# Dziennik Urzędowy C 318/2011

| | ISSN 1977-1002
  doi:10.3000/19771002.C_2011.318.pol |
| --- | --- |
| Dziennik Urzędowy
  Unii Europejskiej | C 318 |
| | |
| Wydanie polskie | Informacje i zawiadomienia | Tom 5429 października 2011 |

ISSN 1977-1002

doi:10.3000/19771002.C_2011.318.pol

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 318

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 5429 października 2011

---

| Powiadomienie nr | Spis treśći | Strona |
| --- | --- | --- |
| | I   Rezolucje, zalecenia i opinie |
| | OPINIE |
| | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny |
| | 473. sesja plenarna w dniach 13 i 14 lipca 2011 r. |
| 2011/C 318/01 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Przyszłość rynku pracy w Europie – w poszukiwaniu skutecznej odpowiedzi na tendencje demograficzne (opinia rozpoznawcza) | 1 |
| 2011/C 318/02 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie poprawy kultury informatycznej, umiejętności informatycznych i e-integracji (opinia rozpoznawcza) | 9 |
| 2011/C 318/03 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Partnerstwo Wschodnie a wschodni wymiar polityk UE, ze szczególnym uwzględnieniem polityki rolnej UE: bezpieczeństwo żywności, niezaburzony handel, wzmożona współpraca i pomoc rozwojowa, partnerstwo strategiczne (opinia rozpoznawcza) | 19 |
| 2011/C 318/04 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie edukacji finansowej i odpowiedzialnego wykorzystywania produktów finansowych (opinia z inicjatywy własnej) | 24 |
| 2011/C 318/05 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie praw własności intelektualnej w sektorze muzycznym (opinia z inicjatywy własnej) | 32 |
| 2011/C 318/06 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie harmonizacji oświadczeń adresowanych do konsumentów w dziedzinie produktów kosmetycznych (opinia z inicjatywy własnej) | 40 |
| 2011/C 318/07 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Strategie UE wychodzenia z kryzysu: mniej pewne czy trwałe miejsca pracy? (opinia z inicjatywy własnej) | 43 |
| 2011/C 318/08 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie kryzysu, edukacji i rynku pracy (opinia z inicjatywy własnej) | 50 |
| 2011/C 318/09 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie przeglądu polityki kredytowej EBI w sektorze transportu (opinia z inicjatywy własnej) | 56 |
| 2011/C 318/10 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie pomocy państwa dla przemysłu stoczniowego (opinia dodatkowa) | 62 |
| 2011/C 318/11 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie współpracy między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego a władzami lokalnymi i regionalnymi w zakresie integracji imigrantów (opinia dodatkowa) | 69 |

Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

473. sesja plenarna w dniach 13 i 14 lipca 2011 r.

2011/C 318/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Przyszłość rynku pracy w Europie – w poszukiwaniu skutecznej odpowiedzi na tendencje demograficzne (opinia rozpoznawcza)

1

2011/C 318/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie poprawy kultury informatycznej, umiejętności informatycznych i e-integracji (opinia rozpoznawcza)

9

2011/C 318/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Partnerstwo Wschodnie a wschodni wymiar polityk UE, ze szczególnym uwzględnieniem polityki rolnej UE: bezpieczeństwo żywności, niezaburzony handel, wzmożona współpraca i pomoc rozwojowa, partnerstwo strategiczne (opinia rozpoznawcza)

19

2011/C 318/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie edukacji finansowej i odpowiedzialnego wykorzystywania produktów finansowych (opinia z inicjatywy własnej)

24

2011/C 318/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie praw własności intelektualnej w sektorze muzycznym (opinia z inicjatywy własnej)

32

2011/C 318/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie harmonizacji oświadczeń adresowanych do konsumentów w dziedzinie produktów kosmetycznych (opinia z inicjatywy własnej)

40

2011/C 318/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Strategie UE wychodzenia z kryzysu: mniej pewne czy trwałe miejsca pracy? (opinia z inicjatywy własnej)

43

2011/C 318/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie kryzysu, edukacji i rynku pracy (opinia z inicjatywy własnej)

50

2011/C 318/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie przeglądu polityki kredytowej EBI w sektorze transportu (opinia z inicjatywy własnej)

56

2011/C 318/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie pomocy państwa dla przemysłu stoczniowego (opinia dodatkowa)

62

2011/C 318/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie współpracy między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego a władzami lokalnymi i regionalnymi w zakresie integracji imigrantów (opinia dodatkowa)

69

| | III   Akty przygotowawcze |
| --- | --- |
| | EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY |
| | 473. sesja plenarna w dniach 13 i 14 lipca 2011 r. |
| 2011/C 318/12 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Stawianie czoła wyzwaniom związanym z rynkami towarowymi i surowcamiCOM(2011) 25 wersja ostateczna | 76 |
| 2011/C 318/13 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie polityki regionalnej jako czynnika przyczyniającego się do inteligentnego rozwoju w ramach strategii Europa 2020COM(2010) 553 wersja ostateczna | 82 |
| 2011/C 318/14 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Zielona księga w sprawie przyszłości podatku VAT – W stronę prostszego, solidniejszego i wydajniejszego systemu podatku VATCOM(2010) 695 wersja ostateczna | 87 |
| 2011/C 318/15 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego: Eliminowanie transgranicznych przeszkód podatkowych dla obywateli UniiCOM(2010) 769 wersja ostateczna | 95 |
| 2011/C 318/16 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Zielonej księgi w sprawie szerszego stosowania e-zamówień w UE COM(2010) 571 wersja ostateczna | 99 |
| 2011/C 318/17 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Czerpanie korzyści z fakturowania elektronicznego w EuropieCOM(2010) 712 wersja ostateczna | 105 |
| 2011/C 318/18 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów: Na drodze do lepiej funkcjonującego jednolitego rynku usług – Wykorzystanie wyników procesu wzajemnej oceny przewidzianego w dyrektywie usługowejCOM(2011) 20 wersja ostateczna | 109 |
| 2011/C 318/19 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Zielonej księgi w sprawie modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych – W kierunku zwiększenia skuteczności europejskiego rynku zamówień COM(2011) 15 wersja ostateczna | 113 |
| 2011/C 318/20 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi Jak zmienić wyzwania w możliwości: wspólne ramy strategiczne dla finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacjiCOM(2011) 48 wersja ostateczna | 121 |
| 2011/C 318/21 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady (Euratom) ustanawiającego zasady uczestnictwa przedsiębiorstw, ośrodków badawczych i szkół wyższych w działaniach pośrednich prowadzonych w ramach programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej oraz zasady powszechniania wyników badań (2012–2013) COM(2011) 71 wersja ostateczna – 2011/0045 (NLE) – Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013) COM(2011) 72 wersja ostateczna – 2011/0046 (NLE) – Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu szczegółowego, który ma zostać zrealizowany w formie działań pośrednich w ramach wdrażania programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013) COM(2011) 73 wersja ostateczna – 2011/0043 (NLE) – Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu szczegółowego, który ma zostać zrealizowany w formie działań bezpośrednich przez Wspólne Centrum Badawcze w ramach wdrażania programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013) COM(2011) 74 wersja ostateczna – 2011/0044 (NLE) | 127 |
| 2011/C 318/22 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi COM(2011) 142 wersja ostateczna – 2011/0062 (COD) | 133 |
| 2011/C 318/23 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 521/2008 ustanawiające wspólne przedsiębiorstwo na rzecz technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych COM(2011) 224 wersja ostateczna – 2011/0091 (NLE) | 139 |
| 2011/C 318/24 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów: Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienieCOM(2010) 682 wersja ostateczna | 142 |
| 2011/C 318/25 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: W kierunku kompleksowej europejskiej polityki dotyczącej inwestycji międzynarodowychCOM(2010) 343 wersja ostateczna | 150 |
| 2011/C 318/26 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Plan na rzecz efektywności energetycznej z 2011 r.COM(2011) 109 wersja ostateczna | 155 |
| 2011/C 318/27 | Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego wywozu i przywozu niebezpiecznych substancji chemicznych (wersja przekształcona) COM(2011) 245 wersja ostateczna – 2011/0105 COD | 163 |

III   Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

473. sesja plenarna w dniach 13 i 14 lipca 2011 r.

2011/C 318/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Stawianie czoła wyzwaniom związanym z rynkami towarowymi i surowcamiCOM(2011) 25 wersja ostateczna

COM(2011) 25 wersja ostateczna

76

2011/C 318/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie polityki regionalnej jako czynnika przyczyniającego się do inteligentnego rozwoju w ramach strategii Europa 2020COM(2010) 553 wersja ostateczna

COM(2010) 553 wersja ostateczna

82

2011/C 318/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Zielona księga w sprawie przyszłości podatku VAT – W stronę prostszego, solidniejszego i wydajniejszego systemu podatku VATCOM(2010) 695 wersja ostateczna

COM(2010) 695 wersja ostateczna

87

2011/C 318/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego: Eliminowanie transgranicznych przeszkód podatkowych dla obywateli UniiCOM(2010) 769 wersja ostateczna

COM(2010) 769 wersja ostateczna

95

2011/C 318/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Zielonej księgi w sprawie szerszego stosowania e-zamówień w UE COM(2010) 571 wersja ostateczna

COM(2010) 571 wersja ostateczna

99

2011/C 318/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Czerpanie korzyści z fakturowania elektronicznego w EuropieCOM(2010) 712 wersja ostateczna

COM(2010) 712 wersja ostateczna

105

2011/C 318/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów: Na drodze do lepiej funkcjonującego jednolitego rynku usług – Wykorzystanie wyników procesu wzajemnej oceny przewidzianego w dyrektywie usługowejCOM(2011) 20 wersja ostateczna

COM(2011) 20 wersja ostateczna

109

2011/C 318/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Zielonej księgi w sprawie modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych – W kierunku zwiększenia skuteczności europejskiego rynku zamówień COM(2011) 15 wersja ostateczna

COM(2011) 15 wersja ostateczna

113

2011/C 318/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi Jak zmienić wyzwania w możliwości: wspólne ramy strategiczne dla finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacjiCOM(2011) 48 wersja ostateczna

COM(2011) 48 wersja ostateczna

121

2011/C 318/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady (Euratom) ustanawiającego zasady uczestnictwa przedsiębiorstw, ośrodków badawczych i szkół wyższych w działaniach pośrednich prowadzonych w ramach programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej oraz zasady powszechniania wyników badań (2012–2013) COM(2011) 71 wersja ostateczna – 2011/0045 (NLE) – Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013) COM(2011) 72 wersja ostateczna – 2011/0046 (NLE) – Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu szczegółowego, który ma zostać zrealizowany w formie działań pośrednich w ramach wdrażania programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013) COM(2011) 73 wersja ostateczna – 2011/0043 (NLE) – Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu szczegółowego, który ma zostać zrealizowany w formie działań bezpośrednich przez Wspólne Centrum Badawcze w ramach wdrażania programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013) COM(2011) 74 wersja ostateczna – 2011/0044 (NLE)

COM(2011) 71 wersja ostateczna – 2011/0045 (NLE) –

COM(2011) 72 wersja ostateczna – 2011/0046 (NLE) –

COM(2011) 73 wersja ostateczna – 2011/0043 (NLE) –

COM(2011) 74 wersja ostateczna – 2011/0044 (NLE)

127

2011/C 318/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi COM(2011) 142 wersja ostateczna – 2011/0062 (COD)

COM(2011) 142 wersja ostateczna – 2011/0062 (COD)

133

2011/C 318/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 521/2008 ustanawiające wspólne przedsiębiorstwo na rzecz technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych COM(2011) 224 wersja ostateczna – 2011/0091 (NLE)

COM(2011) 224 wersja ostateczna – 2011/0091 (NLE)

139

2011/C 318/24

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów: Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienieCOM(2010) 682 wersja ostateczna

COM(2010) 682 wersja ostateczna

142

2011/C 318/25

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: W kierunku kompleksowej europejskiej polityki dotyczącej inwestycji międzynarodowychCOM(2010) 343 wersja ostateczna

COM(2010) 343 wersja ostateczna

150

2011/C 318/26

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Plan na rzecz efektywności energetycznej z 2011 r.COM(2011) 109 wersja ostateczna

COM(2011) 109 wersja ostateczna

155

2011/C 318/27

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego wywozu i przywozu niebezpiecznych substancji chemicznych (wersja przekształcona) COM(2011) 245 wersja ostateczna – 2011/0105 COD

COM(2011) 245 wersja ostateczna – 2011/0105 COD

163

| PL | |
| --- | --- |

PL

---

I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

473. sesja plenarna w dniach 13 i 14 lipca 2011 r.

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/1 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/1

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Przyszłość rynku pracy w Europie – w poszukiwaniu skutecznej odpowiedzi na tendencje demograficzne” (opinia rozpoznawcza)

2011/C 318/01

Sprawozdawca: Wolfgang GREIF

Pismem z 30 listopada 2010 r. Mikołaj Dowgielewicz, sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych RP, w imieniu polskiej prezydencji w Radzie UE zwrócił się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii w sprawie:

„Przyszłość rynku pracy w Europie – w poszukiwaniu skutecznej odpowiedzi na tendencje demograficzne”.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 120 głosami – 11 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

| 1.1 | W niniejszej opinii EKES na pierwszy plan wysuwa następujące aspekty polityki zatrudnienia i rynku pracy:






  a) | konsekwentne wykorzystywanie istniejącego potencjału zatrudnienia we wszystkich grupach wiekowych jako zasadniczy element stawiania czoła wyzwaniom demograficznym; |
| --- | --- | --- |

1.1

W niniejszej opinii EKES na pierwszy plan wysuwa następujące aspekty polityki zatrudnienia i rynku pracy:

a)

konsekwentne wykorzystywanie istniejącego potencjału zatrudnienia we wszystkich grupach wiekowych jako zasadniczy element stawiania czoła wyzwaniom demograficznym;

| b) | szanse i potrzeby związane z większym wykorzystywaniem potencjału zatrudnienia osób starszych oraz rosnące znaczenie pokolenia „srebrnego” wieku dla ogółu gospodarki; |
| --- | --- |

b)

szanse i potrzeby związane z większym wykorzystywaniem potencjału zatrudnienia osób starszych oraz rosnące znaczenie pokolenia „srebrnego” wieku dla ogółu gospodarki;

| c) | zasadnicze elementy niezbędnej transformacji zmierzającej do stworzenia środowiska pracy uwzględniającego potrzeby osób starszych. |
| --- | --- |

c)

zasadnicze elementy niezbędnej transformacji zmierzającej do stworzenia środowiska pracy uwzględniającego potrzeby osób starszych.

| 1.2 | Zdecydowanie najskuteczniejsza strategia wobec starzenia się społeczeństwa w Europie polega na możliwie jak największym wykorzystywaniu istniejącego potencjału zatrudnienia. Można to osiągnąć jedynie dzięki dobrze ukierunkowanej polityce wzrostu oraz zwiększeniu wysokiej jakości zatrudnienia objętego obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym.






  — | Wysiłki zmierzające do podniesienia stopy zatrudnienia osób starszych przede wszystkim poprzez ingerencję w systemy zabezpieczenia emerytalnego, która pociąga za sobą pogorszenie dostępu i uprawnień do świadczeń, w tym zwłaszcza propozycje podniesienia ustawowego wieku emerytalnego, nie są wystarczającą odpowiedzią na problem starzenia się społeczeństwa. |
| --- | --- | --- |

1.2

Zdecydowanie najskuteczniejsza strategia wobec starzenia się społeczeństwa w Europie polega na możliwie jak największym wykorzystywaniu istniejącego potencjału zatrudnienia. Można to osiągnąć jedynie dzięki dobrze ukierunkowanej polityce wzrostu oraz zwiększeniu wysokiej jakości zatrudnienia objętego obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym.

—

Wysiłki zmierzające do podniesienia stopy zatrudnienia osób starszych przede wszystkim poprzez ingerencję w systemy zabezpieczenia emerytalnego, która pociąga za sobą pogorszenie dostępu i uprawnień do świadczeń, w tym zwłaszcza propozycje podniesienia ustawowego wieku emerytalnego, nie są wystarczającą odpowiedzią na problem starzenia się społeczeństwa.

| — | O przyszłych potrzebach finansowania zabezpieczenia emerytalnego decydują nie proporcje demograficzne (między osobami starszymi a osobami w wieku produkcyjnym), lecz raczej kształtowanie się wskaźnika obciążenia ekonomicznego, czyli stosunek liczby osób pobierających świadczenia do liczby osób czynnie zatrudnionych. |
| --- | --- |

—

O przyszłych potrzebach finansowania zabezpieczenia emerytalnego decydują nie proporcje demograficzne (między osobami starszymi a osobami w wieku produkcyjnym), lecz raczej kształtowanie się wskaźnika obciążenia ekonomicznego, czyli stosunek liczby osób pobierających świadczenia do liczby osób czynnie zatrudnionych.

| — | Jeżeli więc w nadchodzących dziesięcioleciach w całej UE uda się doprowadzić do zdecydowanie lepszej integracji na rynku pracy osób w wieku produkcyjnym, to wzrost obciążenia ekonomicznego zostanie utrzymany w dających się opanować granicach. |
| --- | --- |

—

Jeżeli więc w nadchodzących dziesięcioleciach w całej UE uda się doprowadzić do zdecydowanie lepszej integracji na rynku pracy osób w wieku produkcyjnym, to wzrost obciążenia ekonomicznego zostanie utrzymany w dających się opanować granicach.

| 1.3 | Wykorzystanie dostępnego potencjału zatrudnienia wymaga powszechnego stosowania polityki tworzącej możliwości uczestnictwa w rynku pracy. Polityka ta obejmuje zarówno kształtowanie warunków pracy z uwzględnieniem potrzeb starszych pracowników, rozwój kształcenia, szkolenia i doskonalenia zawodowego, tworzenie miejsc pracy charakteryzujących się wysoką jakością i wydajnością, zapewnienie skutecznych systemów zabezpieczenia społecznego, jak i przyjęcie rozbudowanych środków umożliwiających pogodzenie życia zawodowego z rodzinnym itp. |
| --- | --- |

1.3

Wykorzystanie dostępnego potencjału zatrudnienia wymaga powszechnego stosowania polityki tworzącej możliwości uczestnictwa w rynku pracy. Polityka ta obejmuje zarówno kształtowanie warunków pracy z uwzględnieniem potrzeb starszych pracowników, rozwój kształcenia, szkolenia i doskonalenia zawodowego, tworzenie miejsc pracy charakteryzujących się wysoką jakością i wydajnością, zapewnienie skutecznych systemów zabezpieczenia społecznego, jak i przyjęcie rozbudowanych środków umożliwiających pogodzenie życia zawodowego z rodzinnym itp.

| 1.4 | Rozwój demograficzny jest także szansą dla gospodarki i zatrudnienia. Po pierwsze, osoby starsze stają się coraz bardziej znaczącymi konsumentami, co stwarza możliwości zatrudnienia również dla innych grup wiekowych. Po drugie starzenie się społeczeństwa uwalnia także znaczny potencjał zatrudnienia, jeśli chodzi o stronę podażową.






  — | Liczba i jakość miejsc pracy, wynikających z potencjału gospodarczego, który tworzą osoby w podeszłym wieku, będzie zależała głównie od tego, jak aktywna polityka w zakresie usług ukształtuje „srebrną gospodarkę”. |
| --- | --- | --- |

1.4

Rozwój demograficzny jest także szansą dla gospodarki i zatrudnienia. Po pierwsze, osoby starsze stają się coraz bardziej znaczącymi konsumentami, co stwarza możliwości zatrudnienia również dla innych grup wiekowych. Po drugie starzenie się społeczeństwa uwalnia także znaczny potencjał zatrudnienia, jeśli chodzi o stronę podażową.

—

Liczba i jakość miejsc pracy, wynikających z potencjału gospodarczego, który tworzą osoby w podeszłym wieku, będzie zależała głównie od tego, jak aktywna polityka w zakresie usług ukształtuje „srebrną gospodarkę”.

| — | Zwłaszcza w sektorze służby zdrowia i opieki, ale także w innych sektorach, istotne będzie to, by rosnący popyt traktować jako szansę na tworzenie zatrudnienia przy godziwych warunkach pracy i sprawiedliwym wynagrodzeniu oraz na unowocześnienie i profesjonalizację profili umiejętności. |
| --- | --- |

—

Zwłaszcza w sektorze służby zdrowia i opieki, ale także w innych sektorach, istotne będzie to, by rosnący popyt traktować jako szansę na tworzenie zatrudnienia przy godziwych warunkach pracy i sprawiedliwym wynagrodzeniu oraz na unowocześnienie i profesjonalizację profili umiejętności.

| 1.5 | Podnosząc wiek emerytalny, należy również zadbać o to, by można było dłużej pracować. To oznacza tworzenie miejsc pracy i kształtowanie ich w taki sposób, by zapewnić możliwość kontynuowania pracy do ustawowego wieku emerytalnego. Niezbędna jest do tego konsekwentna transformacja zmierzająca do stworzenia środowiska pracy uwzględniającego potrzeby osób starszych.






  — | Chodzi przy tym nie tylko o dostosowanie miejsc pracy do potrzeb osób starszych, lecz także o taką organizację pracy, by na każdym etapie kariery uwzględniano specyficzne potrzeby i możliwości związane z procesem starzenia. |
| --- | --- | --- |

1.5

Podnosząc wiek emerytalny, należy również zadbać o to, by można było dłużej pracować. To oznacza tworzenie miejsc pracy i kształtowanie ich w taki sposób, by zapewnić możliwość kontynuowania pracy do ustawowego wieku emerytalnego. Niezbędna jest do tego konsekwentna transformacja zmierzająca do stworzenia środowiska pracy uwzględniającego potrzeby osób starszych.

—

Chodzi przy tym nie tylko o dostosowanie miejsc pracy do potrzeb osób starszych, lecz także o taką organizację pracy, by na każdym etapie kariery uwzględniano specyficzne potrzeby i możliwości związane z procesem starzenia.

| — | Konieczny jest pakiet środków w celu zapewnienia, by wszystkie grupy wiekowe miały faktyczne możliwości znalezienia pracy i wykonywania jej w dłuższym okresie. |
| --- | --- |

—

Konieczny jest pakiet środków w celu zapewnienia, by wszystkie grupy wiekowe miały faktyczne możliwości znalezienia pracy i wykonywania jej w dłuższym okresie.

| — | Należy dostosować warunki oraz środowisko pracy do potrzeb pracowników w różnym wieku. Trzeba zwalczać dyskryminację i negatywne stereotypy dotyczące starszych pracowników. |
| --- | --- |

—

Należy dostosować warunki oraz środowisko pracy do potrzeb pracowników w różnym wieku. Trzeba zwalczać dyskryminację i negatywne stereotypy dotyczące starszych pracowników.

| — | We wszystkich tych działaniach ważna jest odpowiedzialność sektora publicznego oraz przedsiębiorstw, podobnie jak i gotowość poszczególnych pracowników do dłuższego świadczenia pracy, w tym także gotowość do uczenia się przez całe życie i do stosowania profilaktyki zdrowotnej. |
| --- | --- |

—

We wszystkich tych działaniach ważna jest odpowiedzialność sektora publicznego oraz przedsiębiorstw, podobnie jak i gotowość poszczególnych pracowników do dłuższego świadczenia pracy, w tym także gotowość do uczenia się przez całe życie i do stosowania profilaktyki zdrowotnej.

| 1.6 | Niezbędne jest również kompleksowe dostosowanie warunków pracy, przy czym szczególną rolę do odegrania mają partnerzy społeczni na wszystkich szczeblach. W punkcie 6.5 niniejszej opinii EKES zawarł listę konkretnych propozycji służących zapewnieniu warunków pracy odpowiednich dla osób starszych. Jasne jest przy tym, że nie może to prowadzić do nasilenia się presji na osoby starsze ani do popadania w ubóstwo osób, które nie są już w stanie pracować. |
| --- | --- |

1.6

Niezbędne jest również kompleksowe dostosowanie warunków pracy, przy czym szczególną rolę do odegrania mają partnerzy społeczni na wszystkich szczeblach. W punkcie 6.5 niniejszej opinii EKES zawarł listę konkretnych propozycji służących zapewnieniu warunków pracy odpowiednich dla osób starszych. Jasne jest przy tym, że nie może to prowadzić do nasilenia się presji na osoby starsze ani do popadania w ubóstwo osób, które nie są już w stanie pracować.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | EKES już wielokrotnie zajmował stanowisko w sprawie tendencji demograficznych i podkreślał w związku z tym m.in., że wyzwania dla rynków pracy, związane ze starzeniem się społeczeństwa, wymagają kompleksowych strategii. Analizowano przy tym w różnych kontekstach sytuację starszych pracowników na rynku pracy oraz możliwości i potrzeby zwiększenia wykorzystania potencjału zatrudnienia osób starszych oraz innych grup priorytetowych na rynku pracy (1). |
| --- | --- |

2.1

EKES już wielokrotnie zajmował stanowisko w sprawie tendencji demograficznych i podkreślał w związku z tym m.in., że wyzwania dla rynków pracy, związane ze starzeniem się społeczeństwa, wymagają kompleksowych strategii. Analizowano przy tym w różnych kontekstach sytuację starszych pracowników na rynku pracy oraz możliwości i potrzeby zwiększenia wykorzystania potencjału zatrudnienia osób starszych oraz innych grup priorytetowych na rynku pracy (1).

| 2.2 | Jeśli chodzi o wpływ przemian demograficznych na emerytury, EKES stwierdził ostatnio wyraźnie, że propagowane często przejście na kapitałowe fundusze emerytalne nie jest wystarczającą odpowiedzią na starzenie się społeczeństwa (2). W ten sposób nie można zmniejszyć ani kosztów, ani ryzyka. Przejście to nie prowadzi również do oszczędności kosztów, lecz z reguły generuje koszty dodatkowe, czy też w najlepszym razie powoduje przesunięcie kosztów, i nie stwarza większego bezpieczeństwa, lecz zależność od rynków kapitałowych, a tym samym znacznie większe zagrożenia w zakresie świadczeń emerytalnych. EKES podchodzi również bardzo sceptycznie do postrzegania podwyższenia ustawowego wieku emerytalnego jako odpowiedniego sposobu sprostania wyzwaniom demograficznym. Należy raczej dążyć do przybliżenia wieku faktycznego przechodzenia na emeryturę do obowiązującego ustawowego wieku emerytalnego. |
| --- | --- |

2.2

Jeśli chodzi o wpływ przemian demograficznych na emerytury, EKES stwierdził ostatnio wyraźnie, że propagowane często przejście na kapitałowe fundusze emerytalne nie jest wystarczającą odpowiedzią na starzenie się społeczeństwa (2). W ten sposób nie można zmniejszyć ani kosztów, ani ryzyka. Przejście to nie prowadzi również do oszczędności kosztów, lecz z reguły generuje koszty dodatkowe, czy też w najlepszym razie powoduje przesunięcie kosztów, i nie stwarza większego bezpieczeństwa, lecz zależność od rynków kapitałowych, a tym samym znacznie większe zagrożenia w zakresie świadczeń emerytalnych. EKES podchodzi również bardzo sceptycznie do postrzegania podwyższenia ustawowego wieku emerytalnego jako odpowiedniego sposobu sprostania wyzwaniom demograficznym. Należy raczej dążyć do przybliżenia wieku faktycznego przechodzenia na emeryturę do obowiązującego ustawowego wieku emerytalnego.

| 2.3 | Wobec prognozowanych przemian demograficznych (stagnacja lub spadek liczby osób w wieku produkcyjnym) EKES stwierdzał ponadto, że istotne elementy rozwiązywania problemów starzejącego się społeczeństwa to dobrze ukierunkowana polityka wzrostu oraz zwiększenie wysokiej jakości zatrudnienia objętego obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym. Dotyczy to zarówno osób starszych, jak i młodszych. Od tego będzie zależało także zapewnienie stabilnego zabezpieczenia emerytalnego. Pełne zatrudnienie i dobre dochody są zatem najlepszą gwarancją dla systemu emerytalnego. |
| --- | --- |

2.3

Wobec prognozowanych przemian demograficznych (stagnacja lub spadek liczby osób w wieku produkcyjnym) EKES stwierdzał ponadto, że istotne elementy rozwiązywania problemów starzejącego się społeczeństwa to dobrze ukierunkowana polityka wzrostu oraz zwiększenie wysokiej jakości zatrudnienia objętego obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym. Dotyczy to zarówno osób starszych, jak i młodszych. Od tego będzie zależało także zapewnienie stabilnego zabezpieczenia emerytalnego. Pełne zatrudnienie i dobre dochody są zatem najlepszą gwarancją dla systemu emerytalnego.

| 2.4 | W związku z tym EKES stale podkreślał potrzebę wykorzystania całego dotychczas niespożytkowanego potencjału zatrudnienia (kobiet posiadających dzieci, młodzieży, osób przedwcześnie kończących naukę, osób o niskich kwalifikacjach, osób niepełnosprawnych, osób w trudnej sytuacji zdrowotnej itp.) oraz wzywał do mobilizacji potencjału osób starszych. Komitet stwierdzał też z ubolewaniem, że udział osób starszych w rynku pracy – mimo znacznego wzrostu w ostatnich 10 latach – jest znacznie niższy niż cele, jakie przyjęła UE. |
| --- | --- |

2.4

W związku z tym EKES stale podkreślał potrzebę wykorzystania całego dotychczas niespożytkowanego potencjału zatrudnienia (kobiet posiadających dzieci, młodzieży, osób przedwcześnie kończących naukę, osób o niskich kwalifikacjach, osób niepełnosprawnych, osób w trudnej sytuacji zdrowotnej itp.) oraz wzywał do mobilizacji potencjału osób starszych. Komitet stwierdzał też z ubolewaniem, że udział osób starszych w rynku pracy – mimo znacznego wzrostu w ostatnich 10 latach – jest znacznie niższy niż cele, jakie przyjęła UE.

| 2.5 | EKES wziął też pod uwagę te dziedziny, które znacznie wykraczają poza rynek pracy, a które mają znaczenie dla rozwoju demograficznego społeczeństw Europy (m.in. polityka rodzinna i wskaźniki urodzeń, migracja i integracja, relacje międzypokoleniowe itd.) (3). Toteż w niniejszej opinii rozpoznawczej kwestie te nie będą już osobno analizowane. Odpowiedzią na wniosek przyszłej prezydencji polskiej powinno być raczej podkreślenie następujących aspektów polityki zatrudnienia i polityki rynku pracy:






  a) | konsekwentne wykorzystanie istniejącego potencjału zatrudnienia we wszystkich grupach wiekowych na integrującym rynku pracy, |
| --- | --- | --- |

2.5

EKES wziął też pod uwagę te dziedziny, które znacznie wykraczają poza rynek pracy, a które mają znaczenie dla rozwoju demograficznego społeczeństw Europy (m.in. polityka rodzinna i wskaźniki urodzeń, migracja i integracja, relacje międzypokoleniowe itd.) (3). Toteż w niniejszej opinii rozpoznawczej kwestie te nie będą już osobno analizowane. Odpowiedzią na wniosek przyszłej prezydencji polskiej powinno być raczej podkreślenie następujących aspektów polityki zatrudnienia i polityki rynku pracy:

a)

konsekwentne wykorzystanie istniejącego potencjału zatrudnienia we wszystkich grupach wiekowych na integrującym rynku pracy,

| b) | szanse i potrzeby związane z większym wykorzystywaniem potencjału zatrudnienia osób starszych oraz rosnące znaczenie pokolenia „srebrnego” wieku dla ogółu gospodarki, |
| --- | --- |

b)

szanse i potrzeby związane z większym wykorzystywaniem potencjału zatrudnienia osób starszych oraz rosnące znaczenie pokolenia „srebrnego” wieku dla ogółu gospodarki,

| c) | zasadnicze elementy niezbędnej transformacji zmierzającej do stworzenia środowiska pracy uwzględniającego potrzeby osób starszych. |
| --- | --- |

c)

zasadnicze elementy niezbędnej transformacji zmierzającej do stworzenia środowiska pracy uwzględniającego potrzeby osób starszych.

| 2.6 | EKES uważa, że choć wdrożenie pakietu działań przedstawionych w niniejszej opinii jest głównie zadaniem państw członkowskich, to jednak mogą one także odnieść korzyści ze współpracy na szczeblu europejskim. Dlatego EKES wzywa państwa członkowskie do wzmocnienia współpracy pomiędzy Grupą Ekspertów ds. Demograficznych Komisji Europejskiej, Komitetem Zatrudnienia oraz Komitetem Ochrony Socjalnej. W ten sposób oba te komitety będą w swych działaniach stale korzystać ze specjalistycznej wiedzy na temat tendencji demograficznych, z analiz oraz ze sprawdzonych praktyk krajowych w zakresie skutecznej integracji osób ze wszystkich grup wiekowych – a zwłaszcza osób starszych – na rynku pracy. |
| --- | --- |

2.6

EKES uważa, że choć wdrożenie pakietu działań przedstawionych w niniejszej opinii jest głównie zadaniem państw członkowskich, to jednak mogą one także odnieść korzyści ze współpracy na szczeblu europejskim. Dlatego EKES wzywa państwa członkowskie do wzmocnienia współpracy pomiędzy Grupą Ekspertów ds. Demograficznych Komisji Europejskiej, Komitetem Zatrudnienia oraz Komitetem Ochrony Socjalnej. W ten sposób oba te komitety będą w swych działaniach stale korzystać ze specjalistycznej wiedzy na temat tendencji demograficznych, z analiz oraz ze sprawdzonych praktyk krajowych w zakresie skutecznej integracji osób ze wszystkich grup wiekowych – a zwłaszcza osób starszych – na rynku pracy.

3.   Lepsza integracja na rynku pracy: główna odpowiedź na starzenie się społeczeństwa

| 3.1 | W nadchodzących dziesięcioleciach we wszystkich państwach członkowskich UE nastąpi wyraźny wzrost liczby osób starszych. Jednocześnie prognozuje się, że średnio w UE dojdzie do spadku liczby osób w wieku produkcyjnym. Oba zjawiska powodują, że należy spodziewać się znaczącego wzrostu wskaźnika obciążenia demograficznego
   (4), który zgodnie z prognozami demograficznymi Eurostatu do 2050 r. w całej UE powinien wzrosnąć z obecnych 26 % do 50 %, czyli prawie się podwoić. |
| --- | --- |

3.1

W nadchodzących dziesięcioleciach we wszystkich państwach członkowskich UE nastąpi wyraźny wzrost liczby osób starszych. Jednocześnie prognozuje się, że średnio w UE dojdzie do spadku liczby osób w wieku produkcyjnym. Oba zjawiska powodują, że należy spodziewać się znaczącego wzrostu wskaźnika obciążenia demograficznego
   (4), który zgodnie z prognozami demograficznymi Eurostatu do 2050 r. w całej UE powinien wzrosnąć z obecnych 26 % do 50 %, czyli prawie się podwoić.

| 3.2 | Ten znaczny wzrost odsetka osób starszych w populacji jest często bez zastanowienia utożsamiany z analogicznym wzrostem obciążeń dla systemu zabezpieczenia społecznego, co prowadzi do wniosku, że istniejące systemy emerytalne w dłuższej perspektywie nie są w stanie sprostać wyzwaniom przyszłości. Ściśle demograficzne relacje mówią jednak niewiele o rzeczywistych warunkach gospodarczych. Istotny dla kwestii finansowania systemu zabezpieczenia społecznego jest nie wskaźnik obciążenia demograficznego, lecz wskaźnik obciążenia ekonomicznego, tzn. zwłaszcza liczba emerytów, osób pobierających zasiłki z powodu ograniczonych możliwości zarobkowania i osób bezrobotnych w stosunku do liczby zatrudnionych, którzy – płacąc składki i podatki – finansują transfery socjalne. Ponadto decydujące znaczenie ma także zwiększenie efektywności pracy w całej gospodarce, co pozwoli, mówiąc obrazowo, powiększyć tort dzielony między pracujących a niepracujących. |
| --- | --- |

3.2

Ten znaczny wzrost odsetka osób starszych w populacji jest często bez zastanowienia utożsamiany z analogicznym wzrostem obciążeń dla systemu zabezpieczenia społecznego, co prowadzi do wniosku, że istniejące systemy emerytalne w dłuższej perspektywie nie są w stanie sprostać wyzwaniom przyszłości. Ściśle demograficzne relacje mówią jednak niewiele o rzeczywistych warunkach gospodarczych. Istotny dla kwestii finansowania systemu zabezpieczenia społecznego jest nie wskaźnik obciążenia demograficznego, lecz wskaźnik obciążenia ekonomicznego, tzn. zwłaszcza liczba emerytów, osób pobierających zasiłki z powodu ograniczonych możliwości zarobkowania i osób bezrobotnych w stosunku do liczby zatrudnionych, którzy – płacąc składki i podatki – finansują transfery socjalne. Ponadto decydujące znaczenie ma także zwiększenie efektywności pracy w całej gospodarce, co pozwoli, mówiąc obrazowo, powiększyć tort dzielony między pracujących a niepracujących.

| 3.3 | Mylące zastosowanie wskaźnika obciążenia demograficznego oraz częste utożsamianie liczby osób w wieku produkcyjnym z liczbą osób czynnych zawodowo rozmijają się z rzeczywistością i utrudniają skupienie się na rozwiązaniach adekwatnych do problemu. W rzeczywistości obciążenie ekonomiczne jest obecnie ponad dwukrotnie wyższe od czysto demograficznego stosunku liczby osób powyżej 65. roku życia do liczby osób w wieku produkcyjnym. Główną przyczyną tego zjawiska jest fakt, że zdecydowanie nie wszystkie osoby w wieku produkcyjnym mają miejsce pracy:






  — | ponad 23 mln osób w całej UE jest obecnie bezrobotnych, |
| --- | --- | --- |

3.3

Mylące zastosowanie wskaźnika obciążenia demograficznego oraz częste utożsamianie liczby osób w wieku produkcyjnym z liczbą osób czynnych zawodowo rozmijają się z rzeczywistością i utrudniają skupienie się na rozwiązaniach adekwatnych do problemu. W rzeczywistości obciążenie ekonomiczne jest obecnie ponad dwukrotnie wyższe od czysto demograficznego stosunku liczby osób powyżej 65. roku życia do liczby osób w wieku produkcyjnym. Główną przyczyną tego zjawiska jest fakt, że zdecydowanie nie wszystkie osoby w wieku produkcyjnym mają miejsce pracy:

—

ponad 23 mln osób w całej UE jest obecnie bezrobotnych,

| — | wiele osób w wieku produkcyjnym jest już na emeryturze – głównie z powodów zdrowotnych, |
| --- | --- |

—

wiele osób w wieku produkcyjnym jest już na emeryturze – głównie z powodów zdrowotnych,

| — | szereg osób nie jest obecnych na rynku pracy z innych powodów (osoby kształcące się, osoby sprawujące opiekę nad innymi, kobiety i mężczyźni prowadzący dom itp.); |
| --- | --- |

—

szereg osób nie jest obecnych na rynku pracy z innych powodów (osoby kształcące się, osoby sprawujące opiekę nad innymi, kobiety i mężczyźni prowadzący dom itp.);

| — | ponadto jest również wiele osób niepełnosprawnych, które napotykają przeszkody utrudniające im udział w rynku pracy, w tym dyskryminację i brak dostosowań do ich szczególnych potrzeb. |
| --- | --- |

—

ponadto jest również wiele osób niepełnosprawnych, które napotykają przeszkody utrudniające im udział w rynku pracy, w tym dyskryminację i brak dostosowań do ich szczególnych potrzeb.

| 3.4 | Podstawą wskaźnika obciążenia ekonomicznego jest założenie, że przy ocenie skutków przemian demograficznych w danym kraju trzeba jako istotny parametr uwzględnić nie tylko wiek, lecz przede wszystkim także rozwój sytuacji rynku pracy (5). Dlatego też EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma wyraźniejsze wskazanie powiązania między rozwojem rynku pracy a kształtowaniem się obciążenia ekonomicznego, tak by znaleźć właściwe odpowiedzi na wyzwania demograficzne. |
| --- | --- |

3.4

Podstawą wskaźnika obciążenia ekonomicznego jest założenie, że przy ocenie skutków przemian demograficznych w danym kraju trzeba jako istotny parametr uwzględnić nie tylko wiek, lecz przede wszystkim także rozwój sytuacji rynku pracy (5). Dlatego też EKES uważa, że kluczowe znaczenie ma wyraźniejsze wskazanie powiązania między rozwojem rynku pracy a kształtowaniem się obciążenia ekonomicznego, tak by znaleźć właściwe odpowiedzi na wyzwania demograficzne.

