωτές)·

| — | συγκεκριμένες δράσεις για την άρση των υπόλοιπων άδικων ρυθμιστικών εμποδίων που παρακωλύουν την ανάπτυξη του δυναμικού της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών· |
| --- | --- |

—

συγκεκριμένες δράσεις για την άρση των υπόλοιπων άδικων ρυθμιστικών εμποδίων που παρακωλύουν την ανάπτυξη του δυναμικού της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών·

| — | εύστοχες δράσεις για την περισσότερο έμπρακτη ενοποίηση της αγοράς υπηρεσιών. |
| --- | --- |

—

εύστοχες δράσεις για την περισσότερο έμπρακτη ενοποίηση της αγοράς υπηρεσιών.

Η Επιτροπή θα αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα των νομικών μέσων που έχουν στη διάθεσή τους οι φορείς παροχής υπηρεσιών σε εθνικό επίπεδο σε περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων τους στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς από τις εθνικές αρχές, και θα αποφασίσει για τα επόμενα βήματα που πρέπει να γίνουν πριν το τέλος του 2012.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1 | Η Επιτροπή επισημαίνει ορθώς ότι η ενιαία αγορά στον τομέα των υπηρεσιών δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά εργαλείο για τη βελτίωση της καθημερινής λειτουργίας και της ζωής των επιχειρήσεων και των πολιτών. Θα ήταν σκόπιμο να αξιολογηθεί περισσότερο η συμβολή της ενιαίας αγοράς στην υλοποίηση αυτών των οριζόντιων στόχων. Η οδηγία για τις υπηρεσίες καταρτίστηκε στο πλαίσιο της παλαιάς Συνθήκης, στην οποία το οικονομικό συμφέρον αποτελούσε ακόμη την κύρια προτεραιότητα της ενιαίας αγοράς. Σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, τα άλλα συμφέροντα δεν υπόκεινται πλέον στην οικονομική ευημερία, αλλά τοποθετούνται στο ίδιο επίπεδο. Θα ήταν ενδιαφέρον να διερευνηθεί η φύση της σχέσης μεταξύ της νομοθεσίας και της νομολογίας που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της παλαιάς και της νέας Συνθήκης. Στη γνωμοδότησή της σχετικά με την πράξη για την ενιαία αγορά, η ΕΟΚΕ συνέστησε να επανεξεταστεί η οδηγία περί απόσπασης υπό το πρίσμα της νέας Συνθήκης. Θα ήταν ενδιαφέρον να διαπιστωθεί αν η αξιολόγηση των αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δίνουν προτεραιότητα στην ενιαία αγορά (πρώην άρθρο 49) μπορεί να ανοίξει νέες προοπτικές. |
| --- | --- |

3.1

Η Επιτροπή επισημαίνει ορθώς ότι η ενιαία αγορά στον τομέα των υπηρεσιών δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά εργαλείο για τη βελτίωση της καθημερινής λειτουργίας και της ζωής των επιχειρήσεων και των πολιτών. Θα ήταν σκόπιμο να αξιολογηθεί περισσότερο η συμβολή της ενιαίας αγοράς στην υλοποίηση αυτών των οριζόντιων στόχων. Η οδηγία για τις υπηρεσίες καταρτίστηκε στο πλαίσιο της παλαιάς Συνθήκης, στην οποία το οικονομικό συμφέρον αποτελούσε ακόμη την κύρια προτεραιότητα της ενιαίας αγοράς. Σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, τα άλλα συμφέροντα δεν υπόκεινται πλέον στην οικονομική ευημερία, αλλά τοποθετούνται στο ίδιο επίπεδο. Θα ήταν ενδιαφέρον να διερευνηθεί η φύση της σχέσης μεταξύ της νομοθεσίας και της νομολογίας που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της παλαιάς και της νέας Συνθήκης. Στη γνωμοδότησή της σχετικά με την πράξη για την ενιαία αγορά, η ΕΟΚΕ συνέστησε να επανεξεταστεί η οδηγία περί απόσπασης υπό το πρίσμα της νέας Συνθήκης. Θα ήταν ενδιαφέρον να διαπιστωθεί αν η αξιολόγηση των αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δίνουν προτεραιότητα στην ενιαία αγορά (πρώην άρθρο 49) μπορεί να ανοίξει νέες προοπτικές.

| 3.2 | Οι αξιολογήσεις που έγιναν μέχρι τώρα επικεντρώθηκαν πάρα πολύ στη ρύθμιση αφεαυτή, γι αυτό και μπορεί να έχουν υπερβολικά «τεχνοκρατικό» χαρακτήρα. Συνεπώς, οι ρυθμίσεις που ισχύουν σε ένα κράτος μέλος για ορισμένα επαγγέλματα μπορεί να δικαιολογούνται από την επιδίωξη της ποιότητας των αντίστοιχων υπηρεσιών και, ως εκ τούτου, να εξυπηρετούν το συμφέρον των πολιτών. Σε περίπτωση που οι κανόνες αυτοί χαρακτηριστούν εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών σε διασυνοριακό επίπεδο, αυτό δεν θα πρέπει να συνεπάγεται την αυτόματη κατάργησή τους. Τα συμφέροντα των καταναλωτών και των εργαζομένων σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να υπερισχύουν ζητημάτων που σχετίζονται με τις οικονομικές ελευθερίες. Ένας περιορισμός πρέπει να καταργείται μόνο όταν βασίζεται πραγματικά σε διακρίσεις και κίνητρα που δεν δικαιολογούνται. |
| --- | --- |

3.2

Οι αξιολογήσεις που έγιναν μέχρι τώρα επικεντρώθηκαν πάρα πολύ στη ρύθμιση αφεαυτή, γι αυτό και μπορεί να έχουν υπερβολικά «τεχνοκρατικό» χαρακτήρα. Συνεπώς, οι ρυθμίσεις που ισχύουν σε ένα κράτος μέλος για ορισμένα επαγγέλματα μπορεί να δικαιολογούνται από την επιδίωξη της ποιότητας των αντίστοιχων υπηρεσιών και, ως εκ τούτου, να εξυπηρετούν το συμφέρον των πολιτών. Σε περίπτωση που οι κανόνες αυτοί χαρακτηριστούν εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών σε διασυνοριακό επίπεδο, αυτό δεν θα πρέπει να συνεπάγεται την αυτόματη κατάργησή τους. Τα συμφέροντα των καταναλωτών και των εργαζομένων σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να υπερισχύουν ζητημάτων που σχετίζονται με τις οικονομικές ελευθερίες. Ένας περιορισμός πρέπει να καταργείται μόνο όταν βασίζεται πραγματικά σε διακρίσεις και κίνητρα που δεν δικαιολογούνται.

| 3.3 | Η ΕΟΚΕ θεωρεί πρόωρα τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με τις επιδράσεις της οδηγίας για τις υπηρεσίες και τη λειτουργία του τομέα των υπηρεσιών. Η οδηγία ισχύει εδώ και λίγα μόνο χρόνια. Το γεγονός ότι όλα τα κράτη μέλη δεν είναι εξίσου ικανοποιημένα με την οδηγία και πρέπει να την ενσωματώσουν με διαφορετικό τρόπο στη νομοθεσία τους είναι ένα στοιχείο που περιπλέκει τα πράγματα και δεν καλύπτεται στην ανακοίνωση. Ο τομέας των υπηρεσιών είναι μεγάλος και πολύπλοκος, περιλαμβάνει δε πολλούς κλάδους. Θα χρειαστεί χρόνος για τον εξορθολογισμό της ενιαίας αγοράς για τις υπηρεσίες μέσω της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. |
| --- | --- |

3.3

Η ΕΟΚΕ θεωρεί πρόωρα τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με τις επιδράσεις της οδηγίας για τις υπηρεσίες και τη λειτουργία του τομέα των υπηρεσιών. Η οδηγία ισχύει εδώ και λίγα μόνο χρόνια. Το γεγονός ότι όλα τα κράτη μέλη δεν είναι εξίσου ικανοποιημένα με την οδηγία και πρέπει να την ενσωματώσουν με διαφορετικό τρόπο στη νομοθεσία τους είναι ένα στοιχείο που περιπλέκει τα πράγματα και δεν καλύπτεται στην ανακοίνωση. Ο τομέας των υπηρεσιών είναι μεγάλος και πολύπλοκος, περιλαμβάνει δε πολλούς κλάδους. Θα χρειαστεί χρόνος για τον εξορθολογισμό της ενιαίας αγοράς για τις υπηρεσίες μέσω της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

| 3.4 | Το έγγραφο αφορά τόσο την ελευθερία εγκαταστάσεως όσο και την ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών, που είναι δύο διαφορετικές έννοιες. Οι απαιτήσεις σχετικά με την εγκατάσταση αποτελούν κατά κύριο λόγο εθνική αρμοδιότητα, ενώ η διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών στο πλαίσιο των οικονομικών ελευθεριών ανάγεται στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η επίτευξη μιας καλής ισορροπίας στην προκειμένη περίπτωση εναπόκειται στα κράτη μέλη. |
| --- | --- |

3.4

Το έγγραφο αφορά τόσο την ελευθερία εγκαταστάσεως όσο και την ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών, που είναι δύο διαφορετικές έννοιες. Οι απαιτήσεις σχετικά με την εγκατάσταση αποτελούν κατά κύριο λόγο εθνική αρμοδιότητα, ενώ η διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών στο πλαίσιο των οικονομικών ελευθεριών ανάγεται στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η επίτευξη μιας καλής ισορροπίας στην προκειμένη περίπτωση εναπόκειται στα κράτη μέλη.

| 3.5 | Συνιστάται επίσης να διευκρινιστεί σαφέστερα ποιες υπηρεσίες συνιστούν διασυνοριακές υπηρεσίες καθώς και σε τι αντιστοιχούν τα στοιχεία που αναφέρονται στην ανακοίνωση. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η οδηγία για τις υπηρεσίες καλύπτει το 40 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ. Σε άλλο σημείο της ανακοίνωσης διευκρινίζεται ότι ο τομέας των υπηρεσιών αντιπροσωπεύει περίπου το 70 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ. Αυτό υποδηλώνει ότι οι διασυνοριακές υπηρεσίες αντιστοιχούν σε περισσότερο από το ήμισυ του κύκλου εργασιών του τομέα των υπηρεσιών, πράγμα που πρέπει να αντιμετωπιστεί με κάποια επιφύλαξη. |
| --- | --- |

3.5

Συνιστάται επίσης να διευκρινιστεί σαφέστερα ποιες υπηρεσίες συνιστούν διασυνοριακές υπηρεσίες καθώς και σε τι αντιστοιχούν τα στοιχεία που αναφέρονται στην ανακοίνωση. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η οδηγία για τις υπηρεσίες καλύπτει το 40 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ. Σε άλλο σημείο της ανακοίνωσης διευκρινίζεται ότι ο τομέας των υπηρεσιών αντιπροσωπεύει περίπου το 70 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ. Αυτό υποδηλώνει ότι οι διασυνοριακές υπηρεσίες αντιστοιχούν σε περισσότερο από το ήμισυ του κύκλου εργασιών του τομέα των υπηρεσιών, πράγμα που πρέπει να αντιμετωπιστεί με κάποια επιφύλαξη.

| 3.6 | Η ανακοίνωση περιλαμβάνει διάφορες υποθέσεις οι οποίες είναι είτε ανεξέλεγκτες, είτε στην καλύτερη περίπτωση αμφίβολες, ενώ η Επιτροπή τις υιοθετεί αβίαστα. Στην παράγραφο 5.1, η Επιτροπή εκφράζει υψηλές προσδοκίες για τα αποτελέσματα των «ελέγχων επιδόσεων» που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί μαζί με τα κράτη μέλη, τη στιγμή που ορισμένα από αυτά εμποδίζουν την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών. |
| --- | --- |

3.6

Η ανακοίνωση περιλαμβάνει διάφορες υποθέσεις οι οποίες είναι είτε ανεξέλεγκτες, είτε στην καλύτερη περίπτωση αμφίβολες, ενώ η Επιτροπή τις υιοθετεί αβίαστα. Στην παράγραφο 5.1, η Επιτροπή εκφράζει υψηλές προσδοκίες για τα αποτελέσματα των «ελέγχων επιδόσεων» που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί μαζί με τα κράτη μέλη, τη στιγμή που ορισμένα από αυτά εμποδίζουν την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών.

| 3.7 | Στο κεφάλαιο 2, η Επιτροπή αναφέρει ότι, σύμφωνα με συντηρητικές εκτιμήσεις, η εφαρμογή της οδηγίας για τις υπηρεσίες μπορεί να αποφέρει οικονομικά οφέλη μέχρι 140 δισ. ευρώ, μέγεθος που αντιστοιχεί σε αύξηση του ΑΕγχΠ της ΕΕ κατά 1,5 %. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από μια μελέτη του 2007 που διενεργήθηκε από το Κεντρικό Γραφείο Προγραμματισμού των Κάτω Χωρών, λίγο μετά την έκδοση της οδηγίας για τις υπηρεσίες, όταν οι προσδοκίες για τα αποτελέσματά της δεν είχαν υπονομευθεί από την κρίση που προέκυψε αργότερα. Το σημείο αυτό θα πρέπει επίσης να αντιμετωπιστεί με κάποιες επιφυλάξεις. |
| --- | --- |

3.7

Στο κεφάλαιο 2, η Επιτροπή αναφέρει ότι, σύμφωνα με συντηρητικές εκτιμήσεις, η εφαρμογή της οδηγίας για τις υπηρεσίες μπορεί να αποφέρει οικονομικά οφέλη μέχρι 140 δισ. ευρώ, μέγεθος που αντιστοιχεί σε αύξηση του ΑΕγχΠ της ΕΕ κατά 1,5 %. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από μια μελέτη του 2007 που διενεργήθηκε από το Κεντρικό Γραφείο Προγραμματισμού των Κάτω Χωρών, λίγο μετά την έκδοση της οδηγίας για τις υπηρεσίες, όταν οι προσδοκίες για τα αποτελέσματά της δεν είχαν υπονομευθεί από την κρίση που προέκυψε αργότερα. Το σημείο αυτό θα πρέπει επίσης να αντιμετωπιστεί με κάποιες επιφυλάξεις.

| 3.8 | Η διαδικασία για την εξέταση της αμοιβαίας αξιολόγησης που διενεργήθηκε το 2010, η οποία συζητείται στα κεφάλαια 3 και 4, εγείρει πολλά ερωτήματα. Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή αναφέρει ότι η εν λόγω αμοιβαία αξιολόγηση «οδήγησε στη δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς χωρίς προηγούμενο» στα κράτη μέλη, χωρίς να διευκρινίζει ποια είναι ακριβώς η επίδραση που άσκησε. Μπορεί μεν να προκάλεσε έντονη δραστηριοποίηση σε ορισμένες δημόσιες διοικήσεις κρατών μελών, ποιες είναι όμως οι πρακτικές συνέπειες και ο συγκεκριμένος αντίκτυπος που είχε στην ενιαία αγορά για τις υπηρεσίες; |
| --- | --- |

3.8

Η διαδικασία για την εξέταση της αμοιβαίας αξιολόγησης που διενεργήθηκε το 2010, η οποία συζητείται στα κεφάλαια 3 και 4, εγείρει πολλά ερωτήματα. Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή αναφέρει ότι η εν λόγω αμοιβαία αξιολόγηση «οδήγησε στη δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς χωρίς προηγούμενο» στα κράτη μέλη, χωρίς να διευκρινίζει ποια είναι ακριβώς η επίδραση που άσκησε. Μπορεί μεν να προκάλεσε έντονη δραστηριοποίηση σε ορισμένες δημόσιες διοικήσεις κρατών μελών, ποιες είναι όμως οι πρακτικές συνέπειες και ο συγκεκριμένος αντίκτυπος που είχε στην ενιαία αγορά για τις υπηρεσίες;

| 3.9 | Η Επιτροπή δεν εκφράζεται με σαφήνεια σχετικά με την ιεράρχηση των διαφόρων πιθανών οριζόντιων στόχων που επιδιώκει η ΕΕ. Αυτό αντανακλάται, μεταξύ άλλων, στην ασάφεια σχετικά με τη δυνατότητα των κρατών μελών να εφαρμόζουν, επικαλούμενα το κοινό καλό, κανόνες που μπορεί να έχουν περιοριστικά αποτελέσματα. Τα ερωτήματα που σχετίζονται με τη δυνατότητα αυτή αξίζουν μια γενικότερη κοινωνική συζήτηση, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η αναφερόμενη στην έκθεση Monti έλλειψη υποστήριξης του κοινού στο ευρωπαϊκό εγχείρημα. |
| --- | --- |

3.9

Η Επιτροπή δεν εκφράζεται με σαφήνεια σχετικά με την ιεράρχηση των διαφόρων πιθανών οριζόντιων στόχων που επιδιώκει η ΕΕ. Αυτό αντανακλάται, μεταξύ άλλων, στην ασάφεια σχετικά με τη δυνατότητα των κρατών μελών να εφαρμόζουν, επικαλούμενα το κοινό καλό, κανόνες που μπορεί να έχουν περιοριστικά αποτελέσματα. Τα ερωτήματα που σχετίζονται με τη δυνατότητα αυτή αξίζουν μια γενικότερη κοινωνική συζήτηση, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η αναφερόμενη στην έκθεση Monti έλλειψη υποστήριξης του κοινού στο ευρωπαϊκό εγχείρημα.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

| 4.1 | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την επιθυμία της Επιτροπής να βελτιώσει τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών. Θεωρείται αυτονόητο ότι πρέπει να αρθούν όλα τα εμπόδια που υφίστανται με τη μορφή επιμεριστικών, αδικαιολόγητων ή δυσανάλογων απαιτήσεων. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει, συνεπώς, την πρωτοβουλία εκσυγχρονισμού των δημόσιων υπηρεσιών με την ίδρυση των επονομαζόμενων «κέντρων ενιαίας εξυπηρέτησης». Η διοικητική συνεργασία στην περίπτωση διασυνοριακών υποθέσεων δεν μπορεί παρά να επιδοκιμαστεί. Πρέπει όμως να επεκταθεί σε τομείς πολιτικής στους οποίους διακυβεύεται η τήρηση υποχρεώσεων. (4) |
| --- | --- |

4.1

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την επιθυμία της Επιτροπής να βελτιώσει τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών. Θεωρείται αυτονόητο ότι πρέπει να αρθούν όλα τα εμπόδια που υφίστανται με τη μορφή επιμεριστικών, αδικαιολόγητων ή δυσανάλογων απαιτήσεων. Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει, συνεπώς, την πρωτοβουλία εκσυγχρονισμού των δημόσιων υπηρεσιών με την ίδρυση των επονομαζόμενων «κέντρων ενιαίας εξυπηρέτησης». Η διοικητική συνεργασία στην περίπτωση διασυνοριακών υποθέσεων δεν μπορεί παρά να επιδοκιμαστεί. Πρέπει όμως να επεκταθεί σε τομείς πολιτικής στους οποίους διακυβεύεται η τήρηση υποχρεώσεων. (4)

| 4.2 | Σύμφωνα με την οδηγία για τις υπηρεσίες, μόνο τα ηλεκτρονικά «κέντρα ενιαίας εξυπηρέτησης» είναι υποχρεωτικά. Αρκετά κράτη μέλη έχουν επίσης δημιουργήσει και φυσικά «κέντρα ενιαίας εξυπηρέτησης», τα οποία και προσφέρουν μια διαφορετική, προορατική και ευρύτερη εξυπηρέτηση σε επιχειρηματίες που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν σε άλλα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι αυτά τα σημεία επαφής πρέπει να προσφέρουν εύκολη πρόσβαση στο κοινό, όχι μόνο στην τοπική αλλά και σε διάφορες ξένες γλώσσες, παρέχοντας και τη δυνατότητα ηλεκτρονικής καταχώρησης. Η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε να γνωρίζει περισσότερα για τις εμπειρίες των επιχειρηματιών με τις διάφορες προσεγγίσεις και ζητά από την Επιτροπή να εξετάσει αν τα εν λόγω φυσικά κέντρα εξυπηρέτησης επιτυγχάνουν καλύτερα αποτελέσματα και είναι πιο δημοφιλή από τα ηλεκτρονικά. |
| --- | --- |

4.2

Σύμφωνα με την οδηγία για τις υπηρεσίες, μόνο τα ηλεκτρονικά «κέντρα ενιαίας εξυπηρέτησης» είναι υποχρεωτικά. Αρκετά κράτη μέλη έχουν επίσης δημιουργήσει και φυσικά «κέντρα ενιαίας εξυπηρέτησης», τα οποία και προσφέρουν μια διαφορετική, προορατική και ευρύτερη εξυπηρέτηση σε επιχειρηματίες που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν σε άλλα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι αυτά τα σημεία επαφής πρέπει να προσφέρουν εύκολη πρόσβαση στο κοινό, όχι μόνο στην τοπική αλλά και σε διάφορες ξένες γλώσσες, παρέχοντας και τη δυνατότητα ηλεκτρονικής καταχώρησης. Η ΕΟΚΕ θα επιθυμούσε να γνωρίζει περισσότερα για τις εμπειρίες των επιχειρηματιών με τις διάφορες προσεγγίσεις και ζητά από την Επιτροπή να εξετάσει αν τα εν λόγω φυσικά κέντρα εξυπηρέτησης επιτυγχάνουν καλύτερα αποτελέσματα και είναι πιο δημοφιλή από τα ηλεκτρονικά.

| 4.3 | Ο ισχυρισμός ότι ο τομέας των υπηρεσιών συγκαταλέγεται στους πιο καινοτόμους και δυναμικούς τομείς και ότι, συνεπώς, μπορεί να συμβάλει σημαντικά σε μια νέα οικονομική ανάπτυξη ίσως πρέπει να διαφοροποιηθεί κάπως. Βεβαίως, η οδηγία για τις υπηρεσίες συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη της απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και έχει δημιουργήσει πολλές νέες και ποιοτικές θέσεις εργασίας. Εντούτοις, πολλές από τις «νέες» θέσεις στον τομέα αυτό αφορούν ανειδίκευτη, μονότονη και κακοπληρωμένη εργασία. Το εντεινόμενο φαινόμενο των φτωχών εργαζομένων, των οποίων η σχέση με αυτές τις νέες υπηρεσίες έχει επισημανθεί σε διάφορες μελέτες, δεν συμβάλλει στη βελτίωση της ευημερίας των ευρωπαίων πολιτών. |
| --- | --- |

4.3

Ο ισχυρισμός ότι ο τομέας των υπηρεσιών συγκαταλέγεται στους πιο καινοτόμους και δυναμικούς τομείς και ότι, συνεπώς, μπορεί να συμβάλει σημαντικά σε μια νέα οικονομική ανάπτυξη ίσως πρέπει να διαφοροποιηθεί κάπως. Βεβαίως, η οδηγία για τις υπηρεσίες συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη της απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και έχει δημιουργήσει πολλές νέες και ποιοτικές θέσεις εργασίας. Εντούτοις, πολλές από τις «νέες» θέσεις στον τομέα αυτό αφορούν ανειδίκευτη, μονότονη και κακοπληρωμένη εργασία. Το εντεινόμενο φαινόμενο των φτωχών εργαζομένων, των οποίων η σχέση με αυτές τις νέες υπηρεσίες έχει επισημανθεί σε διάφορες μελέτες, δεν συμβάλλει στη βελτίωση της ευημερίας των ευρωπαίων πολιτών.

| 4.4 | Η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων είναι διαφορετικά πράγματα. Εντούτοις, αρκετές μελέτες δείχνουν ότι η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών χρησιμοποιείται συχνά ως πρόσχημα για την πρόσληψη εργαζομένων. Οι διασυνοριακές υπηρεσίες των οποίων ο μοναδικός σκοπός είναι η πρόσληψη φτηνού εργατικού δυναμικού πρέπει να καταπολεμηθούν. Στην περίπτωση της διασυνοριακής πρόσληψης εργατικού δυναμικού, η αρχή της χώρας της επιχείρησης θα πρέπει να ισχύει στο ακέραιο για την προστασία των συμφερόντων τόσο των εργαζομένων όσο και των καλόπιστων εργοδοτών και για την αποτροπή του αθέμιτου ανταγωνισμού που προκύπτει από τη χρήση δήθεν αυτοαπασχολούμενων ή την καταστρατήγηση των εργασιακών ρυθμίσεων που ισχύουν σε μια χώρα. |
| --- | --- |

4.4

Η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων είναι διαφορετικά πράγματα. Εντούτοις, αρκετές μελέτες δείχνουν ότι η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών χρησιμοποιείται συχνά ως πρόσχημα για την πρόσληψη εργαζομένων. Οι διασυνοριακές υπηρεσίες των οποίων ο μοναδικός σκοπός είναι η πρόσληψη φτηνού εργατικού δυναμικού πρέπει να καταπολεμηθούν. Στην περίπτωση της διασυνοριακής πρόσληψης εργατικού δυναμικού, η αρχή της χώρας της επιχείρησης θα πρέπει να ισχύει στο ακέραιο για την προστασία των συμφερόντων τόσο των εργαζομένων όσο και των καλόπιστων εργοδοτών και για την αποτροπή του αθέμιτου ανταγωνισμού που προκύπτει από τη χρήση δήθεν αυτοαπασχολούμενων ή την καταστρατήγηση των εργασιακών ρυθμίσεων που ισχύουν σε μια χώρα.

| 4.5 | Ο έλεγχος και η επιβολή της τήρησης των όρων απασχόλησης που ισχύουν στη χώρα εργασίας δεν πρέπει να ορίζονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως «εμπόδια» ή «φραγμοί» για την ενιαία αγορά υπηρεσιών, εφόσον οι διατάξεις αυτές δεν χρησιμοποιούνται για να αποτρέψουν τον ανταγωνισμό. Η παρακολούθηση της συμμόρφωσης με τις συλλογικές συμβάσεις δεν είναι μόνο προς το συμφέρον της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζομένων, τα οποία πρέπει να τηρούνται, αλλά και των καλόπιστων εργοδοτών. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τις μεγάλες πολυεθνικές, αλλά και για τις ΜΜΕ. Η καταχώρηση και δήλωση που χρειάζονται για να εξασφαλιστεί η τήρηση αυτών των θεμελιωδών δικαιωμάτων αποτελούν θεμελιώδεις υποχρεώσεις που σχετίζονται με την παροχή διασυνοριακών υπηρεσιών. Η βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών για τον λόγο αυτό είναι προς το συμφέρον όλων των ενδιαφερομένων, και ωφελεί επίσης τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών. |
| --- | --- |

4.5

Ο έλεγχος και η επιβολή της τήρησης των όρων απασχόλησης που ισχύουν στη χώρα εργασίας δεν πρέπει να ορίζονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως «εμπόδια» ή «φραγμοί» για την ενιαία αγορά υπηρεσιών, εφόσον οι διατάξεις αυτές δεν χρησιμοποιούνται για να αποτρέψουν τον ανταγωνισμό. Η παρακολούθηση της συμμόρφωσης με τις συλλογικές συμβάσεις δεν είναι μόνο προς το συμφέρον της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζομένων, τα οποία πρέπει να τηρούνται, αλλά και των καλόπιστων εργοδοτών. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τις μεγάλες πολυεθνικές, αλλά και για τις ΜΜΕ. Η καταχώρηση και δήλωση που χρειάζονται για να εξασφαλιστεί η τήρηση αυτών των θεμελιωδών δικαιωμάτων αποτελούν θεμελιώδεις υποχρεώσεις που σχετίζονται με την παροχή διασυνοριακών υπηρεσιών. Η βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών για τον λόγο αυτό είναι προς το συμφέρον όλων των ενδιαφερομένων, και ωφελεί επίσης τη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών.

| 4.6 | Η Επιτροπή επισημαίνει στην ανακοίνωσή της ότι ο όγκος των διασυνοριακών υπηρεσιών στις οικονομικές συναλλαγές εντός της ΕΕ εξακολουθεί να υστερεί των εγχώριων υπηρεσιών. Πολλές υπηρεσίες έχουν τοπικό χαρακτήρα και η διαχείριση τους εξ αποστάσεως είναι δύσκολη. Η Επιτροπή αναφέρεται ακροθιγώς στο θέμα αυτό, αλλά η παρατήρησή της δεν αντανακλά το μέγεθος και η σημασία αυτής της πτυχής. Τα παραδείγματα που παρέχονται στην ανακοίνωση δεν συμβάλλουν στην αποσαφήνιση των προσδοκιών της Επιτροπής. Φαίνεται ότι πρόκειται περισσότερο για περιστατικά που συνέβησαν σε μερικά κράτη μέλη στα οποία προφανώς η οδηγία για τις υπηρεσίες δεν έχει εφαρμοστεί επαρκώς, αν και η ίδια η οδηγία εμφανίζει θεμελιώδεις ατέλειες. |
| --- | --- |

4.6

Η Επιτροπή επισημαίνει στην ανακοίνωσή της ότι ο όγκος των διασυνοριακών υπηρεσιών στις οικονομικές συναλλαγές εντός της ΕΕ εξακολουθεί να υστερεί των εγχώριων υπηρεσιών. Πολλές υπηρεσίες έχουν τοπικό χαρακτήρα και η διαχείριση τους εξ αποστάσεως είναι δύσκολη. Η Επιτροπή αναφέρεται ακροθιγώς στο θέμα αυτό, αλλά η παρατήρησή της δεν αντανακλά το μέγεθος και η σημασία αυτής της πτυχής. Τα παραδείγματα που παρέχονται στην ανακοίνωση δεν συμβάλλουν στην αποσαφήνιση των προσδοκιών της Επιτροπής. Φαίνεται ότι πρόκειται περισσότερο για περιστατικά που συνέβησαν σε μερικά κράτη μέλη στα οποία προφανώς η οδηγία για τις υπηρεσίες δεν έχει εφαρμοστεί επαρκώς, αν και η ίδια η οδηγία εμφανίζει θεμελιώδεις ατέλειες.

| 4.7 | Η Επιτροπή επικεντρώνεται κυρίως στον ανταγωνισμό, ο οποίος θα προσφέρει οφέλη στους καταναλωτές από άποψη επιλογών και τιμής. Όμως, οι καταναλωτές έχουν και άλλες σημαντικές προσδοκίες σε ό,τι αφορά τις βασικές υπηρεσίες, όπως προστασία, ασφάλεια,, ποιότητα, διαφάνεια των τιμών, δίκαιους συμβατικούς όρους, σαφείς και κατανοητές πληροφορίες και εγγυημένη επιστροφή των χρημάτων τους όταν οι υπηρεσίες που παρέχονται δεν είναι ικανοποιητικές. Χρειάζεται επίσης ρύθμιση του τομέα, ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να πληγούν τα δικαιώματα των καταναλωτών, όπως συνέβη με την ελευθέρωση του τομέα της ενέργειας και της αγοράς τηλεπικοινωνιών. |
| --- | --- |

4.7

Η Επιτροπή επικεντρώνεται κυρίως στον ανταγωνισμό, ο οποίος θα προσφέρει οφέλη στους καταναλωτές από άποψη επιλογών και τιμής. Όμως, οι καταναλωτές έχουν και άλλες σημαντικές προσδοκίες σε ό,τι αφορά τις βασικές υπηρεσίες, όπως προστασία, ασφάλεια,, ποιότητα, διαφάνεια των τιμών, δίκαιους συμβατικούς όρους, σαφείς και κατανοητές πληροφορίες και εγγυημένη επιστροφή των χρημάτων τους όταν οι υπηρεσίες που παρέχονται δεν είναι ικανοποιητικές. Χρειάζεται επίσης ρύθμιση του τομέα, ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να πληγούν τα δικαιώματα των καταναλωτών, όπως συνέβη με την ελευθέρωση του τομέα της ενέργειας και της αγοράς τηλεπικοινωνιών.

| 4.8 | Για την καταπολέμηση της αντιποίησης, την εξασφάλιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και για την προσφορά δυνατότητας προσφυγής, όταν ο πάροχος υπηρεσιών αδυνατεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του, οι εγκεκριμένοι επαγγελματίες κάθε κλάδου πρέπει να είναι καταχωρημένοι σε μητρώο προσβάσιμο στο κοινό. Τα προσόντα των καταχωρημένων παρόχων υπηρεσιών θα πληρούν προκαθορισμένες απαιτήσεις και οι επαγγελματικές τους δεξιότητες πρέπει να ελέγχονται περιοδικά. Όταν οι καταναλωτές θα μπορούν να επιλέγουν υπεύθυνα αξιοποιώντας αυτή τη δυνατότητα, η εμπιστοσύνη στην εγχώρια αγορά θα ενισχυθεί. |
| --- | --- |

4.8

Για την καταπολέμηση της αντιποίησης, την εξασφάλιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και για την προσφορά δυνατότητας προσφυγής, όταν ο πάροχος υπηρεσιών αδυνατεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του, οι εγκεκριμένοι επαγγελματίες κάθε κλάδου πρέπει να είναι καταχωρημένοι σε μητρώο προσβάσιμο στο κοινό. Τα προσόντα των καταχωρημένων παρόχων υπηρεσιών θα πληρούν προκαθορισμένες απαιτήσεις και οι επαγγελματικές τους δεξιότητες πρέπει να ελέγχονται περιοδικά. Όταν οι καταναλωτές θα μπορούν να επιλέγουν υπεύθυνα αξιοποιώντας αυτή τη δυνατότητα, η εμπιστοσύνη στην εγχώρια αγορά θα ενισχυθεί.

| 4.9 | Σε νομικό επίπεδο, η ανακοίνωση υποστηρίζει συνεχώς τη θέσπιση μέσων προσφυγής για τους παρόχους υπηρεσιών, ιδίως τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Αυτή η προσέγγιση είναι υπερβολικά μονόπλευρη: τα νομικά μέσα που αναπτύσσονται για τον σκοπό αυτό θα πρέπει να εξυπηρετούν όχι μόνο τις επιχειρήσεις αλλά και τους καταναλωτές και τους εργαζόμενους. |
| --- | --- |

4.9

Σε νομικό επίπεδο, η ανακοίνωση υποστηρίζει συνεχώς τη θέσπιση μέσων προσφυγής για τους παρόχους υπηρεσιών, ιδίως τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Αυτή η προσέγγιση είναι υπερβολικά μονόπλευρη: τα νομικά μέσα που αναπτύσσονται για τον σκοπό αυτό θα πρέπει να εξυπηρετούν όχι μόνο τις επιχειρήσεις αλλά και τους καταναλωτές και τους εργαζόμενους.

| 4.10 | Τα εμπόδια που εγείρονται από τη νομοθεσία των κρατών μελών και εξετάζονται από την Επιτροπή στην παράγραφο 5.2, δεν μπορεί και δεν πρέπει να κρίνονται αποκλειστικά και μόνο από την άποψη του παρόχου της υπηρεσίας. Η σημασία των δραστηριοτήτων που περιορίζονται σε ορισμένες επαγγελματικές ομάδες, οι κεφαλαιουχικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις προκύπτουν επίσης από κοινωνικά καθορισμένες ποιοτικές απαιτήσεις. Επιπλέον, οι απαιτήσεις αυτές αποσκοπούν στη διασφάλιση της αστικής ευθύνης και στην παροχή στους καταναλωτές και τους εργαζόμενους της δυνατότητας να ασκήσουν προσφυγή. |
| --- | --- |

4.10

Τα εμπόδια που εγείρονται από τη νομοθεσία των κρατών μελών και εξετάζονται από την Επιτροπή στην παράγραφο 5.2, δεν μπορεί και δεν πρέπει να κρίνονται αποκλειστικά και μόνο από την άποψη του παρόχου της υπηρεσίας. Η σημασία των δραστηριοτήτων που περιορίζονται σε ορισμένες επαγγελματικές ομάδες, οι κεφαλαιουχικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις προκύπτουν επίσης από κοινωνικά καθορισμένες ποιοτικές απαιτήσεις. Επιπλέον, οι απαιτήσεις αυτές αποσκοπούν στη διασφάλιση της αστικής ευθύνης και στην παροχή στους καταναλωτές και τους εργαζόμενους της δυνατότητας να ασκήσουν προσφυγή.

| 4.11 | Οι αρχές και τα όργανα που είναι αρμόδια για την παρακολούθηση και την τήρηση των κανόνων τονίζουν συχνά το φαινόμενο των «εικονικών εταιρειών» στο διασυνοριακό εμπόριο. Στην περίπτωση αυτή, η εσωτερική αγορά υπηρεσιών αποτελεί αντικείμενο εκμεταλλεύσεως για την παράκαμψη ή την αποφυγή των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων σε πολλές χώρες. Το ίδιο πρόβλημα ανακύπτει όταν γίνεται σε μεγάλη κλίμακα χρήση του καθεστώτος των αυτοαπασχολούμενων, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για δήθεν ανεξάρτητους επαγγελματίες. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ερευνήσει περαιτέρω αυτή τη μορφή στρέβλωσης του ανταγωνισμού εις βάρος καλόπιστων κυρίως επιχειρήσεων, μικρών ή μεγάλων, και, αν χρειαστεί, να λάβει τα κατάλληλα μέτρα. |
| --- | --- |

4.11

Οι αρχές και τα όργανα που είναι αρμόδια για την παρακολούθηση και την τήρηση των κανόνων τονίζουν συχνά το φαινόμενο των «εικονικών εταιρειών» στο διασυνοριακό εμπόριο. Στην περίπτωση αυτή, η εσωτερική αγορά υπηρεσιών αποτελεί αντικείμενο εκμεταλλεύσεως για την παράκαμψη ή την αποφυγή των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων σε πολλές χώρες. Το ίδιο πρόβλημα ανακύπτει όταν γίνεται σε μεγάλη κλίμακα χρήση του καθεστώτος των αυτοαπασχολούμενων, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για δήθεν ανεξάρτητους επαγγελματίες. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να ερευνήσει περαιτέρω αυτή τη μορφή στρέβλωσης του ανταγωνισμού εις βάρος καλόπιστων κυρίως επιχειρήσεων, μικρών ή μεγάλων, και, αν χρειαστεί, να λάβει τα κατάλληλα μέτρα.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

O Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2010) 2020 τελικό

1

(2)  COM(2010) 608 τελικό

2

(3)  Οδηγία 2006/123/ΕΚ

3

(4)  COM(2008) 703 τελικό.

4

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/113 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/113

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πράσινη βίβλος σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ — Προς μια αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή αγορά δημόσιων συμβάσεων»

[COM(2011) 15 τελικό]

2011/C 318/19

Εισηγητής: ο κ. van IERSEL

Συνεισηγητής: ο κ. CABRA DE LUNA

Στις 27 Ιανουαρίου 2011 και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

Πράσινη βίβλος σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της πολιτικής δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ — Προς μια αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή αγορά δημόσιων συμβάσεων

COM(2011) 15 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 23 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο της ολομέλειάς της, που πραγματοποιήθηκε στις 13 και 14 Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου 2011), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 164 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 4 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

| Οδηγία | Οδηγία 2004/18/ΕΚ περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών |
| --- | --- |
| Αρχές | Αναθέτουσες αρχές όπως ορίζονται στο άρθρο 1, παρ. 9 της οδηγίας και υπόκεινται στην οδηγία |
| Φορείς | Αναθέτοντες φορείς σύμφωνα με την οδηγία 2004/17/ΕΚ |
| Gold Plating (Κανονιστικός υπερθεματισμός) | Πιο επαχθής κατά την ενσωμάτωση οδηγιών στο εθνικό δίκαιο (1) |

Οδηγία

Οδηγία 2004/18/ΕΚ περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών

Αρχές

Αναθέτουσες αρχές όπως ορίζονται στο άρθρο 1, παρ. 9 της οδηγίας και υπόκεινται στην οδηγία

Φορείς

Αναθέτοντες φορείς σύμφωνα με την οδηγία 2004/17/ΕΚ

Gold Plating (Κανονιστικός υπερθεματισμός)

Πιο επαχθής κατά την ενσωμάτωση οδηγιών στο εθνικό δίκαιο (1)

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τον διάλογο που εγκαινίασε η Επιτροπή με την ευκαιρία της Πράσινης Βίβλου της ενόψει του εκσυγχρονισμού της πολιτικής δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ και με σκοπό τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας μιας ενιαίας αγοράς που λειτουργεί καλύτερα, είναι πιο καινοτόμος, πιο πράσινη και πιο κοινωνική. Για να συμπληρωθεί η παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ προβλέπει να επεξεργαστεί συμπληρωματική γνωμοδότηση μετά την αξιολόγηση από την Επιτροπή των μέχρι σήμερα αποτελεσμάτων της οδηγίας 2004/18/ΕΚ.

1.2   Με τις οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις (2) επιδιώκεται μεταξύ άλλων η βελτίωση της ποιότητας στις δημόσιες συμβάσεις. Η τελευταία γενική αναθεώρηση της οδηγίας πραγματοποιήθηκε το 2004. Η ΕΟΚΕ εμμένει ότι κάθε περαιτέρω αναθεώρηση πρέπει να πραγματοποιηθεί με την ίδια προσοχή και ακρίβεια όπως το 2004.

1.3   Μια σφαιρική ανάλυση των αποτελεσμάτων της οδηγίας και του τρόπου εφαρμογής της στα κράτη μέλη καθώς και της σχετικής νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου είναι καίρια για την προετοιμασία οποιασδήποτε αναθεώρησης. Επίσης, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι εμπειρίες από την εφαρμογή της οδηγίας σε όλη την Ευρώπη είναι σχετικά πρόσφατες.

1.4   Η υπερβολική γραφειοκρατία πρέπει να περιοριστεί για το καλό όλων. Η περίπλοκη νομοθεσία και ο κανονιστικός υπερθεματισμός λόγω της λανθασμένης εφαρμογής της οδηγίας πρέπει να αποφεύγονται από τα κράτη μέλη. Η στρατηγική Ευρώπη 2020 εμπεριέχει ευρύτερο εποπτικό ρόλο για την Επιτροπή.

1.5   Η EOKE τονίζει ότι οι αρχές της δημοσιότητας και της διαφάνειας καθώς και η αποτελεσματικότητα, η ασφάλεια δικαίου, η σωστή αξιοποίηση των πόρων, ο ανταγωνισμός, η πρόσβαση στην αγορά για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τα ελεύθερα επαγγέλματα, η αναλογικότητα, η αύξηση των διασυνοριακών συμβάσεων, η αποτροπή των διακρίσεων και της διαφθοράς και η ανάγκη επαγγελματισμού είναι πιο επίκαιρες από ποτέ.

1.6   Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον αντίκτυπο και τη σημασία της καινοτομίας, των περιβαλλοντικών και των κοινωνικών πτυχών της στρατηγικής Ευρώπη 2020 και για τις δημόσιες συμβάσεις.

1.7   Για να αυξηθεί η δέσμευση των κρατών μελών ώστε να εφαρμόζουν ορθά την οδηγία, καθώς και για να ενσωματωθούν οι στόχοι της στρατηγικής Ευρώπη 2020 στις δημόσιες συμβάσεις, η ΕΟΚΕ επιμένει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα αυτό και να εξετάζεται σε ετήσια βάση από το Συμβούλιο (Ανταγωνιστικότητας).

1.8   Τα κράτη μέλη δείχνουν αυξημένο ενδιαφέρον για τον ρόλο των δημόσιων συμβάσεων σε μια έξυπνη οικονομία. Οι εθνικές αρχές διατυπώνουν διάφορα περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από την αναθέτουσα αρχή. Οι ειδικές απαιτήσεις των δημόσιων συμβάσεων για τις μη περιγράψιμες υπηρεσίες (3) πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Οι βέλτιστες πρακτικές και εμπειρίες πρέπει να αποτελέσουν μέρος της ετήσιας συζήτησης στο Συμβούλιο.

1.9   Η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό μειονέκτημα το γεγονός ό,τι η Πράσινη Βίβλος δεν εξετάζει ούτε την ανάγκη επαρκούς επαγγελματισμού, ούτε και την απροθυμία ανάληψης κινδύνων από τις δημόσιες αρχές. Η επαγγελματοποίηση είναι το κλειδί για την προώθηση της καινοτομίας. Πρέπει να διαμορφωθούν προγράμματα κατάρτισης για τους αγοραστές στα κράτη μέλη. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της συγκριτικής αξιολόγησης και της ανταλλαγής ορθών πρακτικών.

1.10   Ο αγοραστής πρέπει να αναλάβει πλήρως την ευθύνη για τις οικονομικές, κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες από τον καθορισμό των χαρακτηριστικών των έργων, προϊόντων και υπηρεσιών. Τούτο συνεπάγεται απαίτηση για ίδια πιστοποίηση ή δήλωση συμμόρφωσης από τον υποβάλλοντα προσφορά όσον αφορά την τήρηση της σχετικής εθνικής νομοθεσίας, π.χ. όσον αφορά τις κοινωνικές πτυχές, και περιορισμό της υποχρέωσης επίσημης πιστοποίησης στον τελικό ανάδοχο.

1.11   Ειδικά για τα μεγάλα έργα και λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης να προωθηθεί η βιώσιμη ανάπτυξη, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της εφαρμογής, όπου χρειάζεται, της αρχής του κόστους για ολόκληρο τον κύκλο ζωής.

1.12   Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της διατήρησης της διαφοράς μεταξύ Υπηρεσιών τύπου Α και Β υπό την προϋπόθεση της ασφάλειας δικαίου και την πιθανή επέκταση των διασυνοριακών συμβάσεων των Υπηρεσιών Β. Συνιστά να αναθεωρείται τακτικά ο κατάλογος των υπηρεσιών τύπου Β από την Επιτροπή και να εξετάζεται κατά πόσον ορισμένες υπηρεσίες τύπου Β θα μπορούσαν, επωφελώς, να μετατεθούν στις υπηρεσίες τύπου Α.

1.13   Η συμμετοχή των ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών επιχειρήσεων, πρέπει να αυξηθεί. Λόγω των διιστάμενων απόψεων μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών, η ΕΟΚΕ δεν είναι υπέρ της αλλαγής των ορίων. Θα πρέπει να επιτευχθούν βελτιώσεις με την ορθή εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας, με την προσαρμογή των μεθόδων δημοσίευσης, την ορθή εφαρμογή της ηλεκτρονικής πρόσκλησης για υποβολή προσφορών και, αν είναι πρακτικά εφικτό, με τη διαίρεση των συμβάσεων σε παρτίδες. Η ΕΟΚΕ συνιστά, επίσης, την θέσπιση προγραμμάτων για τη στήριξη της εμπειρογνωμοσύνης των ΜΜΕ.

1.14   Ένας από τους στόχους των οδηγιών είναι η καταπολέμηση της ευνοιοκρατίας, της απάτης και της διαφθοράς. Κατά τον εκσυγχρονισμό των οδηγιών, οτιδήποτε μειώνει την αυστηρότητα τους πρέπει να αποφεύγεται. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η εκ των προτέρων δημοσίευση όλων των δημόσιων συμβάσεων μέσω ηλεκτρονικής διαδικασίας υποβολής προσφορών, θα συμβάλει στην πρόληψη των καταχρηστικών πρακτικών.

1.15   Από το 1971, βασικός στόχος των οδηγιών ήταν η προώθηση της ευρωπαϊκής διασυνοριακής πτυχής στις δημόσιες συμβάσεις. Ο απολογισμός είναι φτωχός. Η ΕΟΚΕ συνιστά να πραγματοποιηθεί ανάλυση των (βέλτιστων) πρακτικών και παραδειγμάτων σε κράτη μέλη και, στη συνέχεια, να ληφθούν μέτρα για το άνοιγμα των αγορών (4).

1.16   Η ΕΟΚΕ συνιστά η απόφαση για τη δικαιοδοσία στις διασυνοριακές συμβάσεις να καθορίζεται εξαρχής στην ίδια τη σύμβαση.

2.   Εισαγωγή

2.1   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει τις δημόσιες συμβάσεις ως μία από τις δώδεκα πρωτοβουλίες που μπορούν να ενισχύσουν την ανάπτυξη μιας πιο οικολογικής, κοινωνικά υπεύθυνης και καινοτόμου εσωτερικής αγοράς (5). Στην Πράσινη Βίβλο, η Επιτροπή υπογραμμίζει επίσης την ανάγκη για αποτελεσματικότητα και απλούστευση, για διευκόλυνση της πρόσβασης των ΜΜΕ και για προώθηση των διασυνοριακών συμβάσεων.

2.2   Οι δημόσιες συμβάσεις στην ΕΕ δεν είναι νέο φαινόμενο. Αφορούν τους τρόπους και τα μέσα που χρησιμοποιούν οι δημόσιες αρχές και φορείς (6) για την κάλυψη των αναγκών τους μέσω αγοράς έργων, προμηθειών και υπηρεσιών. Ο κύριος στόχος ήταν και είναι οι συνθήκες ισότιμου ανταγωνισμού στην ΕΕ. Ωστόσο, ο αριθμός των διασυνοριακών συμβάσεων εξακολουθεί να είναι πολύ μικρός. Η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται στην οδηγία (7) η οποία, σύμφωνα με την Πράσινη Βίβλο, πρέπει να βελτιωθεί έτσι ώστε να επιτυγχάνεται το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα.

2.3   Ουσιαστικά, η Οδηγία είναι διαδικαστική, περιλαμβάνει συγκεκριμένες διατάξεις και εγγυήσεις που διέπουν τη διαδικασία πρόσκλησης υποβολής προσφορών και ανάθεσης συμβάσεων. Το περιεχόμενο της σύμβασης η οποία ανατίθεται με βάση την Οδηγία αποτελεί εξ ολοκλήρου αρμοδιότητα της αναθέτουσας αρχής.

2.4   Μετά τις αρχικές οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις (1972) και τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας (1993), η αναθεώρηση του 2004 επέφερε ουσιαστικό εκσυγχρονισμό, κυρίως στην πρώτη (2004/18/ΕΚ) καθώς και μικρές αλλαγές στην δεύτερη που ήταν και πιο επίκαιρη (2004/17/ΕΚ). Η αναθεώρηση ήταν αποτέλεσμα μακρών και εμπεριστατωμένων συζητήσεων μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών. Η εφαρμογή διαφέρει από χώρα σε χώρα λόγω των διαφορών σε πολιτιστικά υπόβαθρα, νομικές παραδόσεις και κανονιστικό υπερθεματισμό.

2.5   Πολλά θέματα ελήφθησαν υπόψη προκειμένου να δημιουργηθεί μια ανοικτή, πανευρωπαϊκή και διαφανής αγορά, με ασφάλεια δικαίου, ευαισθητοποίηση ως προς το κόστος, σωστή αξιοποίηση των πόρων, ποιότητα, καλύτερες συνθήκες ανταγωνισμού, πρόσβαση των ΜΜΕ στην αγορά, αναλογικότητα, καινοτομία, αειφορία (στρατηγική Ευρώπη 2020), κόστος για ολόκληρο τον κύκλο ζωής, αποτροπή των διακρίσεων και της απάτης, ισότιμες συνθήκες και διασυνοριακές συμβάσεις.

3.   Εξελίξεις από το 2004

3.1   Μετά την πρώτη έκδοση των οδηγιών, έχουν γίνει πολλές τροποποιήσεις στις δημόσιες συμβάσεις γενικά και η διαδικασία συνεχίζεται. Στην Πράσινη Βίβλο εξετάζεται εάν ορισμένες πτυχές αποτελούν διαδομένη πρακτική στον εμπορικό κόσμο και εάν μπορούν να εισαχθούν, να ενεργοποιηθούν ή να ενισχυθούν και οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας.

3.2   Οι κυριότερες τεχνικές είναι η καινοτομία, η διαπραγμάτευση και η ευαισθητοποίηση της αγοράς. Αν και χρησιμοποιούνται πάντοτε στις υπηρεσίες κοινής ωφελείας και παρά τους περιορισμούς που επιτρέπει η οδηγία για τις δημόσιες συμβάσεις, δεν εφαρμόζονται σε ευρεία κλίμακα. Όμως, εάν οι τεχνικές αυτές δεν χρησιμοποιούνται, δεν αποκτάται η σχετική πείρα με αποτέλεσμα την έλλειψη γνώσης και προοπτικής για ομαλοποίηση στο μέλλον.

3.3   Σε μια προσπάθεια προσαρμογής στις νέες τεχνικές, η οδηγία για τις δημόσιες συμβάσεις περιλαμβάνει και άλλες πτυχές όπως ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις και αντίστροφες δημοπρασίες. Ενώ οι ηλεκτρονικές δημόσιες συμβάσεις έχουν αρκετά ευρεία εφαρμογή, οι αντίστροφες δημοπρασίες μπορούν να εφαρμοστούν όταν η τιμή και η παράδοση είναι τα μόνα κριτήρια. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη να βελτιωθεί η διασυνοριακή ηλεκτρονική διαλειτουργικότητα.

3.4   Στις εκτεταμένες συζητήσεις για τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας (ΥΚΩ), το συμπέρασμα ήταν ότι δεν πρόκειται για δημόσιες συμβάσεις αλλά για υπηρεσίες που παρέχονται από τις Αρχές ή εξ ονόματος αυτών. Η ΕΟΚΕ επιβεβαιώνει ότι οι Αρχές έχουν πλήρη ελευθερία να διεκπεραιώνουν οι ίδιες το σύνολο ή μέρος των καθηκόντων τους, ή να αναθέτουν υπεργολαβικά εκείνα που επιθυμούν. Επίσης, πρέπει να ληφθούν υπόψη τα συστήματα ορισμένων κρατών μελών τα οποία τηρούν τις κατοχυρωμένες στο πρωτογενές δίκαιο αρχές της ίσης μεταχείρισης, της απαγόρευσης των διακρίσεων και της διαφάνειας, και προβλέπουν την αναγνώριση γενικού δικαιώματος παροχής υπηρεσιών. Συνεπώς, οι ΥΚΩ (8) δεν υπόκεινται οι ίδιες στην οδηγία για τις δημόσιες συμβάσεις, αλλά η υπεργολαβία ή η ανάθεσή τους, από τις ίδιες τις Αρχές ή εξ ονόματός τους, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

Το Άρθρο 14 και το Πρωτόκολλο αριθ. 26 σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος της ΣλΕΕ αναγνωρίζουν τον ειδικό χαρακτήρα και τη σημασία των δημόσιων συμβάσεων, καθώς και τη διακριτική ευχέρεια των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών να αποφασίζουν για τον τρόπο παροχής, ανάθεσης και οργάνωσής τους. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η εσωτερική παροχή υπηρεσιών και η συνεργασία μεταξύ των φορέων του δημόσιου τομέα. Ύψιστη σημασία έχει η εξασφάλιση υψηλού επιπέδου ποιότητας, ασφάλειας, οικονομικής προσιτότητας, ίσης μεταχείρισης και προώθησης της καθολικής πρόσβασης και των δικαιωμάτων των χρηστών.

3.5   Η Οδηγία δεν ορίζει εάν μια Αρχή οφείλει ή όχι να αναθέτει συμβάσεις ή υπεργολαβίες, αλλά ορίζει απλώς τις διαδικασίες για τις εν λόγω συμβάσεις ή υπεργολαβίες. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ελευθερία αυτή δεν πρέπει να περιοριστεί.

3.6   Διαπραγματεύσεις

3.6.1   Η ΕΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να διευκρινίσει λεπτομερώς στην οδηγία τις συνθήκες υπό τις οποίες μια Αρχή μπορεί να αναθέσει σύμβαση απευθείας σε ενδιαφερόμενο φορέα επί του οποίου ασκεί έλεγχο ανάλογο προς εκείνον που ασκεί επί των δικών της εσωτερικών υπηρεσιών. Η ΕΟΚΕ ζητά να τροποποιηθεί η Οδηγία έτσι ώστε να περιλαμβάνει τις προϋποθέσεις για τις παρεκκλίσεις από τις απαιτήσεις της.

3.6.2   Με μεγάλη έμφαση στις καινοτόμες προτάσεις και σε προδιαγραφές «βάσει αποτελεσμάτων», ιδιαίτερη σημαντική είναι η συζήτηση μεταξύ των αρχών ανάθεσης και των προσφερόντων κατά τη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής προσφορών. Για τον λόγο αυτό, είναι απαραίτητη μια γενική διαδικασία διαπραγμάτευσης παρόμοια με εκείνη της οδηγίας για τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφελείας, ή με εκείνη του Ανταγωνιστικού Διαλόγου, χωρίς όμως τους «εξαιρετικά πολύπλοκους» περιορισμούς. Σε αυτό περιλαμβάνονται ήδη υφιστάμενοι κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις μη περιγράψιμων υπηρεσιών.

3.6.3   Αναφέρεται ότι μια τέτοια διαδικασία επιτρέπει στους διάφορους προσφέροντες να υποβάλουν τις προτάσεις τους και, στη συνέχεια, ο αγοραστής επιλέγει τα καλύτερα στοιχεία («cherry-picking») και δημοσιεύει συνεπόμενες νέες υβριδικές προδιαγραφές ως νέα πρόσκληση για υποβολή προσφορών, που διενεργείται χωρίς «διαπραγμάτευση». Μια τέτοια αντίληψη είναι λανθασμένη. Οι υποψήφιοι πρέπει να είναι σε θέση να προστατεύουν τη διανοητική ιδιοκτησία τους - είτε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας είτε όχι - ανά πάσα στιγμή και, κατά συνέπεια, οι ιδέες τους δεν πρέπει να προσφέρονται για εκμετάλλευση σε άλλους προμηθευτές, έστω και σε μικρή κλίμακα, χωρίς τη ρητή συγκατάθεσή τους.

3.6.4   Η διαπραγμάτευση των συμβάσεων - ιδιαίτερα των πολύπλοκων - προφανώς απαιτεί ουσιαστικές ικανότητες εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής. Η εισαγωγή μιας γενικής διαδικασίας με διαπραγμάτευση πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα που να εξασφαλίζουν ότι η αναθέτουσα αρχή διαθέτει ικανό και έμπειρο ανθρώπινο δυναμικό.

3.7   Καινοτομία

3.7.1   Στην Πράσινη Βίβλο εξετάζεται η καινοτομία στις δημόσιες συμβάσεις. Στις δημόσιες συμβάσεις, τρία είναι τα βασικά επίπεδα:

| — | η προθυμία να δοθεί νέα λύση σε παραδοσιακή απαίτηση· |
| --- | --- |

—

η προθυμία να δοθεί νέα λύση σε παραδοσιακή απαίτηση·

| — | η συμμετοχή στην εξεύρεση λύσης, και |
| --- | --- |

—

η συμμετοχή στην εξεύρεση λύσης, και

| — | οι χορηγίες για αναπτυξιακά σχέδια. |
| --- | --- |

—

οι χορηγίες για αναπτυξιακά σχέδια.

3.7.2   Η απλούστερη και πιο παραγωγική πτυχή είναι η προθυμία για την αποδοχή μιας νέας λύσης. Η ΕΟΚΕ συνιστά να προωθηθεί η ευρύτητα πνεύματος από την αναθέτουσα αρχή, η οποία πρέπει να γνωρίζει επαρκώς το αντικείμενο, ώστε να είναι ανοιχτή σε προτάσεις για μια νέα λύση. Συνεπώς, πρέπει να είναι πρόθυμη να εξετάσει εναλλακτικές λύσεις, εκτός εάν αναφέρει ρητά το αντίθετο. Ωστόσο, οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι συχνά απρόθυμοι να αποδεχθούν νέες λύσεις διότι αποστρέφονται τους κινδύνους και όχι λόγω διοικητικών ή νομικών κωλυμάτων.

3.7.3   Φραγμοί υπάρχουν και στην έννοια των εναλλακτικών προτάσεων. Η δυνατότητα υποβολής καινοτόμων προτάσεις διευκολύνεται εάν η αναθέτουσα αρχή δηλώνει τις απαιτήσεις της όσον αφορά το προς επίλυση πρόβλημα και όχι τη λύση. Μια τέτοια προσέγγιση επιτρέπει στον προσφέροντα να αξιοποιεί τις δεξιότητές του και να προτείνει την καλύτερη λύση, είτε παραδοσιακή, είτε καινοτόμο.

3.7.4   Σε περίπτωση που μια Αρχή συμμετέχει σε μια καινοτόμο λύση, όπως για παράδειγμα στην ανάπτυξη ενός σημαντικού συστήματος βάσεων δεδομένων, η συμμετοχή και η υποστήριξη από την Αρχή σε όλα τα επίπεδα είναι απαραίτητη. Χωρίς αυτήν, ο κίνδυνος αποτυχίας είναι υψηλός.

3.7.5   Στις προ-εμπορικές δημόσιες συμβάσεις (9) προτείνεται να γίνονται οι ενδιαφερόμενες Αρχές χορηγοί των νέων εξελίξεων και να τις υιοθετούν πρώτες. Υπάρχει όμως ο πιθανός κίνδυνος αποτυχίας. Η εμπειρία δείχνει ότι λίγες είναι οι Αρχές που, λόγω της δομής, της οργάνωσης ή της πείρας τους, μπορούν να φέρουν εις πέρας τις προκλήσεις αυτές οι οποίες απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή.

3.7.6   Η βιωσιμότητα της παραγωγής και της κατανάλωσης αποτελεί σημαντικό ζήτημα. Αναγνωρίζεται ευρέως ότι η καινοτομία στον τομέα της αειφόρου ανάπτυξης έχει τεράστια σημασία σε συνάρτηση με τα περιθώρια προώθησης κατάλληλων θέσεων εργασίας και επιχειρήσεων εντός της ΕΕ, στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Εάν υλοποιείται ορθά, παρέχει σημαντικά οικονομικά οφέλη. Σε πολλές δημόσιες συμβάσεις, το κόστος κύκλου ζωής πρέπει να ληφθεί υπόψη. Τούτο περιλαμβάνει την ποιότητα, τη συντήρηση, τη λειτουργία και την τελική διάθεση, εάν χρειάζεται. Μια προσέγγιση βασισμένη στην ποιότητα θα ενθαρρύνει την καινοτομία και τις ορθές πρακτικές και συνθήκες εργασίας που οδηγούν μακροπρόθεσμα σε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και εξοικονόμηση δαπανών. Οι μέθοδοι για την πραγματοποίηση τέτοιων εκτιμήσεων, είναι παγιωμένες. Η ΕΟΚΕ συνιστά να καταβληθούν προσπάθειες για να ενθαρρυνθούν οι δημόσιες αναθέτουσες αρχές να υιοθετούν και να χρησιμοποιούν τέτοιες μεθόδους.