| 3.5 | Nawet jeżeli starzenie się społeczeństwa będzie następować zgodnie z dotychczasowymi prognozami, w przyszłości obciążenie ekonomiczne będzie się kształtować w bardzo różny sposób w zależności od rozwoju rynku pracy. Jeżeli w nadchodzących dziesięcioleciach w całej UE uda się doprowadzić do lepszej integracji na rynku pracy osób w wieku produkcyjnym (tzn. do jej podwyższenia do poziomu uzyskiwanego w państwach członkowskich UE osiągających obecnie najlepsze wyniki pod tym względem), to wzrost wskaźnika obciążenia ekonomicznego zostanie utrzymany w dających się opanować granicach pomimo wyraźnego starzenia się społeczeństwa (6). |
| --- | --- |

3.5

Nawet jeżeli starzenie się społeczeństwa będzie następować zgodnie z dotychczasowymi prognozami, w przyszłości obciążenie ekonomiczne będzie się kształtować w bardzo różny sposób w zależności od rozwoju rynku pracy. Jeżeli w nadchodzących dziesięcioleciach w całej UE uda się doprowadzić do lepszej integracji na rynku pracy osób w wieku produkcyjnym (tzn. do jej podwyższenia do poziomu uzyskiwanego w państwach członkowskich UE osiągających obecnie najlepsze wyniki pod tym względem), to wzrost wskaźnika obciążenia ekonomicznego zostanie utrzymany w dających się opanować granicach pomimo wyraźnego starzenia się społeczeństwa (6).

| 3.6 | Mając to na względzie, również Komisja Europejska już kilka lat temu stwierdziła, że dla sprostania wyzwaniom demograficznym o wiele większe znaczenie od wieku ma faktyczna sytuacja w zakresie zatrudnienia osób w wieku produkcyjnym:
  „Liczba ludności czynnej zawodowo jest w rzeczywistości o wiele mniejsza niż liczba ludności w wieku 15–64 lat. (...) W większości państw członkowskich daje to duże możliwości zwiększenia zatrudnienia, a tym samym osiągnięcia o wiele korzystniejszej równowagi między liczbą zatrudnionych a liczbą starszych osób na emeryturze. (...) Ukazuje to wagę podniesienia poziomu zatrudnienia w UE. Jest to zapewne najskuteczniejsza strategia, za pomocą której państwa mogą się przygotować na starzenie się społeczeństwa
   (7).” |
| --- | --- |

3.6

Mając to na względzie, również Komisja Europejska już kilka lat temu stwierdziła, że dla sprostania wyzwaniom demograficznym o wiele większe znaczenie od wieku ma faktyczna sytuacja w zakresie zatrudnienia osób w wieku produkcyjnym:

„Liczba ludności czynnej zawodowo jest w rzeczywistości o wiele mniejsza niż liczba ludności w wieku 15–64 lat. (...) W większości państw członkowskich daje to duże możliwości zwiększenia zatrudnienia, a tym samym osiągnięcia o wiele korzystniejszej równowagi między liczbą zatrudnionych a liczbą starszych osób na emeryturze. (...) Ukazuje to wagę podniesienia poziomu zatrudnienia w UE. Jest to zapewne najskuteczniejsza strategia, za pomocą której państwa mogą się przygotować na starzenie się społeczeństwa
   (7).”

| 3.7 | W związku z tym Komisja uważa też, że zdecydowanie najskuteczniejszą strategią wobec starzenia się społeczeństwa w Europie jest konsekwentne wykorzystanie istniejącego potencjału zatrudnienia. Jednocześnie rozstrzygające jest oczywiście dalsze podnoszenie efektywności pracy, aby zapewnić wzrost standardów życia. Gdy uwzględni się oba te wymogi, jasne staje się, że zasadniczą odpowiedzią na wyzwania demograficzne może być jedynie ukierunkowana polityka wzrostu i zwiększanie zatrudnienia. Niezbędny potencjał siły roboczej jest w większości państw członkowskich zasadniczo wystarczający. Chodzi przede wszystkim o to, by w odpowiedni sposób zainicjować i wesprzeć proces integracji na rynku pracy. |
| --- | --- |

3.7

W związku z tym Komisja uważa też, że zdecydowanie najskuteczniejszą strategią wobec starzenia się społeczeństwa w Europie jest konsekwentne wykorzystanie istniejącego potencjału zatrudnienia. Jednocześnie rozstrzygające jest oczywiście dalsze podnoszenie efektywności pracy, aby zapewnić wzrost standardów życia. Gdy uwzględni się oba te wymogi, jasne staje się, że zasadniczą odpowiedzią na wyzwania demograficzne może być jedynie ukierunkowana polityka wzrostu i zwiększanie zatrudnienia. Niezbędny potencjał siły roboczej jest w większości państw członkowskich zasadniczo wystarczający. Chodzi przede wszystkim o to, by w odpowiedni sposób zainicjować i wesprzeć proces integracji na rynku pracy.

| 3.8 | Potrzeba wykorzystania istniejącego potencjału zatrudnienia nie ogranicza się jednak do osób starszych, lecz dotyczy wszystkich grup wiekowych. Wymaga to intensywnych starań na rzecz zwiększenia możliwości zatrudnienia wszystkich grup, które pod względem tych możliwości znajdują się w niekorzystnej sytuacji. W związku z tym EKES już często stwierdzał, że dla sprostania przemianom demograficznym konieczna jest całościowa koncepcja uwzględniająca wiele aspektów gospodarczych, społecznych i politycznych, przy czym częścią rozwiązania może być również legalna imigracja (8). |
| --- | --- |

3.8

Potrzeba wykorzystania istniejącego potencjału zatrudnienia nie ogranicza się jednak do osób starszych, lecz dotyczy wszystkich grup wiekowych. Wymaga to intensywnych starań na rzecz zwiększenia możliwości zatrudnienia wszystkich grup, które pod względem tych możliwości znajdują się w niekorzystnej sytuacji. W związku z tym EKES już często stwierdzał, że dla sprostania przemianom demograficznym konieczna jest całościowa koncepcja uwzględniająca wiele aspektów gospodarczych, społecznych i politycznych, przy czym częścią rozwiązania może być również legalna imigracja (8).

| 3.9 | Zdaniem EKES-u oczywiste jest, że aby wykorzystać istniejący potencjał zatrudnienia konieczna jest konsekwentna realizacja polityki – a także praktyki biznesowej – umożliwiającej uczestnictwo w rynku pracy, co oznacza:






  — | zapobieganie bezrobociu i wykluczeniu z rynku pracy w czasie recesji, zwłaszcza wśród osób starszych (poprzez odpowiednie antycykliczne zarządzanie popytem); |
| --- | --- | --- |

3.9

Zdaniem EKES-u oczywiste jest, że aby wykorzystać istniejący potencjał zatrudnienia konieczna jest konsekwentna realizacja polityki – a także praktyki biznesowej – umożliwiającej uczestnictwo w rynku pracy, co oznacza:

—

zapobieganie bezrobociu i wykluczeniu z rynku pracy w czasie recesji, zwłaszcza wśród osób starszych (poprzez odpowiednie antycykliczne zarządzanie popytem);

| — | zwiększenie i poprawę możliwości zatrudnienia i perspektyw zawodowych dla młodych ludzi oraz dla osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji z punktu widzenia perspektyw na rynku pracy; |
| --- | --- |

—

zwiększenie i poprawę możliwości zatrudnienia i perspektyw zawodowych dla młodych ludzi oraz dla osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji z punktu widzenia perspektyw na rynku pracy;

| — | zapewnienie kompleksowego kształcenia, szkolenia i doskonalenia zawodowego, również w miejscu pracy, m.in. poprzez prawnie zagwarantowane możliwości urlopu szkoleniowego; |
| --- | --- |

—

zapewnienie kompleksowego kształcenia, szkolenia i doskonalenia zawodowego, również w miejscu pracy, m.in. poprzez prawnie zagwarantowane możliwości urlopu szkoleniowego;

| — | obniżenie wskaźników niezdolności do pracy poprzez wysokiej jakości zakładową i międzyzakładową ochronę zdrowia i pracowników, kompleksowe środki promocji zdrowia, a także środki w zakresie profilaktyki i rehabilitacji; |
| --- | --- |

—

obniżenie wskaźników niezdolności do pracy poprzez wysokiej jakości zakładową i międzyzakładową ochronę zdrowia i pracowników, kompleksowe środki promocji zdrowia, a także środki w zakresie profilaktyki i rehabilitacji;

| — | wyeliminowanie przeszkód w zatrudnieniu osób niepełnosprawnych dzięki miejscom pracy sprzyjającym większej integracji, np. poprzez zapewnienie dostępności fizycznej, możliwości korzystania z technologii informacyjnych i elastycznego systemu pracy; jeżeli to konieczne – przy udziale środków publicznych; |
| --- | --- |

—

wyeliminowanie przeszkód w zatrudnieniu osób niepełnosprawnych dzięki miejscom pracy sprzyjającym większej integracji, np. poprzez zapewnienie dostępności fizycznej, możliwości korzystania z technologii informacyjnych i elastycznego systemu pracy; jeżeli to konieczne – przy udziale środków publicznych;

| — | znaczne zwiększenie wysiłków na rzecz lepszego godzenia życia zawodowego i rodzinnego oraz poprawę partnerskiego podziału obowiązków w rodzinie. |
| --- | --- |

—

znaczne zwiększenie wysiłków na rzecz lepszego godzenia życia zawodowego i rodzinnego oraz poprawę partnerskiego podziału obowiązków w rodzinie.

| 3.10 | W tym kontekście europejscy partnerzy społeczni zawarli w marcu 2010 r. odrębne porozumienie, zawierające zarówno propozycje działań krajowych partnerów społecznych, jak i zalecenia dla władz krajowych (9). |
| --- | --- |

3.10

W tym kontekście europejscy partnerzy społeczni zawarli w marcu 2010 r. odrębne porozumienie, zawierające zarówno propozycje działań krajowych partnerów społecznych, jak i zalecenia dla władz krajowych (9).

| 3.11 | To oznacza jednak również zwiększenie odsetka udziału osób starszych na rynku pracy poprzez stworzenie i poprawę możliwości zatrudnienia oraz konsekwentną transformację zmierzającą do środowiska pracy uwzględniającego potrzeby osób starszych. Jasne jest przy tym, że nie może to prowadzić do nasilenia się presji na osoby starsze ani do popadania w ubóstwo osób, które nie są już w stanie pracować. Przejście na emeryturę jest prawem uznanym w konwencjach MOP (10), a świadczenia emerytalne powinny zapewniać godziwe życie. |
| --- | --- |

3.11

To oznacza jednak również zwiększenie odsetka udziału osób starszych na rynku pracy poprzez stworzenie i poprawę możliwości zatrudnienia oraz konsekwentną transformację zmierzającą do środowiska pracy uwzględniającego potrzeby osób starszych. Jasne jest przy tym, że nie może to prowadzić do nasilenia się presji na osoby starsze ani do popadania w ubóstwo osób, które nie są już w stanie pracować. Przejście na emeryturę jest prawem uznanym w konwencjach MOP (10), a świadczenia emerytalne powinny zapewniać godziwe życie.

4.   Podsumowanie aktualnej sytuacji osób starszych na rynku pracy UE

| 4.1 | W skali całej UE potencjał zatrudnienia starszych pracowników (w wieku 55–64 lat) jest nadal niedostatecznie wykorzystany. Wykres 1 pokazuje, że w okresie realizacji strategii lizbońskiej – mimo startu od niskiego poziomu – poczyniono duże postępy. Wskaźnik zatrudnienia osób starszych wzrósł w przybliżeniu o 10 punktów procentowych. |
| --- | --- |

4.1

W skali całej UE potencjał zatrudnienia starszych pracowników (w wieku 55–64 lat) jest nadal niedostatecznie wykorzystany. Wykres 1 pokazuje, że w okresie realizacji strategii lizbońskiej – mimo startu od niskiego poziomu – poczyniono duże postępy. Wskaźnik zatrudnienia osób starszych wzrósł w przybliżeniu o 10 punktów procentowych.

| 4.2 | Jednak wyraźnie nie spełniono wytyczonego celu: 50 % do 2010 r. Nastąpiła nieco większa poprawa w przypadku kobiet niż mężczyzn. Niemniej nadal istniała duża różnica między płciami: również pod koniec tego okresu nieznacznie więcej niż jedna trzecia kobiet w wieku 55–64 lat miała zatrudnienie (wykres 1).
  Wykres 1. |
| --- | --- |

4.2

Jednak wyraźnie nie spełniono wytyczonego celu: 50 % do 2010 r. Nastąpiła nieco większa poprawa w przypadku kobiet niż mężczyzn. Niemniej nadal istniała duża różnica między płciami: również pod koniec tego okresu nieznacznie więcej niż jedna trzecia kobiet w wieku 55–64 lat miała zatrudnienie (wykres 1).

Wykres 1.

Image

| 4.3 | Także porównanie z rozwojem zatrudnienia w innych grupach wiekowych nasuwa wiele wniosków. Przy tym samym poziomie na początku okresu, zatrudnienie osób starszych wzrasta, podczas gdy zatrudnienie młodzieży spada (wykres 2). Spadek ten wynika głównie z wydłużenia czasu edukacji. Niemniej w roku 2009, w okresie kryzysu, to właśnie zatrudnienie wśród osób młodych gwałtownie spadło. Stanowi to różnicę w porównaniu do wcześniejszych kryzysów, które pokonywano przede wszystkim kosztem zatrudnienia starszych. Jednocześnie dane te unaoczniają, że problemów w jednym segmencie (w tym przypadku – wśród osób starszych) nie można rozwiązywać na niekorzyść innych grup (młodzieży).
  Wykres 2: |
| --- | --- |

4.3

Także porównanie z rozwojem zatrudnienia w innych grupach wiekowych nasuwa wiele wniosków. Przy tym samym poziomie na początku okresu, zatrudnienie osób starszych wzrasta, podczas gdy zatrudnienie młodzieży spada (wykres 2). Spadek ten wynika głównie z wydłużenia czasu edukacji. Niemniej w roku 2009, w okresie kryzysu, to właśnie zatrudnienie wśród osób młodych gwałtownie spadło. Stanowi to różnicę w porównaniu do wcześniejszych kryzysów, które pokonywano przede wszystkim kosztem zatrudnienia starszych. Jednocześnie dane te unaoczniają, że problemów w jednym segmencie (w tym przypadku – wśród osób starszych) nie można rozwiązywać na niekorzyść innych grup (młodzieży).

Wykres 2:

Image

| 4.4 | Wykres 3 pokazuje duże różnice między państwami UE. W Szwecji zatrudnionych jest 70 % osób starszych (co, ogólnie mówiąc, odpowiada celowi zatrudnienia wyznaczonemu w ramach strategii lizbońskiej). W innych krajach zatrudnionych jest zaledwie około jednej trzeciej osób w wieku 55–64 lat. Należy podkreślić dobre wyniki trzech krajów skandynawskich (Szwecji, Danii i Finlandii). Mimo to nie widać jednak powiązania z klasycznym typem systemów państw opiekuńczych w Europie. Wysoki stopień zatrudnienia osób starszych zdaje się być do pogodzenia z różnymi strukturami instytucjonalnymi. Nakreślone różnice pozwalają w każdym razie przypuszczać, jaki potencjał zatrudnienia pozostaje obecnie w Europie niewykorzystany.
  Wykres 3. |
| --- | --- |

4.4

Wykres 3 pokazuje duże różnice między państwami UE. W Szwecji zatrudnionych jest 70 % osób starszych (co, ogólnie mówiąc, odpowiada celowi zatrudnienia wyznaczonemu w ramach strategii lizbońskiej). W innych krajach zatrudnionych jest zaledwie około jednej trzeciej osób w wieku 55–64 lat. Należy podkreślić dobre wyniki trzech krajów skandynawskich (Szwecji, Danii i Finlandii). Mimo to nie widać jednak powiązania z klasycznym typem systemów państw opiekuńczych w Europie. Wysoki stopień zatrudnienia osób starszych zdaje się być do pogodzenia z różnymi strukturami instytucjonalnymi. Nakreślone różnice pozwalają w każdym razie przypuszczać, jaki potencjał zatrudnienia pozostaje obecnie w Europie niewykorzystany.

Wykres 3.

Image

| 4.5 | Jeżeli chodzi o bezrobocie, sytuacja osób starszych nie wydaje się na pierwszy rzut oka gorsza od średniej. Zatem stopa bezrobocia osób starszych w całej UE i w wielu krajach jest nieco niższa od stopy bezrobocia ogółem. Tym bardziej uwidacznia to kontrast wobec szokująco wysokiej stopy bezrobocia wśród osób młodych. Należy jednak stwierdzić, że dane te wynikają również z faktu, iż wiele osób starszych nieaktywnych zawodowo, lecz zdolnych do pracy, nie jest zarejestrowanych jako osoby bezrobotne, lecz objętych różnymi elementami systemu zabezpieczenia społecznego. |
| --- | --- |

4.5

Jeżeli chodzi o bezrobocie, sytuacja osób starszych nie wydaje się na pierwszy rzut oka gorsza od średniej. Zatem stopa bezrobocia osób starszych w całej UE i w wielu krajach jest nieco niższa od stopy bezrobocia ogółem. Tym bardziej uwidacznia to kontrast wobec szokująco wysokiej stopy bezrobocia wśród osób młodych. Należy jednak stwierdzić, że dane te wynikają również z faktu, iż wiele osób starszych nieaktywnych zawodowo, lecz zdolnych do pracy, nie jest zarejestrowanych jako osoby bezrobotne, lecz objętych różnymi elementami systemu zabezpieczenia społecznego.

| 4.6 | Dramatycznie przedstawia się jednak ryzyko popadnięcia przez osoby starsze w bezrobocie długotrwałe. Ryzyko to wzrasta szybko wraz z wiekiem. Jeżeli osoby starsze tracą zatrudnienie, to pozostają często bezrobotne do końca życia zawodowego: w wypadku osób młodszych około jednej czwartej pozostaje bez zatrudnienia przez ponad rok, jednak wraz z wiekiem odsetek ten rośnie i wśród osób starszych (w wieku 55–64 lat) wynosi średnio w całej UE około 50 %. |
| --- | --- |

4.6

Dramatycznie przedstawia się jednak ryzyko popadnięcia przez osoby starsze w bezrobocie długotrwałe. Ryzyko to wzrasta szybko wraz z wiekiem. Jeżeli osoby starsze tracą zatrudnienie, to pozostają często bezrobotne do końca życia zawodowego: w wypadku osób młodszych około jednej czwartej pozostaje bez zatrudnienia przez ponad rok, jednak wraz z wiekiem odsetek ten rośnie i wśród osób starszych (w wieku 55–64 lat) wynosi średnio w całej UE około 50 %.

5.   Wykorzystanie potencjału zatrudnienia starzejącego się społeczeństwa: praca dla osób starszych i praca osób starszych

| 5.1 | Rozwój demograficzny jest także szansą dla gospodarki i zatrudnienia. Po pierwsze, osoby starsze stają się coraz bardziej znaczącą grupą konsumentów, co stwarza możliwości zatrudnienia również dla innych grup wiekowych. Po drugie starzenie się społeczeństwa uwalnia też spory potencjał zatrudnienia, jeśli chodzi o stronę podażową. W obu przypadkach naturalne i rynkotwórcze procesy należy monitorować i kształtować zarówno politycznie, jak i instytucjonalnie. |
| --- | --- |

5.1

Rozwój demograficzny jest także szansą dla gospodarki i zatrudnienia. Po pierwsze, osoby starsze stają się coraz bardziej znaczącą grupą konsumentów, co stwarza możliwości zatrudnienia również dla innych grup wiekowych. Po drugie starzenie się społeczeństwa uwalnia też spory potencjał zatrudnienia, jeśli chodzi o stronę podażową. W obu przypadkach naturalne i rynkotwórcze procesy należy monitorować i kształtować zarówno politycznie, jak i instytucjonalnie.

| 5.2 | Społeczeństwa, w których ludzie żyją dłużej, oferują rozległe możliwości, jeśli chodzi o rozwój nowych produktów i usług. Liczne sektory mogą korzystać z rozwoju tzw. „srebrnego rynku”(silver market) – począwszy od budownictwa i mieszkalnictwa, poprzez usługi na rzecz jakości życia (kultura, rekreacja, turystyka, sport media, telekomunikacja), a kończąc na usługach w zakresie zdrowia i usługach socjalnych. |
| --- | --- |

5.2

Społeczeństwa, w których ludzie żyją dłużej, oferują rozległe możliwości, jeśli chodzi o rozwój nowych produktów i usług. Liczne sektory mogą korzystać z rozwoju tzw. „srebrnego rynku”(silver market) – począwszy od budownictwa i mieszkalnictwa, poprzez usługi na rzecz jakości życia (kultura, rekreacja, turystyka, sport media, telekomunikacja), a kończąc na usługach w zakresie zdrowia i usługach socjalnych.

| 5.3 | Młodzi mają inną niż starsi postawę w stosunku do konsumpcji i oszczędzania. Wynikające z tego ogólnospołeczne przesunięcie popytu wpłynie także na przyszłe struktury produkcji i zatrudnienia. Należy oczekiwać, że rozwój demograficzny dodatkowo wzmocni i tak już silny trend ku społeczeństwu opartemu na usługach. Nieproporcjonalnie silnie rozwijać się będą – poza innymi sektorami – przede wszystkim usługi w zakresie zdrowia i opieki. Owe sektorowe przesunięcia przesłonią te, które będą spowodowane innymi czynnikami (hasło: „green transition”). Rynek częściowo dostosuje się do zmian popytu, jednak interwencje polityczne będą wciąż odgrywały rolę kształtującą i sterującą, przede wszystkim w aktywnej polityce rynku pracy, choćby w zakresie szkolenia, informowania i usług świadczonych przez instytucje rynku pracy. |
| --- | --- |

5.3

Młodzi mają inną niż starsi postawę w stosunku do konsumpcji i oszczędzania. Wynikające z tego ogólnospołeczne przesunięcie popytu wpłynie także na przyszłe struktury produkcji i zatrudnienia. Należy oczekiwać, że rozwój demograficzny dodatkowo wzmocni i tak już silny trend ku społeczeństwu opartemu na usługach. Nieproporcjonalnie silnie rozwijać się będą – poza innymi sektorami – przede wszystkim usługi w zakresie zdrowia i opieki. Owe sektorowe przesunięcia przesłonią te, które będą spowodowane innymi czynnikami (hasło: „green transition”). Rynek częściowo dostosuje się do zmian popytu, jednak interwencje polityczne będą wciąż odgrywały rolę kształtującą i sterującą, przede wszystkim w aktywnej polityce rynku pracy, choćby w zakresie szkolenia, informowania i usług świadczonych przez instytucje rynku pracy.

| 5.4 | Liczba i jakość miejsc pracy, wynikających z potencjału gospodarczego, który tworzą osoby w podeszłym wieku, będzie zależała głównie od tego, jak aktywna polityka w zakresie usług ukształtuje „srebrną gospodarkę”. Zwłaszcza w sektorze służby zdrowia i opieki, ale także w sektorach turystyki i rekreacji, istotne będzie to, by rosnący popyt traktować jako szansę na stworzenie zatrudnienia przy godziwych warunkach pracy i sprawiedliwym wynagrodzeniu oraz na unowocześnienie i profesjonalizację profili umiejętności. Aby bardziej zachęcić ludzi do podejmowania pracy w służbie zdrowia, w sektorze opieki i sektorze usług społecznych, należy uatrakcyjnić zatrudnienie w tych sektorach przez cały okres kariery zawodowej. |
| --- | --- |

5.4

Liczba i jakość miejsc pracy, wynikających z potencjału gospodarczego, który tworzą osoby w podeszłym wieku, będzie zależała głównie od tego, jak aktywna polityka w zakresie usług ukształtuje „srebrną gospodarkę”. Zwłaszcza w sektorze służby zdrowia i opieki, ale także w sektorach turystyki i rekreacji, istotne będzie to, by rosnący popyt traktować jako szansę na stworzenie zatrudnienia przy godziwych warunkach pracy i sprawiedliwym wynagrodzeniu oraz na unowocześnienie i profesjonalizację profili umiejętności. Aby bardziej zachęcić ludzi do podejmowania pracy w służbie zdrowia, w sektorze opieki i sektorze usług społecznych, należy uatrakcyjnić zatrudnienie w tych sektorach przez cały okres kariery zawodowej.

| 5.5 | Profesjonalne usługi społeczne mogą okazać się też narzędziem realizacji ambitnych celów na rzecz równouprawnienia. Silnie rozbudowana oferta usług społecznych (miejsca opieki nad dziećmi i opieka nad osobami chorymi lub starszymi) przyczyni się do odciążenia osób, które tę opiekę sprawują – zazwyczaj kobiet – i do pełnego wykorzystania ich kwalifikacji na rynku pracy. |
| --- | --- |

5.5

Profesjonalne usługi społeczne mogą okazać się też narzędziem realizacji ambitnych celów na rzecz równouprawnienia. Silnie rozbudowana oferta usług społecznych (miejsca opieki nad dziećmi i opieka nad osobami chorymi lub starszymi) przyczyni się do odciążenia osób, które tę opiekę sprawują – zazwyczaj kobiet – i do pełnego wykorzystania ich kwalifikacji na rynku pracy.

| 5.6 | Inwestycje w usługi społeczne to wkład nie tylko w tworzenie nowych miejsc pracy, ale także w ożywienie gospodarki w regionach. Powszechne zapewnienie dostępu do przystępnych cenowo usług wysokiej jakości stwarza dodatkowe możliwości zatrudnienia. Także inicjatywy w zakresie zatrudnienia w sektorze non-profit, zwłaszcza w gospodarce społecznej, odgrywają tu istotną rolę. Szczególne znaczenie mają gminy – na nich przede wszystkim spoczywa odpowiedzialność za usługi socjalne, one też najlepiej znają lokalne potrzeby i uwarunkowania. Największym problemem większości gmin jest jednak znaczny brak zasobów finansowych, które umożliwiłyby świadczenie potrzebnych usług. |
| --- | --- |

5.6

Inwestycje w usługi społeczne to wkład nie tylko w tworzenie nowych miejsc pracy, ale także w ożywienie gospodarki w regionach. Powszechne zapewnienie dostępu do przystępnych cenowo usług wysokiej jakości stwarza dodatkowe możliwości zatrudnienia. Także inicjatywy w zakresie zatrudnienia w sektorze non-profit, zwłaszcza w gospodarce społecznej, odgrywają tu istotną rolę. Szczególne znaczenie mają gminy – na nich przede wszystkim spoczywa odpowiedzialność za usługi socjalne, one też najlepiej znają lokalne potrzeby i uwarunkowania. Największym problemem większości gmin jest jednak znaczny brak zasobów finansowych, które umożliwiłyby świadczenie potrzebnych usług.

| 5.7 | Jeśli chodzi o stronę podażową, trzeba wziąć pod uwagę, że nie da się dowolnie wymieniać starszych i młodszych pracowników – o ile młodsi z reguły łatwiej się uczą, o tyle starsi mają więcej doświadczenia. Nawet jeśli efektywność jednostki w pewnym zakresie spada (np. sprawność fizyczna), to można to częściowo zrównoważyć dzięki modyfikacjom organizacji pracy, odpowiedniemu szkoleniu, działaniom w zakresie profilaktyki zdrowotnej oraz skuteczniejszemu stosowaniu technologii związanych ze stanowiskiem pracy. |
| --- | --- |

5.7

Jeśli chodzi o stronę podażową, trzeba wziąć pod uwagę, że nie da się dowolnie wymieniać starszych i młodszych pracowników – o ile młodsi z reguły łatwiej się uczą, o tyle starsi mają więcej doświadczenia. Nawet jeśli efektywność jednostki w pewnym zakresie spada (np. sprawność fizyczna), to można to częściowo zrównoważyć dzięki modyfikacjom organizacji pracy, odpowiedniemu szkoleniu, działaniom w zakresie profilaktyki zdrowotnej oraz skuteczniejszemu stosowaniu technologii związanych ze stanowiskiem pracy.

| 5.8 | Sektorowe przesunięcie w kierunku usług może nawet przyczynić się do poprawy sytuacji osób starszych. W wielu branżach coraz mniejsze znaczenie ma sprawność fizyczna, a coraz bardziej liczą się umiejętności społeczne. Przedsiębiorstwa nie powinny więc stawiać wyłącznie na młodszych pracowników. Efektywność przedsiębiorstwa nie jest po prostu sumą efektywności poszczególnych pracowników. Utrzymanie zgromadzonych zasobów wiedzy w ramach wewnętrznego systemu zarządzania wiedzą oraz struktury organizacji są często ważniejsze niż efektywność jednostki. Dążenia do profesjonalizacji w zakresie doradztwa, mentoringu i coachingu nabierają tu istotnego znaczenia. Ostatecznym celem jest, by firmy w swej polityce kadrowej zawczasu uwzględniły przemiany demograficzne i wykorzystały optymalną kombinację atutów swoich pracowników w różnym wieku. |
| --- | --- |

5.8

Sektorowe przesunięcie w kierunku usług może nawet przyczynić się do poprawy sytuacji osób starszych. W wielu branżach coraz mniejsze znaczenie ma sprawność fizyczna, a coraz bardziej liczą się umiejętności społeczne. Przedsiębiorstwa nie powinny więc stawiać wyłącznie na młodszych pracowników. Efektywność przedsiębiorstwa nie jest po prostu sumą efektywności poszczególnych pracowników. Utrzymanie zgromadzonych zasobów wiedzy w ramach wewnętrznego systemu zarządzania wiedzą oraz struktury organizacji są często ważniejsze niż efektywność jednostki. Dążenia do profesjonalizacji w zakresie doradztwa, mentoringu i coachingu nabierają tu istotnego znaczenia. Ostatecznym celem jest, by firmy w swej polityce kadrowej zawczasu uwzględniły przemiany demograficzne i wykorzystały optymalną kombinację atutów swoich pracowników w różnym wieku.

6.   Kształtowanie warunków pracy z uwzględnieniem potrzeb osób starszych

| 6.1 | Podnosząc wiek emerytalny, należy również zadbać o to, by można było dłużej pracować. Wymaga to tworzenia miejsc pracy, a także zapewnienia możliwości powszechnego kontynuowania pracy do ustawowego wieku emerytalnego. Chodzi przy tym nie tylko o tworzenie miejsc pracy dla osób starszych i dostosowywanie miejsc pracy do ich potrzeb, lecz przede wszystkim także o taką organizację pracy na każdym etapie kariery, by na wczesnym etapie można było uniknąć zagrożeń i szkodliwych skutków zdrowotnych. Odniosą z tego korzyści pracownicy na każdym etapie swojego życia. |
| --- | --- |

6.1

Podnosząc wiek emerytalny, należy również zadbać o to, by można było dłużej pracować. Wymaga to tworzenia miejsc pracy, a także zapewnienia możliwości powszechnego kontynuowania pracy do ustawowego wieku emerytalnego. Chodzi przy tym nie tylko o tworzenie miejsc pracy dla osób starszych i dostosowywanie miejsc pracy do ich potrzeb, lecz przede wszystkim także o taką organizację pracy na każdym etapie kariery, by na wczesnym etapie można było uniknąć zagrożeń i szkodliwych skutków zdrowotnych. Odniosą z tego korzyści pracownicy na każdym etapie swojego życia.

| 6.2 | To oczywiste, że dla utrzymania zdolności do zatrudnienia istotne jest także poczucie odpowiedzialności samych pracowników. Niemniej trzeba stwierdzić, że ważnymi przyczynami przedwczesnego wycofywania się z aktywności zawodowej jest pogorszenie się stanu zdrowia wskutek uciążliwych psychicznie i fizycznie warunków pracy, duża intensywność pracy, przedterminowe zwolnienia starszych pracowników, brak możliwości dalszego szkolenia oraz brak możliwości (ponownego) zatrudnienia. Dodatkowo nowe formy organizacji pracy coraz bardziej ograniczają możliwości kontynuacji pracy osób starszych w przedsiębiorstwach w mniej uciążliwych sektorach. |
| --- | --- |

6.2

To oczywiste, że dla utrzymania zdolności do zatrudnienia istotne jest także poczucie odpowiedzialności samych pracowników. Niemniej trzeba stwierdzić, że ważnymi przyczynami przedwczesnego wycofywania się z aktywności zawodowej jest pogorszenie się stanu zdrowia wskutek uciążliwych psychicznie i fizycznie warunków pracy, duża intensywność pracy, przedterminowe zwolnienia starszych pracowników, brak możliwości dalszego szkolenia oraz brak możliwości (ponownego) zatrudnienia. Dodatkowo nowe formy organizacji pracy coraz bardziej ograniczają możliwości kontynuacji pracy osób starszych w przedsiębiorstwach w mniej uciążliwych sektorach.

| 6.3 | Dla podniesienia poziomu zatrudnienia wśród osób starszych nie wystarczy jednak utrzymanie ich zdrowia, zdolności do pracy oraz zwiększenie atrakcyjności ich zatrudnienia z punktu widzenia pracodawców. Także dostępne miejsca pracy muszą być atrakcyjne dla starszych pracowników. Tym samym jakość zatrudnienia znacząco przyczynia się do tego, czy starsze osoby pozostaną na rynku pracy bądź też ewentualnie nań powrócą. |
| --- | --- |

6.3

Dla podniesienia poziomu zatrudnienia wśród osób starszych nie wystarczy jednak utrzymanie ich zdrowia, zdolności do pracy oraz zwiększenie atrakcyjności ich zatrudnienia z punktu widzenia pracodawców. Także dostępne miejsca pracy muszą być atrakcyjne dla starszych pracowników. Tym samym jakość zatrudnienia znacząco przyczynia się do tego, czy starsze osoby pozostaną na rynku pracy bądź też ewentualnie nań powrócą.

| 6.4 | Tylko świadoma polityka aktywnego starzenia się, uwzględniająca szerokie możliwości uczestnictwa w programach dokształcania, może doprowadzić do trwałego wzrostu stopy zatrudnienia osób starszych. Głównym pytaniem jest w związku z tym, jakie działania trzeba podjąć, by starsi pracownicy mieli faktyczne możliwości znalezienia pracy i wykonywania jej w dłuższym okresie. |
| --- | --- |

6.4

Tylko świadoma polityka aktywnego starzenia się, uwzględniająca szerokie możliwości uczestnictwa w programach dokształcania, może doprowadzić do trwałego wzrostu stopy zatrudnienia osób starszych. Głównym pytaniem jest w związku z tym, jakie działania trzeba podjąć, by starsi pracownicy mieli faktyczne możliwości znalezienia pracy i wykonywania jej w dłuższym okresie.

| 6.5 | Zdaniem EKES-u konsekwentna transformacja zmierzająca do stworzenia środowiska pracy uwzględniającego potrzeby osób starszych musi wynikać z pakietu środków, do którego należą zwłaszcza następujące istotne elementy:






  — | zachęty dla przedsiębiorstw do tworzenia miejsc pracy dostosowanych do potrzeb osób starszych i do stabilizacji aktualnego zatrudnienia starszych pracowników (zapobieganie przedwczesnemu zwalnianiu osób starszych, innowacyjne koncepcje pozwalające zatrzymać starszych pracowników na mniej uciążliwych stanowiskach w przedsiębiorstwie); |
| --- | --- | --- |

6.5

Zdaniem EKES-u konsekwentna transformacja zmierzająca do stworzenia środowiska pracy uwzględniającego potrzeby osób starszych musi wynikać z pakietu środków, do którego należą zwłaszcza następujące istotne elementy:

—

zachęty dla przedsiębiorstw do tworzenia miejsc pracy dostosowanych do potrzeb osób starszych i do stabilizacji aktualnego zatrudnienia starszych pracowników (zapobieganie przedwczesnemu zwalnianiu osób starszych, innowacyjne koncepcje pozwalające zatrzymać starszych pracowników na mniej uciążliwych stanowiskach w przedsiębiorstwie);

| — | aktywna polityka rynku pracy mająca na celu ponowne włączenie starszych bezrobotnych do życia zawodowego, a także zmniejszenie ryzyka bezrobocia długotrwałego, czyli również odpowiednie środki finansowe wspierające aktywną politykę rynku pracy; |
| --- | --- |

—

aktywna polityka rynku pracy mająca na celu ponowne włączenie starszych bezrobotnych do życia zawodowego, a także zmniejszenie ryzyka bezrobocia długotrwałego, czyli również odpowiednie środki finansowe wspierające aktywną politykę rynku pracy;

| — | kompleksowe doradztwo i pomoc dla osób szukających pracy oraz zindywidualizowane wsparcie ze strony pośredników (m.in. subsydiowane zatrudnienie, pomoc integracyjna, projekty socjalne pożytku publicznego) oraz zapobieganie utracie pracy i działania rehabilitacyjne służące reintegracji; |
| --- | --- |

—

kompleksowe doradztwo i pomoc dla osób szukających pracy oraz zindywidualizowane wsparcie ze strony pośredników (m.in. subsydiowane zatrudnienie, pomoc integracyjna, projekty socjalne pożytku publicznego) oraz zapobieganie utracie pracy i działania rehabilitacyjne służące reintegracji;

| — | środki umożliwiające dłuższą aktywność zawodową zarówno w aspekcie fizycznym, jak i psychicznym, przede wszystkim zmniejszenie presji na osiąganie określonych wyników ze strony pracodawców oraz ustalanie warunków pracy z uwzględnieniem aspektu wieku (m.in. zachęty do zwiększenia zakresu ochrony pracowników i ich zdrowia oraz wspieraniu programów zakładowych służących promocji zdrowia), z uwzględnieniem faktu, że uciążliwy charakter pracy może stanowić ograniczenie; |
| --- | --- |

—

środki umożliwiające dłuższą aktywność zawodową zarówno w aspekcie fizycznym, jak i psychicznym, przede wszystkim zmniejszenie presji na osiąganie określonych wyników ze strony pracodawców oraz ustalanie warunków pracy z uwzględnieniem aspektu wieku (m.in. zachęty do zwiększenia zakresu ochrony pracowników i ich zdrowia oraz wspieraniu programów zakładowych służących promocji zdrowia), z uwzględnieniem faktu, że uciążliwy charakter pracy może stanowić ograniczenie;

| — | środki na rzecz zwiększenia integracji społecznej w miejscu pracy dla osób niepełnosprawnych w starszym wieku np. dzięki udogodnieniom, które mogą poprawić dostępność fizyczną i możliwości korzystania z technologii informacyjnych; |
| --- | --- |

—

środki na rzecz zwiększenia integracji społecznej w miejscu pracy dla osób niepełnosprawnych w starszym wieku np. dzięki udogodnieniom, które mogą poprawić dostępność fizyczną i możliwości korzystania z technologii informacyjnych;

| — | działania zwiększające gotowość poszczególnych pracowników do dłuższego świadczenia pracy, w tym też gotowość do uczenia się przez całe życie i do stosowania profilaktyki zdrowotnej; |
| --- | --- |

—

działania zwiększające gotowość poszczególnych pracowników do dłuższego świadczenia pracy, w tym też gotowość do uczenia się przez całe życie i do stosowania profilaktyki zdrowotnej;

| — | rozwijanie i negocjowanie przez partnerów społecznych na poziomie sektorowym i zakładowym modeli czasu pracy wspierających zdrowie w czasie całego życia zawodowego (takich jak na przykład urlopy okolicznościowe, urlopy szkoleniowe); |
| --- | --- |

—

rozwijanie i negocjowanie przez partnerów społecznych na poziomie sektorowym i zakładowym modeli czasu pracy wspierających zdrowie w czasie całego życia zawodowego (takich jak na przykład urlopy okolicznościowe, urlopy szkoleniowe);

| — | zakładowe, zbiorowe i prawne środki zapewniające większy udział osób starszych w doskonaleniu zawodowym (zachęty do zwiększenia niskiego udziału w szkoleniach wewnątrzzakładowych, szczególnie osób o niskich kwalifikacjach, zapewnienie odpowiednich środków finansowych w celu podniesienia kwalifikacji osób po 40. roku życia, udoskonalenie ram prawnych dotyczących urlopów szkoleniowych); |
| --- | --- |

—

zakładowe, zbiorowe i prawne środki zapewniające większy udział osób starszych w doskonaleniu zawodowym (zachęty do zwiększenia niskiego udziału w szkoleniach wewnątrzzakładowych, szczególnie osób o niskich kwalifikacjach, zapewnienie odpowiednich środków finansowych w celu podniesienia kwalifikacji osób po 40. roku życia, udoskonalenie ram prawnych dotyczących urlopów szkoleniowych);

| — | działania mające na celu zmianę świadomości społecznej na korzyść starszych pracowników (uznanie wartości doświadczenia i przekazywania kompetencji zdobytych w życiu zawodowym młodszym pracownikom); |
| --- | --- |

—

działania mające na celu zmianę świadomości społecznej na korzyść starszych pracowników (uznanie wartości doświadczenia i przekazywania kompetencji zdobytych w życiu zawodowym młodszym pracownikom);

| — | szeroko zakrojone kampanie społeczne, mające na celu pokonanie stereotypów i uprzedzeń wobec starszych pracowników oraz przedstawienie zjawiska „starzenia się” w korzystnym świetle; konieczność zwalczania dyskryminacji z powodu wieku i negatywnych stereotypów dotyczących starszych pracowników; |
| --- | --- |

—

szeroko zakrojone kampanie społeczne, mające na celu pokonanie stereotypów i uprzedzeń wobec starszych pracowników oraz przedstawienie zjawiska „starzenia się” w korzystnym świetle; konieczność zwalczania dyskryminacji z powodu wieku i negatywnych stereotypów dotyczących starszych pracowników;

| — | doradztwo i wsparcie dla przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP, w długoterminowym planowaniu zatrudnienia i rozwijaniu form organizacji pracy uwzględniających aspekt wieku i potrzeby starszych pracowników; |
| --- | --- |

—

doradztwo i wsparcie dla przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP, w długoterminowym planowaniu zatrudnienia i rozwijaniu form organizacji pracy uwzględniających aspekt wieku i potrzeby starszych pracowników;

| — | tworzenie odpowiednich zachęt do zatrudniania osób starszych i utrzymywania ich na rynku pracy, bez jednoczesnego zakłócania konkurencji; |
| --- | --- |

—

tworzenie odpowiednich zachęt do zatrudniania osób starszych i utrzymywania ich na rynku pracy, bez jednoczesnego zakłócania konkurencji;

| — | tworzenie akceptowalnych społecznie zachęt do dłuższej aktywności zawodowej w ramach istniejących przepisów ustawowych dotyczących wieku emerytalnego dla wszystkich tych osób, które znajdą zatrudnienie i mogą pracować; |
| --- | --- |

—

tworzenie akceptowalnych społecznie zachęt do dłuższej aktywności zawodowej w ramach istniejących przepisów ustawowych dotyczących wieku emerytalnego dla wszystkich tych osób, które znajdą zatrudnienie i mogą pracować;

| — | tam gdzie jest to możliwe lub pożądane, rozbudowanie nowoczesnych i atrakcyjnych modeli płynnego przejścia od aktywności zawodowej na emeryturę w ramach ustawowych systemów emerytalnych (m.in. dalszy rozwój możliwości pracy osób starszych w niepełnym wymiarze godzin). |
| --- | --- |

—

tam gdzie jest to możliwe lub pożądane, rozbudowanie nowoczesnych i atrakcyjnych modeli płynnego przejścia od aktywności zawodowej na emeryturę w ramach ustawowych systemów emerytalnych (m.in. dalszy rozwój możliwości pracy osób starszych w niepełnym wymiarze godzin).

| 6.6 | Promowanie dłuższego życia zawodowego wymaga jednakże wspólnej odpowiedzialności oraz wysiłków ze strony państwa, pracodawców i samych pracowników. Wszystkie strony muszą należycie poczuwać się do tej odpowiedzialności. We wszystkich staraniach szczególne znaczenie mają partnerzy społeczni. W każdym razie skuteczne modele funkcjonujące zarówno w krajach skandynawskich, jak i w innych państwach członkowskich, ukazują, jak na szczeblu umów zbiorowych i pojedynczych zakładów – w akceptowalny społecznie sposób – można z udziałem partnerów społecznych stworzyć funkcjonujący rynek pracy dla osób starszych, który charakteryzowałby się wysoką stabilnością zatrudnienia, dużą zdolnością do pracy i wysoką stopą zatrudnienia w ramach tej grupy. |
| --- | --- |

6.6

Promowanie dłuższego życia zawodowego wymaga jednakże wspólnej odpowiedzialności oraz wysiłków ze strony państwa, pracodawców i samych pracowników. Wszystkie strony muszą należycie poczuwać się do tej odpowiedzialności. We wszystkich staraniach szczególne znaczenie mają partnerzy społeczni. W każdym razie skuteczne modele funkcjonujące zarówno w krajach skandynawskich, jak i w innych państwach członkowskich, ukazują, jak na szczeblu umów zbiorowych i pojedynczych zakładów – w akceptowalny społecznie sposób – można z udziałem partnerów społecznych stworzyć funkcjonujący rynek pracy dla osób starszych, który charakteryzowałby się wysoką stabilnością zatrudnienia, dużą zdolnością do pracy i wysoką stopą zatrudnienia w ramach tej grupy.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinie EKES-u w sprawie: „Sytuacja starzejących się pracowników”, (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14120), „Zatrudnienie grup priorytetowych (strategia lizbońska)” (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14141, „Strategie/Podnieść wiek odchodzenia z rynku pracy” (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14156)

1

(2)  Opinia EKES-u w sprawie zielonej księgi na rzecz adekwatnych, stabilnych i bezpiecznych systemów emerytalnych w Europie (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14892).

2

(3)  Zob. opinia EKES-u w sprawie: „Rola polityki rodzinnej w procesie przemian demograficznych – wymiana najlepszych rozwiązań praktycznych między państwami członkowskimi” (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14900).

3

(4)  Liczba osób powyżej 65 roku życia w stosunku do liczby osób w wieku produkcyjnym w przedziale wiekowym 15–64 lat.

4

(5)  Zależność tę unaocznia kalkulator wskaźnika obciążenia wiedeńskiej Izby Pracowniczej. Przyjęte w tym modelu odniesienie liczby emerytów i bezrobotnych do liczby zatrudnionych (wskaźnik obciążenia ekonomicznego) wyraźnie ukazuje duży wpływ różnych scenariuszy rynku pracy (np. stopy zatrudnienia) w kontekście wyzwań demograficznych i umożliwia, poprzez odniesienie do realnych gospodarczych kryteriów oceny, bardziej realistyczną analizę niż zwykły stosunek liczby osób w wieku powyżej 65 lat do liczby osób w wieku 16–64 lat (wskaźnik obciążenia demograficznego).

5

(6)  Na przykład w Austrii wskaźnik obciążenia demograficznego w 2008 r. wynosi 25 % przy wskaźniku obciążenia ekonomicznego wynoszącym 61 %; prognoza wskaźników obciążenia na 2050 r. po uwzględnieniu sytuacji na duńskim rynku pracy (wskaźnik udziału): podczas gdy wskaźnik obciążenia ekonomicznego ma wzrosnąć jedynie umiarkowanie z 61 % w 2008 r. do 72 % w 2050 r., to wskaźnik obciążenia demograficznego ma się zwiększyć prawie dwukrotnie do 48 %.

6

(7)  Raport demograficzny za rok 2008 (SEC(2008) 2911, s. 133).

7

(8)  Zob. m.in. opinia EKES-u w sprawie: „Legalna imigracja i wyzwania demograficzne” (sprawozdawca: Pariza Castaños); http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.soc-opinions.14361.

8

(9)  Europejscy partnerzy społeczni: „Framework Agreement on Inklusive Labour Markets”, marzec 2010 r. (zob. związane z tym dokumenty: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=en&catId=89&newsId=744&furtherNews=yes).

9

„Framework Agreement on Inklusive Labour Markets”

(10)  Zgodnie z Konwencją MOP nr 128, dotyczącą świadczeń w razie inwalidztwa, na starość i w razie śmierci żywiciela rodziny, wiek 65 lat jest wiekiem zakończenia aktywności zawodowej.

10

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/9 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/9

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie poprawy kultury informatycznej, umiejętności informatycznych i e-integracji (opinia rozpoznawcza)

2011/C 318/02

Sprawozdawca: Laure BATUT

Dnia 24 stycznia 2011 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

poprawy kultury informatycznej, umiejętności informatycznych i e-integracji

(opinia rozpoznawcza).

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 22 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z dnia 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 136 głosami – 2 osoby wstrzymały się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Nierówności w dostępie do technologii informatycznych stanowią przedłużenie nierówności ekonomicznych i społecznych: pilne jest rozwinięcie wzrostu i zatrudnienia, by wyjść obronną ręką z kryzysu.

1.2   W wypadku WSZYSTKICH obywateli krytyczne zapoznawanie się z treściami wszystkich środków przekazu oznacza: 1) posiadanie połączenia; 2) umiejętność obsługi urządzeń; 3) swobodne posługiwanie się technologią; 4) posiadanie umiejętności użytkownika; 5) zaangażowanie w środowisko cyfrowe.

1.3   E-integracja musi opierać się na podejściu globalnym i dzięki technologiom informatycznym gwarantować samodzielność wszystkim ludziom, niezależnie od ich pozycji w społeczeństwie. Zdaniem EKES-u Unia Europejska i państwa członkowskie powinny gwarantować faktyczną e-dostępność poprzez stałe kształtowanie umiejętności informatycznych w celu ich wykorzystania w pracy i/lub życiu osobistym, a także w życiu obywatelskim.

1.4   Dostęp do infrastruktury i narzędzi należy traktować jako prawo podstawowe.

1.5   EKES pragnie, by władze europejskie, krajowe i lokalne wykorzystały istniejące struktury dialogu do lepszego określenia realnych potrzeb w kontakcie z przedstawicielami zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego.

1.6   U samych podstaw e-integracji leżą jakość, innowacyjność, przejrzystość i dostępność, których można oczekiwać od usług świadczonych w interesie ogólnym, od administracji w Europie i w państwach członkowskich.

1.7   Jako że świat cyfrowy w szerokim zakresie dotyka społeczeństw (1), a w 2010 r. jeszcze 30 % gospodarstw domowych nie posiadało dostępu do internetu (2), EKES uważa, że Unia powinna pobudzać do działania i wytyczać kierunki w celu zadbania o równość szans obywateli. Mogłaby w tej dziedzinie zaproponować państwom członkowskim od razu zharmonizowane podejście, z uwzględnieniem wymogu ochrony w celu zabezpieczenia działań i danych. Komitet zaleca koordynację pomiędzy UE a państwami członkowskimi w zakresie:

| — | e-integracji osób starszych, w celu:






  — | wykorzystania Roku Aktywności Osób Starszych (2012) jako okazji dla UE do uwypuklenia roli łącznika, jaką pełnią TIK między pokoleniami, z myślą o utrzymaniu aktywności młodszych seniorów, przeciwko izolowaniu starszych seniorów i dla wygody ich życia; |
| --- | --- | --- |

—

e-integracji osób starszych, w celu:

—

wykorzystania Roku Aktywności Osób Starszych (2012) jako okazji dla UE do uwypuklenia roli łącznika, jaką pełnią TIK między pokoleniami, z myślą o utrzymaniu aktywności młodszych seniorów, przeciwko izolowaniu starszych seniorów i dla wygody ich życia;

| — | kierowania nauczaniem informatyki wśród osób starszych przez szkolenia i pomoc lokalną; |
| --- | --- |

—

kierowania nauczaniem informatyki wśród osób starszych przez szkolenia i pomoc lokalną;

| — | dysponowania odpowiednimi celami, dostępnym sprzętem i oprogramowaniem, by wzbudzić zainteresowanie i potrzeby; |
| --- | --- |

—

dysponowania odpowiednimi celami, dostępnym sprzętem i oprogramowaniem, by wzbudzić zainteresowanie i potrzeby;

| — | utworzenia projektów lokalnych dotyczących elektronicznej służby zdrowia, odtwarzania zbiorowej pamięci np. społeczności lokalnej, samodzielności, tak aby odbudować więzi społeczne; |
| --- | --- |

—

utworzenia projektów lokalnych dotyczących elektronicznej służby zdrowia, odtwarzania zbiorowej pamięci np. społeczności lokalnej, samodzielności, tak aby odbudować więzi społeczne;

| — | e-integracji osób niepełnosprawnych, w celu:






  — | zapewnienia im udziału w społeczeństwie na równej stopie z innymi osobami dzięki technologiom TIK, pod warunkiem zapewnienia dostępności i łatwości użytkowania; |
| --- | --- | --- |

—

e-integracji osób niepełnosprawnych, w celu:

—

zapewnienia im udziału w społeczeństwie na równej stopie z innymi osobami dzięki technologiom TIK, pod warunkiem zapewnienia dostępności i łatwości użytkowania;

| — | stworzenia za pośrednictwem Komisji wymogu „projektowania dla wszystkich” (design for all) w przemyśle, wśród projektantów i konstruktorów, narzucenia klauzuli dostępności urządzeń i oprogramowania w imporcie oraz podjęcia środków zobowiązujących do upowszechniania inteligentnych rozwiązań w życiu domowym, w transporcie publicznym i prywatnym, w budownictwie itp.; |
| --- | --- |

—

stworzenia za pośrednictwem Komisji wymogu „projektowania dla wszystkich” (design for all) w przemyśle, wśród projektantów i konstruktorów, narzucenia klauzuli dostępności urządzeń i oprogramowania w imporcie oraz podjęcia środków zobowiązujących do upowszechniania inteligentnych rozwiązań w życiu domowym, w transporcie publicznym i prywatnym, w budownictwie itp.;

| — | e-integracji osób o niskich dochodach, w celu:






  — | wsparcia produkcji oprogramowania dostępnego i dostosowanego do potrzeb społeczności mniejszościowych; |
| --- | --- | --- |

—

e-integracji osób o niskich dochodach, w celu:

—

wsparcia produkcji oprogramowania dostępnego i dostosowanego do potrzeb społeczności mniejszościowych;

| — | wspierania darmowych usług publicznego dostępu do internetu w newralgicznych punktach miast oraz ich zaniedbanych dzielnic; |
| --- | --- |

—

wspierania darmowych usług publicznego dostępu do internetu w newralgicznych punktach miast oraz ich zaniedbanych dzielnic;

| — | umożliwienia nauki i zdobywania kwalifikacji potrzebnych do pracy przez e-nauczanie; |
| --- | --- |

—

umożliwienia nauki i zdobywania kwalifikacji potrzebnych do pracy przez e-nauczanie;

| — | ułatwienia użytkowania otwartych danych 2.0 (open data) i otwartego oprogramowania; |
| --- | --- |

—

ułatwienia użytkowania otwartych danych 2.0 (open data) i otwartego oprogramowania;

| — | e-integracji osób, którym brakuje podstawowego wykształcenia, w celu:






  — | udostępnienia publicznego wsparcia na pomoc (lokale, „eksperci”), tak aby nie pozostawiać zainteresowanych samym sobie w kontakcie z urządzeniami; |
| --- | --- | --- |

—

e-integracji osób, którym brakuje podstawowego wykształcenia, w celu:

—

udostępnienia publicznego wsparcia na pomoc (lokale, „eksperci”), tak aby nie pozostawiać zainteresowanych samym sobie w kontakcie z urządzeniami;

| — | wymagania od operatorów przystępnych cen użytkowania telefonu i mediów jako wsparcia w nauczaniu; |
| --- | --- |

—

wymagania od operatorów przystępnych cen użytkowania telefonu i mediów jako wsparcia w nauczaniu;

| — | propagowania elementu zabawy, który zapobiega zniechęceniu się uczestników: poważne gry (serious games), oprogramowanie o treściach umożliwiających nabywanie umiejętności; wykorzystanie sieci społecznościowych; |
| --- | --- |

—

propagowania elementu zabawy, który zapobiega zniechęceniu się uczestników: poważne gry (serious games), oprogramowanie o treściach umożliwiających nabywanie umiejętności; wykorzystanie sieci społecznościowych;

| — | zagwarantowania pomocy podmiotom lokalnym; |
| --- | --- |

—

zagwarantowania pomocy podmiotom lokalnym;

| — | e-integracji mniejszości w celu:






  — | wspierania projektów dotyczących wielojęzycznych i odpowiednio dostosowanych aplikacji internetowych (np. w zakresie edukacji zdrowotnej, e-zdrowia, e-nauczania itp.); |
| --- | --- | --- |

—

e-integracji mniejszości w celu:

—

wspierania projektów dotyczących wielojęzycznych i odpowiednio dostosowanych aplikacji internetowych (np. w zakresie edukacji zdrowotnej, e-zdrowia, e-nauczania itp.);

| — | zapewnienia dostępu mniejszości do darmowych publicznych punktów internetowych, do e-nauczania i do szkoły. |
| --- | --- |

—

zapewnienia dostępu mniejszości do darmowych publicznych punktów internetowych, do e-nauczania i do szkoły.

1.8   W ogólnym ujęciu EKES uważa, że należy:

| — | włączyć e-integrację w główny nurt polityki na poziomie UE i państw członkowskich; |
| --- | --- |

—

włączyć e-integrację w główny nurt polityki na poziomie UE i państw członkowskich;

| — | szybko ukończyć prace związane z infrastrukturą sieci (regiony odizolowane, szerokie pasmo itp.); |
| --- | --- |

—

szybko ukończyć prace związane z infrastrukturą sieci (regiony odizolowane, szerokie pasmo itp.);

| — | opracować publiczne strategie polityczne rozwoju sektora cyfrowego na poziomie europejskim, krajowym i lokalnym, które od samego początku będą miały charakter integracyjny i niedyskryminujący; |
| --- | --- |

—

opracować publiczne strategie polityczne rozwoju sektora cyfrowego na poziomie europejskim, krajowym i lokalnym, które od samego początku będą miały charakter integracyjny i niedyskryminujący;

| — | ułatwiać użytkowanie nieznacznie przestarzałych urządzeń i oprogramowania; |
| --- | --- |

—

ułatwiać użytkowanie nieznacznie przestarzałych urządzeń i oprogramowania;

| — | uruchamiać środki na rzecz e-integracji kobiet. |
| --- | --- |

—

uruchamiać środki na rzecz e-integracji kobiet.

1.8.1   W odniesieniu do finansowania działań należy:

| — | wspierać finansowanie powszechnego dostępu za pomocą krajowych dotacji rządowych i funduszy wspólnotowych; |
| --- | --- |

—

wspierać finansowanie powszechnego dostępu za pomocą krajowych dotacji rządowych i funduszy wspólnotowych;

| — | wspierać inwestowanie, zwłaszcza w usługi, które kierowane są ku grupom docelowym (EFS, EFRR), zagwarantować budżet na B+R w wysokości 3 % europejskiego PKB i zmniejszyć cięcia budżetów publicznych; |
| --- | --- |

—

wspierać inwestowanie, zwłaszcza w usługi, które kierowane są ku grupom docelowym (EFS, EFRR), zagwarantować budżet na B+R w wysokości 3 % europejskiego PKB i zmniejszyć cięcia budżetów publicznych;

| — | przeznaczyć na ten kluczowy cel fundusze rezerwowe, aby zachowywać wiedzę i łagodzić skutki kryzysu; |
| --- | --- |

—

przeznaczyć na ten kluczowy cel fundusze rezerwowe, aby zachowywać wiedzę i łagodzić skutki kryzysu;

| — | uwzględnić w programach działania władz lokalnych priorytet dotyczący technologii informatycznych (EFS) i udostępnić organizacjom zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego środki na pomoc grupom e-wykluczonych; |
| --- | --- |

—

uwzględnić w programach działania władz lokalnych priorytet dotyczący technologii informatycznych (EFS) i udostępnić organizacjom zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego środki na pomoc grupom e-wykluczonych;

| — | dostosować zasadę dodatkowości w odniesieniu do przyznawania funduszy strukturalnych na e-integrację; |
| --- | --- |

—

dostosować zasadę dodatkowości w odniesieniu do przyznawania funduszy strukturalnych na e-integrację;

| — | wykorzystać w razie potrzeby obligacje projektowe na duże projekty infrastrukturalne; |
| --- | --- |

—

wykorzystać w razie potrzeby obligacje projektowe na duże projekty infrastrukturalne;

| — | propagować partnerstwa publiczno-prywatne (PPP) w odpowiednich ramach europejskich; |
| --- | --- |

—

propagować partnerstwa publiczno-prywatne (PPP) w odpowiednich ramach europejskich;

| — | popierać zasadę europejskiego podatku od transakcji finansowych (PTF) i przeznaczyć jego część na e-integrację; |
| --- | --- |

—

popierać zasadę europejskiego podatku od transakcji finansowych (PTF) i przeznaczyć jego część na e-integrację;

| — | prowadzić negocjacje między przedsiębiorstwami sektora komercyjnych gier hazardowych a podmiotami publicznymi (edukacja) w celu ponownego wykorzystania ich zaawansowanych technologii na wtórnym poziomie, po niższych kosztach, jak tylko ulegną one nieznacznej dezaktualizacji; |
| --- | --- |

—

prowadzić negocjacje między przedsiębiorstwami sektora komercyjnych gier hazardowych a podmiotami publicznymi (edukacja) w celu ponownego wykorzystania ich zaawansowanych technologii na wtórnym poziomie, po niższych kosztach, jak tylko ulegną one nieznacznej dezaktualizacji;

| — | popierać rozwój mikrofinansowania projektów szkoleń; |
| --- | --- |

—

popierać rozwój mikrofinansowania projektów szkoleń;

| — | propagować systemy pomocy bezpośredniej dla osób na dostęp do podstawowych narzędzi (sprzętu i oprogramowania); |
| --- | --- |

—

propagować systemy pomocy bezpośredniej dla osób na dostęp do podstawowych narzędzi (sprzętu i oprogramowania);

| — | przeprowadzić ocenę osiągniętych w ciągu minionych 5 lat postępów w zakresie TIK (utworzone miejsca pracy), aby wspólnie z podmiotami określić ich realne potrzeby. |
| --- | --- |

—

przeprowadzić ocenę osiągniętych w ciągu minionych 5 lat postępów w zakresie TIK (utworzone miejsca pracy), aby wspólnie z podmiotami określić ich realne potrzeby.

1.8.2   W odniesieniu do nabywania umiejętności należy:

| — | utworzyć radę sektorową, której rolą byłoby stworzenie europejskiej bazy danych; |
| --- | --- |

—

utworzyć radę sektorową, której rolą byłoby stworzenie europejskiej bazy danych;

| — | utworzyć europejską bazę danych na temat szkoleń i nowych branż związanych z technologiami informatycznymi oraz określić przydatne elementy dotyczące przyznawania dyplomów uznawanych w skali europejskiej; |
| --- | --- |

—

utworzyć europejską bazę danych na temat szkoleń i nowych branż związanych z technologiami informatycznymi oraz określić przydatne elementy dotyczące przyznawania dyplomów uznawanych w skali europejskiej;

| — | stworzyć europejski moduł nauczania o wielojęzycznej treści, aby umożliwić szybkie przyswajanie wiedzy i nabywanie umiejętności skutkujących kwalifikacjami; |
| --- | --- |

—

stworzyć europejski moduł nauczania o wielojęzycznej treści, aby umożliwić szybkie przyswajanie wiedzy i nabywanie umiejętności skutkujących kwalifikacjami;

| — | poprawić dzięki tym ramom europejskim zauważalność branży informatycznej oraz wpłynąć na poprawę zarobków w tej branży, rozwinąć e-nauczanie na rzecz profesjonalizmu wysokiej jakości (aktualizacja zawodów informatycznych) w celu zwiększenia liczby informatyków i ich przekwalifikowania; |
| --- | --- |

—

poprawić dzięki tym ramom europejskim zauważalność branży informatycznej oraz wpłynąć na poprawę zarobków w tej branży, rozwinąć e-nauczanie na rzecz profesjonalizmu wysokiej jakości (aktualizacja zawodów informatycznych) w celu zwiększenia liczby informatyków i ich przekwalifikowania;

| — | utworzyć „europejski paszport na rzecz gospodarki cyfrowej”, obowiązkowy przy zakładaniu przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

—

utworzyć „europejski paszport na rzecz gospodarki cyfrowej”, obowiązkowy przy zakładaniu przedsiębiorstwa.

1.8.3   W odniesieniu do ochrony grup narażonych w kontekście cyfrowym należy:

| — | określić podstawowe treści internetowe, nie pozostawiając wszystkiego w gestii rynku (UE i państwa członkowskie); |
| --- | --- |

—

określić podstawowe treści internetowe, nie pozostawiając wszystkiego w gestii rynku (UE i państwa członkowskie);

| — | określić standardy „przeciw zanieczyszczeniu” stron, uczyć bezpieczeństwa w sieci od wieku szkolnego; |
| --- | --- |

—

określić standardy „przeciw zanieczyszczeniu” stron, uczyć bezpieczeństwa w sieci od wieku szkolnego;

| — | zadbać o to, by wszystkie strony internetowe miały właściwości, które mogą przypominać użytkownikom o podstawowych zasadach bezpieczeństwa; |
| --- | --- |

—

zadbać o to, by wszystkie strony internetowe miały właściwości, które mogą przypominać użytkownikom o podstawowych zasadach bezpieczeństwa;

| — | zadbać o ustalenie i przestrzeganie praw użytkownika sieci; |
| --- | --- |

—

zadbać o ustalenie i przestrzeganie praw użytkownika sieci;

| — | w tym celu ustalić kodeks praw użytkowników technologii cyfrowych, zgodnie z zasadami Karty praw podstawowych i art. 9 traktatu, zapewniając co najmniej poszanowanie swobody ich wypowiedzi, swobody dostępu do informacji, prawa do ochrony danych osobowych, prawa do zostania zapomnianym, prawa do dbałości o ochronę nieletnich. |
| --- | --- |

—

w tym celu ustalić kodeks praw użytkowników technologii cyfrowych, zgodnie z zasadami Karty praw podstawowych i art. 9 traktatu, zapewniając co najmniej poszanowanie swobody ich wypowiedzi, swobody dostępu do informacji, prawa do ochrony danych osobowych, prawa do zostania zapomnianym, prawa do dbałości o ochronę nieletnich.

1.8.4   Odnośnie do dostępu tych grup do pracy należy:

| — | propagować dialog społeczny i obywatelski z licznymi istniejącymi strukturami na wszystkie wymienione tematy, na rzecz lepszego wysłuchania potrzeb i w celu wykorzystania technologii cyfrowych do tworzenia miejsc pracy i szansy na rozwój gospodarczy, społeczny i osobisty; |
| --- | --- |

—

propagować dialog społeczny i obywatelski z licznymi istniejącymi strukturami na wszystkie wymienione tematy, na rzecz lepszego wysłuchania potrzeb i w celu wykorzystania technologii cyfrowych do tworzenia miejsc pracy i szansy na rozwój gospodarczy, społeczny i osobisty;

| — | propagować szkolenia informatyczne pracowników przedsiębiorstw w celu zapewnienia im jak najdłuższego utrzymania się na rynku pracy oraz zwiększenia produktywności przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

—

propagować szkolenia informatyczne pracowników przedsiębiorstw w celu zapewnienia im jak najdłuższego utrzymania się na rynku pracy oraz zwiększenia produktywności przedsiębiorstw.

1.8.5   W odniesieniu do kształcenia włączającego wszystkich, EKES zaleca, by Unia zobowiązała się do:

| — | propagowania równego dostępu do integracyjnego kształcenia we wszystkich szkołach; |
| --- | --- |

—

propagowania równego dostępu do integracyjnego kształcenia we wszystkich szkołach;

| — | propagowania przyszłej e-integracji już od wieku przedszkolnego, bez dyskryminacji; |
| --- | --- |

—

propagowania przyszłej e-integracji już od wieku przedszkolnego, bez dyskryminacji;

| — | propagowania kształcenia rodziców i nauczycieli w zakresie technologii cyfrowych, a także dostosowania warunków pracy tych ostatnich; |
| --- | --- |

—

propagowania kształcenia rodziców i nauczycieli w zakresie technologii cyfrowych, a także dostosowania warunków pracy tych ostatnich;

| — | propagowania wśród uczniów, zwłaszcza doznających niepowodzeń, szerokiego stosowania narzędzi informatycznych w szkole, przede wszystkim w rozrywkowej formie (3), oczywiście pod opieką nauczycieli i w celu ukierunkowania na kompetentne wykorzystanie siły przekazu, co wymaga nowych form uczenia się i ekspresji, szczególnie w rozrywkowej formie (wykorzystanie w klasie smart phone’ów, poważnych gier, tabletów, książek elektronicznych, sieci społecznościowych itp.); |
| --- | --- |

—

propagowania wśród uczniów, zwłaszcza doznających niepowodzeń, szerokiego stosowania narzędzi informatycznych w szkole, przede wszystkim w rozrywkowej formie (3), oczywiście pod opieką nauczycieli i w celu ukierunkowania na kompetentne wykorzystanie siły przekazu, co wymaga nowych form uczenia się i ekspresji, szczególnie w rozrywkowej formie (wykorzystanie w klasie smart phone’ów, poważnych gier, tabletów, książek elektronicznych, sieci społecznościowych itp.);

| — | propagowania otwartego dostępu do rynku pracy dla wszystkich dzięki nabywaniu solidnych podstaw wiedzy ogólnej i umiejętności informatycznych. |
| --- | --- |

—

propagowania otwartego dostępu do rynku pracy dla wszystkich dzięki nabywaniu solidnych podstaw wiedzy ogólnej i umiejętności informatycznych.

2.   Kontekst opinii

2.1   Celem strategii „Europa 2020” jest wyjście z kryzysu dzięki inteligentnemu i zrównoważonemu rozwojowi sprzyjającemu włączeniu społecznemu. W Europejskiej agendzie cyfrowej (4) jako przeszkody wymienia się brak kompetencji informatycznych, ryzyko braku zaufania wobec sieci i cyberprzestępczość, niewykorzystane szanse rozwiązania problemów społecznych.

2.2   EKES uznaje pierwszorzędne znaczenie tego celu. Żaden obywatel nie powinien być wykluczony ze środowiska cyfrowego, zważywszy na to, że przede wszystkim zapewnia ono sposoby osiągnięcia satysfakcji w życiu osobistym, pozwala na uczestnictwo w życiu towarzyskim oraz na samodzielność (5).

3.   Definicje

3.1   E-integracja

Zgodnie z deklaracją z Rygi (6), odnosi się zarówno do TIK, jak i ich wykorzystywania do osiągnięcia szerzej zakrojonych celów dotyczących włączenia społecznego poprzez udział wszystkich ludzi oraz społeczności we wszelkich aspektach życia społeczeństwa informacyjnego.

3.2   Adresaci środków

Podział obywateli na kategorie ma na celu ustalenie, dla kogo przeznaczona jest pomoc, jednak e-integracja powinna być działaniem globalnym. W wymiarze ludzkim taka integracja zaczyna się od tego, by nie stygmatyzować, dzieląc na kategorie; w wymiarze społecznym chodzi o podejście obejmujące całe zbiorowości, a w wymiarze przemysłowym i handlowym, o ideę projektowania dla wszystkich, odnoszącą się do całego cyklu, od etapu projektowania do zaprzestania użytkowania.

3.3   Kultura informatyczna

Kultura informatyczna jest z założenia środkiem, narzędziem, bez którego nie można już korzystać z tego, czym dawniej była kultura w szerokim znaczeniu, widziana jako więź między obywatelami. Bez tego narzędzia zawężają się możliwości kontaktu z innymi i z inną wiedzą.

Kultura, umiejętności i integracja są ze sobą nierozerwalnie połączone i odnoszą się do całościowej i niedyskryminującej definicji e-integracji całego społeczeństwa.

3.3.1   Integracja zakłada spełnienie następujących warunków wstępnych:

| — | posiadanie połączenia: e-dostępność w dalszym ciągu stanowi podstawowy warunek; |
| --- | --- |

—

posiadanie połączenia: e-dostępność w dalszym ciągu stanowi podstawowy warunek;

| — | umiejętność obsługi urządzeń; |
| --- | --- |

—

umiejętność obsługi urządzeń;

| — | swobodne posługiwanie się technologią: posiadanie umiejętności informatycznych potrzebnych do korzystania w pełni z oprogramowania w środowisku Mac, Windows, Linux, internetu, telefonów komórkowych itp. |
| --- | --- |

—

swobodne posługiwanie się technologią: posiadanie umiejętności informatycznych potrzebnych do korzystania w pełni z oprogramowania w środowisku Mac, Windows, Linux, internetu, telefonów komórkowych itp.

| — | posiadanie informacji koniecznych do krytycznej oceny treści dostarczanych we wszystkich środkach przekazu, w ramach aktywnej postawy obywatelskiej. |
| --- | --- |

—

posiadanie informacji koniecznych do krytycznej oceny treści dostarczanych we wszystkich środkach przekazu, w ramach aktywnej postawy obywatelskiej.

3.3.2   Wśród osób wykluczonych ze środowiska cyfrowego znajdują się osoby starsze, niepełnosprawne, czasami opiekunowie, osoby o niskich dochodach, niskim poziomie wykształcenia, z pewnym niuansem: część „osób starszych” zna i wykorzystuje internet, znany im od momentu, kiedy się pojawił, i ta grupa stanowi w pewnych państwach członkowskich prawdziwą siłę napędową gospodarki. Zdaniem EKES-u chodzi o zagwarantowanie, dzięki informatyce, samodzielności wszystkim ludziom, niezależnie od ich pozycji w społeczeństwie, za pomocą zarazem podejść ukierunkowanych na konkretne grupy oraz podejścia obejmującego wszystkich, zapewniającego większe oszczędności i lepsze włączenie społeczne.

3.3.3   EKES uważa, że e-integracja z pewnością nie przebiega stabilnie ani liniowo. Technologie stale ewoluują, praca staje się niepewna, elastyczna, przebieg kariery ulega fragmentacji. E-integracja wiąże się często z nakładającymi się przyczynami. Jej podstawowymi czynnikami są szkolenia i odświeżanie umiejętności.

3.3.4   Sprawa dotyczy przedsiębiorstw dotkniętych problemami finansowymi, brakiem umiejętności i/lub czasu. Zdaniem Komitetu e-integracja musi wybiegać w przyszłość, aby sprawić, by w jak największym stopniu przemiany TIK zbiegały się ze zmieniającymi się przyczynami wykluczenia.

3.4   Zawodowe umiejętności informatyczne

Kształcenie przez całe życie ma zasadnicze znaczenie. Po okresie prawdziwego zachwytu młodych ludzi informatyką, nabywanie informatycznych umiejętności zawodowych (7) przestało wiązać się z dobrymi zarobkami, a branża ta straciła dobry wizerunek. Pilnie należy ponownie zmotywować przyszłe kadry pracownicze odpowiednim statusem, zarobkami, lepszymi warunkami pracy, po to by zapełnić niedobory wykwalifikowanego personelu, wprowadzić odpowiednie szkolenia, włączyć grupy znajdujące się w trudnej sytuacji. Zawodowi informatycy pociągają za sobą użytkowników.

4.   Środki

4.1   Powszechny dostęp

4.1.1   W celu wyeliminowania rozbieżności w dostępie do TIK i propagowania e-integracji, Unia Europejska wprowadziła w 2002 r. usługę powszechną i prawa użytkownika do sieci i usług łączności elektronicznej (8). Złożenie wniosku o podłączenie do publicznej sieci łączności musi oznaczać możliwość korzystania z transmisji o szybkości wystarczającej do posiadania funkcjonalnego i niezbyt kosztownego dostępu do internetu. Nie chodzi o wyeliminowanie rynku i uczciwej konkurencji, lecz o uzyskanie równowagi między celami ekonomicznymi a koniecznością pilnego zaspokojenia potrzeb społecznych. EKES podkreślał już wielokrotnie, że rynek nie stanowi celu samego w sobie, lecz służy poprawie jakości życia obywateli.

4.1.2   Jakość, innowacyjność, przejrzystość i dostępność, których można oczekiwać od usług świadczonych w interesie ogólnym w Europie i w państwach członkowskich, leżą u samych podstaw e-integracji. Chodzi zatem o trwałą społeczną skuteczność, kluczowy element postępu integracji. I oto cały paradoks wyzwania związanego z integracją informatyczną: społeczna skuteczność usług świadczonych w interesie ogólnym i związanych usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym, długofalowe działania publiczne, będą kluczowymi elementami postępu integracji, a chodzi przecież o dziedzinę, w której szybkość jest zasadniczym czynnikiem. Do zadań władz publicznych należeć będzie próba rozwiązania tego paradoksu.

4.2   Równy dostęp dla wszystkich

4.2.1   Aby zagwarantować usługę powszechną, należy szybko uzyskać pokrycie całego terytorium Europy siecią, rozwinąć technologię szerokopasmową ułatwiającą usługi o dużej szybkości i wykorzystać dywidendę cyfrową (9).

4.2.2   Jednakże stwierdza się utrzymujące się nierówności w dostępie do TIK i w ich wykorzystaniu, odzwierciedlające występujące wcześniej nierówności ekonomiczne i społeczne. Najczęściej osoby zintegrowane pod względem TIK to te, które dysponują środkami pozwalającymi nabyć wymaganą wiedzę i rozwiązania logistyczne.

5.   Nabywanie podstawowych umiejętności informatycznych

Pierwsze kroki

Grupy docelowe przyciąga ku informatyce sprzężenie trzech czynników: potrzeby, zainteresowania i środków (finansowych i innych).

5.1   Osoby starsze

5.1.1   Rosnące grupy osób najstarszych (10) w mniejszym stopniu korzystają z TIK:

| — | i mają potrzebę zaktualizowania swojej wiedzy. EKES uważa, że samorządy lokalne, wspólnie z przedsiębiorstwami, mogłyby w ramach dialogu społecznego zaproponować odpowiednie szkolenia przeznaczone dla osób planujących ponownie wejść na rynek pracy lub utrzymać się na nim. |
| --- | --- |

—

i mają potrzebę zaktualizowania swojej wiedzy. EKES uważa, że samorządy lokalne, wspólnie z przedsiębiorstwami, mogłyby w ramach dialogu społecznego zaproponować odpowiednie szkolenia przeznaczone dla osób planujących ponownie wejść na rynek pracy lub utrzymać się na nim.

| — | i muszą przezwyciężyć brak zainteresowania, nieśmiałość lub nieufność i nauczyć się obsługi narzędzi, czy to z przyczyn zawodowych, czy po to, by ułatwić sobie życie domowe i towarzyskie. EKES uważa, że to technologie i „eksperci” powinni się dostosować. Takim osobom należy zaproponować: 1) przewodnika, 2) dostęp do oprogramowania przyjaznego dla użytkownika, 3) dostęp do sprzętu dostosowanego do ich możliwości, 4) odpowiednie cele, by wzbudzić ich zainteresowanie i potrzeby, jak na przykład tworzenie projektów dotyczących elektronicznej służby zdrowia, odtwarzania zbiorowej pamięci społeczności lokalnej, odbudowywania więzi społecznych, samodzielności. |
| --- | --- |

—

i muszą przezwyciężyć brak zainteresowania, nieśmiałość lub nieufność i nauczyć się obsługi narzędzi, czy to z przyczyn zawodowych, czy po to, by ułatwić sobie życie domowe i towarzyskie. EKES uważa, że to technologie i „eksperci” powinni się dostosować. Takim osobom należy zaproponować: 1) przewodnika, 2) dostęp do oprogramowania przyjaznego dla użytkownika, 3) dostęp do sprzętu dostosowanego do ich możliwości, 4) odpowiednie cele, by wzbudzić ich zainteresowanie i potrzeby, jak na przykład tworzenie projektów dotyczących elektronicznej służby zdrowia, odtwarzania zbiorowej pamięci społeczności lokalnej, odbudowywania więzi społecznych, samodzielności.

5.1.2   Dla osób mieszkających samotnie technologie cyfrowe mogą stanowić łączność o żywotnym znaczeniu. Na przykład upowszechnienie połączenia – za rozsądną cenę – telefonu z służbami ratunkowymi poprzez wciśnięcie jednego klawisza może stanowić rzeczywistą misję usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym, która ratować będzie osoby w sytuacjach krytycznych. Internetowa służba zdrowia odgrywać będzie coraz większą rolę (11); wszystkie zasady, których EKES pragnie, by przestrzegano wobec użytkowników technologii informatycznych, mają charakter uniwersalny i mają zastosowanie w dziedzinach zdrowia i usług socjalnych.

5.1.3   Rok 2012 jako Rok Aktywności Osób Starszych i związane z nim partnerstwa na rzecz innowacji muszą stanowić okazję do tego, by UE uwypukliła rolę integrującego łącznika, jaką pełnią TIK między pokoleniami (nauczanie), z myślą o uniknięciu izolacji osób starszych i o wygodzie ich życia.

5.2   Osoby niepełnosprawne

Technologie TIK mogą ułatwiać osobom niepełnosprawnym udział w życiu społeczeństwa na równej stopie z innymi (12). Kwestie pozostają takie same jak dla wszystkich grup docelowych: określić cel, pomoc w nauce, sprzęt i oprogramowanie dostępne i odpowiednio dostosowane, urządzenia dostępne i łatwe w obsłudze, a w szczególności inteligentne systemy transportu (13). Rola kultury informatycznej jako „usługi świadczonej w interesie ogólnym” przejawia się w kontekście osób niepełnosprawnych. Pomoc przy każdym rodzaju niepełnosprawności może zaowocować lepszą integracją społeczną. Należy uznać rolę organizacji pozarządowych i skoordynować ich działania z działaniami władz publicznych. Podejście oparte na projektowaniu uniwersalnym, które w możliwie największym stopniu uwzględnia potrzeby wszystkich kategorii użytkowników, jest lepsze od wyspecjalizowanych projektów przeznaczonych wyłącznie dla osób niepełnosprawnych.

5.3   Osoby o niskich dochodach

5.3.1   Nierówności w dostępie do technologii informatycznych są przedłużeniem nierówności ekonomicznych i społecznych: opozycji kobiety/mężczyźni, rodziny/samotne kobiety, miasta/regiony wiejskie lub wyspiarskie, bogate kraje/kraje słabiej rozwinięte. Aby osiągnąć jak największą integrację, należy je niewątpliwie przezwyciężyć.