4.   Λόγοι για περαιτέρω εκσυγχρονισμό

4.1   Νομικές πτυχές

4.1.1   Η καλή μεταφορά στην εθνική νομοθεσία είναι ουσιαστική, αλλά παραμένει ένα ακανθώδες ζήτημα και πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά στην Πράσινη Βίβλο. Σε πολύ λίγα κράτη μέλη η μεταφορά νομοθεσίας είναι άψογη. Η ορθή εφαρμογή είναι προς το συμφέρον όλων των ενδιαφερομένων. Ο κανονιστικός υπερθεματισμός αυξάνει τον διοικητικό φόρτο και τη γραφειοκρατία και θέτει φραγμούς, ιδίως για τις ΜΜΕ (η έννοια των ΜΜΕ και η αναφορά στις επιχειρήσεις πρέπει να διευρυνθεί ώστε να συμπεριλάβει όλους τους φορείς, κερδοσκοπικούς και μη, σε συνθήκες θεμιτού ανταγωνισμού και με συμμόρφωση στους κανόνες) ενώ αυξάνει τις δαπάνες της Αρχής. Η οδηγία είναι σαφής και όχι περίπλοκη. Παρά τις διαφορές στα νομικά συστήματα και τις προσεγγίσεις, πρόσθετες απαιτήσεις και διατυπώσεις πρέπει να αποφεύγονται. Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, η Επιτροπή πρέπει να παρακολουθεί πιο ενεργά τη διαδικασία υλοποίησης και να ενθαρρύνει τη διατύπωση απλής και σαφούς εθνικής νομοθεσίας.

4.1.2   Υπάρχει συστημικό πρόβλημα όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας για τις προσφυγές στις διασυνοριακές συμβάσεις. Σε διασυνοριακές συμβάσεις, δεν είναι σαφές ποια δικαιοδοσία πρέπει να ισχύει, αυτή του αγοραστή ή του προμηθευτή. Η ΕΟΚΕ προτείνει ότι μία τέτοια απόφαση πρέπει να καθορίζεται εξαρχής στην ίδια τη σύμβαση.

4.1.3   Σε ορισμένες συμβάσεις, ιδιαίτερα στις μακροχρόνιες, εμφανίζονται λόγοι τροποποίησης ορισμένων διατάξεων της σύμβασης. Αν και οι καταστάσεις αυτές είναι ενίοτε αναπόφευκτες, οι πιθανότητες διαφθοράς αυξάνονται. Η οδηγία περιορίζει τις επιτρεπόμενες αλλαγές σε συμβάσεις-πλαίσια (άρθρο 32), χωρίς όμως να αναφέρεται σε άλλα ζητήματα. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο κίνδυνος διαφθοράς ή/και της έλλειψης συμβατικής βεβαιότητας, σε περίπτωση χαλαρών κανόνων για λόγους μεγαλύτερης ευελιξίας, έχει επιβλαβείς συνέπειες. Επομένως, αυτή η πτυχή της Οδηγίας πρέπει να παραμείνει αμετάβλητη.

4.1.4   Στην Οδηγία, οι υπηρεσίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, Α και Β. Οι υπηρεσίες Α υπόκεινται σε αυστηρό καθεστώς, ενώ οι υπηρεσίες Β, γενικά, σε χαλαρότερο. Στην Πράσινη Βίβλο τίθεται το ερώτημα εάν, ενόψει της συνεχώς αυξανόμενης διασυνοριακής φύσης πολλών τύπων υπηρεσιών, η διαίρεση αυτή είναι επίκαιρη. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της διατήρησης της διαφοράς μεταξύ των δύο κατηγοριών, υπό την προϋπόθεση της ασφάλειας δικαίου και της πιθανής επέκτασης των διασυνοριακών συμβάσεων των υπηρεσιών Β σε Α. Συνιστά την περιοδική αναθεώρηση του καταλόγου των Υπηρεσιών τύπου Β από την Επιτροπή και να εξετάζεται κατά πόσον ορισμένες υπηρεσίες τύπου Β θα μπορούσαν, επωφελώς, να μετατεθούν στις υπηρεσίες τύπου Α.

4.2   Πρακτικές

4.2.1   Σημαντικό εμπόδιο για την πιο εύρυθμη λειτουργία του συστήματος δημόσιων συμβάσεων είναι η έλλειψη επαρκούς επαγγελματισμού και τεχνογνωσίας των δημόσιων αρχών. Μειονέκτημα της Πράσινης Βίβλου είναι ότι δεν εξετάζει αυτή τη βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε δημόσια προμήθεια. Τα κίνητρα βελτίωσης είναι ελάχιστα. Η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά εκστρατείες κατάρτισης των υπαλλήλων - κυρίως σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο – σχετικά με τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη βιώσιμων συμβάσεων (10).

4.2.2   Ακόμη, χρειάζεται να αλλάξει η νοοτροπία όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις. Οι δημόσιες συμβάσεις δεν είναι απλή διοικητική υπόθεση· όλα τα επίπεδα και οι κλάδοι της δημόσιας διοίκησης πρέπει να συμμετέχουν στις συμβάσεις αυτές, ανάλογα με το εύρος τους, όπως συμβαίνει σε πολλές εμπορικές επιχειρήσεις. Η επιτυχία είναι δυνατή μόνο με την εφαρμογή σύγχρονων πρακτικών στις δημόσιες συμβάσεις, ιδίως στη διαχείριση του κινδύνου, από την κορυφή της ιεραρχίας προς τη βάση. Στην οδηγία για τις ΥΚΩ παρατίθενται θετικά παραδείγματα.

4.2.3   Η επαγγελματοποίηση των δημόσιων συμβάσεων στον δημόσιο τομέα πρέπει να προωθηθεί μέσω εσωτερικών διεργασιών και πρόσληψης επαγγελματιών, αναδεικνύοντας έτσι το ρόλο και τα χαρακτηριστικά του ζητήματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, δύο πρόσθετα μέτρα έχουν σημειώσει επιτυχία: η πρόσληψη στελεχών από άλλους τομείς με εμπειρία στις προμήθειες καθώς και η σύσταση οργανισμών προμηθειών για την παροχή τεχνογνωσίας στην Αρχή κατά τη διάρκεια της διαδικασίας πρόσκλησης για την υποβολή προσφορών. Η ποιότητα των αγοραστών διαφέρει από χώρα σε χώρα. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της συγκριτικής αξιολόγησης και της ανταλλαγής ορθών πρακτικών.

4.2.4   Κατά την περίοδο που προηγείται της υποβολής προσφορών, τα ανώτερα στελέχη που είναι αρμόδια για τις προμήθειες ή οι διαχειριστές των έργων θα πρέπει να ενημερώνονται για το τι διατίθεται στην αγορά πριν να προετοιμάσουν τον σχετικό φάκελο. Η σχετική προετοιμασία συνήθως περιλαμβάνει τεχνικά περιοδικά, εμπορικές εκθέσεις και συναντήσεις με προμηθευτές στον αντίστοιχο τομέα.

4.2.5   Χρειάζεται επίσης να βελτιωθεί ο επαγγελματισμός στις ΜΜΕ. Ειδική κατάρτιση και στελέχη με εμπειρία στην υποβολή προσφορών μπορούν να συμβάλλουν στην αναβάθμιση των προσόντων και των γνώσεων.

4.2.6   Ένας τρόπος εκδήλωσης της απροθυμίας για την ανάληψη κινδύνων είναι η υπερβολική χρήση του κριτηρίου ανάθεσης βάσει της «χαμηλότερης τιμής». Ενώ ορισμένες δημόσιες συμβάσεις δεν περιλαμβάνουν κανένα ρεαλιστικό κριτήριο εκτός των τιμών -και ίσως της παράδοσης- οι περισσότερες περιλαμβάνουν πολύτιμα χαρακτηριστικά που συμβάλλουν σε ένα καλύτερο αποτέλεσμα. To κριτήριο της χαμηλότερης τιμής εμποδίζει την καινοτομία και την επιδίωξη καλύτερης ποιότητας και αξίας, που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της στρατηγικής Ευρώπη 2020, ούτε σημαίνει αναγκαστικά μεγαλύτερη αξία και ποιότητα.

4.2.6.1   Η χρησιμοποίηση του κριτηρίου της χαμηλότερης τιμής θα πρέπει συνεπώς να αποτελεί την εξαίρεση στον κανόνα. Με την επέκταση του κριτηρίου του «οικονομικά πιο επωφελούς» για την αξιολόγηση της βιωσιμότητας της πλέον συμφέρουσας προσφοράς, οι Αρχές μπορούν να επιτύχουν την άριστη κατάσταση από άποψη περιβαλλοντικής, κοινωνικής και οικονομικής αξίας. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τις Αρχές να χρησιμοποιούν, όπου είναι δυνατόν και πρόσφορο, την κοστολόγηση του κύκλου ζωής.

4.2.7   Λόγω του μεγάλου αριθμού μεσαίων και, ιδίως, μικρών δήμων, οι τελευταίοι θα πρέπει να ενθαρρύνονται, εάν όχι να υποχρεώνονται, να συνεργάζονται σε έργα ώστε να επιτυγχάνεται κρίσιμη μάζα για λόγους επαγγελματισμού, αποτελεσματικότητας και εξοικονόμησης πόρων. Η ΕΟΚΕ ζητά να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην πτυχή αυτή και συνιστά την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών ούτως ή άλλως, καθώς και τη διατύπωση διευκρινίσεων σχετικά με τους κανόνες περί δημοσίων συμβάσεων στο πλαίσιο αυτό.

4.2.8   Στατιστικές αναλύσεις δείχνουν ότι ιδίως οι ΜΜΕ υποεκπροσωπούνται στις δημόσιες συμβάσεις που υπερβαίνουν τα κατώτατα όρια της ΕΕ. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της δημιουργίας ίσων όρων ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις έτσι ώστε οι ΜΜΕ να μπορούν να εξασφαλίζουν το μερίδιο των δημόσιων συμβάσεων που τους αναλογεί. Η ΕΟΚΕ δεν τάσσεται υπέρ των θετικών διακρίσεων προς όφελος των ΜΜΕ, μεταξύ άλλων λόγω των πλασματικών δομών και, κατά συνέπεια, της πιθανής διαφθοράς. Ωστόσο, όπου είναι εφικτό, οι Αρχές πρέπει να ενθαρρύνονται να διαιρούν τις συμβάσεις σε παρτίδες για να προσφέρουν περισσότερες ευκαιρίες πρόσβασης στις ΜΜΕ.

4.2.9   Υπάρχουν αντικρουόμενες απόψεις όσον αφορά τα κατώτατα τα όρια, τα οποία ορίστηκαν ύστερα από εκτεταμένες συζητήσεις και με μεγάλη προσοχή, είναι συνεπή με αυτά της ΣΔΣ (Συμφωνία για τις Δημόσιες Συμβάσεις) και προσαρμόζονται τακτικά με βάση τον πληθωρισμό και τις διακυμάνσεις των ισοτιμιών. Έχουν διατυπωθεί εκκλήσεις τόσο για αύξηση όσο και για μείωση των κατώτατων ορίων. Κανένα από τα επιχειρήματα αυτά δεν είναι πειστικό και η ΕΟΚΕ συνιστά να διατηρηθούν τα υφιστάμενα όρια. Οι εθνικές διαδικασίες εφαρμόζονται με βάση τα όρια αυτά και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Συνθήκη. Είναι σκόπιμο να εφαρμόζονται όσο το δυνατό πιο πιστά οι διαδικασίες που προβλέπονται στην Οδηγία έτσι ώστε να αποφεύγονται οι αμφιβολίες και η σύγχυση και οι αναθέτουσες αρχές να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά μία μόνο σειρά διαδικασιών.

4.2.10   Για να βελτιωθεί η διαφάνεια και να μειωθούν οι αθέμιτες πρακτικές, η ΕΟΚΕ συνιστά να αναγγέλλονται εκ των προτέρων όλες ανεξαιρέτως οι δημόσιες συμβάσεις. Οι προκηρύξεις για δημόσιες συμβάσεις κάτω από τα κατώτατα όρια και για υπηρεσίες της κατηγορίας Β πρέπει να διατυπώνονται με απλό τρόπο για ολόκληρο τον ΕΟΧ σε ειδικό δικτυακό τόπο ηλεκτρονικής υποβολής προσφορών e-Tender (11).

4.2.11   Η τάση για περισσότερο επαγγελματισμό μπορεί επίσης να συμβάλει στην απλούστευση των εθνικών διαδικασιών που σήμερα οδηγούν συχνά σε δυσανάλογες δαπάνες. Στην πράξη, υπάρχουν μεγάλες διαφορές και είναι απαραίτητο να αποφεύγονται η σύγχυση και οι διαμάχες για θέματα ερμηνείας. Οι απλούστερες εθνικές προσεγγίσεις πρέπει να λειτουργήσουν ως παραδείγματα προς μίμηση.

4.2.12   Η τακτική των Αρχών να απαιτούν χρηματοοικονομικές εγγυήσεις, διασφαλίσεις και εγγυητικές επιστολές αποτελεί φραγμό για τις ΜΜΕ. Επιπλέον, οι οικονομικοί πόροι είναι πιο δυσεύρετοι σήμερα και είναι σπατάλη να χρησιμοποιούνται οι περιορισμένοι πόροι των ΜΜΕ για διασφάλιση τέτοιων εγγυήσεων. Χρειάζεται να τονιστεί στις Αρχές η υποχρέωσή τους να αποφεύγουν δυσανάλογες απαιτήσεις όσον αφορά τα προσόντα και τη χρηματοδότηση, αντί να στηρίζονται σε εγγυήσεις.

4.2.13   Για τη βελτίωση της κατάστασης στα κράτη μέλη λαμβάνονται πρωτοβουλίες στους τομείς αυτούς. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την κατάρτιση καταλόγου βέλτιστων πρακτικών και, σύμφωνα με τις πρακτικές σε ορισμένα κράτη μέλη, τη διοργάνωση τακτικών συνεδριάσεων με τις αναθέτουσες αρχές και με εμπειρογνώμονες σε επίπεδο ΕΕ.

4.2.14   Για να βοηθήσουν τις ΜΜΕ, οι Αρχές μπορούν να δημιουργήσουν ηλεκτρονικές πύλες με σκοπό:

| — | να διευρύνουν την πρόσβαση στις πληροφορίες για τις δημόσιες συμβάσεις κάτω από το όριο της ΕΕ· |
| --- | --- |

—

να διευρύνουν την πρόσβαση στις πληροφορίες για τις δημόσιες συμβάσεις κάτω από το όριο της ΕΕ·

| — | να επιτρέπουν στις ΜΜΕ να εκδηλώνουν ενδιαφέρον για τον συνδυασμό των ευκαιριών με άλλες ενδιαφερόμενες ΜΜΕ και |
| --- | --- |

—

να επιτρέπουν στις ΜΜΕ να εκδηλώνουν ενδιαφέρον για τον συνδυασμό των ευκαιριών με άλλες ενδιαφερόμενες ΜΜΕ και

| — | να αναπτύξουν ένα ασφαλές τμήμα σε έναν κεντρικό δικτυακό τόπο ηλεκτρονικής υποβολής προσφορών e-Tender, όπου οι ΜΜΕ θα μπορούν να τηλεφορτώνουν και να επεξεργάζονται/ενημερώνουν διοικητικές πληροφορίες που θα χρησιμοποιούν οι αναθέτουσες αρχές. |
| --- | --- |

—

να αναπτύξουν ένα ασφαλές τμήμα σε έναν κεντρικό δικτυακό τόπο ηλεκτρονικής υποβολής προσφορών e-Tender, όπου οι ΜΜΕ θα μπορούν να τηλεφορτώνουν και να επεξεργάζονται/ενημερώνουν διοικητικές πληροφορίες που θα χρησιμοποιούν οι αναθέτουσες αρχές.

5.   Αλληλεπιδράσεις μεταξύ δημοσίων συμβάσεων και άλλων προτεραιοτήτων

5.1   Εκτός από τον στόχο της αύξησης της αποτελεσματικότητας των δημόσιων δαπανών (12), η Πράσινη Βίβλος καλεί να διατυπωθούν απόψεις σχετικά με την ενισχυμένη αλληλεπίδραση μεταξύ των δημοσίων συμβάσεων και άλλων προτεραιοτήτων, κυρίως την καινοτομία και τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές προτεραιότητες.

5.2   Από το 2004, η αειφόρος και/ή χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη αποτελεί ενισχυμένη προτεραιότητα ανταγωνιστικότητας και επιβεβαιώνεται και από τη στρατηγική Ευρώπη 2020. Η πτυχή αυτή θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη στις δημόσιες συμβάσεις.

5.3   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι οι εθνικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να ενθαρρυνθούν να λαμβάνουν υπόψη κοινωνικές πτυχές· τούτο σημαίνει ότι κατά την προετοιμασία των συμβάσεων, θα πρέπει να υπάρχουν τα σχετικά περιθώρια.

5.4   Η Σύμβαση C94 της ΔΟΕ για τις ρήτρες εργασίας στις δημόσιες συμβάσεις υιοθετήθηκε το 1949 και επί του παρόντος έχει δεσμευτικό χαρακτήρα σε 10 κράτη μέλη της ΕΕ· ωστόσο, ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Ιρλανδία, εφαρμόζουν τη Σύμβαση οικειοθελώς στις δημόσιες συμβάσεις. Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπόψη τις αρχές της Σύμβασης και υποστηρίζει ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να κληθούν να κυρώσουν τη Σύμβαση και να εφαρμόζουν τις αρχές της.

5.5   Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η Οδηγία διαμορφώνει ένα σύνολο δικονομικών κανόνων που καθορίζουν τις σχέσεις μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στις δημόσιες συμβάσεις. Σε προηγούμενα έγγραφα, η Επιτροπή βασίστηκε σε εκτεταμένες διαβουλεύσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να συνεκτιμηθούν προϊόντα/υπηρεσίες/διαδικασίες καινοτομίας, καθώς και περιβαλλοντικοί και κοινωνικοί στόχοι από τις αναθέτουσες Αρχές κατά την προετοιμασία συμβάσεων (13) ή προ-εμπορικών δημόσιων συμβάσεων.

5.6   Όσον αφορά την καινοτομία και τις δημόσιες συμβάσεις, πρέπει να αναφερθεί και η πρωτοποριακή έκθεση Aho με τίτλο «Μια πρωτοβουλία για πρωτοπόρους αγορές στην Ευρώπη» (14). Η καινοτομία μπορεί να αφορά ένα ευρύτατο φάσμα θεμάτων: υψηλή τεχνολογία, χαμηλές εκπομπές άνθρακα, χαμηλή κατανάλωση ενέργειας, νέες και εναλλακτικές μέθοδοι υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικών υπηρεσιών, κατασκευές, μεταφορές, υποδομές και άλλα. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η ζήτηση μπορεί να έχει σημαντικό ρόλο ως κινητήρια δύναμη καινοτομίας (15)· πρόκειται για πτυχή που έχει παραμεληθεί ή υποβαθμιστεί για πολλά χρόνια. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να προωθηθεί έμμεσα και η συμμετοχή πανεπιστημίων και κέντρων Ε&Α καθώς και νέες καινοτομίες σε επίπεδο, π.χ., ΜΜΕ και φορέων της κοινωνικής οικονομίας.

5.7   Σε απάντηση σε ερωτήματα που διατυπώνονται στην Πράσινη Βίβλο, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι την πρωταρχική ευθύνη για την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων φέρουν οι εθνικές, περιφερειακές, τοπικές και ευρωπαϊκές αρχές που οφείλουν, τηρώντας τις οδηγίες, να εξισορροπούν κάθε φορά τις διάφορες κοινωνικές απαιτήσεις (καινοτομία και περιβαλλοντικές και κοινωνικές πτυχές (16), συμπεριλαμβανομένων των ρυθμίσεων για τα άτομα με αναπηρίες) με την αποτελεσματικότητα, τις περιόδους παραγωγής, το κόστος, τον αριθμό προμηθευτών, το πιθανό αποτέλεσμα των συμβάσεων κ.λπ.

5.8   Οι Αρχές είναι ελεύθερες να καθορίζουν ειδικές απαιτήσεις, συμπεριλαμβανομένων των περιβαλλοντικών και κοινωνικών και τούτο, είτε διότι το απαιτεί η ευρωπαϊκή ή εθνική νομοθεσία ή και οι δύο, π.χ. στην περίπτωση των γενικών ή τομεακών δεσμευτικών περιβαλλοντικών προτύπων, είτε οι απαιτήσεις αυτές μπορούν να συνδέονται με την υλοποίηση συγκεκριμένων έργων, όπως μεγάλα έργα υποδομής.

5.9   Οι τεχνικές προδιαγραφές θα πρέπει, όπου ενδείκνυται, να περιλαμβάνουν χαρακτηριστικά παραγωγής/διαδικασίας. Με τον τρόπο αυτό θα απλουστευθεί και θα καταστεί πιο διαφανές το πεδίο δράσης των αναθετουσών αρχών οι οποίες θα είναι σε θέση να προβαίνουν σε σημαντικές επιλογές για την προώθηση βιώσιμων στόχων, όπως της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, της εφαρμογής των συλλογικών συμφωνιών, των προτύπων εργασίας, των συνθηκών απασχόλησης και της ίσης αμοιβής για την ίδια εργασίας. Η πράσινη ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί εύγλωττο παράδειγμα του τρόπου και των λόγων για τους οποίους τα χαρακτηριστικά παραγωγής θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ως τεχνικές προδιαγραφές και να μην υποβαθμίζονται μόνο σε συνθήκες απόδοσης. (17)

5.10   Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να επεξεργαστεί, κατά περίπτωση, ένα ενιαίο έγγραφο, που να ενσωματώνει την Οδηγία και τη σχετική νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Ένα τέτοιο έγγραφο θα ενισχύσει την προσβασιμότητα και θα συμβάλλει σημαντικά στην ασφάλεια δικαίου.

5.11   Σε συμφωνία με τα πορίσματα της γενικής συζήτησης σχετικά με την ανάγκη για μια έξυπνη ευρωπαϊκή οικονομία, εντείνονται οι συζητήσεις στα κράτη μέλη σχετικά με το ρόλο των δημόσιων συμβάσεων στη διαδικασία αυτή (18). Σε ποικίλους βαθμούς, τα κράτη μέλη διατυπώνουν περιβαλλοντικά κυρίως αλλά και κοινωνικά κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τις αναθέτουσες αρχές. Οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας και οι εθνικές νομοθεσίες διαφέρουν σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Είναι ευθύνη της κάθε χώρας να εξασφαλίζει τη συμμόρφωση με τους δικούς της νόμους.

5.12   Η ΕΟΚΕ συνιστά να εξετάζεται το θέμα αυτό σε ετήσια βάση από το Συμβούλιο (Ανταγωνιστικότητας). Θα πρέπει να υπογραμμίζονται οι βέλτιστες πρακτικές και εμπειρίες. Η μεγαλύτερη σύγκλιση στις ακολουθούμενες πρακτικές θα συμβάλλει και στη βελτίωση των συνθηκών που υφίστανται στις διασυνοριακές συμβάσεις.

5.13   Όποιες και αν είναι οι κοινωνικές ή περιβαλλοντικές απαιτήσεις που προβάλλονται ως κριτήρια ανάθεσης, πρέπει να αξιολογούνται συγκριτικά σε σχέση με τα υπόλοιπα κριτήρια.

5.14   Οι αναθέτουσες αρχές, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, θα πρέπει να μπορούν να βεβαιώνονται ότι οι προσφέροντες, παράλληλα με τα κριτήρια των άρθρων 44 έως 51 της οδηγίας (19), πληρούν και την κοινωνική νομοθεσία [μεταξύ άλλων όσον αφορά την ένταξη των ατόμων με αναπηρίες (20)] διότι θα αποτελούσε παράβαση των ευρωπαϊκών και εθνικών νομοθεσιών να συνάπτουν οι δημόσιες αρχές συμβάσεις με φορείς που δεν συμμορφώνονται με τη νομοθεσία.

5.15   Τα κράτη μέλη πρέπει να απαιτούν ίδια πιστοποίηση ή δήλωση συμμόρφωσης από τον υποβάλλοντα προσφορά όσον αφορά την τήρηση της σχετικής εθνικής νομοθεσίας για την εργασιακή ένταξη των ατόμων με αναπηρίες, όπως η υποχρέωση πρόσληψης ορισμένου αριθμού ή ποσοστού των ατόμων με αναπηρία στις χώρες όπου υπάρχει τέτοια νομική δέσμευση.

5.16   Ένα άλλο κοινωνικό μέτρο αφορά, σε ορισμένες περιπτώσεις, τον καθορισμό τεχνικών προδιαγραφών κατά τρόπο ώστε να λαμβάνονται υπόψη τα κριτήρια προσβασιμότητας για τα άτομα με αναπηρίες και τον σχεδιασμό για όλους τους χρήστες.

5.17   Μια άλλη σημαντική πτυχή για τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών για όλους με σκοπό την κοινωνική ένταξη, αφορά την ανάθεση συμβάσεων που προορίζεται για προστατευόμενα εργαστήρια ατόμων με αναπηρίες. Η δυνατότητα αυτή προβλέπεται ρητά στην αιτιολογική σκέψη 28 και στο άρθρο 19 της οδηγίας 2004/18/ΕΚ. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή πρέπει να συστήσει ρητά ότι ένα ποσοστό ή ένας αριθμός των συμβάσεων αυτών πρέπει να κηρύσσεται εκτελεστός στα κράτη μέλη όπου αυτό ενδείκνυται, π.χ. εάν υπάρχει μεγάλος αριθμός ατόμων με αναπηρίες που μπορούν να εργαστούν και παραμένουν άεργοι.

5.18   Ένα εξειδικευμένο ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί είναι ο πολύπλοκος χαρακτήρας των κανονισμών περί δημοσίων συμβάσεων όσον αφορά τις κοινωνικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Η Πράσινη Βίβλος (κεφάλαιο 4.4) θέτει το ερώτημα εάν τα ισχύοντα όρια για τις εν λόγω υπηρεσίες πρέπει να αυξηθούν, προκειμένου να ληφθούν καλύτερα υπόψη οι ιδιαιτερότητες των κοινωνικών υπηρεσιών. Η ΕΟΚΕ παρακολουθεί προσεκτικά τις τρέχουσες εργασίες, ιδίως μέσω της ανακοίνωσης COM(2011) 206 τελικό, έχοντας συναίσθηση ότι οι επιλεκτικές αλλαγές των ορίων δεν είναι ευπρόσδεκτες.

5.19   Στο πλαίσιο της στρατηγικής Ευρώπη 2020, θα πρέπει να δοθεί αρμοδιότητα στην Επιτροπή να παρακολουθεί στενά τη διαδικασία εκσυγχρονισμού στα κράτη μέλη. Προς τούτο, χρήσιμη θα ήταν η δημοσίευση σε δικτυακό τόπο του συνόλου των προκηρύξεων ανάθεσης συμβάσεων, ανεξάρτητα από την αξία τους, με αναφορά του τύπου της ανάδοχης επιχείρησης (πολύ μικρή, ΜΜΕ ή μεγάλη) και της αξίας της σύμβασης.

6.   Μη ικανοποιητικές πρακτικές

6.1   Ένας από τους στόχους των οδηγιών είναι η καταπολέμηση της ευνοιοκρατίας, της απάτης και της διαφθοράς. Οι πρακτικές αυτές δεν αφορούν μόνο τις δημόσιες συμβάσεις, αλλά η απουσία εμπορικών κλάδων, όπως επισημαίνεται στην Πράσινη Βίβλο, παρέχει μια πρόσθετη διάσταση, καθώς το Δημόσιο δεν μπορεί να επιτηρεί πάντα τέτοιες πρακτικές που ακολουθούν οι ίδιοι οι οργανισμοί του. Η Οδηγία δεν υποκαθιστά τη νομοθεσία για τη διαφθορά ή τον ανταγωνισμό, αλλά με την αυστηρή διαδικαστική πειθαρχία που ορίζει, προσφέρει μια πρόσθετη γραμμή άμυνας.

6.2   Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι διατάξεις σχετικά με την υπεργολαβία πρέπει να ενισχυθούν. Τα πολλαπλά στρώματα στον τομέα της υπεργολαβίας ενδέχεται να προκαλέσουν δυσκολίες κατά την εφαρμογή των συλλογικών συμφωνιών των συνθηκών εργασίας και υγιεινής και των διαδικασιών ασφάλειας. Θα πρέπει να δοθούν μεγαλύτερα περιθώρια στις δημόσιες αρχές ώστε να επηρεάζουν τις συμβατικές ρυθμίσεις προκειμένου να επιτυγχάνονται οι ποιοτικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί στόχοι. Οι λεπτομέρειες όσον αφορά τους κύριους υπεργολάβους θα πρέπει να εξαγγέλλονται πριν την ανάθεση της σύμβασης, η δε δημόσια αρχή θα πρέπει να είναι σαφής ως προς τις ευθύνες και υποχρεώσεις ώστε να καθίσταται δυνατή ο αποτελεσματικός έλεγχος της σύμβασης εκ μέρους της. Θα πρέπει να θεσπιστούν μηχανισμοί για να μπορούν οι δημόσιες αρχές να ελέγχουν προσεκτικά και να απορρίπτουν υπεργολάβους όταν υπάρχουν προβλήματα.

6.3   Μια σύμβαση συνάπτεται κανονικά με έναν βασικό αντισυμβαλλόμενο που διαθέτει ικανότητες και εμπειρία όσον αφορά την εργασία, την προμήθεια ή την υπηρεσία που απαιτείται. Ο βασικός αντισυμβαλλόμενος ευθύνεται για ολόκληρη τη σύμβαση και είναι υπόλογος απέναντι στην αναθέτουσα αρχή για την εκτέλεσή της. Αυτή η ευθύνη περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τη διαχείριση της απόκτησης υλικού και κάθε σύμβασης υπεργολαβίας που συνάπτεται. Οι διαδικασίες κυρώσεων και αποκλεισμού προσφερόντων βάσει του άρθρου για τις ασυνήθιστα χαμηλές προσφορές θα πρέπει να είναι λιγότερο περίπλοκες, ιδίως όσον αφορά την τήρηση των εν ισχύ διατάξεων περί προστασίας της εργασίας και των συνθηκών εργασίας. Σήμερα, για να μπορέσουν οι δημόσιες αρχές να απορρίψουν μια προσφορά, πρέπει να ακολουθήσουν προηγουμένως μια υποχρεωτική και πολύπλοκη διαδικασία γραπτών αιτήσεων διευκρίνισης. Οι διατάξεις που αφορούν τις πληροφορίες σχετικά με τον οικονομικό χαρακτήρα της μεθόδου δομικής κατασκευής, της μεθόδου κατασκευής των προϊόντων ή της παροχής των υπηρεσιών χρειάζονται επίσης επανεξέταση. Θα πρέπει να καθιερωθεί υποχρεωτική απαίτηση να παρέχει ο προσφέρων τις πληροφορίες στην αναθέτουσα αρχή, και όχι να αναγκάζεται η αρχή αυτή να ζητά τις πληροφορίες. Στην τροποποίηση των οδηγιών θα πρέπει να συμπεριληφθούν αυτές οι αλλαγές, προκειμένου να προωθηθούν η αξιοπρεπής εργασία, η ίση μεταχείριση των εργαζομένων και οι ευρύτεροι στόχοι της βιωσιμότητας.

6.4   Από διάφορα στοιχεία προκύπτει ότι η κυριότερη μη ικανοποιητική πρακτική είναι η ευνοιοκρατία, όπου οι αναθέτουσα αρχή συνάπτει συμβάσεις, μερικές φορές χωρίς καν να δημοσιεύσει σχετική προκήρυξη αλλά με απευθείας ανάθεση σε προνομιακό ανάδοχο. Τέτοιες μυστικές δραστηριότητες δεν εντοπίζονται εύκολα και αποκαλύπτονται μόνον εκ των υστέρων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η εκ των προτέρων δημοσίευση όλων των δημόσιων συμβάσεων μέσω ηλεκτρονικής διαδικασίας υποβολής προσφορών θα βοηθήσει στην πρόληψη των καταχρηστικών πρακτικών χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση των δημόσιων αρχών.

6.5   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι πρέπει να γίνουν περισσότερα για την υποστήριξη της παρακολούθησης της συμμόρφωσης με τους όρους των συμβάσεων - συμπεριλαμβανομένων των ρητρών εκτέλεσης- μετά την ανάθεση αυτών. Οι δημόσιες αρχές υπόκεινται σήμερα σε αυξανόμενες πιέσεις από άποψης δημοσιονομικών και πόρων λόγω της χρηματοπιστωτικής κρίσης ενώ, ταυτόχρονα, οι υπηρεσίες για την παρακολούθηση της ασφάλειας και της υγείας, την τήρηση των προτύπων εργασίας και την προστασία του περιβάλλοντος υφίστανται και αυτές περικοπές. Καθώς η ακύρωση ενός διαγωνισμού για την ανάθεση σύμβασης και η προκήρυξη νέου μπορεί να είναι πολύ δαπανηρές, οι δημόσιες αρχές μπορεί να φαίνονται αδύναμες όταν βρίσκονται αντιμέτωπες με έναν προμηθευτή που αθετεί τις υποχρεώσεις του ή είναι αφερέγγυος. Το κόστος εξασφάλισης της συμμόρφωσης θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στους προϋπολογισμούς των συμβάσεων, ενώ θα πρέπει να εξεταστεί και μια σειρά από άλλες κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση με τους όρους της σύμβασης.

6.6   Απαιτούνται αυστηρά προληπτικά μέτρα για την αποτροπή της διαφθοράς στις επιχειρήσεις. Για να προωθηθούν τα μέτρα αυτά, θα πρέπει να ενισχυθεί η «αυτοκάθαρση»των επιχειρήσεων σε περίπτωση διεξαγωγής παραβάσεων. Οι εταιρείες που λειτουργούν υποδειγματικά θα πρέπει να μπορούν να εισέλθουν εκ νέου στην αγορά μετά την επιτυχή ολοκλήρωση της διαδικασίας αυτής. Οι αυστηρές σχετικές απαιτήσεις θα πρέπει να ορίζονται στις οδηγίες προς αποφυγή των διαφορών στις πρακτικές των κρατών μελών που υφίστανται επί του παρόντος.

7.   Εξωτερική διάσταση

7.1   Στην εξωτερική διάσταση της πολιτικής δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ δεν μπορούν να αγνοηθούν οι υποχρεώσεις της ΕΕ να προωθεί την αξιοπρεπή εργασία, την ισότητα, τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, των ελευθεριών και των εργασιακών προτύπων, την προστασία του περιβάλλοντος και την ενεργειακή απόδοση στις τρίτες χώρες. Δεν αφήνουμε πίσω μας τις αρχές αυτές όταν εξερχόμεθα των συνόρων. Κάθε αναθεώρηση των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις οφείλει να ενισχύσει τις αρχές αυτές τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Η ΕΕ θα πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της για τη βελτίωση των κοινωνικών και των περιβαλλοντικών προτύπων στις αλυσίδες εφοδιασμού και να διαμορφώσει ανάλογα την εμπορική πολιτική της. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να συνεργαστεί σοβαρά με τους κυριότερους εμπλεκόμενους φορείς, όπως είναι οι συνδικαλιστικές ενώσεις και οι ΜΚΟ, για την ανάπτυξη κατάλληλων στρατηγικών και δομών.

7.2   Η Συμφωνία για τις δημόσιες συμβάσεις (ΣΔΣ) αποτελεί το πλαίσιο και την πλατφόρμα για τη δημιουργία ισότιμων συνθηκών ανταγωνισμών για τις δημόσιες συμβάσεις. Όσο το δυνατόν περισσότερες χώρες θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να συμμετάσχουν.

7.3   Οι ανοικτές διεθνείς αγορές κρατικών συμβάσεων είναι επωφελείς για τους ευρωπαίους υποψηφίους, δεδομένου ότι πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων ΜΜΕ, κατέχουν ηγετική θέση παγκοσμίως στον τομέα των κατασκευών, των δημοσίων έργων, των εναλλακτικών πηγών ενέργειας και της προστασίας του περιβάλλοντος (21). Η ΕΟΚΕ επιμένει ότι η ΕΕ πρέπει να επιδιώξει τη βελτίωση της πρόσβασης στις αγορές δημοσίων συμβάσεων τρίτων χωρών. Επίσης, πρέπει να διασφαλιστεί η αμοιβαιότητα (22).

7.4   Η ΕΟΚΕ θεωρεί πολύ σημαντικό οι (κρατικές) επιχειρήσεις τρίτων χωρών, όταν υποβάλλουν προσφορές για δημόσιες συμβάσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, να τηρούν τους ίδιους κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις με τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ιδίως όσον αφορά την απαγόρευση άμεσων ή έμμεσων κρατικών ενισχύσεων, τις μεθόδους υπολογισμού των τιμών, την αρχή της προφύλαξης όσον αφορά το κόστος και τους κινδύνους. Η επιβολή της συμμόρφωσης δεν είναι εύκολη. Το ζήτημα πρέπει να ρυθμιστεί ικανοποιητικά στην αναθεώρηση της οδηγίας του 2004 (23).

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Βλ. γνωμοδοτήσεις ΕΟΚΕ: ΕΕ C93/25, 27.04.2007, σελ. 25 και ΕΕ C 24, 31.01.2006, σελ. 52.

1

(2)  Βλ. οδηγία 2004/18/ΕΚ και οδηγία 2004/17/ΕΚ. Στην παρούσα γνωμοδότηση εξετάζεται ιδιαίτερα η πρώτη και αποκαλείται στη συνέχεια «Η Οδηγία».

2

(3)  Ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα της οποίας το αντικείμενο δεν μπορεί να περιγραφεί εκ των προτέρων με σαφή και εξαντλητικό τρόπο.

3

(4)  Βλέπε αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας «... και να εγγυώνται την επιβολή πραγματικών συνθηκών ανταγωνισμού στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων.»

4

(5)  Ανακοίνωση της Επιτροπής «Δώδεκα δράσεις για την τόνωση της ανάπτυξης και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης: Μαζί για μια νέα ανάπτυξη» COM(2011) 206 τελικό, Κεφάλαιο 2.12 Δημόσιες συμβάσεις

5

(6)  Φορείς διαχείρισης των υδάτων, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών.

6

(7)  Οδηγία 2004/18/ΕΚ περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών.

7

(8)  Βλ. Άρθ. 14 και 106 ΣΛΕΕ και πρωτόκολλο 26 της ΣΛΕΕ

8

(9)  «Προ-εμπορικές δημόσιες συμβάσεις: προώθηση της καινοτομίας για την εξασφάλιση βιώσιμων και ποιοτικών δημόσιων υπηρεσιών στην Ευρώπη» - COM(2007) 799.

9

(10)  Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ολλανδική οργάνωση PIANO (Professional and Innovative Purchasing Network for Public Purchasing Authorities) (Επαγγελματικό και καινοτόμο αγοραστικό δίκτυο για την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων). Παράλληλα, η Συνομοσπονδία ολλανδικών βιομηχανιών και η Ένωση ολλανδικών δήμων σχεδιάζουν μια ευρεία κοινή εκστρατεία υπόψη των δημόσιων υπαλλήλων που είναι αρμόδιοι για τις δημόσιες συμβάσεις στη χώρα.

10

(11)  Βλ. Ηλε-Συμβάσεις. ΕΕ C 248, 25.8.2011, σελ. 149.

11

(12)  Πράσινη Βίβλος, σελ. 4, 3η παράγραφος

12

(13)  Βλ. σημειώσεις στη σελίδα 34 της Πράσινης Βίβλου. Βλ. επίσης τον Οδηγό «Build for All», Νοέμβριος 2006, για την συμπερίληψη κριτηρίων προσβασιμότητας στις διαδικασίες ανάθεσης δημόσιων συμβάσεων.

13

(14)  Βλ. επίσης την έκθεση της ομάδας Aho με τίτλο «Δημιουργία μιας καινοτόμου Ευρώπης», 2006 και «Μια πρωτοβουλία για πρωτοπόρους αγορές στην Ευρώπη», ΕΚ – Οκτώβριος 2010.

14

(15)  Βλ. επίσης: Public procurement and innovation – Resurrecting the demand side (Δημόσιες συμβάσεις και καινοτομία – Αναγέννηση της ζήτησης), Jakob Edler, Luke Georghiu, www.sciencedirect.com, Research Policy (2007) 949-963.

15

(16)  Βλ. τον «Οδηγό για τη συνεκτίμηση κοινωνικών πτυχών στις δημόσιες συμβάσεις - Αγοράστε με κοινωνική ευαισθησία!» - SEC(2010) 1258, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Οκτώβριος 2010.

16

(17)  Βλ. υπόθεση C-448/01 EVN AG v Austria (2003) ECRI – 14527 (EVN – Wienstrom)

17

(18)  Βλ. σχετική παρουσίαση με τίτλο «Κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων - Εθνικές πολιτικές για τις δημόσιες συμβάσεις στην ΕΕ» (Corporate Social Responsibility, National Public Procurement Policies in the European Union), Νοέμβριος 2010

18

(19)  Άρθρ. 44: Έλεγχος της καταλληλότητας, άρθ. 45-51: Κριτήρια ποιοτικής επιλογής.

19

(20)  «Ευρωπαϊκή στρατηγική για την αναπηρία 2010-2020» - COM(2010) 636 τελικό.

20

(21)  Βλ. σχετικές γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ: «Διεθνείς δημόσιες συμβάσεις»(ΕΕ C 224 της 30.08.2008, σ.32). και «Κρατικές επιχειρήσεις τρίτων χωρών στις αγορές δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ»ΕΕ C 218, 23.7.2011, σελ. 31.

21

(22)  Όσον αφορά τις κοινωνικές πτυχές, βλ. την πρόσφατη γνωμοδότηση με τίτλο «Ολοκληρωμένη βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης - Η ανταγωνιστικότητα και η βιωσιμότητα τίθενται στο επίκεντρο» και συγκεκριμένα τα σημεία 6.29 και 6.30 για τα πρότυπα της ΔΟΕ και την εταιρική κοινωνική ευθύνη, (ΕΕ C 218, 23.7.2011, σελ. 38, δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα).

22

(23)  Βλ. CESE ΕΕ C 218, 23.7.2011, σελ. 31, που αφορά συμφωνίες για το θέμα αυτό (δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα).

23

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/121 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/121

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πράσινη Βίβλος — από τις προκλήσεις στις ευκαιρίες: προς ένα κοινό πλαίσιο στρατηγικής για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ»

[COM(2011) 48 τελικό]

2011/C 318/20

Εισηγητής: ο κ. Gerd WOLF

Συνεισηγητής: ο κ. Erik SVENSSON

Στις 9 Φεβρουαρίου 2011 και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την:

«Πράσινη Βίβλο — από τις προκλήσεις στις ευκαιρίες: προς ένα κοινό πλαίσιο στρατηγικής για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ»

COM(2011) 48 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 23 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η ΕΟΚΕ υιοθέτησε με 122 ψήφους υπέρ και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Σύνοψη και συστάσεις

1.1   Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για την Πράσινη βίβλο της Επιτροπής και τους στόχους που διατυπώνονται σε αυτήν, εμμένει στις προηγούμενες σχετικές γνωμοδοτήσεις της και, παραπέμποντας στην έκθεση εμπειρογνωμοσύνης για την ενδιάμεση αξιολόγηση του 7ου Προγράμματος – Πλαισίου Έρευνας και Ανάπτυξης, συνιστά στην Επιτροπή ειδικότερα:

| 1.1.1 | να αναπτύξει ολοκληρωμένη στρατηγική για την έρευνα και την καινοτομία μέσω συμπληρωματικών διαρθρωτικών μέτρων εντός της Επιτροπής και των συμβουλευτικών οργάνων που την υποστηρίζουν, στο πλαίσιο της οποίας θα πρέπει να εξακολουθήσουν να διασφαλίζονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των δύο τομέων και οι συγκεκριμένες συνθήκες εργασίας τους· |
| --- | --- |

1.1.1

να αναπτύξει ολοκληρωμένη στρατηγική για την έρευνα και την καινοτομία μέσω συμπληρωματικών διαρθρωτικών μέτρων εντός της Επιτροπής και των συμβουλευτικών οργάνων που την υποστηρίζουν, στο πλαίσιο της οποίας θα πρέπει να εξακολουθήσουν να διασφαλίζονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των δύο τομέων και οι συγκεκριμένες συνθήκες εργασίας τους·

| 1.1.2 | να αυξήσει επιτέλους τον μελλοντικό προϋπολογισμό για την προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας, ώστε να αποτελεί σημαντικό ποσοστό του συνολικού προϋπολογισμού και να ανταποκρίνεται στη δηλωθείσα καίρια σημασία του εν λόγω ζητήματος εντός της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» καθώς και στη μόχλευση που δημιουργεί τονώνοντας και ολοκληρώνοντας την απαραίτητη πολιτική προώθησης που ασκούν τα κράτη μέλη· |
| --- | --- |

1.1.2

να αυξήσει επιτέλους τον μελλοντικό προϋπολογισμό για την προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας, ώστε να αποτελεί σημαντικό ποσοστό του συνολικού προϋπολογισμού και να ανταποκρίνεται στη δηλωθείσα καίρια σημασία του εν λόγω ζητήματος εντός της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» καθώς και στη μόχλευση που δημιουργεί τονώνοντας και ολοκληρώνοντας την απαραίτητη πολιτική προώθησης που ασκούν τα κράτη μέλη·

| 1.1.3 | να απλουστεύσει τις αναγκαίες διοικητικές διαδικασίες, να καταστήσει τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων πιο ευέλικτες και ταχύτερες, καθώς και να προσαρμόσει ανάλογα τις ειδικές γνώσεις και την εντολή των υπαλλήλων της· |
| --- | --- |

1.1.3

να απλουστεύσει τις αναγκαίες διοικητικές διαδικασίες, να καταστήσει τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων πιο ευέλικτες και ταχύτερες, καθώς και να προσαρμόσει ανάλογα τις ειδικές γνώσεις και την εντολή των υπαλλήλων της·

| 1.1.4 | να επικεντρωθεί σε διακρατικά καθήκοντα που αποφέρουν ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία μέσω του διασυνοριακού συνδυασμού πόρων και εξειδικευμένων γνώσεων, όπως είναι ιδίως η συνεργατική έρευνα· |
| --- | --- |

1.1.4

να επικεντρωθεί σε διακρατικά καθήκοντα που αποφέρουν ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία μέσω του διασυνοριακού συνδυασμού πόρων και εξειδικευμένων γνώσεων, όπως είναι ιδίως η συνεργατική έρευνα·

| 1.1.5 | να προσανατολίσει τα διαρθρωτικά ταμεία στις περιφέρειες που δεν εκπροσωπούνταν επαρκώς έως τώρα, ώστε να δημιουργηθούν σε αυτές η βάση αριστείας και οι άμεσα απαιτούμενες δομές, προκειμένου να βελτιωθεί η σύνδεση μεταξύ διαρθρωτικών ταμείων και προγράμματος πλαίσιο· |
| --- | --- |

1.1.5

να προσανατολίσει τα διαρθρωτικά ταμεία στις περιφέρειες που δεν εκπροσωπούνταν επαρκώς έως τώρα, ώστε να δημιουργηθούν σε αυτές η βάση αριστείας και οι άμεσα απαιτούμενες δομές, προκειμένου να βελτιωθεί η σύνδεση μεταξύ διαρθρωτικών ταμείων και προγράμματος πλαίσιο·

| 1.1.6 | να προωθήσει την ανάπτυξη βασικών τεχνολογιών, χωρίς τις οποίες η ΕΕ δεν μπορεί να ανταποκριθεί ούτε στον παγκόσμιο ανταγωνισμό ούτε στις μεγάλες κοινωνικές προκλήσεις· |
| --- | --- |

1.1.6

να προωθήσει την ανάπτυξη βασικών τεχνολογιών, χωρίς τις οποίες η ΕΕ δεν μπορεί να ανταποκριθεί ούτε στον παγκόσμιο ανταγωνισμό ούτε στις μεγάλες κοινωνικές προκλήσεις·

| 1.1.7 | να θέσει το 20 % του συνολικού προϋπολογισμού του μελλοντικού 8ου προγράμματος πλαίσιο υπό την αιγίδα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας· |
| --- | --- |

1.1.7

να θέσει το 20 % του συνολικού προϋπολογισμού του μελλοντικού 8ου προγράμματος πλαίσιο υπό την αιγίδα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας·

| 1.1.8 | να προωθήσει την κατασκευή και τη συντήρηση των μεγάλων υποδομών έρευνας και ανάπτυξης (κατάλογος ESFRI)· |
| --- | --- |

1.1.8

να προωθήσει την κατασκευή και τη συντήρηση των μεγάλων υποδομών έρευνας και ανάπτυξης (κατάλογος ESFRI)·

| 1.1.9 | να προωθήσει κάθε είδους καινοτομία, μεταξύ άλλων και στον κοινωνικό τομέα, στην οικονομία, στους χώρους εργασίας και στη δημιουργική οικονομία· |
| --- | --- |

1.1.9

να προωθήσει κάθε είδους καινοτομία, μεταξύ άλλων και στον κοινωνικό τομέα, στην οικονομία, στους χώρους εργασίας και στη δημιουργική οικονομία·

| 1.1.10 | να βελτιώσει τις διατάξεις για τη στήριξη των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων, ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση και η συμμετοχή τους στα προγράμματα στήριξης και στα μέσα υλοποίησής τους· |
| --- | --- |

1.1.10

να βελτιώσει τις διατάξεις για τη στήριξη των ΜΜΕ και των πολύ μικρών επιχειρήσεων, ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση και η συμμετοχή τους στα προγράμματα στήριξης και στα μέσα υλοποίησής τους·

| 1.1.11 | να δημιουργήσει και να αναπτύξει πλαίσιο για επαρκές επιχειρηματικό κεφάλαιο, στο οποίο να έχουν εύκολη πρόσβαση ιδίως οι ΜΜΕ· για τον σκοπό αυτόν να αναπτύξει περαιτέρω και να προσαρμόσει τον μηχανισμό χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων· |
| --- | --- |

1.1.11

να δημιουργήσει και να αναπτύξει πλαίσιο για επαρκές επιχειρηματικό κεφάλαιο, στο οποίο να έχουν εύκολη πρόσβαση ιδίως οι ΜΜΕ· για τον σκοπό αυτόν να αναπτύξει περαιτέρω και να προσαρμόσει τον μηχανισμό χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων·

| 1.1.12 | να επανεξετάσει το σύστημα κρατικών ενισχύσεων, καθώς και τη νομοθεσία για τον ανταγωνισμό και τις δημόσιες συμβάσεις, όσον αφορά τις επιπτώσεις τους στη συνολική διαδικασία καινοτομίας, στη δημιουργία σχετικής εμπειρογνωσίας και στις εταιρικές σχέσεις δημοσίου – ιδιωτικού τομέα· |
| --- | --- |

1.1.12

να επανεξετάσει το σύστημα κρατικών ενισχύσεων, καθώς και τη νομοθεσία για τον ανταγωνισμό και τις δημόσιες συμβάσεις, όσον αφορά τις επιπτώσεις τους στη συνολική διαδικασία καινοτομίας, στη δημιουργία σχετικής εμπειρογνωσίας και στις εταιρικές σχέσεις δημοσίου – ιδιωτικού τομέα·

1.2   Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης τα κράτη μέλη να συμβάλουν σημαντικά στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» ακόμα και σε περιόδους δημοσιονομικών περιορισμών και κυρίως να επενδύσουν στην εκπαίδευση (ιδίως στα πανεπιστήμια), στην έρευνα, στην ανάπτυξη και στην καινοτομία, προκειμένου να ανταποκριθούν επιτέλους στον γνωστό στόχο του 3 % της στρατηγικής της Λισσαβόνας ή και να τον υπερβούν.

2.   Κύρια σημεία της ανακοίνωσης της Επιτροπής

2.1   Με την Πράσινη βίβλο επιδιώκεται δημόσιος διάλογος σχετικά με τα σημαντικότερα σημεία τα οποία πρόκειται να διαδραματίσουν ρόλο στα μελλοντικά προγράμματα χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας στην ΕΕ.

2.2   Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα επιδιώξει βελτιώσεις στους ακόλουθους τομείς:

| — | αποσαφήνιση των στόχων και της υλοποίησής τους· |
| --- | --- |

—

αποσαφήνιση των στόχων και της υλοποίησής τους·

| — | μείωση της πολυπλοκότητας· |
| --- | --- |

—

μείωση της πολυπλοκότητας·

| — | αύξηση της προστιθέμενης αξίας, προώθηση της ενεργοποίησης πόρων και αποφυγή της περιττής επανάληψης και του κατακερματισμού προσπαθειών· |
| --- | --- |

—

αύξηση της προστιθέμενης αξίας, προώθηση της ενεργοποίησης πόρων και αποφυγή της περιττής επανάληψης και του κατακερματισμού προσπαθειών·

| — | απλούστευση της συμμετοχής· |
| --- | --- |

—

απλούστευση της συμμετοχής·

| — | διεύρυνση των δυνατοτήτων συμμετοχής στα προγράμματα της ΕΕ – ευρύτερη πρόσβαση· |
| --- | --- |

—

διεύρυνση των δυνατοτήτων συμμετοχής στα προγράμματα της ΕΕ – ευρύτερη πρόσβαση·

| — | αύξηση της ανταγωνιστικότητας και του κοινωνικού αντικτύπου της στήριξης της ΕΕ. |
| --- | --- |

—

αύξηση της ανταγωνιστικότητας και του κοινωνικού αντικτύπου της στήριξης της ΕΕ.

2.3   Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή επιθυμεί να αναπτύξει κοινή στρατηγική για να εξασφαλίσει τη συμμετοχή όλων των σχετικών ενωσιακών προγραμμάτων χρηματοδότησης της έρευνας και της καινοτομίας, τα οποία ισχύουν σήμερα για το 7ο πρόγραμμα–πλαίσιο ΕΤΑ, το πρόγραμμα–πλαίσιο «Ανταγωνιστικότητα και καινοτομία» (ΠΑΚ) καθώς και τις πρωτοβουλίες της ΕΕ για την καινοτομία, όπως είναι το ΕΙΤ.

2.4   Στην Πράσινη βίβλο τίθενται 27 συγκεκριμένα ερωτήματα, τα οποία αφορούν τους ακόλουθους θεματικούς τομείς:

| — | συνεργασία για την υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»· |
| --- | --- |

—

συνεργασία για την υλοποίηση της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»·

| — | αντιμετώπιση των προκλήσεων της κοινωνίας· |
| --- | --- |

—

αντιμετώπιση των προκλήσεων της κοινωνίας·

| — | ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας· |
| --- | --- |

—

ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας·

| — | ενίσχυση της ευρωπαϊκής επιστημονικής βάσης και του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. |
| --- | --- |

—

ενίσχυση της ευρωπαϊκής επιστημονικής βάσης και του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

2.5   Η υφιστάμενη χρηματοδότηση των εν λόγω στοιχείων του προγράμματος περιλαμβάνει στην τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού (2007-2013):

| — | 7ο πρόγραμμα–πλαίσιο ΕΤΑ: 53,3 δισ. ευρώ· |
| --- | --- |

—

7ο πρόγραμμα–πλαίσιο ΕΤΑ: 53,3 δισ. ευρώ·

| — | ΠΑΚ πρόγραμμα–πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία: 3,6 δισ. EUR· |
| --- | --- |

—

ΠΑΚ πρόγραμμα–πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία: 3,6 δισ. EUR·

| — | ΕΙΤ – Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας: 309 εκατομμύρια ευρώ· |
| --- | --- |

—

ΕΙΤ – Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας: 309 εκατομμύρια ευρώ·

| — | πολιτική συνοχής: περίπου 86 δισ. ευρώ (σχεδόν 25 % του συνολικού προϋπολογισμού των διαρθρωτικών ταμείων). |
| --- | --- |

—

πολιτική συνοχής: περίπου 86 δισ. ευρώ (σχεδόν 25 % του συνολικού προϋπολογισμού των διαρθρωτικών ταμείων).

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1   Δεδομένων των αποφάσεων του Συμβουλίου της 26ης Νοεμβρίου 2010 και της 4ης Φεβρουαρίου 2011, καθώς και των προηγούμενων γνωμοδοτήσεών της που αναφέρονται κατωτέρω, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της και στηρίζει την Πράσινη βίβλο που παρουσίασε η Επιτροπή καθώς και την πρόθεση να καταστεί δυνατή η σύμπραξη όλων των μέσων προώθησης της έρευνας και της καινοτομίας στο πλαίσιο κοινής στρατηγικής. Ένα σημαντικό και αποτελεσματικό ενωσιακό πρόγραμμα στήριξης που να ανταποκρίνεται σε αυτούς τους στόχους αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, για τη διασφάλιση της ευημερίας και των κοινωνικών κεκτημένων της και την αντιμετώπιση των μεγάλων κοινωνικών προκλήσεων.

3.2   Αυτό σημαίνει όμως πρωτίστως ότι θα πρέπει να αφιερωθεί και το αναγκαίο και κατάλληλο μέρος του μελλοντικού γενικού προϋπολογισμού της ΕΕ σε αυτούς τους στόχους προτεραιότητας. Ο μελλοντικός προϋπολογισμός για την προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας πρέπει να αυξηθεί, ώστε να αποτελεί σημαντικό ποσοστό του συνολικού προϋπολογισμού και να ανταποκρίνεται πραγματικά στη δηλωθείσα καίρια σημασία του εν λόγω ζητήματος εντός της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», καθώς και στη μόχλευση που δημιουργεί τονώνοντας και ολοκληρώνοντας την απαραίτητη πολιτική προώθησης των κρατών μελών.

3.3   Με τον τίτλο της διερευνητικής γνωμοδότησης που υιοθέτησε το 2007 «Αποδέσμευση και ενίσχυση του δυναμικού της Ευρώπης στους τομείς της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας» (1), η ΕΟΚΕ είχε ήδη ορίσει το κύριο καθήκον της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Ακριβώς για τον σκοπό αυτόν πρέπει να αναπτυχθεί κοινή στρατηγική για την ενωσιακή χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας.

3.4   Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι οι δύο κατηγορίες συγχέονται ή ότι κάποια είναι σημαντικότερη από την άλλη· αντιθέτως είναι πολύ σημαντικό η έρευνα και η καινοτομία να στηρίζονται και να προωθούνται αμοιβαία μέσω κοινής στρατηγικής με τον αποτελεσματικότερο δυνατό τρόπο.

3.5   Με αυτό το δεδομένο και τις εν λόγω προϋποθέσεις η ΕΟΚΕ υποστηρίζει και τους στόχους του σημείου 2.5.

3.6   Όσον αφορά τους εν λόγω στόχους και τα σχετικά περίπλοκα ζητήματα, η ΕΟΚΕ εκπόνησε τα τελευταία χρόνια περαιτέρω σημαντικές γνωμοδοτήσεις, ήτοι:

| — | «Πράσινη Βίβλος – Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας: Νέες προοπτικές» (2) |
| --- | --- |

—

«Πράσινη Βίβλος – Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας: Νέες προοπτικές» (2)

| — | «Συνεργασία και μεταφορά γνώσεων μεταξύ ερευνητικών οργανισμών, βιομηχανίας και ΜΜΕ – μια σημαντική προϋπόθεση για την καινοτομία» (3) |
| --- | --- |

—

«Συνεργασία και μεταφορά γνώσεων μεταξύ ερευνητικών οργανισμών, βιομηχανίας και ΜΜΕ – μια σημαντική προϋπόθεση για την καινοτομία» (3)

| — | «Κοινοτικό νομικό πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ερευνητικών Υποδομών (ΕΕΥ)» (4) |
| --- | --- |

—

«Κοινοτικό νομικό πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ερευνητικών Υποδομών (ΕΕΥ)» (4)

| — | «Προς κοινό προγραμματισμό στην έρευνα: Συνεργασία για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων» (5) |
| --- | --- |

—

«Προς κοινό προγραμματισμό στην έρευνα: Συνεργασία για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων» (5)

| — | «Ευρωπαϊκό στρατηγικό πλαίσιο για διεθνή επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία» (6) |
| --- | --- |

—

«Ευρωπαϊκό στρατηγικό πλαίσιο για διεθνή επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία» (6)

| — | «Διεύρυνση των ορίων των ΤΠΕ – στρατηγική έρευνας για τις μελλοντικές και τις αναδυόμενες τεχνολογίες στην Ευρώπη» (7) |
| --- | --- |

—

«Διεύρυνση των ορίων των ΤΠΕ – στρατηγική έρευνας για τις μελλοντικές και τις αναδυόμενες τεχνολογίες στην Ευρώπη» (7)

| — | «Επανεξέταση της κοινοτικής πολιτικής για την καινοτομία σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο» (8) |
| --- | --- |

—

«Επανεξέταση της κοινοτικής πολιτικής για την καινοτομία σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο» (8)

| — | «Επενδύσεις στην ανάπτυξη τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών (Σχέδιο ΣΕΤ)» (9) |
| --- | --- |

—

«Επενδύσεις στην ανάπτυξη τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών (Σχέδιο ΣΕΤ)» (9)

| — | «Ανάπτυξη μιας κοινής στρατηγικής για τις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής» (10) |
| --- | --- |

—

«Ανάπτυξη μιας κοινής στρατηγικής για τις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής» (10)

| — | «Απλούστευση της εφαρμογής των προγραμμάτων-πλαίσιο έρευνας» (11) |
| --- | --- |

—

«Απλούστευση της εφαρμογής των προγραμμάτων-πλαίσιο έρευνας» (11)

| — | «Εμβληματική πρωτοβουλία στο πλαίσιο της στρατηγικής “Ευρώπη 2020” – Ένωση καινοτομίας» (12) |
| --- | --- |

—

«Εμβληματική πρωτοβουλία στο πλαίσιο της στρατηγικής “Ευρώπη 2020” – Ένωση καινοτομίας» (12)

| — | «Οι καινοτόμοι χώροι εργασίας ως πηγή παραγωγικότητας και ποιοτικής απασχόλησης» (13) |
| --- | --- |

—

«Οι καινοτόμοι χώροι εργασίας ως πηγή παραγωγικότητας και ποιοτικής απασχόλησης» (13)

| — | «Ενδιάμεση αξιολόγηση του 7ου προγράμματος πλαισίου/της Χρηματοδοτικής Διευκόλυνσης Καταμερισμού του Κινδύνου» (14) |
| --- | --- |

—

«Ενδιάμεση αξιολόγηση του 7ου προγράμματος πλαισίου/της Χρηματοδοτικής Διευκόλυνσης Καταμερισμού του Κινδύνου» (14)

Στις εν λόγω γνωμοδοτήσεις έχουν διατυπωθεί συγκεκριμένες συστάσεις όσον αφορά την πλειοψηφία των στόχων και των ερωτήσεων που περιλαμβάνονται στην Πράσινη βίβλο. Για τον λόγο αυτόν η ΕΟΚΕ παραπέμπει ρητά στις εν λόγω προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, επιβεβαιώνει τη σημασία τους και ζητά να θεωρηθούν μέρος της παρούσας γνωμοδότησης. Όσον αφορά την έκθεση εμπειρογνωμοσύνης για την ενδιάμεση αξιολόγηση του 7ου προγράμματος–πλαίσιο (15), ακολουθούν παρατηρήσεις οι οποίες επαναλαμβάνουν ή συμπληρώνουν ορισμένες δηλώσεις που περιλαμβάνονται στις εν λόγω γνωμοδοτήσεις.