5.3.1.1   W jeszcze gorszej sytuacji znajdują się osoby pochodzące ze środowisk imigracyjnych lub z grup mniejszościowych. Interesujące je oprogramowanie nie jest produkowane.

5.3.2   EKES uważa, że zorganizowanie darmowego publicznego dostępu do internetu w newralgicznych punktach miast i dostęp do otwartych danych 2.0 oraz do otwartego oprogramowania oferowałyby możliwość szukania pracy i komunikacji. Stałe punkty dostępu zachowują swą wartość jako miejsca udzielania pomocy w szkoleniu. Tą rolą powinny podzielić się władze publiczne, operatorzy i stowarzyszenia.

5.3.3   Dostęp do infrastruktury i narzędzi należy traktować jako prawo podstawowe: szkolenia, przekazywanie wiedzy i doświadczenia są bardzo ważne dla nabywania umiejętności informatycznych w każdym wieku i w każdej sytuacji życiowej.

5.4   Osoby o niskim poziomie wykształcenia

5.4.1   Zdaniem EKES-u należy wzbudzić zainteresowanie informatyką u takich osób, organizując specjalistyczną pomoc, począwszy od obsługi telefonu i mediów.

5.4.2   Uczenie się na przemian za pomocą sprzętu i ze wsparciem nauczyciela, rozpoczęcie od elementów zabawy, pozwala uniknąć demotywacji. EKES uważa, że dzieci z problemami szkolnymi mogłyby nadrabiać zaległości, korzystając ze smart phone’u jako nowego rodzaju ołówka. Dostęp do podstawowej wiedzy można rozpocząć od „poważnych gier”, zbliżonych do łamigłówek, dla młodzieży i dorosłych, dzięki programom umożliwiającym nabywanie umiejętności.

5.4.3   Aby technologie informatyczne docierały do wszystkich, Unia Europejska potrzebuje internetu wzbogaconego przez kulturę. Kultura jest tym, co zdaniem Europejczyków najbardziej ich łączy. UE musi wprowadzić różnorodność form wyrazu kulturowego we wszystkich inicjatywach związanych z agendą cyfrową (14). Digitalizacja dóbr kultury ułatwia osobom w trudnej sytuacji dostęp do wiedzy, która jest częścią bagażu użytecznego zarówno w integracji społecznej, jak w samorealizacji, w szczególności w języku ojczystym.

5.5   Społeczności mniejszościowe

5.5.1   EKES pragnie, by społeczności te (imigranckie lub nie, jak Romowie) uzyskały możliwość e-integracji. Ich członkowie nie są analfabetami, jednak nie znają języka ani kultury kraju przyjmującego. Nie mają łatwego dostępu do komputerów. Kobiety są często najgorzej poinformowane i znajdują się w jeszcze trudniejszej sytuacji.

5.5.2   Przykład systemu IMI (15), wielojęzycznej internetowej aplikacji przeznaczonej dla krajowych administracji państw UE w celu ułatwienia komunikacji, może służyć jako podstawa społecznych aplikacji służących rozwijaniu wiedzy i umiejętności mieszkańców i obywateli UE, a tym samym dających im dostęp do e-nauczania.

5.5.3   Rola sieci społecznościowych, o ile będzie się ją właściwie kontrolować, może być pierwszoplanowa w przypadku wszystkich grup docelowych wymienionych w rozdziale 5 niniejszej opinii. Ponadto kawiarenki internetowe, które odgrywają pewną rolę wśród młodzieży w zakresie rozwoju ich zainteresowania i wiedzy informatycznej, mogłyby stać się bardziej przystępne cenowo, np. dzięki przyznawaniu bonów zniżkowych przez władze lokalne.

5.6   Przedsiębiorstwa również

5.6.1   MŚP, o ile ich główna działalność nie jest związana z informatyką, mogą znaleźć się w sytuacji e-wykluczenia. Brak czasu na wdrożenie się w użytkowanie technologii informatycznych, ciężar tradycji, trudności finansowe, przestarzałe podejście do zarządzania za pomocą informatyki, mogą wpłynąć na zarządzanie przedsiębiorstwem, na jego procesy i personel. MŚP mogą zatem nie wiedzieć, jak wykorzystywać praktykę chmur obliczeniowych (cloud computing) (16), która przynosi rozwiązania z zakresu zarządzania IT. Jako że może to wpłynąć na ich produktywność, należy znaleźć sposoby na ich e-integrację.

6.   Rozwijanie umiejętności informatycznych wszystkich obywateli w celu podjęcia wyzwań społecznych

6.1   Kształcenie i szkolenie
   (17)

6.1.1   Przyszła integracja rozpoczyna się już w wieku przedszkolnym

Równy dostęp we wszystkich szkołach do integracyjnej edukacji informatycznej dla wszystkich dzieci, także niepełnosprawnych, osamotnionych, pochodzących z rodzin w trudnej sytuacji, zwiększy ich samodzielność w dorosłości. Szerokie stosowanie „poważnych gier”, tabletów i książek elektronicznych pod opieką nauczycieli, a także powszechne wykorzystywanie sieci społecznościowych mogłoby umożliwić włączenie uczniów znajdujących się w trudnej sytuacji dzięki nowym formom nauczania, które środki te oferują.

6.1.2   Uzyskiwanie kwalifikacji i dyplomów oraz zatrudnianie w przemyśle informatycznym powinno móc opierać się na europejskim zestawie szkoleń, zwłaszcza szkoleń dotyczących nowych branż związanych ze społeczeństwem informatycznym. Niektóre zawody to dawne profesje po przekwalifikowaniu, inne nie. Można by stworzyć europejski otwarty katalog umiejętności informatycznych, aby określić warunki nadawania dyplomów europejskich ułatwiających zainteresowanym mobilność. EKES uważa, że środki umożliwiające europejskim studentom uzyskanie wysokiego statusu społeczno-zawodowego powinny spowolnić proces słabnięcia zainteresowania branżami sektora cyfrowego wśród tych osób.

6.1.3   Konieczne są europejskie środki stymulujące w odniesieniu do wszystkich rodzajów kształcenia w zakresie umiejętności informatycznych na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym, obejmujące także szkolenie rodziców i nauczycieli, których warunki pracy powinny zostać odpowiednio dostosowane.

6.2   Uczenie się przez całe życie, e-nauczanie przez całe życie

6.2.1   W przypadku niektórych wymienionych grup docelowych konieczne jest prowadzenie ukierunkowanych kampanii. W przypadku osób wykluczonych z dostępu do technologii informatycznych istotne znaczenie ma przekazywanie wiedzy opartej na doświadczeniu, zaś metody partycypacyjne, obok nauczania teoretycznego, zarazem przyczyniają się do rozwoju potencjału i stwarzają możliwość integracji społecznej. Kwestia ta szczególnie dotyczy poszukujących pracy ludzi bezrobotnych, osób aktywnych zawodowo, osób starszych i osób społecznie wykluczonych; wszystkim im potrzebne są kontakty społeczne i zdolność do zatrudnienia.

6.2.2   Działania przedsiębiorstw

W przyszłości do założenia przedsiębiorstwa powinien być wymagany „paszport na rzecz gospodarki cyfrowej”, uzyskiwany po odbyciu standardowego szkolenia dotyczącego TIK w środowisku biznesu.

Za pośrednictwem umów wewnątrzzakładowych należy upowszechnić wewnętrzne szkolenia pracowników przedsiębiorstw w zakresie TIK, gdyż przyczynia się to do e-integracji i umożliwia dłuższe utrzymanie tych osób na rynku pracy oraz zwiększenie wydajności przedsiębiorstwa.

6.2.3   Działania władz publicznych

Polityczne strategie rozwoju technologii informatycznych, na poziomie krajowym i lokalnym, powinny od samego początku być pomyślane jako integracyjne i niedyskryminujące.

Wykorzystanie funduszy strukturalnych: to władze powinny określić, jakie innowacyjne działania mają żywotne znaczenie dla całego społeczeństwa i mogą zostać wsparte, tak aby można było zaproponować je wszystkim zainteresowanym stronom po jak najkorzystniejszej cenie.

UE i państwa członkowskie powinny zaproponować europejskie ramy służące rozwojowi profesjonalizacji zawodów w sektorze technologii informatycznych.

6.3   Opracowanie treści

6.3.1   Fakt, że treści są bardzo ważne, sprawia, iż nie wolno pozostawić rynkowi zadania określenia szkoleń, kształcenia i kultury.

6.3.2   Krajowe władze publiczne powinny zdefiniować podstawowe treści, ułatwiać szkolenia na odległość oraz – wspólnie z Unią – określić odpowiednie elementy dotyczące przyznawania dyplomów uznawanych w skali europejskiej. Aby poznać rzeczywiste potrzeby, należy uważnie słuchać opinii użytkowników.

6.3.3   Treści, które można odpowiednio dostosowywać, oraz multimedia są niezbędne do tego, by środowisko cyfrowe jednostki zachowało ciągłość (internet zapewniający dostęp do kultury); należy przy tym zadbać o dostępność dla osób niepełnosprawnych.

6.3.4   Obywatele państw, których języki są w małym stopniu używane poza granicami kraju, mają nierówne szanse, jeśli chodzi o ofertę internetową. Unia i jej państwa członkowskie powinny czuwać nad tym, by ich kultury były respektowane oraz by w ich językach rozpowszechniane były użyteczne treści.

6.3.5   Treści zamieszczane w sieciach społecznościowych tworzone są przez użytkowników. Narzędzie to można wykorzystać do tego, by, respektując prawa użytkowników, przyciągnąć wszelkie osoby mające trudności z technologiami informatycznymi.

7.   Zapewnić bezpieczeństwo, aby przełamać nieufność

| A. | Wykorzystywanie technologii informatycznych wymaga maksymalnej ostrożności (18) w przypadku, gdy ktoś nie czuje się pewny siebie ani nie potrafi pewnie obchodzić się z systemem i gdy względna niewiedza w kwestii bezpieczeństwa w sieci uniemożliwia podjęcie środków ochrony (19). Osoby wykluczone lub przechodzące proces e-integracji narażone są na większą liczbę zagrożeń. |
| --- | --- |

A.

Wykorzystywanie technologii informatycznych wymaga maksymalnej ostrożności (18) w przypadku, gdy ktoś nie czuje się pewny siebie ani nie potrafi pewnie obchodzić się z systemem i gdy względna niewiedza w kwestii bezpieczeństwa w sieci uniemożliwia podjęcie środków ochrony (19). Osoby wykluczone lub przechodzące proces e-integracji narażone są na większą liczbę zagrożeń.

| B. | Korzystanie z technologii cyfrowych zmienia mentalność osób i społeczeństwa: przykładowo, czy należy chronić „przejrzystość”, czy „intymność”? Ogólnie rzecz biorąc, jakiekolwiek podejście do kwestii e-integracji powinno iść w parze ze świadomością, że technologie te same w sobie zakładają znaczny „stopień ingerencji” (20) – przyzwolonej czy nie – w życie prywatne oraz że ich niewłaściwe stosowanie będzie miało katastrofalne skutki dla każdego użytkownika, zwłaszcza dla grup szczególnie narażonych. Nasilenie walki z nadużyciami i przestępczością związaną z technologiami cyfrowymi powinno przyczynić się do zwiększenia zaufania użytkowników. |
| --- | --- |

B.

Korzystanie z technologii cyfrowych zmienia mentalność osób i społeczeństwa: przykładowo, czy należy chronić „przejrzystość”, czy „intymność”? Ogólnie rzecz biorąc, jakiekolwiek podejście do kwestii e-integracji powinno iść w parze ze świadomością, że technologie te same w sobie zakładają znaczny „stopień ingerencji” (20) – przyzwolonej czy nie – w życie prywatne oraz że ich niewłaściwe stosowanie będzie miało katastrofalne skutki dla każdego użytkownika, zwłaszcza dla grup szczególnie narażonych. Nasilenie walki z nadużyciami i przestępczością związaną z technologiami cyfrowymi powinno przyczynić się do zwiększenia zaufania użytkowników.

| C. | Wyzwania związane z agendą cyfrową oraz oczekiwania obywateli można w symbolicznym skrócie przedstawić za pomocą poniższych trzech koncentrycznych kół. |
| --- | --- |

C.

Wyzwania związane z agendą cyfrową oraz oczekiwania obywateli można w symbolicznym skrócie przedstawić za pomocą poniższych trzech koncentrycznych kół.

Image

7.1   Prawa użytkowników

7.1.1   EKES chciałby, aby podjęto środki, które zapewnią bezpieczeństwo środowiska cyfrowego, transakcji internetowych i wszystkich grup użytkowników oraz wzbudzą zaufanie tych ostatnich, jak przewiduje siódmy program ramowy w zakresie badań i rozwoju technologicznego (21).

7.1.2   Można by rozważyć wyposażenie stron internetowych we właściwości, które mogą przypominać użytkownikom o prostych zasadach, których należy przestrzegać, aby się odpowiednio chronić (22). Omawianie w szkołach – od początku kształcenia średniego – niewielkich broszur, takich jak publikacja Komisji Europejskiej „eYou Guide – Twoje prawa on-line” (23), miałoby istotne znaczenie, aby uwrażliwiać ludzi młodych, jako grupę także narażoną na zagrożenia, i kształcić u nich podstawowe gesty pozwalające korzystać z technologii cyfrowej bez szkodliwych następstw.

7.1.3   EKES jest zdania, że należałoby lepiej wyjaśniać obywatelom funkcję Europejskiego Inspektora Ochrony Danych (EIOD) – urzędu ustanowionego na mocy art. 16 TFUE – a także rolę G29.

7.1.4   EKES pragnie, by chroniono godność użytkowników poprzez opracowanie europejskich przepisów prawa (24) zgodnych z zasadami Karty praw podstawowych, tak aby respektować ich:

| — | wolność wypowiedzi i dostępu do informacji, zwłaszcza w języku ojczystym, |
| --- | --- |

—

wolność wypowiedzi i dostępu do informacji, zwłaszcza w języku ojczystym,

| — | prawo do ochrony prywatności i danych osobowych (tożsamość, zdrowie etc.), |
| --- | --- |

—

prawo do ochrony prywatności i danych osobowych (tożsamość, zdrowie etc.),

| — | prawo do „zostania zapomnianym”, |
| --- | --- |

—

prawo do „zostania zapomnianym”,

| — | prawo do tego, by chroniono nieletnich. |
| --- | --- |

—

prawo do tego, by chroniono nieletnich.

7.1.5   Przypomina, że istnieją już różne krajowe i międzynarodowe karty praw konsumentów (25), w których spisano podstawowe prawa użytkowników technologii cyfrowych z myślą o tym, by zagwarantować ich przestrzeganie. Parlament Europejski pragnie, aby przyjęta została taka karta na poziomie UE. Komitet chciałby, aby kodeks praw internetowych w UE, zapowiedziany przez Komisję w komunikacie na temat europejskiej agendy cyfrowej (26), został niezwłocznie przedyskutowany w ramach dialogu z organizacjami konsumenckimi, a także z europejskimi partnerami społecznymi.

7.2   PE domaga się uznania „piątej swobody, czyli swobodnego przepływu treści i wiedzy” w sieciach. EKES uważa, że powinna ona zagwarantować bezpieczeństwo użytkowników i własność intelektualną. W przypadku danych gospodarczych i przemysłowych także potrzebne jest bezpieczeństwo. Przetwarzanie rozproszone (grids) i chmury obliczeniowe (cloud computing), mobilizujące za pośrednictwem technologii informatycznych wiele podmiotów jednocześnie, wymagają szczególnych metod ochrony, które powinny zostać udostępnione przedsiębiorstwom, zwłaszcza BMŚP.

7.3   Przyspieszenie wdrażania administracji elektronicznej (27) pod kątem ułatwienia formalności powinno zapewnić bezpieczeństwo procedur administracyjnych, zwłaszcza w odniesieniu do osób starszych, mając na względzie, że demokracja cyfrowa może sprzyjać integracji, jednak nie powinna naruszać demokracji jako takiej, i że jej praktyki powinny podlegać wyżej wymienionym zasadom.

8.   Tworzenie miejsc pracy

8.1   Obejmująca wszystkich e-integracja powinna zapewnić zwiększenie wzrostu oraz liczby zatrudnionych pracowników. Kryzys, sytuacja demograficzna i wzrost bezrobocia, niestabilności zatrudnienia nie sprzyjają rozwojowi umiejętności, ani z punktu widzenia pracowników, ani z perspektywy pracodawców. Przeciwdziałanie niepewności zatrudnienia i izolacji jest jednym z warunków dążenia do rozwoju umiejętności, zwłaszcza informatycznych, z myślą o stworzeniu rynku pracy sprzyjającego integracji społecznej (28), jako że pogłębia się rozdźwięk między pracownikami wykwalifikowanymi a niewykwalifikowanymi. Dialog społeczny, szczególnie sektorowy (29), oraz publiczne strategie polityczne powinny koniecznie harmonizować ze sobą, by zapewnić poprawę umiejętności informatycznych grup społecznych znajdujących się w niekorzystnej sytuacji i ich przekształcenie w zatrudnienie.

8.2   Nowe branże wzbudzają zainteresowanie tych kategorii osób, które podejmują szkolenia informatyczne, by ponownie wejść na rynek pracy. Agencje pracy w państwach członkowskich powinny być w stanie unaocznić istnienie takich branż w różnych dziedzinach, by wesprzeć ich uznanie przez Unię.

8.3   We wszystkich państwach członkowskich urzędy inspekcji pracy powinny uaktualnić swoje kompetencje.

8.4   Włączanie tej kwestii w główny nurt polityki oraz synergie między działaniami europejskimi będą miały kluczowe znaczenie dla skuteczności e-integracji w Unii. W Unii większość urządzeń cyfrowych wykorzystywanych przez użytkowników ostatecznych pochodzi z importu, tak więc cechy procesu ich produkcji nie są znane Europejczykom. Tymczasem dla obywateli dostępność zależy od technologii urządzeń, jakimi na co dzień się posługują; w szczególności dotyczy to grup docelowych znajdujących się w trudnej sytuacji, zwłaszcza osób starszych i niepełnosprawnych. Należy promować wzornictwo i funkcjonalność urządzeń zapewniające znaczną dostępność oraz oprogramowanie zawierające odpowiednio dostosowane treści, aby uczynić je atutami kultury informatycznej sprzyjającej integracji, zdefiniowanymi zgodnie z podejściem europejskim oraz z poszanowaniem standardów światowych; ponadto należy przewidzieć odpowiednie zapisy w umowach handlowych.

8.5   Wymaga to inwestycji we wszystkich dziedzinach, w szczególności w odniesieniu do usług skierowanych do społeczeństwa. Jeśli Europejczycy nie dokonają tych inwestycji, zrobią to inni, a przedsiębiorstwa UE utracą rynki i miejsca pracy. Obecny cel UE polega na inwestowaniu 3 % PKB w działalność badawczo-rozwojową. EKES uważa, że faktyczne zrealizowanie tego celu jest naglącą koniecznością. Wszystkie grupy docelowe znajdujące się w trudnej sytuacji oczekują postępów.

9.   Finansowanie działań

9.1   Strategie polityczne, które należy stworzyć, nie powinny prowadzić do tego, by osoby zintegrowane dziś pod względem kultury informatycznej wypadły z koła sukcesu. Budżet na podjęcie tego wyzwania o kluczowym znaczeniu dla Unii należy opracować w perspektywie długoterminowej, od początku (B+R+I) do końca łańcucha (użytkownicy ostateczni), przewidując rezerwy finansowe, które pozwolą łagodzić skutki kryzysów. Kiedy w krajowych budżetach nie ma już swobody manewru ze względu na cięcia narzucone w celu zmniejszenia wydatków, każdy dodatkowy procent może mieć ogromne znaczenie.

9.2   Do integracji wszystkich grup docelowych podlegających e-wykluczeniu można doprowadzić poprzez utworzenie zorganizowanego europejskiego rynku odpowiednich usług wsparcia, ewentualnie poprzez powołanie grupy zadaniowej, której działania przyniosłyby efekt skali.

9.3   Finansowanie dotyczy utworzenia infrastruktury pokrywającej całe terytorium Europy, badań i innowacji technologicznych, treści, innowacji społecznych na rzecz wykluczonych grup docelowych, e-nauczania, przekształcania umiejętności w konkretne zatrudnienie, działań społeczeństwa obywatelskiego, przedsiębiorstw, podmiotów publicznych szczebla krajowego, terytorialnego i lokalnego.

9.4   Kumulowanie wsparcia powinno umożliwić usunięcie przyczyn wykluczenia (które same w sobie też się kumulują), pokryć koszty energii, pomieszczeń, określanie treści, umożliwić opracowanie właściwie dostosowanych urządzeń, zaproponowanie odpowiednich szkoleń.

9.5   Środki w zakresie e-integracji (zarządzanie, działania, kontrola) powinny zdaniem EKES-u zostać wymienione w publikowanym przez Komisję rocznym sprawozdaniu i przedyskutowane z partnerami społecznymi; należy szeroko rozpropagować środki mające na celu wskazanie obywatelom możliwości e-integracji.

9.5.1   Podmioty terytorialne, odgrywające główną rolę we wdrażaniu polityki krajowej, powinny: 1) uwzględnić w swoich lokalnych programach działania priorytet dotyczący technologii informatycznych i zwrócić się do EFS; 2) uświadamiać liderom grup społecznych, jakie są potrzeby tych ostatnich w zakresie technologii informatycznych; 3) zwiększać świadomość grup docelowych za pośrednictwem środków lokalnych, takich jak telewizja lokalna; 4) zasięgać opinii tych grup w kwestii ich potrzeb, organizując spotkania z przedstawicielami zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego.

9.5.1.1   EKES wyraża ubolewanie, że dialog społeczny i obywatelski, na szczeblu europejskim, jak i krajowym, nie jest zorganizowany konkretnie wokół e-społeczeństwa, które ma przemożny wpływ na styl życia, gdy tymczasem grupom znajdującym się w trudnej sytuacji potrzeba długofalowej perspektywy, spójności, gwarancji i zdecentralizowanych działań.

9.6   Przedsiębiorstwa powinny mieć możliwość rozwijania się poprzez technologie informatyczne i uwrażliwiania projektantów, konstruktorów, zarówno we własnym interesie, jak i z myślą o uwzględnieniu wszelkiego rodzaju niekorzystnych warunków (projektowanie dla wszystkich, w tym dostępność elektroniczna).

9.7   Metody finansowania

9.7.1   Europejski Fundusz Społeczny (EFS): W latach 2014–2020 Komisja (główne działanie 11 i 12) planuje za pośrednictwem EFS przyznać państwom członkowskim fundusze na realizację celów w zakresie e-integracji. EKES uważa, że konieczne jest ponadto poszukiwanie synergii między różnymi liniami budżetowymi.

9.7.1.1   EKES zastanawia się, czy wobec sprawy tak ważnej dla przyszłości celowe jest stosowanie zasady dodatkowości w odniesieniu do przyznawania funduszy strukturalnych, w momencie gdy wiele podmiotów publicznych ma poważne trudności budżetowe, a realizacja kolejnych faz zmniejszania przepaści cyfrowej nie może czekać. Pragnie, by przeanalizowano możliwości bezpośredniego przydzielania środków finansowych.

9.7.2   Komitet proponuje, by z myślą o zapewnieniu e-integracji zbadano możliwości nowych sposobów finansowania:

| — | między podmiotami prywatnymi i publicznymi, w odniesieniu do TIK w ogólności, oraz np. z przedsiębiorstwami sektora komercyjnych gier hazardowych (które osiągają znaczne dochody) w celu ponownego wykorzystania ich zaawansowanych technologii na wtórnym poziomie, a zatem po niższych kosztach; |
| --- | --- |

—

między podmiotami prywatnymi i publicznymi, w odniesieniu do TIK w ogólności, oraz np. z przedsiębiorstwami sektora komercyjnych gier hazardowych (które osiągają znaczne dochody) w celu ponownego wykorzystania ich zaawansowanych technologii na wtórnym poziomie, a zatem po niższych kosztach;

| — | w przypadku e-infrastruktury i infrastruktury, w kontekście inicjatywy Komisji dotyczącej wprowadzenia obligacji projektowych w ramach strategii „Europa 2020”, jeśli zostanie ona skutecznie zrealizowana (30); |
| --- | --- |

—

w przypadku e-infrastruktury i infrastruktury, w kontekście inicjatywy Komisji dotyczącej wprowadzenia obligacji projektowych w ramach strategii „Europa 2020”, jeśli zostanie ona skutecznie zrealizowana (30);

| — | wkład dostawców dostępu, operatorów, dostawców urządzeń przeznaczony na e-nauczanie; |
| --- | --- |

—

wkład dostawców dostępu, operatorów, dostawców urządzeń przeznaczony na e-nauczanie;

| — | europejski podatek od transakcji finansowych (31), którego część można by przeznaczyć na e-integrację. |
| --- | --- |

—

europejski podatek od transakcji finansowych (31), którego część można by przeznaczyć na e-integrację.

9.7.3   W każdym wypadku kontrola (32) wykorzystania funduszy miałaby zasadnicze znaczenie dla zagwarantowania skuteczności wsparcia. Partnerzy społeczni powinni zostać włączeni w różne formy kontroli. W przypadku EFS istnieją już komitety monitorujące. Jeśli chodzi o PPP, możliwe do wprowadzenia przy odpowiednich ramach europejskich, warto obmyślić nowe formy monitorowania kosztu finalnego, zarówno dla podatnika, jak i dla użytkownika, zgodnie z ideą i zasadami usług świadczonych w interesie ogólnym, usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym i usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym. Można by je wprowadzić w życie tylko pod warunkiem istnienia odpowiednich ram europejskich (33).

9.7.4   EKES jest zdania, że nie wystarczy zapewnić powszechny dostęp oraz dostosować do postępu technologicznego szybkość przesyłu w ramach usługi powszechnej, i przypomina swoje propozycje (z opinii CESE 1915/2008), zgodnie z którymi należy:

| — | skupić się zarówno na wykluczeniu społecznym związanym z brakiem środków i umiejętności, jaki cechuje grupy użytkowników znajdujące się w trudnej sytuacji, jak i na wykluczeniu spowodowanym położeniem geograficznym oraz rozszerzyć zakres usługi powszechnej, tak by zapewnić wszystkim użytkownikom dostęp, niezależnie od ich położenia; |
| --- | --- |

—

skupić się zarówno na wykluczeniu społecznym związanym z brakiem środków i umiejętności, jaki cechuje grupy użytkowników znajdujące się w trudnej sytuacji, jak i na wykluczeniu spowodowanym położeniem geograficznym oraz rozszerzyć zakres usługi powszechnej, tak by zapewnić wszystkim użytkownikom dostęp, niezależnie od ich położenia;

| — | wspierać finansowanie usługi powszechnej (34) za pomocą krajowych dotacji rządowych i funduszy wspólnotowych, co stanowi jedyną alternatywę w krajach, w których operatorzy nie są w stanie udźwignąć kosztów wynikających z obowiązku świadczenia usługi powszechnej; |
| --- | --- |

—

wspierać finansowanie usługi powszechnej (34) za pomocą krajowych dotacji rządowych i funduszy wspólnotowych, co stanowi jedyną alternatywę w krajach, w których operatorzy nie są w stanie udźwignąć kosztów wynikających z obowiązku świadczenia usługi powszechnej;

| — | wspierać projekty e-integracji, zwłaszcza mikrofinansowanie projektów szkoleń realizowanych przez lokalne ośrodki publiczne oraz tworzenie interaktywnych punktów bezpłatnego dostępu do internetu w miejscach publicznych; |
| --- | --- |

—

wspierać projekty e-integracji, zwłaszcza mikrofinansowanie projektów szkoleń realizowanych przez lokalne ośrodki publiczne oraz tworzenie interaktywnych punktów bezpłatnego dostępu do internetu w miejscach publicznych;

| — | zachęcać państwa członkowskie do wprowadzenia pomocy finansowej dla rodzin lub osób, dla których podstawowe wyposażenie (komputer, oprogramowanie, modem), dostęp i usługi mogą być nieosiągalne ze względu na cenę. |
| --- | --- |

—

zachęcać państwa członkowskie do wprowadzenia pomocy finansowej dla rodzin lub osób, dla których podstawowe wyposażenie (komputer, oprogramowanie, modem), dostęp i usługi mogą być nieosiągalne ze względu na cenę.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 116 z 20.4.2001, s. 30; Dz.U. C 77 z 31.3.2009, s.60 i 63; Dz.U. C 175 z 28.7.2009, s. 92; Dz.U. C 317 z 23.12.2009, s. 84; Dz.U. C 128 z 18.5.2010, s. 69; Dz.U. C 255 z 22.9.2010, s. 116; Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 72; Dz.U. C 54 z 19.2.2011, s. 58; Dz.U. C 107 z 6.4.2011, s. 44 i 58; Dz.U. C 218 z 23.7.2011, s. 130.

1

(2)  Zob. Eurostat-STAT10/193 z 14.12.2010.

2

(3)  Praktyka określana edutainment w języku angielskim.

3

edutainment

(4)  COM(2010) 245 wersja ostateczna/2, Dz.U. C 54 z 19.2.2011.

4

(5)  Deklaracja ministerialna UE z Malmö w Szwecji, 18 listopada 2009 r.

5

(6)  Deklaracja ministerialna UE „TIK na rzecz społeczeństwa integracyjnego”, Ryga (Łotwa), 11 czerwca 2006 r., pkt 4.

6

(7)  Za: Insead, „The school of the world”, cytowane przez André Richiera z DG ENT podczas wysłuchania w dniu 28.3.2011.

7

(8)  Dyrektywa 2002/22/WE.

8

(9)  Dz.U. C 94 z 18.4.2002; Dz.U. C 110 z 9.5.2006; Dz.U. C 175 z 27.7.2007; Dz.U. C 224 z 30.8.2008; Dz.U. C 175 z 28.7.2009; Dz.U. C 128 z 18.5.2010; Dz.U. C 44 z 11.2.2011; Dz.U. C 54 z 19.2.2011; Dz.U. C 107 z 6.4.2011, s. 53.

9

(10)  Dz.U. C 44 z 11.2.2011, s. 17; Dz.U. C 77 z 31.3.2009, s. 115; Dz.U. C 74 z 23.3.2005, s. 44.

10

(11)  Dz.U. C 317 z 23.12.2009, s. 84.

11

Zob. Europejskie Stowarzyszenie Telematyki Zdrowotnej EHTEL.

(12)  COM(2010) 636 wersja ostateczna; Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych, ratyfikowana przez UE 23.12.2010.

12

(13)  Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 85.

13

(14)  Konwencja UNESCO w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego z 20 października 2005 r., która weszła w życie 18 marca 2007 r.; rezolucja PE z 5.5.2010 w sprawie nowej agendy cyfrowej dla Europy: 2015.eu.

14

(15)  IMI, COM(2011) 75 wersja ostateczna z 21.2.2011 – Współpraca i Europa / rozwój gospodarczy i zatrudnienie, www.ec.europa.eu/imi-net.

15

(16)  Cloud computing: wykorzystywanie technologii informatycznych w celu dostarczania produktów, usług i rozwiązań z zakresu zarządzania w czasie rzeczywistym przez internet, odbywające się wewnątrz przedsiębiorstwa (private), na zewnątrz (public) lub w sposób hybrydowy. Opinia EKES-u TEN/452 w opracowaniu.

16

Cloud computing

private

public

(17)  E-nauczanie: wykorzystanie nowych technologii, multimediów i internetu w celu ulepszenia jakości kształcenia i szkolenia dzięki zdalnemu dostępowi do zasobów i usług oraz do możliwości współpracy i wymiany (definicja Komisji Europejskiej – inicjatywa e-Learning).

17

e-Learning

(18)  Dz.U. 218 z 23.7.2011, s. 130.

18

(19)  Dz.U. C 107 z 6.4.2011, s. 58, i COM(2010) 521 wersja ostateczna.

19

(20)  Alex Türk, przewodniczący francuskiej Krajowej Komisji Informatyki i Swobód (Commission Nationale Informatique et Libertés), w: „La vie privée en péril, des citoyens sous contrôle” (Zagrożona prywatność, obywatele pod kontrolą), Ed. O. Jacob, 2011; prace G29, grupy zrzeszającej przedstawicieli wszystkich niezależnych organów ochrony danych krajowych (art. 29 dyrektywy z 24.10.1995).

20

(21)  Siódmy program ramowy w zakresie badań i rozwoju technologicznego na lata 2007–2013 – decyzja 1982/2006/WE z 18 grudnia 2006 r.

21

(22)  Opinia 5/2009 G29 w sprawie internetowych sieci społecznościowych, 12.6.2009, rozdz. V, pkt 8: opracowywanie technologii o domyślnych ustawieniach służących ochronie prywatności.

22

(23)  Zob. www.ec.europa.eu/eyouguide.

23

(24)  Rezolucja PE z 5 maja 2010 r. w sprawie nowej agendy cyfrowej dla Europy: 2015.eu, pkt 29: wiele państw członkowskich nie ratyfikowało jeszcze Konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości.

24

(25)  Dokument nr 37-08 INFOSOC, marzec 2008 – Charter of Consumer Rights in the Digital World (Karta praw konsumentów w środowisku cyfrowym).

25

(26)  COM(2010) 245 wersja ostateczna/2, działanie 4.

26

(27)  Deklaracja z Malmö, 2009.

27

(28)  Porozumienie ramowe zawarte między ETUC, Business Europe, CEEP i UEAPME, 2010.

28

(29)  Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady (2008/C 111/01) w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie.

29

(30)  Konsultacje zainicjowane 2 maja 2011 r.

30

(31)  PE, sprawozdanie A. Podimaty w sprawie opodatkowania transakcji finansowych – 529 głosów za, 127 przeciw, 18 osób wstrzymało się od głosu (8–9 marca 2011 r.).

31

(32)  Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 8.

32

(33)  Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 72.

33

(34)  Dz.U. C 175 z 28.7.2009, s. 8.

34

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/19 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/19

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Partnerstwo Wschodnie a wschodni wymiar polityk UE, ze szczególnym uwzględnieniem polityki rolnej UE: bezpieczeństwo żywności, niezaburzony handel, wzmożona współpraca i pomoc rozwojowa, partnerstwo strategiczne” (opinia rozpoznawcza)

2011/C 318/03

Sprawozdawca: Seppo KALLIO

Dnia 30 listopada 2010 r. przyszła prezydencja polska w Radzie UE, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

„Partnerstwo Wschodnie a wschodni wymiar polityk UE, ze szczególnym uwzględnieniem polityki rolnej UE: bezpieczeństwo żywności, niezaburzony handel, wzmożona współpraca i pomoc rozwojowa, partnerstwo strategiczne”

(opinia rozpoznawcza).

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 21 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 14 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 149 do 1 przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES podkreśla, że cele krajów partnerskich oraz ich gotowość do przeprowadzenia reform politycznych i gospodarczych są ważne w negocjacjach nad układami o stowarzyszeniu i umowami o wolnym handlu z Unią Europejską.

1.2   EKES za ważne uznaje pytanie, w jakim zakresie w krajach partnerskich istnieją możliwości lub wola polityczna, by wdrożyć reformy polityczne i gospodarcze wymagane w związku z tymi układami i umowami.

1.3   EKES sądzi, że jest niezwykle istotne, by układy o stowarzyszeniu i umowy o wolnym handlu były zawierane w celu pogodzenia interesów krajów partnerskich i UE tak, by przyszłe postępy przynosiły korzyści wszystkim stronom.

1.4   Zdaniem Komitetu strategia negocjacyjna UE musi w większym stopniu uwzględniać sytuację sektora rolnego oraz znaczenie polityki rolnej dla współpracy między UE a krajami partnerskimi. Rolnictwo i sektor spożywczy muszą odgrywać bardzkiej konkretną rolę w umowach o współpracy między UE i krajami partnerskimi.

1.5   EKES podkreśla, że do tej pory kwestia rolnictwa i polityki rolnej nie była obecna na forum platformy ds. integracji gospodarczej i konwergencji z politykami UE. Dyskutowane tematy muszą obejmować rolnictwo, produkcję żywności i politykę rolną.

1.6   EKES jest przekonany, że rolnictwo to sektor bardzo ważny dla gospodarczego, społecznego i regionalnego rozwoju krajów partnerskich. Osiągnięcie wyznaczonych celów będzie wymagało pomyślnego rozwoju rolnictwa. Inwestowanie w rolnictwo i rozwijanie tego sektora to także kluczowe warunki zmniejszenia ubóstwa na obszarach wiejskich.

1.7   EKES za istotny uważa rozwój konkurencyjności produktów rolnych i żywnościowych z krajów partnerskich, jak również zwiększanie bezpieczeństwa i jakości żywności. Przestrzeganie przepisów i norm określonych w Porozumieniu WTO w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych (porozumienie SPS) okazało się dużym problemem przy zapewnianiu dostępu do rynku dla żywności z krajów partnerskich. Dbałość o bezpieczeństwo żywności na rynkach UE wymaga przestrzegania kryteriów jakości. Aby uporać się z tymi problemami, kraje partnerskie potrzebują wsparcia i doradztwa technicznego i finansowego.

1.8   Trudności krajów partnerskich z przestrzeganiem przepisów i norm dotyczących żywności, określonych w przyjętym przez WTO porozumieniu SPS, zostały uznane za istotne wąskie gardło w handlu produktami rolnymi. Komisja musi jednak zawsze, gdy to tylko możliwe, dążyć do wynegocjowania wzajemnego uznawania w przypadkach, gdy kraje Partnerstwa Wschodniego wdrożyły już osobne, skuteczne normy fitosanitarne, nawet przy braku ich pełnej zgodności. Ponadto zarówno UE, jak i owe kraje, muszą zachować maksymalną czujność, by zagwarantować, że od momentu, gdy zaczną obowiązywać pogłębione i kompleksowe umowy o wolnym handlu (DCFTA), podmioty z krajów trzecich nie będą mogły znaleźć furtki dla przywozu do UE żywności niezgodnej z przepisami lub normami (lub innych produktów uznawanych za zagrożenie dla zdrowia i dobrostanu ludzi, zwierząt i roślin). EKES proponuje, by kwestia norm sanitarnych i fitosanitarnych stała się nowym punktem, na który zwraca się szczególną uwagę w ramach inicjatyw przewodnich.

1.9   EKES podkreśla, że przejście do gospodarki rynkowej wymaga zmiany mentalności, rozwoju prawodawstwa i instytucji oraz szerokich zdolności technicznych w zakresie dostosowywania metod i praktyk stosowanych w produkcji podstawowej, przetwórstwie i handlu zewnętrznym.

1.10   Zdaniem Komitetu współpracę trzeba wzmocnić zwłaszcza w dziedzinie szkolenia i badań naukowych; wspólne projekty badawcze, wizyty studyjne i seminaria są ważne dla budowy wzajemnego zrozumienia i rozwijania modeli operacyjnych.

1.11   EKES podkreśla także, że w obopólnym interesie UE i krajów partnerskich leży zapobieganie negatywnemu wpływowi stosowania nawozów i pestycydów na środowisko – zarówno na glebę, jak i na wody. Ważnym celem rozwojowym jest też dbałość o obieg substancji odżywczych.

1.12   EKES sądzi, że współpraca między UE a krajami partnerskimi w kwestiach energetyki także jest ważna dla rozwoju rolnictwa.

1.13   EKES podkreśla, że przestrzeganie podstawowych praw pracowniczych zatwierdzonych przez Międzynarodową Organizację Pracy (ILO) to kluczowy element poszanowania praw człowieka. Jest ważne, by w pogłębionych i kompleksowych strefach wolnego handlu tworzonych między UE a krajami partnerskimi przestrzegano norm pracy zatwierdzonych na szczeblu międzynarodowym.

1.14   EKES sądzi, że powinno się zapewniać znaczne dodatkowe wsparcie dla organizacji z krajów Partnerstwa Wschodniego działających w sektorze żywnościowym. Organizacje te muszą w szerokim zakresie uczestniczyć w pracach forum społeczeństwa obywatelskiego. Oznacza to także większą rolę EKES-u i wyważony udział reprezentowanych przez niego organizacji w tych ważnych działaniach.

1.15   EKES jest zdania, że UE i rządy krajów partnerskich muszą zapewniać odpowiednie wsparcie i zachęcać do rozwijania potencjału organizacji oraz do ich udziału w przygotowywaniu strategii Partnerstwa Wschodniego i w kształtowaniu odpowiednich procesów, tak by wolne społeczeństwo obywatelskie mogło wnieść istotny wkład w rozwój współpracy w dziedzinie rolnictwa.

2.   Kontekst

2.1   Dążenie do stabilności, lepszych rządów i rozwoju gospodarczego w krajach znajdujących się za wschodnimi granicami UE leży w interesie Unii Europejskiej. Dzięki europejskiej polityce sąsiedztwa udało się zacieśnić stosunki miedzy UE a sąsiednimi krajami. Polityka partnerstwa wschodniego, przyjęta w Pradze w 2009 r., powinna iść dalej. Wszyscy jej partnerzy (1) w Europie Wschodniej i na Zakaukaziu starają się zintensyfikować stosunki z UE. Unia zdecydowanie popiera wysiłki tych państw zmierzające do zacieśnienia z nią stosunków. Niezbędne reformy wspiera się znacząco za pośrednictwem Partnerstwa Wschodniego, które jest elementem europejskiej polityki sąsiedztwa, ponieważ kraje partnerskie wykazują obecnie istotne słabości, jeśli chodzi o cele polityczne i praktyczne wdrażanie demokracji.

2.2   Zgodnie z oświadczeniem Rady Europejskiej (2) Partnerstwo Wschodnie zdecydowanie wzmocni politykę UE wobec jej wschodnich partnerów i krajów partnerskich poprzez dążenie do stworzenia warunków niezbędnych do stowarzyszenia politycznego i dalszej integracji gospodarczej między Unią Europejską a jej wschodnimi partnerami.

2.3   Celem dwustronnych negocjacji jest zawarcie z każdym państwem układu o stowarzyszeniu, którego kluczowym elementem jest pogłębiona i kompleksowa strefa wolnego handlu (DCFTA (3)) (4).

2.4   Cele krajów partnerskich oraz wola polityczna do zawarcia porozumień z Unią Europejską są ważne dla procesu negocjacji. Kluczową kwestią jest, w jakim zakresie w krajach partnerskich istnieją możliwości lub wola polityczna, by wdrożyć gospodarcze i społeczne reformy wymagane w związku z tymi umowami.

2.5   Kraje partnerskie zobowiązały się w deklaracji praskiej do przeprowadzenia reform politycznych i gospodarczych. Ważne są demokracja, dobre rządzenie i promowanie rządów prawa, wykorzenienie korupcji, jak również poszanowanie praw człowieka i dbanie o udział społeczeństwa obywatelskiego. Punktem wyjścia w przypadku reform gospodarczych jest stosowanie praktyk gospodarki rynkowej oraz uzgodnienie przepisów i uregulowań z prawodawstwem UE (5).

2.6   Wielostronne podejście w ramach Partnerstwa Wschodniego uzupełnia stosunki dwustronne poprzez ustanowienie współpracy i otwartego dialogu oraz wymianę najlepszych praktyk i doświadczeń. Współpraca jest rozwijana za pośrednictwem platform tematycznych i określonych inicjatyw przewodnich (6), jak również poprzez forum społeczeństwa obywatelskiego (7). Kwestiami konwergencji sektora rolnego i polityki rolnej zajmuje się platforma ds. integracji gospodarczej. Rola rolnictwa i polityki rolnej nie była jak dotąd uwzględniona. Należy poddać pod dyskusję te tematy.

2.7   Rolnictwo i produkcja żywności to sektory o podstawowym znaczeniu we wszystkich państwach objętych Partnerstwem Wschodnim. Ich udział w PKB jest wysoki i zatrudniona jest w nich znaczna liczba osób. Znaczący wzrost rolnictwa i produkcji żywności jest warunkiem wzrostu całej gospodarki i jednoczesnego zmniejszenia ubóstwa.

2.8   W niniejszej opinii EKES:

| a) | podkreśla potrzebę określenia strategicznego podejścia UE do krajów objętych Partnerstwem Wschodnim, także w dziedzinie polityki rolnej; |
| --- | --- |

a)

podkreśla potrzebę określenia strategicznego podejścia UE do krajów objętych Partnerstwem Wschodnim, także w dziedzinie polityki rolnej;

| b) | analizuje zrealizowane lub realizowane obecnie projekty dotyczące sektora rolnego sprzyjające osiąganiu celów Partnerstwa Wschodniego; |
| --- | --- |

b)

analizuje zrealizowane lub realizowane obecnie projekty dotyczące sektora rolnego sprzyjające osiąganiu celów Partnerstwa Wschodniego;

| c) | zwraca uwagę na to, że kwestie rolne są powiązane z wieloma obszarami polityki UE oraz z ich celami, do których dąży się w ramach polityki partnerstwa. |
| --- | --- |

c)

zwraca uwagę na to, że kwestie rolne są powiązane z wieloma obszarami polityki UE oraz z ich celami, do których dąży się w ramach polityki partnerstwa.

2.9   EKES proponuje, by w strategii negocjacyjnej UE uwzględnić znaczenie polityki rolnej we współpracy między UE a krajami partnerskimi oraz rolę sektora rolnego w polityce rozwojowej krajów partnerskich.

2.10   Kraje partnerskie są ważnymi producentami zbóż, produktów zwierzęcych, warzyw, w tym warzyw korzeniowych, oraz owoców, w tym winogron. Ukraina jest jednym z najważniejszych producentów zbóż na całym świecie; w 2008 roku była ósmym największym producentem i siódmym największym eksporterem. Chociaż wydajność poprawia się, produkcja roczna mogłaby jeszcze znacznie wzrosnąć. Roczne zbiory na Ukrainie wynoszą od 40 do 50 mln ton, podczas gdy roczne zbiory zbóż w pięciu pozostałych krajach partnerskich sięgają łącznie ok. 15 mln ton.

2.11   UE złożona z 27 państw członkowskich jest największym partnerem handlowym Ukrainy, Armenii, Azerbejdżanu, Gruzji i Mołdawii (8) oraz drugim co do wielkości partnerem handlowym Białorusi (9). Ponad połowa eksportu Mołdawii i prawie połowa eksportu Armenii i Azerbejdżanu trafia do państw UE. Ponadto produkty rolne odgrywają bardzo ważną rolę w handlu między państwami objętymi Partnerstwem Wschodnim a UE.

3.   Strategiczne elementy rolnictwa i polityki rolnej

3.1   EKES podkreśla, że rolnictwo to sektor szczególnie ważny dla gospodarczego, społecznego i regionalnego rozwoju krajów partnerskich. Poprawa bezpieczeństwa żywności to także kluczowy cel społeczny tych krajów. Istnieje ogromne zapotrzebowanie na technologie oraz specjalistyczną wiedzę z zakresu produkcji, przetwórstwa i marketingu. Kolejnym celem krajów partnerskich jest poprawa jakości i konkurencyjności produktów rolnych i żywnościowych.

3.1.1   Innym strategicznym elementem, który należy uwzględnić, to polityka rozwoju obszarów wiejskich, będąca drugim filarem WPR. Umożliwia ona wykorzystywanie środków UE do poprawy sytuacji gospodarczej i społecznej obszarów wiejskich oraz zamieszkującej je ludności. Chodzi tu nie tylko o zgodność produkcji rolnej z wymogami UE, lecz także o ochronę miejsc pracy i warunków do mieszkania na obszarach wiejskich, przy poszanowaniu ich kultury, oraz o działania na rzecz ochrony środowiska w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju rolnictwa.

3.2   Unia Europejska, której rynek obejmuje 500 mln konsumentów, jest pod względem siły nabywczej największym obszarem handlowym na świecie. Bliskość geograficzna rynków zapewnia krajom partnerskim i UE możliwość nasilenia wymiany handlowej i stworzenia warunków do wzrostu gospodarczego.

3.3   Celem polityki rolnej i handlowej UE jest zapewnienie stabilności rynków żywności w zmieniających się warunkach. Prowadzona polityka powinna umożliwić dostarczanie europejskim konsumentom produktów o wysokiej jakości po uczciwej cenie. Jest ważne, by polityka ta stwarzała stabilne warunki dla rynków, które zaspokajają potrzeby konsumentów i jednocześnie zapewniają rolnikom godziwy dochód.

3.4   Utrzymanie bezpieczeństwa żywności jest jednym z głównych celów sektora rolno-spożywczego UE. Zapobieganie chorobom zwierząt i roślin oraz ścisłe monitorowanie pozostałości szkodliwych dla zdrowia ludzi służą temu, by żywność była bezpieczna dla konsumentów. Te środki kontroli na granicy dotyczą także żywności przywożonej do UE z krajów partnerskich.

3.5   EKES sądzi, że jest niezwykle istotne, by układy o stowarzyszeniu i umowy o wolnym handlu były zawierane w celu pogodzenia interesów zarówno krajów partnerskich, jak i UE, tak by przyszłe postępy przynosiły korzyści wszystkim stronom.

4.   Punkt wyjścia i kluczowe kwestie w negocjacjach dotyczących umów w sprawie wolnego handlu

4.1   Negocjacje dotyczące strefy wolnego handlu obejmują szeroki zakres zagadnień związanych z handlem: taryfy i formalności celne, usługi, przepisy i normy określone w Porozumieniu WTO w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych (porozumieniu SPS), zamówienia publiczne, oznaczenia geograficzne, instrumenty ochrony handlu oraz kwestie techniczne związane z ochroną granic (10).

4.2   Już od dwóch lat toczą się intensywne negocjacje z Ukrainą w sprawie pogłębionej i kompleksowej umowy o wolnym handlu (DCFTA). Rozpoczęły się po tym, jak w 2008 roku Ukraina oficjalnie stała się członkiem WTO (11). Przełom w negocjacjach jeszcze się nie dokonał, ale jest możliwe, że nastąpi to w 2011 roku.

4.3   Rozpoczęcie równorzędnych negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu wymaga członkostwa w WTO. Czynione są obecnie wysiłki, aby najszybciej jak to możliwe rozpocząć negocjacje z Mołdawią, Armenią i Gruzją. Mołdawia zasygnalizowała wolę przyspieszenia działań zmierzających do negocjacji.

4.4   Azerbejdżan nie jest jeszcze członkiem WTO, co oznacza, że negocjacje dotyczące umowy o wolnym handlu nie mogą się jeszcze rozpocząć. Nie zaistniały też warunki polityczne, które umożliwiłyby prowadzenie takich negocjacji z Białorusią.

4.5   Osiągnięcie zgodności z przepisami określonymi w Porozumieniu WTO w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych (porozumienie SPS) okazało się dużym problemem przy zapewnianiu dostępu do rynku dla produktów rolno-spożywczych z krajów partnerskich. Porozumienie WTO w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych (porozumienie SPS) oraz inne normy UE z zakresu ochrony środowiska i zdrowia oznaczają dla Ukrainy i pozostałych krajów partnerskich konieczność przeprowadzenia istotnych działań rozwojowych. Dlatego też kraje partnerskie potrzebują wsparcia i doradztwa technicznego i finansowego.

5.   Rozwój sektora rolnego w krajach partnerskich

5.1   Program Partnerstwa Wschodniego, uzgodniony w Pradze w dniu 7 maja 2009 r., wynosi na nowy poziom współpracę finansową między UE a sześcioma krajami partnerskimi. UE przeznaczyła 600 mln euro na współpracę w latach 2010–2013. Środki finansowe są przekazywane w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI) (12).

5.2   W latach 2007–2011 realizowano lub realizuje się 10–12 specjalnych projektów dotyczących rozwoju rolnictwa i bezpieczeństwa żywności (13). Wiele z nich to niewielkie projekty. Największy jest projekt dotyczący modernizacji produkcji wina w Mołdawii, finansowany wspólnie z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym; rozpoczął się w 2010 roku.

5.3   Celem około połowy projektów jest poprawa bezpieczeństwa żywności w krajach partnerskich dzięki szerzeniu know-how dotyczącego między innymi przestrzegania norm sanitarnych i fitosanitarnych. Kilka projektów było nakierowanych na rozwój zarządzania i planowania w rolnictwie. W 2009 roku Gruzji przyznano prawie 2 mln euro na poprawę bezpieczeństwa żywności dla dzieci z grup ryzyka.

5.4   W ramach negocjacji stowarzyszeniowych z Ukrainą obie strony podkreśliły między innymi znaczenie wspierania konkurencyjności produkcji rolnej oraz cel dotyczący uwzględniania jakościowych aspektów żywności (14). Z praktycznego punktu widzenia unijne wsparcie w tym sektorze powinno być nakierowane na rozwój instytucji, doradztwo i szkolenia.

5.5   Doświadczenie pokazało, że w krajach partnerskich przejście od gospodarki planowej do gospodarki rynkowej to długi proces. Powinno się podejmować wysiłki, aby wesprzeć ten proces, i należy mieć go na uwadze. Oprócz zmiany mentalności transformacja wymaga także rozwoju prawodawstwa oraz stworzenia instytucji i technicznych zdolności w zakresie dostosowywania metod i praktyk stosowanych w produkcji podstawowej, przetwórstwie i handlu zewnętrznym. Partnerska współpraca i programy UE powinny tworzyć warunki do dywersyfikacji współpracy rolnej i poprawy warunków handlowych.

5.6   Jako cele rozwojowe dla UE i krajów partnerskich wytypowano określone dziedziny, które uznano za kluczowe w negocjacjach dwustronnych. Zagadnienia i tematy należące do tych dziedzin są określane jako inicjatywy przewodnie. Ponieważ trudności z przestrzeganiem przepisów i norm określonych w Porozumieniu WTO w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych (porozumienie SPS) zostały uznane za wąskie gardło w handlu produktami żywnościowymi, kwestia ta powinna zostać uwzględniona w tychże inicjatywach przewodnich.

6.   Uwzględnianie czynników ekologicznych oraz oddziaływania społecznego

6.1   Produkcja rolna oraz przemysł spożywczy mają znaczący wpływ na lokalne środowisko. Wybór metod uprawy oddziałuje zwłaszcza na jakość gleby oraz wód powierzchniowych i gruntowych. W obopólnym interesie UE i krajów partnerskich leży zapobieganie negatywnemu wpływowi stosowania nawozów i pestycydów na środowisko – tak na glebę, jak i na wody. Ważnym celem rozwojowym jest też dbałość o obieg substancji odżywczych.

6.2   Sytuacja na światowych rynkach energii oraz gospodarka energetyczna każdego kraju to czynnik istotny dla rozwoju i powodzenia produkcji rolnej. Plony są uzależnione od dostępności i ceny czynników produkcji wymagających energii, takich jak nawozy. Jednocześnie produkcja energii odnawialnej ma wpływ na ceny żywności, ponieważ część biomasy służącej do wytwarzania energii może być produkowana na obszarach rolnych. Współpraca dwustronna między UE a krajami partnerskimi w kwestiach dotyczących energii jest zatem bardzo ważna także dla rozwoju rolnictwa.

6.3   W relacjach między Unią Europejską a krajami partnerskimi trzeba mieć na uwadze rolę sektora rolnego na rozwijających się obszarach wiejskich w tych krajach. Przy braku pomyślnego rozwoju regionalnego różnice pomiędzy regionami pod względem rozpowszechnienia ubóstwa osiągną niepokojący poziom.

6.4   Kluczowym elementem poszanowania praw człowieka jest przestrzeganie podstawowych praw pracowniczych zatwierdzonych przez Międzynarodową Organizację Pracy (ILO). Jest ważne, by w strefie wolnego handlu tworzonej między UE a krajami partnerskimi przestrzegano tych przyjętych norm pracy.

7.   Rozwój współpracy administracyjnej i innych form współpracy

7.1   Realizacja Partnerstwa Wschodniego, układów o stowarzyszeniu, pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu oraz innych form współpracy wymaga intensywnej interakcji i współpracy między decydentami politycznymi, organami władzy i ekspertami oraz instytucjami międzynarodowymi, nie wspominając już o organizacjach społeczno-gospodarczych oraz tych reprezentujących społeczeństwo obywatelskie. Trzeba to wziąć pod uwagę przy wprowadzaniu w życie programu Partnerstwa Wschodniego.

7.2   Kontakty pomiędzy obywatelami UE i obywatelami krajów partnerskich, zwłaszcza między młodymi ludźmi, trzeba docenić jako czynnik, który sprzyja zmianom. UE dostrzega wartość współpracy kulturalnej i dialogu międzykulturowego jako integralnych elementów polityki zewnętrznej (15).

7.3   Współpracę można rozwijać zwłaszcza w dziedzinie szkolenia i badań naukowych; wspólne projekty badawcze, wizyty studyjne i seminaria są ważne dla budowy wzajemnego zrozumienia i rozwijania modeli operacyjnych.

8.   Trzeba wzmocnić rolę i pozycję organizacji

8.1   Szczególną uwagę trzeba zwrócić na udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego we współpracy między UE a krajami partnerskimi. EKES proponuje, by wesprzeć dalszy rozwój działań organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz umacnianie Forum Społeczeństwa Obywatelskiego Partnerstwa Wschodniego.

8.2   Rola i pozycja społeczeństwa obywatelskiego w Partnerstwie Wschodnim jest słaba. Aby rozwinąć demokrację, konieczne jest wzmocnienie roli wolnych organizacji. EKES wydał już opinie dotyczące wzmocnienia i wsparcia roli organizacji i społeczeństwa obywatelskiego w państwach omawianego regionu. Wiosną 2009 r. sporządził na ten temat opinię (16) na wniosek prezydencji czeskiej.

8.3   Udział społeczeństwa obywatelskiego był jak dotąd nazbyt ograniczony i słabo zorganizowany. Jednym z kluczowych elementów polityki dotyczącej Partnerstwa Wschodniego musi być zapewnianie wskazówek i wsparcia dla wielu różnorodnych organizacji, tak by były one w stanie wnieść istotną wartość dodaną w poprawę i nasilenie współpracy między UE a krajami partnerskimi.

8.4   Pozycja i możliwości organizacji działających w sektorze rolnym także są stosunkowo słabe. Aby rozwinąć tę branżę i wzmocnić współpracę z UE, trzeba wzmocnić organizacje sektora rolnego poprzez lepsze szkolenia i doskonalenie umiejętności, zarówno w wymiarze krajowym, jak i w kontekście utrzymywania powiązań z UE i wdrażania Partnerstwa Wschodniego.

8.5   W celu promowania programu Partnerstwa Wschodniego organizacje sektora rolno-spożywczego muszą odgrywać znacznie większą rolę na różnych etapach tego procesu. Złożoność łańcucha dostaw żywności stwarza dodatkowe wyzwania zarówno dla pracowników, branży, badań naukowych, doradztwa i zarządzania, jak i dla producentów. Wsparcie działań wszystkich stron i wzmocnienie zdolności organizacji to podstawowy warunek, by współpraca rolnicza krajów partnerskich i UE mogła przynieść trwałe, korzystne dla obu stron, wyniki. Niezbędne jest nasilenie wspólnych działań EKES-u, organizacji ogólnounijnych i organizacji krajowych.

Bruksela, 14 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Wschodni partnerzy to państwa Europy Wschodniej i Zakaukazia objęte europejską polityką sąsiedztwa: Armenia, Azerbejdżan, Gruzja, Mołdawia, Ukraina i Białoruś. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady „Partnerstwo wschodnie”, COM(2008) 823 wersja ostateczna.

1

(2)  Rada Unii Europejskiej: Oświadczenie Rady Europejskiej w sprawie Partnerstwa Wschodniego, Bruksela, 20 marca 2009 r., dok. 7880/09, CONCL 1.

2

(3)  DCFTA – pogłębiona i kompleksowa strefa wolnego handlu.

3

(4)  Alexander Duleba i Vladimir Bilčik, Toward a Strategic Regional Framework for the EU Eastern Policy, Searching for Synergies between the Eastern Partnership and the Partnership for Modernization with Russia, Bratysława 2010 r.

4

Toward a Strategic Regional Framework for the EU Eastern Policy, Searching for Synergies between the Eastern Partnership and the Partnership for Modernization with Russia

(5)  Rada Unii Europejskiej: Konkluzje prezydencji, posiedzenie Rady Europejskiej w Brukseli w dniach 19–20 marca 2009 r., dok. 7880/09, CONCL 1.

5

(6)  Lista wspomnianych inicjatyw przewodnich (http://www.eeas.europa.eu/eastern/initiatives/index_en.htm):

6

| a) | Zintegrowany Program Zarządzania Granicami |
| --- | --- |

a)

Zintegrowany Program Zarządzania Granicami

| b) | Inicjatyw przewodnia dotycząca małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) |
| --- | --- |

b)

Inicjatyw przewodnia dotycząca małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)

| c) | Regionalne rynki energii i efektywność energetyczna |
| --- | --- |

c)

Regionalne rynki energii i efektywność energetyczna

| d) | Zapobieganie katastrofom naturalnym i katastrofom wywoływanym przez człowieka, przygotowanie do radzenia sobie z nimi i do reagowania na nie |
| --- | --- |

d)

Zapobieganie katastrofom naturalnym i katastrofom wywoływanym przez człowieka, przygotowanie do radzenia sobie z nimi i do reagowania na nie

| e) | Inicjatywa przewodnia na rzecz właściwego zarządzania środowiskiem |
| --- | --- |

e)

Inicjatywa przewodnia na rzecz właściwego zarządzania środowiskiem

| f) | Dywersyfikacja źródeł energii, południowy korytarz gazowy. |
| --- | --- |

f)

Dywersyfikacja źródeł energii, południowy korytarz gazowy.

(7)  Sprawozdanie na temat realizacji Partnerstwa Wschodniego na posiedzenie ministrów spraw zagranicznych w dniu 13 grudnia 2010 r.

7

(8)  UE / DG TRADE / statystyki: http://ec.europa.eu/trade/statistics/.

8

(9)  Komisja Europejska / handel / stosunki dwustronne / państwa / Białoruś: http://ec.europa.eu/trade/creating-opportunities/bilateral-relations/countries/belarus/.

9

(10)  Zob. przypis 6.

10

(11)  Czwarte wspólne sprawozdanie z postępów w negocjacjach dotyczących układu o stowarzyszeniu między UE a Ukrainą, Kijów, 4–8 listopada 2010 r.

11

(12)  Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Stosunków Zewnętrznych, europejska polityka sąsiedztwa: Vademecum on Financing in the Frame of the Eastern Partnership, 24 września 2010 r.

12

Vademecum on Financing in the Frame of the Eastern Partnership

(13)  Portal EaP Community, www.easternpartnership.org.

13

(14)  Komisja Europejska, DG RELEX: wykaz dziedzin priorytetowych w programie działań dotyczących stowarzyszenia Ukrainy z UE na 2010 rok.

14

(15)  Zob. przypis 2.

15

(16)  CESE, Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 30–36, opinia w sprawie udziału społeczeństwa obywatelskiego w Partnerstwie Wschodnim.

16

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/24 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/24

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie edukacji finansowej i odpowiedzialnego wykorzystywania produktów finansowych (opinia z inicjatywy własnej)

2011/C 318/04

Sprawozdawca: Carlos TRIAS PINTÓ

Dnia 20 stycznia 2011 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

edukacji finansowej i odpowiedzialnego wykorzystywania produktów finansowych.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 24 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 14 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 142 do 6 – 4 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Rosnąca złożoność i nieprzejrzystość systemu finansowego utrudnia w ostatnich latach właściwe zrozumienie kwestii produktów finansowych.

1.1.1   Wobec takiej sytuacji EKES uznaje różne inicjatywy podejmowane przez Komisję Europejską i OECD, służące usunięciu braków w funkcjonowaniu systemu finansowego, i jednocześnie wzywa sektor finansowy do właściwego stosowania nowych przepisów oraz do wykorzystywania samoregulacji w celu promowania odpowiednich i rzetelnych działań poprzez skorygowanie dawnego zachowania niektórych instytucji oraz ułatwienie dostępu do przejrzystych produktów finansowych, które pozwolą konsumentowi świadomie nabywać produkty i porównać różne oferty na rynku.

1.2   Konieczna poprawa regulacji, nadzoru i przejrzystości w ramach systemu finansowego w celu zwiększenia ochrony konsumentów i inwestorów nabywających produkty finansowe nie zwalnia obywatela od podejmowania działań służących rozwijaniu przez całe życie jego zdolności finansowych na rzecz odpowiedzialnego wykorzystywania produktów finansowych poprzez podejmowanie dobrze uzasadnionych decyzji na podstawie uzyskanych informacji. Ostatecznie chodzi o stworzenie pozytywnego sprzężenia zwrotnego trzech elementów: edukacji finansowej, regulacji rynków i ochrony konsumenta.

1.3   Edukacja finansowa powinna być rozumiana jako integralna polityka oparta na współpracy wszystkich zaangażowanych stron: administracji publicznej, sektora finansowego, przedsiębiorstw, organizacji związkowych, stowarzyszeń konsumentów, systemu edukacji i ogólnie wszystkich obywateli wykorzystujących produkty finansowe. Niemniej edukacją i szkoleniem powinny zajmować się organy wolne od wszelkiego konfliktu interesów.

1.4   W ramach systemu edukacji sprzyjającemu kształtowaniu postawy krytycznej wśród obywateli europejskich edukacja finansowa powinna być obecna na wszystkich etapach życia człowieka. EKES wzywa do wprowadzenia edukacji finansowej jako obowiązkowego przedmiotu w programach studiów w ramach systemu szkolnictwa, co powinno mieć swoją kontynuację w planach kształcenia i przekwalifikowywania pracowników. Wśród celów tego przedmiotu powinno znaleźć się między innymi wspieranie odpowiedzialnego zarządzania osobistymi finansami (oszczędności, korzystanie z kart kredytowych, kredyty i pożyczki itp.) poprzez wskazywanie wartości odpowiedzialnych społecznie produktów finansowych. Komitet popiera środki regulacji rynków finansowych produktów podstawowych wprowadzone przez Komisję Europejską w celu poprawy przejrzystości, jakości informacji oraz mechanizmów nadzoru.

1.5   W pełni dostępna edukacja finansowa przynosi korzyści całemu społeczeństwu. Projekty dotyczące kształcenia finansowego powinny kłaść szczególny nacisk na te segmenty, które są zagrożone wykluczeniem finansowym; sam sektor finansowy także powinien się aktywnie angażować w realizację podwójnego działania „mikrofinanse i edukacja”, jak też w ułatwianie dostępu do podstawowych usług finansowych.

1.6   EKES zwraca uwagę na ograniczone oddziaływanie bieżących programów dotyczących edukacji finansowej, jak również podkreśla, że na równi z określaniem potrzeb szkoleniowych konsumentów produktów finansowych i opracowywaniem doraźnych propozycji ważna jest ocena przydatności różnych programów edukacyjnych i skuteczności używanych kanałów dostępu, z udziałem zainteresowanych stron.

1.7   Edukacja finansowa to ostatecznie aspekt kluczowy dla utrzymania zaufania do systemu finansowego i odpowiedzialnego wykorzystania produktów finansowych. Tym samym, z myślą o przyszłości, konieczne jest połączenie sił między różnymi znaczącymi instytucjami, publicznymi i prywatnymi, oraz zainteresowanymi stronami w celu wyposażenia edukacji finansowej w strategie i środki, na jakie zasługuje, oraz poprawy koordynacji i słabego wykorzystania synergii między licznymi istniejącymi inicjatywami (na skalę międzynarodową, europejską oraz w państwach członkowskich).

1.8   EKES ma świadomość ograniczonych kompetencji Komisji Europejskiej w dziedzinie edukacji, ale mimo to twierdzi, że edukacja finansowa jest szerszą dziedziną niż edukacja sama w sobie, ponieważ dotyczy również upodmiotowienia osób i wykluczenia społecznego oraz przyczynia się do odpowiedzialnej konsumpcji.

1.9   Na koniec EKES podkreśla, że potrzeby konsumentów produktów finansowych muszą być tematem priorytetowym na spotkaniach międzynarodowych wysokiego szczebla, w szczególności na szczycie G20. W związku z tym zwraca się o utworzenie grupy ekspertów ds. ochrony finansowej konsumentów.

2.   Kultura finansowa i rola konsumentów

2.1   Kultura deregulacji i samoregulacja finansowa, kreatywność finansowa, zawiłości nowych instrumentów finansowych i nieprzejrzystość systemu nie tylko stanowią decydującą przyczynę obecnego poważnego kryzysu, lecz także utrudniają obywatelowi zrozumienie zasad działania i tak już skomplikowanego i zglobalizowanego rynku, na którym występuje ogromna różnorodność produktów finansowych.

2.2   W tak zwanym społeczeństwie opartym na wiedzy, w którym należy wykorzystywać system edukacji zachęcający obywateli do krytycznego myślenia, edukacja finansowa jest strategicznym instrumentem, który powinien towarzyszyć nowej regulacji systemu finansowego. Bez udziału odpowiedzialnego konsumenta zaangażowanego w rozwój swoich zdolności finansowych nie można stworzyć solidniejszego, bezpieczniejszego i bardziej przejrzystego systemu finansowego.

2.3   Coraz ważniejsze staje się bowiem „odpowiedzialne korzystanie z produktów finansowych”, które skłania do rozdzielenia pragnienia od potrzeby. Zwolenników zyskuje też „świadome oszczędzanie”, co w perspektywie długoterminowej oznacza wybór społecznie odpowiedzialnych produktów (1), tzn. takich, które zapewniają lepsze zachowania w ich wymiarze środowiskowym, społecznym i dotyczącym zarządzania.

2.4   Celem nie powinno być tylko przekazanie wiedzy i umiejętności (edukacja finansowa), lecz także wykształcenie zdolności świadomego korzystania z informacji (alfabetyzacja finansowa) umożliwiające podejmowanie w rzeczywistych sytuacjach właściwych decyzji w odniesieniu do zarządzania własnymi środkami finansowymi (poprawa umiejętności finansowych).

2.5   Ostatecznie znacząca część decyzji podejmowanych przez człowieka dotyczy zachowań finansowych, które wpływają bezpośrednio na jego związki osobiste i rodzinne, począwszy od finansowania studiów, a skończywszy na planowaniu dochodów emerytalnych (2).

2.6   Ponadto z uwagi na kontekst światowego kryzysu gospodarczego i rosnące zainteresowanie społeczeństwa zasadami zrównoważonego rozwoju i postępowaniem przedsiębiorstw w wymiarze środowiskowym, społecznym i dotyczącym zarządzania wydaje się, że ważne jest udostępnienie większej ilości informacji o tym, jak włączyć te kryteria do procesu podejmowania decyzji finansowych przez konsumentów detalicznych.

2.7   Zdaniem EKES-u umożliwienie objęcia kulturą finansową wszystkich grup społecznych na dostatecznym poziomie na wszystkich etapach życia jest więc zagadnieniem kluczowym dla utrzymania zaufania do dobrze uregulowanego systemu finansowego w celu zagwarantowania jego rozwoju i stabilizacji, poprzez promowanie inteligentnego korzystania z produktów finansowych opartego na dobrze uzasadnionych i świadomych decyzjach. W rzeczywistości zagadnienie to staje się wspólnym celem rządów, organów regulacyjnych i nadzorczych.

2.8   Instytucje finansowe również mają do odegrania bardzo ważną rolę. Społeczeństwo powinno więc móc liczyć na to, że sektor finansowy zobowiąże się do zagwarantowania rzetelności i przejrzystości usług świadczonych klientowi poprzez przyjęcie jasnych zasad dla dobra społeczeństwa.

3.   Działania w dziedzinie edukacji finansowej

3.1   Przez edukację finansową rozumie się proces, w którym konsumenci doskonalą swoje rozumienie produktów finansowych i osiągają lepszą wiedzę na temat ryzyka finansowego i możliwości rynkowych poprzez podejmowanie decyzji finansowych na podstawie właściwych informacji. W pełni dostępna edukacja finansowa przynosi korzyści całemu społeczeństwu, ponieważ zmniejsza ryzyko wykluczenia finansowego, zachęca konsumentów do planowania i oszczędzania oraz w ten sposób przyczynia się również do unikania nadmiernego zadłużania się.

3.2   W celu promowania kultury finansowej wśród konsumentów organy nadzorcze, instytucje finansowe i inni przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego przedsięwzięli różne inicjatywy określane mianem „systemów edukacji finansowej”.

3.3   To wyzwanie nie jest nowe, było już wcześniej podejmowane przez OECD (3), Komisję Europejską (4) i ECOFIN (5).

3.4   W tym sensie najistotniejsze działania instytucjonalne na szczeblu europejskim polegały na utworzeniu dużej sekcji poświęconej edukacji finansowej w ramach projektu edukacyjnego na rzecz konsumentów dotyczącego rozwijania internetowych narzędzi edukacji konsumenckiej dla dorosłych (DOLCETA) i stworzeniu przez Komisję w październiku 2008 r. grupy ekspertów ds. edukacji finansowej (EGFE), która od tamtego czasu organizuje okresowe spotkania w celu analizowania różnych strategii rozwoju programów edukacji finansowej poprzez zachęcanie do współpracy publiczno-prywatnej i jej lepszego wdrażania.

3.5   Wśród czynników, które wymagają poprawy edukacji finansowej, znajdują się złożoność nowych instrumentów finansowych, zmiany demograficzne (6) i nowe europejskie ramy prawne (7).

3.6   Ogólnie należy dodać, że w społeczeństwie nie ma dostatecznej kultury finansowej. Osiągnięcie zakładanego celu wymaga, aby najpierw obywatele zyskali świadomość potrzeby pogłębiania swojej wiedzy finansowej. W tym kontekście EKES wzywa do nasilenia krajowych kampanii informacyjnych w odniesieniu do finansów.

3.7   EKES opowiada się za tym, aby wszystkim obywatelom (dzieciom, młodzieży, dorosłym, osobom niepełnosprawnym i innym) zapewnić efektywny dostęp do programów szkoleniowych w zakresie finansów o zawartości tematycznej właściwej dla każdego etapu, z uwzględnieniem celów i interesów każdej grupy. Podstawowy zakres szkoleń (planowanie finansowe, oszczędzanie, zadłużanie się, ubezpieczenia, świadczenia emerytalne itp.) oraz zastosowanie specyficznej metodologii powinny zostać uzupełnione skutecznymi kanałami dostępu do poszczególnych grup społecznych: szkoły, zakłady pracy, stowarzyszenia konsumenckie, strony internetowe, publikacje specjalistyczne, media itp.

3.8   Dzieci i młodzież to priorytetowi odbiorcy programów, ale tylko w niewielu krajach edukacja finansowa jest przedmiotem nauczania, tzn. jest częścią programów szkolnych (8). EKES podkreśla, że dopóki to się nie zmieni, dopóty zakładane cele w obszarze zdolności finansowych nie zostaną osiągnięte.

3.9   Jednocześnie EKES wzywa Komisję Europejską i inne instytucje do podniesienia poziomu informacji i świadomości na temat odpowiedzialnego społecznie inwestowania w różnych państwach członkowskich, w ramach bieżących inicjatyw dotyczących edukacji finansowej.

3.10   Programy edukacji finansowej działające w takich krajach, jak Wielka Brytania (program doradztwa podstawowego), Francja (Instytut Edukacji Finansowej), Hiszpania (plan edukacji finansowej na lata 2008–2012), Austria (Initiative Finanz Wissen) itp., zostały właściwie opracowane, ale nie są dostatecznie rozpowszechnione, ponieważ brakuje strategii wdrożeniowej o dostatecznym zasięgu, a obywatele nie dysponują właściwymi informacjami na temat możliwości szkoleniowych takich programów.

3.11   EKES zwraca uwagę na potrzebę zintensyfikowania badań służących ocenie adekwatności treści szkoleń i używanych kanałów dostępu, a zatem także na potrzebę zmierzenia poprawy zdolności finansowych w wymiarze długoterminowym, zwłaszcza jeżeli chodzi o wpływ tej dziedziny na kształcenie dzieci i młodzieży.

4.   Nowe zachowania finansowe konsumentów

4.1   Czynniki demograficzne, społeczno-kulturowe i technologiczne warunkują wykształcenie się nowych zachowań finansowych konsumentów. Obecnie konsumenci szukają produktów dostosowanych do ich potrzeb, bardziej profesjonalnej obsługi, wymagają większej ilości informacji, interesują się rozwojem swoich inwestycji (9) oraz przyjmują postawę krytyczną.

4.2   W tym kontekście bliskie kontakty, jakie klienci utrzymywali z instytucjami finansowymi, pomału ulegają rozluźnieniu: klienci współpracują z różnymi instytucjami, chcą korzystać z placówek, które znajdują się w pobliżu ich miejsca zamieszkania, lub korzystają z bankowości elektronicznej, szukają efektywnych usług i oczekują, że ich aktywa będą przynosić dochody.

4.3   Klucz do sukcesu, jakim jest zatrzymanie klientów w danej instytucji finansowej, to właściwe zarządzanie danymi w celu analizowania przyzwyczajeń konsumenta i dostarczania mu odpowiednich informacji w zależności od charakterystyki jego profilu. Konsument powinien jednak mimo wszystko sprawdzać otrzymane informacje i dogłębnie analizować produkt, który kupuje.

4.4   Stowarzyszenia konsumenckie zalecają stosowanie szeregu zasad w relacjach z instytucjami finansowymi (spersonalizowana obsługa, jakość usługi, stopień specjalizacji w danych produktach) chroniących przed wpadnięciem w wir szukania największych zysków. W tym sensie edukacja finansowa pozwoli konsumentowi wykryć zagrożenie ze strony „naciągaczy finansowych”.

5.   Zwiększenie przejrzystości na rzecz ulepszenia ochrony i odbudowy zaufania

5.1   Działania w dziedzinie edukacji finansowej powinny uzupełniać pełną regulację rynków finansowych i efektywne działania na rzecz zwiększenia ochrony konsumenta produktów finansowych. Istnienie regulacji finansowej nie zwalnia jednak obywatela z angażowania się przez całe życie w rozwój własnych zdolności finansowych.

5.2   Przejrzystość jest narzędziem niezbędnym w relacjach z użytkownikiem oraz fundamentalnym narzędziem odzyskiwania zaufania konsumentów do sektora usług finansowych.

5.3   Przejrzystość informacji można uzyskać poprzez wdrożenie inicjatyw, takich jak raporty i publikacje, odpowiedzialne doradztwo, broszury informacyjne, informatory i przewodniki, nowe kanały konsultacji, prezentacje produktów i usług finansowych itp. Należy wyeliminować stosowanie drobnego druku, niedozwolonych zapisów w umowach czy reklamy wprowadzającej w błąd.

5.4   Ogólnie rzecz ujmując, postępowanie instytucji finansowych budzi niepokój klientów z powodu braku komunikacji, stosowania kryteriów obsługi klientów (front office) i dokumentów w większości przypadków niezrozumiałych dla laików. W odpowiedzi na taką sytuację instytucje finansowe powinny zatrudniać wykwalifikowanych pracowników, którzy będą potrafili udzielać informacji klientom, inicjować kontakty i używać języka zrozumiałego dla klientów.

5.5   W ramach sprzedaży produktów i usług finansowych wymogi informacyjne ulegają zaostrzeniu dzięki obowiązkowi rzetelnego informowania klienta o warunkach umowy i ich następstwach, z odpowiednim wyprzedzeniem przed przyjęciem oferty.

5.6   W szczególności jest niezbędne, by dokładnie wskazać każdy rodzaj ryzyka towarzyszącego poszczególnym operacjom i spróbować zrównoważyć odpowiedzialność za nie, jako że w ostatnim czasie stwierdzono nasilenie się zjawiska przenoszenia ryzyka związanego z produktem finansowym na konsumenta. W przypadku bankowości elektronicznej należy zapewnić pełny dostęp do najistotniejszych informacji.

5.7   W dyrektywie 2007/64/WE w sprawie usług płatniczych wprowadzono obowiązek zwiększenia dostępności informacji. W dyrektywie MiFID (10) określono informacje konieczne do świadczenia usług inwestycyjnych, które powinny być podawane na wszystkich etapach procesu zawierania umowy, tzn. informacje wstępne, informacje w momencie zawierania umowy oraz po jej zawarciu. Jednocześnie w dyrektywie tej wymaga się od instytucji finansowych zwiększenia ochrony inwestora i oferowania klientom jak najbardziej odpowiednich produktów, zgodnie z różnymi profilami ryzyka i profilami społeczno-kulturowymi.

5.8   Kolejnym przyczynkiem do ochrony praw konsumentów jest dyrektywa 2008/48/WE w sprawie kredytów konsumenckich, w której mowa o zasadzie odpowiedzialnego udzielania kredytu, na mocy której kredytodawca jest zobowiązany do udzielania porad, jak również do wykonania oceny aktualnej i przyszłej wypłacalności konsumenta na podstawie przedstawionych przez niego informacji oraz własnej bazy danych.

5.9   W przyszłości ważnym narzędziem Unii służącym zwiększeniu zaufania obywateli będzie Akt o jednolitym rynku (11), zawierający rozdział poświęcony planowi działania na rzecz ochrony konsumentów detalicznych produktów finansowych, w którym zwraca się szczególną uwagę na przejrzystość kosztów bankowych i aktualny brak ochrony kredytobiorców na rynku kredytów hipotecznych.

6.   Promowanie sprawdzonych rozwiązań z zakresu bankowości

6.1   Deregulacja finansowa ostatnich dekad sprzyjała tworzeniu się wzajemnych powiązań między rynkiem bankowym a rynkiem kapitałowym, co zwiększyło ryzyko związane z pozbawieniem ochrony praw klientów banków komercyjnych.

6.2   Konsumenci skarżyli się, że podczas wprowadzania na rynek i sprzedaży produktów finansowych zabrakło odpowiedniej informacji, zwłaszcza jeśli chodzi o nowo utworzone wysoko wyspecjalizowane produkty.