3.7   Ο κατάλογος ερωτήσεων που περιλαμβάνεται στην Πράσινη βίβλο και εξετάζεται στο τέταρτο κεφάλαιο της παρούσας γνωμοδότησης δίνει την εντύπωση ότι η Επιτροπή εξετάζει ριζικές τροποποιήσεις των υφιστάμενων όρων χρηματοδότησης και των προτεραιοτήτων. Υπογραμμίζοντας τη γνωμοδότησή της με θέμα «Απλούστευση της εφαρμογής των προγραμμάτων–πλαίσιο έρευνας», η ΕΟΚΕ συνιστά με έμφαση να διατηρηθούν ουσιαστικά και να ενισχυθούν η απαραίτητη συνέχεια και η αξιοπιστία των υφιστάμενων επιτυχημένων ενωσιακών μέσων στήριξης (ιδίως της συνεργατικής έρευνας) (16), και να μην υπονομευθούν μέσω υπέρμετρων αλλαγών.

3.7.1   Επιπλέον, η κοινή στρατηγική θα πρέπει να διασφαλιστεί πρωτίστως μέσω συμπληρωματικών διαρθρωτικών μέτρων εντός της Επιτροπής και των συμβουλευτικών οργάνων που την υποστηρίζουν. Για τον σκοπό αυτόν, θα πρέπει μεταξύ άλλων να συνδεθούν προγραμματικά και διοικητικά τα μέτρα του υφιστάμενου προγράμματος–πλαισίου για την έρευνα, του προγράμματος–πλαίσιο «Ανταγωνιστικότητα και καινοτομία» και του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Καινοτομίας και Τεχνολογίας.

3.7.2   Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει επανειλημμένα ότι οι υπάλληλοι της Επιτροπής και των οργανισμών που συνεργάζονται με την Επιτροπή και έχουν αναλάβει τα αντίστοιχα προγράμματα θα πρέπει να είναι οι ίδιοι διεθνώς αναγνωρισμένοι ειδικοί στους εν λόγω τομείς βάσει των δικών τους επιτευγμάτων και να διαθέτουν επαρκή διακριτική ευχέρεια και δυνατότητες πρωτοβουλίας, ώστε να βοηθήσουν στην επιτυχία της εν λόγω κοινής στρατηγικής με την ειδικευμένη γνώση τους και την κριτική τους ικανότητα (17). Αυτός ο στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί – και σίγουρα όχι αποκλειστικά – μόνο με περιοριστικά και αυστηρά κανονιστικά πλαίσια (18), αλλά με αξιοπιστία και ευελιξία καθώς και εξειδικευμένη γνώση και εμπειρία.

3.7.3   Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει πολλάκις την αποφασιστική σημασία της καινοτομίας για τη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Ωστόσο, επαναλαμβάνει ότι οι καινοτομίες δεν είναι απαραίτητα αποτέλεσμα γραμμικής διεργασίας, ήτοι πρώτα έρευνα και κατόπιν καινοτομία, αλλά ότι προκύπτουν στο πλαίσιο σύνθετης διαδικασίας από τον συνδυασμό και την αλληλεπίδραση διαφορετικών σημείων εκκίνησης
   (19) και ότι περιλαμβάνουν και κοινωνικές και εμπορικές πτυχές. Αυτό ισχύει ιδίως για τις καινοτομίες στις υπηρεσίες, οι οποίες καθοδηγούνται συνήθως από νέες ανάγκες των χρηστών, καθώς και για τις επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας, οι οποίες ανταποκρίνονται σε ανάγκες της κοινωνίας. Αυτό ισχύει και για τις καινοτομίες στον χώρο εργασίας (20), οι οποίες αναπτύσσονται από τους κοινωνικούς εταίρους ή αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης με αυτούς, καθώς και για την καινοτομία στην οικονομία του σχεδίου και της δημιουργίας. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την αναπηρία 2010–2020 (ανακοίνωση της Επιτροπής) αποτελεί περαιτέρω παράδειγμα σημαντικού τομέα καινοτομίας για δημοσίους και ιδιωτικούς παρόχους υπηρεσιών, οι οποίοι παρέχουν προσβάσιμα προϊόντα και υπηρεσίες, προκειμένου τα άτομα με αναπηρία να μπορούν να εντάσσονται πλήρως στην ευρωπαϊκή κοινωνία.

3.7.4   Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η έρευνα και η επιστήμη αποτελούν τα καθοριστικά πολιτιστικά στοιχεία, τα οποία χαρακτηρίζουν την ανάπτυξη της Ευρώπης που ξεκίνησε με τον Διαφωτισμό. Μολονότι αποτελούν σημαντική προϋπόθεση για την καινοτομία, θα πρέπει να αναγνωριστούν, να διατηρηθούν και να προωθηθούν ως ανεξάρτητη ευρωπαϊκή πολιτιστική και πολιτισμική κατηγορία. Δεν θα πρέπει να εντάσσουμε ούτε την καινοτομία στην έρευνα, ούτε την έρευνα στην καινοτομία (21). Αυτό θα αποτελούσε πολιτιστική απώλεια ευρωπαϊκών θεμελιωδών αξιών.

3.7.5   Ένας σημαντικός παράγοντας διαφοροποίησης μεταξύ της έρευνας και της καινοτομίας είναι οι διαφορετικοί «κανόνες λειτουργίας» των φορέων και των κόσμων της εργασίας («πολιτισμών») που δραστηριοποιούνται αφενός στην επιστήμη και στην έρευνα και αφετέρου στην καινοτομία. Για το θέμα αυτό, παραπέμπουμε στη γνωμοδότηση με θέμα «Συνεργασία και μεταφορά γνώσεων μεταξύ ερευνητικών οργανισμών, βιομηχανίας και ΜΜΕ – μια σημαντική προϋπόθεση για την καινοτομία», όπου εξετάζονται οι διαφορετικές πτυχές (22). Συνεπώς, πρέπει στην κοινή στρατηγική να αναζητηθούν λύσεις οι οποίες να σέβονται τις εν λόγω διαφορές και να ανταποκρίνονται σε αυτές, επιτρέποντας όμως την προώθηση της συνολικής διαδικασίας καινοτομίας.

3.7.6   Ακριβώς για αυτόν τον λόγο οι καλές επαφές καθώς και οι ανταλλαγές προσωπικού και ειδικευμένης γνώσης μεταξύ των εν λόγω δύο κατηγοριών είναι ιδιαιτέρως σημαντικές και χρήζουν προώθησης. Η ΕΟΚΕ παραπέμπει στη γνωμοδότησή της για την ενδιάμεση αξιολόγηση (23), στην οποία σημειώνει τρεις πυλώνες στήριξης, ήτοι: επιστήμη για τη γνώση – οι ερευνητές καθορίζουν την ατζέντα· επιστήμη για την ανταγωνιστικότητα – η βιομηχανία καθορίζει την ατζέντα· και επιστήμη για την κοινωνία – οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών καθορίζουν την ατζέντα.

3.8   Σε σχέση με τις προηγούμενες παρατηρήσεις για την επαναλαμβανόμενη γενική διαπίστωση της Επιτροπής όσον αφορά τον κατακερματισμό της ευρωπαϊκής έρευνας και ανάπτυξης, η ΕΟΚΕ παραδέχεται μεν ότι ενδεχομένως υπάρχουν τέτοια παραδείγματα αλλά θεωρεί ότι αυτά δεν αντικατοπτρίζουν τη γενική κατάσταση. Επαναλαμβάνει συνεπώς (24) ότι «υφίστανται ευρωπαϊκές – και σε πολλές περιπτώσεις παγκόσμιες– διασυνδέσεις και δίκτυα συνεργασίας τα οποία διαρκώς αναπροσαρμόζονται και επανακαθορίζουν τα όριά τους στο πλαίσιο αλληλένδετων διαδικασιών συνεργασίας και ανταγωνισμού. Πρόκειται για σημαντικές διαδικασίες αυτοοργάνωσης των αντίστοιχων ενδιαφερομένων και των οργανώσεών τους» οι οποίες θα πρέπει να αναγνωριστούν επιτέλους δεόντως από την Επιτροπή και να μην αγνοούνται, ιδίως διότι τα προγράμματα πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης (ιδίως η συνεργατική έρευνα) συνεισέφεραν από την πλευρά τους σημαντικά στα εν λόγω επιτεύγματα.

3.9   Επιπλέον, η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στη δημιουργία συνεργατικών σχηματισμών έρευνας και καινοτομίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτά είναι ελκυστικά, αυτοενισχυόμενα δίκτυα πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων, τα οποία περιλαμβάνουν και την παραγωγική διασύνδεση με ειδικευμένες εταιρίες που έχουν δημιουργηθεί. Η ΕΟΚΕ τονίζει στο πλαίσιο αυτό εκ νέου την ανάγκη να δημιουργηθούν εντός της ΕΕ περισσότερα πανεπιστήμια παγκοσμίου φήμης και ζητά ιδίως από τα κράτη μέλη να δράσουν πιο αποφασιστικά στον εν λόγω τομέα.

3.10   Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σύστασή της – που απευθύνεται κυρίως στα κράτη μέλη – να καταστήσουν απλούστερη τη σύσταση επιχειρήσεων, να βελτιώσουν τη βιωσιμότητα και τις δυνατότητές τους στην αγορά και να δημιουργήσουν τις αναγκαίες γενικές προϋποθέσεις για τον σκοπό αυτό (βλ. και σημείο 4.7.1). Αποφασιστική σημασία για το θέμα έχουν ο περιορισμός της γραφειοκρατίας και το επαρκές επιχειρηματικό κεφάλαιο. Παρόλο που με τη χρηματοδοτική διευκόλυνση καταμερισμού του κινδύνου – ένα κοινό δημιούργημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων – έγινε μια καλή αρχή σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι ωστόσο αναγκαίο να βελτιωθεί σημαντικά η πρόσβαση των ΜΜΕ σε επαρκές επιχειρηματικό κεφάλαιο.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζονται ορισμένες από τις 27 ερωτήσεις που θέτει η Επιτροπή. Οι εν λόγω ερωτήσεις δεν επαναλαμβάνονται, αλλά συζητούνται κατωτέρω χωρίς ρητή αναφορά σε αυτές.

4.1   Οι χρήστες των ενωσιακών μέσων στήριξης χρειάζονται έναν καλά δομημένο πίνακα περιεχομένων και εκτενείς οδηγίες χρήσης, τόσο σε έντυπη μορφή όσο και στο διαδίκτυο. Επιπροσθέτως, θα πρέπει να εξασφαλιστεί ισορροπημένη σχέση μεταξύ των δοκιμασμένων και επιτυχημένων μέσων και αρχών στήριξης, αφενός, και των λιγότερων δυνατών νέων προσεγγίσεων, αφετέρου, ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη συνέχεια.

4.2   Η ισορροπία μεταξύ ενός ενιαίου συνόλου κανόνων και της ανάγκης για ευελιξία, περιλαμβανομένης της συνεκτίμησης ειδικών απαιτήσεων, απαιτεί, πέραν της εναρμόνισης των κανονιστικών πλαισίων, την πλήρη αναγνώριση εθνικών διαδικασιών στο κοινό στρατηγικό πλαίσιο για την έρευνα και την καινοτομία. Όσον αφορά τις μεθόδους εργασίας εντός της Επιτροπής, η ΕΟΚΕ παραπέμπει στο σημείο 3.7.2· οι υπάλληλοι θα πρέπει, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια μιας αρχικής περιόδου συλλογής εμπειρίας με νέες προσεγγίσεις, να διαθέτουν επαρκή διακριτική ευχέρεια για να μπορούν να αξιοποιήσουν εξαιρέσεις, ειδικές διατάξεις και παρεκκλίσεις (24) που δεν έχουν καθοριστεί ακόμη, διότι στον τομέα αυτό πρέπει πλέον να συλλεχθεί εμπειρία (25). Η ΕΟΚΕ παραπέμπει σχετικά στη γνωμοδότησή της για την «απλούστευση» (26), στην οποία συνιστά να υιοθετηθεί προσέγγιση που να βασίζεται στην εμπιστοσύνη και να υπάρξει μεγαλύτερη ανοχή σε σφάλματα.

4.3   Λαμβάνοντας υπόψη την αναγκαία εθνική και περιφερειακή προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας από τα κράτη μέλη σε συνδυασμό με τα αντίστοιχα μεταρρυθμιστικά τους προγράμματα, θα πρέπει οι ενωσιακοί πόροι να στοχεύσουν πρωτίστως τη διακρατική συνεργασία και ιδίως τη συνεργατική έρευνα. Μέσω του συνδυασμού ειδικευμένης γνώσης και πόρων διαφόρων κρατών μελών, η συνεργατική έρευνα αποφέρει σαφή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία, κινητοποιεί την πολιτική στήριξης που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη και προωθεί την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

4.4   Δεδομένου ότι η αριστεία πρέπει – και στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» – να παραμείνει βασικό κίνητρο για την έρευνα και την ανάπτυξη, θα πρέπει τα διαρθρωτικά ταμεία να επικεντρωθούν περισσότερο στις υποεκπροσωπούμενες περιφέρειες, προκειμένου να οικοδομηθεί σε αυτές βάση αριστείας σε συνδυασμό με τις δομές που είναι άμεσα αναγκαίες για τον σκοπό αυτό. Με την έννοια αυτήν, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη δήλωση της Επιτροπής: «Σε μακροπρόθεσμη βάση, η αριστεία παγκόσμιας κλάσης μπορεί να ευδοκιμήσει μόνο σε ένα σύστημα στο οποίο όλοι οι ερευνητές, στο σύνολο της ΕΕ, διαθέτουν τα μέσα να δημιουργήσουν αριστεία και, εν τέλει, να συναγωνισθούν για τις κορυφαίες θέσεις. Αυτό απαιτεί από τα κράτη μέλη να υλοποιήσουν φιλόδοξα προγράμματα εκσυγχρονισμού της δημόσιας ερευνητικής βάσης τους και να διατηρήσουν τη δημόσια χρηματοδότηση. Η χρηματοδότηση της ΕΕ, και μάλιστα μέσω των ταμείων της πολιτικής συνοχής, πρέπει να βοηθήσει στη δημιουργία αριστείας, όπου είναι δυνατόν και όπου κρίνεται σκόπιμο».

4.5   Για να επιτευχθούν οι συνέργειες με τα διαρθρωτικά ταμεία και ο βέλτιστος συντονισμός με την πολιτική των κρατών μελών για τη στήριξη, απαιτούνται αποτελεσματικοί σύνδεσμοι (27) μεταξύ των μελλοντικών κοινών στρατηγικών για την ενωσιακή χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας, αφενός, και της μελλοντικής κοινής στρατηγικής για την πολιτική συνοχής αφετέρου (ερώτηση 8). Η «ευφυής εξειδίκευση» θα πρέπει να αποτελεί βασική έννοια για τη διαμόρφωση περιφερειακών στρατηγικών.

4.6   Για να προωθηθεί καλύτερα η συνολική διαδικασία καινοτομίας, θα πρέπει, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, να πραγματοποιηθεί προσεκτική επανεξέταση – σε συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους φορείς – των κανόνων για τις επιδοτήσεις, τις δημόσιες συμβάσεις και τον ανταγωνισμό (αφορά την ερώτηση 19), οι οποίοι μπορούν να αποτελέσουν εμπόδιο στην επίτευξη του εν λόγω στόχου (28). Αιτία είναι η ισορροπία ή η πιθανή σύγκρουση μεταξύ της νομοθεσίας για τον ανταγωνισμό και της προώθησης της καινοτομίας. Για τον λόγο αυτόν, η νομοθεσία για τον ανταγωνισμό, τις επιδοτήσεις και τις δημόσιες συμβάσεις δεν θα πρέπει να αποτελεί εμπόδιο για την καινοτομία. Ενδεχομένως απαιτούνται μάλιστα και μεταρρυθμίσεις. Οι καινοτομίες πρέπει σε ορισμένες περιπτώσεις να προστατεύονται ώστε να μην αποκτηθούν από ανταγωνιστές που τις περιορίζουν για να εμποδίσουν τη διαδικασία καινοτομίας.

4.6.1   Η διαδικασία καινοτομίας, από την έρευνα που προωθείται με δημόσιους πόρους έως την εμπορική προώθηση, απαιτεί, κατά περίπτωση, μακροπρόθεσμες καθιερωμένες εταιρικές σχέσεις, οι οποίες είναι δύσκολο να προκύψουν με τους ισχύοντες κανόνες (όπως είναι η δημοσιότητα, η πνευματική ιδιοκτησία, η νομοθεσία για τις επιδοτήσεις και για τις δημόσιες συμβάσεις) (ερώτηση 20). Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να αναζητηθούν νέες προσεγγίσεις και νέοι κανόνες, ώστε να μπορέσει να αντιμετωπιστεί η πιθανή αντίθεση μεταξύ της «περισσότερης καινοτομίας» και της «περισσότερης δημοσιότητας και του δικαιότερου ανταγωνισμού». Η επαρκής έρευνα αιχμής και έρευνα βάσης μπορεί να συμβάλει σημαντικά στο ζήτημα αυτό, διότι δεν επηρεάζεται από την εν λόγω σύγκρουση συμφερόντων (βλ. και σημείο 4.7.3).

4.7   Μία περαιτέρω βασική ερώτηση που θέτει η Επιτροπή αφορά την κατανομή της χρηματοδότησης:

| — | των ΜΜΕ, των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας και των μεγάλων επιχειρήσεων· |
| --- | --- |

—

των ΜΜΕ, των επιχειρήσεων της κοινωνικής οικονομίας και των μεγάλων επιχειρήσεων·

| — | της βασικής έρευνας και της έρευνας που αφορά κοινωνικούς στόχους· |
| --- | --- |

—

της βασικής έρευνας και της έρευνας που αφορά κοινωνικούς στόχους·

| — | της έρευνας και της περαιτέρω διαδικασίας καινοτομίας· |
| --- | --- |

—

της έρευνας και της περαιτέρω διαδικασίας καινοτομίας·

| — | των τεχνικών καινοτομιών, των καινοτομιών που αφορούν υπηρεσίες και των κοινωνικών και επιχειρηματικών καινοτομιών· |
| --- | --- |

—

των τεχνικών καινοτομιών, των καινοτομιών που αφορούν υπηρεσίες και των κοινωνικών και επιχειρηματικών καινοτομιών·

| — | από την κορυφή προς τη βάση και από τη βάση προς την κορυφή· |
| --- | --- |

—

από την κορυφή προς τη βάση και από τη βάση προς την κορυφή·

Στον βαθμό που δεν έχει ακόμη λάβει θέση για τα ζητήματα αυτά, η ΕΟΚΕ διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις.

4.7.1   Οι ΜΜΕ και ιδίως οι μικρότερες επιχειρήσεις πρέπει για διαφορετικούς λόγους να λαμβάνονται ιδιαιτέρως υπόψη κατά τον σχεδιασμό θεματικών τομέων και μέσων υλοποίησης (29).

| — | Οι ΜΜΕ πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε προγράμματα για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα που ενδείκνυται για την επιχείρηση (όπως συμβαίνει σε υφιστάμενα μέτρα στο πλαίσιο του προγράμματος «μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες»). |
| --- | --- |

—

Οι ΜΜΕ πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε προγράμματα για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα που ενδείκνυται για την επιχείρηση (όπως συμβαίνει σε υφιστάμενα μέτρα στο πλαίσιο του προγράμματος «μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες»).

| — | Ιδιαίτερη προσοχή και ευκολότερη πρόσβαση θα πρέπει να δίδεται σε νέες επιχειρήσεις και πολύ μικρές επιχειρήσεις (με λιγότερους από 10 εργαζόμενους) που έχουν μεγάλες δυνατότητες καινοτομίας. |
| --- | --- |

—

Ιδιαίτερη προσοχή και ευκολότερη πρόσβαση θα πρέπει να δίδεται σε νέες επιχειρήσεις και πολύ μικρές επιχειρήσεις (με λιγότερους από 10 εργαζόμενους) που έχουν μεγάλες δυνατότητες καινοτομίας.

| — | Θα πρέπει να δοθούν χρηματοδοτικοί πόροι για να υποστηριχθούν διαδικασίες καινοτομίας στο σύνολό τους (ιδιαιτέρως σημαντικό για επιχειρηματίες). |
| --- | --- |

—

Θα πρέπει να δοθούν χρηματοδοτικοί πόροι για να υποστηριχθούν διαδικασίες καινοτομίας στο σύνολό τους (ιδιαιτέρως σημαντικό για επιχειρηματίες).

| — | Θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή σε καινοτομίες υπηρεσιών. |
| --- | --- |

—

Θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή σε καινοτομίες υπηρεσιών.

| — | Θα χρειαστούν συντονιστές/μεσολαβητές για να υποστηριχθούν οι μικρότερες επιχειρήσεις ώστε να αξιοποιούν προγράμματα καινοτομίας και να αποκτούν ευκολότερη πρόσβαση σε αυτά· το δίκτυο «Enterprise Europe Network» μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο σχετικά. |
| --- | --- |

—

Θα χρειαστούν συντονιστές/μεσολαβητές για να υποστηριχθούν οι μικρότερες επιχειρήσεις ώστε να αξιοποιούν προγράμματα καινοτομίας και να αποκτούν ευκολότερη πρόσβαση σε αυτά· το δίκτυο «Enterprise Europe Network» μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο σχετικά.

| — | Οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τον σχεδιασμό των προτύπων χρηματοδότησης. |
| --- | --- |

—

Οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τον σχεδιασμό των προτύπων χρηματοδότησης.

4.7.2   Η μεγάλη πρόοδος σε βασική νέα γνώση – και στις σημερινές καινοτομίες που προέκυψαν από αυτήν, όπως είναι το διαδίκτυο, το GPS, ο πυρηνικός μαγνητικός συντονισμός, το λέιζερ, ο υπολογιστής, η νανοτεχνολογία κ.λπ. – ήταν αποτέλεσμα της βασικής έρευνας και της εφαρμοσμένης έρευνας που ακολούθησε. Η βασική έρευνα και η εφαρμοσμένη έρευνα αποτελούν αναγκαία βάση μελλοντικών καινοτομιών (30). Η ΕΟΚΕ εξέτασε επίσης τον τρόπο με τον οποίο η εν λόγω βάση μπορεί να φτάσει στις οργανώσεις που δημιουργούν και αναπτύσσουν καινοτομίες (31).

4.7.3   Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά να ανέλθει το ποσοστό των προωθούμενων μέτρων υπό την αιγίδα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας στο μελλοντικό 8ο πρόγραμμα–πλαίσιο σε 20 % της συνολικής ενίσχυσης, καθώς και να δοθεί επαρκές βάρος σε άλλα θεμελιώδη ζητήματα των υπολοίπων μερών του προγράμματος. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας έχει αποδείξει με επιτυχία ότι προωθεί νέες ιδέες και έρευνα αιχμής. Παράλληλα, θα πρέπει στο πλαίσιο των μελλοντικών διαδικασιών του να λάβει περισσότερο υπόψη και ζητήματα που αφορούν τη σταδιοδρομία νέων επιστημόνων, ούτως ώστε να τους διατηρήσει ή να τους επαναπροσελκύσει προς όφελος της ευρωπαϊκής έρευνας.

4.7.4   Η συνεργατική έρευνα, ως κύριο μέρος του παρόντος προγράμματος συνεργασίας (32), αποτελεί κύριο πυλώνα του υφιστάμενου 7ου προγράμματος–πλαίσιο έρευνας (και αυτών που προηγήθηκαν) και έχει αποδείξει την αξία της. Αποτελεί το αποφασιστικό μέσο ενίσχυσης για τη συνένωση των ερευνητικών δραστηριοτήτων των κρατών μελών και την αποφυγή του κατακερματισμού. Για τον λόγο αυτό, η σημασία της στο μελλοντικό κοινό στρατηγικό πλαίσιο θα πρέπει οπωσδήποτε να διατηρηθεί και να ενισχυθεί (33). Αυτό ισχύει ιδίως διότι η συνεργατική έρευνα προσανατολίζεται ιδιαιτέρως στην αντιμετώπιση των μεγάλων κοινωνικών προκλήσεων (ερωτήσεις 9 και 11) και επιπλέον συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη των βασικών τεχνολογιών που είναι εξαιρετικά σημαντικές για την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.

4.7.5   Συνολικά, η προώθηση προγραμμάτων από τη βάση προς την κορυφή (βλ. και σημείο 4.7.10) θα πρέπει να αποκτήσει σημαντικότερο ρόλο (ερωτήσεις 9 και 10), προκειμένου να δοθούν μεγαλύτερες δυνατότητες σε τέτοιες καινοτόμες ιδέες που δεν βρίσκονται στον θεματικό κατάλογο ή π.χ. που δεν αναπτύσσονται από τις υφιστάμενες βιομηχανίες (βλ. και σημείο 3.7.6 – η βιομηχανία καθορίζει την ατζέντα) – εξάλλου το αεροπλάνο δεν εφευρέθηκε από τον κλάδο της ναυτιλίας.

4.7.6   Οι προσεγγίσεις από την κορυφή προς τη βάση είναι αποτέλεσμα στρατηγικής προοπτικής των σημαντικών φορέων λήψης αποφάσεων που βασίζονται στην υφιστάμενη γνώση τους, ενώ οι προσεγγίσεις από τη βάση προς την κορυφή αξιοποιούν το δημιουργικό δυναμικό επιστημόνων, μηχανικών και άλλων ενδιαφερόμενων φορέων, οι οποίοι εργάζονται άμεσα στα υπό μελέτη ή υπό βελτίωση αντικείμενα. Ακόμα και για τα σημαντικά θέματα κοινωνικών προκλήσεων θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη σημασία σε ιδέες και λύσεις από τη βάση προς την κορυφή που προέρχονται από την ευρεία επιστημονική κοινότητα και όχι μόνο σε κανόνες από την κορυφή προς τη βάση. «Οι επενδύσεις στο πλαίσιο της πολιτικής καινοτομίας πρέπει να εστιάζουν σε οργανωτικές και καθοδηγούμενες από το προσωπικό καινοτομίες στον χώρο εργασίας» (34).

4.7.7   Η ισορροπία μεταξύ των προσεγγίσεων από τη βάση προς την κορυφή και από την κορυφή προς τη βάση καθιστά αναγκαία μία περαιτέρω διαφοροποίηση: και στην περίπτωση συγκεκριμένων θεματικών καταλόγων (όπως είναι οι βασικές τεχνολογίες ή οι μεγάλες κοινωνικές προκλήσεις) απαιτείται επαρκής αριθμός διαδικασιών από τη βάση προς την κορυφή, για να εξασφαλιστεί κατάλληλο πεδίο για λύσεις που δεν έχουν προταθεί ήδη από την κορυφή προς τη βάση. Επιπροσθέτως, θα πρέπει να δοθεί μια ευκαιρία σε εντελώς νέες προσεγγίσεις για ερωτήσεις και προβλήματα που δεν έχουν αναγνωριστεί προς το παρόν. Παρόλο που τέτοιες προσεγγίσεις μπορούν ήδη να υιοθετηθούν στο μέρος του προγράμματος με τίτλο «Ιδέες», θα πρέπει να τους δοθούν πολύ περισσότερες δυνατότητες και στη συνεργατική έρευνα, όπως συμβαίνει ήδη επιτυχώς π.χ. στο μέρος του προγράμματος με τίτλο «μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες» του τομέα ΤΠΕ. Για τον σκοπό αυτόν οι αρμόδιοι υπάλληλοι χρειάζονται περισσότερη ευελιξία και διακριτική ευχέρεια.

4.7.8   Όσον αφορά τις ευρωπαϊκές υποδομές έρευνας και ανάπτυξης (κατάλογος ESFRI), η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σύστασή της (35) να προωθηθούν αυτές μέσω συμμετοχής στην κατασκευή και στη συντήρησή τους. Επίσης αναγνωρίζεται η αξία του μέρους του προγράμματος με τίτλο «Άνθρωποι», στο πλαίσιο του οποίου δημιουργήθηκαν οι δράσεις «Μαρία Κιουρί» (ερώτηση 23)· θα πρέπει λοιπόν να διατηρηθεί πλήρως ή και να επεκταθεί.

4.7.9   Δεδομένων των σημαντικών προβλημάτων της κοινής ευρωπαϊκής οικονομικής, νομισματικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής, τα οποία αποτελούν επί του παρόντος σημαντικό στοιχείο του πολιτικού διαλόγου, καθώς και των σχετικών μακροοικονομικών ζητημάτων, η ΕΟΚΕ συνιστά, στο πλαίσιο των προγραμμάτων ενίσχυσης, να δοθεί η δέουσα σημασία και στις αντίστοιχες έρευνες.

4.7.10   Όσον αφορά τα ζητήματα πέραν της έρευνας και ανάπτυξης (ερώτηση 17), η ΕΟΚΕ συνιστά να αξιοποιηθεί πρωτίστως η εμπειρία με τα προσφάτως δημιουργηθέντα σχετικά μέσα και να μην δημιουργηθούν εκ νέου περαιτέρω μέσα (36). Όσον αφορά τους δείκτες και τις εταιρικές σχέσεις καινοτομίας βλ. και τη γνωμοδότηση για την Ένωση Καινοτομίας (37). Όσον αφορά την κεφαλαιακή επάρκεια, η ΕΟΚΕ παραπέμπει στην ίδια γνωμοδότηση (38).

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  ΕΕ C 325, 30 Δεκεμβρίου 2006, σ. 16.

1

(2)  ΕΕ C 44, 16 Φεβρουαρίου 2008, σ. 1.

2

(3)  ΕΕ C 218, 11 Σεπτεμβρίου 2009, σ. 8.

3

(4)  ΕΕ C 182, 4 Αυγούστου 2009, σ. 40.

4

(5)  ΕΕ C 228, 22 Σεπτεμβρίου 2009, σ. 56.

5

(6)  ΕΕ C 306, 16 Δεκεμβρίου 2009, σ. 13.

6

(7)  ΕΕ C 255, 22 Σεπτεμβρίου 2010, σ. 54.

7

(8)  ΕΕ C 354, 28 Δεκεμβρίου 2010, σ. 80.

8

(9)  ΕΕ C 21, 21 Ιανουαρίου 2011, σ. 49.

9

(10)  ΕΕ C 48, 15 Φεβρουαρίου 2011, σ. 112.

10

(11)  ΕΕ C 48, 15 Φεβρουαρίου 2011, σ. 129.

11

(12)  ΕΕ C 132, 3 Μαΐου 2011, σ. 39.

12

(13)  ΕΕ C 132, 3 Μαΐου 2011, σ. 22.

13

(14)  ΕΕ C 218, 23 Ιουλίου 2011, σ. 87.

14

(15)  http://ec.europa.eu/research/evaluations.

15

(16)  ΕΕ C 48, 15 Φεβρουαρίου 2011, σ. 129, σημείο 3.12.

16

(17)  ΕΕ C 48, 15 Φεβρουαρίου 2011, σ. 129, σημείο 3.10.

17

(18)  ΕΕ C 256, 27 Οκτωβρίου 2007, σ. 17, σημείο 6.4.

18

(19)  Βλ. υποσημείωση 12.

19

(20)  ΕΕ C 132, 3 Μαΐου 2011, σ. 22.

20

(21)  Βλ. υποσημείωση 12.

21

(22)  ΕΕ C 218, 11 Σεπτεμβρίου 2009, σ. 8, σημεία 4.1 έως 4.4.

22

(23)  ΕΕ C 218, 23 Ιουλίου 2011, σ. 87.

23

(24)  Βλέπε υποσημείωση 12.

24

(25)  ΕΕ C 256, 27 Οκτωβρίου 2007, σ. 17, σημείο 6.4.

25

(26)  Βλ. υποσημείωση 11, σημείο 3.6.

26

(27)  Βλ. σχετικά και το σημείο 3.7.1.

27

(28)  ΕΕ C 218, 11 Σεπτεμβρίου 2009, σ. 8, σημείο 4.8.

28

(29)  Βλ. υποσημείωση 12, σημείο 4.10.

29

(30)  ΕΕ C 354, 28 Δεκεμβρίου 2010, σ. 80, σημείο 3.2.3.

30

(31)  Βλ. υποσημείωση 3.

31

(32)  Ανεξαρτήτως αυτών, στην υπό διαμόρφωση πρόταση για το 8ο πρόγραμμα–πλαίσιο θα μπορούσαν, κατά περίπτωση, να χρησιμοποιηθούν νέοι όροι για να αποδώσουν τα μέτρα που περιγράφονται επί του παρόντος ως «συνεργατική έρευνα» και «συνεργασία».

32

(33)  Βλ. σχετικά και το σημείο 4.3.

33

(34)  ΕΕ C 132, 3 Μαΐου 2011, σ. 5.

34

(35)  ΕΕ C 132, 3 Μαΐου 2011, σημείο 3.8.4.

35

(36)  Βλ. επίσης υποσημείωση 12.

36

(37)  Βλ. υποσημείωση 12, σημεία 4.2 και 4.4.

37

(38)  Βλ. υποσημείωση 12, σημείο 4.8.

38

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/127 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/127

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού (Ευρατόμ) του Συμβουλίου με τον οποίο καθορίζονται οι κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων στις δράσεις που αναλαμβάνονται βάσει του έβδομου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας και οι κανόνες διάδοσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων (2012-2013)»

[COM(2011) 71 τελικό — 2011/0045 (NLE)]

«Πρόταση για απόφαση του Συμβουλίου για το έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) (2012-2013)»

[COM(2011) 72 τελικό — 2011/0046 (NLE)]

«Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα, προς εκτέλεση με έμμεσες δράσεις, με το οποίο υλοποιείται το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης (2012-2013) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ)»

[COM(2011) 73 τελικό — 2011/0043 (NLE)]

«Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα, προς εκτέλεση με άμεσες δράσεις από το Κοινό Κέντρο Ερευνών, με το οποίο υλοποιείται το πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης (2012-2013) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας»

[COM(2011) 74 τελικό — 2011/0044 (NLE)]

2011/C 318/21

Εισηγητής: ο κ. Gerd WOLF

Στις 22 Μαρτίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της ΣΛΕΕ, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τα ακόλουθα θέματα:

| | «Πρόταση κανονισμού (Ευρατόμ) του Συμβουλίου με τον οποίο καθορίζονται οι κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων στις δράσεις που αναλαμβάνονται βάσει του έβδομου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας και οι κανόνες διάδοσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων (2012-2013)»
  COM(2011) 71 τελικό — 2011/0045 (NLE) |
| --- | --- |

«Πρόταση κανονισμού (Ευρατόμ) του Συμβουλίου με τον οποίο καθορίζονται οι κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων στις δράσεις που αναλαμβάνονται βάσει του έβδομου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας και οι κανόνες διάδοσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων (2012-2013)»

COM(2011) 71 τελικό — 2011/0045 (NLE)

| | «Πρόταση για απόφαση του Συμβουλίου για το έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) (2012-2013)»
  COM(2011) 72 τελικό — 2011/0046 (NLE) |
| --- | --- |

«Πρόταση για απόφαση του Συμβουλίου για το έβδομο πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) (2012-2013)»

COM(2011) 72 τελικό — 2011/0046 (NLE)

| | «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα, προς εκτέλεση με έμμεσες δράσεις, με το οποίο υλοποιείται το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης (2012-2013) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ)»
  COM(2011) 73 τελικό — 2011/0043 (NLE) |
| --- | --- |

«Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα, προς εκτέλεση με έμμεσες δράσεις, με το οποίο υλοποιείται το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης (2012-2013) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ)»

COM(2011) 73 τελικό — 2011/0043 (NLE)

| | «Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα, προς εκτέλεση με άμεσες δράσεις από το Κοινό Κέντρο Ερευνών, με το οποίο υλοποιείται το πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης (2012-2013) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας»
  COM(2011) 74 τελικό — 2011/0044 (NLE) |
| --- | --- |

«Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα, προς εκτέλεση με άμεσες δράσεις από το Κοινό Κέντρο Ερευνών, με το οποίο υλοποιείται το πρόγραμμα πλαίσιο δραστηριοτήτων πυρηνικής έρευνας και εκπαίδευσης (2012-2013) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας»

COM(2011) 74 τελικό — 2011/0044 (NLE)

Το τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 23 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 92 ψήφους υπέρ και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Το ατύχημα των αντιδραστήρων πυρηνικής σχάσης στην Φουκουσίμα που προκλήθηκε από το τσουνάμι και οι συνέπειές του δείχνει πόσο πολύ ευάλωτοι είναι οι αντιδραστήρες αυτού του είδους στην περίπτωση που το εφεδρικό σύστημα ψύξης πάψει να λειτουργεί. Το ζήτημα της περαιτέρω χρήσης αυτής της τεχνολογίας οδήγησε ήδη στη λήψη αποφάσεων για την ενεργειακή πολιτική στα κράτη μέλη και στην έναρξη συζήτησης σε επίπεδο ΕΕ. Καθίσταται δε αναγκαία η επαναξιολόγηση των στόχων του υπό συζήτηση προγράμματος πλαισίου Ε&Α Ευρατόμ (περίοδος 2012-2013). Τα σχόλια που ακολουθούν βασίζονται σε αυτήν την διαπίστωση.

1.2   Για μία πλειάδα λόγων, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να διατηρηθεί και να βελτιωθεί το επίπεδο των διαθέσιμων γνώσεων σε ό,τι αφορά τη χρήση και τις συνέπειες της πυρηνικής τεχνολογίας. Το πρόγραμμα πλαίσιο Ε&Α Ευρατόμ, αποφέρει συνεπώς σημαντική ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία μέσω της συντονιστικής του λειτουργίας, του συνδυασμού πόρων και της ένωσης κοινών προσπαθειών.

1.3   Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ συνιστά τα ακόλουθα:

| — | την εστίαση της έρευνας στο χώρο της τεχνολογίας αντιδραστήρων σχάσης στα ακόλουθα ζητήματα: βελτίωση της ασφάλειας των αντιδραστήρων, μείωση και διάθεση των ραδιενεργών αποβλήτων, έλεγχος των σχάσιμων υλικών και ακτινοπροστασία· |
| --- | --- |

—

την εστίαση της έρευνας στο χώρο της τεχνολογίας αντιδραστήρων σχάσης στα ακόλουθα ζητήματα: βελτίωση της ασφάλειας των αντιδραστήρων, μείωση και διάθεση των ραδιενεργών αποβλήτων, έλεγχος των σχάσιμων υλικών και ακτινοπροστασία·

| — | τη διασφάλιση και επέκταση της τεχνογνωσίας σε θέματα που αφορούν ατυχήματα που δεν οφείλονται στο σχεδιασμό και τα επικείμενα «τεστ αντοχής» για τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις· |
| --- | --- |

—

τη διασφάλιση και επέκταση της τεχνογνωσίας σε θέματα που αφορούν ατυχήματα που δεν οφείλονται στο σχεδιασμό και τα επικείμενα «τεστ αντοχής» για τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις·

| — | να συνεχιστούν με αμείωτη ένταση οι ερευνητικές εργασίες για την παραγωγή ενέργειας από πυρηνική σύντηξη, με δεδομένα τα δυνητικά πλεονεκτήματα που προσφέρει η τεχνολογία αυτή από άποψη ασφάλειας και γενικότερα, και μάλιστα με κεντρικό ρόλο για το πρόγραμμα ITER που αποτελεί προϊόν διεθνούς συνεργασίας. Η βάση του προγράμματος πυρηνικής σύντηξης είναι οι «συμπράξεις»· |
| --- | --- |

—

να συνεχιστούν με αμείωτη ένταση οι ερευνητικές εργασίες για την παραγωγή ενέργειας από πυρηνική σύντηξη, με δεδομένα τα δυνητικά πλεονεκτήματα που προσφέρει η τεχνολογία αυτή από άποψη ασφάλειας και γενικότερα, και μάλιστα με κεντρικό ρόλο για το πρόγραμμα ITER που αποτελεί προϊόν διεθνούς συνεργασίας. Η βάση του προγράμματος πυρηνικής σύντηξης είναι οι «συμπράξεις»·

| — | να θεσπιστούν τα κατάλληλα εκπαιδευτικά μέτρα, ώστε να εξασφαλιστεί η επάρκεια υψηλά καταρτισμένων επαγγελματιών στους ενδιαφερόμενους κλάδους, αλλά και η διδασκαλία βασικών γνώσεων στα σχολεία σχετικά με την πυρηνική ακτινοβολία, τους κινδύνους της και την μέτρησή της |
| --- | --- |

—

να θεσπιστούν τα κατάλληλα εκπαιδευτικά μέτρα, ώστε να εξασφαλιστεί η επάρκεια υψηλά καταρτισμένων επαγγελματιών στους ενδιαφερόμενους κλάδους, αλλά και η διδασκαλία βασικών γνώσεων στα σχολεία σχετικά με την πυρηνική ακτινοβολία, τους κινδύνους της και την μέτρησή της

1.4   Παρότι η ΕΟΚΕ, βάσει των εγγράφων που έχει στη διάθεσή της, έχει την εντύπωση ότι οι προτάσεις και τα σχέδια της Επιτροπής ικανοποιούν ήδη σε μεγάλο βαθμό τις προηγούμενες συστάσεις της, προτείνει να επανεξετάσει η Επιτροπή, με βάση νέα στοιχεία, αν ο προβλεπόμενος προϋπολογισμός είναι επαρκής και αν υπάρχουν επιμέρους θέματα που απαιτούν ενίσχυση.

1.5   Έχοντας υπόψη τις υπόλοιπες συστάσεις της, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει το πρόγραμμα πλαίσιο Ε&Α Ευρατόμ και τα μέσα αυτού ως ουσιώδες στοιχείο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

2.   Η ανακοίνωση της Επιτροπής

2.1   Η ανακοίνωση της Επιτροπής αποτελείται από τέσσερα διαφορετικά έγγραφα, τα οποία περιλαμβάνουν προτάσεις για έναν κανονισμό και για μία απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με το πρόγραμμα Ευρατόμ για τα έτη 2012–2013. Το γεγονός ότι για το εν λόγω χρονικό διάστημα απαιτούνται νέες αποφάσεις και κανονισμοί οφείλεται στη διαφορετική διάρκεια αφενός του 7ου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και την επίδειξη (2007–2013) και αφετέρου του 7ου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) για δραστηριότητες έρευνας και εκπαίδευσης (2007–2011). Συνεπώς θα πρέπει τώρα να γεφυρωθούν δύο χρόνια διαφορετικού ρυθμού.

2.2   Τα τέσσερα έγγραφα που παρουσίασε η Επιτροπή αφορούν όλες τις σχετικές αναγκαίες πτυχές, ήτοι:

| — | τους κανόνες για τη συμμετοχή· |
| --- | --- |

—

τους κανόνες για τη συμμετοχή·

| — | το πρόγραμμα πλαίσιο· |
| --- | --- |

—

το πρόγραμμα πλαίσιο·

| — | το ειδικό πρόγραμμα – έμμεσες δραστηριότητες· |
| --- | --- |

—

το ειδικό πρόγραμμα – έμμεσες δραστηριότητες·

| — | το ειδικό πρόγραμμα – άμεσες δραστηριότητες του Κοινού Κέντρου Ερευνών· |
| --- | --- |

—

το ειδικό πρόγραμμα – άμεσες δραστηριότητες του Κοινού Κέντρου Ερευνών·

Τα εν λόγω τέσσερα έγγραφα αποτελούνται από 120 σελίδες (συμπεριλαμβανομένων των παραρτημάτων), και επομένως δεν είναι δυνατό να αποδοθεί το περιεχόμενό τους στην παρούσα γνωμοδότηση ούτε καν περιληπτικά και επίσης δεν είναι δυνατόν να σχολιασθούν όλες οι πτυχές τους.

2.3   Το θέμα που συζητείται είναι οι ερευνητικές εργασίες που πρέπει να υποστηρίξει η ΕΕ στον τομέα της πυρηνικής σύντηξης (έμφαση στον ITER), της πυρηνικής σχάσης και της ακτινοπροστασίας. Η Επιτροπή θεωρεί απαραίτητο να μπορούν οι εν λόγω ερευνητικές εργασίες να στηριχθούν κατά τη διάρκεια της προσεχούς διετούς περιόδου με εύλογο τρόπο, στις δραστηριότητες που πραγματοποιήθηκαν επιτυχώς κατά τα έτη 2007–2011, καθώς και να τις εξελίξουν.

2.4   Οι σχετικές προβλεπόμενες συνολικές ενισχύσεις ανέρχονται σε περίπου 2 560 εκατ. EUR, εκ των οποίων το μεγαλύτερο μέρος αντιστοιχεί στο πρόγραμμα σύντηξης με τον ITER.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

3.1   Φουκουσίμα – Νέα κατάσταση

Τα προαναφερθέντα έγγραφα της Επιτροπής συντάχθηκαν πριν από τα γεγονότα στη Φουκουσίμα. Δεδομένων των επιπτώσεων που είχε το τσουνάμι στους αντιδραστήρες πυρηνικής σχάσης που υπήρχαν εκεί, των βλαβών που προκλήθηκαν και του αντικτύπου στον πληθυσμό και στο περιβάλλον, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να εξεταστούν οι στόχοι του υπό συζήτηση προγράμματος πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης Ευρατόμ και υπό το πρίσμα αυτό, να αξιολογηθούν εκ νέου, ώστε να προσαρμοστεί ενδεχομένως ο προσανατολισμός τους. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η παρούσα γνωμοδότηση, που επικεντρώνεται αποκλειστικά στην έρευνα και στην ανάπτυξη, δεν περιορίζεται στην ευθυγράμμιση μεταξύ του προγράμματος πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης Ευρατόμ και του γενικού 7ου προγράμματος πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης.

3.1.1   Παρόλο που η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι πρόωρο να συναχθούν γενικά συμπεράσματα ενεργειακής πολιτικής, σέβεται την προληπτική απόφαση ορισμένων κρατών μελών να πάψουν στο μέλλον να χρησιμοποιούν την πυρηνική σχάση για την παραγωγή ενέργειας. Επίσης, χαιρετίζει το γεγονός ότι το θέμα της Φουκουσίμα συζητείται και σε επίπεδο ΕΕ (1) και συμπεριλήφθηκε στην ημερήσια διάταξη της ενεργειακής πολιτικής. Σημειώνεται δε ότι, σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, κάθε κράτος μέλος είναι ελεύθερο να αποφασίσει κατ' ιδίαν ποιο ενεργειακό μείγμα προτιμά.

3.2   Το πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης Ευρατόμ

Το πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης Ευρατόμ, που εξυπηρετεί κυρίως την ενεργειακή έρευνα, συμπληρώνει την ενεργειακή έρευνα που περιλαμβάνεται στο γενικό πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης (2), η οποία επικεντρώνεται στην έρευνα και στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και άλλων μη πυρηνικών τεχνικών για την παραγωγή ενέργειας χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Με τον τρόπο αυτόν ερευνώνται και αξιολογούνται εντός της ΕΕ όλες οι χρήσιμες τεχνικές για ένα βιώσιμο ενεργειακό μείγμα καθώς και τα χαρακτηριστικά τους.

3.3   Ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία

Για μία πλειάδα λόγων (βλ. κατωτέρω) η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το επίπεδο γνώσεων σχετικά με τις πυρηνικές τεχνικές, τη χρήση τους και τις επιπτώσεις τους θα πρέπει να αυξηθεί. Το πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης Ευρατόμ αποφέρει συνεπώς σημαντική ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία μέσω της συντονιστικής του λειτουργίας, του συνδυασμού πόρων και της ένωσης κοινών προσπαθειών. Λαμβάνοντας υπόψη τις κατωτέρω συστάσεις της, η ΕΟΚΕ στηρίζει πλήρως το πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης Ευρατόμ και τα μέσα του ως βασικό στοιχείο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (3).

3.4   Προτεραιότητα στην έρευνα για την ασφάλεια και στην διατήρηση του επιπέδου γνώσης

Ανεξαρτήτως των περαιτέρω αποφάσεων του κάθε κράτους μέλους και της ΕΕ για τη μελλοντική χρήση της τεχνικής της πυρηνικής σχάσης για την παραγωγή ενέργειας, η ΕΟΚΕ, δεδομένων:

| 1) | των πιθανών διασυνοριακών επιπτώσεων των ατυχημάτων, |
| --- | --- |

1)

των πιθανών διασυνοριακών επιπτώσεων των ατυχημάτων,

| 2) | της παγκόσμιας μετακίνησης ειδικών και τεχνολογιών, |
| --- | --- |

2)

της παγκόσμιας μετακίνησης ειδικών και τεχνολογιών,

| 3) | των εγκαταστάσεων που υφίστανται ήδη και των ραδιενεργών αποβλήτων τους, |
| --- | --- |

3)

των εγκαταστάσεων που υφίστανται ήδη και των ραδιενεργών αποβλήτων τους,

| 4) | της ύπαρξης πυρηνικών όπλων, καθώς και των εγκαταστάσεων παραγωγής και των πολύ σημαντικών πολιτικών κινδύνων που συνδέονται με αυτά |
| --- | --- |

4)

της ύπαρξης πυρηνικών όπλων, καθώς και των εγκαταστάσεων παραγωγής και των πολύ σημαντικών πολιτικών κινδύνων που συνδέονται με αυτά

θεωρεί ότι είναι απολύτως αναγκαίο να επικεντρωθούν οι προσπάθειες στην περαιτέρω ανάπτυξη και διατήρηση των γνώσεων που διαθέτουμε στην ΕΕ όσον αφορά ζητήματα ασφαλείας και τις σχετικές τεχνολογίες. Η εγκατάλειψη της επιδίωξης πλήρους γνώσης θα αποτελούσε επικίνδυνη πολιτική στρουθοκαμηλισμού. Για τον λόγο αυτόν και για να αποφευχθεί η απώλεια της γνώσης σχετικά με αυτές τις τεχνικές και τις επιπτώσεις τους από τη συλλογική μνήμη, είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να προωθηθεί με συστηματικό και αδιάλειπτο τρόπο η επάρκεια και η κατάρτιση του απαραίτητου νέου επιστημονικού και τεχνικού δυναμικού.

3.5   Πυρηνική σχάση

Όσον αφορά την τεχνική της πυρηνικής σχάσης, η ΕΟΚΕ τονίζει ιδίως τα σημαντικά σημεία που σχετίζονται με την ασφάλεια:

| — | ακτινοπροστασία, ακτινολογική ιατρική καθώς και προληπτικά ιατρικά και τεχνικά μέσα· |
| --- | --- |

—

ακτινοπροστασία, ακτινολογική ιατρική καθώς και προληπτικά ιατρικά και τεχνικά μέσα·

| — | αυξημένη ασφάλεια και περιορισμός των αποβλήτων των σταθμών ηλεκτρικής ενέργειας πυρηνικής σχάσης (4)· |
| --- | --- |

—

αυξημένη ασφάλεια και περιορισμός των αποβλήτων των σταθμών ηλεκτρικής ενέργειας πυρηνικής σχάσης (4)·

| — | διαχείριση (τελική απόθεση) ραδιενεργών αποβλήτων με μακρά διάρκεια ζωής· |
| --- | --- |

—

διαχείριση (τελική απόθεση) ραδιενεργών αποβλήτων με μακρά διάρκεια ζωής·

| — | παραγωγή και χειρισμός σχάσιμου υλικού (πυρηνικού καυσίμου)· |
| --- | --- |

—

παραγωγή και χειρισμός σχάσιμου υλικού (πυρηνικού καυσίμου)·

| — | μέτρα πρόληψης κατά της κλοπής και της παράνομης χρήσης σχάσιμου ή/και άλλου ραδιενεργού υλικού· |
| --- | --- |

—

μέτρα πρόληψης κατά της κλοπής και της παράνομης χρήσης σχάσιμου ή/και άλλου ραδιενεργού υλικού·

| — | ατυχήματα εκτός βασικού σχεδιασμού των υφιστάμενων εγκαταστάσεων και συνέπειες των επικείμενων και απαραίτητων «τεστ αντοχής» (5)· |
| --- | --- |

—

ατυχήματα εκτός βασικού σχεδιασμού των υφιστάμενων εγκαταστάσεων και συνέπειες των επικείμενων και απαραίτητων «τεστ αντοχής» (5)·

3.6   Ελεγχόμενη πυρηνική σύντηξη

Το πρόγραμμα σύντηξης υποστηρίχθηκε εξ αρχής (6) ιδίως λόγω των σημαντικών πλεονεκτημάτων της τεχνικής αυτής όσον αφορά την ασφάλεια (εξαιρετικά περιορισμένο φορτίο πυρηνικού καυσίμου, απουσία εφεδρικής ψύξης, αλυσιδωτής αντίδρασης, προϊόντων σχάσης και ακτινιδών) καθώς και λόγω των σημαντικών λοιπών πλεονεκτημάτων της. Η πρόοδος που επιτεύχθηκε κατέστησε δυνατή την κατασκευή εγκατάστασης (ITER) με αξιοσημείωτη απόδοση σύντηξης (500 MW). Μολονότι, σύμφωνα με το υφιστάμενο επίπεδο γνώσης και χρηματοδότησης, οι αντιδραστήρες σύντηξης θα μπορέσουν να συμβάλουν στην παραγωγή ενέργειας μόλις κατά το δεύτερο μισό του τρέχοντος αιώνα και παρόλο που απαιτούνται ακόμη σημαντικότερες προσπάθειες στην έρευνα και ανάπτυξη μέχρι να δημιουργηθεί με τον τρόπο αυτόν μία αξιοποιήσιμη ενεργειακή πηγή, η ελεγχόμενη πυρηνική σύντηξη αποτελεί τη μοναδική γνωστή ενεργειακή επιλογή με παγκοσμίως διαθέσιμες και πρακτικά απεριόριστες δυνατότητες που δεν χρησιμοποιείται ήδη σήμερα με οποιονδήποτε τρόπο (7). Η ΕΟΚΕ συνιστά συνεπώς να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στο εν λόγω πρόγραμμα. Σύμφωνα με πληθώρα συγκλινουσών εκτιμήσεων, τα θέματα της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας και του παγκοσμίως επαρκούς και διατηρήσιμου ενεργειακού εφοδιασμού που δεν βλάπτει το κλίμα θα καταστούν ακόμη πιο φλέγοντα κατά τη διάρκεια του τρέχοντος αιώνα. Για τον λόγο αυτόν καθίσταται επειγόντως αναγκαία μία περαιτέρω πηγή ενέργειας που δεν βλάπτει το κλίμα, όπως είναι η πυρηνική σύντηξη.

3.7   Σχετικά με τις θεματικές προτάσεις της Επιτροπής – πλήρης στήριξη

Όσον αφορά τις παρατηρήσεις του σημείου 3.1, είναι ικανοποιητικό το γεγονός ότι οι συστάσεις που διατυπώνει η ΕΟΚΕ στην παρούσα γνωμοδότησή της περιλαμβάνονται ήδη εκτενώς στις θεματικές προτάσεις της Επιτροπής, οι οποίες υποστηρίζονται συνεπώς πλήρως από την ΕΟΚΕ. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ, βάσει των στοιχείων που διαθέτει, δεν είναι σε θέση – και δεν θεωρεί ότι είναι ο ρόλος της – να κρίνει εάν ο εξοπλισμός, το προσωπικό και οι πόροι ανταποκρίνονται σε κάθε περίπτωση στους στόχους που έχουν τεθεί. Συνεπώς, συνιστά στην Επιτροπή να προβεί, μέσω των ομάδων εμπειρογνωμόνων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, σε νέα σχετική αξιολόγηση στο πλαίσιο των μεμονωμένων θεμάτων του προγράμματος και να διαθέσει επιπρόσθετα μέσα όπου αυτό απαιτείται.

3.8   Περαιτέρω μελέτες σχετικά με ζητήματα ασφάλειας και κινδύνου

Δεδομένου ότι τα ζητήματα ασφάλειας και κινδύνου δεν αφορούν μόνο το πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και ανάπτυξης Ευρατόμ, η ΕΟΚΕ συνιστά, λαμβανομένων υπόψη και των πρόσφατων φυσικών καταστροφών, να πραγματοποιηθούν έρευνες για τα αντίστοιχα ζητήματα ασφάλειας και κινδύνου σε συνδυασμό με την ενεργειακή έρευνα του γενικού 7ου προγράμματος πλαισίου έρευνας και ανάπτυξης και σε συνεργασία με άλλους διεθνείς εταίρους. Αυτές οι έρευνες θα πρέπει να αφορούν μεταξύ άλλων τις εξής πτυχές:

| — | τεχνικούς κινδύνους των διαφόρων σημαντικών ενεργειακών τεχνικών όπως είναι π.χ. η πυρηνική σχάση, η δέσμευση και αποθήκευση CO2, η αποθήκευση ύδατος και πιεσμένου αέρα, οι τεχνικές που αφορούν το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, η προώθηση, μεταφορά και επεξεργασία ορυκτής ενέργειας, η αποθήκευση υδρογόνου και το υδρογόνο ως ενεργειακή πηγή, ιδίως για κινητές εφαρμογές κλπ.· |
| --- | --- |

—

τεχνικούς κινδύνους των διαφόρων σημαντικών ενεργειακών τεχνικών όπως είναι π.χ. η πυρηνική σχάση, η δέσμευση και αποθήκευση CO2, η αποθήκευση ύδατος και πιεσμένου αέρα, οι τεχνικές που αφορούν το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, η προώθηση, μεταφορά και επεξεργασία ορυκτής ενέργειας, η αποθήκευση υδρογόνου και το υδρογόνο ως ενεργειακή πηγή, ιδίως για κινητές εφαρμογές κλπ.·

| — | τους κινδύνους για το περιβάλλον λόγω των στόχων μείωσης του CO2
   (8) που δεν επιτυγχάνονται και της εντονότερης αλλαγής του κλίματος που συνεπάγεται η εν λόγω αποτυχία· |
| --- | --- |

—

τους κινδύνους για το περιβάλλον λόγω των στόχων μείωσης του CO2
   (8) που δεν επιτυγχάνονται και της εντονότερης αλλαγής του κλίματος που συνεπάγεται η εν λόγω αποτυχία·

| — | τους κοινωνικούς και πολιτικούς κινδύνους, καθώς και του δυνητικού κινδύνου πολέμου (α) λόγω σοβαρής παγκόσμιας έλλειψης ενέργειας και των έκτακτων καταστάσεων που θα προκαλούσε αυτή, καθώς και (β) λόγω μίας ενδεχομένως επικίνδυνης αλλαγής του κλίματος (9). |
| --- | --- |

—

τους κοινωνικούς και πολιτικούς κινδύνους, καθώς και του δυνητικού κινδύνου πολέμου (α) λόγω σοβαρής παγκόσμιας έλλειψης ενέργειας και των έκτακτων καταστάσεων που θα προκαλούσε αυτή, καθώς και (β) λόγω μίας ενδεχομένως επικίνδυνης αλλαγής του κλίματος (9).

3.9   Εκπαίδευση του πληθυσμού

Επιπροσθέτως η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι σημαντικό, πέραν της απαραίτητης κατάρτισης (βλ. σημείο 3.4) ειδικών όπως είναι οι φυσικοί, οι χημικοί και οι μηχανικοί, να εξοικειώνονται όλοι οι πολίτες στα σχολεία και στα περαιτέρω εκπαιδευτικά ιδρύματα ήδη από νεαρή ηλικία με τη μέτρηση της ακτινοβολίας και την αξιολόγηση αφενός φυσικών ή αποδεκτών και αφετέρου επικίνδυνων δόσεων ακτινοβολίας. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος για να επιτευχθεί μία επαρκής και απαραίτητη αντικειμενική αξιολόγηση πυρηνικών καταστάσεων κινδύνου, ιδίως σε περίπτωση κρίσης, όπου ο πανικός πρέπει να αποφευχθεί και απαιτείται ψύχραιμη και στοχευμένη δράση.

3.10   Αμφισβητήσιμο επίπεδο χρηματοδότησης

Παρόλο που η ΕΟΚΕ δεν θεωρεί ότι είναι σε θέση να προβεί σε ποσοτική αξιολόγηση του συγκεκριμένου θέματος, αμφιβάλει, όσον αφορά την προαναφερθείσα νέα βάση αξιολόγησης, (βλ. επίσης σημείο 3.7) εάν το παρόν επίπεδο χρηματοδότησης επαρκεί για το εξεταζόμενο χρονικό διάστημα ώστε να αντιμετωπιστούν τα ζητήματα που τίθενται με τη δέουσα έμφαση και σύμφωνα με τις συστάσεις της ΕΟΚΕ για το σχέδιο SET (10) και για τον οδικό χάρτη 2050 (11). Για τον λόγο αυτόν συνιστά, υπό τον όρο ότι οι δημοσιονομικοί πόροι θα έχουν καθοριστεί οριστικά έως το 2013, τουλάχιστον για τη νέα περίοδο χρηματοδότησης μετά το 2013 (i) να προσδιοριστούν οι ανάγκες έρευνας σύμφωνα με το ερώτημα ποιες ευρύτερες επιπτώσεις θα είχε η έλλειψη ενέργειας και η αποτυχία των στόχων μείωσης του CO2 για τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και μετέπειτα και (ii) να διατεθούν αντίστοιχοι επαρκείς πόροι. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει εκ νέου ότι το χρηματοδοτικό ποσοστό για την ενεργειακή έρευνα στα προγράμματα πλαίσια Ε&Α δεν αντιστοιχεί πλέον εδώ και χρόνια στη θεμελιώδη σημασία που έχουν για την κοινωνία η ενέργεια και τα συνδεδεμένα κλιματικά ζητήματα

3.11   Απόψεις σχετικά με το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο

Με βάση τις παρατηρήσεις που διατύπωσε στο σημείο 3.7, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι κατά το τρέχον διετές χρονικό διάστημα, το προτεινόμενο πρόγραμμα, θα πρέπει να βασιστεί στις επιτυχείς δραστηριότητες των ετών 2007-2011 και ότι θα πρέπει να τις συνεχίσει δεόντως. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι σε πολλές γνωμοδοτήσεις έχει υπογραμμίσει τη σημασία της επαρκούς συνέχειας στη χρηματοδότηση για την επιτυχία της έρευνας. Αντίστοιχα, παραπέμπει και στις γνωμοδοτήσεις της τόσο για το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο Ευρατόμ για δράσεις έρευνας και εκπαίδευσης (2007-2011), όσο και για τα σχετικά ειδικά προγράμματα και τους κανόνες συμμετοχής και επαναλαμβάνει τις συστάσεις που διατυπώνονται στις εν λόγω γνωμοδοτήσεις, όπως συμπληρώνονται με τις απόψεις που εκτίθενται στην παρούσα γνωμοδότηση. Η εν λόγω παραπομπή είναι ακόμα σημαντικότερη διότι η παρούσα γνωμοδότηση δεν μπορεί, για προφανείς λόγους, να εξετάσει όλες τις δηλώσεις που περιλαμβάνονται στις προτάσεις της Επιτροπής.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1   Επίλυση του προβλήματος των αποβλήτων και της τελικής απόθεσης

Λαμβάνοντας υπόψη τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της για την πυρηνική ενέργεια, το ενεργειακό σύστημα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών έως το 2050 και το ζήτημα της τελικής απόθεσης (12) η ΕΟΚΕ τονίζει εκ νέου ότι είναι πολύ σημαντικές όλες οι προσπάθειες που καταβάλλονται για τον περιορισμό της ποσότητας και της διάρκειας ζωής των επικίνδυνων αποβλήτων. Αποφασιστικό βήμα προόδου θα πραγματοποιούνταν εάν πραγματικά επιτευχθεί ο περιορισμός της διάρκειας ζωής των ραδιενεργών αποβλήτων μέσω αποτελεσματικής μεταστοιχείωσης από μία «γεωλογική χρονική κλίμακα» προς μία «ιστορική χρονική κλίμακα». Με τον τρόπο αυτόν θα προέκυπτε μία εντελώς νέα προσέγγιση για την επίλυση ή τον μετριασμό του προβλήματος αποβλήτων και τελικής απόθεσης. Για τον λόγο αυτόν πρέπει να υποστηριχθούν με κάθε τρόπο όλες οι δυνατότητες προκειμένου να μελετηθεί το θέμα αυτό από επιστημονική και τεχνική άποψη και να οδηγηθεί σε επιτυχία.

4.2   Μείωση κινδύνων για σοβαρό/ μέγιστο προβλεπόμενο πυρηνικό ατύχημα

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, δεν υπάρχει ποτέ απόλυτη ασφάλεια για τεχνικές εγκαταστάσεις που έχουν κατασκευαστεί από ανθρώπους. Ωστόσο ένας πιθανός στόχος ανάπτυξης στο απώτερο μέλλον θα ήταν να κατασκευάζονται και να λειτουργούν μόνο εγκαταστάσεις, οι οποίες να είναι ασφαλείς έναντι ατυχημάτων που προκαλούνται από εσωτερικά αίτια και να μπορούν να πληγούν μόνο εξαιτίας εξαιρετικά σπάνιων εξωτερικών γεγονότων (π.χ. πτώση αστεροειδούς), τα οποία θα προκαλούσαν βλάβες τέτοιας έκτασης που η ίδια η βλάβη ή καταστροφή των εγκαταστάσεων δεν θα επιδείνωνε σημαντικά τις επιβλαβείς συνέπειες.

4.3   Πρόγραμμα πυρηνικής σύντηξης

Δεδομένης της σημασίας που έχει η μελλοντική διαθεσιμότητα ενέργειας σύντηξης, η ΕΟΚΕ συνιστά:

| — | να πραγματοποιηθούν με το απαιτούμενο εύρος και βάθος έρευνας οι προπαρασκευαστικές εργασίες ανάπτυξης ενός αντιδραστήρα επίδειξης (DEMO), ο οποίος σε συνέχεια του ITER θα επιδείξει για πρώτη φορά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέσω πυρηνικής σύντηξης στο πλαίσιο ολοκληρωμένου συστήματος, και |
| --- | --- |

—

να πραγματοποιηθούν με το απαιτούμενο εύρος και βάθος έρευνας οι προπαρασκευαστικές εργασίες ανάπτυξης ενός αντιδραστήρα επίδειξης (DEMO), ο οποίος σε συνέχεια του ITER θα επιδείξει για πρώτη φορά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέσω πυρηνικής σύντηξης στο πλαίσιο ολοκληρωμένου συστήματος, και

| — | κατά την φάση του σχεδιασμού να μελετηθούν, - παράλληλα με την αναγκαία επικέντρωση στην κατευθυντήρια γραμμή τύπου Tokamak, με σημαιοφόρο τον ITER -, και εναλλακτικές τεχνολογίες μαγνητικής συγκράτησης (ιδίως η τεχνολογία Stellarator). |
| --- | --- |

—

κατά την φάση του σχεδιασμού να μελετηθούν, - παράλληλα με την αναγκαία επικέντρωση στην κατευθυντήρια γραμμή τύπου Tokamak, με σημαιοφόρο τον ITER -, και εναλλακτικές τεχνολογίες μαγνητικής συγκράτησης (ιδίως η τεχνολογία Stellarator).

Επιπλέον θα πρέπει να εξεταστούν οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα μπορούσε να δημιουργηθεί συντομότερα ο αντιδραστήρας επίδειξης (DEMO), καθώς και ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να αναπτυχθεί περαιτέρω ένα αποδοτικό και αποτελεσματικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα σύντηξης, δεδομένων των εμπειριών που αποκτήθηκαν με την παγκόσμια διοργάνωση του προγράμματος ITER. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι εξελίξεις και τα αποτελέσματα του ITER μπορούν να επιτευχθούν και να αξιοποιηθούν από την Ευρώπη μόνο μέσω αποδοτικών υποδομών από εργαστήρια για την έρευνα σύντηξης, τα οποία να συνδέονται επαρκώς με τις σχετικές βιομηχανίες

4.4   Κανόνες συμμετοχής όσον αφορά την πυρηνική σχάση και την ακτινοπροστασία

Η ΕΟΚΕ δεν διαπιστώνει στο σημείο αυτό σημαντικές διαφορές με τους ισχύοντες σχετικούς κανόνες συμμετοχής στο πρόγραμμα 2007-2011. Με την έννοια αυτή παραπέμπει εκ νέου στη θετική γνωμοδότηση (13) που έχει ήδη υιοθετήσει για το θέμα αυτό και δεν έχει να προσθέσει κάτι στο σημείο αυτό.

4.5   Κανόνες συμμετοχής στο πρόγραμμα σύντηξης

Επί του παρόντος ισχύουν για το ευρωπαϊκό πρόγραμμα σύντηξης ειδικά προσαρμοσμένοι κανόνες συμμετοχής, των οποίων επίκεντρο αποτελούν οι υφιστάμενες 26 συμβάσεις σύμπραξης με τα συμμετέχοντα ερευνητικά κέντρα ή τα αντίστοιχα κράτη μέλη, οι λεγόμενες «συμπράξεις». Επιπλέον προστίθεται και το πρόγραμμα Joint European Torus JET με τους ειδικούς κανόνες στήριξης που έχουν αναπτυχθεί για αυτό. Λόγω αυτών των επιτυχών υποδομών η ΕΕ μπόρεσε να επηρεάσει σημαντικά το διεθνές πρόγραμμα ITER και επικράτησε στο πλαίσιο του ανταγωνισμού για την τοποθεσία του.

4.5.1   Συμβάσεις σύμπραξης

Η ταχεία και σταθερή πρόοδος του προγράμματος επιτεύχθηκε κυρίως χάρη στον κατάλληλο και προσαρμοσμένο στους στόχους ανάπτυξης σχεδιασμό των συμβάσεων σύμπραξης, οι οποίες λειτούργησαν ως καθοριστικός μοχλός για την χρηματοδοτική πολιτική και την πολιτική υποστήριξη των κρατών μελών. Με τον τρόπο αυτόν κατέστη δυνατή η δημιουργία του ITER, τον οποίο η ΕΟΚΕ υποστηρίζει με έμφαση θεωρώντας τον το σημαντικότερο πρόγραμμα στην έως τώρα εξέλιξη της έρευνας σύντηξης. Λόγω της σημαντικής αύξησης του κόστους του προγράμματος ITER, τους λόγους της οποίας δεν μπορεί να συζητήσει στο σημείο αυτό η ΕΟΚΕ, τα υπόλοιπα μέρη του προγράμματος και ιδίως οι δραστηριότητες των συμβάσεων σύμπραξης υφίστανται σημαντικές πιέσεις για εξοικονόμηση πόρων. Σε αυτό το πλαίσιο η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ρητά να μην λάβει η εξοικονόμηση πόρων διαστάσεις που θα αναιρέσουν τα αποτελέσματα μόχλευσης των συμπράξεων και θα περιορίσουν την αποτελεσματικότητα του προγράμματος, την απαιτούμενη βάση γνώσεων και γενικώς την πολιτική υποστήριξη από τα κράτη μέλη. Τα στοιχεία αυτά είναι αναγκαία ώστε να οδηγηθεί ο ITER σε επιτυχία και να αποκομίσει η ευρωπαϊκή πλευρά τα προσδοκώμενα οφέλη. Οι συμπράξεις αποτελούν τη βάση και τα εργαστήρια ιδεών του προγράμματος σύντηξης, διότι σε αυτές προετοιμάζονται η λειτουργία και η αξιοποίηση του ITER, αναπτύσσονται και μελετώνται νέες ιδέες, σε αυτές καταρτίζεται η αναγκαία νέα γενιά επιστημόνων και μηχανικών και από αυτές προκύπτει η σύνδεση με τους πολίτες της ΕΕ.

4.6   Κοινό Κέντρο Ερευνών

Όσον αφορά το πρόγραμμα Ευρατόμ, το Κοινό Κέντρο Ερευνών, που στηρίζεται θεσμικά από την Επιτροπή πραγματοποιεί εργασίες για την επίτευξη ιδίως των εξής ερευνητικών στόχων: α) Διαχείριση πυρηνικών αποβλήτων, περιβαλλοντικές επιπτώσεις και βασικές γνώσεις· β) πυρηνική ασφάλεια και γ) πρόληψη κινδύνων στον τομέα των πυρηνικών. Οι δράσεις αυτές αντιστοιχούν, από θεματική άποψη, στις συστάσεις που διατυπώθηκαν αρχικά στην παρούσα γνωμοδότηση καθώς και στις συστάσεις που είχαν διατυπωθεί στη γνωμοδότηση για το 7ο πρόγραμμα πλαίσιο (14) από την ΕΟΚΕ, η οποία κατά συνέπεια παρέχει την πλήρη στήριξή της.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Π.χ. στο European Nuclear Energy Forum (ENEF) http://ec.europa.eu/energy/nuclear/forum/forum_en.htm

1

(2)  Βλ. ΕΕ C 65, 17 Μαρτίου 2006, σελ. 9.

2

(3)  Βλ. ΕΕ C 44, 16 Φεβρουαρίου 2008, σ. 1.

3

(4)  Βλ. και το μνημόνιο της επιστημονικής ακαδημίας της Βόρειας Ρηνανίας Βεστφαλίας σχετικά με την ασφάλεια των πυρηνικών σταθμών μετά το ατύχημα της Φουκουσίμα, 26 Μαΐου 2011.

4

(5)  Βλ. ανακοίνωση τύπου αριθ. 60/2011 της ΕΟΚΕ με ημερομηνία 30 Μαΐου 2011.

5

(6)  Βλ. ΕΕ C 302, 7 Δεκεμβρίου 2004, σ. 27.

6

(7)  Βλ. ΕΕ C 107, 6 Απριλίου 2011, σ. 37.

7

(8)  Βλ. http://www.iea.org/index_info.asp?id=1959 της 30ής Μαΐου 2011.

8

(9)  Βλ. υποσημείωση 5 καθώς και π.χ. research*eu results magazine – Αρ. 2 – Μάιος 2011, σελίδα 20.

9

(10)  Βλ. ΕΕ C 21, 21 Ιανουαρίου 2011, σ. 49.

10

(11)  Βλ. ΕΕ C 107, 6 Απριλίου 2011, σ. 37.

11

(12)  ΕΕ C 218, 23.7.2011, σελ. 135.

12

(13)  Βλ. ΕΕ C 309, 16 Δεκεμβρίου 2006, σ. 41

13

(14)  Βλ. ΕΕ C 185, 8 Αυγούστου 2006, σ. 10.

14

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/133 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/133

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις συμβάσεις πίστωσης για ακίνητα κατοικίας»

[COM(2011) 142 τελικό — 2011/0062 (COD)]

2011/C 318/22

Εισηγήτρια: η κ. MADER

Στις 18 Απριλίου 2011 και στις ... 2011 αντιστοίχως, και σύμφωνα με το άρθρο 114 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισαν να ζητήσουν γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, για την

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις συμβάσεις πίστωσης για ακίνητα κατοικίας

COM(2011) 142 τελικό — 2011/0062 (COD).

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 23 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 113 ψήφους υπέρ, 4 ψήφους κατά και 7 αποχές.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει ενδιαφέρον αλλά και επιφυλάξεις για την πρόταση οδηγίας του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις συμβάσεις πίστωσης για ακίνητα κατοικίας. Η χρηματοπιστωτική κρίση, που οδήγησε πολλούς αγοραστές κατοικίας στην πτώχευση και τους ανάγκασε να μεταπωλήσουν σε εξευτελιστικές τιμές τα ακίνητα περιουσιακά στοιχεία που είχαν αποκτήσει, κατέδειξε ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει κατάλληλη ευρωπαϊκή νομοθεσία για αυτόν τον τομέα.

1.2   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον στόχο της Επιτροπής να δημιουργήσει τις απαραίτητες συνθήκες για την ανάπτυξη αποτελεσματικής και ανταγωνιστικής ενιαίας αγοράς, προκειμένου να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών και να ενισχυθεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Φοβάται ωστόσο ότι το περιεχόμενο της πρότασης δεν επαρκεί για την επίτευξη του στόχου αυτού.

1.3   Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει το συμφέρον της εξασφάλισης συνοχής με τα άλλα υφιστάμενα νομοθετικά κείμενα και ιδιαίτερα με το κείμενο της οδηγίας 2008/48/ΕΚ (1) για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης.

1.4   Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι, λόγω της φύσης της, η πρόταση θα έπρεπε να έχει ως νομική βάση το άρθρο 169 της Συνθήκης και όχι το άρθρο 114.

1.5   Υπενθυμίζει ότι, παράλληλα με την εναρμόνιση των κανόνων στο κοινοτικό επίπεδο, πρέπει να διατηρηθεί υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, πράγμα που σημαίνει ότι δεν πρέπει να κινδυνεύσουν τα δικαιώματα των καταναλωτών που προστατεύονται από το εθνικό τους δίκαιο. Για να επιτευχθεί αυτό, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η εναρμόνιση πρέπει να είναι καταλλήλως στοχοθετημένη.

1.6   Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις διατάξεις που βελτιώνουν τη συγκρισιμότητα και ιδίως εκείνες που διασφαλίζουν την εναρμόνιση των ορισμών και της μεθόδου υπολογισμού του συνολικού ετήσιου πραγματικού ποσοστού επιβάρυνσης.

1.7   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα μέτρα που αποσκοπούν στην εξασφάλιση υπεύθυνου δανεισμού, από μόνα τους δεν επαρκούν για να εξυγιάνουν την αγορά και να συμβάλλουν στην πρόληψη της υπερχρέωσης.

1.8   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ρύθμιση των δραστηριοτήτων των μεσιτών πιστώσεων, την οποία είχε ζητήσει στη γνωμοδότησή της σχετικά με την πρόταση οδηγίας για τις πιστώσεις που χορηγούνται στους καταναλωτές, είναι πολύ σημαντική λόγω των πλείστων δυσχερειών που ανακύπτουν σε σχέση με αυτό το επάγγελμα. Οι εν λόγω δραστηριότητες θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο γενικής ρύθμισης και οι σχετικές με αυτές διατάξεις δεν θα πρέπει να περιορίζονται μόνο στο πεδίο εφαρμογής της πρότασης.

1.9   Εκτιμά επίσης ότι η πρόταση δεν συμβάλλει στην υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα της ενυπόθηκης πίστωσης γενικά και εκφράζει την λύπη της που στον τομέα αυτό δεν προβλέπεται η προσφυγή σε ένα μέσο προαιρετικού χαρακτήρα.

1.10   Συνιστά να διευκρινιστούν ή να συμπληρωθούν ορισμένες διατάξεις, προκειμένου να ενισχυθεί η ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με τις διακυμάνσεις των επιτοκίων. Στην πράξη, οι δείκτες αναφοράς είναι ελάχιστα γνωστοί στους καταναλωτές, οι οποίοι δεν υπολογίζουν σωστά τις επιπτώσεις των διακυμάνσεων των επιτοκίων στο ποσό των εξοφλητικών τους δόσεων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι πρέπει να απαγορευτούν τα τοκογλυφικά επιτόκια και να τεθούν ανώτατα όρια στα επιτόκια των δανείων για τη χρηματοδότηση της κύριας κατοικίας. Οι διακυμάνσεις των επιτοκίων πρέπει να βασίζονται μόνο σε δείκτες αντικειμενικούς, αξιόπιστους, δημόσιους και ανεξάρτητους από τον δανειστή.

1.11   Η ΕΟΚΕ συνιστά να μπορούν οι δανειολήπτες να επιλέγουν οι ίδιοι την ασφάλιση για την κάλυψη του δανείου τους, προκειμένου να εξασφαλιστεί καλύτερος ανταγωνισμός μεταξύ των προσφερόντων.

2.   Ιστορικό και γενικές παρατηρήσεις

2.1   Στις 18 Δεκεμβρίου 2007 η Επιτροπή εξέδωσε Λευκή Βίβλο για την ολοκλήρωση των αγορών ενυπόθηκης πίστης στην ΕΕ. Οι διαβουλεύσεις με ευρύ φάσμα ενδιαφερομένων, που ακολούθησαν, έδειξαν στην Επιτροπή ότι οι αποκλίσεις που υπάρχουν μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών για την ενυπόθηκη πίστη διαταράσσουν την εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, αυξάνουν το κόστος της πίστωσης και αποβαίνουν εις βάρος των καταναλωτών

2.2   Στις 9 Ιουλίου 2008 η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υιοθέτησε γνωμοδότηση σχετικά με τη Λευκή Βίβλο για την ολοκλήρωση των αγορών ενυπόθηκης πίστης στην ΕΕ (2). Παρότι απορούσε όσον αφορά τις απτές δυνατότητες εναρμόνισης και ολοκλήρωσης της αγοράς της ενυπόθηκης πίστης, λόγω των πολιτιστικών, νομικών, ηθικών και κοινωνικών ιδιαιτεροτήτων των διάφορων κρατών μελών, η ΕΟΚΕ επικροτούσε τη σύνδεση μεταξύ της ισχύουσας νομοθεσίας για την ενυπόθηκη πίστη και της ανάγκης να προστατευθούν οι καταναλωτές. Επέμενε, επίσης, στη ευθύνη των δανειοδοτών και των δανειοληπτών, οι οποίοι πρέπει να γνωρίζουν την έκταση των υποχρεώσεών τους.

2.3   Η μετέπειτα χρηματοπιστωτική κρίση αποκάλυψε τις δυσλειτουργίες που πηγάζουν από τις αδυναμίες της νομοθεσίας και της αγοράς, αλλά και από το γενικότερο οικονομικό κλίμα, τις πρακτικές των μεσιτών πιστώσεων και των πιστωτικών φορέων και από το χαμηλό επίπεδο χρηματοοικονομικής παιδείας των δανειοληπτών. Όλες αυτές οι ελλείψεις πρέπει να αποφευχθούν στο μέλλον καθώς ενδέχεται να οδηγήσουν σε σημαντική απώλεια της εμπιστοσύνης.

2.4   Η πρόταση οδηγίας λαμβάνει υπόψη τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων και των σχετικών εργασιών του ΟΟΣΑ και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

2.5   Στόχος της είναι να διασφαλίσει υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, σε εναρμονισμένο σε επίπεδο ΕΕ πλαίσιο, μέσω της προσέγγισης των νομοθεσιών των κρατών μελών. Για τον λόγο αυτό και λόγω του περιεχομένου η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η πρόταση θα έπρεπε να έχει ως νομική βάση το άρθρο 169 της Συνθήκης και όχι αποκλειστικά το άρθρο 114.

2.6   Αποσκοπεί στη δημιουργία αποτελεσματικής και ανταγωνιστικής ενιαίας αγοράς, με σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στον σχετικό Χάρτη της ΕΕ, στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών και στην ενίσχυση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

2.7   Η οδηγία αποβλέπει στην προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών σύμφωνα με την οδηγία 2008/48/ΕΚ για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης, αφήνοντας ωστόσο στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να διευρύνουν το πεδίο εφαρμογής της και σε ορισμένες επαγγελματικές κατηγορίες και ιδιαίτερα στις πολύ μικρές επιχειρήσεις.

2.8   Η οδηγία αφορά τις πιστώσεις που προορίζονται για τη χρηματοδότηση της αγοράς ή ανακαίνισης ακίνητων περιουσιακών στοιχείων, που δεν καλύπτονται από την οδηγία 2008/48/ΕΚ και οι οποίες δεν συνοδεύονται από υποθήκη ή παρόμοιες εγγυήσεις.

2.9   Η πρόταση οδηγίας ανταποκρίνεται στην αρχή της στοχοθετημένης εναρμόνισης, αλλά τοποθετείται σε επαρκώς υψηλό επίπεδο, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές των νομοθεσιών και η ποικιλομορφία των αγορών ενυπόθηκων δανείων στην ΕΕ.

2.10   Αν και η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση της σημασίας του οικοδομικού τομέα για την οικονομία, θεωρεί εντούτοις ότι η οδηγία δεν αξιοποίησε πλήρως τα διδάγματα της χρηματοπιστωτικής κρίσης, οι ρίζες της οποίας πρέπει να αναζητηθούν στην αμερικανική αγορά ενυπόθηκων δανείων. Η επιπόλαιη πρακτική της χορήγησης δανείων προς 100 % —ή και περισσότερο— της αξίας των ακινήτων προέτρεπε τους καταναλωτές, ακόμη και όσους είχαν χαμηλά εισοδήματα, για να προβούν σε αγορά. Σε περιόδους ανάπτυξης, οι δανειολήπτες μπορούν να ανταποκριθούν σε σημαντικές δανειακές υποχρεώσεις· αρκεί όμως να φθάσει η οικονομία σε φάση στασιμότητας, πόσο μάλλον ύφεσης, και η ανεργία προξενεί γενικευμένες αθετήσεις πληρωμών. Η εκποίηση σημαντικού αριθμού ακινήτων είχε ως συνέπεια την πτώση των τιμών και τεράστιες απώλειες για τα πιστωτικά ιδρύματα. Στη ρίζα της κρίσης βρίσκεται, συνεπώς, η υπερχρέωση των δανειοληπτών, ένα φαινόμενο που πρέπει οπωσδήποτε να αποφεύγεται. Η ΕΟΚΕ θα διατυπώσει σχετικές προτάσεις στις παρατηρήσεις που ακολουθούν.

3.   Οι προτάσεις της οδηγίας

3.1   Κεφάλαιο 1: Αντικείμενο, πεδίο εφαρμογής, ορισμοί και αρμόδιες αρχές

| 3.1.1 | Στο άρθρο 3 της πρότασης οδηγίας παρέχονται ορισμοί των σημαντικότερων όρων, σύμφωνα με τη διαδικασία που χρησιμοποιείται στην οδηγία για την καταναλωτική πίστη. Στο πλαίσιο αυτό επιθυμεί ο όρος «για χρήση κατοικίας» να διευκρινιστεί κατά τρόπο ώστε να είναι σαφές εάν εννοείται μόνο η κύρια κατοικία. |
| --- | --- |

3.1.1

Στο άρθρο 3 της πρότασης οδηγίας παρέχονται ορισμοί των σημαντικότερων όρων, σύμφωνα με τη διαδικασία που χρησιμοποιείται στην οδηγία για την καταναλωτική πίστη. Στο πλαίσιο αυτό επιθυμεί ο όρος «για χρήση κατοικίας» να διευκρινιστεί κατά τρόπο ώστε να είναι σαφές εάν εννοείται μόνο η κύρια κατοικία.

| 3.1.2 | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει αυτήν τη διάταξη, η οποία αποσκοπεί στην εξασφάλιση της κατανόησης αυτών των όρων και της συγκρισιμότητας μεταξύ των διάφορων προσφορών. |
| --- | --- |

3.1.2

| 3.1.3 | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι ο καθορισμός και η οργάνωση αρχών με ελεγκτικές εξουσίες και η συνεργασία των αρχών αυτών είναι απαραίτητες και μάλιστα ακόμη πιο σημαντικές λόγω των συγκεκριμένων δυσλειτουργιών που παρατηρήθηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης. |
| --- | --- |

3.1.3

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι ο καθορισμός και η οργάνωση αρχών με ελεγκτικές εξουσίες και η συνεργασία των αρχών αυτών είναι απαραίτητες και μάλιστα ακόμη πιο σημαντικές λόγω των συγκεκριμένων δυσλειτουργιών που παρατηρήθηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης.

3.2   Κεφάλαιο 2: Προϋποθέσεις που ισχύουν για τους πιστωτικούς φορείς και τους μεσίτες πιστώσεων

| 3.2.1 | Τα άρθρα 5 και 6 καθορίζουν απαιτήσεις εντιμότητας, δικαιοσύνης και επαγγελματικής επάρκειας για τους πιστωτικούς φορείς και τους μεσίτες πιστώσεων, προς καλύτερη εξυπηρέτηση των συμφερόντων των καταναλωτών. Αναθέτουν εν μέρει στα κράτη μέλη τον έλεγχο της τήρησης αυτών των απαιτήσεων, ενώ η Επιτροπή επιφυλάσσεται του δικαιώματος να καθορίσει η ίδια το απαιτούμενο επίπεδο γνώσεων και επάρκειας. |
| --- | --- |

3.2.1

Τα άρθρα 5 και 6 καθορίζουν απαιτήσεις εντιμότητας, δικαιοσύνης και επαγγελματικής επάρκειας για τους πιστωτικούς φορείς και τους μεσίτες πιστώσεων, προς καλύτερη εξυπηρέτηση των συμφερόντων των καταναλωτών. Αναθέτουν εν μέρει στα κράτη μέλη τον έλεγχο της τήρησης αυτών των απαιτήσεων, ενώ η Επιτροπή επιφυλάσσεται του δικαιώματος να καθορίσει η ίδια το απαιτούμενο επίπεδο γνώσεων και επάρκειας.

| 3.2.2 | Επιπροσθέτως, η πρόταση οδηγίας ζητεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι δεν γίνονται διακρίσεις στην αμοιβή των πωλητών ανάλογα με τα πωλούμενα προϊόντα. |
| --- | --- |

3.2.2

Επιπροσθέτως, η πρόταση οδηγίας ζητεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι δεν γίνονται διακρίσεις στην αμοιβή των πωλητών ανάλογα με τα πωλούμενα προϊόντα.

| 3.2.3 | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ αυτών των μέτρων, αφού η ποιοτική ενημέρωση είναι πολύ σημαντική κατά τη σύναψη ενυπόθηκου δανείου. Θεωρεί ότι η αμοιβή του προσωπικού των πιστωτικών φορέων και των μεσιτών πιστώσεων δεν πρέπει να αποτελεί κίνητρο για την προώθηση πιστώσεων που δεν αντιστοιχούν στις ανάγκες των καταναλωτών. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στη χρήση αόριστων, ασαφών και υποκειμενικών εννοιών οι οποίες ενδέχεται να συμβάλουν σε αποκλίνουσες ερμηνείες ενός νομικού κειμένου που καθορίζει αυστηρές υποχρεώσεις. |
| --- | --- |

3.2.3

Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ αυτών των μέτρων, αφού η ποιοτική ενημέρωση είναι πολύ σημαντική κατά τη σύναψη ενυπόθηκου δανείου. Θεωρεί ότι η αμοιβή του προσωπικού των πιστωτικών φορέων και των μεσιτών πιστώσεων δεν πρέπει να αποτελεί κίνητρο για την προώθηση πιστώσεων που δεν αντιστοιχούν στις ανάγκες των καταναλωτών. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στη χρήση αόριστων, ασαφών και υποκειμενικών εννοιών οι οποίες ενδέχεται να συμβάλουν σε αποκλίνουσες ερμηνείες ενός νομικού κειμένου που καθορίζει αυστηρές υποχρεώσεις.

| 3.2.4 | Στα εν λόγω δύο άρθρα δεν υπογραμμίζεται η εξής βασική διάκριση μεταξύ πιστωτικών φορέων και πιστωτικών μεσολαβητών: το προσωπικό των πιστωτικών φορέων αμείβεται κατ’ αρχήν με μισθό, ενώ των πιστωτικών μεσολαβητών με προμήθεια. Συμπεριφορές που σέβονται την επαγγελματική δεοντολογία είναι αναμενόμενες όταν η αμοιβή παραμένει «ουδέτερη», αλλά είναι δύσκολο να διασφαλιστούν πάντα όταν το όφελος εξαρτάται από επικερδέστερες λύσεις για το προσωπικό του πωλητή και ακόμη περισσότερο του μεσίτη. Γι’ αυτό, επιβάλλεται να λαμβάνουν κατάλληλη κατάρτιση όλα τα πρόσωπα που έρχονται σε επαφή με τους πωλητές, όποια και αν είναι τα καθήκοντά τους· το δε προσωπικό των πιστωτικών μεσολαβητών πρέπει να διαθέτει επίσημη εξουσιοδότηση, η οποία να μην πιστοποιεί μόνο την επαγγελματική του επάρκεια, αλλά προπαντός να ρυθμίζει τη συμπεριφορά του. |
| --- | --- |

3.2.4

| 3.2.5 | Μία άλλη βασική διαφορά είναι ότι, σε περίπτωση διαφωνίας, ο καταναλωτής μπορεί να στραφεί κατά του πιστωτικού φορέα, που είναι κατά κανόνα ένα σταθερό και φερέγγυο πιστωτικό ίδρυμα· στην περίπτωση του πιστωτικού μεσολαβητή, η ευθύνη είναι συνήθως προσωπική και η φερεγγυότητα πολύ πιο αβέβαιη: ένας ακόμη λόγος να υιοθετηθεί πολύ πιο αυστηρή νομοθεσία από αυτή που ισχύει σήμερα. |
| --- | --- |

3.2.5

3.3   Κεφάλαιο 3: Πληροφορίες και πρακτικές που προηγούνται της σύναψης της σύμβασης πίστωσης

| 3.3.1 | Οι διαφημίσεις πρέπει να είναι θεμιτές, σαφείς και μη παραπλανητικές, κατ’ εφαρμογή της οδηγίας 2005/29/ΕΚ σχετικά με τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων (3). |
| --- | --- |

3.3.1

Οι διαφημίσεις πρέπει να είναι θεμιτές, σαφείς και μη παραπλανητικές, κατ’ εφαρμογή της οδηγίας 2005/29/ΕΚ σχετικά με τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων (3).

| 3.3.2 | Κάθε διαφήμιση με αριθμητικά στοιχεία πρέπει να περιλαμβάνει ορισμένες πληροφορίες, που είναι απαραίτητες για την αξιολόγησή της από τον καταναλωτή που επιθυμεί να συνάψει σύμβαση ενυπόθηκου δανείου. Οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει να είναι σαφείς, συνοπτικές και ευκρινείς, με όποιο μέσο και αν παρουσιάζονται. |
| --- | --- |

3.3.2

Κάθε διαφήμιση με αριθμητικά στοιχεία πρέπει να περιλαμβάνει ορισμένες πληροφορίες, που είναι απαραίτητες για την αξιολόγησή της από τον καταναλωτή που επιθυμεί να συνάψει σύμβαση ενυπόθηκου δανείου. Οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει να είναι σαφείς, συνοπτικές και ευκρινείς, με όποιο μέσο και αν παρουσιάζονται.

| 3.3.3 | Το άρθρο 9 προσδιορίζει τις απαιτούμενες προσυμβατικές πληροφορίες, διακρίνοντάς τις σε δύο επίπεδα: πρώτα απαριθμεί τις γενικές πληροφορίες που πρέπει να παρασχεθούν και έπειτα παραπέμπει στο Τυποποιημένο Ευρωπαϊκό Δελτίο Πληροφοριών («ESIS») για τις εξατομικευμένες πληροφορίες. Η ΕΟΚΕ δεν θεωρεί αποδεκτό το νόμιμο τεκμήριο που προβλέπεται στο άρθρο 9 σημείο 2, εδάφιο 3, σύμφωνα με το οποίο η απλή επίδοση του ESIS ισοδυναμεί με την παροχή πληροφοριών. |
| --- | --- |

3.3.3

Το άρθρο 9 προσδιορίζει τις απαιτούμενες προσυμβατικές πληροφορίες, διακρίνοντάς τις σε δύο επίπεδα: πρώτα απαριθμεί τις γενικές πληροφορίες που πρέπει να παρασχεθούν και έπειτα παραπέμπει στο Τυποποιημένο Ευρωπαϊκό Δελτίο Πληροφοριών («ESIS») για τις εξατομικευμένες πληροφορίες. Η ΕΟΚΕ δεν θεωρεί αποδεκτό το νόμιμο τεκμήριο που προβλέπεται στο άρθρο 9 σημείο 2, εδάφιο 3, σύμφωνα με το οποίο η απλή επίδοση του ESIS ισοδυναμεί με την παροχή πληροφοριών.

| 3.3.4 | Το άρθρο 10 συμπληρώνει τις πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται στους καταναλωτές όσον αφορά την ιδιότητα και τους όρους άσκησης της δραστηριότητας του μεσίτη πιστώσεων. |
| --- | --- |

3.3.4

Το άρθρο 10 συμπληρώνει τις πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται στους καταναλωτές όσον αφορά την ιδιότητα και τους όρους άσκησης της δραστηριότητας του μεσίτη πιστώσεων.

| 3.3.5 | Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπό σημείωση αυτές τις υποχρεώσεις ενημέρωσης. Θεωρεί ότι πρέπει να ενισχυθούν όσον αφορά τις επιπτώσεις των δανείων με κυμαινόμενο επιτόκιο. Θα πρέπει να χορηγείται ειδικό ενημερωτικό έντυπο. |
| --- | --- |

3.3.5

Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπό σημείωση αυτές τις υποχρεώσεις ενημέρωσης. Θεωρεί ότι πρέπει να ενισχυθούν όσον αφορά τις επιπτώσεις των δανείων με κυμαινόμενο επιτόκιο. Θα πρέπει να χορηγείται ειδικό ενημερωτικό έντυπο.

| 3.3.6 | Η ΕΟΚΕ διερωτάται για τη διατύπωση που επιλέχθηκε όσον αφορά την υποχρέωση σύναψης ασφάλισης για την κάλυψη του δανείου, η οποία αφήνει να εννοηθεί ότι πρέπει υποχρεωτικά να συναφθεί με τον δανειοδότη. Η ΕΟΚΕ συνιστά να επιτρέπεται στους καταναλωτές να επιλέγουν οι ίδιοι τον ασφαλιστή τους, προκειμένου να προαχθεί ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις ασφαλιστικές εταιρείες. |
| --- | --- |

3.3.6

Η ΕΟΚΕ διερωτάται για τη διατύπωση που επιλέχθηκε όσον αφορά την υποχρέωση σύναψης ασφάλισης για την κάλυψη του δανείου, η οποία αφήνει να εννοηθεί ότι πρέπει υποχρεωτικά να συναφθεί με τον δανειοδότη. Η ΕΟΚΕ συνιστά να επιτρέπεται στους καταναλωτές να επιλέγουν οι ίδιοι τον ασφαλιστή τους, προκειμένου να προαχθεί ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις ασφαλιστικές εταιρείες.

| 3.3.7 | Η ΕΟΚΕ θεωρεί πολύ σημαντική τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων των μεσιτών πιστώσεων. Φρονεί ότι θα πρέπει να προστεθεί η αρχή της απαγόρευσης λήψης, με οποιαδήποτε μορφή, χρηματικού ποσού (προμήθεια, έξοδα έρευνας, σύνταξη του φακέλου κλπ.) πριν από την πραγματική καταβολή του δανείου. |
| --- | --- |

3.3.7

Η ΕΟΚΕ θεωρεί πολύ σημαντική τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων των μεσιτών πιστώσεων. Φρονεί ότι θα πρέπει να προστεθεί η αρχή της απαγόρευσης λήψης, με οποιαδήποτε μορφή, χρηματικού ποσού (προμήθεια, έξοδα έρευνας, σύνταξη του φακέλου κλπ.) πριν από την πραγματική καταβολή του δανείου.

| 3.3.8 | Ένα τελευταίο μέλημα στο οποίο η ΕΟΚΕ αποδίδει μεγάλη σημασία: οι πληροφορίες που παρέχονται στον καταναλωτή θα πρέπει επίσης να τον παρωθούν να σκεφθεί προσεκτικά τις μελλοντικές δυνατότητες αποπληρωμής του. Μια τέτοια συμπεριφορά των καταναλωτών δεν είναι πάντοτε δεδομένη· είναι λοιπόν απαραίτητο να εφαρμόζει ο δανειστής υπεύθυνη πολιτική, επιστρέφοντας συστηματικά στην πρακτική που προβλεπόταν από τον νόμο σε διάφορα κράτη μέλη, δηλαδή ότι η χορηγούμενη πίστωση δεν μπορούσε να υπερβεί το 70 %-80 % της αξίας του ακινήτου. Ο κανόνας αυτός είχε μεγάλη προληπτική αξία, καθώς αποσκοπούσε στην αποτροπή αλόγιστων συμπεριφορών από πλευράς των πιστωτικών ιδρυμάτων. Η κρίση των «subprimes» απέδειξε πόσο δικαιολογημένος ήταν. Θα πρέπει να εξεταστεί η επαναφορά αυτού του κανόνα, με κάποια ευελιξία για τις κατοικίες κοινωνικού τύπου, για τις οποίες στα περισσότερα κράτη μέλη υπάρχουν πιστωτικές διευκολύνσεις. |
| --- | --- |

3.3.8

| 3.3.9 | Η πρακτική του περιορισμού του χορηγούμενου κεφαλαίου είχε διπλό πλεονέκτημα. Αφενός, αποθάρρυνε τα μη φερέγγυα άτομα, που αγοράζουν και έπειτα βρίσκονται υπερχρεωμένα. Αφετέρου, έδινε στον δανειστή κάποια εγγύηση της σοβαρότητας του δανειολήπτη, αφού ο τελευταίος είχε ήδη αποδείξει την ικανότητά του για αποταμίευση. Εν κατακλείδι, το μέτρο που επιθυμεί η ΕΟΚΕ εμπνέεται από τη βασική αρχή της υπεύθυνης πίστωσης για υπεύθυνους δανειζομένους. |
| --- | --- |

3.3.9

Η πρακτική του περιορισμού του χορηγούμενου κεφαλαίου είχε διπλό πλεονέκτημα. Αφενός, αποθάρρυνε τα μη φερέγγυα άτομα, που αγοράζουν και έπειτα βρίσκονται υπερχρεωμένα. Αφετέρου, έδινε στον δανειστή κάποια εγγύηση της σοβαρότητας του δανειολήπτη, αφού ο τελευταίος είχε ήδη αποδείξει την ικανότητά του για αποταμίευση. Εν κατακλείδι, το μέτρο που επιθυμεί η ΕΟΚΕ εμπνέεται από τη βασική αρχή της υπεύθυνης πίστωσης για υπεύθυνους δανειζομένους.

3.4   Κεφάλαιο 4: Συνολικό Ετήσιο Πραγματικό Ποσοστό Επιβάρυνσης

| 3.4.1 | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την εναρμόνιση της μεθόδου υπολογισμού του Συνολικού Ετήσιου Πραγματικού Ποσοστού Επιβάρυνσης. Ο μαθηματικός τύπος, ο οποίος πρέπει να καλύπτει το συνολικό κόστος της πίστωσης πλην των εξόδων με τα οποία ενδέχεται να επιβαρυνθεί ο καταναλωτής εάν παραβεί τις υποχρεώσεις του, θα επιτρέψει τη συγκρισιμότητα των προσφορών μεταξύ των διάφορων κρατών μελών. |
| --- | --- |

3.4.1

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την εναρμόνιση της μεθόδου υπολογισμού του Συνολικού Ετήσιου Πραγματικού Ποσοστού Επιβάρυνσης. Ο μαθηματικός τύπος, ο οποίος πρέπει να καλύπτει το συνολικό κόστος της πίστωσης πλην των εξόδων με τα οποία ενδέχεται να επιβαρυνθεί ο καταναλωτής εάν παραβεί τις υποχρεώσεις του, θα επιτρέψει τη συγκρισιμότητα των προσφορών μεταξύ των διάφορων κρατών μελών.

| 3.4.2 | Η ενημέρωση των δανειοληπτών για τις διακυμάνσεις του επιτοκίου, που προβλέπεται στο άρθρο 13, είναι πολύ σημαντική, αφού οι καταναλωτές σπανίως είναι ενήμεροι για τις μεταβολές των επιτοκίων αναφοράς. |
| --- | --- |

3.4.2

Η ενημέρωση των δανειοληπτών για τις διακυμάνσεις του επιτοκίου, που προβλέπεται στο άρθρο 13, είναι πολύ σημαντική, αφού οι καταναλωτές σπανίως είναι ενήμεροι για τις μεταβολές των επιτοκίων αναφοράς.

3.5   Κεφάλαιο 5: Αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας

| 3.5.1 | Η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των καταναλωτών κατά τη σύναψη της σύμβασης και σε περίπτωση αύξησης του συνολικού ποσού της πίστωσης είναι απολύτως απαραίτητη. Οι καταναλωτές θα πρέπει οπωσδήποτε να γνωρίζουν ότι, σε περίπτωση αθέτησης των πληρωμών τους, θα χάσουν το ακίνητό τους, το οποίο θα δημοπρατηθεί σε συνθήκες αγοράς που μπορεί να είναι εξαιρετικά ασύμφορες. |
| --- | --- |

3.5.1

Η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των καταναλωτών κατά τη σύναψη της σύμβασης και σε περίπτωση αύξησης του συνολικού ποσού της πίστωσης είναι απολύτως απαραίτητη. Οι καταναλωτές θα πρέπει οπωσδήποτε να γνωρίζουν ότι, σε περίπτωση αθέτησης των πληρωμών τους, θα χάσουν το ακίνητό τους, το οποίο θα δημοπρατηθεί σε συνθήκες αγοράς που μπορεί να είναι εξαιρετικά ασύμφορες.

| 3.5.2 | Ωστόσο, η υποχρέωση αυτή δεν πρέπει να οδηγήσει στον αποκλεισμό ορισμένων κατηγοριών καταναλωτών από την πίστωση, ούτε στον παραπλανητικό προσανατολισμό τους προς συγκεκριμένους τύπους πίστωσης. Επίσης, η υποχρέωση αιτιολόγησης της απόρριψης είναι ουσιώδης, όπως και η δυνατότητα να ζητηθεί επανεξέταση της αίτησης όταν η απόρριψη έχει προκύψει από αυτοματοποιημένη διαδικασία. Ο στόχος της αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας του δανειολήπτη είναι η πρόληψη της υπερχρέωσης. Σε περίπτωση αδυναμίας πληρωμής, ο δανειστής πρέπει να αναλάβει την ευθύνη αν η απόφασή του βασίζεται σε κακή αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας του δανειολήπτη. Το κόστος της ανεύθυνης χορήγησης δανείων θα βαρύνει τον δανειστή. |
| --- | --- |

3.5.2

Ωστόσο, η υποχρέωση αυτή δεν πρέπει να οδηγήσει στον αποκλεισμό ορισμένων κατηγοριών καταναλωτών από την πίστωση, ούτε στον παραπλανητικό προσανατολισμό τους προς συγκεκριμένους τύπους πίστωσης. Επίσης, η υποχρέωση αιτιολόγησης της απόρριψης είναι ουσιώδης, όπως και η δυνατότητα να ζητηθεί επανεξέταση της αίτησης όταν η απόρριψη έχει προκύψει από αυτοματοποιημένη διαδικασία. Ο στόχος της αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας του δανειολήπτη είναι η πρόληψη της υπερχρέωσης. Σε περίπτωση αδυναμίας πληρωμής, ο δανειστής πρέπει να αναλάβει την ευθύνη αν η απόφασή του βασίζεται σε κακή αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας του δανειολήπτη. Το κόστος της ανεύθυνης χορήγησης δανείων θα βαρύνει τον δανειστή.

| 3.5.3 | Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι αποδίδει μεγάλη σημασία στην υπεύθυνη πίστωση, η οποία σημαίνει τήρηση αυστηρών κανόνων μεταξύ δανειστή και δανειολήπτη, εκ των οποίων, ο πρώτος πρέπει να χορηγεί αξιόπιστες πληροφορίες όσον αφορά την κατάσταση του δεύτερου. |
| --- | --- |

3.5.3

3.6   Κεφάλαιο 6: Πρόσβαση σε βάσεις δεδομένων

| 3.6.1 | Η πρόταση οδηγίας υποχρεώνει τα κράτη μέλη να παρέχουν σε όλους τους πιστωτικούς φορείς πρόσβαση στις βάσεις δεδομένων που χρησιμοποιούν, για την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των δανειοληπτών και της συμμόρφωσής τους προς τις υποχρεώσεις τους. |
| --- | --- |

3.6.1

Η πρόταση οδηγίας υποχρεώνει τα κράτη μέλη να παρέχουν σε όλους τους πιστωτικούς φορείς πρόσβαση στις βάσεις δεδομένων που χρησιμοποιούν, για την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των δανειοληπτών και της συμμόρφωσής τους προς τις υποχρεώσεις τους.

| 3.6.2 | Τα δημόσια ή ιδιωτικά μητρώα θα πρέπει να καταρτίζονται βάσει ενιαίων κριτηρίων, τα οποία προβλέπεται να καθοριστούν από την Επιτροπή, και σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 95/46/ΕΚ (4) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 1995 για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών. |
| --- | --- |

3.6.2

Τα δημόσια ή ιδιωτικά μητρώα θα πρέπει να καταρτίζονται βάσει ενιαίων κριτηρίων, τα οποία προβλέπεται να καθοριστούν από την Επιτροπή, και σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 95/46/ΕΚ (4) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 1995 για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών.

| 3.6.3 | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη θέση της ότι η συλλογή των δεδομένων πρέπει να περιορίζεται μόνο στις δανειακές υποχρεώσεις, με σεβασμό των δικαιωμάτων των καταναλωτών, και να μην χρησιμοποιούνται για εμπορικούς σκοπούς οι πληροφορίες που περιέχονται στις σχετικές βάσεις δεδομένων. |
| --- | --- |

3.6.3

3.7   Κεφάλαιο 7: Παροχή συμβουλών

| 3.7.1 | Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η υιοθέτηση κανόνων σχετικά με την παροχή συμβουλών δεν πρέπει να υπονομεύσει την υποχρέωση παροχής συμβουλών που προβλέπεται στο κεφάλαιο 5 σκοπός της οποίας είναι η διασφάλιση ότι προτείνονται στον καταναλωτή τα κατάλληλα πιστωτικά προϊόντα. |
| --- | --- |

3.7.1

| 3.7.2 | Εξάλλου, η ανάπτυξη «συναφών» υπηρεσιών δεν θα πρέπει να αυξάνει το κόστος της πίστωσης. |
| --- | --- |

3.7.2

Εξάλλου, η ανάπτυξη «συναφών» υπηρεσιών δεν θα πρέπει να αυξάνει το κόστος της πίστωσης.

3.8   Κεφάλαιο 8: Πρόωρη εξόφληση

| 3.8.1 | Η πρόταση οδηγίας επιτρέπει να υπόκειται η άσκηση του δικαιώματος πρόωρης εξόφλησης της πίστωσης σε ορισμένους όρους. Προβλέπει, ειδικότερα, τη δυνατότητα εύλογης αποζημίωσης του πιστωτικού φορέα. |
| --- | --- |

3.8.1

Η πρόταση οδηγίας επιτρέπει να υπόκειται η άσκηση του δικαιώματος πρόωρης εξόφλησης της πίστωσης σε ορισμένους όρους. Προβλέπει, ειδικότερα, τη δυνατότητα εύλογης αποζημίωσης του πιστωτικού φορέα.

| 3.8.2 | Η διάταξη αυτή είναι δυσμενής για τους καταναλωτές σε σύγκριση με την ισχύουσα νομοθεσία σε ορισμένα κράτη μέλη, όπου επιτρέπεται η λύση της σύμβασης, με περιορισμένη ή ακόμη και με μηδενική αποζημίωση, σε περίπτωση θανάτου ή αναγκαστικής διακοπής της επαγγελματικής δραστηριότητας. |
| --- | --- |

3.8.2

Η διάταξη αυτή είναι δυσμενής για τους καταναλωτές σε σύγκριση με την ισχύουσα νομοθεσία σε ορισμένα κράτη μέλη, όπου επιτρέπεται η λύση της σύμβασης, με περιορισμένη ή ακόμη και με μηδενική αποζημίωση, σε περίπτωση θανάτου ή αναγκαστικής διακοπής της επαγγελματικής δραστηριότητας.

| 3.8.3 | Η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της σχετικά με την πρόταση οδηγίας για τις πιστώσεις που χορηγούνται στους καταναλωτές, είχε ήδη εκφραστεί κατά της ευχέρειας των κρατών μελών να καθορίζουν τους όρους της αποζημίωσης σε περίπτωση πρόωρης εξόφλησης, λόγω των κινδύνων σημαντικών διαφορών στην αντιμετώπιση των καταναλωτών και των στρεβλώσεων της αγοράς. |
| --- | --- |

3.8.3

Η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της σχετικά με την πρόταση οδηγίας για τις πιστώσεις που χορηγούνται στους καταναλωτές, είχε ήδη εκφραστεί κατά της ευχέρειας των κρατών μελών να καθορίζουν τους όρους της αποζημίωσης σε περίπτωση πρόωρης εξόφλησης, λόγω των κινδύνων σημαντικών διαφορών στην αντιμετώπιση των καταναλωτών και των στρεβλώσεων της αγοράς.

3.9   Κεφάλαιο 9: Απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας

| 3.9.1 | Όπως είχε υπογραμμίσει η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της σχετικά με την πρόταση οδηγίας για τις πιστώσεις που χορηγούνται στους καταναλωτές, η ρύθμιση της δραστηριότητας των μεσιτών πιστώσεων αποτελεί προτεραιότητα. Πρέπει να συντείνει στην εναρμόνιση του επιπέδου προστασίας των καταναλωτών στην ΕΕ. |
| --- | --- |

3.9.1

| 3.9.2 | Οι διατάξεις της πρότασης οδηγίας βαίνουν, συνεπώς, προς την κατεύθυνση που επιθυμεί η ΕΟΚΕ. |
| --- | --- |

3.9.2

Οι διατάξεις της πρότασης οδηγίας βαίνουν, συνεπώς, προς την κατεύθυνση που επιθυμεί η ΕΟΚΕ.

| 3.9.3 | Προβλέπουν:






  — | υποχρέωση αδειοδότησης των μεσιτών πιστώσεων, ως νομικών και ως φυσικών προσώπων, καθώς και όρους για την ανάκληση της άδειάς τους· |
| --- | --- | --- |

3.9.3

Προβλέπουν:

—

υποχρέωση αδειοδότησης των μεσιτών πιστώσεων, ως νομικών και ως φυσικών προσώπων, καθώς και όρους για την ανάκληση της άδειάς τους·

| — | ενιαίο μητρώο καταχώρισης των μεσιτών πιστώσεων, όπου αναφέρεται υποχρεωτικά το όνομα των υπευθύνων και όσων ενεργούν για λογαριασμό τους υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Το μητρώο αυτό πρέπει να επικαιροποιείται σε πολύ τακτική βάση και να είναι εύκολα προσβάσιμο· |
| --- | --- |

—

ενιαίο μητρώο καταχώρισης των μεσιτών πιστώσεων, όπου αναφέρεται υποχρεωτικά το όνομα των υπευθύνων και όσων ενεργούν για λογαριασμό τους υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Το μητρώο αυτό πρέπει να επικαιροποιείται σε πολύ τακτική βάση και να είναι εύκολα προσβάσιμο·

| — | επαγγελματικές απαιτήσεις (εντιμότητα, υποχρεωτική ασφάλιση επαγγελματικής αστικής ευθύνης). Πρέπει να διασφαλίζεται η διαφάνεια αυτών των κριτηρίων. Η Επιτροπή επιφυλάσσεται του δικαιώματος να καθορίσει η ίδια τεχνικά πρότυπα για τον προσδιορισμό του ελάχιστου χρηματικού ποσού της ασφάλισης. |
| --- | --- |

—

επαγγελματικές απαιτήσεις (εντιμότητα, υποχρεωτική ασφάλιση επαγγελματικής αστικής ευθύνης). Πρέπει να διασφαλίζεται η διαφάνεια αυτών των κριτηρίων. Η Επιτροπή επιφυλάσσεται του δικαιώματος να καθορίσει η ίδια τεχνικά πρότυπα για τον προσδιορισμό του ελάχιστου χρηματικού ποσού της ασφάλισης.

| 3.9.4 | Η πρόταση οδηγίας καθιερώνει επίσης την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των αδειών, η οποία επιτρέπει στους μεσίτες πιστώσεων να ασκήσουν τις δραστηριότητές τους σε άλλο κράτος μέλος υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ή υπό καθεστώς ελεύθερης εγκατάστασης, αφού ενημερώσουν σχετικά τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους καταγωγής τους. |
| --- | --- |

3.9.4

Η πρόταση οδηγίας καθιερώνει επίσης την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των αδειών, η οποία επιτρέπει στους μεσίτες πιστώσεων να ασκήσουν τις δραστηριότητές τους σε άλλο κράτος μέλος υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ή υπό καθεστώς ελεύθερης εγκατάστασης, αφού ενημερώσουν σχετικά τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους καταγωγής τους.

| 3.9.5 | Καθορίζει τη διαδικασία ενημέρωσης των αρχών τόσο για την εγγραφή όσο και για την ανάκληση της άδειας, καθώς και τους όρους της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών των κρατών καταγωγής και υποδοχής. |
| --- | --- |

3.9.5

Καθορίζει τη διαδικασία ενημέρωσης των αρχών τόσο για την εγγραφή όσο και για την ανάκληση της άδειας, καθώς και τους όρους της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών των κρατών καταγωγής και υποδοχής.

| 3.9.6 | Η ΕΟΚΕ πιστεύει ωστόσο ότι θα ήταν προτιμότερο η Επιτροπή να προβεί σε γενική ρύθμιση όσον αφορά τους μεσίτες πιστώσεων με μια αυτόνομη νομοθετική πράξη, όπως συνέβη με τους ασφαλιστικούς διαμεσολαβητές. |
| --- | --- |

3.9.6

Η ΕΟΚΕ πιστεύει ωστόσο ότι θα ήταν προτιμότερο η Επιτροπή να προβεί σε γενική ρύθμιση όσον αφορά τους μεσίτες πιστώσεων με μια αυτόνομη νομοθετική πράξη, όπως συνέβη με τους ασφαλιστικούς διαμεσολαβητές.

3.10   Κεφάλαιο 10: Τελικές διατάξεις

| 3.10.1 | Η πρόταση οδηγίας καθιερώνει:






  — | την αρχή της ύπαρξης κυρώσεων, που αναθέτει στα κράτη μέλη να μεριμνούν, σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο, για τη λήψη των κατάλληλων μέτρων έναντι των δανειστών και των δανειζομένων. Η συμμετρία αυτή είναι κατανοητή, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι δεύτεροι είναι το αδύναμο μέρος της σύμβασης, επειδή εξαρτώνται από τις πληροφορίες που τους παρέχουν οι πιστωτικοί φορείς ή οι μεσίτες· |
| --- | --- | --- |

3.10.1

Η πρόταση οδηγίας καθιερώνει:

—

την αρχή της ύπαρξης κυρώσεων, που αναθέτει στα κράτη μέλη να μεριμνούν, σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο, για τη λήψη των κατάλληλων μέτρων έναντι των δανειστών και των δανειζομένων. Η συμμετρία αυτή είναι κατανοητή, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι δεύτεροι είναι το αδύναμο μέρος της σύμβασης, επειδή εξαρτώνται από τις πληροφορίες που τους παρέχουν οι πιστωτικοί φορείς ή οι μεσίτες·

| — | την υποχρέωση θέσπισης ή προσχώρησης σε μηχανισμούς εξωδικαστικής επίλυσης των διαφορών, μια επιλογή που είναι προς όφελος των πιστωτών και των δανειοληπτών υπό τον όρο ότι οι μηχανισμοί αυτοί είναι ανεξάρτητοι και δεν αποκλείουν τις ενδεχόμενες δικαστικές διαδικασίες· |
| --- | --- |

—

την υποχρέωση θέσπισης ή προσχώρησης σε μηχανισμούς εξωδικαστικής επίλυσης των διαφορών, μια επιλογή που είναι προς όφελος των πιστωτών και των δανειοληπτών υπό τον όρο ότι οι μηχανισμοί αυτοί είναι ανεξάρτητοι και δεν αποκλείουν τις ενδεχόμενες δικαστικές διαδικασίες·

| — | την αρχή της εξουσιοδότησης της Επιτροπής για την έγκριση ορισμένων πράξεων. Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο μπορούν να διατυπώσουν αντιρρήσεις έναντι των αποφάσεων της Επιτροπής. Δύνανται ανά πάσα στιγμή να ανακαλέσουν την εξουσιοδότηση. |
| --- | --- |

—

την αρχή της εξουσιοδότησης της Επιτροπής για την έγκριση ορισμένων πράξεων. Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο μπορούν να διατυπώσουν αντιρρήσεις έναντι των αποφάσεων της Επιτροπής. Δύνανται ανά πάσα στιγμή να ανακαλέσουν την εξουσιοδότηση.

| 3.10.2 | Η ΕΟΚΕ διερωτάται όσον αφορά την έκταση των εξουσιών που ανατίθεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατ’ εξουσιοδότηση ως προς τις βασικές πτυχές της νομοθετικής πράξης καθώς και τις συνέπειές τους για την ασφάλεια δικαίου του συστήματος που πρέπει να εφαρμοστεί. Επίσης, αυτές οι εξουσίες που ανατίθενται κατ’ εξουσιοδότηση υπερβαίνουν κατά πολύ τα όρια που προβλέπονται στο άρθρο 290 της Συνθήκης και τα οποία καθορίζονται στην ανακοίνωση με θέμα: «Εφαρμογή του άρθρου 290 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Η δυνατότητα αυτή πρέπει να υπόκειται σε περιορισμούς και να χρησιμοποιείται μόνο σε έκτακτες περιστάσεις. |
| --- | --- |

3.10.2

Η ΕΟΚΕ διερωτάται όσον αφορά την έκταση των εξουσιών που ανατίθεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατ’ εξουσιοδότηση ως προς τις βασικές πτυχές της νομοθετικής πράξης καθώς και τις συνέπειές τους για την ασφάλεια δικαίου του συστήματος που πρέπει να εφαρμοστεί. Επίσης, αυτές οι εξουσίες που ανατίθενται κατ’ εξουσιοδότηση υπερβαίνουν κατά πολύ τα όρια που προβλέπονται στο άρθρο 290 της Συνθήκης και τα οποία καθορίζονται στην ανακοίνωση με θέμα: «Εφαρμογή του άρθρου 290 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Η δυνατότητα αυτή πρέπει να υπόκειται σε περιορισμούς και να χρησιμοποιείται μόνο σε έκτακτες περιστάσεις.

| 3.10.3 | Η πρόταση οδηγίας καλεί τα κράτη μέλη να μεριμνούν για την εφαρμογή της και να επαγρυπνούν ώστε να αποτρέψουν οποιαδήποτε καταστρατήγησή της. |
| --- | --- |

3.10.3

Η πρόταση οδηγίας καλεί τα κράτη μέλη να μεριμνούν για την εφαρμογή της και να επαγρυπνούν ώστε να αποτρέψουν οποιαδήποτε καταστρατήγησή της.

| 3.10.4 | Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπό σημείωση τις διατάξεις της πρότασης οδηγίας και υπογραμμίζει ότι δεν πρέπει να επιφέρουν μείωση του επιπέδου προστασίας στα κράτη μέλη που διαθέτουν ήδη νομοθεσία σχετικά με τις συμβάσεις πίστωσης για ακίνητα κατοικίας. |
| --- | --- |

3.10.4

| 3.10.5 | Τέλος, η πρόταση οδηγίας προβλέπει ότι πρέπει να μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο εντός δύο ετών και να επανεξεταστεί πέντε έτη μετά την έναρξη ισχύος της, διάστημα που κρίνεται λογικό, αφού η ανάλυση του αντικτύπου των μέτρων της οδηγίας θα δώσει τη δυνατότητα να κριθεί η καταλληλότητά της. |
| --- | --- |

3.10.5

Τέλος, η πρόταση οδηγίας προβλέπει ότι πρέπει να μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο εντός δύο ετών και να επανεξεταστεί πέντε έτη μετά την έναρξη ισχύος της, διάστημα που κρίνεται λογικό, αφού η ανάλυση του αντικτύπου των μέτρων της οδηγίας θα δώσει τη δυνατότητα να κριθεί η καταλληλότητά της.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  ΕΕ L 133, 22.5.2008, σ. 66 – Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ: ΕΕ C 234, 30.9.2003, σ. 1.