6.3   Komisja Europejska (12) wskazuje następujące fundamentalne problemy, jakie konsument napotyka podczas współpracy z bankami: niedostateczne poinformowanie przed zawarciem umowy, nierzetelne doradztwo, brak przejrzystości w zakresie nakładania prowizji bankowych i trudności ze zmianą podmiotu, z którym prowadzi się operacje.

6.4   Aby zaradzić tej sytuacji, Komisja Europejska wystąpiła do sektora bankowego z inicjatywą przeprowadzenia samoregulacji w celu poprawy dostępu do informacji oraz zwiększenia zrozumiałości oraz porównywalności prowizji bankowych. EKES z zadowoleniem przyjął ten bardzo ważny projekt harmonizacji, który powinien doprowadzić do stworzenia systemu bardziej ustandaryzowanego, umożliwiającego porównywanie różnych ofert. Ze swej strony Komitet stwierdza konieczność wzięcia pod uwagę zdania organizacji konsumenckich, aby wdrożenie projektu dawało gwarancję sukcesu.

6.5   Z drugiej strony widoczny jest opór instytucji finansowych, jeśli chodzi o przedstawianie klientom innych produktów, które nie zostały stworzone przez te instytucje, wówczas gdy produkty te okażą się mniej dla nich dochodowe. Ponadto wśród błędów popełnianych przez branżę zbiorowego inwestowania można wymienić wprowadzanie na rynek nowych produktów niezależnie od istniejącego na nie popytu.

6.6   Podsumowując, brak równowagi pomiędzy istniejącym zapotrzebowaniem a nabywanym produktem utrzymuje się w wyniku istnienia modelu zarządzania, w którym podaż kształtuje popyt wskutek wykorzystywania rosnących różnic w znajomości przedmiotu, wynikających z asymetrii wiedzy między sprzedawcami i nabywcami produktów finansowych. EKES proponuje zatem ustanowienie rygorystycznych „kodeksów postępowania” obowiązujących personel podmiotów finansowych, które łagodziłyby ewentualny konflikt interesów pomiędzy rzetelnym doradztwem a potrzebą sprzedaży produktów. Na instytucjach finansowych powinien spoczywać ciężar dowodu, że przestrzegają tych kodeksów.

6.7   Co za tym idzie, pośrednicy finansowi (nie tylko bankowi, lecz także agenci ubezpieczeniowi, maklerzy giełdowi itp.), nie zaniedbując ścisłego przestrzegania obowiązujących przepisów, powinni zacząć stosować sprawdzone rozwiązania w celu ochrony konsumentów usług finansowych. Należą do nich: środki prowadzące do poprawy jakości informacji (które powinny być jasne, precyzyjne, dostosowane do potrzeb, zrozumiałe i porównywalne z innymi ofertami), strategie, które będą sprzyjały szkoleniu podmiotów oszczędzających i inwestujących w zakresie operacji finansowych, profesjonalne (wiarygodne i rzetelne) doradztwo ułatwiające użytkownikom dokonanie stosownego wyboru, a także powołanie niezależnej jednostki (rzecznika) broniącego interesów klienta instytucji finansowych i chroniącego je.

6.8   W celu utrwalenia takiego nowego sposobu postępowania EKES wskazuje na potrzebę podniesienia kwalifikacji pośredników finansowych, aby byli w stanie wykonać tę niezbędną pracę pedagogiczną. Przed pośrednikami finansowymi staje podwójne wyzwanie: z jednej strony poprawa znajomości produktów, które wprowadzają na rynek, z drugiej strony zaś – nabycie umiejętności skutecznego przekazywania informacji użytkownikom.

7.   Promowanie włączenia finansowego

7.1   EKES ma świadomość, że zagadnienie włączenia finansowego powinno być rozpatrywane w kontekście pełnego włączenia społecznego, i jest oczywiste, że gwarancje zatrudnienia, ochrona socjalna itp. zwiększają realną wykonalność inicjatyw w zakresie edukacji finansowej.

7.2   W licznych opracowaniach (13) stwierdzono niedostateczny poziom edukacji finansowej i jego korelację z poziomem kulturalnym oraz statusem społeczno-ekonomicznym. W związku z tym wiele osób napotyka trudności w zarządzaniu swoją sytuacją finansową oraz w zaznajamianiu się z ryzykiem, jakie obciąża ich inwestycje. Odkryto także, że tylko nieliczne spośród takich osób obmyślają plany awaryjne na wypadek, gdyby ich sytuacja osobista nieoczekiwanie zmieniła się w przyszłości (np. w związku z utratą pracy, wypadkiem, rozwodem lub śmiercią współmałżonka itp.).

7.3   W wielu krajach tylko 30 % dorosłej populacji jest w stanie obliczyć proste odsetki, a zaledwie 44 % posiada podstawową wiedzę na temat funkcjonowania systemu emerytalnego (14).

7.4   Około 80 milionów obywateli Europy, to znaczy 16 % całej populacji, żyje na progu ubóstwa. Jednym z celów Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym Unia Europejska ustanowiła w 2010 roku promowanie wsparcia społecznego dla polityki włączenia, ze szczególnym naciskiem na odpowiedzialność zbiorową i indywidualną.

7.5   Włączenie finansowe wspiera procesy włączenia społecznego. Dlatego też istotne jest promowanie inicjatyw umożliwiających włączenie finansowe grup obarczonych zwiększonym ryzykiem wykluczenia (kobiet, bezrobotnych, niepełnosprawnych, osób starszych, osób pozbawionych środków itp.) poprzez zapewnienie powszechnej dostępności oraz opracowywanie produktów i usług finansowych na potrzeby takich grup.

7.6   W obecnej sytuacji społeczno-ekonomicznej niezbędne jest odpowiednie podkreślenie znaczenia edukacji finansowej zorientowanej na planowanie emerytury, zważywszy na zdecydowaną tendencję do polegania na publicznych systemach emerytur składkowych, w ramach których świadczenia są ustalane na podstawie wniesionych składek (earnings-related benefits). Jednocześnie w celu sprzyjania upodmiotowieniu kobiet pracujących, ich wejściu na rynek pracy powinny towarzyszyć konkretne programy kształcenia w zakresie finansów.

7.7   Ogólnie rzecz biorąc, środki poprawy kultury finansowej konsumentów muszą być ukierunkowane przede wszystkim na grupy najmniej chronione, zagrożone ryzykiem wykluczenia finansowego lub mogące paść ofiarą nadużyć w związku z określonymi działaniami spekulacyjnymi.

7.8   EKES stwierdza, że w ramach swoich obowiązków podmioty finansowe powinny podjąć się zapewnienia dostępu do usług bankowych osobom pozbawionym środków w celu uniknięcia ich wykluczenia finansowego. W związku z tym programy udzielania mikrokredytów (15) powinny zostać w pełni włączone do oferty kredytowej podmiotów finansowych. Osoby bezrobotne, młodzież kończąca studia i potrzebująca gwarancji bankowych, przedsiębiorcy, imigranci, niepełnosprawni itp. (16) są beneficjentami mikrokredytów i należy im zapewnić dostęp do nich.

7.9   Działanie dwubiegunowe z zakresu „mikrofinansowania i edukacji” w ramach określonych programów przynosi znakomite wyniki, zważywszy że edukacja daje przewagę konkurencyjną w porównaniu z innymi inicjatywami, opierającymi się wyłącznie na mikrofinansowaniu.

8.   Perspektywy edukacji finansowej

8.1   EKES ma pełną świadomość ograniczeń uprawnień Komisji Europejskiej w dziedzinie edukacji (17), mimo to twierdzi, że edukacja finansowa ma zakres znacznie szerszy niż edukacja sama w sobie, ponieważ dotyczy także upodmiotowienia osób, wykluczenia społecznego oraz przyczynia się do odpowiedzialnej konsumpcji.

8.2   EKES wzywa Komisję do poważnego rozpatrzenia możliwości opracowania środków legislacyjnych, które nałożą na państwa członkowskie obowiązek skutecznego promowania edukacji finansowej.

8.3   W perspektywie długoterminowej istnieje powszechne porozumienie pomiędzy organizacjami i instytucjami (prawdopodobnie najwłaściwsze podmioty w dziedzinie edukacji finansowej to Międzynarodowa Sieć ds. Edukacji Finansowej – INFE – działająca w ramach OECD oraz grupa ekspertów ds. edukacji finansowej – EGFE – Komisji Europejskiej), jeśli chodzi o treści i praktyki najbardziej warte rozważenia w dziedzinie edukacji finansowej. W tym zakresie EKES w całości zgadza się z tymi postulatami i, w konsekwencji, wnosi, by rządy i instytucje finansowe przekazały wystarczające środki w celu nadania dynamiki swoim inicjatywom, takim jak:

| — | wspólna metodologia oceny stopnia znajomości pojęć finansowych oraz stopnia włączenia ludności; |
| --- | --- |

—

wspólna metodologia oceny stopnia znajomości pojęć finansowych oraz stopnia włączenia ludności;

| — | większe włączenie edukacji finansowej do programów szkolnych; międzynarodowa metodologia oceny efektywności i skuteczności programów szkolnych; |
| --- | --- |

—

większe włączenie edukacji finansowej do programów szkolnych; międzynarodowa metodologia oceny efektywności i skuteczności programów szkolnych;

| — | opracowanie krajowych strategii w zakresie edukacji finansowej, z odpowiednimi systemami monitoringu i oceny wpływu; |
| --- | --- |

—

opracowanie krajowych strategii w zakresie edukacji finansowej, z odpowiednimi systemami monitoringu i oceny wpływu;

| — | wzmocnienie strategii włączenia finansowego; intensyfikacja działań ukierunkowanych na konkretne grupy (młodzież, kobiety, imigranci, osoby o niskich dochodach); |
| --- | --- |

—

wzmocnienie strategii włączenia finansowego; intensyfikacja działań ukierunkowanych na konkretne grupy (młodzież, kobiety, imigranci, osoby o niskich dochodach);

| — | ochrona praw konsumentów produktów finansowych; |
| --- | --- |

—

ochrona praw konsumentów produktów finansowych;

| — | wzmocnienie współpracy pomiędzy Komisją Europejską, OECD oraz rządami krajowymi w celu wykorzystania potencjalnych synergii i uniknięcia powielania prac; |
| --- | --- |

—

wzmocnienie współpracy pomiędzy Komisją Europejską, OECD oraz rządami krajowymi w celu wykorzystania potencjalnych synergii i uniknięcia powielania prac;

| — | organizacja Europejskiego Dnia Edukacji Finansowej, na przykład pod auspicjami kraju sprawującego w danej chwili prezydencję Unii Europejskiej; |
| --- | --- |

—

organizacja Europejskiego Dnia Edukacji Finansowej, na przykład pod auspicjami kraju sprawującego w danej chwili prezydencję Unii Europejskiej;

| — | promowanie dorocznej konferencji dotyczącej edukacji finansowej, z udziałem uznanych ekspertów; |
| --- | --- |

—

promowanie dorocznej konferencji dotyczącej edukacji finansowej, z udziałem uznanych ekspertów;

| — | stworzenie systemu uznania publicznego na obszarze Unii Europejskiej (np. nagrody) w celu wyróżniania najlepszych inicjatyw edukacyjnych oraz najlepszych rozwiązań praktycznych; |
| --- | --- |

—

stworzenie systemu uznania publicznego na obszarze Unii Europejskiej (np. nagrody) w celu wyróżniania najlepszych inicjatyw edukacyjnych oraz najlepszych rozwiązań praktycznych;

| — | promowanie „finansowego prawa jazdy”; |
| --- | --- |

—

promowanie „finansowego prawa jazdy”;

| — | okresowe spotkania rządów państw członkowskich dotyczące bieżących programów edukacji finansowej oraz uwzględnianie wniosków z tych obrad w krajowej strategii politycznej (na spotkaniach takich należałoby nie tylko opisywać aktualnie prowadzone działania, ale także analizować ich wpływ). |
| --- | --- |

—

okresowe spotkania rządów państw członkowskich dotyczące bieżących programów edukacji finansowej oraz uwzględnianie wniosków z tych obrad w krajowej strategii politycznej (na spotkaniach takich należałoby nie tylko opisywać aktualnie prowadzone działania, ale także analizować ich wpływ).

8.4   Ze swej strony EKES dodaje poniższe propozycje, które łączą inicjatywy mające na celu zwiększenie wiedzy i umiejętności finansowych obywateli z różnymi środkami służącymi podwyższeniu poziomu ochrony detalicznych konsumentów produktów finansowych:

| — | utworzenie niezależnego organu w celu świadczenia bezpłatnych usług doradztwa dla konsumentów produktów finansowych, dotyczącego również różnych sposobów uwzględniania kryteriów środowiskowych, społecznych i dotyczących zarządzania w procesie podejmowania przez nich decyzji finansowych – organ ten mógłby służyć swoim doradztwem bądź w kontakcie osobistym, bądź za pośrednictwem telefonicznej infolinii; |
| --- | --- |

—

utworzenie niezależnego organu w celu świadczenia bezpłatnych usług doradztwa dla konsumentów produktów finansowych, dotyczącego również różnych sposobów uwzględniania kryteriów środowiskowych, społecznych i dotyczących zarządzania w procesie podejmowania przez nich decyzji finansowych – organ ten mógłby służyć swoim doradztwem bądź w kontakcie osobistym, bądź za pośrednictwem telefonicznej infolinii;

| — | uregulowanie roli pośredników finansowych oraz urzędników publicznych w dziedzinie edukacji finansowej w celu zapewnienia większej dostępności i zrozumiałości informacji finansowych (18); istotne będzie także ustanowienie mechanizmów nadzoru gwarantujących bezstronność działań; |
| --- | --- |

—

uregulowanie roli pośredników finansowych oraz urzędników publicznych w dziedzinie edukacji finansowej w celu zapewnienia większej dostępności i zrozumiałości informacji finansowych (18); istotne będzie także ustanowienie mechanizmów nadzoru gwarantujących bezstronność działań;

| — | utworzenie europejskiej agencji zajmującej się ochroną detalicznych konsumentów produktów finansowych w celu nadzorowania praktyk bankowych (zwłaszcza dostępności, przejrzystości i porównywalności produktów finansowych) oraz zwalczania nadużyć; instytucja taka musi mieć możliwość nakładania sankcji; |
| --- | --- |

—

utworzenie europejskiej agencji zajmującej się ochroną detalicznych konsumentów produktów finansowych w celu nadzorowania praktyk bankowych (zwłaszcza dostępności, przejrzystości i porównywalności produktów finansowych) oraz zwalczania nadużyć; instytucja taka musi mieć możliwość nakładania sankcji;

| — | nałożenie na sektor finansowy obowiązku wykorzystywania fizycznych nośników informacji w celu powiadamiania klientów instytucji finansowych o przysługujących im prawach oraz o krokach, jakie należy poczynić w przypadku niezgody na określoną ofertę lub rozwiązanie proponowane przez podmiot finansowy; |
| --- | --- |

—

nałożenie na sektor finansowy obowiązku wykorzystywania fizycznych nośników informacji w celu powiadamiania klientów instytucji finansowych o przysługujących im prawach oraz o krokach, jakie należy poczynić w przypadku niezgody na określoną ofertę lub rozwiązanie proponowane przez podmiot finansowy;

| — | umieszczanie na nośnikach informacji o produktach finansowych (tak jak w przypadku leków) ostrzeżeń o ewentualnych przeciwwskazaniach lub efektach ubocznych każdego produktu, jak również o aspektach związanych z warunkami umów; |
| --- | --- |

—

umieszczanie na nośnikach informacji o produktach finansowych (tak jak w przypadku leków) ostrzeżeń o ewentualnych przeciwwskazaniach lub efektach ubocznych każdego produktu, jak również o aspektach związanych z warunkami umów;

| — | utworzenie instytucji podobnej do EGFE w każdym państwie członkowskim dysponującym strategią edukacji finansowej, tak aby wzmocnić przewidziane plany, angażując główne podmioty zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w sposób zapewniający równowagę; |
| --- | --- |

—

utworzenie instytucji podobnej do EGFE w każdym państwie członkowskim dysponującym strategią edukacji finansowej, tak aby wzmocnić przewidziane plany, angażując główne podmioty zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w sposób zapewniający równowagę;

| — | udzielenie wsparcia przez Komisję Europejską (tym krajowym organom państw członkowskich, które jeszcze tego nie zrobiły) w celu zdefiniowania spójnej strategii edukacji finansowej, na wzór państw, którym udało się osiągnąć najbardziej zadowalające postępy; |
| --- | --- |

—

udzielenie wsparcia przez Komisję Europejską (tym krajowym organom państw członkowskich, które jeszcze tego nie zrobiły) w celu zdefiniowania spójnej strategii edukacji finansowej, na wzór państw, którym udało się osiągnąć najbardziej zadowalające postępy;

| — | stworzenie pakietu budżetowego powiązanego z każdą krajową strategią edukacji finansowej, w ramach którego zostanie określone, kto sfinansuje plany edukacji finansowej i z zastosowaniem jakich środków; |
| --- | --- |

—

stworzenie pakietu budżetowego powiązanego z każdą krajową strategią edukacji finansowej, w ramach którego zostanie określone, kto sfinansuje plany edukacji finansowej i z zastosowaniem jakich środków;

| — | wzmocnienie przez Komisję Europejską patronatu nad działaniami z dziedziny edukacji finansowej w państwach członkowskich na bazie określonych sprawdzonych rozwiązań; |
| --- | --- |

—

wzmocnienie przez Komisję Europejską patronatu nad działaniami z dziedziny edukacji finansowej w państwach członkowskich na bazie określonych sprawdzonych rozwiązań;

| — | zachęcanie do upowszechnienia krajowych rachunków ubezpieczenia społecznego, tak aby wszyscy pracujący byli corocznie informowani, jakie świadczenia będą im przysługiwać z chwilą przejścia na emeryturę; |
| --- | --- |

—

zachęcanie do upowszechnienia krajowych rachunków ubezpieczenia społecznego, tak aby wszyscy pracujący byli corocznie informowani, jakie świadczenia będą im przysługiwać z chwilą przejścia na emeryturę;

| — | promowanie produktów finansowych przeznaczonych dla młodzieży (od 14 lat, w wieku przed usamodzielnieniem się i wejściem na rynek pracy) oraz przesyłanie im okresowych informacji o właściwościach i funkcjonowaniu takich produktów; |
| --- | --- |

—

promowanie produktów finansowych przeznaczonych dla młodzieży (od 14 lat, w wieku przed usamodzielnieniem się i wejściem na rynek pracy) oraz przesyłanie im okresowych informacji o właściwościach i funkcjonowaniu takich produktów;

| — | zachęcanie przemysłu zabawkowego do opracowania gier, które w celach dydaktycznych będą wykorzystywały pojęcia z zakresu finansów; |
| --- | --- |

—

zachęcanie przemysłu zabawkowego do opracowania gier, które w celach dydaktycznych będą wykorzystywały pojęcia z zakresu finansów;

| — | emisja programów telewizyjnych i radiowych o czasie trwania od 10 do 15 minut, dotyczących podstawowych kwestii z dziedziny finansów (takich jak kredyty, hipoteki, ubezpieczenia itp., a także podstawowe pojęcia, takie jak rentowność i ryzyko), tworzenie inicjatyw multimedialnych i promowanie edukacji finansowej w ramach sieci społecznościowych; |
| --- | --- |

—

emisja programów telewizyjnych i radiowych o czasie trwania od 10 do 15 minut, dotyczących podstawowych kwestii z dziedziny finansów (takich jak kredyty, hipoteki, ubezpieczenia itp., a także podstawowe pojęcia, takie jak rentowność i ryzyko), tworzenie inicjatyw multimedialnych i promowanie edukacji finansowej w ramach sieci społecznościowych;

| — | szersze korzystanie z pomocy stowarzyszeń konsumenckich oraz pozostałych niezależnych organizacji zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w celu upowszechniania i wdrażania inicjatyw rządów w dziedzinie edukacji finansowej. |
| --- | --- |

—

szersze korzystanie z pomocy stowarzyszeń konsumenckich oraz pozostałych niezależnych organizacji zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w celu upowszechniania i wdrażania inicjatyw rządów w dziedzinie edukacji finansowej.

8.5   Na koniec EKES stwierdza, że potrzeby konsumentów produktów finansowych powinny być priorytetowym tematem międzynarodowych spotkań na wysokim szczeblu, w szczególności szczytu G20. W tym celu organizacja Consumers International (19) wnosi, by ustanowiono grupę ekspertów ds. ochrony finansowej konsumentów podlegającą bezpośrednio G20, aby zagwarantować dostęp do stabilnych, sprawiedliwych i konkurencyjnych usług finansowych.

Bruksela, 14 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie odpowiedzialnych społecznie produktów finansowych, Dz.U. C 21/06 z 21.1.2011, s. 33.

1

(2)  Zob. dokument Komisji „Zielona księga na rzecz adekwatnych, stabilnych i bezpiecznych systemów emerytalnych w Europie”, COM(2010) 365 wersja ostateczna.

2

(3)  W lipcu 2005 r. Należy również wskazać projekt OECD dotyczący edukacji finansowej z 2009 r.

3

(4)  Komisja Europejska opublikowała „Osiem podstawowych zasad, które należy uwzględnić przy opracowywaniu skutecznych programów edukacji finansowej”, COM(2007) 808 wersja ostateczna.

4

(5)  W konkluzjach z maja 2008 r.

5

(6)  Wydłużenie średniego trwania życia okazuje się szczególnie ważne, gdyż rodzi potrzebę zapoznania osób starszych z nowymi instrumentami finansowymi oraz obliguje osoby dorosłe do lepszego planowania przyszłości.

6

(7)  Stworzone na podstawie planu działania na rzecz usług finansowych, który został wdrożony przez Komisję Europejską pod koniec lat 90.

7

(8)  W 2012 r. w badaniu PISA po raz pierwszy ocenione zostaną kompetencje finansowe uczniów w wieku 15 lat w 19 krajach.

8

(9)  W ostatnich latach rośnie zapotrzebowanie na społecznie odpowiedzialne produkty finansowe, które stosują kryteria odpowiedzialności społecznej przy wyborze formy inwestowania.

9

(10)  Dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych, Dz.U. L 145/1 z 30.4.2004.

10

(11)  COM(2011) 206 wersja ostateczna.

11

(12)  Komisja Europejska, „Gromadzenie danych dotyczących kosztów korzystania z rachunków bankowych przez konsumentów”, Bruksela 2009.

12

(13)  Zob. Braunstein & Welch, 2002; Mandell, 2008; FINRA Investor Education Foundation, 2009.

13

(14)  Według danych opracowanych przez José Gómeza Yubera w artykule zatytułowanym „Financial education: from information to knowledge and informed financial decision-making” (Edukacja finansowa: Od informacji do wiedzy i świadomego podejmowania decyzji w kwestiach finansowych).

14

(15)  Zgromadzenie Ogólne ONZ ogłosiło rok 2005 Międzynarodowym Rokiem Mikrokredytu.

15

(16)  Jak to jest we Francji, poza wspieraniem przedsiębiorczości mikrokredyt powinien służyć zaspokajaniu innych potrzeb osób z niedoborem środków finansowych.

16

(17)  Artykuł 165 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przewiduje, że stanowienie prawa w dziedzinie edukacji pozostaje w gestii państw członkowskich.

17

(18)  Bez uszczerbku dla funkcji ściśle edukacyjnych, za których pełnienie odpowiedzialny jest system oświaty.

18

(19)  Reprezentuje 220 organizacji konsumenckich ze 115 krajów.

19

---

ZAŁĄCZNIK I

Treści edukacji finansowej
   (1)

| Produkty | Dziedziny i grupy docelowe | Kanały |
| --- | --- | --- |
| Oszczędności albo pasywa
  (lokaty oszczędnościowe, płace)
  Inwestycje albo aktywa
  (kredyty konsumpcyjne i hipoteczne)
  Środki płatnicze
  (karty debetowe i kredytowe)
  Produkty parafinansowe
  (ubezpieczenia, plany emerytalne)
  Usługi
  (przelewy, doradztwo, prowizje) | Nauka oszczędzania (młodzież i dzieci)
  Rozpoczynanie pracy (młodzież)
  Rozpoczynanie samodzielnego życia (młodzież)
  Zakładanie rodziny (dorośli)
  Przygotowywanie się do emerytury (osoby starsze)
  Zarządzanie środkami pieniężnymi w mikroprzedsiębiorstwie (przedsiębiorcy) | Placówki oświatowe
  Zakłady pracy
  Ośrodki dla osób starszych
  Zrzeszenia przedsiębiorców i organizacje związkowe
  Stowarzyszenia konsumenckie i organizacje pozarządowe
  Media
  Internet |

Produkty

Dziedziny i grupy docelowe

Kanały

Oszczędności albo pasywa

(lokaty oszczędnościowe, płace)

Inwestycje albo aktywa

(kredyty konsumpcyjne i hipoteczne)

Środki płatnicze

(karty debetowe i kredytowe)

Produkty parafinansowe

(ubezpieczenia, plany emerytalne)

Usługi

(przelewy, doradztwo, prowizje)

Nauka oszczędzania (młodzież i dzieci)

Rozpoczynanie pracy (młodzież)

Rozpoczynanie samodzielnego życia (młodzież)

Zakładanie rodziny (dorośli)

Przygotowywanie się do emerytury (osoby starsze)

Zarządzanie środkami pieniężnymi w mikroprzedsiębiorstwie (przedsiębiorcy)

Placówki oświatowe

Zakłady pracy

Ośrodki dla osób starszych

Zrzeszenia przedsiębiorców i organizacje związkowe

Stowarzyszenia konsumenckie i organizacje pozarządowe

Media

Internet

---

(1)  Lista o charakterze przykładowym, nie jest wyczerpująca ani kompletna.

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/32 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/32

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie praw własności intelektualnej w sektorze muzycznym (opinia z inicjatywy własnej)

2011/C 318/05

Sprawozdawca: Panagiotis GKOFAS

Dnia 17 stycznia 2008 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

praw własności intelektualnej w sektorze muzycznym

(opinia z inicjatywy własnej).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 26 maja 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 14 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 119 do 51 – 42 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Zarys problemu

1.1.1   Ochrona praw autorskich oraz prawa pokrewne wykonawców w dziedzinie muzyki dotyczące produktów niematerialnych, które coraz częściej podlegają transakcjom handlowym i są rozpowszechniane w formie plików cyfrowych, stanowią kwestię, która w bardzo bezpośredni sposób dotyczy społeczeństwa obywatelskiego.

1.1.2   Niniejsza opinia poświęcona jest pięciu głównym zagadnieniom. Pierwsze dotyczy określenia i rozgraniczenia uprawnień przysługujących właścicielom praw autorskich i organizacjom zbiorowego zarządzania prawami w sektorze muzycznym, a także zobowiązań wynikających z zakupu i sprzedaży praw własności intelektualnej i praw pokrewnych. Drugie zagadnienie dotyczy wynagrodzenia, a ściślej wynagrodzenia przysługującego autorom w wyniku użytkowania przez osoby trzecie (konsumentów) praw własności intelektualnej i praw pokrewnych. Trzecia kwestia to określenie sposobu ustalania tego wynagrodzenia oraz zdefiniowanie pojęcia „wykonania publicznego” bądź określenie sytuacji, w których można już mówić o „wykonaniu publicznym”. Czwarty problem to sankcje, które należy nałożyć na użytkowników za nielegalne korzystanie z tego prawa. Piąty temat dotyczy struktury organizacyjnej organów zbiorowego zarządzania lub organizacji zbiorowego zarządzania, w niektórych państwach członkowskich, i sposobu, w jaki one funkcjonują w celu reprezentowania właścicieli praw autorskich.

1.1.3   Zaniepokojenie Komitetu budzi brak harmonizacji prawa wspólnotowego z prawem krajowym oraz rozbieżności wewnętrznego porządku prawnego między poszczególnymi państwami członkowskimi, co może zagrozić zachowaniu koniecznej równowagi między dostępem obywateli do treści kulturalnych i rozrywkowych, swobodą przepływu towarów i usług oraz ochroną praw własności intelektualnej.

1.1.4   Punktem wyjścia prac nad rozporządzeniem, które doprowadzi do wzajemnej harmonizacji prawodawstwa państw członkowskich, powinno być przegłosowanie i przyjęcie na szczeblu Unii Europejskiej kilku podstawowych zasad dotyczących omawianego zagadnienia, zgodnie z obowiązującymi konwencjami międzynarodowymi, a zwłaszcza Konwencją berneńską o ochronie dzieł literackich i artystycznych, z poszanowaniem praw użytkowników i przy uwzględnieniu uwag Komitetu.

1.1.5   EKES zaleca harmonizację ustawodawstwa państw członkowskich w odniesieniu do zagadnień, które są kłopotliwe w życiu zbiorowym obywateli i bezpośrednio na nie wpływają. Chodzi o to, by ich prawa nabyte i przyznane im konstytucyjnie nie zostały podważone przez różne interpretacje prawa, które czasem są dosłowne i dotyczą poszczególnych sformułowań, a w innych przypadkach są błędne i stronnicze, ze szkodą dla konsumentów-użytkowników. Komisja powinna zająć się punktami spornymi, na które składa się interpretacja prawna terminów stosowanych przez różnych ustawodawców. W tym kontekście, w trosce o osiągnięcie sprawiedliwego rezultatu, Komitet uważa za swój obowiązek poruszenie tej kwestii w trakcie negocjacji. Ochrona autorów i wykonawców nie powinna stanowić przeszkody w swobodnym przepływie utworów; dzięki zmianie odpowiednich przepisów należy równocześnie zapewnić konsumentom swobodę dostępu do zasobów elektronicznych i korzystania z nich, aby zachować te same prawa w środowisku internetowym i poza nim, z poszanowaniem własności intelektualnej.

1.1.6   EKES proponuje ustanowienie jednolitych ram prawnych dotyczących: a) udzielania licencji na reprezentowanie właścicieli praw autorskich, b) zawierania umów dotyczących eksploatacji majątkowych praw autorskich oraz c) korzystania z mediacji w przypadku zaistniałych różnic lub nieporozumień. Mogłoby to pomóc zarówno użytkownikom treści i konsumentom, jak i autorom i innym osobom, którym przysługują prawa autorskie, w rozwiązywaniu zaistniałych między nimi sporów dotyczących korzystania z „utworu”. W tym celu konieczne jest ustanowienie na szczeblu krajowym jednego organu zajmującego się mediacją i rozwiązywaniem sporów między właścicielami praw autorskich a użytkownikami treści.

1.1.7   EKES uważa, że możliwe jest osiągnięcie tego celu dzięki utworzeniu jednego niezależnego organu krajowego, który, poza wyżej wymienionymi zadaniami, gwarantowałby także przejrzystość w zakresie przelewania na konto właścicieli praw autorskich całkowitej sumy wynagrodzeń pobranych za pośrednictwem organu zbiorowego zarządzania, a w przypadkach, gdy to nie nastąpi, za wykorzystanie systemu zabezpieczeń określonych prawem europejskim, przy czym państwa członkowskie miałyby jedynie swobodę określenia zasad utworzenia takiego organu, jego struktury i funkcjonowania. Organ ten mógłby zajmować się: a) zapewnieniem ścisłego przestrzegania obowiązującego prawa, zarówno wspólnotowego, jak i wewnętrznego, właściwego dla danego państwa członkowskiego, w celu realizacji powyższego celu, b) wprowadzeniem całkowitej przejrzystości procesu ściągania płatności i wypłacania wynagrodzeń należnych z tytułu korzystania z autorskich praw majątkowych, c) zwalczaniem oszustw podatkowych dotyczących uiszczania opłat na rzecz państwa związanych z eksploatacją utworów.

1.1.8   EKES uważa, że aby utrzymać zaufanie posiadaczy praw i użytkowników oraz ułatwić transgraniczny system licencjonowania, należy poprawić zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i przejrzystość w tym zakresie oraz dostosować je do postępu technicznego. Łatwiejsze, bardziej jednolite i neutralne pod względem technologicznym rozwiązania transgranicznego i paneuropejskiego systemu licencjonowania przyczyniłyby się do pobudzenia kreatywności i pomogłyby autorom, producentom i nadawcom treści, z korzyścią dla europejskich konsumentów.

1.2   Skuteczność zarządzania prawami cyfrowymi

1.2.1   Ponadto EKES popiera propagowanie i ulepszanie legalnych usług – takich jak Deezer, pierwsza witryna internetowa, która umożliwia darmowy i legalny dostęp do muzyki, czy też usługa Spotify, umożliwiająca legalną dystrybucję muzyki za pośrednictwem internetu i finansowana z reklam – oraz uważa, że takie kanały powinny się rozwijać obok działań ustawodawczych.

1.2.2   Kampanie edukacyjne i uświadamiające, w szczególności skierowane do młodzieży, również powinny znaleźć się wśród przewidywanych działań

1.2.3   EKES nalega, by Komisja pogłębiła zasady przedstawione w zaleceniu z dnia 18 maja 2005 r. w sprawie transgranicznego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi w odniesieniu do legalnych usług muzycznych online.

1.2.4   Komitet wnosi o to, by Komisja jak najszybciej przyjęła wniosek dotyczący dyrektywy ramowej w sprawie zbiorowego zarządzania prawami, przewidziany w agendzie cyfrowej.

2.   Wstęp

2.1   Autorzy i wykonawcy uzyskują wpływy z przychodów z wykorzystywania ich utworów artystycznych na całym świecie. Organizacje zbiorowego zarządzania, obecne we wszystkich dziedzinach działalności artystycznej, odpowiadają za pobieranie w imieniu autorów przychodów z wykorzystania utworów w jakimkolwiek miejscu na świecie.

2.2   Wielkość i znaczenie organizacji zbiorowego zarządzania są różne w różnych państwach członkowskich: niektóre mają ograniczony zakres działania, a inne są tak potężne, że w określonych przypadkach mogą zmienić się w faktycznych monopolistów. Usługi, które świadczą artystom również różnią się w zależności od powyższych parametrów.

2.3   Można zasadnie postawić pytanie – tak jak już zrobiła to Komisja Europejska – czy złożoność dzisiejszego systemu gwarantuje odpowiednią skuteczność i czy zabezpiecza on interesy zarówno posiadaczy praw, jak i użytkowników treści, obywateli i ostatecznych konsumentów.

2.4   Być może należałoby przeanalizować sytuację, wykraczając poza „zwykłą” harmonizację techniczną praw autorskich i praw pokrewnych? Jak lepiej zarządzać prawami autorskimi na poziomie krajowym oraz pokonać przeszkody powstałe w wyniku – żeby podać tylko jeden przykład – rozdrobnienia opłat za kopiowanie utworów na użytek prywatny? Jak można połączyć wysiłki zmierzające do ulepszenia ustawodawstwa i skutecznego transgranicznego zarządzania prawami zbiorowymi? Należy przyjąć ustawodawstwo dotyczące tych aspektów.

2.5   Złożoność sytuacji i jej znaczenie dla społeczeństwa obywatelskiego skłoniły EKES do zajęcia się tą kwestią i do jej dogłębnego przeanalizowania możliwych rozwiązań.

2.6   W rzeczy samej niewiedza społeczeństwa w zakresie praw własności intelektualnej, bądź zgoła obojętny, a nawet wrogi stosunek do tej kwestii, powinny wywołać reakcję społeczeństwa obywatelskiego.

2.7   Obowiązujący obecnie system ochrony materialnych (ale nie osobistych) praw autorskich twórców oraz praw pokrewnych wykonawców i producentów w dziedzinie muzyki jest uregulowany szeregiem dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady, takich jak dyrektywa 2006/115/WE z 12 grudnia 2006 r., dyrektywa 2006/116/WE z 12 grudnia 2006 r. oraz dyrektywa 2001/29/WE z 22 maja 2001 r., które pierwotnie miały na celu przede wszystkim ułatwienie swobodnego przepływu towarów i koncepcji w ramach zdrowej konkurencji, lecz również ustanowienie równowagi i zwalczanie piractwa. Wszelka harmonizacja praw autorskich i praw pokrewnych z prawami autorskimi opiera się na wysokim poziomie ochrony, zważywszy na to, że prawa te mają pierwszorzędne znaczenie dla twórczości intelektualnej; ochrony, która przyczynia się do zachowania i rozwoju twórczości w interesie autorów, odtwórców, producentów, konsumentów, użytkowników treści, kultury, branży i publiczności w ogóle. Dlatego też własność intelektualna została uznana za nierozerwalną część praw własności i jest chroniona Europejską kartą praw podstawowych, ponieważ kreatywna i artystyczna praca autorów oraz artystów odtwórców i wykonawców wymaga wystarczających dochodów, które są podstawą kolejnych prac kreatywnych i artystycznych, a jedynie odpowiednia ochrona prawna posiadaczy praw w dostatecznym stopniu gwarantuje takie dochody.

2.8   W niektórych krajach istnieją przepisy, które nakładają surowe kary za wykonywanie jakiejkolwiek kopii czy za wymianę plików chronionych prawem własności intelektualnej, bez względu na to, czy dokonano tego na ograniczony użytek prywatny czy handlowy (1).

2.9   Konsumenci europejscy, których organizacje uznały swoje wykluczenie z negocjacji tych zagadnień za nieprzejrzyste i niedemokratyczne, przestrzegają, że pod pretekstem zwalczania piractwa może dojść do ustanowienia policyjnej kontroli całej wymiany i komunikacji internetowej, z uszczerbkiem dla prawa do prywatności i niejawności korespondencji oraz krążących w internecie informacji. EKES chciałby także być informowany o przebiegu dyskusji i o aktualnie omawianych propozycjach oraz mieć możliwość wypowiedzenia się na ich temat.

3.   Uwagi szczegółowe

3.1   Własność intelektualna: uściślenie i rozróżnienie

3.1.1   Sprawą najwyższej wagi jest rozróżnienie i właściwe zrozumienie pojęć prawa autorskiego i prawa pokrewnego. Oba stanowią całość, którą można określić jako „własność intelektualną” i tak właśnie nazwać. Pojęcie własności intelektualnej zostało ustalone na poziomie międzynarodowym w konwencji z 14 lipca 1967 r., ustanawiającej Światową Organizację Własności Intelektualnej, a później ponownie ujęte w ustawodawstwie wspólnotowym, w szczególności w dyrektywie 2006/115/WE, zatem jest pojęciem ugruntowanym w dorobku prawnym wspólnoty.

3.1.2   EKES uważa, że autorzy i artyści wykonawcy, aby móc kontynuować swoją pracę twórczą i artystyczną, muszą otrzymywać stosowne wynagrodzenie za korzystanie z ich utworów, podobnie jak producenci, aby móc finansować tę pracę. Wytworzenie takich produktów jak fonogramy, filmy lub produkty multimedialne oraz takie usługi, jak usługi „na żądanie”, wymagają znacznych nakładów inwestycyjnych. Dla zagwarantowania takiego wynagrodzenia i uzyskania zadowalającego przychodu z tych inwestycji konieczna jest właściwa ochrona prawa własności intelektualnej.

3.1.3   EKES postuluje o harmonizację niektórych aspektów prawa autorskiego oraz praw pokrewnych. W ramach tej harmonizacji należy uwzględnić różne sprawozdania dotyczące wdrażania dyrektyw i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości w tym zakresie.

3.1.4   EKES przyjmuje z zadowoleniem przyjęcie niedawnego wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie dopuszczalnych form wykorzystania dzieł osieroconych (COM(2011) 289 wersja ostateczna), której treść stanowić będzie przedmiot jednej z jego kolejnych opinii.

3.2   Wynagrodzenie

3.2.1   Wynagrodzenie autorów z tytułu praw własności intelektualnej w dziedzinie muzyki (ich elementów dotyczących praw majątkowych) jest prawdopodobnie jednym z punktów, który przysparza państwom członkowskim szczególnych problemów w stosunkach umownych między organami zbiorowego zarządzania a użytkownikami, a który w znacznej części został rozstrzygnięty w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości.

3.2.2   EKES uważa za konieczne zalecenie stosowania zasady równości wszystkich obywateli wobec prawa, a także głoszenia zasady proporcjonalności w odniesieniu do zapewnienia zarówno własności intelektualnej autorów i innych posiadaczy praw, jak i praw użytkowników treści i konsumentów ostatecznych. Obecnie prawa własności intelektualnej w Europie są chronione przez „traktaty internetowe” Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO), które Unia Europejska i państwa członkowskie ratyfikowały w grudniu 2009 roku, co w zasadzie oznacza ujednolicenie europejskiego prawa właściwego w tej dziedzinie, choć różnorodne deklaracje krajowe przedstawione przy okazji ratyfikacji podważają jednolite podejście na szczeblu UE. Traktaty te postulują zwalczanie kopiowania i podrabiania dla celów komercyjnych, podobnie jak to czyni dyrektywa dotycząca praw autorskich i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym.

3.3   Ustalenie wynagrodzenia i wykonanie publiczne

3.3.1   Kwestie, które wymagają bardziej szczegółowego rozważenia, to ustalenie w jakim momencie można z pewnością stwierdzić, że należy się wynagrodzenie za wykorzystanie muzyki, kiedy mamy do czynienia z wykonaniem publicznym oraz kiedy możemy stwierdzić, że mamy do czynienia raczej z eksploatacją niż z wykorzystaniem.