1

(2)  ΕΕ C 27, 3.2.2009, σ. 18.

2

(3)  ΕΕ L 149, 11.6.2005, σ. 22 – Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ: ΕΕ C 108, 30.4.2004, σ. 81.

3

(4)  ΕΕ L 281, 23.11.1995, σ. 31 – Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ: ΕΕ C 159, 17.6.1991, σ. 38.

4

---

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

της γνωμοδότησης της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες, οι οποίες έλαβαν περισσότερο από ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων, απορρίφθηκαν κατά τις συζητήσεις (σύμφωνα με το άρθρο 39, παράγραφο 2 του Εσωτερικού Κανονισμού):

Σημείο 3.8.2

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| «3.8.2 | διάταξη αυτή της σύμβασης, με περιορισμένη ή ακόμη και με μηδενική αποζημίωση, σε περίπτωση θανάτου ή αναγκαστικής διακοπής της επαγγελματικής δραστηριότητας.» |
| --- | --- |

«3.8.2

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 26 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 61 |
| Αποχές | : | 10 |

Ψήφοι υπέρ

:

26

Ψήφοι κατά

:

61

Αποχές

:

10

Σημείο 3.10.4

Σημείο 3.10.4

Να τροποποιηθεί ως εξής:

| «3.10.4 | Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπό σημείωση τις διατάξεις της πρότασης οδηγίας και υπογραμμίζει ότι .» |
| --- | --- |

«3.10.4

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας:

| Ψήφοι υπέρ | : | 29 |
| --- | --- | --- |
| Ψήφοι κατά | : | 76 |
| Αποχές | : | 4 |

Ψήφοι υπέρ

:

29

Ψήφοι κατά

:

76

Αποχές

:

4

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/139 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/139

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: «Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου ο οποίος τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 521/2008 για τη σύσταση της κοινής επιχείρησης “Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνο” »

[COM(2011) 224 τελικό — 2011/0091 (NLE)]

2011/C 318/23

Εισηγητής: ο κ. Mihai MANOLIU

Στις 16 Μαΐου 2011 και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για την Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την

«Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου ο οποίος τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 521/2008 για τη σύσταση της κοινής επιχείρησης “Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνο”»

COM(2011) 224 τελικό — 2011/0091 (NLE).

Στις 3 Μαΐου 2011, το Προεδρείο της ΕΟΚΕ ανέθεσε στο ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση» την προετοιμασία των σχετικών εργασιών.

Δεδομένου του επείγοντος χαρακτήρα των εργασιών, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή όρισε, κατά την 437η σύνοδο ολομέλειάς της στις 13 και 14 Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), γενικό εισηγητή τον κ. MANOLIU και υιοθέτησε με 131 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η ΕΟΚΕ επικροτεί την απόφαση πρότασης κανονισμού του Συμβουλίου περί τροποποίησης του κανονισμού αριθ. 521/2008 για τη σύσταση κοινής επιχείρησης «Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνο» (ΚΕ ΚΚΥ). Θεωρεί ότι οι προτεινόμενες τροποποιήσεις θα ενισχύσουν τις επενδύσεις στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης. Κατά συνέπεια, θα αυξηθεί η απαιτούμενη προβλεψιμότητα για τους δικαιούχους χάρη στην εισαγωγή της δυνατότητας καθορισμού ενός ελάχιστου επιπέδου χρηματοδότησης για την εκάστοτε πρόσκληση υποβολής προτάσεων.

1.2   Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της εν λόγω πρότασης και υπογραμμίζει τη σημασία που αποδίδεται στην προτεινόμενη στρατηγική για τις επενδύσεις και τον συντονισμό της έρευνας στο πλαίσιο ενίσχυσης του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.

1.3   Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει (1) την ανάγκη:

1.3.1   απλούστευσης των διαδικασιών για την άμβλυνση των επιπτώσεων της γραφειοκρατίας στα προγράμματα Ε&Α·

1.3.2   ενός εκτεταμένου ενημερωτικού προγράμματος για την αποτελεσματικότερη συγκέντρωση των απαιτούμενων οικονομικών πόρων, όχι μόνο με τη συνεισφορά της βιομηχανίας, αλλά και με συνεισφορές των υπόλοιπων φορέων που συμμετέχουν στις δραστηριότητες·

1.3.3   η συμφωνία χρηματοδότησης μεταξύ Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ΚΕ ΚΚΥ να εφαρμοστεί δίκαια και επί ίσοις όροις στο Βιομηχανικό Όμιλο και τον Ερευνητικό Όμιλο·

1.3.4   να μην προκύψουν από την εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού του Συμβουλίου περαιτέρω οικονομικές επιπτώσεις πέραν των προβλεπόμενων στον προϋπολογισμό που εγκρίθηκε αρχικά για τον εν λόγω κανονισμό του Συμβουλίου. Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις πρέπει να διευκολύνουν τη διάθεση των πόρων του προβλεπόμενου προϋπολογισμού·

1.3.5   εφαρμογής προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης προκειμένου τα προσόντα των εργαζομένων να ευθυγραμμιστούν με τις θέσεις εργασίας που προκύπτουν από την παρούσα κοινή τεχνολογική πρωτοβουλία (ΚΤΠ)·

1.4   χάραξης σαφούς στρατηγικής και χάρτη πορείας για το 2020.

2.   Πλαίσιο και γενικές παρατηρήσεις

2.1   Οι τεχνολογίες κυψελών καυσίμου και υδρογόνου (ΚΚΥ) αποτελούν μακροπρόθεσμες ενεργειακές επιλογές με ευοίωνες προοπτικές. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε όλους τους τομείς της οικονομίας και προσφέρουν πολλαπλά πλεονεκτήματα ως προς την ενεργειακή ασφάλεια, τις μεταφορές, το περιβάλλον και την αποτελεσματική χρήση των φυσικών πόρων.

2.2   Η κοινή επιχείρηση «Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνο» (ΚΕ ΚΚΥ):

| 2.2.1 | Έχει ως στόχο να επιτρέψει στην Ευρώπη να πρωτοστατήσει σε παγκόσμια κλίμακα στον τομέα των τεχνολογιών κυψελών καυσίμου και υδρογόνου, ούτως ώστε οι δυνάμεις της αγοράς να μπορέσουν να παράγουν ουσιαστικά δημόσια οφέλη· |
| --- | --- |

2.2.1

Έχει ως στόχο να επιτρέψει στην Ευρώπη να πρωτοστατήσει σε παγκόσμια κλίμακα στον τομέα των τεχνολογιών κυψελών καυσίμου και υδρογόνου, ούτως ώστε οι δυνάμεις της αγοράς να μπορέσουν να παράγουν ουσιαστικά δημόσια οφέλη·

| 2.2.2 | ενισχύει με συντονισμένο τρόπο τις δραστηριότητες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ&Ε) στα κράτη μέλη με σκοπό την αντιμετώπιση της ανεπάρκειας της αγοράς και την εστίαση στην ανάπτυξη εμπορικών εφαρμογών. Η ΚΕ ΚΚΥ – η οποία έχει τεθεί σε λειτουργία εδώ και περισσότερα από δύο χρόνια – έχει ήδη ολοκληρώσει ένα λειτουργικό κύκλο με τη δημοσίευση προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, αξιολογήσεις προτάσεων, διαπραγματεύσεις χρηματοδότησης και σύναψη συμφωνιών επιχορήγησης (2)· |
| --- | --- |

2.2.2

ενισχύει με συντονισμένο τρόπο τις δραστηριότητες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ&Ε) στα κράτη μέλη με σκοπό την αντιμετώπιση της ανεπάρκειας της αγοράς και την εστίαση στην ανάπτυξη εμπορικών εφαρμογών. Η ΚΕ ΚΚΥ – η οποία έχει τεθεί σε λειτουργία εδώ και περισσότερα από δύο χρόνια – έχει ήδη ολοκληρώσει ένα λειτουργικό κύκλο με τη δημοσίευση προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, αξιολογήσεις προτάσεων, διαπραγματεύσεις χρηματοδότησης και σύναψη συμφωνιών επιχορήγησης (2)·

| 2.2.3 | υποστηρίζει την υλοποίηση των προτεραιοτήτων έρευνας της ΚΤΠ για τις κυψέλες καυσίμου και υδρογόνου με επιχορηγήσεις βάσει ανταγωνιστικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων (Η χρηματοοικονομική συνεισφορά της ΕΕ ανέρχεται συνολικά σε 470 εκατομμύρια ευρώ)· |
| --- | --- |

2.2.3

υποστηρίζει την υλοποίηση των προτεραιοτήτων έρευνας της ΚΤΠ για τις κυψέλες καυσίμου και υδρογόνου με επιχορηγήσεις βάσει ανταγωνιστικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων (Η χρηματοοικονομική συνεισφορά της ΕΕ ανέρχεται συνολικά σε 470 εκατομμύρια ευρώ)·

| 2.2.4 | αποσκοπεί στην αύξηση των δημόσιων και των ιδιωτικών επενδύσεων στον τομέα της έρευνας των τεχνολογιών κυψελών καυσίμου και υδρογόνου. |
| --- | --- |

2.2.4

αποσκοπεί στην αύξηση των δημόσιων και των ιδιωτικών επενδύσεων στον τομέα της έρευνας των τεχνολογιών κυψελών καυσίμου και υδρογόνου.

2.3   Η ΚΕ ΚΚΥ έχει τα εξής καθήκοντα και αρμοδιότητες:

| 2.3.1 | να διασφαλίσει την καθιέρωση και την αποτελεσματική διαχείριση της κοινής τεχνολογικής πρωτοβουλίας· |
| --- | --- |

2.3.1

να διασφαλίσει την καθιέρωση και την αποτελεσματική διαχείριση της κοινής τεχνολογικής πρωτοβουλίας·

| 2.3.2 | να εξασφαλίσει κρίσιμη μάζα ερευνητικών προσπαθειών· |
| --- | --- |

2.3.2

να εξασφαλίσει κρίσιμη μάζα ερευνητικών προσπαθειών·

| 2.3.3 | να προσελκύσει νέες βιομηχανικές επενδύσεις σε επίπεδο κρατών μελών και περιφερειών· |
| --- | --- |

2.3.3

να προσελκύσει νέες βιομηχανικές επενδύσεις σε επίπεδο κρατών μελών και περιφερειών·

| 2.3.4 | να φροντίσει να τονωθεί η καινοτομία και η δημιουργία νέων αλυσίδων αξίας με συμμετοχή ΜΜΕ· |
| --- | --- |

2.3.4

να φροντίσει να τονωθεί η καινοτομία και η δημιουργία νέων αλυσίδων αξίας με συμμετοχή ΜΜΕ·

| 2.3.5 | να διευκολύνει τη διαδραστική σχέση μεταξύ βιομηχανίας, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων επί της βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας· |
| --- | --- |

2.3.5

να διευκολύνει τη διαδραστική σχέση μεταξύ βιομηχανίας, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων επί της βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας·

| 2.3.6 | να προωθήσει τη συμμετοχή των ΜΜΕ, σύμφωνα με τους στόχους του έβδομου προγράμματος πλαισίου· |
| --- | --- |

2.3.6

να προωθήσει τη συμμετοχή των ΜΜΕ, σύμφωνα με τους στόχους του έβδομου προγράμματος πλαισίου·

| 2.3.7 | να ενθαρρύνει τη συμμετοχή ιδρυμάτων από όλα τα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες· |
| --- | --- |

2.3.7

να ενθαρρύνει τη συμμετοχή ιδρυμάτων από όλα τα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες·

| 2.3.8 | να διεξάγει ερευνητικές δραστηριότητες προς υποστήριξη της ανάπτυξης νέων κανονισμών και προτύπων, διασφαλίζοντας παράλληλα την ασφαλή λειτουργία και μη παρεμπόδιση της καινοτομίας· |
| --- | --- |

2.3.8

να διεξάγει ερευνητικές δραστηριότητες προς υποστήριξη της ανάπτυξης νέων κανονισμών και προτύπων, διασφαλίζοντας παράλληλα την ασφαλή λειτουργία και μη παρεμπόδιση της καινοτομίας·

| 2.3.9 | να δραστηριοποιηθεί στον τομέα της επικοινωνίας και παροχής αξιόπιστων πληροφοριών προς ευαισθητοποίηση του κοινού· |
| --- | --- |

2.3.9

να δραστηριοποιηθεί στον τομέα της επικοινωνίας και παροχής αξιόπιστων πληροφοριών προς ευαισθητοποίηση του κοινού·

| 2.3.10 | να προσελκύσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και να κινητοποιήσει πόρους του ιδιωτικού τομέα· |
| --- | --- |

2.3.10

να προσελκύσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και να κινητοποιήσει πόρους του ιδιωτικού τομέα·

| 2.3.11 | να φροντίσει για τη χρηστή οικονομική διαχείριση των πόρων· |
| --- | --- |

2.3.11

να φροντίσει για τη χρηστή οικονομική διαχείριση των πόρων·

| 2.3.12 | να διασφαλίσει υψηλό επίπεδο διαφάνειας και υγιή ανταγωνισμό μεταξύ όλων των υποψηφίων και ιδιαίτερα των ΜΜΕ· |
| --- | --- |

2.3.12

να διασφαλίσει υψηλό επίπεδο διαφάνειας και υγιή ανταγωνισμό μεταξύ όλων των υποψηφίων και ιδιαίτερα των ΜΜΕ·

2.4   Η κοινή επιχείρηση ΚΚΥ συμβάλλει στην υλοποίηση του έβδομου προγράμματος-πλαισίου και ιδίως των θεματικών τομέων «Ενέργεια», «Νανοεπιστήμες, νανοτεχνολογίες, υλικά και νέες τεχνολογίες παραγωγής» και «Μεταφορές (συμπεριλαμβανομένης της αεροναυτικής)» του ειδικού προγράμματος «Συνεργασία».

3.   Πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

3.1   Σύμφωνα με το άρθρο 187 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), οι κοινές τεχνολογικές πρωτοβουλίες (ΚΤΠ) έχουν ενταχθεί στο έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο [ΠΠ7 (3)] ως μέσο δημιουργίας, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στο χώρο της έρευνας.

3.2   Η ΕΟΚΕ (4) τονίζει ότι οι ΚΤΠ αντικατοπτρίζουν τη σταθερή προσήλωση της ΕΕ στον συντονισμό των ερευνητικών προσπαθειών, στην ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και στην επίτευξη των στόχων ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης.

3.3   Ευθύς εξαρχής προϋπόθεση για τη συμμετοχή της βιομηχανίας ήταν να συνεισφέρει η ίδια το 50 % των τρεχουσών δαπανών. Η δε συνεισφορά της βιομηχανίας σε είδος στις λειτουργικές δαπάνες έπρεπε να ισοδυναμεί τουλάχιστον με την οικονομική συνεισφορά της Επιτροπής.

3.4   Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με λύπη ότι μετά τις δύο πρώτες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για την ΚΕ ΚΚΥ, τα ανώτατα όρια χρηματοδότησης έπρεπε να αξιολογηθούν συστηματικά και να μειωθούν για όλους τους συμμετέχοντες και δη για τις μεγάλες βιομηχανίες από 50 % σε 33 % της συνεισφοράς της ΚΕ ΚΚΥ και για τις ΜΜΕ και τους ερευνητικούς οργανισμούς από 75 % σε 50 %.

3.5   Αυτά τα επίπεδα χρηματοδότησης είναι σημαντικά χαμηλότερα σε σχέση με το 7ο ΠΠ, καθώς και με τα προγράμματα Ε&Α με αντικείμενο τις κυψέλες καυσίμου και το υδρογόνου εκτός Ευρώπης.

3.6   Τα χαμηλά ποσοστά χρηματοδότησης και η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση έχουν ως αποτέλεσμα το σημερινό επίπεδο της συμμετοχής στις επιχειρηματικές δράσεις της ΚΕ ΚΚΥ να είναι κατώτερο των αρχικών προσδοκιών.

3.7   Εάν δεν αλλάξουν τα δεδομένα, θα πρέπει να αναμένεται γενικευμένη και παρατεταμένη έλλειψη ενδιαφέροντος, τόσο από την πλευρά της βιομηχανίας όσο και στο χώρο της έρευνας.

3.8   Ο κανονισμός ως έχει δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι οι συνεισφορές από δημόσιες εθνικές και περιφερειακές πηγές στα έργα ενθαρρύνονται και μάλιστα, σε αρκετές περιπτώσεις, είναι αναμενόμενες.

3.9   Το νέο κείμενο αναφέρει ότι η ισοδύναμη συνεισφορά σε σχέση με τα κονδύλια της ΕΕ θα επιτρέψει να ληφθεί υπόψη η συνεισφορά όχι μόνο της βιομηχανίας αλλά και άλλων νομικών οντοτήτων που συμμετέχουν στις δραστηριότητες.

3.10   Για να αυξηθεί η αναγκαία προβλεψιμότητα για τους δικαιούχους, εισάγεται η δυνατότητα καθορισμού του ελάχιστου ορίου χρηματοδότησης για μια συγκεκριμένη πρόσκληση.

4.   Ειδικές παρατηρήσεις

4.1   Η ΚΕ ΚΚΥ ιδρύθηκε το 2008 ως πρώτο παράδειγμα ενός μέσου σύμπραξης του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα στο πλαίσιο του σχεδίου ΣΕΤ, τεχνολογικού πυλώνα της ευρωπαϊκής πολιτικής για την ενέργεια και το κλίμα. Η ΚΕ ΚΚΥ έχει ως στόχο την επιτάχυνση της ανάπτυξης των τεχνολογιών κυψελών καυσίμου και υδρογόνου στο πλαίσιο της ενεργειακής πολιτικής για τη δεκαετία 2010-2020. Οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων προσδιορίζουν 36 τομείς με στόχο τη διευκόλυνση της ανάπτυξης καινοτόμων επιχειρηματικών εφαρμογών σε πέντε τομείς:

| 4.1.1 | τις υποδομές μεταφορών και τον ανεφοδιασμό· |
| --- | --- |

4.1.1

τις υποδομές μεταφορών και τον ανεφοδιασμό·

| 4.1.2 | την παραγωγή και τη διανομή υδρογόνου· |
| --- | --- |

4.1.2

την παραγωγή και τη διανομή υδρογόνου·

| 4.1.3 | την τοπική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας· |
| --- | --- |

4.1.3

την τοπική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας·

| 4.1.4 | το φορητό εξοπλισμό· |
| --- | --- |

4.1.4

το φορητό εξοπλισμό·

| 4.1.5 | διάφορες πολυτομεακές εφαρμογές. |
| --- | --- |

4.1.5

διάφορες πολυτομεακές εφαρμογές.

4.2   Ο γενικός στόχος της κοινής επιχειρηματικής δράσης για τα επόμενα πέντε χρόνια συνίσταται στην επιτάχυνση της ανάπτυξης των τεχνολογιών κυψελών καυσίμου και υδρογόνου, ούτως ώστε να διατεθούν στο εμπόριο και δη σε εξειδικευμένες νέες αγορές (φορητού εξοπλισμού, φορητών γεννητριών, οικιακών εφαρμογών που προκύπτουν από το συνδυασμό παροχής ηλεκτρικής και θερμικής ενέργειας, εφαρμογών στον τομέα των μεταφορών).

4.3   Η ΚΕ ΚΚΥ και η κοινή τεχνολογική πρωτοβουλία στοχεύουν στον καθορισμό και την εφαρμογή ενός διωνύμου έρευνας και ανάπτυξης με γνώμονα τα αποτελέσματα των δύο αυτών τεχνολογιών και την ευρεία διάδοσή τους. Οι δραστηριότητες βασίζονται στα έγγραφα στρατηγικής που προσδιορίζουν τα βιομηχανικά προγράμματα στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής τεχνολογικής πλατφόρμας για το υδρογόνο και τις κυψέλες καυσίμου, και ειδικότερα του σχεδίου εφαρμογής της.

4.4   Ο Ευρωπαϊκός Όμιλος ΚΚΥ για μία ΚΕ ΚΚΥ με την επωνυμία «New Energy World Industrial Grouping Fuel Cell and Hydrogen for Sustainability» (Παγκόσμιος Βιομηχανικός Όμιλος ΚΚΥ Νέας Ενέργειας για την αειφορία -ΝΕW-IG) (5)) είναι μια ένωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα βελγικού δικαίου, ανοικτή σε όλες τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις με δραστηριότητες στην έρευνα και την ανάπτυξη στον τομέα κυψελών καυσίμου και υδρογόνου. Στον εν λόγω Όμιλο μπορούν επίσης να προσχωρήσουν επιχειρήσεις από τις χώρες του ΕΟΧ και τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες. Ο ετήσιος προϋπολογισμός του είναι της τάξεως του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ. Οι σχετικές επενδύσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν έως το 2013.

4.5   Ο Όμιλος επιβεβαιώνει σαφώς τη δέσμευσή του για την ανάπτυξη μιας τεχνολογίας που θα αποτελείται από μεμονωμένα συστατικά στοιχεία, θα σέβεται το περιβάλλον και θα είναι σε θέση να αποφέρει οικονομικά οφέλη σε διάφορους τομείς: τις μεταφορές, την παραγωγή ενέργειας, τον βιομηχανικό εξοπλισμό και τις οικιακές χρήσεις.

4.6   Οι φιλόδοξες αυτές προοπτικές εντάσσονται στους ευρωπαϊκούς στόχους προς μια οικονομία χαμηλής περιεκτικότητας σε άνθρακα, αύξηση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού, μείωση της εξάρτησης από το πετρέλαιο, συνεισφορές που αφορούν νέες οικολογικές τεχνολογίες, τη μακροπρόθεσμη ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  ΕΕ C 204 της 9/8/2008, σ. 19.

1

(2)  Μέχρι στιγμής υφίστανται τέσσερις άλλες κοινές επιχειρήσεις: CLEAN SKY, IMI, ARTEMIS και ENIAC.

2

(3)  ΕΕ L 412 της 30/12/2006.

3

(4)  ΕΕ C 204 της 9/8/2008, σ. 19.

4

(5)  Ευρωπαϊκός Βιομηχανικός Όμιλος για μία ΚΕ ΚΚΥ.

5

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/142 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/142

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση»

[COM(2010) 682 τελικό]

2011/C 318/24

Εισηγήτρια: η κα Vladimíra DRBALOVÁ

Συνεισηγητής: ο κ. José María ZUFIAUR NARVAIZA

Στις 23 Νοεμβρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την

Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση»

COM(2010) 682 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 27 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 130 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 6 αποχές.

Προοίμιο

| — | Η παρούσα γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας εντάσσεται στην στρατηγική «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. |
| --- | --- |

—

Η παρούσα γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας εντάσσεται στην στρατηγική «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη.

| — | Στη γνωμοδότηση προκρίνεται μια νέα, σφαιρική προσέγγιση των πραγμάτων, μέσω της εξέτασης της Ατζέντας για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας σε συνάρτηση με τις υπόλοιπες εμβληματικές πρωτοβουλίες και τους πέντε εγκάρσιους στόχους της ΕΕ. |
| --- | --- |

—

Στη γνωμοδότηση προκρίνεται μια νέα, σφαιρική προσέγγιση των πραγμάτων, μέσω της εξέτασης της Ατζέντας για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας σε συνάρτηση με τις υπόλοιπες εμβληματικές πρωτοβουλίες και τους πέντε εγκάρσιους στόχους της ΕΕ.

| — | Υπό αυτή την έννοια, στη γνωμοδότηση υπογραμμίζεται η ανάγκη διασφάλισης της συμβατότητας των πολιτικών της ΕΕ με τις εθνικές πολιτικές. Τέλος, επισημαίνονται η επίδραση και ο σημαντικός ρόλος των μη κυβερνητικών ενδιαφερόμενων φορέων. |
| --- | --- |

—

Υπό αυτή την έννοια, στη γνωμοδότηση υπογραμμίζεται η ανάγκη διασφάλισης της συμβατότητας των πολιτικών της ΕΕ με τις εθνικές πολιτικές. Τέλος, επισημαίνονται η επίδραση και ο σημαντικός ρόλος των μη κυβερνητικών ενδιαφερόμενων φορέων.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

| 1.1 | Η ΕΟΚΕ εκφράζει τις ανησυχίες της σχετικά με τις συνέπειες της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης στη λειτουργία της αγοράς εργασίας και, γι’ αυτόν τον λόγο, επιδοκιμάζει σε γενικές γραμμές την Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας, μέσω της οποίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να συμβάλει στην αύξηση της απασχόλησης και στη βελτίωση της κατάστασης της αγοράς εργασίας. Καλεί τις κυβερνήσεις των κρατών μελών να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικά τον κοινωνικό διάλογο και τον διάλογο με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, προκειμένου να προσδιοριστούν λύσεις και μέτρα για τη βελτίωση της κατάστασης στον συγκεκριμένο τομέα. |
| --- | --- |

1.1

Η ΕΟΚΕ εκφράζει τις ανησυχίες της σχετικά με τις συνέπειες της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης στη λειτουργία της αγοράς εργασίας και, γι’ αυτόν τον λόγο, επιδοκιμάζει σε γενικές γραμμές την Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας, μέσω της οποίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να συμβάλει στην αύξηση της απασχόλησης και στη βελτίωση της κατάστασης της αγοράς εργασίας. Καλεί τις κυβερνήσεις των κρατών μελών να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικά τον κοινωνικό διάλογο και τον διάλογο με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, προκειμένου να προσδιοριστούν λύσεις και μέτρα για τη βελτίωση της κατάστασης στον συγκεκριμένο τομέα.

| 1.2 | Η ΕΟΚΕ, ωστόσο, αποδοκιμάζει το γεγονός ότι η υπό εξέταση πρωτοβουλία δεν αναδεικνύει τον επείγοντα χαρακτήρα του αιτήματος για τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και δεν ενθαρρύνει όσο θα έπρεπε τα κράτη μέλη να θέσουν πιο φιλόδοξους εθνικούς στόχους και να τους υποστηρίξουν με δομικές αλλαγές και πολιτικές επενδύσεων, οι οποίες θα γεννούσαν ουσιαστική ανάπτυξη και νέες προοπτικές απασχόλησης. |
| --- | --- |

1.2

Η ΕΟΚΕ, ωστόσο, αποδοκιμάζει το γεγονός ότι η υπό εξέταση πρωτοβουλία δεν αναδεικνύει τον επείγοντα χαρακτήρα του αιτήματος για τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και δεν ενθαρρύνει όσο θα έπρεπε τα κράτη μέλη να θέσουν πιο φιλόδοξους εθνικούς στόχους και να τους υποστηρίξουν με δομικές αλλαγές και πολιτικές επενδύσεων, οι οποίες θα γεννούσαν ουσιαστική ανάπτυξη και νέες προοπτικές απασχόλησης.

| 1.3 | Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη ατζέντα στηρίζεται στην έννοια της ευελιξίας με ασφάλεια και υπογραμμίζει ότι πρέπει να βρεθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ της ευελιξίας με ασφάλεια στο εσωτερικό και στο εξωτερικό για την πιο εύρυθμη λειτουργία των αγορών εργασίας και, παράλληλα, την προστασία των εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ συνιστά να υπάρξει, έπειτα από μια αρχική ανάλυση της κατάστασης, συνεχής ανάλυση και αξιολόγηση της εφαρμογής των πολιτικών ευελιξίας με ασφάλεια, με έμφαση στο ρόλο των κοινωνικών εταίρων στη διαδικασία αυτή, της οποίας στόχος πρέπει να παραμείνει η διευκόλυνση της επανένταξης και της μετάβασης στην αγορά εργασίας. |
| --- | --- |

1.3

Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη ατζέντα στηρίζεται στην έννοια της ευελιξίας με ασφάλεια και υπογραμμίζει ότι πρέπει να βρεθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ της ευελιξίας με ασφάλεια στο εσωτερικό και στο εξωτερικό για την πιο εύρυθμη λειτουργία των αγορών εργασίας και, παράλληλα, την προστασία των εργαζομένων. Η ΕΟΚΕ συνιστά να υπάρξει, έπειτα από μια αρχική ανάλυση της κατάστασης, συνεχής ανάλυση και αξιολόγηση της εφαρμογής των πολιτικών ευελιξίας με ασφάλεια, με έμφαση στο ρόλο των κοινωνικών εταίρων στη διαδικασία αυτή, της οποίας στόχος πρέπει να παραμείνει η διευκόλυνση της επανένταξης και της μετάβασης στην αγορά εργασίας.

| 1.4 | Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη σύζευξη εντός του ίδιου εγγράφου στρατηγικής (Ατζέντα) της εκπαιδευτικής πολιτικής με την αντίστοιχη της απασχόλησης. Εντούτοις, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι παραγνωρίζεται η σύνδεση μεταξύ της ανάγκης να αναβαθμιστούν και να καταστούν πιο επίκαιρες οι δεξιοτήτες και της αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας. |
| --- | --- |

1.4

Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη σύζευξη εντός του ίδιου εγγράφου στρατηγικής (Ατζέντα) της εκπαιδευτικής πολιτικής με την αντίστοιχη της απασχόλησης. Εντούτοις, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι παραγνωρίζεται η σύνδεση μεταξύ της ανάγκης να αναβαθμιστούν και να καταστούν πιο επίκαιρες οι δεξιοτήτες και της αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας.

| 1.5 | Μολονότι η ΕΟΚΕ εκτιμά την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προτείνει νέα μέσα και πρωτοβουλίες, συνιστά εντούτοις να ενισχυθεί η σύνδεση και η συνέργειά τους με τα ήδη υπάρχοντα μέσα. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προς τα μη δεσμευτικά μέσα και τη λειτουργία τους θα πρέπει να σέβεται την αμοιβαία συμβατότητα των πολιτικών δράσεων και των πρωτοβουλιών της ΕΕ. Εκτιμά δε ότι μια συνεκτική πρόταση επανεξέτασης της κοινωνικής νομοθεσίας της ΕΕ θα πρέπει να ενισχύει και όχι να υπονομεύει τις προσπάθειες των κρατών μελών να προβούν σε μεταρρυθμίσεις ευεργετικές για την αγορά εργασίας και να προωθήσουν τις κοινωνικές επενδύσεις. |
| --- | --- |

1.5

Μολονότι η ΕΟΚΕ εκτιμά την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προτείνει νέα μέσα και πρωτοβουλίες, συνιστά εντούτοις να ενισχυθεί η σύνδεση και η συνέργειά τους με τα ήδη υπάρχοντα μέσα. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προς τα μη δεσμευτικά μέσα και τη λειτουργία τους θα πρέπει να σέβεται την αμοιβαία συμβατότητα των πολιτικών δράσεων και των πρωτοβουλιών της ΕΕ. Εκτιμά δε ότι μια συνεκτική πρόταση επανεξέτασης της κοινωνικής νομοθεσίας της ΕΕ θα πρέπει να ενισχύει και όχι να υπονομεύει τις προσπάθειες των κρατών μελών να προβούν σε μεταρρυθμίσεις ευεργετικές για την αγορά εργασίας και να προωθήσουν τις κοινωνικές επενδύσεις.

| 1.6 | Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη της τα μεικτά πορίσματα της έρευνας του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβιώσεως και Εργασίας (EUROFOUND) με θέμα τις συνθήκες εργασίας στην Ευρώπη, εφόσον επιθυμεί να ξεκινήσει εκ νέου τον διάλογο για την ποιότητα της απασχόλησης και τις συνθήκες εργασίας. |
| --- | --- |

1.6

Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη της τα μεικτά πορίσματα της έρευνας του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβιώσεως και Εργασίας (EUROFOUND) με θέμα τις συνθήκες εργασίας στην Ευρώπη, εφόσον επιθυμεί να ξεκινήσει εκ νέου τον διάλογο για την ποιότητα της απασχόλησης και τις συνθήκες εργασίας.

| 1.7 | Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι τα κονδύλια της Ένωσης πρέπει να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικότερα και καλεί –όπως και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή– τα κράτη μέλη να διοχετεύσουν τους πόρους του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και των λοιπών ταμείων στις τέσσερις βασικές προτεραιότητες της υπό εξέταση ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, συμβάλλοντας έτσι στην επίτευξη των εθνικών στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». |
| --- | --- |

1.7

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι τα κονδύλια της Ένωσης πρέπει να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικότερα και καλεί –όπως και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή– τα κράτη μέλη να διοχετεύσουν τους πόρους του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και των λοιπών ταμείων στις τέσσερις βασικές προτεραιότητες της υπό εξέταση ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, συμβάλλοντας έτσι στην επίτευξη των εθνικών στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

2.   Παρουσίαση της πρότασης

| 2.1 | Στις 23 Νοεμβρίου 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση», η οποία ερείδεται σε παλαιότερες πρωτοβουλίες με στόχο τη βελτίωση και την πρόβλεψη των δεξιοτήτων που θα χρειαστούν στην ΕΕ, καθώς και την αντιστοίχισή τους με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εξετάσει σε παλαιότερη γνωμοδότησή (1) της αυτές τις πρωτοβουλίες. |
| --- | --- |

2.1

Στις 23 Νοεμβρίου 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση», η οποία ερείδεται σε παλαιότερες πρωτοβουλίες με στόχο τη βελτίωση και την πρόβλεψη των δεξιοτήτων που θα χρειαστούν στην ΕΕ, καθώς και την αντιστοίχισή τους με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εξετάσει σε παλαιότερη γνωμοδότησή (1) της αυτές τις πρωτοβουλίες.

| 2.2 | Ωστόσο, αυτή η νέα Ατζέντα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διαθέτει μεγαλύτερη εμβέλεια, επιδιώκει τον κοινό στόχο να φτάσει το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών και των ανδρών της ηλικιακής ομάδας 20-64 ετών στο 75 % έως το 2020 και προσδιορίζει τέσσερις δράσεις αποφασιστικής σημασίας, εστιασμένες στις εξής τέσσερις βασικές προτεραιότητες:






  — | καλύτερη λειτουργία των αγορών εργασίας· |
| --- | --- | --- |

2.2

Ωστόσο, αυτή η νέα Ατζέντα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διαθέτει μεγαλύτερη εμβέλεια, επιδιώκει τον κοινό στόχο να φτάσει το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών και των ανδρών της ηλικιακής ομάδας 20-64 ετών στο 75 % έως το 2020 και προσδιορίζει τέσσερις δράσεις αποφασιστικής σημασίας, εστιασμένες στις εξής τέσσερις βασικές προτεραιότητες:

—

καλύτερη λειτουργία των αγορών εργασίας·

| — | πιο ειδικευμένο εργατικό δυναμικό· |
| --- | --- |

—

πιο ειδικευμένο εργατικό δυναμικό·

| — | βελτίωση της ποιότητας και των συνθηκών εργασίας και |
| --- | --- |

—

βελτίωση της ποιότητας και των συνθηκών εργασίας και

| — | ισχυρότερες πολιτικές για την προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας και της ζήτησης για εργατικό δυναμικό. |
| --- | --- |

—

ισχυρότερες πολιτικές για την προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας και της ζήτησης για εργατικό δυναμικό.

| 2.3 | Η συγκεκριμένη Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας βασίζεται στις γενικές αρχές της ευελιξίας με ασφάλεια, που υιοθέτησε το Συμβούλιο το 2007 (2). Οι πολιτικές ευελιξίας με ασφάλεια αποσκοπούν πρωτίστως στην αύξηση της προσαρμοστικότητας, της απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής. Αν και έχουν συντείνει μέχρι ενός βαθμού στην αντιμετώπιση της κρίσης (κυρίως μέσω χρηματοδοτούμενων μέτρων για την κατάρτιση και τη μείωση του χρόνου εργασίας), η θέση των πλέον ευάλωτων ομάδων εξακολουθεί να είναι δυσχερής. |
| --- | --- |

2.3

Η συγκεκριμένη Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας βασίζεται στις γενικές αρχές της ευελιξίας με ασφάλεια, που υιοθέτησε το Συμβούλιο το 2007 (2). Οι πολιτικές ευελιξίας με ασφάλεια αποσκοπούν πρωτίστως στην αύξηση της προσαρμοστικότητας, της απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής. Αν και έχουν συντείνει μέχρι ενός βαθμού στην αντιμετώπιση της κρίσης (κυρίως μέσω χρηματοδοτούμενων μέτρων για την κατάρτιση και τη μείωση του χρόνου εργασίας), η θέση των πλέον ευάλωτων ομάδων εξακολουθεί να είναι δυσχερής.

| 2.4 | Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να δώσει νέα ώθηση σε όλα τα στοιχεία της ευελιξίας με ασφάλεια (ευέλικτες και αξιόπιστες συμβατικές ρυθμίσεις, ενεργητικές πολιτικές για τις αγορές εργασίας, ολοκληρωμένη στρατηγική για τη διά βίου μάθηση και σύγχρονα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης) και στην παγίωσή τους. Τα μέτρα που θα ληφθούν από κάθε κράτος μέλος υπέρ της ευελιξίας με ασφάλεια χρήζουν ενίσχυσης και προσαρμογής στο νέο κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο, χάρη στην επίτευξη νέων ισορροπιών μεταξύ καθεμίας εκ των τεσσάρων συνιστωσών. |
| --- | --- |

2.4

Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να δώσει νέα ώθηση σε όλα τα στοιχεία της ευελιξίας με ασφάλεια (ευέλικτες και αξιόπιστες συμβατικές ρυθμίσεις, ενεργητικές πολιτικές για τις αγορές εργασίας, ολοκληρωμένη στρατηγική για τη διά βίου μάθηση και σύγχρονα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης) και στην παγίωσή τους. Τα μέτρα που θα ληφθούν από κάθε κράτος μέλος υπέρ της ευελιξίας με ασφάλεια χρήζουν ενίσχυσης και προσαρμογής στο νέο κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο, χάρη στην επίτευξη νέων ισορροπιών μεταξύ καθεμίας εκ των τεσσάρων συνιστωσών.

| 2.5 | Στην Ατζέντα της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισηγείται 13 βασικές ενέργειες μαζί με 20 συνοδευτικά μέτρα με στόχο τον περιορισμό του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας, τη διευκόλυνση της μετάβασης από τη μία αγορά εργασίας στην άλλη, την απόκτηση από πλευράς εργαζομένων των κατάλληλων δεξιοτήτων για την άσκηση ενός επαγγέλματος, τη βελτίωση της ποιότητας και των συνθηκών εργασίας, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και τη βέλτιστη αξιοποίηση των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ. |
| --- | --- |

2.5

Στην Ατζέντα της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισηγείται 13 βασικές ενέργειες μαζί με 20 συνοδευτικά μέτρα με στόχο τον περιορισμό του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας, τη διευκόλυνση της μετάβασης από τη μία αγορά εργασίας στην άλλη, την απόκτηση από πλευράς εργαζομένων των κατάλληλων δεξιοτήτων για την άσκηση ενός επαγγέλματος, τη βελτίωση της ποιότητας και των συνθηκών εργασίας, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και τη βέλτιστη αξιοποίηση των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ.

3.   Γενικές παρατηρήσεις

| 3.1 | Στην έκθεση για την απασχόληση που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2011 (3) σημειώνονται τα εξής: «Η αγορά εργασίας στην ΕΕ εξακολούθησε να σταθεροποιείται, και υπάρχουν νέα σημεία ανάκαμψης σε ορισμένα κράτη μέλη. (...) Ωστόσο, με 221,3 εκατομμύρια άτομα, η απασχόληση εξακολουθούσε μέχρι τότε να είναι κατά 5,6 εκατομμύρια άτομα χαμηλότερη σε σύγκριση με το ανώτατο επίπεδό της το δεύτερο τρίμηνο του 2008, αντικατοπτρίζοντας τις σημαντικές μειώσεις στους τομείς της μεταποίησης και των κατασκευών. Η απασχόληση εργαζομένων ηλικίας 20 έως 64 ετών παρέμεινε στο επίπεδο των 208,4 εκατομμυρίων ατόμων, το οποίο αντιστοιχεί σε ποσοστό απασχόλησης 68,8 %. (...) Η ανεργία βρίσκεται σήμερα στο επίπεδο των 23,1 εκατομμυρίων ατόμων. Η μακροχρόνια ανεργία αυξάνεται σε όλες τις πληθυσμιακές ομάδες, μολονότι σε διαφορετικό βαθμό. Από τα άτομα αυτά, σχεδόν 5 εκατομμύρια ήταν άνεργοι για 6 έως 11 μήνες. Η κρίση επιδείνωσε τον κίνδυνο για μετανάστες με χαμηλά προσόντα και μετανάστες που δεν είναι πολίτες της ΕΕ.» Παρά τη συντελεσθείσα πρόοδο, στην έκθεση διαπιστώνεται ότι η κατάσταση των αγορών εργασίας παραμένει επισφαλής. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ για τον Μάιο του 2011, το ποσοστό ανεργίας στην ευρωζώνη άγγιξε το 9,9 % (4). |
| --- | --- |

3.1

Στην έκθεση για την απασχόληση που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2011 (3) σημειώνονται τα εξής: «Η αγορά εργασίας στην ΕΕ εξακολούθησε να σταθεροποιείται, και υπάρχουν νέα σημεία ανάκαμψης σε ορισμένα κράτη μέλη. (...) Ωστόσο, με 221,3 εκατομμύρια άτομα, η απασχόληση εξακολουθούσε μέχρι τότε να είναι κατά 5,6 εκατομμύρια άτομα χαμηλότερη σε σύγκριση με το ανώτατο επίπεδό της το δεύτερο τρίμηνο του 2008, αντικατοπτρίζοντας τις σημαντικές μειώσεις στους τομείς της μεταποίησης και των κατασκευών. Η απασχόληση εργαζομένων ηλικίας 20 έως 64 ετών παρέμεινε στο επίπεδο των 208,4 εκατομμυρίων ατόμων, το οποίο αντιστοιχεί σε ποσοστό απασχόλησης 68,8 %. (...) Η ανεργία βρίσκεται σήμερα στο επίπεδο των 23,1 εκατομμυρίων ατόμων. Η μακροχρόνια ανεργία αυξάνεται σε όλες τις πληθυσμιακές ομάδες, μολονότι σε διαφορετικό βαθμό. Από τα άτομα αυτά, σχεδόν 5 εκατομμύρια ήταν άνεργοι για 6 έως 11 μήνες. Η κρίση επιδείνωσε τον κίνδυνο για μετανάστες με χαμηλά προσόντα και μετανάστες που δεν είναι πολίτες της ΕΕ.» Παρά τη συντελεσθείσα πρόοδο, στην έκθεση διαπιστώνεται ότι η κατάσταση των αγορών εργασίας παραμένει επισφαλής. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ για τον Μάιο του 2011, το ποσοστό ανεργίας στην ευρωζώνη άγγιξε το 9,9 % (4).

| 3.2 | Γι’ αυτόν τον λόγο, η ΕΟΚΕ εξακολουθεί να εκφράζει την ανησυχία της για τη λειτουργία των αγορών εργασίας και επιδοκιμάζει, σε γενικές γραμμές, την «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση», μέσω της οποίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να συμβάλει στην αύξηση της απασχόλησης και στην αναβάθμιση της ποιότητάς της, καθώς και στη βελτίωση της κατάστασης της αγοράς εργασίας, βάσει των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση και των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση. Εν προκειμένω, αναδεικνύεται ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και υποστηρίζεται ότι οι εθνικές κυβερνήσεις των κρατών μελών πρέπει να εκμεταλλευτούν περισσότερο τον κοινωνικό διάλογο και το διάλογο με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών προκειμένου να προταθούν και υλοποιηθούν μέτρα, τα οποία θα συντείνουν ουσιαστικά στη βελτίωση της υπάρχουσας κατάστασης. |
| --- | --- |

3.2

Γι’ αυτόν τον λόγο, η ΕΟΚΕ εξακολουθεί να εκφράζει την ανησυχία της για τη λειτουργία των αγορών εργασίας και επιδοκιμάζει, σε γενικές γραμμές, την «Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας: ευρωπαϊκή συμβολή για την πλήρη απασχόληση», μέσω της οποίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να συμβάλει στην αύξηση της απασχόλησης και στην αναβάθμιση της ποιότητάς της, καθώς και στη βελτίωση της κατάστασης της αγοράς εργασίας, βάσει των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση και των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση. Εν προκειμένω, αναδεικνύεται ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και υποστηρίζεται ότι οι εθνικές κυβερνήσεις των κρατών μελών πρέπει να εκμεταλλευτούν περισσότερο τον κοινωνικό διάλογο και το διάλογο με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών προκειμένου να προταθούν και υλοποιηθούν μέτρα, τα οποία θα συντείνουν ουσιαστικά στη βελτίωση της υπάρχουσας κατάστασης.

| 3.3 | Από την ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης (5), η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2011 σηματοδοτώντας την έναρξη του ευρωπαϊκού εξαμήνου, προκύπτει ότι τα κράτη μέλη επιδεικνύουν μηδαμινό ζήλο στην εκπλήρωση των εθνικών στόχων που έχουν θέσει και υπολείπονται κατά 2-2,4 % του επιδιωκόμενου κοινού ποσοστού απασχόλησης (75 %). Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι στις πολιτικές με αυτόν τον στόχο θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα πορίσματα της διάσκεψης που διεξήχθη τον περασμένο Μάρτιο στη Βιέννη, με τίτλο «Διάλογος σχετικά με την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη» (6) με τη συμμετοχή εκπροσώπων του ΔΝΤ, της ΔΟΕ και των κοινωνικών εταίρων. |
| --- | --- |

3.3

Από την ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης (5), η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2011 σηματοδοτώντας την έναρξη του ευρωπαϊκού εξαμήνου, προκύπτει ότι τα κράτη μέλη επιδεικνύουν μηδαμινό ζήλο στην εκπλήρωση των εθνικών στόχων που έχουν θέσει και υπολείπονται κατά 2-2,4 % του επιδιωκόμενου κοινού ποσοστού απασχόλησης (75 %). Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι στις πολιτικές με αυτόν τον στόχο θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα πορίσματα της διάσκεψης που διεξήχθη τον περασμένο Μάρτιο στη Βιέννη, με τίτλο «Διάλογος σχετικά με την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη» (6) με τη συμμετοχή εκπροσώπων του ΔΝΤ, της ΔΟΕ και των κοινωνικών εταίρων.

| 3.4 | Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι, δυστυχώς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντιδρά απλώς λόγω της επείγουσας κατάστασης, λαμβάνοντας παραδοσιακά μέτρα, ενώ απουσιάζουν οι παράγοντες εκείνοι που θα ενισχύσουν την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Δεν αρκεί να παραμείνουν οι πολίτες ενεργοί και να αποκτήσουν δεξιότητες κατάλληλες για την απόκτηση εργασίας, αλλά θα πρέπει η οικονομική ανάκαμψη να θεμελιωθεί στην ανάπτυξη και στη δημιουργία θέσεων εργασίας. |
| --- | --- |

3.4

Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι, δυστυχώς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντιδρά απλώς λόγω της επείγουσας κατάστασης, λαμβάνοντας παραδοσιακά μέτρα, ενώ απουσιάζουν οι παράγοντες εκείνοι που θα ενισχύσουν την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Δεν αρκεί να παραμείνουν οι πολίτες ενεργοί και να αποκτήσουν δεξιότητες κατάλληλες για την απόκτηση εργασίας, αλλά θα πρέπει η οικονομική ανάκαμψη να θεμελιωθεί στην ανάπτυξη και στη δημιουργία θέσεων εργασίας.

| 3.5 | Στην προσπάθειά της να αντεπεξέλθει στα προβλήματα που αντιμετωπίζει, η Ευρώπη πρέπει πρωτίστως να ξεκινήσει εκ νέου να χορηγεί πιστώσεις, να επενδύει και να εφαρμόζει δομικές αλλαγές. Προκειμένου λοιπόν να υπερκεραστούν τα εμπόδια για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την αύξηση της παραγωγικότητας, θα ήταν σκόπιμο να προσδιοριστούν συγκεκριμένα μέσα. Μεταξύ άλλων, η παραγωγικότητα εξαρτάται από την ποιότητα της απασχόλησης. Αρκετές από αυτές τις μεταρρυθμίσεις, οι οποίες θα πρέπει να βασίζονται στο μέγιστο δυνατό βαθμό σε συναίνεση, πρέπει να πραγματοποιηθούν σε εθνικό επίπεδο. Τα κράτη μέλη πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι χρειάζεται να ενθαρρύνουν τη χορήγηση δανείων προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, να πραγματοποιήσουν παραγωγικές επενδύσεις και να προβούν σε αποτελεσματικές μεταρρυθμίσεις για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Η άνοδος της παραγωγικότητας και η αναβάθμιση των συνθηκών εργασίας στην Ευρώπη μπορούν να διασκεδάσουν τους φόβους για τη συρρίκνωση και την αστάθεια των μισθών. |
| --- | --- |

3.5

Στην προσπάθειά της να αντεπεξέλθει στα προβλήματα που αντιμετωπίζει, η Ευρώπη πρέπει πρωτίστως να ξεκινήσει εκ νέου να χορηγεί πιστώσεις, να επενδύει και να εφαρμόζει δομικές αλλαγές. Προκειμένου λοιπόν να υπερκεραστούν τα εμπόδια για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την αύξηση της παραγωγικότητας, θα ήταν σκόπιμο να προσδιοριστούν συγκεκριμένα μέσα. Μεταξύ άλλων, η παραγωγικότητα εξαρτάται από την ποιότητα της απασχόλησης. Αρκετές από αυτές τις μεταρρυθμίσεις, οι οποίες θα πρέπει να βασίζονται στο μέγιστο δυνατό βαθμό σε συναίνεση, πρέπει να πραγματοποιηθούν σε εθνικό επίπεδο. Τα κράτη μέλη πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι χρειάζεται να ενθαρρύνουν τη χορήγηση δανείων προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, να πραγματοποιήσουν παραγωγικές επενδύσεις και να προβούν σε αποτελεσματικές μεταρρυθμίσεις για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Η άνοδος της παραγωγικότητας και η αναβάθμιση των συνθηκών εργασίας στην Ευρώπη μπορούν να διασκεδάσουν τους φόβους για τη συρρίκνωση και την αστάθεια των μισθών.

| 3.6 | Στην κοινή έκθεση για την απασχόληση υπογραμμίζεται η ανάγκη σύζευξης της πολιτικής για την απασχόληση και τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης με τη δημοσιονομική εξυγίανση (και επιβεβαιώνεται ότι θα πρέπει να συνεχιστεί η στήριξη των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων μέσω ποιοτικών κοινωνικών υπηρεσιών και ενεργητικών στρατηγικών κοινωνικής ενσωμάτωσης). Επίσης, τονίζεται η επίδραση που μπορούν να έχουν το ευνοϊκό οικονομικό κλίμα και η οικονομική ανάπτυξη με γνώμονα την καινοτομία στην αύξηση της ζήτησης εργασίας. |
| --- | --- |

3.6

Στην κοινή έκθεση για την απασχόληση υπογραμμίζεται η ανάγκη σύζευξης της πολιτικής για την απασχόληση και τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης με τη δημοσιονομική εξυγίανση (και επιβεβαιώνεται ότι θα πρέπει να συνεχιστεί η στήριξη των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων μέσω ποιοτικών κοινωνικών υπηρεσιών και ενεργητικών στρατηγικών κοινωνικής ενσωμάτωσης). Επίσης, τονίζεται η επίδραση που μπορούν να έχουν το ευνοϊκό οικονομικό κλίμα και η οικονομική ανάπτυξη με γνώμονα την καινοτομία στην αύξηση της ζήτησης εργασίας.

| 3.7 | Στην ίδια έκθεση σημειώνεται ότι το 2010 διαπιστώθηκε ανισορροπία μεταξύ της ζήτησης και της προσφοράς εργασίας, στοιχείο το οποίο θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αναντιστοιχία των προσόντων των ατόμων που αναζητούν εργασία με τις απαιτούμενες δεξιότητες για την πλήρωση των διαθέσιμων θέσεων εργασίας. Γι’ αυτόν τον λόγο, προτείνεται η ενδελεχής εξέταση του ζητήματος, προκειμένου να διακριβωθεί αν η συγκεκριμένη τάση είναι προσωρινή ή ελλοχεύει ο κίνδυνος να εξελιχθεί σε δομική. |
| --- | --- |

3.7

Στην ίδια έκθεση σημειώνεται ότι το 2010 διαπιστώθηκε ανισορροπία μεταξύ της ζήτησης και της προσφοράς εργασίας, στοιχείο το οποίο θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αναντιστοιχία των προσόντων των ατόμων που αναζητούν εργασία με τις απαιτούμενες δεξιότητες για την πλήρωση των διαθέσιμων θέσεων εργασίας. Γι’ αυτόν τον λόγο, προτείνεται η ενδελεχής εξέταση του ζητήματος, προκειμένου να διακριβωθεί αν η συγκεκριμένη τάση είναι προσωρινή ή ελλοχεύει ο κίνδυνος να εξελιχθεί σε δομική.

| 3.8 | Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, στην παρούσα φάση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν διατυπώνει νέα νομοθετική πρόταση και ότι αναγνωρίζει τον ρόλο και την προστιθέμενη αξία των νομικά μη δεσμευτικών μέσων ως συμπληρωμάτων του ήδη υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου. Θα πρέπει να υπάρξει διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους επί ορισμένων από τις προταθείσες πρωτοβουλίες· τέτοιες πρωτοβουλίες είναι η διαβούλευση με θέμα το πλαίσιο αναδιάρθρωσης της ΕΕ, η αναθεώρηση της νομοθεσίας με αντικείμενο την ασφάλεια και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στην εργασία, την ενημέρωση και τις διαβουλεύσεις με τους εργαζομένους, τη μερική απασχόληση και τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου, καθώς και η επανεκκίνηση του διαλόγου για την ποιότητα της απασχόλησης και τις συνθήκες εργασίας. Κατόπιν των διαβουλεύσεων, θα ήταν σκόπιμο να αποφασιστεί τι είδους τροποποιήσεις είναι ενδεχομένως απαραίτητες. |
| --- | --- |

3.8

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, στην παρούσα φάση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν διατυπώνει νέα νομοθετική πρόταση και ότι αναγνωρίζει τον ρόλο και την προστιθέμενη αξία των νομικά μη δεσμευτικών μέσων ως συμπληρωμάτων του ήδη υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου. Θα πρέπει να υπάρξει διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους επί ορισμένων από τις προταθείσες πρωτοβουλίες· τέτοιες πρωτοβουλίες είναι η διαβούλευση με θέμα το πλαίσιο αναδιάρθρωσης της ΕΕ, η αναθεώρηση της νομοθεσίας με αντικείμενο την ασφάλεια και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στην εργασία, την ενημέρωση και τις διαβουλεύσεις με τους εργαζομένους, τη μερική απασχόληση και τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου, καθώς και η επανεκκίνηση του διαλόγου για την ποιότητα της απασχόλησης και τις συνθήκες εργασίας. Κατόπιν των διαβουλεύσεων, θα ήταν σκόπιμο να αποφασιστεί τι είδους τροποποιήσεις είναι ενδεχομένως απαραίτητες.

| 3.9 | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εισηγηθεί αρκετές καινοτόμες πρωτοβουλίες και μέσα με σκοπό την προαγωγή της Ατζέντας για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι θα ήταν σκόπιμο να εξεταστεί η λογική αντιστοιχία των νέων με τα ήδη υπάρχοντα μέτρα, έτσι ώστε να προκύψουν οι απαραίτητες συνέργειες από την εφαρμογή τους. Η στρατηγική για τις νέες δεξιότητες θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη την ανάγκη μετάβασης σε ένα πρότυπο παραγωγής βασισμένο στην αειφόρο ανάπτυξη και σε οικολογικές θέσεις εργασίας. |
| --- | --- |

3.9

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εισηγηθεί αρκετές καινοτόμες πρωτοβουλίες και μέσα με σκοπό την προαγωγή της Ατζέντας για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας. Εντούτοις, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι θα ήταν σκόπιμο να εξεταστεί η λογική αντιστοιχία των νέων με τα ήδη υπάρχοντα μέτρα, έτσι ώστε να προκύψουν οι απαραίτητες συνέργειες από την εφαρμογή τους. Η στρατηγική για τις νέες δεξιότητες θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη την ανάγκη μετάβασης σε ένα πρότυπο παραγωγής βασισμένο στην αειφόρο ανάπτυξη και σε οικολογικές θέσεις εργασίας.

| 3.10 | Στις μη βιομηχανικές περιοχές, οι ΜΜΕ είναι βασικός παράγοντας δημιουργίας ευκαιριών για το παρόν και το μέλλον. Επιπλέον, συχνά οι ΜΜΕ προσφέρουν θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, είναι αρκετά προσιτές και μπορούν να διευκολύνουν τον συνδυασμό του οικογενειακού βίου με την εργασία και τη φροντίδα εξαρτώμενων μελών της οικογένειας. Η σχετική με τις ΜΜΕ πρωτοβουλία («Νομοθετική πράξη για τις μικρές επιχειρήσεις») πρέπει να μετουσιωθεί σε συγκεκριμένες ενέργειες σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Γι’ αυτόν τον λόγο, όσα μέτρα της Ατζέντας προορίζονται να ικανοποιήσουν τις ειδικές ανάγκες των ΜΜΕ θεωρούνται ευπρόσδεκτα. Εξακολουθούν να αποτελούν προτεραιότητα η κατάργηση των διοικητικών επιβαρύνσεων και η πρόσβαση στη χρηματοδότηση. |
| --- | --- |

3.10

Στις μη βιομηχανικές περιοχές, οι ΜΜΕ είναι βασικός παράγοντας δημιουργίας ευκαιριών για το παρόν και το μέλλον. Επιπλέον, συχνά οι ΜΜΕ προσφέρουν θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, είναι αρκετά προσιτές και μπορούν να διευκολύνουν τον συνδυασμό του οικογενειακού βίου με την εργασία και τη φροντίδα εξαρτώμενων μελών της οικογένειας. Η σχετική με τις ΜΜΕ πρωτοβουλία («Νομοθετική πράξη για τις μικρές επιχειρήσεις») πρέπει να μετουσιωθεί σε συγκεκριμένες ενέργειες σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Γι’ αυτόν τον λόγο, όσα μέτρα της Ατζέντας προορίζονται να ικανοποιήσουν τις ειδικές ανάγκες των ΜΜΕ θεωρούνται ευπρόσδεκτα. Εξακολουθούν να αποτελούν προτεραιότητα η κατάργηση των διοικητικών επιβαρύνσεων και η πρόσβαση στη χρηματοδότηση.

| 3.11 | Υπό το φως των συμπερασμάτων της 3ης «Έκθεσης για τη δημογραφία (2010)» (7), στην οποία παρουσιάζονται τα νέα δεδομένα σχετικά με τον πληθυσμό στην ΕΕ, η ΕΟΚΕ εγκρίνει τις πρωτοβουλίες υπέρ της κινητικότητας, της μετανάστευσης και της κοινωνικής ενσωμάτωσης στην Ευρώπη. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι τόσο η διατήρηση της κινητικότητας στους κόλπους της ΕΕ όσο και η μετανάστευση από τρίτες χώρες συμβάλλουν στην επίτευξη θετικών οικονομικών αποτελεσμάτων της ΕΕ. Η οικονομική μετανάστευση με προορισμό την ΕΕ και η διευκόλυνση των μετακινήσεων μεταξύ των κρατών μελών συνιστούν βασικές προϋποθέσεις προκειμένου η ΕΕ να εξακολουθήσει να αποτελεί πόλο έλξης για τους επενδυτές και τους επιχειρηματίες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα δημιουργηθούν θέσεις εργασίας τόσο για τους πολίτες της ΕΕ όσο και για αυτούς που προέρχονται από τρίτες χώρες. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να εφαρμόζεται η αρχή της ίσης μεταχείρισης (8). |
| --- | --- |

3.11

Υπό το φως των συμπερασμάτων της 3ης «Έκθεσης για τη δημογραφία (2010)» (7), στην οποία παρουσιάζονται τα νέα δεδομένα σχετικά με τον πληθυσμό στην ΕΕ, η ΕΟΚΕ εγκρίνει τις πρωτοβουλίες υπέρ της κινητικότητας, της μετανάστευσης και της κοινωνικής ενσωμάτωσης στην Ευρώπη. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι τόσο η διατήρηση της κινητικότητας στους κόλπους της ΕΕ όσο και η μετανάστευση από τρίτες χώρες συμβάλλουν στην επίτευξη θετικών οικονομικών αποτελεσμάτων της ΕΕ. Η οικονομική μετανάστευση με προορισμό την ΕΕ και η διευκόλυνση των μετακινήσεων μεταξύ των κρατών μελών συνιστούν βασικές προϋποθέσεις προκειμένου η ΕΕ να εξακολουθήσει να αποτελεί πόλο έλξης για τους επενδυτές και τους επιχειρηματίες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα δημιουργηθούν θέσεις εργασίας τόσο για τους πολίτες της ΕΕ όσο και για αυτούς που προέρχονται από τρίτες χώρες. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να εφαρμόζεται η αρχή της ίσης μεταχείρισης (8).

| 3.12 | Οι πολιτικές για την απασχόληση και την αγορά εργασίας στην Ευρώπη πρέπει να προωθούν τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων με σκοπό τόσο την εφαρμογή της αρχής της αποφυγής διακρίσεων στην εργασία όσο και την κατοχύρωση της ισότητας μεταξύ ανδρών-γυναικών, καθώς και μεταξύ όλων των ομάδων των εργαζομένων. Προς τούτο, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τις στρατηγικές που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντός του 2010 και οι οποίες επίσης προάγουν τα συμφέροντα των ΑμεΑ (9) και την ισότητα μεταξύ ανδρών-γυναικών (10). Μεταξύ των στόχων των δύο στρατηγικών, περιλαμβάνονται οι ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στην αγορά εργασίας, στην εκπαίδευση και στην επαγγελματική κατάρτιση. |
| --- | --- |

3.12

Οι πολιτικές για την απασχόληση και την αγορά εργασίας στην Ευρώπη πρέπει να προωθούν τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων με σκοπό τόσο την εφαρμογή της αρχής της αποφυγής διακρίσεων στην εργασία όσο και την κατοχύρωση της ισότητας μεταξύ ανδρών-γυναικών, καθώς και μεταξύ όλων των ομάδων των εργαζομένων. Προς τούτο, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τις στρατηγικές που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντός του 2010 και οι οποίες επίσης προάγουν τα συμφέροντα των ΑμεΑ (9) και την ισότητα μεταξύ ανδρών-γυναικών (10). Μεταξύ των στόχων των δύο στρατηγικών, περιλαμβάνονται οι ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στην αγορά εργασίας, στην εκπαίδευση και στην επαγγελματική κατάρτιση.

| 3.13 | Η ΕΟΚΕ κρίνει επίσης θετικές τις βασικές ενέργειες και τα συνοδευτικά μέτρα που προτείνονται στην «Πράξη για την ενιαία αγορά» για τη βελτίωση της συνεργασίας, της από κοινού ανάληψης επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και των συναλλαγών (11) και στις οποίες λαμβάνεται υπόψη ο σημαντικός ρόλος της κοινωνικής οικονομίας και του συνεταιριστικού κινήματος στην εσωτερική αγορά της ΕΕ, καθώς και της βαρύτητας της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Παράλληλα, θεωρεί ότι θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο ρόλος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, η οποία προσφέρει και δημιουργεί εργασία. Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων της εξαρτάται από τη συμμετοχή της στην εκπόνηση πολιτικών. |
| --- | --- |

3.13

Η ΕΟΚΕ κρίνει επίσης θετικές τις βασικές ενέργειες και τα συνοδευτικά μέτρα που προτείνονται στην «Πράξη για την ενιαία αγορά» για τη βελτίωση της συνεργασίας, της από κοινού ανάληψης επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και των συναλλαγών (11) και στις οποίες λαμβάνεται υπόψη ο σημαντικός ρόλος της κοινωνικής οικονομίας και του συνεταιριστικού κινήματος στην εσωτερική αγορά της ΕΕ, καθώς και της βαρύτητας της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Παράλληλα, θεωρεί ότι θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο ρόλος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, η οποία προσφέρει και δημιουργεί εργασία. Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων της εξαρτάται από τη συμμετοχή της στην εκπόνηση πολιτικών.

| 3.14 | Η ΕΟΚΕ εκφράζει την έντονη ανησυχία της για το υψηλό ποσοστό ανεργίας των νέων στην Ευρώπη, το οποίο, από το 2008, έχει αυξηθεί κατά 30 %. Κατά μέσο όρο στην ΕΕ ανέρχεται στο 21 % των νέων κάτω των 25 ετών. Μολονότι, μάλιστα, από τον Σεπτέμβριο του 2010 η κατάσταση αρχίζει να σταθεροποιείται σε ορισμένα κράτη μέλη, σε άλλα το ποσοστό συνεχίζει να αυξάνεται και γι’ αυτό τον λόγο η ΕΟΚΕ φρονεί ότι θα πρέπει να συνεχίσουμε να του αποδίδουμε ιδιαίτερη σημασία. Η ΕΟΚΕ εξέθεσε τις απόψεις επί της πρωτοβουλίας «Νεολαία σε κίνηση» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε ειδική γνωμοδότησή της (12). |
| --- | --- |

3.14

Η ΕΟΚΕ εκφράζει την έντονη ανησυχία της για το υψηλό ποσοστό ανεργίας των νέων στην Ευρώπη, το οποίο, από το 2008, έχει αυξηθεί κατά 30 %. Κατά μέσο όρο στην ΕΕ ανέρχεται στο 21 % των νέων κάτω των 25 ετών. Μολονότι, μάλιστα, από τον Σεπτέμβριο του 2010 η κατάσταση αρχίζει να σταθεροποιείται σε ορισμένα κράτη μέλη, σε άλλα το ποσοστό συνεχίζει να αυξάνεται και γι’ αυτό τον λόγο η ΕΟΚΕ φρονεί ότι θα πρέπει να συνεχίσουμε να του αποδίδουμε ιδιαίτερη σημασία. Η ΕΟΚΕ εξέθεσε τις απόψεις επί της πρωτοβουλίας «Νεολαία σε κίνηση» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε ειδική γνωμοδότησή της (12).

| 3.15 | Το ποσοστό απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία (ΑμεΑ) στην Ευρώπη παραμένει περίπου στο 50 %. Αν η Ευρώπη επιθυμεί πραγματικά να διασφαλίσει την ίση μεταχείριση όλων των πολιτών της και ταυτοχρόνως να υλοποιήσει τον επιδιωκόμενο κοινό στόχο για το ποσοστό απασχόλησης, πρέπει να δώσει στα ΑμεΑ τη δυνατότητα να βρουν ποιοτική εργασία με κατάλληλες απολαβές. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την αναπηρία 2010-2020 περιλαμβάνει 8 βασικούς τομείς δράσης της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η απασχόληση, η εκπαίδευση, η επαγγελματική κατάρτιση ανδρών και γυναικών ΑμεΑ (13). Θα μπορούσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μελετήσει τους μηχανισμούς που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη έτσι ώστε να παρέχουν νομικά, πολιτικά, οικονομικά κίνητρα και κίνητρα για συλλογικές διαπραγματεύσεις σε όσες επιχειρήσεις, διοικήσεις και φορείς κοινωνικών υπηρεσιών προτίθενται να προβούν σε νέες προσλήψεις. Δεδομένου ότι οι ΤΠΕ αντιστοιχούν σήμερα στο 6 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ, η ψηφιακή στρατηγική που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να συνοδευτεί από αποτελέσματα για όλους, ιδιαίτερα στα εκπαιδευτικά προγράμματα και προκειμένου να συμπεριλάβει ανθρώπους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες για τους οποίους αποτελεί καταλύτη στις προσπάθειες εξεύρεσης εργασίας. |
| --- | --- |

3.15

Το ποσοστό απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία (ΑμεΑ) στην Ευρώπη παραμένει περίπου στο 50 %. Αν η Ευρώπη επιθυμεί πραγματικά να διασφαλίσει την ίση μεταχείριση όλων των πολιτών της και ταυτοχρόνως να υλοποιήσει τον επιδιωκόμενο κοινό στόχο για το ποσοστό απασχόλησης, πρέπει να δώσει στα ΑμεΑ τη δυνατότητα να βρουν ποιοτική εργασία με κατάλληλες απολαβές. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την αναπηρία 2010-2020 περιλαμβάνει 8 βασικούς τομείς δράσης της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η απασχόληση, η εκπαίδευση, η επαγγελματική κατάρτιση ανδρών και γυναικών ΑμεΑ (13). Θα μπορούσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μελετήσει τους μηχανισμούς που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη έτσι ώστε να παρέχουν νομικά, πολιτικά, οικονομικά κίνητρα και κίνητρα για συλλογικές διαπραγματεύσεις σε όσες επιχειρήσεις, διοικήσεις και φορείς κοινωνικών υπηρεσιών προτίθενται να προβούν σε νέες προσλήψεις. Δεδομένου ότι οι ΤΠΕ αντιστοιχούν σήμερα στο 6 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ, η ψηφιακή στρατηγική που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να συνοδευτεί από αποτελέσματα για όλους, ιδιαίτερα στα εκπαιδευτικά προγράμματα και προκειμένου να συμπεριλάβει ανθρώπους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες για τους οποίους αποτελεί καταλύτη στις προσπάθειες εξεύρεσης εργασίας.