3.3.2   Komitet jest zdania, że należy jednoznacznie rozróżnić między eksploatacją handlową a wykorzystaniem prywatnym, zarówno jeśli chodzi o cel tego rodzaju eksploatacji, jak i o wiążące się z tym sankcje. W praktyce opłaty pobierane przez organy zbiorowego zarządzania uzgodnione ze stowarzyszeniami reprezentującymi różne sektory użytkowników już uwzględniają różne formy wykorzystania muzyki przez instytucje publiczne, dlatego też podmioty, w których muzyka odgrywa zasadniczą rolę, jak dyskoteki, nie płacą takich samych stawek, jak te, w których muzyka występuje pobocznie lub sporadycznie, np. zakłady fryzjerskie czy niektóre domy towarowe.

3.3.3   EKES uważa, iż wynagrodzenie za tzw. „wykorzystanie wtórne”, o którym mowa w konwencji berneńskiej, jest całkowicie uzasadnione, gdyż właściciele instytucji nadających programy telewizyjne lub radiowe wtórnie wykorzystują utwory zawarte w pierwotnych programach, poprzez które takie utwory i występy są „publicznie przekazywane” w wymienionych miejscach.

3.3.4   Należy zreformować obecny system wynagrodzenia z tytułu praw własności intelektualnej, działający na zasadzie przyznawania zapłaty za odtwarzanie na użytek prywatny, aby zwiększyć przejrzystość w wyliczaniu „godziwego wynagrodzenia”, jak również w pobieraniu i przelewaniu tantiem. Wynagrodzenie powinno opierać się na rzeczywistej stracie finansowej ponoszonej przez właścicieli praw autorskich w wyniku kopiowania na użytek prywatny i należycie ją odzwierciedlać.

3.3.5   W celu ułatwienia przyznawania licencji transgranicznych należy zachować swobodę właścicieli praw w zakresie zawierania umów. Nie powinni oni być zobowiązani do udzielania licencji obejmujących całe terytorium UE ani do tego, by w drodze umowy ustalać poziom opłat za te licencje.

3.3.6   Komitet opowiada się za bardziej innowacyjnymi modelami negocjacji, które umożliwiają dostęp do treści na różnych zasadach (bezpłatność, pełna odpłatność, bezpłatność wyłącznie w odniesieniu do usługi podstawowej), w zależności od rentowności ofert oraz oczekiwań i postaw użytkowników końcowych, poprzez utworzenie właściwej równowagi między wynagrodzeniem dla właścicieli praw a dostępem konsumentów i szerokiej publiczności do treści.

3.4   Sankcje i kary

3.4.1   Komitet jest przekonany, że ochrona własności intelektualnej rzeczywiście ma olbrzymie znaczenie dla rozkwitu gospodarczego i kulturalnego Unii, zwłaszcza w kontekście rozwoju gospodarczego i postępu technologicznego, aby zagwarantować ochronę prac kreatywnych i artystycznych autorów i wykonawców. W tym celu stworzono system skutecznych, odstraszających i proporcjonalnych sankcji, zgodnie z wymogami określonymi przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości.

3.4.2   EKES uważa, że wykorzystanie pewnej liczby utworów stanowiących własność intelektualną, które dozwolone jest jedynie na zasadzie wyjątku od wyłączności właścicieli praw autorskich, z ograniczeniami dla użytkowników, powinno zostać uznane za ogólne, pozytywne prawo obywateli. Podobnie ograniczenia w ich użytkowaniu nie są całkowicie jasne lub zapisane w prawie, a zatem konsumenci mają wątpliwości co do tego, jakie działania są zgodne z obowiązującym ustawodawstwem.

Ochrona własności intelektualnej przez prawo karne stanowi zasadniczą gwarancję ochrony i zapewnienia porządku społecznego, kulturalnego, gospodarczego i politycznego krajów rozwiniętych.

EKES opowiada się przeciwko stosowaniu procedur karnych w stosunku do użytkowników niekierujących się chęcią zysku.

3.4.3   Instytut ds. Prawa Informacyjnego Uniwersytetu Amsterdamskiego przeprowadził na zlecenie Dyrekcji Generalnej ds. Rynku Wewnętrznego Komisji Europejskiej badanie nad wdrażaniem dyrektywy 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym oraz nad wpływem, jaki ona wywiera na prawo krajowe państw członkowskich (2). Rozdziały drugiej części dotyczące stosowania tych przepisów w państwach członkowskich UE wykazują, że spośród 26 krajów poddanych badaniu, jedynie sześć stosuje jako sankcję karę pozbawienia wolności.

3.4.4   Komitet proponuje i wnosi, by art. 8 dyrektywy 2001/29/WE uzupełnić o ustęp 4, w którym w odniesieniu do ochrony prawnej przed naruszeniem praw i obowiązków wskazanych w przedmiotowej dyrektywie orzeczono by dekryminalizację wykorzystania przez użytkowników-konsumentów treści, w przypadku których podmioty wykorzystujące je i rozpowszechniające je publicznie nie wywiązały się uprzednio ze swoich obowiązków związanych z prawem własności intelektualnej. W odniesieniu do publicznego udostępnienia treści ograniczy się zakres odpowiedzialności za nie do postępowania cywilnego i wynikających z niego sankcji (zobowiązanie do odszkodowania proporcjonalnego do wynagrodzenia należnego z tytułu praw majątkowych autorów i posiadaczy praw pokrewnych). Sankcje karne za naruszenie praw własności intelektualnej należałoby stosować wyłącznie w jasno określonych przypadkach naruszania zasad handlu w wyniku działań związanych z przestępczością zorganizowaną oraz nielegalnego wykorzystywania praw własności intelektualnej do celów komercyjnych. W każdym razie środki wykonawcze należy stosować z poszanowaniem podstawowych praw konsumentów.

3.5   Struktura organizacyjna i funkcjonowanie organów zbiorowego zarządzania

3.5.1   Należy podkreślić, że w obecnych wzbudzających kontrowersję dyrektywach niepodzielnie panuje zasada całkowitego braku ochrony użytkowników i konsumentów – ich los zależy od postanowień powziętych przez organizacje zbiorowego zarządzania, których działania nie podlegają faktycznej kontroli. EKES domaga się, by w ramach prawnych uznawano, chroniono i gwarantowano prawa obywateli–konsumentów, jak też równość wobec prawa i równość obywateli, jeśli chodzi o ochronę użytkowników i konsumentów przed autorami i właścicielami praw pokrewnych, zgodnie z przepisami w zakresie własności intelektualnej, a zwłaszcza z zaleceniem Komisji z 18 maja 2005 r.

3.5.2   EKES wnosi o uzupełnienie art. 5 dyrektywy 2006/115/WE o ustęp 5, w którym należy orzec, że organizacje zbiorowego zarządzania, którym przyznano licencje upoważniające je do pobierania opłat z tytułu praw autorskich i reprezentowania właścicieli praw autorskich, nie będą mogły, jako organizacja zbiorowego zarządzania, mieć charakteru komercyjnego, lecz będą musiały być organizacjami niedochodowymi o strukturze stowarzyszenia, w którego skład wchodzą podmioty posiadające prawa własności intelektualnej i prawa pokrewne.

3.5.3   EKES wnosi o uzupełnienie art. 5 dyrektywy 2006/115/WE o ustęp 6, w którym należy orzec, że organizacje lub organy zbiorowego zarządzania powinny być nadzorowane przez niezależny podmiot na szczeblu krajowym (jeden krajowy podmiot zarządzający). Może to być ten sam podmiot, który przyznał im prawo do pobierania opłat z tytułu praw autorskich artystów odtwórców lub wykonawców. Inaczej mówiąc, podmiot wydający licencje może także zajmować się nadzorem.

3.5.4   EKES wnosi o uzupełnienie art. 5 dyrektywy 2006/115/WE o ustęp 7, w którym należy orzec, że autorzy, artyści odtwórcy lub wykonawcy, którym przysługują prawa autorskie, mają prawo cedowania przysługujących im praw majątkowych z tytułu prawa własności intelektualnej. Mogą też przenieść swe prawa z tytułu najmu i użyczenia kilku organizacjom lub organom zbiorowego zarządzania już istniejącym albo nowo powstałym. Zważywszy, że w tej sytuacji istnieć będzie kilka organizacji zbiorowego zarządzania, może pojawić się niebezpieczeństwo, że a) wynagrodzenie dla artystów zostanie pobrane więcej niż raz, przez różne organizacje lub organy zbiorowego zarządzania, co pociąga za sobą kolejne niebezpieczeństwo, że b) wobec tego użytkownik, zamiast z jedną organizacją lub jednym organem zbiorowego zarządzania, zawrze umowy i przeprowadzi transakcje z dużą liczbą takich organizacji lub organów, które c) wypłacą podwójne wynagrodzenie za korzystanie z jednego utworu. Podmiot, który udziela licencji organizacjom lub organom zbiorowego zarządzania będzie również posiadał kompetencje oraz ponosił odpowiedzialność w zakresie podziału wynagrodzenia, które organizacje lub organy te pobiorą od użytkowników, między autorów i posiadaczy praw pokrewnych. Proponuje się, by w określonych miejscach zainstalować nowoczesne technologie w zakresie oprogramowania, które umożliwiają zapisanie danych dotyczących konkretnych fonogramów (autor, wykonawca, czas trwania itd.) w czasie ich wykonania, tak że użytkownik dokona płatności z tytułu odnośnych praw autorskich w sposób, który umożliwia także ich proporcjonalną wypłatę. Wyżej wymieniony podmiot będzie także odpowiedzialny za niedopuszczenie do wielokrotnego pobierania wynagrodzenia za utwór jako całość. Państwa członkowskie, w których nie ma podmiotu przyznającego licencje organizacjom lub organom zbiorowego zarządzania, będą musiały przewidzieć powołanie go zgodnie z prawem krajowym.

3.5.5   Komitet wnosi o uzupełnienie art. 5 dyrektywy 2006/115/WE o ustęp 8, w którym należy orzec, że organy zbiorowego zarządzania, które reprezentują artystów odtwórców lub wykonawców, powinny przygotowywać podsumowanie i imienne sprawozdanie finansowe dotyczące zarządzania środkami i podziału wynagrodzeń zebranych w imieniu właścicieli praw autorskich, oraz dostarczyć wszelkich informacji pozwalających na ustalenie, czy przedmiotowe wpływy zostały przekazane uprawnionym osobom, które zadeklarowały je jako dochody opodatkowane przez służby finansowe państw członkowskich. Rachunkowość organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi oraz faktyczny podział pobranych tantiem między poszczególnych właścicieli praw autorskich powinny zostać poświadczone przez niezależnego audytora, którego sprawozdanie powinno zostać upublicznione. Powinny one ponadto podlegać kontroli okresowej przez właściwe organy, takie jak Trybunał Obrachunkowy czy też niezależne organy publiczne.

3.5.6   EKES wnosi o uzupełnienie art. 5 dyrektywy 2006/115/WE o ustęp 9, w którym należy orzec, że w wypadku, gdy organy zbiorowego zarządzania nie wypłaciłyby posiadaczom praw autorskich wynagrodzenia, które pobrały, bądź gdyby nie przestrzegały postanowień ust. 5 i 7 przedmiotowego artykułu, podmiot, który przyznaje licencje, odbierze im ją, a następnie, w zależności od stopnia naruszenia przepisów, przekaże sprawę sądom krajowym.

Bruksela, 14 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Kary są takie same bez względu na to, czy chodzi o kopię na użytek prywatny czy o podróbkę w celach handlowych.

1

(2)  Badanie to zostało opublikowane w lutym 2007 r.

2

---

ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Następujące fragmenty opinii sekcji, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów (art. 50 ust. 4 regulaminu wewnętrznego), zostały zmienione na rzecz poprawek przyjętych przez Zgromadzenie:

a)   Punkt 1.1.8

| 1.1.8 | Można podać w wątpliwość przejrzystość w zakresie zarządzania przychodami pobieranymi przez organizacje zbiorowego zarządzania w kontekście transgranicznym. W rzeczy samej, autorzy, właściciele praw pokrewnych, podmioty zobowiązane do uiszczenia opłat z tytułu praw autorskich, jak również konsumenci, nadal nie wiedzą, co dokładnie jest pobierane, ani też jakie jest przeznaczenie przychodów pobieranych w ramach systemu zbiorowego zarządzania prawami. |
| --- | --- |

1.1.8

Wynik głosowania

| Za | : | 113 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 61 |
| Wstrzymało się | : | 23 |

Za

:

113

Przeciw

:

61

Wstrzymało się

:

23

b)   Punkt 3.1.1

| 3.1.1 | Sprawą najwyższej wagi jest rozróżnienie i właściwe zrozumienie pojęć prawa autorskiego i prawa pokrewnego dotyczącego wykonawców. Oba stanowią całość, którą można określić jako „własność intelektualną” i tak właśnie nazwać. Powszechnie wiadomo, że składają się na nią prawa autorskie, które należne są autorom tzn. kompozytorom i autorom tekstów piosenek, jak również prerogatywy wynikające z praw pokrewnych, które przysługują artystom i wykonawcom danych utworów. |
| --- | --- |

3.1.1

Wynik głosowania

| Za | : | 116 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 55 |
| Wstrzymało się | : | 27 |

Za

:

116

Przeciw

:

55

Wstrzymało się

:

27

c)   Punkt 3.1.3

| 3.1.3 | EKES postuluje o harmonizację niektórych aspektów prawa autorskiego oraz praw pokrewnych artystów odtwórców i wykonawców. Jest to konieczne w ramach działań komunikacyjnych i informacyjnych, np. kiedy utwór utrwalony na fonogramie staje się własnością publiczną. Konieczność zadbania o pewność prawa i ochronę wyżej wymienionych praw wymaga przeprowadzenia harmonizacji ustawodawstwa państw członkowskich np. w odniesieniu do pojęcia „własności publicznej” jako źródła dochodów, generującej autorom wpływy środków. Całokształt tych działań ma na celu zapewnienie harmonijnego funkcjonowania rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

3.1.3

Wynik głosowania

| Za | : | 108 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 57 |
| Wstrzymało się | : | 31 |

Za

:

108

Przeciw

:

57

Wstrzymało się

:

31

d)   Punkt 3.2.1

| 3.2.1 | Wynagrodzenie autorów z tytułu praw własności intelektualnej w dziedzinie muzyki (ich elementów dotyczących praw majątkowych) jest prawdopodobnie jednym z punktów, który przysparza państwom członkowskim szczególnych problemów w stosunkach umownych między organami zbiorowego zarządzania a użytkownikami. |
| --- | --- |

3.2.1

Wynik głosowania

| Za | : | 88 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 71 |
| Wstrzymało się | : | 34 |

Za

:

88

Przeciw

:

71

Wstrzymało się

:

34

e)   Punkt 3.3.2

| 3.3.2 | Komitet jest zdania, że należy jednoznacznie rozróżnić między eksploatacją handlową a wykorzystaniem prywatnym, zarówno jeśli chodzi o cel tego rodzaju eksploatacji, jak i o wiążące się z tym sankcje. Za „publiczne” uznaje się każde wykorzystanie, wykonanie i udostępnienie utworu, które rozpowszechnia utwór w kręgu szerszym niż ścisła rodzina i bezpośrednie otoczenie społeczne, bez względu na to, czy członkowie tego kręgu znajdują się w tym samym miejscu czy w różnych miejscach, a także wszelkie udostępnianie publiczności, która nie znajduje się w miejscu, w którym odbywa się dane udostępnienie. Definicja ta powinna obejmować wszelką transmisję lub retransmisję przeznaczoną dla publiczności danego utworu, w tym radiofoniczną – drogą przewodową lub bezprzewodową. |
| --- | --- |

3.3.2

Wynik głosowania

| Za | : | 103 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 53 |
| Wstrzymało się | : | 27 |

Za

:

103

Przeciw

:

53

Wstrzymało się

:

27

f)   Punkt 3.3.3

| 3.3.3 | EKES uważa, iż należy w sposób jasny i otwarty uściślić, że termin „wykorzystanie publiczne” oznacza wykorzystanie przez użytkownika danego utworu w celach dochodowych oraz w ramach działalności gospodarczej, która tego wymaga lub usprawiedliwia takie użycie (utworu, dźwięku, obrazu albo dźwięku połączonego z obrazem). |
| --- | --- |

3.3.3

Wynik głosowania

| Za | : | 100 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 58 |
| Wstrzymało się | : | 28 |

Za

:

100

Przeciw

:

58

Wstrzymało się

:

28

g)   Punkt 3.3.6

| 3.3.6 | Zważywszy, że godziwe wynagrodzenie powinno obejmować samo w sobie element proporcjonalności, co jest często stosowane w praktyce, należy odróżnić działalność gospodarczą, w wypadku której wykonanie lub wykorzystanie utworu stanowi główny obszar działalności i źródło dochodów przedsiębiorstwa (organizatorzy koncertów lub spektakli, kino, radio, telewizja itp.) od innych rodzajów działalności gospodarczej, w wypadku których wykonanie utworu nie ma charakteru zarobkowego (np. kierowca taksówki słuchający radia podczas przewożenia klienta) lub ma charakter drugorzędny w stosunku do głównego rodzaju działalności gospodarczej (muzyka tła w windzie domu towarowego, w restauracji itp.). Opłaty powinny być zatem zróżnicowane, począwszy od bezpłatności po pełną opłatę, stosownie do stopnia, w jakim utwór przyczynia się do danej działalności gospodarczej. Rozróżnienia te są wyraźnie stosowane w niektórych krajach, takich jak Francja, gdzie inne opłaty nakłada się na organizatorów spektakli i nadawców utworów, a inne – na kawiarnie i restauracje. |
| --- | --- |

3.3.6

Wynik głosowania

| Za | : | 106 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 62 |
| Wstrzymało się | : | 27 |

Za

:

106

Przeciw

:

62

Wstrzymało się

:

27

h)   Punkt 3.3.7

| 3.3.7 | Komitet wnosi, by po art. 11 ust. 7 dyrektywy 2006/115/WE, który stanowi, że w przypadku braku porozumienia właścicieli praw wysokość godziwego wynagrodzenia może być określona przez państwa członkowskie, dodać ustęp 8, który zawierałby przepisy uściślające określenie owego godziwego wynagrodzenia. Należy również orzec w ust. 8, że ustanawia się komisję ds. rozstrzygania sporów między właścicielami praw a użytkownikami, do której obie strony będą musiały się obowiązkowo odwoływać. Pertraktacje przez nią prowadzone muszą doprowadzić do zawarcia porozumienia między twórcami i wykonawcami posiadającymi prawa z jednej strony a użytkownikami i konsumentami z drugiej, w którym wymieniona zostanie całkowita wysokość godziwego wynagrodzenia z tytułu korzystania z przedmiotowego prawa. Korzystanie z pośrednictwa komisji ds. rozstrzygania sporów zakłada, że organizacje zbiorowego zarządzania wcześniej zawarły pisemny protokół ustaleń w sprawie reprezentowania twórców i wykonawców posiadających prawa, których reprezentują w odniesieniu do konkretnych utworów. W wypadku braku takiej umowy, potwierdzonej dokumentem opatrzonym potwierdzoną datą, który wskazywałby w stosunku do każdego utworu i każdego fonogramu poszczególnych posiadaczy praw do niego, organizacje te nie będą upoważnione do ściągania jakichkolwiek opłat w imieniu uprawnionych, z którymi nie pozostają w stosunku umownym. Niedopuszczalne jest uznanie możliwości domniemanego uprawnienia, tzn. przyjęcia, że dana jednostka jest uprawniona do pobierania opłat na podstawie faktu, że domaga się ich uiszczenia. W skład komisji wchodziliby: jeden członek z ramienia konsumentów, jeden z ramienia posiadaczy praw oraz dwaj przedstawiciele partnerów społecznych (jeden z grupy pracodawców, drugi z grupy pracowników) lub – na szczeblu europejskim – jeden członek EKES-u reprezentujący grupy społeczne. |
| --- | --- |

3.3.7

Wynik głosowania

| Za | : | 116 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 57 |
| Wstrzymało się | : | 23 |

Za

:

116

Przeciw

:

57

Wstrzymało się

:

23

i)   Punkt 3.4.1

| 3.4.1 | Komitet jest przekonany, że ochrona własności intelektualnej rzeczywiście ma olbrzymie znaczenie dla rozkwitu gospodarczego i kulturalnego Unii, zwłaszcza w kontekście rozwoju gospodarczego i postępu technologicznego. Może ona jednak przynieść rezultaty przeciwne do zamierzonych, na przykład poważnie utrudniając działalność handlową, w wypadku, gdy prawa autorskie są chronione w sposób nieproporcjonalny ze szkodą dla użytkowników-konsumentów. |
| --- | --- |

3.4.1

Wynik głosowania

| Za | : | 104 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 61 |
| Wstrzymało się | : | 36 |

Za

:

104

Przeciw

:

61

Wstrzymało się

:

36

j)   Punkt 3.4.2

| 3.4.2 | Komitet z niepokojem stwierdza, że obowiązująca dyrektywa, zamiast znosić istniejące w tej dziedzinie bariery w wymianie handlowej i innowacjach, wprowadza nowe. Wystarczy wziąć pod uwagę przykład niejasności dotyczącej kwestii godziwego wynagrodzenia, która raczej komplikuje niż ułatwia sposób funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw w okresie ochronnym, który został wydłużony bez wprowadzenia koniecznych mechanizmów zabezpieczających. Podobnie wygląda sytuacja w wypadku, gdy organy zbiorowego zarządzania nie działają w sposób racjonalny i przejrzysty, kiedy użytkownicy komercyjni nie są w pełni świadomi sytuacji lub gdy uszczerbek ponoszony przez posiadaczy praw w związku z ewentualnym wykorzystaniem danego utworu jest nieznaczny w stosunku do nadmiernie surowych sankcji. |
| --- | --- |

3.4.2

Wynik głosowania

| Za | : | 104 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 61 |
| Wstrzymało się | : | 36 |

Za

:

104

Przeciw

:

61

Wstrzymało się

:

36

k)   Punkt 3.4.3

| 3.4.3 | Komitet zdecydowanie zaleca zastąpienie ustępu, w którym państwom członkowskim przyznaje się swobodę określenia nakładanych sankcji, ze względu na to, że w wielu państwach nie mają one stosownego charakteru proporcjonalnego, a w niektórych z nich stosuje się nawet sankcje karne. |
| --- | --- |

3.4.3

Wynik głosowania

| Za | : | 104 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 61 |
| Wstrzymało się | : | 36 |

Za

:

104

Przeciw

:

61

Wstrzymało się

:

36

l)   Punkt 3.4.4

| 3.4.4 | EKES niepokoi zwłaszcza fakt, że ustawodawstwo wspólnotowe ma na celu ochronę prawa własności intelektualnej i praw pokrewnych twórców, artystów, etc, jednak nie uwzględnia dostatecznie praw użytkowników i, co za tym idzie, konsumentów. Faktycznie, o ile stwierdza się, że działania twórcze, artystyczne i przedsiębiorcze w dużej mierze stanowią działalność właściwą wolnym zawodom, wobec czego należy je ułatwiać i chronić, w odniesieniu do użytkowników nie przyjmuje się takiego samego podejścia. Wykorzystanie pewnej liczby utworów stanowiących własność intelektualną dozwolone jest jedynie na zasadzie wyjątku od wyłączności właścicieli praw autorskich, z ograniczeniami dla użytkowników; jednakże ograniczenia w ich użytkowaniu nie są całkowicie jasne lub zapisane w prawie, a zatem konsumenci mają wątpliwości co do tego, jakie działania są zgodne z obowiązującym ustawodawstwem. |
| --- | --- |

3.4.4

Wynik głosowania

| Za | : | 104 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 61 |
| Wstrzymało się | : | 36 |

Za

:

104

Przeciw

:

61

Wstrzymało się

:

36

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/40 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/40

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie harmonizacji oświadczeń adresowanych do konsumentów w dziedzinie produktów kosmetycznych (opinia z inicjatywy własnej)

2011/C 318/06

Sprawozdawca: Krzysztof OSTROWSKI

Dnia 20 stycznia 2011 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

harmonizacji oświadczeń adresowanych do konsumentów w dziedzinie produktów kosmetycznych

(opinia z inicjatywy własnej).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 23 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 115 głosami – 7 osób wstrzymało się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES uważa, że szybkie przyjęcie wspólnych kryteriów i praktycznych wytycznych odnoszących się do oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych będzie korzystne dla przedsiębiorstw działających na rynku wewnętrznym, dla konsumentów i dla organów nadzoru.

1.2   Dlatego Komitet przyjmuje z zadowoleniem fakt, że Komisja Europejska rozpoczęła już prace nad wspólnymi kryteriami odnoszącymi się do oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych i że prace nad wytycznymi w sprawie wspólnych kryteriów są na zaawansowanym etapie.

1.3   Zgodnie z rozporządzeniem nr 1223/2009 dotyczącym produktów kosmetycznych, Komisja ma przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie w sprawie stosowania oświadczeń, w oparciu o przyjęte wspólne kryteria. EKES uważa jednak, że termin przedłożenia sprawozdania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, wyznaczony na lipiec 2016 r., należałoby przyspieszyć.

1.4   Dlatego Komitet proponuje, by Komisja przyspieszyła proces przyjmowania wspólnych kryteriów, co pozwoli na przygotowanie sprawozdania co najmniej rok wcześniej.

1.5   EKES zwraca się do Komisji Europejskiej, by do czasu, aż Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) ustanowi kryteria dotyczące „deklaracji ekologiczności”, rozważyła stosowanie nowych wytycznych dotyczących oświadczeń stosowanych do celów marketingowych i odnoszących się do kwestii etycznych i ekologicznych (np. wzorując się na nowych wytycznych opracowanych przez duńskiego rzecznika praw konsumentów).

2.   Uwagi ogólne

2.1   Oświadczenia dotyczące produktów kosmetycznych

| 2.1.1 | Oświadczenia dotyczące produktów kosmetycznych to stwierdzenia odnoszące się do funkcji danego produktu, prezentowane zwykle w celu reklamy (R. Schueller i P. Romanowski, C&T, styczeń 1998). Oświadczeniem może być słowo, zdanie, akapit lub pewna sugestia. Na przykład: „zmniejsza widoczność drobnych linii i zmarszczek w ciągu 10 dni” lub po prostu „przeciw starzeniu się skóry”. Innymi przykładami takich oświadczeń mogą być stwierdzenia: „stuprocentowe pokrycie siwych włosów” w przypadku produktu do ich farbowania czy też „70 % kobiet uznało, że łupież zniknął po jednym użyciu”, które to stwierdzenie pochodzi z badania percepcji konsumentów w teście szamponu przeciwłupieżowego. |
| --- | --- |

2.1.1

Oświadczenia dotyczące produktów kosmetycznych to stwierdzenia odnoszące się do funkcji danego produktu, prezentowane zwykle w celu reklamy (R. Schueller i P. Romanowski, C&T, styczeń 1998). Oświadczeniem może być słowo, zdanie, akapit lub pewna sugestia. Na przykład: „zmniejsza widoczność drobnych linii i zmarszczek w ciągu 10 dni” lub po prostu „przeciw starzeniu się skóry”. Innymi przykładami takich oświadczeń mogą być stwierdzenia: „stuprocentowe pokrycie siwych włosów” w przypadku produktu do ich farbowania czy też „70 % kobiet uznało, że łupież zniknął po jednym użyciu”, które to stwierdzenie pochodzi z badania percepcji konsumentów w teście szamponu przeciwłupieżowego.

| 2.1.2 | Oświadczenia dotyczące produktów oraz reklama, w tym inne formy komunikacji marketingowej (określane łącznie jako „oświadczenia dotyczące produktu”) stanowią ważne narzędzia informowania konsumentów o właściwościach i cechach produktów oraz ułatwiają im wybór tych, które najlepiej odpowiadają ich potrzebom i oczekiwaniom. Biorąc pod uwagę duże znaczenie produktów kosmetycznych dla konsumentów, bardzo ważne jest, by otrzymywali oni jasne, przydatne, zrozumiałe, porównywalne i wiarygodne informacje umożliwiające im dokonywanie świadomych wyborów. |
| --- | --- |

2.1.2

Oświadczenia dotyczące produktów oraz reklama, w tym inne formy komunikacji marketingowej (określane łącznie jako „oświadczenia dotyczące produktu”) stanowią ważne narzędzia informowania konsumentów o właściwościach i cechach produktów oraz ułatwiają im wybór tych, które najlepiej odpowiadają ich potrzebom i oczekiwaniom. Biorąc pod uwagę duże znaczenie produktów kosmetycznych dla konsumentów, bardzo ważne jest, by otrzymywali oni jasne, przydatne, zrozumiałe, porównywalne i wiarygodne informacje umożliwiające im dokonywanie świadomych wyborów.

| 2.1.3 | Oświadczenia dotyczące produktów są także istotnym narzędziem stosowanym przez firmy kosmetyczne po to, by ich wyroby odróżniały się od wyrobów konkurencji. Oświadczenia te mogą również przyczynić się do funkcjonowania rynku wewnętrznego, gdyż służą także stymulowaniu innowacji i konkurencji między przedsiębiorstwami. |
| --- | --- |

2.1.3

Oświadczenia dotyczące produktów są także istotnym narzędziem stosowanym przez firmy kosmetyczne po to, by ich wyroby odróżniały się od wyrobów konkurencji. Oświadczenia te mogą również przyczynić się do funkcjonowania rynku wewnętrznego, gdyż służą także stymulowaniu innowacji i konkurencji między przedsiębiorstwami.

| 2.1.4 | Aby oświadczenia dotyczące produktów odpowiednio spełniały swą rolę, tzn. służyły opisanym powyżej interesom konsumentów i firm kosmetycznych, muszą istnieć skuteczne ramy pozwalające zagwarantować, że oświadczenia będą uczciwe i nie będą wprowadzały konsumentów w błąd, przy jednoczesnym uwzględnieniu okoliczności, w jakich dane oświadczenie jest prezentowane, i użytych narzędzi marketingowych (niezależnie od tego, czy chodzi o reklamę w druku, w telewizji czy z wykorzystaniem jakiegokolwiek innego nowego środka przekazu, takiego jak internet, smartfon itp.). |
| --- | --- |

2.1.4

Aby oświadczenia dotyczące produktów odpowiednio spełniały swą rolę, tzn. służyły opisanym powyżej interesom konsumentów i firm kosmetycznych, muszą istnieć skuteczne ramy pozwalające zagwarantować, że oświadczenia będą uczciwe i nie będą wprowadzały konsumentów w błąd, przy jednoczesnym uwzględnieniu okoliczności, w jakich dane oświadczenie jest prezentowane, i użytych narzędzi marketingowych (niezależnie od tego, czy chodzi o reklamę w druku, w telewizji czy z wykorzystaniem jakiegokolwiek innego nowego środka przekazu, takiego jak internet, smartfon itp.).

2.2   Ustawodawstwo UE odnoszące się do oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych

| 2.2.1 | Do lipca 2013 r. dyrektywę 76/768/EWG w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących produktów kosmetycznych całkowicie zastąpi rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych. Głównym celem nowego rozporządzenia jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów oraz sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Mowa w nim, że „konsument powinien być chroniony przed wprowadzającymi w błąd oświadczeniami, dotyczącymi skuteczności i innych cech produktu kosmetycznego”. |
| --- | --- |

2.2.1

Do lipca 2013 r. dyrektywę 76/768/EWG w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących produktów kosmetycznych całkowicie zastąpi rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych. Głównym celem nowego rozporządzenia jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów oraz sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Mowa w nim, że „konsument powinien być chroniony przed wprowadzającymi w błąd oświadczeniami, dotyczącymi skuteczności i innych cech produktu kosmetycznego”.

| 2.2.2 | Rozporządzenie 1223/2009 dotyczy tylko produktów kosmetycznych, a nie produktów leczniczych, wyrobów medycznych lub produktów biobójczych. Do celów tego rozporządzenia „produkt kosmetyczny” oznacza każdą substancję lub mieszaninę przeznaczoną do kontaktu z zewnętrznymi częściami ciała ludzkiego lub z zębami oraz błonami śluzowymi jamy ustnej, którego wyłącznym lub głównym celem jest utrzymywanie ich w czystości, perfumowanie, zmiana ich wyglądu, ochrona, utrzymywanie w dobrej kondycji lub korygowanie zapachu ciała. Substancja lub mieszanina przeznaczona do spożycia, wdychania, wstrzykiwania lub wszczepiania do ciała ludzkiego nie jest uznawana za produkt kosmetyczny.
  Do produktów kosmetycznych należą np. środki do pielęgnacji włosów (szampony, odżywki itp.), skóry (emulsje do ciała, kremy do twarzy, produkty przeznaczone do paznokci itp.), środki higieny osobistej (produkty do kąpieli i pod prysznic, pasty do zębów, dezodoranty i antyperspiranty itp.), kosmetyki kolorowe (farby do włosów, produkty do makijażu itp.), środki zapachowe (perfumy, wody toaletowe itp.). |
| --- | --- |

2.2.2

Rozporządzenie 1223/2009 dotyczy tylko produktów kosmetycznych, a nie produktów leczniczych, wyrobów medycznych lub produktów biobójczych. Do celów tego rozporządzenia „produkt kosmetyczny” oznacza każdą substancję lub mieszaninę przeznaczoną do kontaktu z zewnętrznymi częściami ciała ludzkiego lub z zębami oraz błonami śluzowymi jamy ustnej, którego wyłącznym lub głównym celem jest utrzymywanie ich w czystości, perfumowanie, zmiana ich wyglądu, ochrona, utrzymywanie w dobrej kondycji lub korygowanie zapachu ciała. Substancja lub mieszanina przeznaczona do spożycia, wdychania, wstrzykiwania lub wszczepiania do ciała ludzkiego nie jest uznawana za produkt kosmetyczny.

Do produktów kosmetycznych należą np. środki do pielęgnacji włosów (szampony, odżywki itp.), skóry (emulsje do ciała, kremy do twarzy, produkty przeznaczone do paznokci itp.), środki higieny osobistej (produkty do kąpieli i pod prysznic, pasty do zębów, dezodoranty i antyperspiranty itp.), kosmetyki kolorowe (farby do włosów, produkty do makijażu itp.), środki zapachowe (perfumy, wody toaletowe itp.).

| 2.2.3 | Art. 20 rozporządzenia stanowi, że „[...] podczas [...] reklamowania produktów kosmetycznych, tekst, nazwy, znaki towarowe, obrazy lub inne znaki nie są używane tak, aby przypisywać tym produktom cechy lub funkcje, których nie posiadają”. |
| --- | --- |

2.2.3

Art. 20 rozporządzenia stanowi, że „[...] podczas [...] reklamowania produktów kosmetycznych, tekst, nazwy, znaki towarowe, obrazy lub inne znaki nie są używane tak, aby przypisywać tym produktom cechy lub funkcje, których nie posiadają”.

| 2.2.4 | Jeśli chodzi o wprowadzające w błąd oświadczenia dotyczące produktów, uwzględnione zostaną także odpowiednie artykuły dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/29/WE z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym („dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych”). |
| --- | --- |

2.2.4

Jeśli chodzi o wprowadzające w błąd oświadczenia dotyczące produktów, uwzględnione zostaną także odpowiednie artykuły dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/29/WE z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym („dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych”).

| 2.2.5 | Zgodnie z art. 6 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych („Działania wprowadzające w błąd”) „praktykę handlową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli zawiera ona fałszywe informacje i w związku z tym jest niezgodna z prawdą lub w jakikolwiek sposób, w tym poprzez wszystkie okoliczności jej prezentacji, wprowadza lub może wprowadzić w błąd przeciętnego konsumenta, nawet jeżeli informacje te [...] są zgodne z rzeczywistością [...]” w odniesieniu m.in. do następujących elementów: „główne cechy produktu, takie jak [...] przydatność, zastosowanie, [...] spodziewane rezultaty jego zastosowania lub wyniki i istotne cechy testów lub kontroli przeprowadzonych na produkcie”. |
| --- | --- |

2.2.5

Zgodnie z art. 6 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych („Działania wprowadzające w błąd”) „praktykę handlową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli zawiera ona fałszywe informacje i w związku z tym jest niezgodna z prawdą lub w jakikolwiek sposób, w tym poprzez wszystkie okoliczności jej prezentacji, wprowadza lub może wprowadzić w błąd przeciętnego konsumenta, nawet jeżeli informacje te [...] są zgodne z rzeczywistością [...]” w odniesieniu m.in. do następujących elementów: „główne cechy produktu, takie jak [...] przydatność, zastosowanie, [...] spodziewane rezultaty jego zastosowania lub wyniki i istotne cechy testów lub kontroli przeprowadzonych na produkcie”.

| 2.2.6 | W art. 7 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych („Zaniechania wprowadzające w błąd”) stwierdza się ponownie, że „praktykę handlową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli w konkretnym przypadku, biorąc pod uwagę wszystkie jej cechy i okoliczności oraz ograniczenia środka przekazu, pomija ona istotne informacje potrzebne przeciętnemu konsumentowi, stosownie do okoliczności, do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej transakcji”. Główne cechy produktu przedstawione w oświadczeniu dotyczącym produktu będą uważane za istotne informacje (w takim zakresie, w jakim jest to właściwe dla danego środka przekazu i produktu). |
| --- | --- |

2.2.6

W art. 7 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych („Zaniechania wprowadzające w błąd”) stwierdza się ponownie, że „praktykę handlową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli w konkretnym przypadku, biorąc pod uwagę wszystkie jej cechy i okoliczności oraz ograniczenia środka przekazu, pomija ona istotne informacje potrzebne przeciętnemu konsumentowi, stosownie do okoliczności, do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej transakcji”. Główne cechy produktu przedstawione w oświadczeniu dotyczącym produktu będą uważane za istotne informacje (w takim zakresie, w jakim jest to właściwe dla danego środka przekazu i produktu).

| 2.2.7 | Ponadto reklamodawcy muszą także stosować się do zapisów dyrektywy 2006/114/WE dotyczącej reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej. |
| --- | --- |

2.2.7

Ponadto reklamodawcy muszą także stosować się do zapisów dyrektywy 2006/114/WE dotyczącej reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej.