4.   Απασχόληση και ευελιξία με ασφάλεια

| 4.1 | Η υπό εξέταση ατζέντα βασίζεται στην αρχή της ευελιξίας με ασφάλεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ότι πρέπει να εκπονηθούν ολοκληρωμένες πολιτικές διά βίου μάθησης, ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας που θα είναι αποτελεσματικές από την άποψη της καταλληλότητας για την απασχόληση, της διαμεσολάβησης για την τοποθέτηση εργατικού δυναμικού και της αύξησης της προσφοράς εργασίας. Εξίσου απαραίτητη είναι η ύπαρξη συστημάτων για την προστασία των ανέργων που θα προωθούν την κινητικότητα των εργαζομένων, θα εξασφαλίζουν περισσότερη επαγγελματική κοινωνική ασφάλιση και θα εμποδίζουν τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη φτώχεια. Η δυνατότητα θέσπισης ευέλικτων συμβατικών ρυθμίσεων και η επίτευξη εσωτερικής ευελιξίας πρέπει να αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία του κοινωνικού διαλόγου. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι σημαντικό τα μέτρα και οι πολιτικές να μην υπονομεύουν τις προσπάθειες για την επίτευξη των στόχων της Ατζέντας (μεταξύ άλλων, πλήρης απασχόληση και διατήρηση της ποιότητας της εργασίας) και να μην θίγουν τα δικαιώματα των εργαζομένων. |
| --- | --- |

4.1

Η υπό εξέταση ατζέντα βασίζεται στην αρχή της ευελιξίας με ασφάλεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ότι πρέπει να εκπονηθούν ολοκληρωμένες πολιτικές διά βίου μάθησης, ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας που θα είναι αποτελεσματικές από την άποψη της καταλληλότητας για την απασχόληση, της διαμεσολάβησης για την τοποθέτηση εργατικού δυναμικού και της αύξησης της προσφοράς εργασίας. Εξίσου απαραίτητη είναι η ύπαρξη συστημάτων για την προστασία των ανέργων που θα προωθούν την κινητικότητα των εργαζομένων, θα εξασφαλίζουν περισσότερη επαγγελματική κοινωνική ασφάλιση και θα εμποδίζουν τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη φτώχεια. Η δυνατότητα θέσπισης ευέλικτων συμβατικών ρυθμίσεων και η επίτευξη εσωτερικής ευελιξίας πρέπει να αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία του κοινωνικού διαλόγου. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι σημαντικό τα μέτρα και οι πολιτικές να μην υπονομεύουν τις προσπάθειες για την επίτευξη των στόχων της Ατζέντας (μεταξύ άλλων, πλήρης απασχόληση και διατήρηση της ποιότητας της εργασίας) και να μην θίγουν τα δικαιώματα των εργαζομένων.

| 4.2 | Στο παρελθόν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ήδη θεωρήσει σκόπιμο να εξετάσει ταυτόχρονα την ασφάλεια και την ευελιξία της αγοράς εργασίας, επειδή οι έννοιες αυτές δεν είναι κατ’ αρχήν αντικρουόμενες. Ένα σταθερό εργατικό δυναμικό με κίνητρα ενισχύει την ανταγωνιστικότητα και την παραγωγικότητα των επιχειρήσεων. Οι εργαζόμενοι χρειάζονται μια πιο ευέλικτη οργάνωση της εργασίας, προκειμένου αφενός να συνδυάζουν τον επαγγελματικό με τον οικογενειακό βίο και αφετέρου να είναι σε θέση να αποκτήσουν πρόσβαση στη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση, χάρη στην οποία θα μπορέσουν να συμβάλουν στην αύξηση της παραγωγικότητας και της καινοτομίας. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι η εφαρμογή της ευελιξίας με ασφάλεια πρέπει να εξετάζεται προσεκτικά και τακτικά, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα μέτρα που λαμβάνονται πληρούν τον στόχο της δημιουργίας περισσότερων θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης. |
| --- | --- |

4.2

Στο παρελθόν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ήδη θεωρήσει σκόπιμο να εξετάσει ταυτόχρονα την ασφάλεια και την ευελιξία της αγοράς εργασίας, επειδή οι έννοιες αυτές δεν είναι κατ’ αρχήν αντικρουόμενες. Ένα σταθερό εργατικό δυναμικό με κίνητρα ενισχύει την ανταγωνιστικότητα και την παραγωγικότητα των επιχειρήσεων. Οι εργαζόμενοι χρειάζονται μια πιο ευέλικτη οργάνωση της εργασίας, προκειμένου αφενός να συνδυάζουν τον επαγγελματικό με τον οικογενειακό βίο και αφετέρου να είναι σε θέση να αποκτήσουν πρόσβαση στη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση, χάρη στην οποία θα μπορέσουν να συμβάλουν στην αύξηση της παραγωγικότητας και της καινοτομίας. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι η εφαρμογή της ευελιξίας με ασφάλεια πρέπει να εξετάζεται προσεκτικά και τακτικά, στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα μέτρα που λαμβάνονται πληρούν τον στόχο της δημιουργίας περισσότερων θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.

| 4.3 | Η εσωτερική διάσταση της ευελιξίας με ασφάλεια απέδειξε την αποτελεσματικότητά της κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, όταν οι εταιρείες και οι συνδικαλιστικές ενώσεις πρότειναν συγκεκριμένες λύσεις για τη διατήρηση της απασχόλησης, ιδίως μέσω επιδοτούμενων μέτρων για τη μείωση του χρόνου εργασίας. Η εξωτερική διάσταση της ευελιξίας με ασφάλεια, η οποία προσλαμβάνει μεγαλύτερη σημασία σε περιόδους οικονομικής ανάκαμψης, μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της απασχόλησης, με την προϋπόθεση ότι συναρμόζεται κατά τρόπον ισόρροπο με την εσωτερική ευελιξία και, γενικότερα, με τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και την κατάλληλη κοινωνική προστασία των εργαζομένων. Στο πλαίσιο αυτό, κάθε κράτος μέλος ξεκινά από διαφορετική θέση. Το σημαντικότερο στοιχείο είναι να βρεθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των μέτρων. Αυτό σημαίνει ουσιαστικά ότι οι πολιτικές αυτές είναι καρπός του κοινωνικού διαλόγου. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η εφαρμογή της εσωτερικής και της εξωτερικής διάστασης της ευελιξίας με ασφάλεια θα πρέπει να εξετάζεται με πιο ισορροπημένο τρόπο στο πλαίσιο των ετήσιων συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τα κράτη μέλη |
| --- | --- |

4.3

Η εσωτερική διάσταση της ευελιξίας με ασφάλεια απέδειξε την αποτελεσματικότητά της κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, όταν οι εταιρείες και οι συνδικαλιστικές ενώσεις πρότειναν συγκεκριμένες λύσεις για τη διατήρηση της απασχόλησης, ιδίως μέσω επιδοτούμενων μέτρων για τη μείωση του χρόνου εργασίας. Η εξωτερική διάσταση της ευελιξίας με ασφάλεια, η οποία προσλαμβάνει μεγαλύτερη σημασία σε περιόδους οικονομικής ανάκαμψης, μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της απασχόλησης, με την προϋπόθεση ότι συναρμόζεται κατά τρόπον ισόρροπο με την εσωτερική ευελιξία και, γενικότερα, με τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και την κατάλληλη κοινωνική προστασία των εργαζομένων. Στο πλαίσιο αυτό, κάθε κράτος μέλος ξεκινά από διαφορετική θέση. Το σημαντικότερο στοιχείο είναι να βρεθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των μέτρων. Αυτό σημαίνει ουσιαστικά ότι οι πολιτικές αυτές είναι καρπός του κοινωνικού διαλόγου. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η εφαρμογή της εσωτερικής και της εξωτερικής διάστασης της ευελιξίας με ασφάλεια θα πρέπει να εξετάζεται με πιο ισορροπημένο τρόπο στο πλαίσιο των ετήσιων συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τα κράτη μέλη

| 4.4 | Επιδίωξη της ΕΟΚΕ αποτελεί να συνεχιστεί η συζήτηση για την ενίσχυση των τεσσάρων συστατικών στοιχείων της ευελιξίας με ασφάλεια και να οδηγήσει σε συνδιάσκεψη όλων των ενδιαφερομένων εντός του 2011. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η νέα δυναμική για την ευελιξία με ασφάλεια πρέπει να είναι το αποτέλεσμα μιας κοινής προσπάθειας εκ μέρους των θεσμικών οργάνων της ΕΕ· μια προσπάθεια η οποία πρέπει να βασίζεται σε συγκεκριμένα σχετικά διδάγματα που αντλήθηκαν σε εθνικό επίπεδο αναφορικά, δηλαδή, με το πώς αυτή η αρχή μπορεί στην πράξη να συμβάλλει στη δημιουργία περισσότερων και ποιοτικότερων θέσεων εργασίας, διασφαλίζοντας παράλληλα την επαρκή προστασία των εργαζομένων και δη των πιο ευάλωτων μεταξύ αυτών. |
| --- | --- |

4.4

Επιδίωξη της ΕΟΚΕ αποτελεί να συνεχιστεί η συζήτηση για την ενίσχυση των τεσσάρων συστατικών στοιχείων της ευελιξίας με ασφάλεια και να οδηγήσει σε συνδιάσκεψη όλων των ενδιαφερομένων εντός του 2011. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η νέα δυναμική για την ευελιξία με ασφάλεια πρέπει να είναι το αποτέλεσμα μιας κοινής προσπάθειας εκ μέρους των θεσμικών οργάνων της ΕΕ· μια προσπάθεια η οποία πρέπει να βασίζεται σε συγκεκριμένα σχετικά διδάγματα που αντλήθηκαν σε εθνικό επίπεδο αναφορικά, δηλαδή, με το πώς αυτή η αρχή μπορεί στην πράξη να συμβάλλει στη δημιουργία περισσότερων και ποιοτικότερων θέσεων εργασίας, διασφαλίζοντας παράλληλα την επαρκή προστασία των εργαζομένων και δη των πιο ευάλωτων μεταξύ αυτών.

| 4.5 | Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εκτιμά το κοινό σχέδιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων, ως μέρος του πολυετούς προγράμματος εργασίας για την περίοδο 2009-2011 (14), που εστιάζει αφενός στο πώς κάθε κράτος μέλος εφαρμόζει στην πράξη την αρχή της ευελιξίας με ασφάλεια και αφετέρου στον ρόλο που διαδραματίζουν οι κοινωνικοί εταίροι σε αυτή τη διαδικασία. |
| --- | --- |

4.5

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εκτιμά το κοινό σχέδιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων, ως μέρος του πολυετούς προγράμματος εργασίας για την περίοδο 2009-2011 (14), που εστιάζει αφενός στο πώς κάθε κράτος μέλος εφαρμόζει στην πράξη την αρχή της ευελιξίας με ασφάλεια και αφετέρου στον ρόλο που διαδραματίζουν οι κοινωνικοί εταίροι σε αυτή τη διαδικασία.

| 4.6 | Η οικονομική ανάπτυξη παραμένει το πρωταρχικό μέσο για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση της στενής σχέσης μεταξύ της ατζέντας για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας και της νέας στρατηγικής προσέγγισης της ΕΕ όσον αφορά στην καινοτομία, στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, καθώς και στην οικοδόμηση μιας ανταγωνιστικής βιομηχανικής βάσης, όλα αυτά δε αξιοποιώντας πλήρως τις δυνατότητες της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ. |
| --- | --- |

4.6

Η οικονομική ανάπτυξη παραμένει το πρωταρχικό μέσο για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση της στενής σχέσης μεταξύ της ατζέντας για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας και της νέας στρατηγικής προσέγγισης της ΕΕ όσον αφορά στην καινοτομία, στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, καθώς και στην οικοδόμηση μιας ανταγωνιστικής βιομηχανικής βάσης, όλα αυτά δε αξιοποιώντας πλήρως τις δυνατότητες της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ.

| 4.7 | Εντούτοις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει μια αργή οικονομική ανάκαμψη, η οποία μπορεί να καθυστερήσει τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Αν η ΕΕ θέλει να επιτύχει τον στόχο της επίτευξης ποσοστού απασχόλησης της τάξης του 75 % και να αποφύγει την ανάπτυξη χωρίς τη δημιουργία θέσεων εργασίας, πρέπει να αντιληφθεί ότι είναι απαραίτητο να καθορίσει και να εφαρμόσει συγκεκριμένες πολιτικές που ενθαρρύνουν –μέσα από τον κοινωνικό διάλογο– τις προσλήψεις, την συνεχή επαγγελματική κατάρτιση και τις ευέλικτες συμβάσεις εργασίας και αναδεικνύουν την ποιότητα εργασίας σε κεντρικό στοιχείο της ευελιξίας με ασφάλεια. |
| --- | --- |

4.7

Εντούτοις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει μια αργή οικονομική ανάκαμψη, η οποία μπορεί να καθυστερήσει τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Αν η ΕΕ θέλει να επιτύχει τον στόχο της επίτευξης ποσοστού απασχόλησης της τάξης του 75 % και να αποφύγει την ανάπτυξη χωρίς τη δημιουργία θέσεων εργασίας, πρέπει να αντιληφθεί ότι είναι απαραίτητο να καθορίσει και να εφαρμόσει συγκεκριμένες πολιτικές που ενθαρρύνουν –μέσα από τον κοινωνικό διάλογο– τις προσλήψεις, την συνεχή επαγγελματική κατάρτιση και τις ευέλικτες συμβάσεις εργασίας και αναδεικνύουν την ποιότητα εργασίας σε κεντρικό στοιχείο της ευελιξίας με ασφάλεια.

| 4.8 | Η ΕΟΚΕ γνωρίζει ότι η ορθή λειτουργία της αγοράς εργασίας αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα στην Ευρώπη. Οι δείκτες για τη μέτρηση της προόδου στον τομέα αυτό θα πρέπει να είναι, μεταξύ άλλων, οι εξής: το ποσοστό της μακροχρόνιας ανεργίας, το ποσοστό ανεργίας της νεολαίας, καθώς και το ποσοστό συμμετοχής της στην αγορά εργασίας. |
| --- | --- |

4.8

Η ΕΟΚΕ γνωρίζει ότι η ορθή λειτουργία της αγοράς εργασίας αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα στην Ευρώπη. Οι δείκτες για τη μέτρηση της προόδου στον τομέα αυτό θα πρέπει να είναι, μεταξύ άλλων, οι εξής: το ποσοστό της μακροχρόνιας ανεργίας, το ποσοστό ανεργίας της νεολαίας, καθώς και το ποσοστό συμμετοχής της στην αγορά εργασίας.

| 4.9 | Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εισηγηθεί την εφαρμογή της αρχής της ενιαίας σύμβασης, οι πραγματικές συνέπειες της οποίας αποτελούν σήμερα αντικείμενο έντονων συζητήσεων. Στη γνωμοδότησή της για την πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση», η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αρχή της ενιαίας σύμβασης αορίστου χρόνου θα μπορούσε να είναι μία από τις προϋποθέσεις για τη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ αυτών που είναι ήδη ενταγμένοι στην αγορά εργασίας και εκείνων που βρίσκονται εκτός. Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση των σημαντικών αποκλίσεων μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Μερικά από τα πιο άκαμπτα συστήματα δυσχεραίνουν την εύρεση εργασίας, ενώ άλλα προσφέρουν περισσότερες ευκαιρίες, με τη μορφή μικρής διάρκειας και ιδιαίτερα ελαστικών συμβάσεων, οι οποίες δεν κατοχυρώνουν πλήρη δικαιώματα για κοινωνικές παροχές. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι τα μέτρα που θα εγκριθούν πρέπει να παρέχουν στο άτομο τα εχέγγυα ότι οι συμβάσεις εργασίας αορίστου χρόνου δεν επιτρέπουν διακρίσεις με βάση την ηλικία, το φύλο ή οποιοδήποτε άλλο κριτήριο. Εντούτοις, τα μέτρα που θα εγκριθούν δεν θα πρέπει ούτε να οδηγήσουν σε γενίκευση της εργασιακής ανασφάλειας, ούτε και να καταστήσουν πιο άκαμπτη την οργάνωση της εργασίας των εταιριών. Οι εταιρείες χρειάζονται διαφορετικά είδη συμβάσεων εργασίας με σκοπό την προσαρμογή του εργατικού δυναμικού τους, οι δε εργαζόμενοι χρειάζονται την ευελιξία προκειμένου να εξισορροπούν τον επαγγελματικό με τον οικογενειακό βίο. |
| --- | --- |

4.9

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εισηγηθεί την εφαρμογή της αρχής της ενιαίας σύμβασης, οι πραγματικές συνέπειες της οποίας αποτελούν σήμερα αντικείμενο έντονων συζητήσεων. Στη γνωμοδότησή της για την πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση», η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αρχή της ενιαίας σύμβασης αορίστου χρόνου θα μπορούσε να είναι μία από τις προϋποθέσεις για τη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ αυτών που είναι ήδη ενταγμένοι στην αγορά εργασίας και εκείνων που βρίσκονται εκτός. Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση των σημαντικών αποκλίσεων μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Μερικά από τα πιο άκαμπτα συστήματα δυσχεραίνουν την εύρεση εργασίας, ενώ άλλα προσφέρουν περισσότερες ευκαιρίες, με τη μορφή μικρής διάρκειας και ιδιαίτερα ελαστικών συμβάσεων, οι οποίες δεν κατοχυρώνουν πλήρη δικαιώματα για κοινωνικές παροχές. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι τα μέτρα που θα εγκριθούν πρέπει να παρέχουν στο άτομο τα εχέγγυα ότι οι συμβάσεις εργασίας αορίστου χρόνου δεν επιτρέπουν διακρίσεις με βάση την ηλικία, το φύλο ή οποιοδήποτε άλλο κριτήριο. Εντούτοις, τα μέτρα που θα εγκριθούν δεν θα πρέπει ούτε να οδηγήσουν σε γενίκευση της εργασιακής ανασφάλειας, ούτε και να καταστήσουν πιο άκαμπτη την οργάνωση της εργασίας των εταιριών. Οι εταιρείες χρειάζονται διαφορετικά είδη συμβάσεων εργασίας με σκοπό την προσαρμογή του εργατικού δυναμικού τους, οι δε εργαζόμενοι χρειάζονται την ευελιξία προκειμένου να εξισορροπούν τον επαγγελματικό με τον οικογενειακό βίο.

| 4.10 | Η ΕΟΚΕ μπορεί να υποστηρίξει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να καθορίσει κατευθυντήριες γραμμές για τη δημιουργία συνθηκών που θα συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των συνοδευτικών μέτρων, όπως ένα πρόγραμμα Έρασμος για επιχειρηματίες, και την προετοιμασία των καθηγητών σε θέματα που σχετίζονται με το επιχειρηματικό πνεύμα. Θα πρέπει, ωστόσο, τα κράτη μέλη να μετουσιώνουν αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές σε συγκεκριμένες δράσεις για την ενίσχυση των προσλήψεων, ιδίως εργαζομένων χαμηλής ειδίκευσης (15). |
| --- | --- |

4.10

Η ΕΟΚΕ μπορεί να υποστηρίξει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να καθορίσει κατευθυντήριες γραμμές για τη δημιουργία συνθηκών που θα συμβάλλουν στη δημιουργία θέσεων εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των συνοδευτικών μέτρων, όπως ένα πρόγραμμα Έρασμος για επιχειρηματίες, και την προετοιμασία των καθηγητών σε θέματα που σχετίζονται με το επιχειρηματικό πνεύμα. Θα πρέπει, ωστόσο, τα κράτη μέλη να μετουσιώνουν αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές σε συγκεκριμένες δράσεις για την ενίσχυση των προσλήψεων, ιδίως εργαζομένων χαμηλής ειδίκευσης (15).

| 4.11 | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης την εγκαθίδρυση ενός Τριμερούς Κοινωνικού Φόρουμ, το οποίο συνήλθε για πρώτη φορά στις 10 και 11 Μαρτίου 2011. Το φόρουμ αυτό θα πρέπει να γίνει ένα μόνιμο δημόσιο βήμα για την παγίωση μιας σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και των αρμοδίων χάραξης πολιτικής. |
| --- | --- |

4.11

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης την εγκαθίδρυση ενός Τριμερούς Κοινωνικού Φόρουμ, το οποίο συνήλθε για πρώτη φορά στις 10 και 11 Μαρτίου 2011. Το φόρουμ αυτό θα πρέπει να γίνει ένα μόνιμο δημόσιο βήμα για την παγίωση μιας σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και των αρμοδίων χάραξης πολιτικής.

| 4.12 | Ο ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις σε εθνική κλίμακα παραμένουν καθοριστικής σημασίας εργαλεία για τη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών εργασίας και την αναβάθμιση των συνθηκών εργασίας.
  Στην αυτόνομη συμφωνία που συνήψαν για τις ολοκληρωμένες αγορές εργασίας (16), οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι συνιστούν στα κράτη μέλη να εκπονήσουν και να εφαρμόσουν ολοκληρωμένες πολιτικές για την ανάπτυξη αγορών εργασίας προσιτών σε όλους. Όποτε είναι δυνατόν, και λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους μέλους, οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να συμμετέχουν, σε κατάλληλο επίπεδο, στη λήψη μέτρων τα οποία θα αφορούν στα εξής:






  — | το εύρος και η ποιότητα των ειδικών μεταβατικών μέτρων για τα άτομα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην αγορά εργασίας· |
| --- | --- | --- |

4.12

Ο ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις σε εθνική κλίμακα παραμένουν καθοριστικής σημασίας εργαλεία για τη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών εργασίας και την αναβάθμιση των συνθηκών εργασίας.

Στην αυτόνομη συμφωνία που συνήψαν για τις ολοκληρωμένες αγορές εργασίας (16), οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι συνιστούν στα κράτη μέλη να εκπονήσουν και να εφαρμόσουν ολοκληρωμένες πολιτικές για την ανάπτυξη αγορών εργασίας προσιτών σε όλους. Όποτε είναι δυνατόν, και λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους μέλους, οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να συμμετέχουν, σε κατάλληλο επίπεδο, στη λήψη μέτρων τα οποία θα αφορούν στα εξής:

—

το εύρος και η ποιότητα των ειδικών μεταβατικών μέτρων για τα άτομα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην αγορά εργασίας·

| — | η αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών απασχόλησης και παροχής συμβουλών σε θέματα επαγγελματικού προσανατολισμού· |
| --- | --- |

—

η αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών απασχόλησης και παροχής συμβουλών σε θέματα επαγγελματικού προσανατολισμού·

| — | εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση· |
| --- | --- |

—

εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση·

| — | η σημασία της επένδυσης στην περιφερειακή ανάπτυξη· |
| --- | --- |

—

η σημασία της επένδυσης στην περιφερειακή ανάπτυξη·

| — | ο βαθμός πρόσβασης στις μεταφορές / φροντίδα / στέγαση / εκπαίδευση· |
| --- | --- |

—

ο βαθμός πρόσβασης στις μεταφορές / φροντίδα / στέγαση / εκπαίδευση·

| — | η διευκόλυνση της σύστασης και της ανάπτυξης επιχειρήσεων, προκειμένου να μεγιστοποιηθούν οι δυνατότητες για τη δημιουργία θέσεων εργασίας στην ΕΕ. Πρέπει επίσης να επιτρέπουν στους εργοδότες να επενδύουν σε βιώσιμες επιχειρήσεις που βελτιώνουν το περιβάλλον· |
| --- | --- |

—

η διευκόλυνση της σύστασης και της ανάπτυξης επιχειρήσεων, προκειμένου να μεγιστοποιηθούν οι δυνατότητες για τη δημιουργία θέσεων εργασίας στην ΕΕ. Πρέπει επίσης να επιτρέπουν στους εργοδότες να επενδύουν σε βιώσιμες επιχειρήσεις που βελτιώνουν το περιβάλλον·

| — | εφαρμογή των όρων και των φορολογικών συστημάτων και υπηρεσιών για να βοηθήσει τους ανθρώπους να εισέλθουν, να παραμείνουν και να εξελιχθούν στην αγορά εργασίας. |
| --- | --- |

—

εφαρμογή των όρων και των φορολογικών συστημάτων και υπηρεσιών για να βοηθήσει τους ανθρώπους να εισέλθουν, να παραμείνουν και να εξελιχθούν στην αγορά εργασίας.

5.   Κατάρτιση των ατόμων με τις απαραίτητες δεξιότητες για την εύρεση εργασίας

| 5.1 | Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι τα θέματα της εκπαίδευσης και της πραγματικότητας της αγοράς εργασίας αντιμετωπίζονται από κοινού σε ένα ενιαίο έγγραφο στρατηγικής. |
| --- | --- |

5.1

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι τα θέματα της εκπαίδευσης και της πραγματικότητας της αγοράς εργασίας αντιμετωπίζονται από κοινού σε ένα ενιαίο έγγραφο στρατηγικής.

| 5.2 | Μέσω των πολυάριθμων γνωμοδοτήσεών της, η ΕΟΚΕ έχει συνεισφέρει στην ανάδειξη της εκπαίδευσης σε θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Αναγνωρίζει δε ότι ο κύριος στόχος της εκπαίδευσης συνίστατο ανέκαθεν στη διάπλαση ελεύθερων πολιτών με ανεξάρτητο κριτικό πνεύμα, οι οποίοι θα μπορούν να συμμετέχουν στην ανάπτυξη της κοινωνίας. |
| --- | --- |

5.2

Μέσω των πολυάριθμων γνωμοδοτήσεών της, η ΕΟΚΕ έχει συνεισφέρει στην ανάδειξη της εκπαίδευσης σε θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Αναγνωρίζει δε ότι ο κύριος στόχος της εκπαίδευσης συνίστατο ανέκαθεν στη διάπλαση ελεύθερων πολιτών με ανεξάρτητο κριτικό πνεύμα, οι οποίοι θα μπορούν να συμμετέχουν στην ανάπτυξη της κοινωνίας.

| 5.3 | Η ΕΟΚΕ προτείνει, επίσης, σε αρκετές από τις γνωμοδοτήσεις της (17) –με βάση την έννοια εκπαίδευσης για την κοινωνική ενσωμάτωση– η ΕΕ και τα κράτη μέλη να αναλάβουν την υποχρέωση να αναθεωρήσουν τις εκπαιδευτικές πολιτικές, το περιεχόμενο, τις προτεραιότητες και τις δομές της εκπαίδευσης, καθώς και την κατανομή των πόρων. Επιπροσθέτως, θα πρέπει να προβούν σε μεταρρύθμιση ή/και επικαιροποίηση των πολιτικών απασχόλησης, στην εξασφάλιση υψηλής ποιότητας δημόσιων υπηρεσιών και θα πρέπει να δώσουν έμφαση στις ιδιαιτερότητες ορισμένων ομάδων του πληθυσμού (ανήλικοι, άτομα με ειδικές ανάγκες, μετανάστες κ.τ.λ.), ενώ σε όλες τις πολιτικές θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο παράγοντας του φύλου. |
| --- | --- |

5.3

Η ΕΟΚΕ προτείνει, επίσης, σε αρκετές από τις γνωμοδοτήσεις της (17) –με βάση την έννοια εκπαίδευσης για την κοινωνική ενσωμάτωση– η ΕΕ και τα κράτη μέλη να αναλάβουν την υποχρέωση να αναθεωρήσουν τις εκπαιδευτικές πολιτικές, το περιεχόμενο, τις προτεραιότητες και τις δομές της εκπαίδευσης, καθώς και την κατανομή των πόρων. Επιπροσθέτως, θα πρέπει να προβούν σε μεταρρύθμιση ή/και επικαιροποίηση των πολιτικών απασχόλησης, στην εξασφάλιση υψηλής ποιότητας δημόσιων υπηρεσιών και θα πρέπει να δώσουν έμφαση στις ιδιαιτερότητες ορισμένων ομάδων του πληθυσμού (ανήλικοι, άτομα με ειδικές ανάγκες, μετανάστες κ.τ.λ.), ενώ σε όλες τις πολιτικές θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο παράγοντας του φύλου.

| 5.4 | Η άμεση σχέση μεταξύ της βελτίωσης των δεξιοτήτων των εργαζομένων και ενός υψηλότερου επιπέδου απασχόλησης δεν επιδέχεται αμφισβήτηση. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (Cedefop), η ζήτηση ατόμων υψηλής εξειδίκευσης θα αυξηθεί κατά 16 εκατομμύρια, ενώ η ζήτηση εργαζομένων χαμηλής εξειδίκευσης θα μειωθεί κατά 12 εκατομμύρια περίπου. Μολονότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει τη σημασία της επικαιροποίησης και της αναβάθμισης των δεξιοτήτων, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι, δυστυχώς, δεν υπογραμμίζεται επαρκώς η σχέση των δεξιοτήτων με την παραγωγικότητα. Η αύξηση της παραγωγικότητας στην Ευρώπη κρίνεται απαραίτητη λόγω και της μείωσης του εργατικού δυναμικού. Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν προτείνει νέα μέτρα για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων των εργαζομένων χαμηλής ή μηδενικής εξειδίκευσης, ούτε αναζητά μακροπρόθεσμες λύσεις για τη στήριξη της συμμετοχής των ατόμων που χρειάζονται στοχευμένες προσεγγίσεις προκειμένου να αναπτύξουν δεξιότητες και να βρουν μια θέση εργασίας (π.χ. των ατόμων με διανοητική αναπηρία). |
| --- | --- |

5.4

Η άμεση σχέση μεταξύ της βελτίωσης των δεξιοτήτων των εργαζομένων και ενός υψηλότερου επιπέδου απασχόλησης δεν επιδέχεται αμφισβήτηση. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (Cedefop), η ζήτηση ατόμων υψηλής εξειδίκευσης θα αυξηθεί κατά 16 εκατομμύρια, ενώ η ζήτηση εργαζομένων χαμηλής εξειδίκευσης θα μειωθεί κατά 12 εκατομμύρια περίπου. Μολονότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει τη σημασία της επικαιροποίησης και της αναβάθμισης των δεξιοτήτων, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι, δυστυχώς, δεν υπογραμμίζεται επαρκώς η σχέση των δεξιοτήτων με την παραγωγικότητα. Η αύξηση της παραγωγικότητας στην Ευρώπη κρίνεται απαραίτητη λόγω και της μείωσης του εργατικού δυναμικού. Η ΕΟΚΕ σημειώνει επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν προτείνει νέα μέτρα για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων των εργαζομένων χαμηλής ή μηδενικής εξειδίκευσης, ούτε αναζητά μακροπρόθεσμες λύσεις για τη στήριξη της συμμετοχής των ατόμων που χρειάζονται στοχευμένες προσεγγίσεις προκειμένου να αναπτύξουν δεξιότητες και να βρουν μια θέση εργασίας (π.χ. των ατόμων με διανοητική αναπηρία).

| 5.5 | Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ του «πανοράματος» δεξιοτήτων στην ΕΕ, αλλά πιστεύει ότι η ατζέντα υπό εξέταση θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο τόσο στο θέμα της καλύτερης αντιστοίχισης των δεξιοτήτων με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, όσο και στην επαγγελματική κατάρτιση των εργαζομένων για την αύξηση της ικανότητας επαγγελματικής ένταξης τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν πρέπει να λάβει υπόψη μόνο τις επίσημες δομές αξιολόγησης δεξιοτήτων. Η στενή συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών θεσμικών φορέων, επιχειρήσεων και συνδικαλιστικών ενώσεων είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για να αξιολογήσουμε τις τρέχουσες και μελλοντικές ανάγκες δεξιοτήτων. |
| --- | --- |

5.5

Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ του «πανοράματος» δεξιοτήτων στην ΕΕ, αλλά πιστεύει ότι η ατζέντα υπό εξέταση θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο τόσο στο θέμα της καλύτερης αντιστοίχισης των δεξιοτήτων με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, όσο και στην επαγγελματική κατάρτιση των εργαζομένων για την αύξηση της ικανότητας επαγγελματικής ένταξης τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν πρέπει να λάβει υπόψη μόνο τις επίσημες δομές αξιολόγησης δεξιοτήτων. Η στενή συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών θεσμικών φορέων, επιχειρήσεων και συνδικαλιστικών ενώσεων είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για να αξιολογήσουμε τις τρέχουσες και μελλοντικές ανάγκες δεξιοτήτων.

| 5.6 | Στη γνωμοδότησή της για την πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση», η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού διαβατηρίου δεξιοτήτων: «τα υπάρχοντα διαβατήρια (το Europass και το youth passport) θα πρέπει να συνδυαστούν σε ένα ολοκληρωμένο μέσο το οποίο θα περιλαμβάνει σε ένα ενιαίο έντυπο, ένα παραδοσιακό βιογραφικό, την τυπική (Europass) και την άτυπη ή ανεπίσημη μάθηση. (...) Η επιτυχία του ευρωπαϊκού διαβατηρίου δεξιοτήτων θα εξαρτηθεί, μεταξύ άλλων, από την υποδοχή του από τους εργοδότες και από τη χρήση του από τους νέους, στη διάθεση των οποίων να τεθούν τα απαραίτητα μέτρα για την παροχή συμβουλών και στήριξης». |
| --- | --- |

5.6

Στη γνωμοδότησή της για την πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση», η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού διαβατηρίου δεξιοτήτων: «τα υπάρχοντα διαβατήρια (το Europass και το youth passport) θα πρέπει να συνδυαστούν σε ένα ολοκληρωμένο μέσο το οποίο θα περιλαμβάνει σε ένα ενιαίο έντυπο, ένα παραδοσιακό βιογραφικό, την τυπική (Europass) και την άτυπη ή ανεπίσημη μάθηση. (...) Η επιτυχία του ευρωπαϊκού διαβατηρίου δεξιοτήτων θα εξαρτηθεί, μεταξύ άλλων, από την υποδοχή του από τους εργοδότες και από τη χρήση του από τους νέους, στη διάθεση των οποίων να τεθούν τα απαραίτητα μέτρα για την παροχή συμβουλών και στήριξης».

| 5.7 | Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη την ανάπτυξη ολοκληρωμένων στρατηγικών διά βίου μάθησης και άρα εγκρίνει την εκπόνηση τόσο του ευρωπαϊκού εγχειριδίου πολιτικής, που θα καθορίζει ένα πλαίσιο για την εφαρμογή της διά βίου μάθησης και κατάρτισης, όσο και ενός ανανεωμένου σχεδίου δράσης για την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση των ενηλίκων. |
| --- | --- |

5.7

Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη την ανάπτυξη ολοκληρωμένων στρατηγικών διά βίου μάθησης και άρα εγκρίνει την εκπόνηση τόσο του ευρωπαϊκού εγχειριδίου πολιτικής, που θα καθορίζει ένα πλαίσιο για την εφαρμογή της διά βίου μάθησης και κατάρτισης, όσο και ενός ανανεωμένου σχεδίου δράσης για την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση των ενηλίκων.

| 5.8 | Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης και άλλες πρωτοβουλίες που έχουν δρομολογηθεί όπως η ευρωπαϊκή ταξινόμηση δεξιοτήτων, ικανοτήτων και επαγγελμάτων (ESCO), ως κοινή διεπαφή μεταξύ των φορέων της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης ή η μεταρρύθμιση των συστημάτων αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων. Για τον σκοπό αυτό, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να επανεξεταστούν και να προσαρμοστούν τα εκπαιδευτικά μοντέλα της Ευρώπης, να αναλυθούν τα εκπαιδευτικά συστήματα, να επανεκτιμηθούν οι παιδαγωγικές μέθοδοι και οι μέθοδοι διδασκαλίας και να πραγματοποιηθούν γενναίες επενδύσεις σε μια ποιοτική και προσιτή σε όλους εκπαίδευση. Τα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει να μπορούν να προετοιμάζουν το άτομο για να αντεπεξέλθει στις σύγχρονες προκλήσεις της αγοράς εργασίας. Η στενή συνεργασία με τις επιχειρήσεις έχει ιδιαίτερα μεγάλη βαρύτητα. Η ταξινόμηση ESCO θα πρέπει να είναι πιο κατανοητή και εφαρμόσιμη πρωτίστως στις ΜΜΕ. Η προγραμματισμένη απογραφή ενδέχεται να περιορίσει την αναγκαία ευελιξία, εφόσον συνδυάζονται διάφορες δεξιότητες για την εκτέλεση εργασιών που ανανεώνονται ή μεταλλάσσονται συνεχώς και τις οποίες οι μικρές επιχειρήσεις αναγκάζονται να φέρνουν εις πέρας με περιορισμένο αριθμό εργαζομένων. |
| --- | --- |

5.8

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης και άλλες πρωτοβουλίες που έχουν δρομολογηθεί όπως η ευρωπαϊκή ταξινόμηση δεξιοτήτων, ικανοτήτων και επαγγελμάτων (ESCO), ως κοινή διεπαφή μεταξύ των φορέων της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης ή η μεταρρύθμιση των συστημάτων αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων. Για τον σκοπό αυτό, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να επανεξεταστούν και να προσαρμοστούν τα εκπαιδευτικά μοντέλα της Ευρώπης, να αναλυθούν τα εκπαιδευτικά συστήματα, να επανεκτιμηθούν οι παιδαγωγικές μέθοδοι και οι μέθοδοι διδασκαλίας και να πραγματοποιηθούν γενναίες επενδύσεις σε μια ποιοτική και προσιτή σε όλους εκπαίδευση. Τα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει να μπορούν να προετοιμάζουν το άτομο για να αντεπεξέλθει στις σύγχρονες προκλήσεις της αγοράς εργασίας. Η στενή συνεργασία με τις επιχειρήσεις έχει ιδιαίτερα μεγάλη βαρύτητα. Η ταξινόμηση ESCO θα πρέπει να είναι πιο κατανοητή και εφαρμόσιμη πρωτίστως στις ΜΜΕ. Η προγραμματισμένη απογραφή ενδέχεται να περιορίσει την αναγκαία ευελιξία, εφόσον συνδυάζονται διάφορες δεξιότητες για την εκτέλεση εργασιών που ανανεώνονται ή μεταλλάσσονται συνεχώς και τις οποίες οι μικρές επιχειρήσεις αναγκάζονται να φέρνουν εις πέρας με περιορισμένο αριθμό εργαζομένων.

| 5.9 | Για να εξασφαλιστεί μια καλύτερη αντιστοιχία των δεξιοτήτων με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, η ΕΟΚΕ προτάσσει τον στρατηγικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν σε επίπεδο ΕΕ τα τομεακά συμβούλια στον τομέα της απασχόλησης και των δεξιοτήτων. Πρόκειται για έναν εξαιρετικό δίαυλο για την αξιοποίηση συγκεκριμένων εμπειριών των διαφόρων κοινωνικών φορέων που απαρτίζουν αυτά τα συμβούλια, στην ανάλυση – λόγου χάρη – της φύσης των θέσεων εργασίας και των δεξιοτήτων για το μέλλον και της απογραφής τους (ESCO) ή στην ανάλυση των αλλαγών που υφίστανται ορισμένα επαγγελματικά προσόντα που απαιτούνται για την άσκηση συγκεκριμένων επαγγελμάτων (18). |
| --- | --- |

5.9

Για να εξασφαλιστεί μια καλύτερη αντιστοιχία των δεξιοτήτων με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, η ΕΟΚΕ προτάσσει τον στρατηγικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν σε επίπεδο ΕΕ τα τομεακά συμβούλια στον τομέα της απασχόλησης και των δεξιοτήτων. Πρόκειται για έναν εξαιρετικό δίαυλο για την αξιοποίηση συγκεκριμένων εμπειριών των διαφόρων κοινωνικών φορέων που απαρτίζουν αυτά τα συμβούλια, στην ανάλυση – λόγου χάρη – της φύσης των θέσεων εργασίας και των δεξιοτήτων για το μέλλον και της απογραφής τους (ESCO) ή στην ανάλυση των αλλαγών που υφίστανται ορισμένα επαγγελματικά προσόντα που απαιτούνται για την άσκηση συγκεκριμένων επαγγελμάτων (18).

| 5.10 | Η ΕΟΚΕ επικροτεί την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εξετάσει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, την κατάσταση των επαγγελματικών κατηγοριών που χαρακτηρίζονται από μεγάλη κινητικότητα – και δη των ερευνητών –, προκειμένου να διευκολυνθεί η γεωγραφική και διατομεακή κινητικότητα στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας για το 2014. |
| --- | --- |

5.10

Η ΕΟΚΕ επικροτεί την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εξετάσει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, την κατάσταση των επαγγελματικών κατηγοριών που χαρακτηρίζονται από μεγάλη κινητικότητα – και δη των ερευνητών –, προκειμένου να διευκολυνθεί η γεωγραφική και διατομεακή κινητικότητα στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας για το 2014.

| 5.11 | Επίσης, διαπιστώνει με ικανοποίησή ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί συστηματικά να ανταποκριθεί στις δημογραφικές αλλαγές και στις ελλείψεις ορισμένων δεξιοτήτων στις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας, στηρίζοντας την οικονομική μετανάστευση, στο πλαίσιο του προγράμματος της Στοκχόλμης. Προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η δυνητική συμβολή της μετανάστευσης στην πλήρη απασχόληση, οι μετανάστες που ήδη διαμένουν νόμιμα στην ΕΕ θα πρέπει να ενσωματωθούν αρτιότερα, χάρη στην άρση των εμποδίων στην απασχόληση, όπως οι διακρίσεις ή η μη αναγνώριση των δεξιοτήτων και των προσόντων, στοιχεία που εξωθούν τους μετανάστες στην ανεργία και στον κοινωνικό αποκλεισμό. Υπό αυτή την έννοια, η εξαγγελία το νέου προγράμματος για την ένταξη αποτελεί ασφαλώς μια θετική εξέλιξη. |
| --- | --- |

5.11

Επίσης, διαπιστώνει με ικανοποίησή ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί συστηματικά να ανταποκριθεί στις δημογραφικές αλλαγές και στις ελλείψεις ορισμένων δεξιοτήτων στις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας, στηρίζοντας την οικονομική μετανάστευση, στο πλαίσιο του προγράμματος της Στοκχόλμης. Προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η δυνητική συμβολή της μετανάστευσης στην πλήρη απασχόληση, οι μετανάστες που ήδη διαμένουν νόμιμα στην ΕΕ θα πρέπει να ενσωματωθούν αρτιότερα, χάρη στην άρση των εμποδίων στην απασχόληση, όπως οι διακρίσεις ή η μη αναγνώριση των δεξιοτήτων και των προσόντων, στοιχεία που εξωθούν τους μετανάστες στην ανεργία και στον κοινωνικό αποκλεισμό. Υπό αυτή την έννοια, η εξαγγελία το νέου προγράμματος για την ένταξη αποτελεί ασφαλώς μια θετική εξέλιξη.

| 5.12 | Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία της επικύρωσης των αποτελεσμάτων της ανεπίσημης μάθησης, όπως έπραξε και στην προαναφερθείσα γνωμοδότησή της σχετικά με την πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση». Η συζήτηση για τον τρόπο επικύρωσης πρέπει επίσης να επικεντρωθεί στην ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, στην εποπτεία, καθώς και στην παρακολούθησή τους. Πρέπει ο καθένας να μπορεί να επωφεληθεί από τα μέτρα για την αναγνώριση της ανεπίσημης μάθησης. |
| --- | --- |

5.12

Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία της επικύρωσης των αποτελεσμάτων της ανεπίσημης μάθησης, όπως έπραξε και στην προαναφερθείσα γνωμοδότησή της σχετικά με την πρωτοβουλία «Νεολαία σε κίνηση». Η συζήτηση για τον τρόπο επικύρωσης πρέπει επίσης να επικεντρωθεί στην ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, στην εποπτεία, καθώς και στην παρακολούθησή τους. Πρέπει ο καθένας να μπορεί να επωφεληθεί από τα μέτρα για την αναγνώριση της ανεπίσημης μάθησης.

6.   Βελτίωση της ποιότητας της απασχόλησης και των συνθηκών εργασίας

| 6.1 | Στην υπό εξέταση ανακοίνωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει ως στόχο την πλήρη απασχόληση. Ωστόσο, θα πρέπει να διευκρινιστεί αν αυτό συνεπάγεται βελτίωση της ποιότητας της απασχόλησης και των συνθηκών εργασίας. |
| --- | --- |

6.1

Στην υπό εξέταση ανακοίνωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει ως στόχο την πλήρη απασχόληση. Ωστόσο, θα πρέπει να διευκρινιστεί αν αυτό συνεπάγεται βελτίωση της ποιότητας της απασχόλησης και των συνθηκών εργασίας.

| 6.2 | Στα πορίσματα της 5ης έρευνας του Eurofound σχετικά με τις συνθήκες εργασίας (19) σημειώνονται τα εξής: «Η διασφάλιση της ποιότητας ανάπτυξη εργασίας και απασχόλησης αποτελεί πρωταρχικό ευρωπαϊκό στόχο» (της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»). Στην έκθεση περιγράφονται επίσης ορισμένες τρέχουσες τάσεις στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Μεταξύ των θετικών διαπιστώσεων, σημειώνεται ότι το σύνηθες εβδομαδιαίο ωράριο των 40 ωρών παραμένει ο κανόνας για τους περισσότερους Ευρωπαίους εργαζομένους και ότι, μέχρι το 2007, όταν δηλαδή εκδηλώθηκε η παγκόσμια κρίση, είχε αυξηθεί το ποσοστό των συμβάσεων αορίστου χρόνου. Παρ’ όλα αυτά, επισημαίνεται ότι έκτοτε, έχουν πολλαπλασιαστεί οι θέσεις εργασίας ορισμένου χρόνου, έχουν αυξηθεί οι ρυθμοί εργασίας και πολλοί Ευρωπαίοι φοβούνται ότι θα χάσουν τη δουλειά τους πριν συμπληρώσουν τα 60 έτη. |
| --- | --- |

6.2

Στα πορίσματα της 5ης έρευνας του Eurofound σχετικά με τις συνθήκες εργασίας (19) σημειώνονται τα εξής: «Η διασφάλιση της ποιότητας ανάπτυξη εργασίας και απασχόλησης αποτελεί πρωταρχικό ευρωπαϊκό στόχο» (της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»). Στην έκθεση περιγράφονται επίσης ορισμένες τρέχουσες τάσεις στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Μεταξύ των θετικών διαπιστώσεων, σημειώνεται ότι το σύνηθες εβδομαδιαίο ωράριο των 40 ωρών παραμένει ο κανόνας για τους περισσότερους Ευρωπαίους εργαζομένους και ότι, μέχρι το 2007, όταν δηλαδή εκδηλώθηκε η παγκόσμια κρίση, είχε αυξηθεί το ποσοστό των συμβάσεων αορίστου χρόνου. Παρ’ όλα αυτά, επισημαίνεται ότι έκτοτε, έχουν πολλαπλασιαστεί οι θέσεις εργασίας ορισμένου χρόνου, έχουν αυξηθεί οι ρυθμοί εργασίας και πολλοί Ευρωπαίοι φοβούνται ότι θα χάσουν τη δουλειά τους πριν συμπληρώσουν τα 60 έτη.

| 6.3 | Πιθανότατα ο αντίκτυπος της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης στην αγορά εργασίας θα συνεχιστεί για πολύ καιρό ακόμα. Γι’ αυτόν τον λόγο, η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη της τα πορίσματα της 5ης έκθεσης του Eurofound σχετικά με τις συνθήκες εργασίας στην Ευρώπη κατά την εξέταση του ενδεχομένου επανεκκίνησης του διαλόγου για την ποιότητα της απασχόλησης και των συνθηκών εργασίας (είτε πρόκειται για θετικά αποτελέσματα, είτε για συνεχιζόμενα προβλήματα ή προβλήματα-απόρροια της κρίσης). |
| --- | --- |

6.3

Πιθανότατα ο αντίκτυπος της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης στην αγορά εργασίας θα συνεχιστεί για πολύ καιρό ακόμα. Γι’ αυτόν τον λόγο, η ΕΟΚΕ προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει υπόψη της τα πορίσματα της 5ης έκθεσης του Eurofound σχετικά με τις συνθήκες εργασίας στην Ευρώπη κατά την εξέταση του ενδεχομένου επανεκκίνησης του διαλόγου για την ποιότητα της απασχόλησης και των συνθηκών εργασίας (είτε πρόκειται για θετικά αποτελέσματα, είτε για συνεχιζόμενα προβλήματα ή προβλήματα-απόρροια της κρίσης).

| 6.4 | Αυτό που προέχει είναι η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας. Τα κράτη μέλη πρέπει να επιδιώξουν να μεταρρυθμίσουν την αγορά εργασίας τους, για να προαγάγουν την ανάπτυξη και να συμβάλουν στην εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης. |
| --- | --- |

6.4

Αυτό που προέχει είναι η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας. Τα κράτη μέλη πρέπει να επιδιώξουν να μεταρρυθμίσουν την αγορά εργασίας τους, για να προαγάγουν την ανάπτυξη και να συμβάλουν στην εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης.

| 6.5 | Υπό αυτήν την έννοια, η αποτελεσματική ανάλυση πρόταση της κοινωνικής νομοθεσίας της ΕΕ, που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα πρέπει να αποσκοπεί στην περαιτέρω στήριξη των προσπαθειών των κρατών μελών να προβούν σε μεταρρυθμίσεις που συνάδουν με την προτεραιότητα της δημιουργίας ποιοτικών θέσεων εργασίας. |
| --- | --- |

6.5

Υπό αυτήν την έννοια, η αποτελεσματική ανάλυση πρόταση της κοινωνικής νομοθεσίας της ΕΕ, που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα πρέπει να αποσκοπεί στην περαιτέρω στήριξη των προσπαθειών των κρατών μελών να προβούν σε μεταρρυθμίσεις που συνάδουν με την προτεραιότητα της δημιουργίας ποιοτικών θέσεων εργασίας.

| 6.6 | Όσον αφορά την οδηγία για την απόσπαση των εργαζομένων, η ΕΟΚΕ επικροτεί την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προωθήσει την ενιαία και άρτια εφαρμογή της, την ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, την καθιέρωση ενός ηλεκτρονικού συστήματος πληροφόρησης (το σύστημα πληροφόρησης της εσωτερικής αγοράς, γνωστό και ως ΙΜΙ) και τη διατήρηση των κανόνων των κρατών μελών στον τομέα της εργασίας, σεβόμενη ταυτόχρονα το εθνικό εργατικό δίκαιο και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. |
| --- | --- |

6.6

Όσον αφορά την οδηγία για την απόσπαση των εργαζομένων, η ΕΟΚΕ επικροτεί την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προωθήσει την ενιαία και άρτια εφαρμογή της, την ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, την καθιέρωση ενός ηλεκτρονικού συστήματος πληροφόρησης (το σύστημα πληροφόρησης της εσωτερικής αγοράς, γνωστό και ως ΙΜΙ) και τη διατήρηση των κανόνων των κρατών μελών στον τομέα της εργασίας, σεβόμενη ταυτόχρονα το εθνικό εργατικό δίκαιο και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.

| 6.7 | Κατά τα τελευταία 20 χρόνια, η ένταση της εργασίας έχει αυξηθεί σημαντικά. Οι μελέτες του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία – που διεξήχθησαν στο πλαίσιο της κοινοτικής στρατηγικής για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία – έχουν επικεντρωθεί στους νέους και στους μελλοντικούς κινδύνους, όπως το άγχος λόγω εργασίας, οι διαταραχές του μυοσκελετικού συστήματος, καθώς και η βία ή παρενόχληση στον χώρο εργασίας. Όσον αφορά στην αναθεώρηση της νομοθεσίας για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να τεθεί προς συζήτηση και συναπόφαση με τους κοινωνικούς εταίρους. Πρέπει δε να δοθεί οπωσδήποτε έμφαση στη συνεπή εφαρμογή των υφιστάμενων μέσων, στην περαιτέρω ευαισθητοποίηση όλων των ενδιαφερομένων και στην υποστήριξη των εργαζομένων και των επιχειρήσεων. |
| --- | --- |

6.7

Κατά τα τελευταία 20 χρόνια, η ένταση της εργασίας έχει αυξηθεί σημαντικά. Οι μελέτες του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία – που διεξήχθησαν στο πλαίσιο της κοινοτικής στρατηγικής για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία – έχουν επικεντρωθεί στους νέους και στους μελλοντικούς κινδύνους, όπως το άγχος λόγω εργασίας, οι διαταραχές του μυοσκελετικού συστήματος, καθώς και η βία ή παρενόχληση στον χώρο εργασίας. Όσον αφορά στην αναθεώρηση της νομοθεσίας για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να τεθεί προς συζήτηση και συναπόφαση με τους κοινωνικούς εταίρους. Πρέπει δε να δοθεί οπωσδήποτε έμφαση στη συνεπή εφαρμογή των υφιστάμενων μέσων, στην περαιτέρω ευαισθητοποίηση όλων των ενδιαφερομένων και στην υποστήριξη των εργαζομένων και των επιχειρήσεων.

| 6.8 | Ως προς τις δράσεις που αναλαμβάνονται στον τομέα της ενημέρωσης και της διαβούλευσης, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προγραμματισμένη διαβούλευση με τους Ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους ενόψει της δημιουργίας ενός πλαισίου για την αναδιάρθρωση της ΕΕ. Μέσω αυτού του διαλόγου, θα καταστεί σαφές αν οι υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές συνιστούν το κατάλληλο υπόβαθρο για τη διεξαγωγή εποικοδομητικού διαλόγου μεταξύ της διοίκησης, των συνδικαλιστικών ενώσεων και των εκπροσώπων του προσωπικού της εκάστοτε εταιρείας. |
| --- | --- |

6.8

Ως προς τις δράσεις που αναλαμβάνονται στον τομέα της ενημέρωσης και της διαβούλευσης, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προγραμματισμένη διαβούλευση με τους Ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους ενόψει της δημιουργίας ενός πλαισίου για την αναδιάρθρωση της ΕΕ. Μέσω αυτού του διαλόγου, θα καταστεί σαφές αν οι υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές συνιστούν το κατάλληλο υπόβαθρο για τη διεξαγωγή εποικοδομητικού διαλόγου μεταξύ της διοίκησης, των συνδικαλιστικών ενώσεων και των εκπροσώπων του προσωπικού της εκάστοτε εταιρείας.

| 6.9 | Όσον αφορά τις οδηγίες σχετικά με την εργασία μερικής απασχόλησης και τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου, που βασίζονται σε συμφωνίες με τους Ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους και παραμένουν μέχρι σήμερα αποτελεσματικό εργαλείο για την ενίσχυση της εσωτερικής ευελιξίας, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να εξακριβώσει αν οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι κρίνουν σκόπιμη την αναθεώρησή τους. |
| --- | --- |

6.9

Όσον αφορά τις οδηγίες σχετικά με την εργασία μερικής απασχόλησης και τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου, που βασίζονται σε συμφωνίες με τους Ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους και παραμένουν μέχρι σήμερα αποτελεσματικό εργαλείο για την ενίσχυση της εσωτερικής ευελιξίας, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να εξακριβώσει αν οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι κρίνουν σκόπιμη την αναθεώρησή τους.

7.   Χρηματοδοτικά μέσα της Ένωσης

| 7.1 | Σε μια περίοδο δημοσιονομικής εξυγίανσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη θα πρέπει να επικεντρωθούν στην καλύτερη αξιοποίηση των χρηματοδοτικών πόρων της ΕΕ και, ταυτόχρονα, να εστιάσουν, υπό αυτό το πρίσμα, τις προσπάθειές τους στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στην καλλιέργεια των επαγγελματικών προσόντων. Είναι αναμφισβήτητο ότι η πολιτική συνοχής συμβάλλει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και στη δημιουργία θέσεων εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της ολοένα εξελισσόμενης πράσινης οικονομίας. Υπάρχουν δε περιθώρια περαιτέρω δράσης έτσι ώστε να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες των μέσων για τη στήριξη των μεταρρυθμίσεων στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. |
| --- | --- |

7.1

Σε μια περίοδο δημοσιονομικής εξυγίανσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη θα πρέπει να επικεντρωθούν στην καλύτερη αξιοποίηση των χρηματοδοτικών πόρων της ΕΕ και, ταυτόχρονα, να εστιάσουν, υπό αυτό το πρίσμα, τις προσπάθειές τους στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στην καλλιέργεια των επαγγελματικών προσόντων. Είναι αναμφισβήτητο ότι η πολιτική συνοχής συμβάλλει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και στη δημιουργία θέσεων εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της ολοένα εξελισσόμενης πράσινης οικονομίας. Υπάρχουν δε περιθώρια περαιτέρω δράσης έτσι ώστε να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες των μέσων για τη στήριξη των μεταρρυθμίσεων στους τομείς της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

| 7.2 | Συνεπώς, η ΕΟΚΕ συμπαρατάσσεται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην έκκλησή της προς τα κράτη μέλη να διοχετεύσουν τα κονδύλια του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) και των άλλων ταμείων πρωτίστως στις τέσσερις προτεραιότητες που θέτει η εν λόγω ανακοίνωση, καθώς και στα σχετικά μέτρα και μεταρρυθμίσεις που μπορεί να προκύψουν, συντείνοντας, έτσι, στην επίτευξη των στόχων της ατζέντας και των εθνικών στόχων υπό τη στρατηγική «Ευρώπη 2020». |
| --- | --- |

7.2

Συνεπώς, η ΕΟΚΕ συμπαρατάσσεται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην έκκλησή της προς τα κράτη μέλη να διοχετεύσουν τα κονδύλια του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) και των άλλων ταμείων πρωτίστως στις τέσσερις προτεραιότητες που θέτει η εν λόγω ανακοίνωση, καθώς και στα σχετικά μέτρα και μεταρρυθμίσεις που μπορεί να προκύψουν, συντείνοντας, έτσι, στην επίτευξη των στόχων της ατζέντας και των εθνικών στόχων υπό τη στρατηγική «Ευρώπη 2020».

| 7.3 | Το σημαντικότερο στοιχείο, εν προκειμένω, είναι το ΕΚΤ, στο οποίο επιφυλάσσεται βασικός θετικός ρόλος σε όλους τους σχετικούς τομείς. Το ΕΚΤ μπορεί να συμβάλει στη στήριξη κάθε μίας από τις συνιστώσες της ευελιξίας με ασφάλεια, από τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη προσόντων έως την ανάπτυξη καινοτόμων μορφών οργάνωσης της εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας και της υγείας στην εργασία και από τη διευκόλυνση της επιχειρηματικότητας και την ενίσχυση νεοσύστατων επιχειρήσεων έως την υποστήριξη των εργαζομένων με αναπηρία, των μειονεκτουσών ομάδων στην αγορά εργασίας και όσων είναι εκτεθειμένες στον κίνδυνο του κοινωνικού αποκλεισμού. |
| --- | --- |

7.3

Το σημαντικότερο στοιχείο, εν προκειμένω, είναι το ΕΚΤ, στο οποίο επιφυλάσσεται βασικός θετικός ρόλος σε όλους τους σχετικούς τομείς. Το ΕΚΤ μπορεί να συμβάλει στη στήριξη κάθε μίας από τις συνιστώσες της ευελιξίας με ασφάλεια, από τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη προσόντων έως την ανάπτυξη καινοτόμων μορφών οργάνωσης της εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας και της υγείας στην εργασία και από τη διευκόλυνση της επιχειρηματικότητας και την ενίσχυση νεοσύστατων επιχειρήσεων έως την υποστήριξη των εργαζομένων με αναπηρία, των μειονεκτουσών ομάδων στην αγορά εργασίας και όσων είναι εκτεθειμένες στον κίνδυνο του κοινωνικού αποκλεισμού.

| 7.4 | Η γνωμοδότησή της ΕΟΚΕ για το μέλλον του ΕΚΤ (20) περιλαμβάνει πολυάριθμες συστάσεις. Μεταξύ άλλων, αναφέρονται τα εξής: «Πρέπει να αντληθούν διδάγματα από τη χρήση του ΕΚΤ για την υποστήριξη τόσο της οικονομικής ανάκαμψης όσο και της οικονομικής μεγέθυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως με τη βελτίωση της υποστήριξης προς τις ΜΜΕ, τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και τους φορείς της κοινωνικής οικονομίας που τηρούν τους στόχους του ΕΚΤ, καθώς και με κοινωνικές βελτιώσεις όσον αφορά τη διατήρηση και τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και την κοινωνική ένταξη, ιδιαίτερα μέσω της εργασίας». |
| --- | --- |

7.4

Η γνωμοδότησή της ΕΟΚΕ για το μέλλον του ΕΚΤ (20) περιλαμβάνει πολυάριθμες συστάσεις. Μεταξύ άλλων, αναφέρονται τα εξής: «Πρέπει να αντληθούν διδάγματα από τη χρήση του ΕΚΤ για την υποστήριξη τόσο της οικονομικής ανάκαμψης όσο και της οικονομικής μεγέθυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως με τη βελτίωση της υποστήριξης προς τις ΜΜΕ, τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και τους φορείς της κοινωνικής οικονομίας που τηρούν τους στόχους του ΕΚΤ, καθώς και με κοινωνικές βελτιώσεις όσον αφορά τη διατήρηση και τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και την κοινωνική ένταξη, ιδιαίτερα μέσω της εργασίας».

| 7.5 | Όσον αφορά δε τον μελλοντικό προϋπολογισμό της ΕΕ, στην ίδια γνωμοδότηση επισημαίνονται τα ακόλουθα: «Το ΕΚΤ είναι το κατ’ εξοχήν εργαλείο για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. (...) Ως εκ τούτου, δεδομένης της τρέχουσας κατάστασης της οικονομίας, το ΕΚΤ πρέπει να συνεχίσει να είναι ένα σημαντικό στρατηγικό και χρηματοδοτικό εργαλείο, εφοδιασμένο με περισσότερους πόρους, ανάλογους με τις προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει (υψηλότερο ποσοστό ανεργίας), και να αντικατοπτρίζει την αύξηση του γενικού προϋπολογισμού της ΕΕ, δηλαδή, γενική αύξηση τουλάχιστον 5,9 % όπως προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον προϋπολογισμό της ΕΕ για το 2011.» |
| --- | --- |

7.5

Όσον αφορά δε τον μελλοντικό προϋπολογισμό της ΕΕ, στην ίδια γνωμοδότηση επισημαίνονται τα ακόλουθα: «Το ΕΚΤ είναι το κατ’ εξοχήν εργαλείο για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. (...) Ως εκ τούτου, δεδομένης της τρέχουσας κατάστασης της οικονομίας, το ΕΚΤ πρέπει να συνεχίσει να είναι ένα σημαντικό στρατηγικό και χρηματοδοτικό εργαλείο, εφοδιασμένο με περισσότερους πόρους, ανάλογους με τις προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει (υψηλότερο ποσοστό ανεργίας), και να αντικατοπτρίζει την αύξηση του γενικού προϋπολογισμού της ΕΕ, δηλαδή, γενική αύξηση τουλάχιστον 5,9 % όπως προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον προϋπολογισμό της ΕΕ για το 2011.»

| 7.6 | Η ΕΟΚΕ εκτιμά τα μέχρι στιγμής οφέλη και τα αποτελέσματα του προγράμματος της ΕΕ για την απασχόληση και την κοινωνική αλληλεγγύη (πρόγραμμα PROGRESS), το οποίο υλοποιείται υπό το σχετικό στρατηγικό πλαίσιο για την περίοδο 2007-2013. Επιδοκιμάζει δε την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής –κατά την επανεξέταση των χρηματοδοτικών μέσων της – να δρομολογήσει δημόσια διαβούλευση σχετικά με τη δομή, την προστιθέμενη αξία, τις δράσεις, τον προϋπολογισμό και την εφαρμογή του νέου μέσου που θα διαδεχθεί το πρόγραμμα PROGRESS. Εκφράζεται η ελπίδα ότι το τελευταίο θα βοηθήσει στην επίλυση των νέων προβλημάτων που θα αντιμετωπίσει η ΕΕ στον κοινωνικό τομέα και στον τομέα της απασχόλησης. |
| --- | --- |

7.6

Η ΕΟΚΕ εκτιμά τα μέχρι στιγμής οφέλη και τα αποτελέσματα του προγράμματος της ΕΕ για την απασχόληση και την κοινωνική αλληλεγγύη (πρόγραμμα PROGRESS), το οποίο υλοποιείται υπό το σχετικό στρατηγικό πλαίσιο για την περίοδο 2007-2013. Επιδοκιμάζει δε την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής –κατά την επανεξέταση των χρηματοδοτικών μέσων της – να δρομολογήσει δημόσια διαβούλευση σχετικά με τη δομή, την προστιθέμενη αξία, τις δράσεις, τον προϋπολογισμό και την εφαρμογή του νέου μέσου που θα διαδεχθεί το πρόγραμμα PROGRESS. Εκφράζεται η ελπίδα ότι το τελευταίο θα βοηθήσει στην επίλυση των νέων προβλημάτων που θα αντιμετωπίσει η ΕΕ στον κοινωνικό τομέα και στον τομέα της απασχόλησης.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Νέες δεξιότητες για νέες θέσεις εργασίας», ΕΕ, C 128 της 18ης Μαϊου 2010, σ. 74.

1

(2)  Συμπεράσματα του Συμβουλίου «Για τη θέσπιση κοινών αρχών όσον αφορά την ευελιξία με ασφάλεια», της 5ης και 6ης Δεκεμβρίου 2007 (έγγρ.1620/07).

2

(3)  Κοινή έκθεση για την απασχόληση στην «Ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης» COM(2011) 11 τελικό, 12/1/2011 http://ec.europa.eu/europe2020/pdf/3_el_annexe_part1.pdf.

3

(4)  Ανακοινωθέν Τύπου του ΟΟΣΑ της 10ης Μαΐου 2011 με θέμα τα εναρμονισμένα ποσοστά ανεργίας (http://www.oecd.org/dataoecd/8/43/47811673.pdf).

4

(5)  Ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης, COM(2011) 11 τελικό, Βρυξέλλες, 12/01/2011.

5

(6)  Διάλογος σχετικά με την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη, Βιέννη, 1-3 Μαρτίου, www.ilo.org.

6

(7)  Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής - Έκθεση για τη δημογραφία, 2010 http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/population/documents/Tab/report.pdf (διαθέσιμο στα αγγλικά).

7

(8)  ΕΕ C 27/114 της 3ης Φεβρουαρίου 2009, και CESE 801/2011 της 4ης Μαΐου 2011

8

(9)  Ευρωπαϊκή στρατηγική για την αναπηρία 2010-2020: Ανανέωση της δέσμευσης για μια Ευρώπη χωρίς εμπόδια, (15/11/2010)COM(2010) 636 τελικό.

9

(10)  Στρατηγική για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών 2010-2015, COM(2010) 491 τελικό.

10

(11)  Προς μια Πράξη για την Ενιαία αγορά, Οκτώβριος 2010, COM(2010) 608 τελικό.

11

(12)  EE C 132 της 3ης Μαϊου 2011, σ. 55.

12

(13)  Ευρωπαϊκή στρατηγική για την αναπηρία 2010-2020: Ανανέωση της δέσμευσης για μια Ευρώπη χωρίς εμπόδια, COM(2010) 636 τελικό.

13

(14)  Κοινή μελέτη που διεξήγαγαν οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι με θέμα την «Εφαρμογή της ευελιξίας με ασφάλεια και τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων», ως μέρος του πολυετούς προγράμματος εργασίας για τον κοινωνικό διάλογο στην ΕΕ (περίοδος 2009-2011).

14

(15)  Σύμφωνα με τις τρέχουσες μελέτες του ΟΟΣΑ, η μείωση των εισφορών των επιχειρήσεων θα οδηγήσει σε άνοδο του ποσοστού απασχόλησης κατά 0,6 %.

15

(16)  Αυτόνομη συμφωνία πλαίσιο των ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για αγορές εργασίας χωρίς αποκλεισμούς (2011) στο πλαίσιο του προγράμματος εργασίας για τον ευρωπαϊκό κοινωνικό διάλογο κατά την περίοδο 2009-2011.

16

(17)  ΕΕ C 18/18 της 19ης Ιανουαρίου 2011.

17

(18)  ΕΕ C 132/26 της 3ης Μαΐου 2011, ΕΕ. C 347/1 της 18ης Δεκεμβρίου 2010 και ΕΕ C 128/74 της 18ης Μαΐου 2010.

18

(19)  Ευρωπαϊκό 'Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβιώσεως και Εργασίας, 5η έκθεση, www.eurofound.europa.eu.

19

(20)  ΕΕ C 132/8 της 3ης Μαϊου 2011.

20

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/150 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/150

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προς μια σφαιρική ευρωπαϊκή πολιτική διεθνών επενδύσεων»

[COM(2010) 343]

2011/C 318/25

Εισηγητής: ο κ. Jonathan PEEL

Στις 7 Ιουλίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προς μια σφαιρική ευρωπαϊκή πολιτική διεθνών επενδύσεων

COM(2010) 343.

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της επιτροπής, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 20 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο της ολομέλειάς της, που πραγματοποιήθηκε στις 13 και 14 Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου 2011), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ενέκρινε, με 123 ψήφους υπέρ, 5 ψήφους κατά και 9 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) χαιρετίζει τη νέα αρμοδιότητα της ΕΕ στον τομέα των άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) και τις δυνατότητες που αυτή παρέχει για ενισχυμένη και συνεπέστερη προστασία των επενδύσεων μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών. Επικροτείται η θέσπιση γενικού πλαισίου, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα είναι υπερβολικά περιοριστικό. Είναι ζωτικό να διατηρηθεί η ασφάλεια των επενδυτών, προς το συμφέρον τόσο των επιχειρήσεων της ΕΕ όσο και των αναπτυσσόμενων χωρών. Η ενισχυμένη διαπραγματευτική ισχύς την οποία προσφέρει η αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ πρέπει να οδηγήσει σε αναβάθμιση της θέσης της, και να επιτρέψει τη βελτίωση της πρόσβασης σε αγορές τρίτων χωρών καίριας σημασίας, προστατεύοντας συγχρόνως τους επενδυτές και βελτιώνοντας έτσι τη διεθνή μας ανταγωνιστικότητα.

1.2   Χαιρετίζουμε ιδιαίτερα τη διαβεβαίωση που περιλαμβάνεται στο κείμενο της ανακοίνωσης, σύμφωνα με την οποία η πολιτική της ΕΕ σε θέματα εμπορίου και επενδύσεων «πρέπει να προσαρμόζεται» και να είναι συμβατή με τις οικονομικές και τις λοιπές πολιτικές της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών σε θέματα «προστασίας του περιβάλλοντος, αξιοπρεπούς εργασίας, υγείας και ασφάλειας στην εργασία» καθώς και της ανάπτυξης. Η πολιτική επενδύσεων της ΕΕ επιβάλλεται να μην παραβιάζει καμία από τις εν λόγω πολιτικές: η ΕΟΚΕ ζητά να υπάρχει και από τα δύο μέρη επαρκές περιθώριο ελιγμών για κάθε μία από αυτές τις ειδικές πτυχές της βιώσιμης ανάπτυξης κατά τη σύναψη νέων συμφωνιών της ΕΕ σε θέματα επενδύσεων ή την ανανέωση των υφιστάμενων. Ομοίως, οι υποχρεώσεις των επενδυτών έναντι των απαιτήσεων της βιώσιμης ανάπτυξης πρέπει να ληφθούν πλήρως υπόψη στην προσπάθειά τους να υποστηρίξουν και να διατηρήσουν συνολικά την ανταγωνιστικότητά τους. Παρ' όλα αυτά μια αποτελεσματική επενδυτική στρατηγική της ΕΕ έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από ταχεία οικονομική αλλαγή αλλά και από μείζονες αλλαγές ως προς την οικονομική πρωτοκαθεδρία στον κόσμο.

1.3   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ως προς το ότι ένα ενιαίο πρότυπο για τις συμφωνίες επενδύσεων με τρίτες χώρες δεν είναι ούτε αναγκαίο ούτε επιθυμητό. Εντούτοις, οι συμφωνίες της ΕΕ σε θέματα επενδύσεων πρέπει να αποβλέπουν στον συνδυασμό ανοικτού επενδυτικού περιβάλλοντος και αποτελεσματικής προστασίας των επενδυτών της ΕΕ, με διασφάλιση της επιχειρησιακής ευελιξίας τους στις χώρες στις οποίες επενδύουν. Η ύπαρξη παρόμοιου επενδυτικού περιβάλλοντος έχει συνεπώς ουσιαστική σημασία για τους επενδυτές, προκειμένου, με την προοδευτική κατάργηση των περιορισμών στις επενδύσεις και την αποτελεσματική προστασία των επενδυτών, κυρίως μέσω της συμπερίληψης διατάξεων σχετικά με την εθνική μεταχείριση, να επωφελούνται από τη δίκαιη και ίση μεταχείριση και την ελεύθερη μεταφορά κεφαλαίων.

1.4   Ας σημειωθεί επίσης ότι κάθε προσπάθεια τερματισμού όλων των διμερών επενδυτικών συμφωνιών (BIT) που ισχύουν μεταξύ κρατών μελών εντός πέντε ετών, θα είχε τεράστιες και άμεσες αποσταθεροποιητικές συνέπειες τόσο για τις υφιστάμενες επενδύσεις, όσο και για την απασχόληση και την κοινωνική προστασία. Αυτό ασφαλώς δεν αποκλείει την εμπεριστατωμένη εξέτασή τους, στα πλαίσια σχετικής αναθεώρησης, προκειμένου να διασφαλισθεί στο μέλλον μία συνεπέστερη, πιο διαφανής και πιο εξισορροπημένη προσέγγιση της ΕΕ.

1.5   Προς τούτο, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εκμεταλλευθεί αυτή την ευκαιρία για να βελτιώσει και να επικαιροποιήσει τις επενδυτικές συμφωνίες που διαπραγματεύεται, με βάση τις δικές της δυνάμεις και όχι απλώς μιμούμενη άλλους. Η ΕΕ πρέπει να σταθεί κριτικά απέναντι στις πρόσφατες εξελίξεις που σημειώνονται στο διεθνές δίκαιο των επενδύσεων, καθώς και στην επενδυτική πολιτική και πρακτική (συμπεριλαμβανομένης της διαιτησίας μεταξύ επενδυτή και κράτους), έτσι ώστε η προβληματική και η προσέγγισή της όσον αφορά τις μελλοντικές συμφωνίες περί επενδύσεων και κεφαλαίων επενδύσεων σε συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου, να είναι και σύγχρονες και βιώσιμες.

1.6   Υποστηρίζουμε πλήρως την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να δώσει προτεραιότητα στις διαπραγματεύσεις με τις χώρες αυτές, και ειδικότερα με τις βασικές αναδυόμενες οικονομίες που αναφέρονται στο έγγραφο «Η Ευρώπη στον κόσμο», οι αγορές των οποίων προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης, απαιτείται όμως βελτίωση της προστασίας των ξένων επενδυτών. Μολαταύτα, η ΕΟΚΕ επικροτεί τη δήλωση ότι δεν πρέπει και να αποκλείεται το ενδεχόμενο μελλοντικής πολυμερούς πρωτοβουλίας.

1.7   Καλούμε επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να χρησιμοποιήσει τις συμφωνίες προστασίας επενδύσεων ως καίρια ευκαιρία για την ενθάρρυνση μακροπρόθεσμων επενδύσεων σε αναπτυσσόμενες χώρες που συνεπάγονται οικονομικά οφέλη, όπως η δημιουργία υψηλής ποιότητας θέσεων αξιοπρεπούς εργασίας, οι βελτιωμένες υποδομές και η μεταφορά γνώσεων.

1.8   Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η ανακοίνωση δεν υπεισέρχεται σε επαρκείς λεπτομέρειες όσον αφορά το πώς η πολιτική διεθνών επενδύσεων της ΕΕ θα αλληλεπιδρά και θα συνδυάζεται με το πρόγραμμα ανάπτυξης της ΕΕ, ιδίως σε σχέση με τις χώρες ΑΚΕ, τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες και τις υπό εξέλιξη διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ).

1.9   Αν και το άνοιγμα σε αμφίδρομες άμεσες ξένες επενδύσεις έχει μέχρι στιγμής αποδειχθεί πολύ ωφέλιμο για την ΕΕ, είναι λυπηρό το γεγονός ότι το κείμενο της ανακοίνωσης αποσιωπά το ενδεχόμενο εξαγορών στρατηγικά ευαίσθητων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και εταιρειών. Ορθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η ΕΕ θα πρέπει να είναι ένα ανοικτό επενδυτικό περιβάλλον, πρέπει όμως να εξετάσει περαιτέρω ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να διασφαλισθεί και να παρακολουθείται το περιβάλλον αυτό. Πρέπει επίσης να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο περίπλοκο θέμα της αμοιβαιότητας με τρίτους στον τομέα των επενδύσεων, και ταυτοχρόνως να αποφύγει οιαδήποτε μονομερή προσέγγιση ανταλλαγών.

1.10   Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να επιδιωχθεί η συμπερίληψη κεφαλαίων για τις επενδύσεις, όπου είναι δυνατόν, σε όλες τις ευρύτερες εμπορικές διαπραγματεύσεις της ΕΕ, και ότι οι επενδύσεις πρέπει να συμπεριληφθούν στον εποπτικό ρόλο τον οποίο προβλέπεται να ασκεί η κοινωνία των πολιτών όπου οι συμφωνίες αυτού του είδους προβλέπουν τη δημιουργία φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών.

2.   Ιστορικό – επενδύσεις: ένας νέος «ορίζοντας» της ΕΕ

2.1   Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προς μια σφαιρική ευρωπαϊκή πολιτική διεθνών επενδύσεων» ακολουθεί τη Συνθήκη της Λισσαβώνας. Το άρθρο 207 της ΣΛΕΕ εντάσσει για πρώτη φορά τις άμεσες ξένες επενδύσεις στην κοινή εμπορική πολιτική της ΕΕ, ενώ το άρθρο 206 προβλέπει ότι η Ένωση συμβάλλει στην «προοδευτική κατάργηση των περιορισμών στις (διεθνείς συναλλαγές και στις) άμεσες ξένες επενδύσεις». Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, «[η] πολιτική στον τομέα των επενδύσεων παρουσιάζεται ως ένας νέος ορίζοντας» για την κοινή εμπορική πολιτική, όμως αυτό είναι μόνον ένα πρώτο βήμα στην ανάπτυξη μιας τέτοιας πολιτικής της ΕΕ, οι δε αποκρίσεις στην ανακοίνωση θα επηρεάσουν σημαντικά τη μελλοντική της κατεύθυνση.

2.2   Με τη Συνθήκη της Λισσαβώνας θεσπίζεται μια θεμελιώδους σημασίας μεταφορά εξουσιών ως προς την εξωτερική πολιτική της ΕΕ: όλες οι επιμέρους πτυχές (εμπόριο, επενδύσεις, ανάπτυξη, διεύρυνση) θα ολοκληρωθούν και θα συνδεθούν σε μεγαλύτερο βαθμό – κατά τρόπο που, αν μη τι άλλο, να διασφαλισθεί η σημαντική βελτίωση του συντονισμού.

2.3   Σκοπός της ανακοίνωσης είναι να εξετάσει «τους τρόπους με τους οποίους η Ένωση θα μπορούσε να αναπτύξει μια πολιτική διεθνών επενδύσεων που θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ» και θα συμβάλει «στους στόχους μιας έξυπνης, διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης που καθορίζονται στη στρατηγική για την Ευρώπη 2020», διατηρώντας συγχρόνως ένα ανοικτό επενδυτικό περιβάλλον.

2.4   Εντούτοις, δεν ζητείται από την ΕΟΚΕ να γνωμοδοτήσει επί της παράλληλης πρότασης κανονισμού που αποβλέπει στη θέσπιση ουσιαστικών μεταβατικών ρυθμίσεων σχετικά με τις υφιστάμενες διμερείς συμφωνίες επενδύσεων («BIT») των κρατών μελών – ζήτημα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για πολλούς παράγοντες, έστω κι αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι δεν πρόκειται να προβεί σε εκ νέου σύνταξή τους. Τα κράτη μέλη εφαρμόζουν επί του παρόντος πάνω από 1 100 BIT με 147 τρίτες χώρες, αριθμός που κυμαίνεται από 120 περίπου συμφωνίες για τη Γερμανία έως καμία για την Ιρλανδία. Από τα υπόλοιπα κράτη που ήταν μέλη της ΕΕ πριν από το 2004, μόνον η Ελλάδα και η Δανία διαθέτουν λιγότερες από 50 BIT, ενώ από τα νεότερα κράτη μέλη μόνον η Τσεχική Δημοκρατία και η Ρουμανία διαθέτουν 60 ή περισσότερες τέτοιες συμφωνίες.

2.5   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την αναθεώρηση των συμφωνιών που ισχύουν εντός περιόδου 5 ετών και την υποβολή σχετικής εκθέσεως προς το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Ύψιστο μέλημα πρέπει να είναι η σταθερότητα και η ασφάλεια δικαίου για τους επενδυτές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ωστόσο πιέζεται από ορισμένες πλευρές να τερματίσει όλες τις BIT εντός πέντε ετών. Αυτό θα αποσταθεροποιούσε άμεσα και σε πολύ μεγάλο βαθμό τις υφιστάμενες επενδύσεις, με δυνητικά σοβαρές συνέπειες όχι μόνον για την απασχόληση και τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, αλλά και για την κοινωνική προστασία και τις μελλοντικές συντάξεις ανά την Ευρώπη στις περιπτώσεις που τα οικεία συνταξιοδοτικά ταμεία έχουν πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις σε τέτοιες επιχειρήσεις. Μολαταύτα, αυτό δεν πρέπει να εμποδίσει την ΕΕ να εξετάσει τις υφιστάμενες ΒΙΤ στα πλαίσια μιας συνολικής αποτίμησης των πρόσφατων εξελίξεων στο διεθνές δίκαιο των επενδύσεων, καθώς και στην επενδυτική πολιτική και πρακτική, συμπεριλαμβανομένης της διαιτησίας μεταξύ επενδυτού και κράτους, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί μία συνεπέστερη, πιο διαφανής και πιο βιώσιμη επενδυτική πολιτική και διαπραγματευτική προσέγγιση της ΕΕ στο μέλλον.

2.6   Η νέα αρμοδιότητα της ΕΕ σχετικά με τις άμεσες ξένες επενδύσεις αναμένεται να δημιουργήσει ουσιαστικές ευκαιρίες για ισχυρότερη και συνεπέστερη προστασία των επενδύσεων μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών, καθώς και να ενθαρρύνει μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε αναπτυσσόμενες χώρες που να συνοδεύονται από οικονομικά οφέλη, όπως η δημιουργία υψηλής ποιότητας θέσεων αξιοπρεπούς εργασίας, οι βελτιωμένες υποδομές και η μεταφορά γνώσεων. Τούτο θα συνέβαλλε επίσης και στη μείωση των ισχυρών μεταναστευτικών πιέσεων που αντιμετωπίζει σήμερα η ΕΕ.

2.7   Φυσικά, οι αποφάσεις στον τομέα των επενδύσεων λαμβάνονται με κριτήρια που καθορίζονται από την αγορά, ως επί το πλείστον όμως οι επενδύσεις υποδιαιρούνται σε δύο κατηγορίες: «πρόσβαση στην αγορά» και «προστασία». Η ανακοίνωση επικεντρώνεται πρωτίστως στην «προστασία», θίγονται όμως και άλλες πτυχές, συμπεριλαμβανομένων του ανοίγματος σε ξένους επενδυτές και της διασφάλισης της δυνατότητας των εν λόγω επενδυτών «να δραστηριοποιηθούν σε ένα ανοικτό επιχειρηματικό περιβάλλον που έχει ρυθμιστεί ορθά και δίκαια τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων της χώρας υποδοχής».

2.7.1   Η πρόσβαση στις αγορές επενδύσεων καλύπτεται από πολυμερείς και διμερείς συμφωνίες επιπέδου ΕΕ (οι υπηρεσίες αποτελούν καίρια συνιστώσα των υπό εξέλιξη διαπραγματεύσεων του Γύρου της Ντόχα). Δεν είναι βέβαιο σε ποιον βαθμό οι επενδύσεις «χαρτοφυλακίου», τις οποίες το Δικαστήριο της ΕΕ περιγράφει ως «απόκτηση μετοχών στην κεφαλαιαγορά με αποκλειστική πρόθεση την τοποθέτηση χρημάτων χωρίς οποιαδήποτε πρόθεση επηρεασμού της διαχείρισης και του ελέγχου της επιχείρησης» (1), περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής της ανακοίνωσης: το σημείο αυτό χρειάζεται διευκρίνιση, όπως και κάθε ενδεχόμενη διαφορετική μεταχείριση.

3.   Άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ)

3.1   Σύμφωνα με την ανακοίνωση (και συναφείς αποφάσεις του Δικαστηρίου της ΕΕ), «σε γενικές γραμμές» οι άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) θεωρείται ότι περιλαμβάνουν «κάθε ξένη επένδυση η οποία χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη σταθερών και άμεσων σχέσεων με την επιχείρηση στην οποία διατίθενται τα κεφάλαια για την άσκηση οικονομικής δραστηριότητας», ή «ροές κεφαλαίων από επενδυτή ο οποίος έχει την έδρα του σε μία χώρα προς επιχείρηση με έδρα σε άλλη χώρα». Ωστόσο, το γεγονός ότι δεν υπάρχει απόλυτος ορισμός παρέχει μεν μεγαλύτερη ευελιξία στην Επιτροπή, καθόσον οι συνθήκες ενδέχεται να μεταβληθούν στο μέλλον είναι όμως εξίσου πιθανό να ενισχύσει τη νομική ανασφάλεια, πράγμα που δεν ευνοεί ασφαλώς τις επενδύσεις. Ανησυχεί μήπως οι τυχόν απόπειρες περιορισμού του ορισμού των επενδύσεων ή των ξένων επενδυτών οδηγήσουν σε υπονόμευση της προστασίας των επενδυτών και σε μείωση της ευελιξίας.

3.2   Πολλοί πιστεύουν ότι τα θέματα που άπτονται των επενδύσεων μπορεί να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία από το εμπόριο, ιδίως σε σχέση με την πρόσβαση στις αγορές αναδυόμενων οικονομιών. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις από επιχειρήσεις και βιομηχανίες της ΕΕ έχουν αυξηθεί εκθετικά τα τελευταία χρόνια – στο πλαίσιο της αυξανόμενης επέκτασης της παγκοσμιοποίησης. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αναλόγως του συγκριτικού κόστους παραγωγής, το βέλτιστο σημείο παραγωγής είναι όσο το δυνατόν πιο κοντά στην τελική αγορά, και αποκτά ιδιαίτερη σημασία με το άνοιγμα νέων αγορών, ιδίως σε βασικές αναδυόμενες οικονομίες. Η τάση αυτή είναι πιθανό να επιταχυνθεί, δεδομένου ότι οι αλυσίδες εφοδιασμού και παραγωγής μπορούν να μεταφερθούν πολύ εύκολα από χώρα σε χώρα, όπως έχει ήδη συμβεί λόγω της διαφοροποίησης μεταξύ των εθνικών και περιφερειακών επιπέδων αποδοχής της χρήσης βιοτεχνολογίας.

3.2.1   Οι παγκόσμιες αλυσίδες παραγωγής και προμήθειας μπορούν επίσης να εξαπλωθούν σε πολλές χώρες – παραδείγματος χάριν, ένα κινητό τηλέφωνο που προορίζεται για την Ευρώπη μπορεί να κατασκευαστεί στην Κίνα, ενσωματώνοντας προηγμένη τεχνολογία η οποία εισάγεται από άλλες περιοχές της Ανατολικής Ασίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι, ενώ οι εισαγωγές στην ΕΕ από την Κίνα καταγράφουν ραγδαία άνοδο τα τελευταία χρόνια (έχουν σχεδόν διπλασιαστεί, καθώς το διάστημα 2005-2008 αυξήθηκαν από 117 δισ. ευρώ σε 200 δισ. ευρώ), το συνολικό επίπεδο των εισαγωγών στην ΕΕ από την Ανατολική Ασία έχει παραμείνει αρκετά σταθερό κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας (κυμαίνεται μεταξύ 21 % και 26 %). Πριν από την είσοδο της Κίνας στον ΠΟΕ, αυτά τα προϊόντα συνήθως εισάγονταν απευθείας στην ΕΕ από άλλες χώρες. Πράγματι, πάνω από το ήμισυ των εξαγωγών της Κίνας προέρχεται από εταιρείες ξένης ιδιοκτησίας οι οποίες έχουν επενδύσει στην Κίνα – στη βιομηχανία ηλεκτρονικών το ποσοστό αυτό αγγίζει σχεδόν το 65 %.

3.3   Οι άμεσες ξένες επενδύσεις διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη γενική στρατηγική της ΕΕ για τις επιχειρήσεις. Στην ανακοίνωση εκτίθενται οι βασικοί λόγοι για τους οποίους ισχύει αυτό. Πολλές εταιρείες της ΕΕ (π.χ. στον τομέα των ειδών κλωστοϋφαντουργίας) έχουν μεταφέρει επίσης την παραγωγή τους στην Κίνα, έτσι ώστε να παραμείνουν ανταγωνιστικές, γεγονός που τους επιτρέπει να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν κρίσιμες εργασίες στις χώρες καταγωγής, συγκεκριμένα στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης. Το 2009, οι εξωγενείς επενδύσεις της ΕΕ στην Κίνα ανέρχονταν συνολικά σε 5,3 δισ. ευρώ, ενώ οι κινεζικές επενδύσεις στην ΕΕ ήταν μόλις 0,3 δισ. ευρώ (2). Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση, «σύμφωνα με την ανασκόπηση της τρέχουσας κατάστασης από την έρευνα για τις ΑΞΕ και την απασχόληση, δεν έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα μετρήσιμη αρνητική επίπτωση των εξωτερικών επενδύσεων στη συνολική απασχόληση» (3), αν και ομολογείται ότι «ενώ ο συνολικός απολογισμός είναι θετικός, υπάρχουν ασφαλώς και αρνητικές επιπτώσεις σε τομεακή, γεωγραφική ή/και ατομική βάση». Οι επιπτώσεις αυτές είναι πιθανότερο να επηρεάζουν άτομα με μειωμένα επαγγελματικά προσόντα.

3.3.1   Από την άλλη πλευρά, σημαντικές αναδυόμενες οικονομίες αρχίζουν να αυξάνουν το «σχετικό μερίδιό» τους όσον αφορά τις παγκόσμιες ροές άμεσων ξένων επενδύσεων, όπως επισημαίνεται. Η ΕΕ κατέχει την πρώτη θέση στην αγορά τόσο των εισροών όσο και των εκροών άμεσων ξένων επενδύσεων –όπως καταδεικνύει η εξαγορά εταιρειών της ΕΕ (π.χ. Corus, Volvo) από ινδικές και κινεζικές επιχειρήσεις–, παράλληλα με πολλές πασίγνωστες μάρκες, ιδίως στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, από εταιρείες των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη.

3.3.2   Το άνοιγμα σε αμφίδρομες άμεσες ξένες επενδύσεις έχει αποδειχθεί πολύ ωφέλιμο για την ΕΕ, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, η οποία όμως αποσιωπά το ενδεχόμενο εξαγορών στρατηγικά ευαίσθητων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και εταιρειών. Γίνεται λόγος στα μέσα ενημέρωσης περί πιθανής δημιουργίας σχετικού οργάνου της ΕΕ που θα έχει την αρμοδιότητα να εξετάζει και να απορρίπτει τέτοιου είδους ξένες εξαγορές. Παραδείγματος χάριν, παρά την απαγόρευση που επιβλήθηκε στην ΕΕ το 1989 όσον αφορά τη μεταφορά υψηλής τεχνολογίας, η Κίνα άρχισε προσφάτως να επιδεικνύει ενδιαφέρον για την αγορά περιουσιακών στοιχείων (και κρατικών ομολόγων), κυρίως σε κράτη μέλη με υψηλό δημόσιο χρέος, καθώς και για την απόκτηση επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον χώρο των τεχνολογιών αιχμής. Σύμφωνα με προβλέψεις της Τράπεζας της Αγγλίας, η Κίνα ενδέχεται να διαθέτει έως το 2050 το 40 % των συνολικών αποθεματικών της G20, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό των ΗΠΑ θα φτάνει μόλις το 5 %. Τα σχετικά ζητήματα καλύπτονται από τη νομοθετική πράξη περί επενδύσεων του Καναδά (Investment Canada Act) και από την Επιτροπή Ξένων Επενδύσεων των ΗΠΑ. Ορθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η ΕΕ θα πρέπει να είναι ένα ανοικτό επενδυτικό περιβάλλον, πρέπει όμως να εξετάσει περαιτέρω ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να διασφαλισθεί και να παρακολουθείται το περιβάλλον αυτό, ενώ οφείλει επίσης να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο περίπλοκο θέμα της αμοιβαιότητας με τρίτους στον τομέα των επενδύσεων, αποφεύγοντας ταυτοχρόνως οιαδήποτε μονομερή ανταλλακτική προσέγγιση.

4.   Οι επενδύσεις ως τμήμα μιας ευρύτερης εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ

4.1   Η κατάρτιση μιας σφαιρικής πολιτικής διεθνών επενδύσεων της ΕΕ πρέπει να καλύπτει πολλές επιμέρους πτυχές. Οι επενδύσεις υπαγορεύονται από παραμέτρους της αγοράς, όμως η ύπαρξη ανοικτού επενδυτικού περιβάλλοντος είναι εξίσου θεμελιώδης προκειμένου να επωφελούνται οι επενδυτές από την επιχειρησιακή ευελιξία και την προοδευτική κατάργηση των περιορισμών στις επενδύσεις, καθώς και από την παροχή αποτελεσματικής προστασίας. Συνεπώς, πρέπει να υπάρχουν διατάξεις σχετικά με την εθνική μεταχείριση, τη δίκαιη και ίση μεταχείριση και την ελεύθερη μεταφορά κεφαλαίων. Αυτό είναι αναγκαίο αν επιθυμούμε την επέκταση του εμπορίου, από το οποίο «εξαρτάται η ευημερία μας» (4), με σημαντικές τρίτες χώρες και άλλες αναδυόμενες οικονομίες.

4.2   Η πολιτική στον τομέα των επενδύσεων ήταν ένα από τα «θέματα της Σιγκαπούρης», τα οποία προστέθηκαν από την ΕΕ το 1997 στην ημερήσια διάταξη του ΠΟΕ ενόψει του τότε Γύρου της Ντόχα, αλλά στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε σε μια απόπειρα εξεύρεσης συμβιβαστικής λύσης στο Κανκούν, το 2003. Ενόψει της ανάγκης συμμετοχής των αναπτυσσόμενων χωρών, αναδείχθηκε εκ νέου ως κεντρικός στόχος της ΕΕ στο πλαίσιο της της ανακοίνωσης «Η Ευρώπη στον κόσμο», την οποία εξέδωσε το 2006 η Επιτροπή για το εμπόριο και η οποία καλύπτει τις περισσότερες από τις διαπραγματεύσεις της ΕΕ για τη σύναψη συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών. Η ανακοίνωση αυτή χρησιμοποιεί ως βάση τη συγκεκριμένη προσέγγιση, αναφερόμενη στις ίδιες χώρες και περιοχές, ενώ δηλώνει ότι δεν πρέπει να αποκλείεται τυχόν μελλοντική πολυμερής πρωτοβουλία (5).

4.3   Ο Καναδάς, που έχει εκφράσει ενδιαφέρον να συμπεριλάβει διατάξεις σχετικά με την προστασία των επενδύσεων στις τρέχουσες οικονομικές και εμπορικές διαπραγματεύσεις του με την ΕΕ, διατηρεί αυστηρά πρότυπα προστασίας των επενδύσεων και λαμβάνει υψηλή βαθμολογία στον «δείκτη διευκόλυνσης της επιχειρηματικής δραστηριότητας» του ΠΟΕ καθώς και όσον αφορά τις ροές επενδύσεων. Εντούτοις, εκτός από τη Σιγκαπούρη, πολλές από τις υπόλοιπες χώρες που αναφέρονται στην «Παγκόσμια Ευρώπη» και στην υπό εξέταση ανακοίνωση δεν παρουσιάζουν αντίστοιχες επιδόσεις. Βάσει του δείκτη της Διεθνούς Τράπεζας, η Κίνα (με εξαίρεση το Χονγκ Κονγκ) κατέχει την 89η θέση, η Ρωσία την 120ή, η Βραζιλία την 129η και η Ινδία την 133η σε σύνολο 183 χωρών. Όσον αφορά την προστασία των επενδυτών, οι χώρες αυτές παρουσιάζουν εξίσου χαμηλές επιδόσεις. Και σε αυτό το πεδίο είναι αναγκαία η διαμόρφωση ευνοϊκού ρυθμιστικού περιβάλλοντος για τις επιχειρήσεις. Είναι εύλογο να δοθεί προτεραιότητα σε διαπραγματεύσεις με αυτές τις χώρες οι αγορές των οποίων παρουσιάζουν σημαντικές αναπτυξιακές δυνατότητες, αλλά όπου οι ξένοι επενδυτές χρειάζονται βελτιωμένη προστασία.

4.3.1   Η Σιγκαπούρη και η Ινδία έχουν επίσης ζητήσει τη συμπερίληψη κεφαλαίων για την προστασία των επενδύσεων στις υπό διαπραγμάτευση συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών με την ΕΕ. Θα πρέπει να επιδιωχθούν, όπως προτείνεται, χωριστές «μεμονωμένες» συμφωνίες στον τομέα των επενδύσεων τόσο με την Κίνα όσο και με τη Ρωσία (6), με τις οποίες οι γενικότερες διαπραγματεύσεις εξελίσσονται με εξαιρετικά βραδείς ρυθμούς. Εκτιμάται ότι η Ρωσία επιδεικνύει αντίστοιχο ενδιαφέρον. Στην Κίνα εξακολουθούν να υφίστανται σαφή εμπόδια για τις επιχειρήσεις της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, τις δημόσιες προμήθειες και την τεχνολογία αιχμής. Ωστόσο, η Βραζιλία αρνείται επιμόνως να εξετάσει το ζήτημα της συμπερίληψης σχετικού κεφαλαίου για τις επενδύσεις κατά τη σύναψη συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών με τις χώρες της Mercosur, ενώ η προοπτική συμφωνίας με χώρες όπως η Βενεζουέλα παραμένει ανύπαρκτη.

4.4   Όπως προκύπτει σαφώς από τη μελέτη του LSE (7), η αποκλειστική αρμοδιότητα αναμένεται να ενισχύσει τον ρόλο της ΕΕ, εξέλιξη την οποία η ΕΟΚΕ επικροτεί. Επισημαίνεται δε ότι, από τη δεκαετία του '90, οι χώρες της NAFTA (Βόρεια Αμερική) έχουν καθιερώσει κανόνες στον τομέα των επενδύσεων μέσω πιο ολοκληρωμένων συμφωνιών, οι οποίες εμμέσως αποβαίνουν εις βάρος των επενδυτών της ΕΕ (αν και ορισμένες περιλαμβάνουν μερικά νεότερα κράτη μέλη). Επιπροσθέτως, υποστηρίζεται ότι η ενισχυμένη διαπραγματευτική ισχύς την οποία προσφέρει η ύπαρξη ενιαίας πολιτικής της Ένωσης «πρέπει να επιτρέψει στην ΕΕ να αποκτήσει βελτιωμένη πρόσβαση σε αγορές τρίτων χωρών καίριας σημασίας, προστατεύοντας συγχρόνως τους επενδυτές και βελτιώνοντας έτσι τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης».

4.4.1   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη θέση του LSE, σύμφωνα με την οποία η ΕΕ πρέπει να εκμεταλλευτεί αυτή την ευκαιρία, ώστε να ενημερώσει τις συμφωνίες επενδύσεων τις οποίες διαπραγματεύεται. Ωστόσο, πρέπει να αξιοποιήσει τις δικές της δυνάμεις παρά να μιμηθεί απλώς τη NAFTA.

5.   Κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές των επενδύσεων

5.1   Παρά ταύτα, πολλοί φοβούνται την αυξανόμενη πολιτικοποίηση των διαπραγματεύσεων στον τομέα των επενδύσεων που είναι αναπόφευκτο να προκύψει, ιδίως λόγω της έμφασης που δίνει το άρθρο 205 της ΣΛΕΕ στην ανάγκη να διέπεται η κοινή πολιτική επενδύσεων από τις γενικές αρχές της εξωτερικής δράσης της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της βιώσιμης οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής ανάπτυξης. Η ΕΟΚΕ δεν συμμερίζεται τον φόβο αυτόν, καθώς θεωρεί ότι οι συγκεκριμένες παράμετροι είναι μείζονος σημασίας.

5.2   Οι πρόσφατες διμερείς επενδυτικές συμφωνίες της NAFTA περιλαμβάνουν πρόβλεψη προστασίας από έμμεση απαλλοτρίωση, κάτι που δεν καλύπτεται αρκετά συχνά στις αντίστοιχες επενδυτικές συμφωνίες των κρατών μελών. Χωρίς τέτοια πρόβλεψη, αυξάνεται ο κίνδυνος οι τυχόν διαφωνίες να οδηγούν σε διαδικασίες διαιτησίας – οι οποίες δεν είναι ιδιαίτερα πρόσφορες για τη διαχείριση αυτών των θεμάτων. Το ζήτημα αυτό θα απασχολήσει ιδιαιτέρως την ΕΟΚΕ σε σχέση με τη συμπερίληψη διατάξεων περί βιώσιμης ανάπτυξης και άλλων ρυθμιστικών μέτρων που είναι προφανώς προς το δημόσιο συμφέρον (8), ιδίως όταν αυτά αντιμετωπίζονται από τρίτους ως απόπειρα όρθωσης φραγμών.

5.3   Όπως σημειώθηκε ήδη, επικροτείται η διαβεβαίωση που περιλαμβάνεται στο κείμενο της ανακοίνωσης, σύμφωνα με την οποία η πολιτική της ΕΕ σε θέματα εμπορίου και επενδύσεων πρέπει να είναι συμβατή με τις υπόλοιπες πολιτικές της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών σε θέματα «προστασίας του περιβάλλοντος, αξιοπρεπούς εργασίας, υγείας και ασφάλειας στην εργασία» καθώς και ανάπτυξης. Η συμπερίληψη κεφαλαίων για τις επενδύσεις πρέπει να επιδιωχθεί όπου αυτό είναι δυνατόν σε ευρύτερες εμπορικές διαπραγματεύσεις της ΕΕ. Η προστασία των επενδύσεων πρέπει να συμπεριληφθεί εξίσου στον εποπτικό ρόλο τον οποίο προβλέπεται να ασκεί η κοινωνία των πολιτών όπου οι συμφωνίες αυτού του είδους προβλέπουν τη δημιουργία φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών (9).

5.4   Στην απάντησή της προς το έγγραφο με τίτλο «Η Ευρώπη στον κόσμο», η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει τη συμπερίληψη των προτύπων του ΣΓΠ+ στις μελλοντικές συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) της ΕΕ. Αυτά περιλαμβάνουν τις 8 βασικές συμβάσεις της ΔΟΕ και τις σημαντικότερες συμβάσεις για την προστασία του περιβάλλοντος. Η παρακολούθηση αυτών των πτυχών πρέπει να συμπεριληφθεί στο περί επενδύσεων πεδίο αναφοράς όλων των ΣΟΕΣ που πρόκειται να συναφθούν, έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθούν επίσης οι πιθανότητες αθέμιτης εκμετάλλευσης, εκ μέρους της χώρας υποδοχής, πτυχών που άπτονται του περιβάλλοντος ή κοινωνικών ζητημάτων. Ωστόσο, σημειώνουμε ότι ο Καναδάς έχει επικυρώσει μόνον 5 από αυτές τις συμβάσεις της ΔΟΕ, η Κορέα 4 και οι ΗΠΑ μόλις 2.

5.4.1   Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει τη σαφή δέσμευση που περιλαμβάνεται στη συμφωνία ΕΕ-Cariforum (2008) να μην υποβαθμιστούν τα περιβαλλοντικά ή εργασιακά πρότυπα με σκοπό την προσέλκυση επενδύσεων, καθώς και την πρόβλεψη, σε σχέση με τη συμπεριφορά των επενδυτών (άρθρο 72), να γίνονται σεβαστά αυτά τα πρότυπα, να αποφεύγονται πρακτικές διαφθοράς και να καλλιεργείται η διασύνδεση με τις τοπικές κοινότητες. Οι υποχρεώσεις των επενδυτών έναντι των απαιτήσεων της βιώσιμης ανάπτυξης πρέπει να λαμβάνονται πλήρως υπόψη στην προσπάθειά τους να υποστηρίξουν και να διατηρήσουν συνολικά την ανταγωνιστικότητά τους. Ομοίως, οι επενδυτές της ΕΕ πρέπει να προστατεύονται έναντι των εγχώριων ανταγωνιστών τους στο εξωτερικό, όπου ισχύουν χαμηλότερα πρότυπα.

6.   Είναι οι επενδύσεις μέσον ανάπτυξης;

6.1   Ένας κρίσιμος τομέας σε σχέση με τον οποίο θεωρούμε ότι η ανακοίνωση δεν υπεισέρχεται σε επαρκείς λεπτομέρειες αφορά το πώς η πολιτική διεθνών επενδύσεων της ΕΕ θα αλληλεπιδρά και θα συνδυάζεται με το πρόγραμμα ανάπτυξης της ΕΕ, ιδίως σε σχέση με τις χώρες ΑΚΕ, τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες και τις υπό εξέλιξη διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ). Ως προς την Αφρική, η προσέγγιση της ΕΕ είναι εντελώς αντίθετη από την προσέγγιση της Κίνας. Αναζητώντας νέες πηγές πρώτων υλών και εξωτερικών επενδύσεων, η Κίνα συνήψε συμπράξεις με αρκετές αφρικανικές χώρες αντιμετωπίζοντας τις συγκεκριμένες επενδύσεις ως επιχειρηματική δραστηριότητα, και όχι ως παροχή αναπτυξιακής βοήθειας.

6.2   Η ΕΕ πρέπει να ενθαρρύνει την πραγματοποίηση μακροπρόθεσμων επενδύσεων σε αναπτυσσόμενες χώρες οι οποίες θα συνοδεύονται από οικονομικά οφέλη όπως η δημιουργία υποδομών αξιοπρεπούς εργασίας και υποδομών και η μεταφορά γνώσεων. Αυτό πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της πρωτοβουλίας ΣΟΕΣ, η οποία εστιάζεται πρωτίστως στην ανάπτυξη.

6.2.1   Η ΕΟΚΕ (10) έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι η οικονομική ανάπτυξη της Αφρικής πρέπει να «εξαρτάται πρωτίστως από την εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς της, ώστε να μπορέσει να επιτύχει μια ενδογενή οικονομική μεγέθυνση που θα επιτρέψει τη σταθεροποίηση και την εδραίωση της θέσης της ηπείρου στην παγκόσμια οικονομία. Η περιφερειακή ολοκλήρωση και η ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς αποτελούν σημεία στήριξης, εφαλτήρια, που θα επιτρέψουν στην Αφρική να συμμετάσχει θετικά στο παγκόσμιο εμπόριο». Επαναλαμβάνουμε τη θέση αυτή όσον αφορά την πολιτική επενδύσεων της ΕΕ.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  Απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ, 28 Σεπτεμβρίου 2006.

1

(2)  Στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

2

(3)  2010 Impact of EU outward FDI [«Αντίκτυπος των άμεσων ξένων επενδύσεων της ΕΕ 2010»], Copenhagen Economics.

3

(4)  Η Ευρώπη στον κόσμο, παρατίθεται στο: ΕΕ C 211, 19.08.2008, σελ. 82.

4

(5)  Οι απόψεις της ΕΟΚΕ όσον αφορά τη σχέση μεταξύ πολυμερών και διμερών συμφωνιών αναπτύσσονται εκτενέστερα στο έγγραφο CESE ΕΕ C 211, 19.08.2008, σελ. 82.

5

(6)  Εμπόριο, ανάπτυξη και παγκόσμιες υποθέσεις, κεφάλαιο 2.1.

6

(7)  «The EU Approach to International Investment Policy after the Lisbon Treaty» [«Η προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά την πολιτική διεθνών επενδύσεων μετά τη Συνθήκη της Λισαβόνας»], μελέτη του LSE και άλλων, 2010.

7

The EU Approach to International Investment Policy after the Lisbon Treaty»

(8)  Οι απόψεις της ΕΟΚΕ σχετικά με τις εκτιμήσεις του αντικτύπου στην αειφορία και την εμπορική πολιτική της ΕΕ παρατίθενται στο έγγραφο CESE ΕΕ C 218, 23.7.2011, σελ. 14.

8

(9)  Στις συμφωνίες με το Φόρουμ της Καραϊβικής (ΣΟΕΣ) και την Κεντρική Αμερική (ΣΕΣ) προβλέπεται η δημιουργία φόρουμ της κοινωνίας των πολιτών, το οποίο θα παρακολουθεί την εφαρμογή της όλης συμφωνίας· το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση της Κορέας, ως προς την παρακολούθηση του κεφαλαίου που αφορά τη βιώσιμη ανάπτυξη.

9

(10)  ΕΕ C 317, 23.12.2009, σελ. 126 και ΕΕ C 255, 22.09.2010, σελ. 1.

10

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/155 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/155

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Σχέδιο για την ενεργειακή απόδοση 2011»

[COM(2011) 109 τελικό]

2011/C 318/26

Εισηγήτρια: η κ. SIRKEINEN

Στις 8 Μαρτίου 2011 και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Σχέδιο για την ενεργειακή απόδοση 2011

COM(2011) 109 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 22 Ιουνίου 2011.

Κατά την 473η σύνοδο ολομέλειας, της 13ης και 14ης Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομοφώνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1.   Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1   Στα συμπεράσματά της, η ΕΟΚΕ

| — | επαναλαμβάνει ότι στηρίζει τον στόχο βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης ως κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής Ευρώπη 2020, |
| --- | --- |

—

επαναλαμβάνει ότι στηρίζει τον στόχο βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης ως κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής Ευρώπη 2020,

| — | επισημαίνει ότι η ενεργειακή απόδοση και η εξοικονόμηση ενέργειας εξαρτώνται πρωτίστως από τη στάση των πολιτών, των επιχειρήσεων και των εργαζομένων και από την αλλαγή της συμπεριφοράς τους, |
| --- | --- |

—

επισημαίνει ότι η ενεργειακή απόδοση και η εξοικονόμηση ενέργειας εξαρτώνται πρωτίστως από τη στάση των πολιτών, των επιχειρήσεων και των εργαζομένων και από την αλλαγή της συμπεριφοράς τους,

| — | κρίνει σκόπιμο να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε μακροπρόθεσμα βιώσιμα αποτελέσματα παρά σε βραχυπρόθεσμες επιτυχίες, |
| --- | --- |

—

κρίνει σκόπιμο να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε μακροπρόθεσμα βιώσιμα αποτελέσματα παρά σε βραχυπρόθεσμες επιτυχίες,

| — | υπογραμμίζει ότι η εξοικονόμηση ενέργειας αποτελεί εργαλείο για την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική ευημερία και την ποιότητα ζωής, |
| --- | --- |

—

υπογραμμίζει ότι η εξοικονόμηση ενέργειας αποτελεί εργαλείο για την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική ευημερία και την ποιότητα ζωής,

| — | τονίζει την ευθύνη των κρατών μελών, με την ΕΕ να έχει συντονιστικό ρόλο. |
| --- | --- |

—

τονίζει την ευθύνη των κρατών μελών, με την ΕΕ να έχει συντονιστικό ρόλο.

| — | υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η επιλογή των κατάλληλων μέσων και πιστεύει ότι οι εθελοντικές συμφωνίες είναι μεν χρήσιμες, αλλά όταν τα θετικά κίνητρα δεν λειτουργούν είναι αναγκαίες δεσμευτικές ρυθμίσεις, |
| --- | --- |

—

υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η επιλογή των κατάλληλων μέσων και πιστεύει ότι οι εθελοντικές συμφωνίες είναι μεν χρήσιμες, αλλά όταν τα θετικά κίνητρα δεν λειτουργούν είναι αναγκαίες δεσμευτικές ρυθμίσεις,

| — | υπογραμμίζει τη σημασία της συμπαραγωγής ως ιδιαίτερα αποδοτικής παραγωγής ενέργειας, |
| --- | --- |

—

υπογραμμίζει τη σημασία της συμπαραγωγής ως ιδιαίτερα αποδοτικής παραγωγής ενέργειας,

| — | δεν υποστηρίζει τον ορισμό ενός γενικού δεσμευτικού στόχου ενεργειακής απόδοσης, αλλά συνιστά να επικεντρωθούν οι προσπάθειες στην επίτευξη ουσιαστικών αποτελεσμάτων, |
| --- | --- |

—

δεν υποστηρίζει τον ορισμό ενός γενικού δεσμευτικού στόχου ενεργειακής απόδοσης, αλλά συνιστά να επικεντρωθούν οι προσπάθειες στην επίτευξη ουσιαστικών αποτελεσμάτων,

| — | τονίζει την ανάγκη εξασφάλισης χρηματοδοτικών ενισχύσεων και επενδύσεων για την αξιοποίηση των σημαντικών δυνατοτήτων των νέων κρατών μελών. |
| --- | --- |

—

τονίζει την ανάγκη εξασφάλισης χρηματοδοτικών ενισχύσεων και επενδύσεων για την αξιοποίηση των σημαντικών δυνατοτήτων των νέων κρατών μελών.

1.2   Η ΕΟΚΕ συνιστά

| — | στην Επιτροπή όσον αφορά το σχέδιο δράσης για την ενέργεια:






  — | να αποσαφηνίσει το θέμα της μέτρησης των αποτελεσμάτων των μέτρων ενεργειακής απόδοσης, |
| --- | --- | --- |

—

στην Επιτροπή όσον αφορά το σχέδιο δράσης για την ενέργεια:

—

να αποσαφηνίσει το θέμα της μέτρησης των αποτελεσμάτων των μέτρων ενεργειακής απόδοσης,

| — | να εξηγήσει καλύτερα τα στοιχεία για την εκτίμηση της χρήσης ενέργειας το 2020, |
| --- | --- |

—

να εξηγήσει καλύτερα τα στοιχεία για την εκτίμηση της χρήσης ενέργειας το 2020,

| — | να έχουν τα εθνικά σχέδια δράσης για την ενεργειακή απόδοση (NEEAP) πιο στρατηγικό χαρακτήρα από ό,τι συμβαίνει μέχρι σήμερα και να προβλέπονται, τόσο κατά τη χάραξη όσο και κατά την αξιολόγησή τους, δημόσιες διαβουλεύσεις |
| --- | --- |

—

να έχουν τα εθνικά σχέδια δράσης για την ενεργειακή απόδοση (NEEAP) πιο στρατηγικό χαρακτήρα από ό,τι συμβαίνει μέχρι σήμερα και να προβλέπονται, τόσο κατά τη χάραξη όσο και κατά την αξιολόγησή τους, δημόσιες διαβουλεύσεις

| — | να προσδιορίσει την απαίτηση για επιτάχυνση της ανακαίνισης κτιρίων στον δημόσιο τομέα, |
| --- | --- |

—

να προσδιορίσει την απαίτηση για επιτάχυνση της ανακαίνισης κτιρίων στον δημόσιο τομέα,

| — | να εκπονήσει και να δημοσιεύσει διεξοδική μελέτη για τα λευκά πιστοποιητικά, |
| --- | --- |

—

να εκπονήσει και να δημοσιεύσει διεξοδική μελέτη για τα λευκά πιστοποιητικά,

| — | να χρησιμοποιήσει στοχευμένα μέτρα για τη διαχείριση ατομικών περιπτώσεων μεγάλου ανεκμετάλλευτου δυναμικού ενεργειακής αποδοτικότητας, εξασφαλίζοντας επίσης τη δυνατότητα παροχής, σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, κρατικών ενισχύσεων, |
| --- | --- |

—

να χρησιμοποιήσει στοχευμένα μέτρα για τη διαχείριση ατομικών περιπτώσεων μεγάλου ανεκμετάλλευτου δυναμικού ενεργειακής αποδοτικότητας, εξασφαλίζοντας επίσης τη δυνατότητα παροχής, σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, κρατικών ενισχύσεων,

| — | να απαιτεί να εξασφαλίζεται η πρόσβαση στο δίκτυο για την ηλεκτρική ενέργεια από συμπαραγωγή (CHP), για να αυξηθεί το μερίδιο της συμπαραγωγής ηλεκτρισμού-θερμότητας. |
| --- | --- |

—

να απαιτεί να εξασφαλίζεται η πρόσβαση στο δίκτυο για την ηλεκτρική ενέργεια από συμπαραγωγή (CHP), για να αυξηθεί το μερίδιο της συμπαραγωγής ηλεκτρισμού-θερμότητας.

| — | όσον αφορά τα μέτρα για την αλλαγή της συμπεριφοράς:






  — | να τεθεί στο επίκεντρο ο χρήστης ενέργειας, |
| --- | --- | --- |

—

όσον αφορά τα μέτρα για την αλλαγή της συμπεριφοράς:

—

να τεθεί στο επίκεντρο ο χρήστης ενέργειας,

| — | να προβληθεί περισσότερο ο ρόλος του δημόσιου τομέα στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, ως παράδειγμα προς μίμηση από τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, |
| --- | --- |

—

να προβληθεί περισσότερο ο ρόλος του δημόσιου τομέα στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, ως παράδειγμα προς μίμηση από τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά,

| — | να μελετηθεί η συμπεριφορά των ατόμων και να διαχωριστούν τα μέτρα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης με βάση τις διαφορετικές ομάδες χρηστών, |
| --- | --- |

—

να μελετηθεί η συμπεριφορά των ατόμων και να διαχωριστούν τα μέτρα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης με βάση τις διαφορετικές ομάδες χρηστών,

| — | να διασφαλισθεί ότι τα μέτρα λειτουργούν προς όφελος του χρήστη, |
| --- | --- |

—

να διασφαλισθεί ότι τα μέτρα λειτουργούν προς όφελος του χρήστη,

| — | να παρασχεθούν, όταν κριθεί αναγκαίο, προσεκτικά σχεδιασμένα και αποτελεσματικά κίνητρα· ακόμη και τα ταπεινά κίνητρα μπορούν να επιφέρουν θετικά αποτελέσματα, |
| --- | --- |

—

να παρασχεθούν, όταν κριθεί αναγκαίο, προσεκτικά σχεδιασμένα και αποτελεσματικά κίνητρα· ακόμη και τα ταπεινά κίνητρα μπορούν να επιφέρουν θετικά αποτελέσματα,

| — | να μεριμνήσουν οι κατασκευαστές και οι κυβερνήσεις ώστε να διασφαλίσουν ότι οι πρόσθετες επενδύσεις στις κατασκευές αντικατοπτρίζονται σε αξία, |
| --- | --- |

—

να μεριμνήσουν οι κατασκευαστές και οι κυβερνήσεις ώστε να διασφαλίσουν ότι οι πρόσθετες επενδύσεις στις κατασκευές αντικατοπτρίζονται σε αξία,

| — | να αυξηθεί και να προσαρμοστεί η εκπαίδευση και η κατάρτιση στον τομέα των κατασκευών, |
| --- | --- |

—

να αυξηθεί και να προσαρμοστεί η εκπαίδευση και η κατάρτιση στον τομέα των κατασκευών,

| — | να προαχθεί η κατάρτιση των δημόσιων διοικήσεων στην ενεργειακή απόδοση, συμπεριλαμβανομένων των «πράσινων» δημόσιων συμβάσεων, |
| --- | --- |

—

να προαχθεί η κατάρτιση των δημόσιων διοικήσεων στην ενεργειακή απόδοση, συμπεριλαμβανομένων των «πράσινων» δημόσιων συμβάσεων,

| — | να μελετήσει η Επιτροπή τα προβλήματα και, εάν κριθεί αναγκαίο, να αναθεωρήσει τις διατάξεις για τα πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων και το νέο σύστημα οικολογικής σήμανσης των συσκευών, |
| --- | --- |

—

να μελετήσει η Επιτροπή τα προβλήματα και, εάν κριθεί αναγκαίο, να αναθεωρήσει τις διατάξεις για τα πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων και το νέο σύστημα οικολογικής σήμανσης των συσκευών,

| — | να αξιολογήσει η Επιτροπή τα αποτελέσματα εφαρμογής της έξυπνης μέτρησης για τους χρήστες ενέργειας και να προτείνει πρόσθετα μέτρα για ουσιαστικά οφέλη, |
| --- | --- |

—

να αξιολογήσει η Επιτροπή τα αποτελέσματα εφαρμογής της έξυπνης μέτρησης για τους χρήστες ενέργειας και να προτείνει πρόσθετα μέτρα για ουσιαστικά οφέλη,

| — | να συνεχισθεί η ανάπτυξη αποτελεσματικών εθνικών συστημάτων μακροπρόθεσμων εθελοντικών συμφωνιών, καθώς και η εφαρμογή τους και στον δημόσιο τομέα, |
| --- | --- |

—

να συνεχισθεί η ανάπτυξη αποτελεσματικών εθνικών συστημάτων μακροπρόθεσμων εθελοντικών συμφωνιών, καθώς και η εφαρμογή τους και στον δημόσιο τομέα,

| — | να κινητοποιηθούν όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς – πολίτες, επιχειρήσεις, εργαζόμενοι. |
| --- | --- |

—

να κινητοποιηθούν όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς – πολίτες, επιχειρήσεις, εργαζόμενοι.

2.   Εισαγωγή

2.1   Η ενεργειακή απόδοση βρίσκεται στην καρδιά της στρατηγικής Ευρώπη 2020 και συνεισφέρει στους τρεις βασικούς στόχους της ενεργειακής πολιτικής: ασφάλεια του εφοδιασμού, ανταγωνιστικότητα και προστασία του περιβάλλοντος/καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η ΕΟΚΕ τάσσεται σταθερά υπέρ του στόχου βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης και σε πολλές γνωμοδοτήσεις έχει διατυπώσει τις απόψεις της για συναφή μέτρα.

2.2   Η παρούσα γνωμοδότηση αφορά δύο πρωτοβουλίες. Η ΕΟΚΕ αποφάσισε να καταρτίσει το 2011 γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για την ενεργειακή απόδοση, εστιάζοντας στην αλλαγή της συμπεριφοράς και στους τρόπους επίτευξης θετικών αποτελεσμάτων. Όταν η Επιτροπή παρουσίασε το νέο σχέδιο για την ενεργειακή απόδοση 2011 τον Μάρτιο του 2011, αποφασίστηκε η παρουσίαση των σχετικών θέσεων της ΕΟΚΕ στην ίδια γνωμοδότηση.

2.2.1   Ως εκ τούτου, στην παρούσα γνωμοδότηση τα συμπεράσματα και οι συστάσεις, καθώς και τα κεφάλαια «2. Εισαγωγή» και «4. Γενικές παρατηρήσεις για την ενεργειακή απόδοση», είναι κοινά για τα δύο μέρη. Τα κεφάλαια 3 «Τα κύρια σημεία της ανακοίνωσης για το σχέδιο ενεργειακής απόδοσης» και «5. Ειδικές παρατηρήσεις» αφορούν την ανακοίνωση για το σχέδιο ενεργειακής απόδοσης, ενώ το κεφάλαιο «6. Μέτρα για την αλλαγή συμπεριφοράς» αφορά τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ. Το τελευταίο κεφάλαιο βασίζεται κυρίως στα συμπεράσματα μιας ακρόασης που διοργανώθηκε στις 18 Μαΐου 2011.

2.3   Η ακαθάριστη εγχώρια κατανάλωση ενέργειας (μείον τη μη ενεργειακή κατανάλωση) υπολογίστηκε το 2007 σε 1 842 Mtoe, που ισοδυναμεί με εξοικονόμηση 368 Mtoe. Σύμφωνα με πρόσφατους υπολογισμούς, η προβλεπόμενη κατανάλωση το 2020 θα ανέρχεται σε 1 678 Mtoe. Τα τελευταία στατιστικά στοιχεία του 2008 φανερώνουν μια ακαθάριστη εγχώρια κατανάλωση ενέργειας στην ΕΕ 1 685 Mtoe.

2.4   Η τελική κατανάλωση ενέργειας το 2008 ήταν 1 169 Mtoe. Το 25 % αυτής της ενέργειας καταναλώθηκε στον τομέα της κατοικίας και το 12 % στις υπηρεσίες. Στα νοικοκυριά, το 67 % της κατανάλωσης ενέργειας οφείλεται στη θέρμανση του χώρου, το 15 % στον φωτισμό και τη λειτουργία συσκευών, το 14 % στη θέρμανση του νερού και το 4 % στη μαγειρική. Οι μεταφορές ευθύνονται για το 32 % της χρήσης ενέργειας, η βιομηχανία για το 27 % και άλλες χρήσεις για το 4 %.

3.   Τα κύρια σημεία της ανακοίνωσης για το σχέδιο ενεργειακής απόδοσης 2011

3.1   Το προηγούμενο σχέδιο δράσης για την ενεργειακή απόδοση του 2006 και τα συνακόλουθα νομικά και άλλα μέτρα συνέβαλαν επιτυχώς στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης. Ωστόσο, δεν ήταν σχεδιασμένα για να επιτύχουν τον στόχο μείωσης κατά 20 % της χρήσης πρωτογενούς ενέργειας στην ΕΕ έως το 2020, ο οποίος ορίστηκε αργότερα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η ΕΕ αναμένεται να επιτύχει αυτόν τον στόχο κατά το ήμισυ.

3.2   Το νέο σχέδιο αποτελεί μέρος της εμβληματικής πρωτοβουλίας «Μια Ευρώπη που χρησιμοποιεί αποτελεσματικά τους πόρους» της στρατηγικής Ευρώπη 2020. Στόχος είναι η εξοικονόμηση ενέργειας κατά 20 % έως το 2020. Το σχέδιο παρουσιάζει τους στόχους της Επιτροπής, οι οποίοι θα υλοποιηθούν με τη βοήθεια νομικών και άλλων προτάσεων εντός του 2011, αρχικά με την αναθεώρηση των οδηγιών για τις ενεργειακές υπηρεσίες και τη συνδυασμένη παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρισμού (1).

3.3   Η πλήρης εφαρμογή των υφιστάμενων και των νέων μέτρων μπορεί, σύμφωνα με την Επιτροπή, να οδηγήσει σε εξοικονόμηση ύψους 1 000 ευρώ ετησίως ανά νοικοκυριό, δημιουργία έως και 2 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας, μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 740 εκατ. τόνους, καθώς και βελτίωση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης.

3.4   Η μεγαλύτερη δυνατότητα εξοικονόμησης εντοπίζεται στα κτίρια. Η προσοχή εστιάζεται στην επιτάχυνση της ανακαίνισης των δημόσιων και των ιδιωτικών κτιρίων και στη βελτίωση της απόδοσης των κατασκευαστικών μερών και των συσκευών:

| — | Πρόβλεψη δεσμευτικού στόχου για την επιτάχυνση της ανακαίνισης των δημόσιων κτιρίων με σκοπό την επίτευξη του επιπέδου ενεργειακής απόδοσης του βέλτιστου 10 % του κτιριακού δυναμικού, ενώ από το 2019 όλα τα νέα κτίρια θα πρέπει να έχουν σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας, |
| --- | --- |

—

Πρόβλεψη δεσμευτικού στόχου για την επιτάχυνση της ανακαίνισης των δημόσιων κτιρίων με σκοπό την επίτευξη του επιπέδου ενεργειακής απόδοσης του βέλτιστου 10 % του κτιριακού δυναμικού, ενώ από το 2019 όλα τα νέα κτίρια θα πρέπει να έχουν σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας,

| — | Προώθηση των συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης και του Συμφώνου των Δημάρχων. |
| --- | --- |

—

Προώθηση των συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης και του Συμφώνου των Δημάρχων.

3.5   Για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας στα νοικοκυριά:

| — | προώθηση της αστικής θέρμανσης και ψύξης, |
| --- | --- |

—

προώθηση της αστικής θέρμανσης και ψύξης,

| — | πρόβλεψη νομικών διατάξεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος των χωριστών κινήτρων για ιδιοκτήτες και ενοικιαστές, |
| --- | --- |

—

πρόβλεψη νομικών διατάξεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος των χωριστών κινήτρων για ιδιοκτήτες και ενοικιαστές,

| — | προώθηση της κατάρτισης για την κάλυψη της διπλάσιας ανάγκης για ειδικευμένο προσωπικό σε εργασίες ανακαίνισης, |
| --- | --- |

—

προώθηση της κατάρτισης για την κάλυψη της διπλάσιας ανάγκης για ειδικευμένο προσωπικό σε εργασίες ανακαίνισης,

| — | παροχή υποστήριξης για την υπέρβαση των εμποδίων της αγοράς για τις εταιρείες παροχής ενεργειακών υπηρεσιών. |
| --- | --- |

—

παροχή υποστήριξης για την υπέρβαση των εμποδίων της αγοράς για τις εταιρείες παροχής ενεργειακών υπηρεσιών.

3.6   Για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης στη βιομηχανία παραγωγής ενέργειας (30 % της χρήσης πρωτογενούς ενέργειας):

| — | πρόβλεψη δεσμευτικής απαίτησης για την επίτευξη των επιπέδων ενεργειακής απόδοσης BAT για τις νέες εγκαταστάσεις και εκείνες που πρέπει να ανανεώσουν τις άδειές τους, |
| --- | --- |

—

πρόβλεψη δεσμευτικής απαίτησης για την επίτευξη των επιπέδων ενεργειακής απόδοσης BAT για τις νέες εγκαταστάσεις και εκείνες που πρέπει να ανανεώσουν τις άδειές τους,

| — | εισαγωγή υποχρεωτικών συστημάτων συνδυασμένης θερμότητας και ηλεκτρισμού (CHP) για τις νέες εγκαταστάσεις θερμικής ενέργειας, όπου η πιθανή ζήτηση για θερμότητα ή ψύξη είναι επαρκής, και παροχή προτεραιότητας πρόσβασης σε συστήματα διανομής για την ηλεκτρική ενέργεια από CHP, |
| --- | --- |

—

εισαγωγή υποχρεωτικών συστημάτων συνδυασμένης θερμότητας και ηλεκτρισμού (CHP) για τις νέες εγκαταστάσεις θερμικής ενέργειας, όπου η πιθανή ζήτηση για θερμότητα ή ψύξη είναι επαρκής, και παροχή προτεραιότητας πρόσβασης σε συστήματα διανομής για την ηλεκτρική ενέργεια από CHP,

| — | οι ρυθμιστικές αρχές για τα εθνικά δίκτυα θα πρέπει να λάβουν δεόντως υπόψη την ενεργειακή απόδοση στις αποφάσεις και τους ελέγχους τους, |
| --- | --- |

—

οι ρυθμιστικές αρχές για τα εθνικά δίκτυα θα πρέπει να λάβουν δεόντως υπόψη την ενεργειακή απόδοση στις αποφάσεις και τους ελέγχους τους,

| — | όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν ένα εθνικό σύστημα υποχρεωτικής εξοικονόμησης ενέργειας (λευκά πιστοποιητικά;). |
| --- | --- |

—

όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν ένα εθνικό σύστημα υποχρεωτικής εξοικονόμησης ενέργειας (λευκά πιστοποιητικά;).

3.7   Νέα μέτρα για τη μεταποιητική βιομηχανία:

| — | παρότρυνση των κρατών μελών να προσφέρουν στις ΜΜΕ πληροφορίες και κατάλληλα κίνητρα (σε επίπεδο φορολογίας, χρηματοδότησης), |
| --- | --- |

—

παρότρυνση των κρατών μελών να προσφέρουν στις ΜΜΕ πληροφορίες και κατάλληλα κίνητρα (σε επίπεδο φορολογίας, χρηματοδότησης),

| — | θέσπιση υποχρεωτικών τακτικών ενεργειακών ελέγχων σε μεγάλες εταιρείες και παροχή κινήτρων για την εισαγωγή συστημάτων ενεργειακής διαχείρισης, |
| --- | --- |

—

θέσπιση υποχρεωτικών τακτικών ενεργειακών ελέγχων σε μεγάλες εταιρείες και παροχή κινήτρων για την εισαγωγή συστημάτων ενεργειακής διαχείρισης,

| — | εισαγωγή απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού για τον βασικό βιομηχανικό εξοπλισμό όπως οι μηχανές, οι αντλίες, ο εξοπλισμός συμπιεσμένου αέρα, ξήρανσης, τήξης, χύτευσης, απόσταξης και οι κλίβανοι, |
| --- | --- |

—

εισαγωγή απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού για τον βασικό βιομηχανικό εξοπλισμό όπως οι μηχανές, οι αντλίες, ο εξοπλισμός συμπιεσμένου αέρα, ξήρανσης, τήξης, χύτευσης, απόσταξης και οι κλίβανοι,

| — | προώθηση εθελοντικών συμφωνιών με βάση σαφείς στόχους, μεθοδολογίες, μετρήσεις και ελέγχους. |
| --- | --- |

—

προώθηση εθελοντικών συμφωνιών με βάση σαφείς στόχους, μεθοδολογίες, μετρήσεις και ελέγχους.

3.8   Η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει την ανάπτυξη, τη δοκιμή και την εφαρμογή νέων ενεργειακά αποδοτικών τεχνολογιών.

3.9   Η χρηματοδότηση για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης με στόχο την υπέρβαση των αδυναμιών της αγοράς και του ρυθμιστικού πλαισίου αποτελεί πρωτίστως εθνική ευθύνη. Επιπρόσθετα, η ΕΕ στηρίζει την ενεργειακή απόδοση μέσω προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής, του προγράμματος «Ευφυής ενέργεια – Ευρώπη», της ενδιάμεσης χρηματοδότησης, του ευρωπαϊκού προγράμματος οικονομικής ανάκαμψης και του προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη. Η Επιτροπή θα αναλύσει περαιτέρω επιλογές κατά την κατάρτιση του επόμενου δημοσιονομικού πλαισίου.

3.10   Για τους καταναλωτές, η Επιτροπή θα μελετήσει και θα συζητήσει τις βέλτιστες λύσεις που θα οδηγήσουν σε αλλαγή της συμπεριφοράς. Επιπλέον απαιτούνται:

| — | αυστηρότερα πρότυπα κατανάλωσης για ορισμένες οικιακές συσκευές, |
| --- | --- |

—

αυστηρότερα πρότυπα κατανάλωσης για ορισμένες οικιακές συσκευές,

| — | διευκόλυνση της διείσδυσης στην αγορά αποδοτικότερων κατασκευαστικών μερών, για παράδειγμα με την εφαρμογή των απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού ή σήμανσης στα πλαίσια παραθύρων ή σε ολόκληρα συστήματα, |
| --- | --- |

—

διευκόλυνση της διείσδυσης στην αγορά αποδοτικότερων κατασκευαστικών μερών, για παράδειγμα με την εφαρμογή των απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού ή σήμανσης στα πλαίσια παραθύρων ή σε ολόκληρα συστήματα,

| — | βελτιωμένη ενημέρωση για την ενεργειακή κατανάλωση μέσω των λογαριασμών κλπ., εφαρμογή της υποχρέωσης χρήσης έξυπνων μετρητών για τουλάχιστον το 80 % των καταναλωτών έως το 2020 (υπό την προϋπόθεση ότι υποστηρίζεται, από θετική ανάλυση κόστους – οφέλους σε εθνικό επίπεδο), ανάπτυξη νέων έξυπνων συστημάτων εξοικονόμησης ενέργειας (με σεβασμό των προσωπικών δεδομένων), |
| --- | --- |

—

βελτιωμένη ενημέρωση για την ενεργειακή κατανάλωση μέσω των λογαριασμών κλπ., εφαρμογή της υποχρέωσης χρήσης έξυπνων μετρητών για τουλάχιστον το 80 % των καταναλωτών έως το 2020 (υπό την προϋπόθεση ότι υποστηρίζεται, από θετική ανάλυση κόστους – οφέλους σε εθνικό επίπεδο), ανάπτυξη νέων έξυπνων συστημάτων εξοικονόμησης ενέργειας (με σεβασμό των προσωπικών δεδομένων),

| — | ενεργειακά σήματα και πρότυπα που θα αντανακλούν την «ετοιμότητα» των συσκευών και των κτιρίων να προσαρμοστούν σε έξυπνα δίκτυα. |
| --- | --- |

—

ενεργειακά σήματα και πρότυπα που θα αντανακλούν την «ετοιμότητα» των συσκευών και των κτιρίων να προσαρμοστούν σε έξυπνα δίκτυα.

3.11   Παρά το γεγονός ότι οι μεταφορές αποτελούν την ταχύτερα αναπτυσσόμενη κατηγορία χρήσης ενέργειας, δεν εξετάζονται στο εν λόγω σχέδιο εν αναμονή της επικείμενης Λευκής Βίβλου για τις μεταφορές (δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2011).

3.12   Τα εθνικά σχέδια δράσης για την ενεργειακή απόδοση (NEEAP) θα διευρυνθούν για να καλύψουν ολόκληρη την ενεργειακή αλυσίδα. Οι δραστηριότητες αναφοράς και ελέγχου θα ενταχθούν στον εκ των προτέρων πολιτικό συντονισμό της στρατηγικής Ευρώπη 2020, ήτοι στο ευρωπαϊκό εξάμηνο.

3.13   Η Επιτροπή δεν έχει προτείνει ακόμη εθνικούς δεσμευτικούς στόχους. Θα αξιολογήσει την πρόοδο το 2013 και θα προτείνει εθνικούς δεσμευτικούς στόχους εάν είναι απίθανο να επιτευχθεί ο στόχος του 20 %. Σε τομεακό επίπεδο, το σχέδιο περιλαμβάνει ορισμένους τομεακούς στόχους, όπως περιγράφεται ανωτέρω.

4.   Γενικές παρατηρήσεις για την ενεργειακή απόδοση

4.1   Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση της Επιτροπής για ένα νέο σχέδιο ενεργειακής απόδοσης, το οποίο τελικά παρουσιάστηκε μετά από μακρά καθυστέρηση. Η ΕΟΚΕ στηρίζει τον στόχο της ανακοίνωσης, ωστόσο στην παρούσα γνωμοδότηση διατυπώνει παρατηρήσεις και ζητεί περαιτέρω διευκρινίσεις. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να παρουσιάσει αναλυτικά τις απόψεις της για τις νομοθετικές και άλλες προτάσεις υλοποίησης του σχεδίου. Η ενεργειακή απόδοση και εξοικονόμηση εξαρτώνται πρωτίστως από τη στάση των πολιτών, των επιχειρήσεων και των εργαζομένων, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά σημαντική τη διαβούλευση και τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών.

4.2   Υπό τις παρούσες οικονομικές συνθήκες, με τα περιορισμένα δημόσια οικονομικά, τα υψηλά ποσοστά ανεργίας και την έλλειψη εμπιστοσύνης για την ανάπτυξη επενδύσεων, η αποστολή αυτή δεν είναι εύκολη, μολονότι θα μπορούσε να επιφέρει θετικά αποτελέσματα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Σημαντικό είναι να διασφαλισθεί μια βαθειά, βιώσιμη και μακροπρόθεσμη ανάπτυξη για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης. Η άσκηση πιέσεων για βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα μπορεί να μην οδηγήσει σε βιώσιμες συνθήκες.

4.3   Η επιλογή των μέτρων είναι ουσιαστικής σημασίας για την επίτευξη αποτελεσμάτων. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποστηρίζει σε προηγούμενη γνωμοδότησή της για την ενεργειακή απόδοση (2008 (2)), ότι οι εθελοντικές συμφωνίες με τους εθνικούς φορείς εκμετάλλευσης είναι χρήσιμες, αλλά οι συμφωνίες που κρίνονται σκόπιμες πρέπει να ορίζουν με σαφήνεια ότι σε περίπτωση μη επίτευξης των στόχων θα εφαρμοστεί δεσμευτική ρύθμιση. Η ρύθμιση είναι αναγκαία σε πολλές περιπτώσεις, όμως μόνον όταν τα θετικά κίνητρα δεν επιφέρουν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Ο κοινωνικός και πολιτικός διάλογος κρίνεται σκόπιμο να χρησιμοποιείται όποτε αυτό είναι δυνατό, ενώ οι πρόσθετες διοικητικές επιβαρύνσεις για όλους, και ιδίως για τις ΜΜΕ, πρέπει να αποφευχθούν.

4.4   Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα παράδοξη στα νεότερα κράτη μέλη, όπου οι δυνατότητες για βελτιωμένη ενεργειακή απόδοση είναι μεγαλύτερες, αλλά οι οικονομικοί πόροι είναι λιγότεροι. Για παράδειγμα υπάρχει άμεση ανάγκη για επισκευή των συστημάτων αστικής θέρμανσης που παρουσιάζουν διαρροή και για εξασφάλιση υψηλής ποιότητας στον τομέα των κατασκευών και των συσκευών. Οι κυβερνήσεις πρέπει να λάβουν μέτρα που θα εξυπηρετούν το κοινό συμφέρον μακροπρόθεσμα. Επίσης, σκόπιμη είναι η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των Διαρθρωτικών Ταμείων.

4.5   Όταν διενεργείται συζήτηση με θέμα την ενεργειακή απόδοση και εξοικονόμηση, είναι χρήσιμο να λαμβάνονται υπόψη ορισμένα βασικά στοιχεία.

4.5.1   Βελτιωμένη ενεργειακή απόδοση σημαίνει λιγότερη εισροή ενέργειας ανά μονάδα εκροής. Αυτό επιτυγχάνεται κυρίως με τη χρήση προηγμένων τεχνολογιών. Η επένδυση σε μια νέα τεχνολογική λύση προσφέρει αποτελέσματα που διαρκούν σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής της. Καθοριστική είναι όχι μόνον η τεχνολογική ανάπτυξη, αλλά και η εφαρμογή.

4.5.2   Παρά τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, η κατανάλωση ενέργειας μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται ακόμη και σε καιρούς οικονομικών δυσχερειών. Αυτό οφείλεται στην αύξηση των εισοδημάτων, στον αυξανόμενο αριθμό νοικοκυριών με υψηλότερο επίπεδο ανέσεων και περισσότερες οικιακές συσκευές, στην αύξηση των μετακινήσεων, κλπ.

4.5.3   Η εξοικονόμηση ενέργειας, από την άλλη πλευρά, σημαίνει μείωση της κατανάλωσης ενέργειας κυρίως χάρη στην αλλαγή συμπεριφοράς. Αυτό πρέπει να αποτελεί βασικό στόχο προς επίτευξη. Για ουσιαστικά αποτελέσματα, η αλλαγή θα πρέπει να έχει μόνιμο χαρακτήρα, μολονότι «το φαινόμενο της υποτροπής» μπορεί εύκολα να υπερισχύσει. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι θα πρέπει να δοθεί περισσότερη προσοχή στα κίνητρα και τα μοντέλα της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Ποια κίνητρα οδηγούν ουσιαστικά τους ανθρώπους να αλλάξουν συμπεριφορά; (βλέπε επίσης κεφάλαιο 6).

4.5.4   Η εξοικονόμηση ενέργειας μπορεί επίσης να είναι το αποτέλεσμα της μειωμένης οικονομικής δραστηριότητας, την οποία βιώσαμε κατά τη διάρκεια της πρόσφατης οικονομικής κρίσης. Η προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας θα πρέπει ωστόσο να ευνοήσει την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική ευημερία και την ποιότητα ζωής. Στόχος είναι η αποσύνδεση της οικονομικής ανάπτυξης από την αυξημένη χρήση ενέργειας.

4.5.5   Είναι εξάλλου απαραίτητη η εκτίμηση και η άμβλυνση του αντικτύπου που θα έχει το κόστος των μέτρων ενεργειακής απόδοσης στο λογαριασμό που πληρώνουν οι καταναλωτές, διαφορετικά ενδέχεται να δυσχερανθεί η πρόσβαση στην ενέργεια για μέρος των καταναλωτών και να επιδεινωθούν φαινόμενα ενεργειακού αποκλεισμού. Έχει θεμελιώδη σημασία να επιτευχθεί καλύτερη ισορροπία μεταξύ του κόστους και του οφέλους της ενεργειακής απόδοσης, για να μην τεθεί σε κίνδυνο η καθολικότητα και προσβασιμότητα της ενέργειας για τους καταναλωτές.

4.6   Ένα ακανθώδες θέμα είναι η μέτρηση των αποτελεσμάτων των μέτρων ενεργειακής απόδοσης. Έκπληξη προκαλεί το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν το αναφέρει καθόλου, ούτε καν στην εκτίμηση αντικτύπου του σχεδίου. Σε πολλές περιπτώσεις, τα ίδια τα μέτρα και οι θεωρητικές δυνατότητές τους καταγράφονται ως αποτελέσματα. Τα αληθινά συγκεντρωτικά αποτελέσματα, ως μεταβολή στην προβλεπόμενη χρήση ενέργειας, εμφανίζονται με σημαντική χρονική καθυστέρηση. Επιπρόσθετα, τα στατιστικά στοιχεία παρουσιάζουν επίσης καθυστέρηση – επί του παρόντος τα πλέον πρόσφατα στοιχεία είναι του 2008.

4.7   Η βάση της εκτίμησης ότι η ΕΕ αναμένεται να επιτύχει τον στόχο της κατά το ήμισυ έως το 2020 παραμένει επίσης ασαφής. Προφανώς υπάρχουν διάφορες πηγές και υπολογισμοί που λαμβάνουν υπόψη την πρόσφατη οικονομική ύφεση. Ωστόσο, πρόκειται για ένα μέσο αποτέλεσμα ή για το πλέον αισιόδοξο/απαισιόδοξο σενάριο;

4.8   Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η ενεργειακή απόδοση και η εξοικονόμηση ενέργειας αποτελούν πρωτίστως ευθύνη των κρατών μελών, δεδομένου ότι υπάρχουν τεράστιες δυνατότητες σε τοπικό επίπεδο που καθορίζονται από τις τοπικές συνθήκες και παραδόσεις. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία των διεξοδικών και φιλόδοξων NEEAP. Τονίζει ότι τα σχέδια αυτά θα πρέπει να έχουν πιο στρατηγικό χαρακτήρα από ό,τι συμβαίνει μέχρι σήμερα και ότι τόσο κατά τη χάραξη όσο και κατά την αξιολόγησή τους θα πρέπει να προβλέπονται δημόσιες διαβουλεύσεις. Επικροτεί τη νέα προτεινόμενη προσέγγιση για τις δραστηριότητες αναφοράς και ελέγχου. Τα κράτη μέλη δεν θα πρέπει να αποκλίνουν από την ευθύνη αυτή και η Επιτροπή θα πρέπει να ενισχύσει την οικείωση των κρατών μελών και να συντονίσει τη δράση τους.

4.9   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή όσον αφορά τον ρόλο της ΕΕ σε αυτό το πλαίσιο, όπως προκύπτει από το Άρθρο 194(1) της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ. Εδώ συγκαταλέγονται εν συντομία η αποφυγή των στρεβλώσεων της εσωτερικής αγοράς, ένα κοινό πλαίσιο μηχανισμών, όπου τα κράτη μέλη ωστόσο ορίζουν, σε συντονισμό με το ενωσιακό επίπεδο, σαφή επίπεδα προς τήρηση, μια πλατφόρμα ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και ενίσχυσης ικανοτήτων, η χρηματοδότηση μέσω των μηχανισμών της ΕΕ και η προώθηση της ΕΕ διεθνώς.

4.10   Είναι προφανές ότι πρέπει να αξιοποιηθούν όλες οι δυνατότητες βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης. Για την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων σε εύλογο χρονικό διάστημα χωρίς υψηλό κόστος και για την παροχή κινήτρων στους ενδιαφερόμενους φορείς, τα μέτρα θα πρέπει αρχικά να στοχεύουν τους τομείς με το πλέον αποτελεσματικό από άποψη κόστους και ευρύ δυναμικό.

4.11   Όσον αφορά τα προτεινόμενα μέτρα, η ΕΟΚΕ στηρίζει την εφαρμογή των απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού και σήμανσης· αρχικά, ωστόσο, θα πρέπει να αξιολογηθεί η λειτουργία του νέου συστήματος σήμανσης (βλέπε σημείο 6.8). Η ΕΟΚΕ στηρίζει επίσης τα μέτρα για την αντιμετώπιση των εμποδίων προχρηματοδότησης για την ανακαίνιση κτιρίων. Η ΕΟΚΕ συνιστά, ωστόσο, να εξετασθεί σε ποιούς τομείς μπορούν να αξιοποιηθούν με τελεσφόρο τρόπο οι μακροπρόθεσμες εθελοντικές συμφωνίες, ιδίως εκείνες που, έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές και αποδοτικές.

4.11.1   Για την εφαρμογή κάθε μέτρου θα πρέπει να συνυπολογίζονται η σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας και οι διαφορετικές συνθήκες. Ούτε τα νοικοκυριά ούτε οι βιομηχανίες ούτε ο δημόσιος τομέας θα πρέπει να επιβαρύνονται αδικαιολόγητα. Οι υψηλότερες τιμές και συναφείς δαπάνες οδηγούν θεωρητικά σε μείωση της χρήσης ενέργειας, ωστόσο στην πράξη δημιουργούν τον κίνδυνο ενεργειακής φτώχειας, καθώς είναι γνωστό ότι η ελαστικότητα των τιμών για τα νοικοκυριά είναι χαμηλή. Επίσης, με αυτόν τον τρόπο τίθενται σε κίνδυνο η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και η απασχόληση. Αυτό φαίνεται αυτονόητο, ωστόσο πρέπει να τονιστεί εκ νέου, με δεδομένες ορισμένες από τις προτάσεις της Επιτροπής, για τις οποίες διατυπώνονται παρατηρήσεις στο επόμενο κεφάλαιο.

4.11.2   Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την ανησυχία της για τον ενδεχόμενο αντίκτυπό ορισμένων μέτρων στους καταναλωτές και στο κόστος που αυτοί καλούνται να φέρουν. Είναι καθοριστικής σημασίας η πολιτική να επικεντρωθεί στην πιο μακροπρόθεσμη και βιώσιμη λύση για το πρόβλημα της ενεργειακής ένδειας και ειδικότερα στη ριζική βελτίωση των προδιαγραφών ενεργειακής απόδοσης στη στέγαση, ιδίως δε της στέγασης που αφορά ευάλωτα και χαμηλού εισοδήματος νοικοκυριά.

4.11.3   Όπως τονίζει η Επιτροπή, σε πολλά κράτη μέλη εφαρμόζονται αποτελεσματικά προγράμματα για αρκετά χρόνια ή δεκαετίες. Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, αξίζει να διατηρηθούν και, κατά περίπτωση, να ενισχυθούν αυτά τα συστήματα, αντί να κριθούν απαρχαιωμένα και να δοθεί στήριξη μόνο σε νέα μέτρα.

5.   Ειδικές παρατηρήσεις

5.1   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι ο δημόσιος τομέας θα πρέπει να είναι πρωτοπόρος σε αυτό το πλαίσιο και παράδειγμα προς μίμηση από τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Ωστόσο, η απαίτηση επιτάχυνσης της ανακαίνισης κτιρίων θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα επαχθής παρά τα θετικά της αποτελέσματα. Επίσης, απαιτείται ένας σαφέστερος ορισμός του δημόσιου κτιρίου.

5.2   Σκόπιμη είναι η στήριξη των μέτρων για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης και της εξοικονόμησης ενέργειας στα νοικοκυριά. Η ΕΟΚΕ παρουσίασε το 2008 (3) αναλυτικές συστάσεις για μέτρα (ιδίως φορολογικά κίνητρα) ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ τονίζει εκ νέου τη σημασία της κατανόησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς για τον σχεδιασμό βέλτιστων κινήτρων, τα οποία δεν είναι πάντα οικονομικού χαρακτήρα (βλέπε επίσης 6.5 και 6.5.1).

5.3   Ο στόχος προώθησης της ενεργειακής απόδοσης στην παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας έχει τη στήριξη της ΕΟΚΕ· ωστόσο, ορισμένα από τα προτεινόμενα μέτρα ενδέχεται να είναι πολύ βαριά και αναποτελεσματικά.

5.3.1   Ο ενεργειακός κλάδος θα πρέπει να προτείνει επαρκή οικονομικά κίνητρα προκειμένου οι επιχειρήσεις κοινής ωφελείας να επενδύσουν στις πλέον ενεργειακά αποδοτικές τεχνολογίες που υπάρχουν και εφαρμόζονται, ώστε να μπορεί να αποφευχθεί η μαζική δημόσια παρέμβαση. Τα τελευταία τεχνολογικά επιτεύγματα, τα οποία δεν είναι ακόμη εκμεταλλεύσιμα και είναι πολύ ακριβά, ήτοι στην πραγματικότητα δεν διατίθενται στην αγορά, θα πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω πριν διατεθούν στους χρήστες.

5.3.2   Η ΕΟΚΕ τονίζει τον ρόλο που διαδραματίζει η συμπαραγωγή για την παραγωγή εξαιρετικά αποτελεσματικής θέρμανσης και ενέργειας. Η συμπαραγωγή εφαρμόζεται ευρέως στην Ευρώπη και παρουσιάζει αποτελεσματικές από άποψη κόστους και ανεκμετάλλευτες δυνατότητες. Η αστική θέρμανση και ψύξη εξακολουθεί να παρουσιάζει μεγάλες δυνατότητες στην Ευρώπη, ωστόσο οι υποχρεώσεις θα πρέπει να εφαρμόζονται με σύνεση, καθώς τα συστήματα αστικής θέρμανσης και ψύξης αποτελούν ακριβές επενδύσεις και επομένως δεν θα πρέπει να θεωρούνται απαρχαιωμένα μετά από λίγα χρόνια. Η εξασφάλιση της πρόσβασης σε δίκτυα για την ηλεκτρική ενέργεια από συμπαραγωγή αποτελεί χρήσιμο μέσο για τη στήριξη μιας αποδοτικής σε σχέση με το κόστος ανάπτυξης κεντρικών και αποκεντρωμένων συστημάτων συμπαραγωγής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

5.4   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η ενεργειακή απόδοση συνιστά έναν ελπιδοφόρο επιχειρηματικό τομέα. Η ανάπτυξή του, ωστόσο, θα πρέπει να ακολουθεί μια προσέγγιση ενίσχυσης της ζήτησης και όχι πρωτίστως προώθησης της προσφοράς. Οι επιχειρήσεις κοινής ωφελείας θα πρέπει να υποχρεούνται να παρέχουν καλύτερη ενημέρωση, μεταξύ άλλων στους λογαριασμούς, από ό,τι συνήθως συμβαίνει σήμερα. Ήδη στη γνωμοδότησή της για την οδηγία σχετικά με τις ενεργειακές υπηρεσίες (4), η ΕΟΚΕ εξέφρασε αμφιβολίες ως προς την εφαρμογή υποχρεώσεων εξοικονόμησης ενέργειας στις επιχειρήσεις κοινής ωφελείας, καθώς αυτό αντιβαίνει στη λογική των επιχειρήσεων.

5.4.1   Όσον αφορά τα λευκά πιστοποιητικά, η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να εκπονήσει διεξοδική μελέτη των υφιστάμενων συστημάτων, λαμβάνοντας υπόψη τα θετικά αποτελέσματα που απέρρευσαν από την εφαρμογή τους και να αναλύσει τον συνολικό αντίκτυπο και τη σκοπιμότητά τους για την εσωτερική αγορά και την υφιστάμενη νομοθεσία.

5.5   Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η πρόοδος στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης ήταν τεράστια στη μεταποιητική βιομηχανία: 30 % σε 20 χρόνια. Επιπλέον, τα μέτρα σε επίπεδο ΕΕ, όπως το σύστημα εμπορίας εκπομπών (ETS), στοχεύουν ήδη τις ενεργοβόρες βιομηχανίες. Δεν είναι σαφές τι ακριβώς νοείται από την Επιτροπή ως μεγάλες βιομηχανίες-μεγάλοι χρήστες ενέργειας, π.χ πρόκειται για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες ή για κάθε μεγάλη εταιρεία; Σε κάθε περίπτωση, η ΕΟΚΕ στηρίζει τα προτεινόμενα από την Επιτροπή μέτρα για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης στις ΜΜΕ.

5.5.1   Πάντα υπάρχει περιθώριο βελτίωσης και για τον σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ επιπροσθέτως συνιστά τη χρήση μακροπρόθεσμων εθελοντικών συμφωνιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχουν ασυνήθιστα μεγάλες ανεκμετάλλευτες δυνατότητες. Αν, για παράδειγμα, ένα μικρό μέρος ενός τομέα δεν έχει αξιοποιήσει αποτελεσματικά τις δυνατότητες του για ενεργειακή απόδοση, το γεγονός αυτό, ίσως να μη δικαιολογεί νέα υποχρεωτικά μέτρα για κάθε κλάδο. Οι περιπτώσεις μεγάλων ανεκμετάλλευτων δυνατοτήτων ενεργειακής απόδοσης θα πρέπει να εξεταστούν πιο άμεσα και επιλεκτικά. Τα συστήματα ελέγχου και διαχείρισης της ενέργειας χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο και αποτελούν κατά κανόνα μέρος των υποχρεώσεων δυνάμει των εθελοντικών συμφωνιών. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να υπερισχύσει η δυνατότητα χορήγησης κρατικών ενισχύσεων, μολονότι απαγορεύεται από τους κανόνες τις ΕΕ η χορήγηση ενίσχυσης για μέτρα υποχρεωτικού χαρακτήρα.

5.5.2   Η επέκταση των απαιτήσεων οικολογικού σχεδιασμού στον βασικό βιομηχανικό εξοπλισμό αξίζει να διερευνηθεί, χωρίς ωστόσο να εμποδιστεί η ευρεία χρήση εξατομικευμένων λύσεων ή η ανάπτυξη της καινοτομίας.

5.6   Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή όσον αφορά τις μεγάλες ανεκμετάλλευτες δυνατότητες χρήσης των ΤΠΕ για σκοπούς εξοικονόμησης ενέργειας, όπως οι έξυπνοι μετρητές και οι πολλαπλές σχετικές εφαρμογές. Πρόκειται για έναν ελπιδοφόρο τομέα για την ευρωπαϊκή καινοτομία, ο οποίος θα πρέπει να αναπτυχθεί με τη συνεργασία διαφόρων ενδιαφερόμενων φορέων.

5.7   Η ΕΟΚΕ υπήρξε παλαιότερα επιφυλακτική ως προς τους συνολικούς δεσμευτικούς στόχους ενεργειακής απόδοσης και πρότεινε τη διερεύνηση της σκοπιμότητας των τομεακών στόχων κατά περίπτωση. Η ΕΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι η Επιτροπή έχει επιλέξει μέχρι σήμερα αυτήν την οδό. Όλες οι προσπάθειες θα πρέπει να επικεντρώνονται στα μέτρα για την επίτευξη ουσιαστικών αποτελεσμάτων.

5.8   Η ΕΟΚΕ εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι η ανακοίνωση δεν εξετάζει το θέμα της ενεργειακής απόδοσης στις υπηρεσίες, όπως το λιανικό εμπόριο, η αναψυχή και ο αθλητισμός, με εξαίρεση τον τομέα των κατασκευών. Επίσης, η ανακοίνωση επισημαίνει, αλλά δεν εξετάζει σε βάθος, το θέμα της εξωτερικής διάστασης της ενεργειακής απόδοσης. Η ΕΟΚΕ έχει παρουσιάσει συστάσεις για την εξωτερική ενεργειακή πολιτική της ΕΕ, καθώς και για την απόδοση, σε δύο πρόσφατες γνωμοδοτήσεις της. Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η εξωτερική διάσταση της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ», ΕΕ C 182, 4.8.2009, σ. 8 και «Ενεργειακός εφοδιασμός: τι είδους πολιτική γειτονίας;», (CESE 541/2011).

6.   Μέτρα για την αλλαγή συμπεριφοράς

6.1   Το σκέλος του εφοδιασμού της ενέργειας αποτέλεσε στόχο πολλών πολιτικών μέτρων για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, γεγονός που ισχύει και στην περίπτωση του νέου σχεδίου της Επιτροπής που εξετάζει ολόκληρη την ενεργειακή αλυσίδα. Σε αυτό το πλαίσιο παρέχεται υποστήριξη σε θέματα τεχνικής ανάπτυξης και εφαρμόζονται ελάχιστα επίπεδα απόδοσης και απαιτήσεις σήμανσης και πιστοποίησης, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει μεγαλύτερος προγραμματισμός σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο. Ωστόσο, αυτά τα μέτρα από μόνα τους δεν επαρκούν για να επιφέρουν ουσιαστικά αποτελέσματα, διότι πολλά εξαρτώνται από τη συμπεριφορά των πολιτών και των επιχειρήσεων. Επομένως, με δική της πρωτοβουλία, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να στρέψει την προσοχή στο σκέλος της ζήτησης και στις πρακτικές εμπειρίες των μέτρων για την αλλαγή της συμπεριφοράς.

6.1.1   Για τον σκοπό αυτόν η ΕΟΚΕ διοργάνωσε μια ακρόαση στις 18 Μαΐου 2011. Το πρόγραμμα και οι παρουσιάσεις διατίθενται στον σχετικό ιστότοπο (5). Το παρόν κεφάλαιο βασίζεται στις παρουσιάσεις και τις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά την εν λόγω ακρόαση.

6.2   Υπάρχουν τεράστιες δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας ακόμη και χωρίς επενδύσεις. Για παράδειγμα στα νοικοκυριά, μπορεί κανείς να σβήνει τα φώτα στα άδεια δωμάτια, να χαμηλώνει τη θερμοκρασία δωματίου, να μην αφήνει τις συσκευές αναμμένες σε κατάσταση αναμονής, να χρησιμοποιεί λιγότερο και πιο οικονομικά το αυτοκίνητο, κλπ. Στις επιχειρήσεις, οι ακροάσεις που διενεργούνται δυνάμει των εθελοντικών συμφωνιών αναδεικνύουν πολλά παρόμοια μέτρα.

6.2.1   Ένα καλό παράδειγμα επιτυχούς οικειοθελούς δράσης αποτελεί η ίδια η ΕΟΚΕ. Μία πρόσφατη έρευνα της EMAS για τα κτίρια της ΕΟΚΕ και της ΕτΠ δείχνει ότι από το 2008 έως τον Δεκέμβριο του 2010 η κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος μειώθηκε κατά 10,6 % και φυσικού αερίου κατά 30,3 %.

6.3   Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση αποτελούν τα πρώτα βήματα για την εφαρμογή αυτών των απλών μέτρων, καθώς και άλλων που απαιτούν κάποια επένδυση. Η εμπειρία μιας δανικής επιχείρησης κοινής ωφελείας, της SEAS-NVE, φανερώνει ότι για να είναι αποτελεσματική, η ενημέρωση πρέπει να προσαρμόζεται στις διαφορετικές αξίες, προτιμήσεις και ανάγκες των χρηστών. Για τον σκοπό αυτό, απαιτείται εις βάθος κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και η συμπεριφορική ψυχολογία αποτελεί σημαντικό εργαλείο.

6.3.1   Για καλύτερο χειρισμό της πληθώρας πληροφοριών, οι καταναλωτές χρειάζονται βοήθεια για να συγκρίνουν χαρακτηριστικά συσκευών και μέτρα. Ένα καλό παράδειγμα μιας τέτοιας προσπάθειας είναι ο ιστότοπος Topten της WWF και άλλοι παρόμοιοι ιστότοποι διαθέσιμοι σε ολόκληρη την Ευρώπη.

6.3.2   Σύμφωνα με το κίνημα Transition Towns, η αλυσίδα «Αδιαφορία – αρχικός προβληματισμός – προβληματισμός – προετοιμασία – δράση – συντήρηση» παρουσιάζει τις φάσεις από τις οποίες διέρχονται οι πολίτες και οι οποίες οδηγούν στην εξοικονόμηση ενέργειας. Η δράση απαιτεί ενημέρωση, αλλά αυτό δεν είναι αρκετό.

6.3.3   Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ, η διάθεση φθηνότερου εξοπλισμού αποτελεί το κυριότερο κίνητρο για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας στο σπίτι, ενώ η παροχή πρακτικών πληροφοριών και η προβολή των περιβαλλοντικών πλεονεκτημάτων κατέχουν χαμηλότερη θέση στη σχετική κατάταξη.

6.4   Επομένως, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν πρέπει να στηρίζονται μόνον σε μέτρα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης ή σε μηνύματα περιβαλλοντικής πολιτικής για να επιτύχουν θετικά αποτελέσματα σε επίπεδο ενεργειακής απόδοσης και εξοικονόμησης. Τα μέτρα θα πρέπει να λειτουργούν προς όφελος των καταναλωτών και των άλλων χρηστών ενέργειας. Ένας χαμηλότερος λογαριασμός ενέργειας μπορεί να αποτελεί ένα τέτοιο όφελος, εάν η μείωση είναι άμεση. Διαφορετικά χρειάζονται κίνητρα.

6.5   Οι μειώσεις του ΦΠΑ, οι εγγυήσεις, οι άμεσες επιχορηγήσεις, κλπ. αποτελούν πιθανά οικονομικά κίνητρα. Αυτά είναι αναγκαία, αλλά θα πρέπει να εφαρμοστούν με προσοχή, ιδίως υπό τους υφιστάμενους περιορισμούς στα δημόσια οικονομικά. Για παράδειγμα, στην περίπτωση της πλέον πρόσφατης και ακριβής τεχνολογίας, είναι προτιμότερο να δοθεί στήριξη για την περαιτέρω ανάπτυξή της που θα οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές παρά κίνητρα στους χρήστες για να επενδύσουν σε αυτήν.

6.5.1   Τα Διαρθρωτικά Ταμεία της ΕΕ θα μπορούσαν να συνεισφέρουν ευρύτερα και αποτελεσματικότερα, ιδίως στα νέα κράτη μέλη, όπου οι δυνατότητες είναι μεγάλες και η παροχή υποστήριξης είναι αναγκαία. Η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει τους λόγους για τη χαμηλή εκμετάλλευση των διαθέσιμων πόρων και κατά περίπτωση να αναθεωρήσει τους κανόνες χρηματοδότησης. Σε πολλές περιπτώσεις, το μερίδιο της κοινοτικής χρηματοδότησης είναι πολύ μικρό για να λειτουργήσει ως κίνητρο.

6.6   Ακόμη και τα ταπεινά κίνητρα μπορούν να είναι αποτελεσματικά. Η θετική αξιολόγηση με τη μορφή επιστολής αναγνώρισης ή η καλή επίδοση σε έναν τοπικό διαγωνισμό μπορεί να είναι αρκετά. Η κοινωνική πίεση σε γειτονιές οδήγησε σε θετικά αποτελέσματα. Πολλές φορές μια πρόταση από έναν φίλο είναι καθοριστική. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την εφαρμογή τέτοιων στοιχείων. Παρόμοια φαινόμενα χρειάζονται περαιτέρω μελέτη και ανάπτυξη.

6.7   Στον τομέα των κατασκευών, η ενεργειακή απόδοση των νέων κτιρίων αποτελεί θέμα ρύθμισης. Ένα πρόβλημα προς επίλυση σε αυτό το πλαίσιο είναι τα χωριστά κίνητρα (ιδιοκτήτη/ενοικιαστή).

6.7.1   Στο παλαιό κτιριακό δυναμικό, τα μέτρα για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης συναντούν επιφυλάξεις ως προς τα οικονομικά αποτελέσματα των επενδύσεων: τα αποτελέσματα εξακολουθούν να επηρεάζονται από τη συμπεριφορά και η αξία της επένδυσης στην αγορά δεν είναι σαφής. Οι κατασκευαστές θα πρέπει να ανταποκριθούν σε αυτήν την πρόκληση, για παράδειγμα, με υψηλές εγγυήσεις απόδοσης. Εκτός από μέτρα ευαισθητοποίησης, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να εφαρμόζουν μια σταθερή πολιτική και να προσφέρουν οικονομικά κίνητρα.

6.7.2   Οι βελτιώσεις θα πρέπει να παρέχονται δωρεάν στα χαμηλού εισοδήματος νοικοκυριά και να μην επιδοτούνται από δάνεια, καθώς πολλά χαμηλού εισοδήματος νοικοκυριά διστάζουν ή δεν έχουν την ευχέρεια να δανειστούν. Είναι συχνά αποδοτικότερη οικονομικά η βελτίωση των κατοικιών ανά δρόμο ή ανά περιοχή.

6.7.3   Η πιστοποίηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων είναι ένα θετικό μέτρο στη θεωρία. Στην πράξη έχουν προκύψει πολλά προβλήματα που καλύπτουν από μη καταρτισμένους ελεγκτές έως πιστοποιητικά χωρίς πραγματική αξία στην αγορά. Οι έλεγχοι για το ίδιο κτίριο έχουν οδηγήσει σε διαφορετικά αποτελέσματα από διαφορετικούς ελεγκτές. Η Οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων αφήνει τη χρήση της ενεργειακής ζήτησης ή της ενεργειακής κατανάλωσης ως κριτηρίου στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με το πρότυπο EN 15217 «Ενεργειακή απόδοση των κτιρίων – Μέθοδοι για την έκφραση της ενεργειακής απόδοσης και την ενεργειακή πιστοποίηση των κτιρίων». Απαιτείται πανευρωπαϊκής ισχύος πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων βάσει της υπολογιζόμενης ενεργειακής ζήτησης, καθώς και αναθεώρηση του προτύπου EN 15217. Η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει σοβαρά τις απαιτήσεις και το σύστημα πιστοποίησης και τουλάχιστον να εισάγει κοινά κριτήρια για τους ελέγχους. Μια εναρμονισμένη μέθοδος υπολογισμού της ενεργειακής κατανάλωσης στα κτίρια βάσει κτιρίων αναφοράς για διαφορετικές κλιματικές ζώνες θα αποτελούσε καλή λύση.

6.7.4   Η κατασκευή νέων κτιρίων και η ανακαίνιση παλαιών, καθώς και η διάθεση εξειδικευμένου σχεδιασμού, προγραμματισμού και εργατικού δυναμικού είναι αναγκαίες και παρουσιάζουν ελλείψεις. Είναι απαραίτητο να ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα για την αύξηση της εκπαίδευσης και κατάρτισης όλων των εμπλεκομένων, από τους αρχιτέκτονες και τους χωροτάκτες έως τους εργαζομένους, και να προσαρμοστούν τα προγράμματα σπουδών στις ανάγκες ενεργειακής απόδοσης.

6.8   Για τις οικιακές συσκευές, ο οικολογικός σχεδιασμός αποτελεί σημαντικό μέτρο για την ενημέρωση του καταναλωτή. Αυτό έχει οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα και μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη περισσότερα στο μέλλον, μολονότι οι δυνατότητές του έχουν ήδη αξιοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό. Ωστόσο, το ανανεωμένο σύστημα δέχτηκε επικρίσεις. Δεν είναι αρκετά σαφές και μπορεί να οδηγήσει σε παρερμηνείες (π.χ. το A+ μπορεί να παρουσιάζεται ως βέλτιστο επίπεδο απόδοσης). Επίσης, ο σχεδιασμός του δεν έχει εξεταστεί διεξοδικά από τους καταναλωτές. Η Επιτροπή θα πρέπει να μελετήσει την κατάσταση και να προβεί στις απαραίτητες αλλαγές.

6.9   Η έξυπνη/εξ αποστάσεως μέτρηση της κατανάλωσης ενέργειας διαδίδεται γρήγορα σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ΕΕ, γεγονός που αυξάνει την παραγωγικότητα των εταιρειών ενέργειας. Ωστόσο, το όφελος για τα νοικοκυριά, τα οποία πληρώνουν άμεσα ή έμμεσα αυτήν την υπηρεσία, δεν είναι σαφές. Ο μετρητής από μόνος του δεν επιτυγχάνει πολλά. Επιπλέον, η χρήση ενέργειας θα πρέπει να απεικονίζεται με εύκολο και ορατό τρόπο, και για τον σκοπό αυτό παρέχονται και αναπτύσσονται πολλές καινοτόμες λύσεις στον τομέα της πληροφορικής. Επιπλέον, θα πρέπει να υπάρχει ένας εύκολος τρόπος ρύθμισης της κατανάλωσης ενέργειας (π.χ. με την παροχή άδειας στην εταιρεία ενέργειας να διακόπτει τη διανομή σε συγκεκριμένες ώρες, κλπ.). Επί του παρόντος, η Επιτροπή θα πρέπει να αναλύσει τη χρήση των έξυπνων μετρητών στα κράτη μέλη και τα αποτελέσματά τους στη συμπεριφορά των χρηστών σε επίπεδο νοικοκυριού και, εφόσον κρίνεται απαραίτητο, θα πρέπει να τροποποιήσει τις υπάρχουσες διατάξεις ή να προτείνει περαιτέρω μέτρα, με σεβασμό των προσωπικών δεδομένων.

6.10   Στη βιομηχανία, η χρήση μακροπρόθεσμων εθελοντικών συμφωνιών έχει επιδείξει πειστικά θετικά αποτελέσματα σε διάφορα κράτη μέλη, όπως στη Φινλανδία. Τα κίνητρα κατά κανόνα συνδέονται με αυτά τα συστήματα. Σύμφωνα με το φινλανδικό μοντέλο που προσφέρει λιγοστά κίνητρα, ένας κινητήριος παράγοντας είναι η κατανόηση από τους συμμετέχοντες ότι σε περίπτωση αποτυχίας, η ρύθμιση είναι η εναλλακτική λύση. Οι εθελοντικές συμφωνίες θα μπορούσαν να αποτελέσουν αποτελεσματικό μέτρο και στον δημόσιο τομέα, όπως φαίνεται από τις πρόσφατες εξελίξεις στη Φινλανδία. Οι τομεακές συμφωνίες σε επίπεδο ΕΕ απέδωσαν μεν, όχι όμως πάντα όπως ήταν αναμενόμενο. Αυτός δεν είναι λόγος για αρνητική αξιολόγηση των υφιστάμενων και αποτελεσματικών εθνικών μακροπρόθεσμων συμφωνιών.

6.11   Εν ολίγοις, οι καταναλωτές θα πρέπει να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους ριζικά και μόνιμα. Οι πολίτες, ως καταναλωτές, εργαζόμενοι και ψηφοφόροι, έχουν καίριο ρόλο. Τα σχέδια μπορούν να έχουν επιτυχή έκβαση μόνον όταν όλοι οι ενδιαφερόμενοι, όχι μόνον οι αρχές και οι επιχειρήσεις, αλλά και τα συνδικάτα και οι χρήστες συμμετέχουν πλήρως.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  ΕΕ L 114, 27.4.2006, σ. 64 και ΕΕ L 52, 21.2.2004, σ. 50.

1

(2)  ΕΕ C 77, 31.03.2009, σελ. 54

2

(3)  ΕΕ C 162, 25.6.2008, σ. 62.

3

(4)  ΕΕ C 120, 20.5.2005, σ. 115.

4

(5)  http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.events-and-activities-energy-efficiency-changing-behaviour

5

---

| 29.10.2011 | EL | Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης | C 318/163 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 318/163

---

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις εξαγωγές και εισαγωγές επικίνδυνων χημικών προϊόντων (αναδιατύπωση)»

[COM(2011) 245 τελικό — 2011/0105 COD]

2011/C 318/27

Στις 10 Μαΐου 2011 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στις 27 Μαΐου 2011 το Συμβούλιο, σύμφωνα με τα άρθρο 192 παρ. 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποφάσισαν να ζητήσουν την κατάρτιση γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις εξαγωγές και εισαγωγές επικίνδυνων χημικών προϊόντων (αναδιατύπωση)

COM(2011) 245 τελικό — 2011/0105 COD.

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ανεπιφύλακτα την πρόταση και έχει ήδη διατυπώσει τις απόψεις της επί του θέματος στις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της CESΕ 493/2008 τελ. (που υιοθετήθηκε στις 12 Μαρτίου 2008 (1)) και 799/2007 (που υιοθετήθηκε στις 30 Μαΐου 2007 (2) Ως εκ τούτου κατά την 473η σύνοδο ολομελείας της που πραγματοποιήθηκε στις 13 και 14 Ιουλίου 2011 (συνεδρίαση της 13ης Ιουλίου 2011), αποφάσισε (με 137 ψήφους υπέρ και 10 αποχές) να εκδώσει γνωμοδότηση στην οποία υποστηρίζει την πρόταση και παραπέμπει στη θέση που έλαβε στα προαναφερθέντα έγγραφα.

Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Staffan NILSSON

---

(1)  ΕΟΚΕ γνωμοδότηση για την πρόταση Κανονισμού για την Ταξινόμηση, επισήμανση και συσκευασία ουσιών και μειγμάτων, ΕΕ C 204, σελ. 47 της 9ης Αυγούστου 2008

1

(2)  ΕΟΚΕ γνωμοδότηση για την πρόταση Κανονισμού σχετικά με τις εισαγωγές και εξαγωγές επικίνδυνων χημικών προϊόντων, ΕΕ C 175 σελ. 40 της 27ης Ιουλίου 2007

2

---