2.3   Obecna praktyka na rynku wewnętrznym

| 2.3.1 | Jak można wnosić na podstawie spraw rozpatrywanych aktualnie przez europejskie organy prawne i regulacyjne, różne organy w państwach członkowskich w różny sposób interpretują te same, przytoczone wyżej, przepisy. Nie ma więc jednolitej interpretacji przepisów odnoszących się do oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych, co jest znaczącym problemem dla firm kosmetycznych działających na wspólnym rynku. Nie mają one bowiem pewności, że opracowana przez nie reklama, która była zgodna z prawem np. we Francji, nie zostanie zakwestionowana przez odpowiednie władze np. na Węgrzech czy w Wielkiej Brytanii. W większości rozpatrzonych spraw nałożono na firmy kosmetyczne wysokie kary pieniężne. Na przykład w 2007 r. węgierski urząd ochrony konkurencji orzekł, że skoro testy kliniczne zostały przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych i we Francji, uzyskanych w takich testach oświadczeń dotyczących skuteczności produktów kosmetycznych, opartych na stwierdzeniach o charakterze procentowym, nie można wykorzystywać na Węgrzech. Zdaniem urzędu typy skóry mieszkańców różnych krajów i obszarów geograficznych różnią się między sobą. W związku z tym wyniki takich testów – przeprowadzonych w odmiennych warunkach klimatycznych, przy innej wilgotności powietrza, z udziałem kobiet o odmiennych nawykach żywieniowych – nie dostarczają konsumentom węgierskim właściwej informacji co do skuteczności tych produktów kosmetycznych. Jak dotąd, żadne inne państwo członkowskie UE nie doszło do takiego samego wniosku. Ponadto istnieją różne wymogi lokalne w odniesieniu do produktów „naturalnych”, „bio” czy „organicznych”. Różne interpretowanie przepisów jest także niekorzystne dla konsumentów, ponieważ w jednym państwie członkowskim mogą być objęci lepszą ochroną niż w innym. |
| --- | --- |

2.3.1

Jak można wnosić na podstawie spraw rozpatrywanych aktualnie przez europejskie organy prawne i regulacyjne, różne organy w państwach członkowskich w różny sposób interpretują te same, przytoczone wyżej, przepisy. Nie ma więc jednolitej interpretacji przepisów odnoszących się do oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych, co jest znaczącym problemem dla firm kosmetycznych działających na wspólnym rynku. Nie mają one bowiem pewności, że opracowana przez nie reklama, która była zgodna z prawem np. we Francji, nie zostanie zakwestionowana przez odpowiednie władze np. na Węgrzech czy w Wielkiej Brytanii. W większości rozpatrzonych spraw nałożono na firmy kosmetyczne wysokie kary pieniężne. Na przykład w 2007 r. węgierski urząd ochrony konkurencji orzekł, że skoro testy kliniczne zostały przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych i we Francji, uzyskanych w takich testach oświadczeń dotyczących skuteczności produktów kosmetycznych, opartych na stwierdzeniach o charakterze procentowym, nie można wykorzystywać na Węgrzech. Zdaniem urzędu typy skóry mieszkańców różnych krajów i obszarów geograficznych różnią się między sobą. W związku z tym wyniki takich testów – przeprowadzonych w odmiennych warunkach klimatycznych, przy innej wilgotności powietrza, z udziałem kobiet o odmiennych nawykach żywieniowych – nie dostarczają konsumentom węgierskim właściwej informacji co do skuteczności tych produktów kosmetycznych. Jak dotąd, żadne inne państwo członkowskie UE nie doszło do takiego samego wniosku. Ponadto istnieją różne wymogi lokalne w odniesieniu do produktów „naturalnych”, „bio” czy „organicznych”. Różne interpretowanie przepisów jest także niekorzystne dla konsumentów, ponieważ w jednym państwie członkowskim mogą być objęci lepszą ochroną niż w innym.

| 2.3.2 | Różnice w interpretacji wynikające z braku wspólnych kryteriów i praktycznych wskazówek odnoszących się do oświadczeń dotyczących produktów powodują, że firmy kosmetyczne działające na rynku wewnętrznym muszą same sprawdzić i poddać ocenie absolutnie każde oświadczenie i każdą reklamę w każdym państwie członkowskim, aby mieć pewność, że są one zgodne z przepisami obowiązującymi w tym państwie. Oznacza to dla tych firm znaczące koszty dodatkowe, które można by ograniczyć przez wdrożenie w UE wspólnych wytycznych odnoszących się do oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych. Uzyskane w ten sposób oszczędności mogłyby zostać spożytkowane na innowacje, badania i na obniżenie cen produktów. Warto wspomnieć, że europejski rynek produktów kosmetycznych stanowi prawie jedną trzecią światowego rynku tych produktów. W Unii Europejskiej działa ponad 4 000 przedsiębiorstw wytwarzających produkty kosmetyczne, zatrudniają one, bezpośrednio lub pośrednio, 1,7 mln osób.
  Konieczność poddania ocenie przez firmy kosmetyczne działające na rynku wewnętrznym każdego oświadczenia i każdej reklamy w każdym państwie członkowskim z osobna oznacza także, że w tym segmencie rynku rynek wewnętrzny nie istnieje. |
| --- | --- |

2.3.2

Różnice w interpretacji wynikające z braku wspólnych kryteriów i praktycznych wskazówek odnoszących się do oświadczeń dotyczących produktów powodują, że firmy kosmetyczne działające na rynku wewnętrznym muszą same sprawdzić i poddać ocenie absolutnie każde oświadczenie i każdą reklamę w każdym państwie członkowskim, aby mieć pewność, że są one zgodne z przepisami obowiązującymi w tym państwie. Oznacza to dla tych firm znaczące koszty dodatkowe, które można by ograniczyć przez wdrożenie w UE wspólnych wytycznych odnoszących się do oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych. Uzyskane w ten sposób oszczędności mogłyby zostać spożytkowane na innowacje, badania i na obniżenie cen produktów. Warto wspomnieć, że europejski rynek produktów kosmetycznych stanowi prawie jedną trzecią światowego rynku tych produktów. W Unii Europejskiej działa ponad 4 000 przedsiębiorstw wytwarzających produkty kosmetyczne, zatrudniają one, bezpośrednio lub pośrednio, 1,7 mln osób.

Konieczność poddania ocenie przez firmy kosmetyczne działające na rynku wewnętrznym każdego oświadczenia i każdej reklamy w każdym państwie członkowskim z osobna oznacza także, że w tym segmencie rynku rynek wewnętrzny nie istnieje.

| 2.3.3 | Różnice w interpretacji wynikające z braku wspólnych dla całej UE wytycznych odnoszących się do oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych są także niekorzystne dla konsumentów. Jeżeli kupują oni ten sam produkt w różnych państwach członkowskich, nie mają pewności co do właściwego znaczenia informacji zawartych w oświadczeniu, co może prowadzić do dezorientacji. Jeśli nie ma wspólnych kryteriów dla np. produktów „naturalnych”, „bio” czy „organicznych”, konsumenci nie będą pewni rzeczywistej jakości danego wyrobu. Przy obecnym stanie rozwoju internetu konsumenci mogą ponadto łatwo dokonywać zakupów za granicą i zdobywać rozmaite produkty z różnych krajów dosłownie „w kilka kliknięć”. Jeśli konsumenci zobaczą, że użycie danego produktu antycelulitowego „zmniejsza widoczne oznaki celulitu w zaledwie 10 dni”, przy czym w jednym kraju stwierdzeniu temu nie towarzyszą żadne dalsze objaśnienia, natomiast w innych krajach dodaje się wyjaśnienie „przy stosowaniu regularnych ćwiczeń fizycznych i diety” – mogą poczuć się zdezorientowani, na ile dany produkt jest rzeczywiście skuteczny. Wspólne kryteria dotyczące oświadczeń są ponadto potrzebne także z tego względu, że konsumenci powinni mieć możliwość porównania różnych produktów tej samej kategorii (np. dwóch kremów do twarzy). W tym celu wszystkie oświadczenia muszą dać się łatwo zweryfikować w oparciu o wspólne kryteria. Tylko wtedy, gdy oświadczenia będą jasne, konkretne i oparte na powszechnie przyjętych metodach, umożliwią konsumentom porównanie produktów i dokonanie świadomego wyboru tego produktu, który najbardziej odpowiada ich potrzebom. |
| --- | --- |

2.3.3

Różnice w interpretacji wynikające z braku wspólnych dla całej UE wytycznych odnoszących się do oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych są także niekorzystne dla konsumentów. Jeżeli kupują oni ten sam produkt w różnych państwach członkowskich, nie mają pewności co do właściwego znaczenia informacji zawartych w oświadczeniu, co może prowadzić do dezorientacji. Jeśli nie ma wspólnych kryteriów dla np. produktów „naturalnych”, „bio” czy „organicznych”, konsumenci nie będą pewni rzeczywistej jakości danego wyrobu. Przy obecnym stanie rozwoju internetu konsumenci mogą ponadto łatwo dokonywać zakupów za granicą i zdobywać rozmaite produkty z różnych krajów dosłownie „w kilka kliknięć”. Jeśli konsumenci zobaczą, że użycie danego produktu antycelulitowego „zmniejsza widoczne oznaki celulitu w zaledwie 10 dni”, przy czym w jednym kraju stwierdzeniu temu nie towarzyszą żadne dalsze objaśnienia, natomiast w innych krajach dodaje się wyjaśnienie „przy stosowaniu regularnych ćwiczeń fizycznych i diety” – mogą poczuć się zdezorientowani, na ile dany produkt jest rzeczywiście skuteczny. Wspólne kryteria dotyczące oświadczeń są ponadto potrzebne także z tego względu, że konsumenci powinni mieć możliwość porównania różnych produktów tej samej kategorii (np. dwóch kremów do twarzy). W tym celu wszystkie oświadczenia muszą dać się łatwo zweryfikować w oparciu o wspólne kryteria. Tylko wtedy, gdy oświadczenia będą jasne, konkretne i oparte na powszechnie przyjętych metodach, umożliwią konsumentom porównanie produktów i dokonanie świadomego wyboru tego produktu, który najbardziej odpowiada ich potrzebom.

2.4   Potrzeba wspólnych praktycznych wytycznych w UE

| 2.4.1 | Zgodnie z art. 20 rozporządzenia dotyczącego produktów kosmetycznych Komisja, we współpracy z państwami członkowskimi i po konsultacji z Komitetem Naukowym ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) lub innymi odnośnymi organami, opracuje plan działania oraz przyjmie wykaz wspólnych kryteriów dla oświadczeń, które mogą być zastosowane w odniesieniu do produktów kosmetycznych, z uwzględnieniem przepisów dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych. |
| --- | --- |

2.4.1

Zgodnie z art. 20 rozporządzenia dotyczącego produktów kosmetycznych Komisja, we współpracy z państwami członkowskimi i po konsultacji z Komitetem Naukowym ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) lub innymi odnośnymi organami, opracuje plan działania oraz przyjmie wykaz wspólnych kryteriów dla oświadczeń, które mogą być zastosowane w odniesieniu do produktów kosmetycznych, z uwzględnieniem przepisów dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych.

| 2.4.2 | Komisja Europejska rozpoczęła w ubiegłym roku prace nad wspólnymi kryteriami odnoszącymi się do oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych. Współpracuje przy tym z innymi zainteresowanymi stronami (władzami krajowymi, organizacjami konsumenckimi, przedsiębiorstwami z branży kosmetycznej i z sektora dostawców, MŚP itp.). EKES przyjmuje z zadowoleniem poczynione postępy i zauważa, że prace nad wytycznymi są na zaawansowanym etapie. |
| --- | --- |

2.4.2

Komisja Europejska rozpoczęła w ubiegłym roku prace nad wspólnymi kryteriami odnoszącymi się do oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych. Współpracuje przy tym z innymi zainteresowanymi stronami (władzami krajowymi, organizacjami konsumenckimi, przedsiębiorstwami z branży kosmetycznej i z sektora dostawców, MŚP itp.). EKES przyjmuje z zadowoleniem poczynione postępy i zauważa, że prace nad wytycznymi są na zaawansowanym etapie.

| 2.4.3 | Do 11 lipca 2016 r. Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie w sprawie stosowania oświadczeń, w oparciu o przyjęte wspólne kryteria. Jeżeli w sprawozdaniu stwierdzi się niezgodność oświadczeń stosowanych w odniesieniu do produktów kosmetycznych ze wspólnymi kryteriami, Komisja we współpracy z państwami członkowskimi przyjmie stosowne, bardziej rygorystyczne środki na rzecz zapewnienia zgodności. W takim przypadku mogłaby zaistnieć potrzeba rozważenia przez Komisję zmiany zakresu wytycznych i odejścia od ogólnych wskazówek na rzecz podejścia bardziej szczegółowego (np. działań legislacyjnych, takich jak podjęte w przypadku oświadczeń dotyczących produktów spożywczych). |
| --- | --- |

2.4.3

Do 11 lipca 2016 r. Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie w sprawie stosowania oświadczeń, w oparciu o przyjęte wspólne kryteria. Jeżeli w sprawozdaniu stwierdzi się niezgodność oświadczeń stosowanych w odniesieniu do produktów kosmetycznych ze wspólnymi kryteriami, Komisja we współpracy z państwami członkowskimi przyjmie stosowne, bardziej rygorystyczne środki na rzecz zapewnienia zgodności. W takim przypadku mogłaby zaistnieć potrzeba rozważenia przez Komisję zmiany zakresu wytycznych i odejścia od ogólnych wskazówek na rzecz podejścia bardziej szczegółowego (np. działań legislacyjnych, takich jak podjęte w przypadku oświadczeń dotyczących produktów spożywczych).

| 2.4.4 | EKES zdecydowanie popiera koncepcję wprowadzenia wspólnych kryteriów, dzięki czemu powstaną na szczeblu UE zharmonizowane ramy uzasadniające stosowanie oświadczeń w odniesieniu do wszystkich produktów kosmetycznych. Kryteria te będą miały zastosowanie do wszystkich oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych, zarówno o charakterze pierwotnym, jak i wtórnym, we wszystkich środkach przekazu. Będą one pozwalały na dostosowanie charakterystyki do danego produktu, jego opakowania, oświadczeń i okoliczności ich publikowania, nie ograniczając innowacji, a jednocześnie zapewniając przestrzeganie tych samych zasad. |
| --- | --- |

2.4.4

EKES zdecydowanie popiera koncepcję wprowadzenia wspólnych kryteriów, dzięki czemu powstaną na szczeblu UE zharmonizowane ramy uzasadniające stosowanie oświadczeń w odniesieniu do wszystkich produktów kosmetycznych. Kryteria te będą miały zastosowanie do wszystkich oświadczeń dotyczących produktów kosmetycznych, zarówno o charakterze pierwotnym, jak i wtórnym, we wszystkich środkach przekazu. Będą one pozwalały na dostosowanie charakterystyki do danego produktu, jego opakowania, oświadczeń i okoliczności ich publikowania, nie ograniczając innowacji, a jednocześnie zapewniając przestrzeganie tych samych zasad.

| 2.4.5 | EKES uważa jednak, że Komisja Europejska powinna przyspieszyć ten proces. Skoro prace nad wytycznymi w sprawie wspólnych kryteriów istotnie są na zaawansowanym etapie, Komitet sądzi, że Komisja Europejska powinna umożliwić ich wejście w życie najlepiej na początku 2012 r., co pozwoliłoby przedstawić sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu na długo przed 2016 r. |
| --- | --- |

2.4.5

EKES uważa jednak, że Komisja Europejska powinna przyspieszyć ten proces. Skoro prace nad wytycznymi w sprawie wspólnych kryteriów istotnie są na zaawansowanym etapie, Komitet sądzi, że Komisja Europejska powinna umożliwić ich wejście w życie najlepiej na początku 2012 r., co pozwoliłoby przedstawić sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu na długo przed 2016 r.

| 2.4.6 | W projekcie wytycznych Komisji Europejskiej w sprawie wspólnych kryteriów nie ma obecnie wyraźnego odniesienia do „deklaracji ekologiczności”. Kwestia ta jest omawiana na szczeblu ISO. W tej chwili trudno jednak powiedzieć, czy uzgodnione normy będą odpowiednie do zastosowania w Unii Europejskiej i kiedy będą one dostępne. Dlatego EKES zwraca się do Komisji Europejskiej, by rozważyła stosowanie do tego czasu nowych wytycznych dotyczących oświadczeń stosowanych do celów marketingowych i odnoszących się do kwestii etycznych i ekologicznych (np. wzorując się na nowych wytycznych opracowanych przez duńskiego rzecznika praw konsumentów). |
| --- | --- |

2.4.6

W projekcie wytycznych Komisji Europejskiej w sprawie wspólnych kryteriów nie ma obecnie wyraźnego odniesienia do „deklaracji ekologiczności”. Kwestia ta jest omawiana na szczeblu ISO. W tej chwili trudno jednak powiedzieć, czy uzgodnione normy będą odpowiednie do zastosowania w Unii Europejskiej i kiedy będą one dostępne. Dlatego EKES zwraca się do Komisji Europejskiej, by rozważyła stosowanie do tego czasu nowych wytycznych dotyczących oświadczeń stosowanych do celów marketingowych i odnoszących się do kwestii etycznych i ekologicznych (np. wzorując się na nowych wytycznych opracowanych przez duńskiego rzecznika praw konsumentów).

| 2.4.7 | EKES uważa, że oświadczenia powinny być poparte bądź obiektywnymi badaniami naukowymi (np. badaniami klinicznymi) bądź subiektywnymi badaniami percepcji konsumentów. Oba te rodzaje badań powinny jednak spełniać pewne powszechnie przyjęte kryteria (dotyczące liczby konsumentów objętych badaniem, właściwej reprezentatywności itp.), tak by nie wprowadzały konsumentów w błąd. |
| --- | --- |

2.4.7

EKES uważa, że oświadczenia powinny być poparte bądź obiektywnymi badaniami naukowymi (np. badaniami klinicznymi) bądź subiektywnymi badaniami percepcji konsumentów. Oba te rodzaje badań powinny jednak spełniać pewne powszechnie przyjęte kryteria (dotyczące liczby konsumentów objętych badaniem, właściwej reprezentatywności itp.), tak by nie wprowadzały konsumentów w błąd.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/43 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/43

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Strategie UE wychodzenia z kryzysu: mniej pewne czy trwałe miejsca pracy?” (opinia z inicjatywy własnej)

2011/C 318/07

Sprawozdawca: Martin SIECKER

Współsprawozdawca: Ion POP

Dnia 15 lipca 2010 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie:

„Strategie UE wychodzenia z kryzysu: mniej pewne czy trwałe miejsca pracy?”.

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 7 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 123 do 5 – 6 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   W tej opinii próbujemy udzielić odpowiedzi na pytanie, jak najlepiej przemysł europejski może wyjść z kryzysu. Komitet jest przekonany, że w tym celu Europa potrzebuje trwałych miejsc pracy, czyli takich, w których ludzie mogą uzyskać przychody w bezpiecznym i zdrowym środowisku pracy oraz w atmosferze, w której uznaje się prawa pracownicze oraz w której jest miejsce na owocny dialog społeczny. Są to wysokoproduktywne miejsca pracy, które generują wartość dodaną w zakresie innowacji, jakości, wydajności i produktywności. Dzięki temu Europa może uzyskać stabilny wzrost gospodarczy i zachować konkurencyjność względem innych części świata.

1.2   Zdaniem EKES-u najważniejszym warunkiem tworzenia nowych miejsc pracy jest trwały i stabilny wzrost gospodarczy. Komitet wyraża zadowolenie z faktu, że szereg instytucji i organizacji przedstawiło propozycje dotyczące wyjścia z kryzysu gospodarczego, w których uwzględniono społeczny wymiar uzdrowienia gospodarki. Taki wkład wnoszą strategia „Europa 2020” Komisji Europejskiej i jej projekty przewodnie oraz zalecenia europejskich partnerów społecznych dotyczące polityki rynku pracy. Również Rada Unii Europejskiej, Parlament Europejski, MOP i MFW sporządziły zalecenia uwzględniające nie tylko interesy gospodarcze.

1.3   EKES uznaje, że przedsiębiorstwa mogą używać różnych rodzajów umów o pracę. Prowadzi to do powstania nowych form zatrudnienia. Chodzi tu również o pracę o niepewnym charakterze, kiedy ludzie zatrudniani są na umowy czasowe, za niskie wynagrodzenie, ze słabą ochroną socjalną i bez ochrony prawnej. Nie wszystkie rodzaje pracy czasowej mają niepewny charakter; wysoko wykwalifikowane osoby pracujące na własny rachunek mogą sobie doskonale radzić na rynku pracy, pracując na zlecenie. Praca czasowa z definicji jest jednak niepewna, jeśli dotyczy nisko wykwalifikowanej lub niewykwalifikowanej siły roboczej w sektorze produkcji lub usług. Pewnym rozwiązaniem dotyczącym zapotrzebowania przedsiębiorstw na elastyczne zatrudnienie może być flexicurity, jednak tylko pod warunkiem, że związane z tym modelem zabezpieczenia są na podobnym poziomie jak zabezpieczenia oferowane przy zatrudnieniu stałym, tak jak to stwierdzono we wcześniejszej opinii EKES-u w sprawie flexicurity (CCMI/066).

1.4   W wyniku zmian demograficznych – starzejącej się siły roboczej i zmniejszającej się liczby osób młodych wchodzących na rynek pracy – oraz szybko postępujących technologicznych przemian w procesie produkcyjnym Europie grozi znaczny niedobór wykształconej siły roboczej. Dlatego tak ważne jest to, by każdy posiadał i zachowywał dostęp do rynku pracy i nikt nie był z niego wykluczony. EKES podkreśla, że pracownicy muszą posiadać możliwość utrzymywania swoich umiejętności i kwalifikacji zawodowych na wysokim poziomie i nabywania nowych kwalifikacji podczas swojego życia zawodowego. Dzięki temu pracownicy są w stanie dostosowywać się do zmian w środowisku pracy i zaspokajać popyt rynku pracy na wykwalifikowanych pracowników. Zorganizowanie tego procesu w odpowiedni i sprawny sposób jest jednym z najważniejszych zadań, jakie UE musi wypełnić, aby zachować konkurencyjność w stosunku do innych regionów świata.

1.5   EKES zgadza się z opinią, że pracownicy muszą mieć dostęp zwłaszcza do programów szkolenia zawodowego. Jako że z badań wynika, że często pracownicy, którym szkolenia są najbardziej potrzebne, korzystają z nich w najmniejszym stopniu, potrzebne są różne środki dla różnych grup pracowników.

1.5.1   Dużą część budżetu należałoby przeznaczyć na najsłabiej wykształconych pracowników, jako że to oni najbardziej potrzebują szkoleń uzupełniających. Można by tego dokonać przez przyznanie pracownikom indywidualnych budżetów na szkolenia, których wielkość byłaby odwrotnie proporcjonalna do ich poziomu wykształcenia, tak, że najsłabiej wykształceni pracownicy mieliby do dyspozycji najwięcej pieniędzy.

1.5.2   Dla pracowników starszych potrzebna jest polityka kadrowa w większym stopniu uwzględniająca kwestię wieku. Chociaż w wielu państwach członkowskich UE podwyższa się wiek emerytalny, wiele osób starszych traci miejsce na rynku pracy jeszcze przed osiągnięciem obecnego wieku emerytalnego, na przykład dlatego, że nie są w stanie nadążyć za postępem. Specjalne ukierunkowane szkolenia mogłyby przyczynić się do rozwiązania tego problemu.

1.5.3   Duże znaczenie ma to, by kształcenie i szkolenia były skuteczne. W różnych państwach członkowskich eksperymentuje się z nowymi, skuteczniejszymi metodami szkolenia i odkrywa się na nowo znaczenie uczenia się w miejscu pracy. EKES podkreśla znaczenie dalszego rozwoju tego typu projektów i zwraca się do Komisji o stymulowanie tej działalności przez zapewnienie wymiany sprawdzonych rozwiązań w tej dziedzinie.

1.5.4   Pracownicy zdobywają nieformalne, acz cenne doświadczenie i wiedzę podczas pełnienia swoich funkcji. Uzyskane w ten sposób kompetencje są w niewystarczającym stopniu uznawane, jako że nie poświadczają ich oficjalne dyplomy. W różnych pastwach członkowskich pracuje się nad systemem uznawania nabytych kompetencji. Również ta inicjatywa zasługuje na uznanie i wsparcie ze strony Komisji.

1.5.5   Z inicjatywy DG ds. Edukacji i Kultury opracowano szereg instrumentów na rzecz osiągnięcia na szczeblu europejskim przejrzystości kwalifikacji oraz jakości kształcenia i szkolenia w ramach uczenia się przez całe życie (1). Instrumenty te wykorzystywane są obecnie przede wszystkim w szkolnictwie do poprawy mobilności i możliwości adaptacyjnych studentów w Europie. EKES podkreśla znaczenie tych instrumentów i zwraca się do Komisji o zbadanie, w jaki sposób można by je wykorzystać do poprawy mobilności i możliwości adaptacyjnych pracowników w Unii Europejskiej.

1.5.6   Dostępne są różne instrumenty ułatwiające tego typu środki. Niektóre z programów tego typu można uzgodnić w ramach układów zbiorowych, a ich finansowanie można umożliwić na szczeblu państw członkowskich przez bodźce finansowe takie jak ulgi podatkowe. Unia Europejska może wnieść swój wkład za pomocą współfinansowania z funduszy strukturalnych i przez rozpowszechnianie sprawdzonych rozwiązań w zainteresowanych instytucjach na szczeblu UE i w państwach członkowskich.

1.5.7   EKES podkreśla, że pracownicy nie tylko mają prawo do dostępu do programów szkolenia zawodowego, lecz również potrzebują bezpieczeństwa dochodów i ochrony socjalnej, aby w szybko zmieniającym się społeczeństwie móc funkcjonować optymalnie, a zatem bez obaw o przyszłość.

1.6   Ambicją UE jest stworzenie konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy, z większą liczbą lepszych miejsc pracy i większą spójnością społeczną. W traktacie lizbońskim zapisano wyraźnie, że UE pragnie to osiągnąć między innymi poprzez zapobieganie większemu wykluczeniu społecznemu, wspieranie postępu gospodarczego i społecznego obywateli oraz gwarantowanie praw społecznych zawartych w Europejskiej karcie społecznej z 1961 r., Wspólnotowej karcie praw podstawowych z 1989 r. i Karcie praw podstawowych z 2000 r.

1.7   EKES wzywa instytucje europejskie do większej determinacji w utrzymywaniu europejskich norm socjalnych. Brak energii w tej dziedzinie doprowadził między innymi do rosnącej liczby pracujących ubogich, rosnących nierówności i coraz większych obaw związanych z przyszłością, a jednocześnie malejącego zaufania obywateli do siebie nawzajem, do instytucji społecznych i do władz. Dotyczy to zarówno władz krajowych, jak i instytucji europejskich, co przejawia się w rosnącym eurosceptycyzmie w wielu państwach członkowskich.

1.8   W państwach członkowskich prowadzi się wiele inicjatyw w zakresie tematyki, której dotyczy niniejsza opinia. Niektóre z tych inicjatyw opisano w załączniku do opinii. Przykłady zostały przytoczone przez członków CCMI. Z załącznika widać, że istnieje duża dynamika, lecz również że między krajami i sektorami występują znaczne różnice. Potrzebna jest wymiana doświadczeń i sprawdzonych rozwiązań na poziomie operacyjnym. Co działa, a co nie działa? Jakie są decydujące czynniki? EKES zaleca Komisji, by propagowała i ułatwiała wymianę doświadczeń i sprawdzonych rozwiązań.

2.   Obecna sytuacja

2.1   Już od trzech lat gospodarkę trapi kryzys. Zaczęło się od kryzysu na rynkach finansowych w wyniku stagnacji na rynku mieszkaniowym w USA. W drugiej połowie roku 2008 w wyniku kryzysu finansowego szybko spadło też tempo „realnej gospodarki”. Określenie „kryzys kredytowy” nie oddaje w pełni sytuacji. Nie chodziło tylko o ograniczoną dostępność gotówki i (na dłuższą metę) kapitału, lecz również o strukturalny i całkowity kryzys zaufania do sektora finansowego. W tej opinii z inicjatywy własnej nie omawiamy kryzysu, lecz próbujemy przede wszystkim udzielić odpowiedzi na pytanie, jak najlepiej przemysł europejski może z niego wyjść.

2.2   Łącznie w latach 2009–2010 Europa straciła 3,25 miliona miejsc pracy, zwłaszcza w przemyśle i rolnictwie. Zanim jeszcze wybuchł kryzys, pojawiały się w UE obawy w związku ze zmianami demograficznymi. Jako że ludzie urodzeni podczas wyżu demograficznego po II wojnie światowej odchodzą na emeryturę, w krótkiej perspektywie pojawia się duże zapotrzebowanie na dobrze wykształconych pracowników. A ponieważ kryzys przyspieszył odchodzenie starszych pracowników, potrzeba wymiany kadr stała się pilniejsza. Rodzi to problemy dwojakiego rodzaju. Po pierwsze, natury ilościowej: w niektórych państwach członkowskich i w pewnych branżach brakuje na rynku pracy wystarczającej liczby wykwalifikowanych młodych ludzi do zaspokojenia tego popytu. Po drugie, natury jakościowej: przez to, że wymiana przebiega gwałtownie, proces przekazywania wiedzy wewnątrz przedsiębiorstw ulega blokowaniu.

2.3   Najważniejszym warunkiem tworzenia nowych miejsc pracy jest trwały i stabilny wzrost gospodarczy. Od początku 2010 r. zauważalne jest delikatne ożywienie i niewielki wzrost produkcji w pewnych branżach oraz ostrożnie rosnący popyt na siłę roboczą, choć sytuacja jest różna w poszczególnych państwach członkowskich. Pod wpływem globalizacji szybko zachodzą przemiany w społeczeństwie, a równolegle zmienia się rynek pracy. Przedsiębiorstwa używają różnych form pracy. Prowadzi to coraz częściej do powstawania nowych form zatrudnienia, również nietrwałych. Z ostatnich badań warunków pracy w Europie przeprowadzonych przez Eurofound wynika, że zatrudnienie na czas nieokreślony wciąż jeszcze pozostaje normą dla większości pracowników, choć rośnie udział zatrudnienia czasowego (2). Najważniejszymi narzędziami unikania zbiorowych układów o pracę wydają się być korzystanie z podwykonawców, zlecanie na zewnątrz i pozorne samozatrudnienie poniżej minimalnych warunków. Te modele stosowane są w ostatnich latach coraz częściej.

3.   Przyczyny

3.1   Europejski model społeczny jest unikalnym modelem kapitalizmu społecznego, który rozwinął się w Europie po II wojnie światowej i w którym skutecznie zwalcza się wynaturzenia kapitalizmu, jednocześnie zachowując jego mocne strony. Model ten stał się źródłem inspiracji dla europejskich państw członkowskich do budowania społeczeństwa opartego na spójności, solidarności i konkurencyjności. Ostatecznie musi to doprowadzić do powstania demokratycznego, ekologicznego, konkurencyjnego, solidarnego i opartego na integracji społecznej obszaru dobrobytu dla wszystkich obywateli Europy.

3.2   To założenie powraca w traktacie lizbońskim. Oprócz pewnych praw gospodarczych i postanowień dotyczących uczciwej konkurencji na rynku wewnętrznym, UE obiecuje swoim obywatelom między innymi, że:

| — | chce zapobiegać wykluczeniu społecznemu; |
| --- | --- |

—

chce zapobiegać wykluczeniu społecznemu;

| — | jest zdecydowana wspierać postęp gospodarczy i społeczny obywateli; |
| --- | --- |

—

jest zdecydowana wspierać postęp gospodarczy i społeczny obywateli;

| — | gwarantuje prawa społeczne zawarte w Europejskiej karcie społecznej z 1961 r., Wspólnotowej karcie praw podstawowych z 1989 r. i Karcie praw podstawowych; |
| --- | --- |

—

gwarantuje prawa społeczne zawarte w Europejskiej karcie społecznej z 1961 r., Wspólnotowej karcie praw podstawowych z 1989 r. i Karcie praw podstawowych;

| — | dąży do zapewnienia swoim obywatelom jak najwyższego poziomu wiedzy poprzez szeroki dostęp do kształcenia; |
| --- | --- |

—

dąży do zapewnienia swoim obywatelom jak najwyższego poziomu wiedzy poprzez szeroki dostęp do kształcenia;

| — | gwarantuje stosowanie zasady równych szans dla kobiet i mężczyzn i równego ich traktowania pod względem zawodowym i pod względem zatrudnienia, w tym także co się tyczy jednakowej płacy za jednakową lub równowartościową pracę w tym samym przedsiębiorstwie, lub w ramach tego samego układu zbiorowego. |
| --- | --- |

—

gwarantuje stosowanie zasady równych szans dla kobiet i mężczyzn i równego ich traktowania pod względem zawodowym i pod względem zatrudnienia, w tym także co się tyczy jednakowej płacy za jednakową lub równowartościową pracę w tym samym przedsiębiorstwie, lub w ramach tego samego układu zbiorowego.

3.3   Rzeczywistość jest jednak nieco mniej przyjemna. Wprawdzie pojawiają się miejsca pracy, lecz przeważnie o charakterze czasowym i niestabilnym, za niskim wynagrodzeniem, z ograniczonym zabezpieczeniem społecznym i słabą ochroną prawną pracowników. Zrozumiałe jest, że pracodawcy nie proponują pracownikom od razu stałych umów o pracę w momencie, gdy gospodarka dopiero zaczyna wychodzić z kryzysu. Może to być nawet mile widzianym uzupełnieniem oferty na rynku pracy i jednocześnie przyczyniać się do zwalczania wykluczenia społecznego, ponieważ oferuje się pracę grupom, które w przeciwnym wypadku nie weszłyby na rynek pracy. Jednak nie może to prowadzić do wykorzystywania; kiedy poprawa sytuacji się utrzymuje i praca staje się trwała, zatrudnienie również musi przybrać formę umowy, która gwarantuje przyzwoity poziom wynagrodzenia, zabezpieczenie społeczne i ochronę prawną.

3.4   Co gorsza, również stała praca na godziwych warunkach przekształcana jest w niestabilne zatrudnienie na podstawie niepewnych umów czasowych ze słabym zabezpieczeniem społecznym i niewielką ochroną prawną. Dzieje się tak nie tylko w sektorze prywatnym, lecz również w administracji publicznej. Jest to sprzeczne z tym, co traktat lizboński obiecuje obywatelom w zakresie spójności społecznej. Zresztą nie wszystkie rodzaje pracy czasowej mają niepewny charakter; wysoko wykwalifikowani specjaliści pracujący na własny rachunek mogą sobie doskonale radzić na rynku pracy, pracując na zlecenie. Praca czasowa z definicji jest jednak niepewna, jeśli dotyczy słabiej wykwalifikowanej lub niewykwalifikowanej siły roboczej w sektorze produkcji lub usług (3).

3.5   W wielu dziedzinach Europa wciąż należy do światowej czołówki, jeśli chodzi o dobrobyt, ochronę socjalną i konkurencyjność, ale pod względem gospodarczym straciliśmy swoją pozycję względem własnej sytuacji w przeszłości, a także w porównaniu z innymi gospodarkami. Chodzi o rosnące ubóstwo, pogłębiającą się nierówność dochodów i ograniczanie usług publicznych, jak wynika z badań OECD przeprowadzonych w 2008 roku (4).

3.6   Eurostat w 2003 dodał do europejskiego zestawu wskaźników społecznych kategorię „ubogich pracujących”. Odsetek „ubogich pracujących” w krajach UE-27 w 2008 r. wyniósł 8,6 %. Wynika to między innymi z tego, że maleje udział stałej i godziwej pracy, a rośnie udział pracy niestałej i niepewnej. Prowadzi to do wzrostu nieufności u obywateli. A w społeczeństwie opartym na braku zaufania, które szarpane jest konfliktami społecznymi, nie ma miejsca na zdrowy i stabilny wzrost gospodarczy.

3.7   W ciągu minionych dziesięcioleci gwałtownie wzrosła nierówność materialna. W jednej ze swoich ostatnich książek (5) Tony Judt przytoczył kilka godnych uwagi przykładów tego zjawiska. W Wielkiej Brytanii nierówności są większe niż kiedykolwiek wcześniej od lat 20. ubiegłego stulecia; kraj ten liczy więcej ubogich dzieci niż jakikolwiek inny kraj w UE; w większości nowo tworzonych miejsc pracy zarabia się bardzo mało lub bardzo dużo, a od 1973 r. różnice w zarobkach nigdzie nie zwiększyły się tak bardzo jak tam. W Stanach Zjednoczonych pensja głównego dyrektora General Motors w 1968 r. wynosiła 66 razy więcej niż średnie wynagrodzenie w jego przedsiębiorstwie; w 2009 r. jego odpowiednik w WalMarcie zarobił 900 razy więcej niż ta kwota. Ten przykład reprezentuje ekstrema, ale z wartości średnich wyłania się ten sam obraz. W 1965 r. dyrektorzy dużych firm amerykańskich zarabiali 24-krotność średnich pensji w swoich przedsiębiorstwach, a w 2007 r. ich zarobki wynosiły ich 275-krotność. (6)

3.8   Koszty społeczne rosnących nierówności są wysokie. Z badania prowadzonego przez Wilkinsona i Picketa (7) wynika, że społeczeństwo, w którym nierówność materialna jest stosunkowo duża, w niemal wszystkich pozostałych aspektach życia codziennego osiąga gorsze wyniki niż społeczeństwo, w którym nierówność materialna jest stosunkowo niewielka. Ludzie charakteryzują się gorszym zdrowiem, żyją krócej, jest więcej przestępczości oraz – co stanowi największy problem – niszczone jest zaufanie wzajemne i społeczne. Prowadzi to ostatecznie do tego, że ludzie zwracają się przeciw władzom, zarówno krajowym, jak i unijnym, co przejawia się w rosnącym eurosceptycyzmie w coraz większej liczbie państw członkowskich. Podważa to również wzajemne zaufanie między grupami społecznymi, jak na przykład między partnerami społecznymi.

4.   Cele

4.1   Przemiany gospodarcze zachodzą coraz szybciej. W powiązaniu z nadchodzącymi problemami demograficznymi wymaga to szybkich i wszechstronnych działań. Społeczeństwo nigdy nie osiąga ostatecznego kształtu, lecz stale się rozwija, a wraz z tym rozwojem zmieniać się musi rynek pracy. Jednakże w reorganizacji rynku pracy odgrywają rolę różne interesy, nie tylko gospodarcze, ale i społeczne. Zadanie polega więc na tym, w jaki sposób zreorganizować rynek pracy, aby przynosiło to korzyści całemu społeczeństwu.

4.2   We wszystkich zaangażowanych w przemiany instytucjach daje się zauważyć zgodę co do kierunku, w jakim musimy zmieniać rynek pracy. Rada Unii Europejskiej przedstawiła propozycje dotyczące wytycznych polityki zatrudnienia (8), w których dużo uwagi poświęcono aspektom społecznym. Rada ministrów ds. zatrudnienia wskazała na korzyści płynące z elastycznej organizacji wewnątrz przedsiębiorstwa zamiast elastycznego otoczenia zewnętrznego. Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której wezwał UE do opracowania strategii na rzecz „zielonych miejsc pracy”. Będzie to nie tylko lepsze dla zrównoważonego rozwoju w przyszłości, lecz zmusi Europę do innowacyjności (9). EKES opracował na ten temat kilka opinii (10). Parlament Europejski przyjął również znaczną większością głosów rezolucję w sprawie nietypowych umów o pracę, w której opowiada się za pewnością zatrudnienia i przeciw zamianie stałych miejsc pracy na niepewne formy zatrudnienia (11).

4.3   W ramach strategii „Europa 2020” Komisja Europejska opublikowała szereg inicjatyw przewodnich z konkretnymi propozycjami w tej dziedzinie. Inicjatywa „Polityka przemysłowa w erze globalizacji” położy podwaliny pod tworzenie bardziej produktywnych miejsc pracy lepszej jakości. W inicjatywie przewodniej „Mobilna młodzież” i w „Programie na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia” postuluje się stosowanie jednolitej umowy na czas nieokreślony. Dzięki tej nowej formie umowy o pracę Komisja pragnie przeciwdziałać dychotomii na rynku pracy, dając nowo przyjętym do pracy możliwość nabywania – po odpowiednim okresie próbnym – praw socjalnych poprzez dostęp do systemów opartych na przepisach prawa lub układach zbiorowych między partnerami społecznymi.

4.4   Również europejscy partnerzy społeczni w dużej mierze zgadzają się co do przyszłej polityki. W roku 2007 (12) i 2010 (13) Business Europe, ETUC, UEAPME i CEEP opublikowały sprawozdania z zaleceniami co do polityki zatrudnienia, która uwzględniałaby interesy nie tylko gospodarcze, lecz również społeczne.

4.5   Podczas konferencji w Oslo we wrześniu 2010 r. MFW i MOP podkreślały, że położenie kresu ogromnemu bezrobociu jest niezwykle ważne nie tylko z gospodarczego punktu widzenia, lecz również z punktu widzenia spójności społecznej. Zdaniem MFW w przyszłości musimy zapobiec groźbie, że ponownie całe pokolenie może być stracone dla rynku pracy. MOP już od 1999 roku posiada „Program działań na rzecz godziwej pracy”, którego celem jest umożliwianie ludziom pracy w swobodzie, na równych warunkach, w bezpiecznym środowisku i z poszanowaniem godności ludzkiej. W czerwcu 2009 r. MOP przyjęła „Globalny pakt na rzecz miejsc pracy”, który jest nową inicjatywą na rzecz odnowy gospodarczej i zachowania miejsc pracy. OECD w swej ostatniej publikacji na temat zatrudnienia (14) apeluje o politykę, której celem byłoby zapobieganie masowemu i długotrwałemu bezrobociu.

4.6   Punktem wyjścia jest oczywiście założenie, że Europa ma zachować konkurencyjność względem innych części świata. Możliwe to jest wyłącznie dzięki edukacji, wiedzy, innowacyjności, jakości, wydajności i produktywności. UE po prostu nie może konkurować w dziedzinie kosztów pracy z takimi krajami jak Chiny, Indie czy Brazylia. Jest to możliwe jedynie wówczas, gdy warunki pracy w UE ulegną znacznemu pogorszeniu – a to kłóci się z zamiarami stworzenia w UE konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy z większą liczbą lepszych miejsc pracy i dużą spójnością społeczną. Oprócz zwiększania wysiłków w dziedzinie badań i rozwoju UE może stymulować i popierać inwestycje w edukację, przy czym odpowiedzialność za kształcenie ogólne spoczywa na szkolnictwie publicznym, a za ukierunkowane szkolenia zawodowe, na partnerach społecznych i władzach.

4.7   Nie docenia się znaczenia ukierunkowanego szkolenia zawodowego. Szkolenia ograniczone są często wyłącznie do młodych pracowników i do pracowników, których poziom wykształcenia jest już stosunkowo wysoki. W krajach UE-27 57,6 % pracowników z wyższym wykształceniem uczestniczy w kształceniu zawodowym, zaś wśród pracowników z niższym wykształceniem odsetek ten wynosi 28,4 %. Państwa sytuujące się na najwyższej i najniższej pozycji to odpowiednio Szwecja (91 % i 57,6 %) i Rumunia (14 % i 3,9 %) (15). Szkolenia muszą być również i przede wszystkim skierowane do osób gorzej wykształconych, starszych, kobiet i imigrantów, aby również tym grupom przywrócić trwałe perspektywy na znalezienie miejsca na rynku pracy. Ważnym środkiem osiągnięcia tego celu byłoby przyznanie pracownikom indywidualnych budżetów na szkolenia, odwrotnie proporcjonalnych do ich poziomu wykształcenia. Bezrobocie dotyka głównie gorzej wykształconych i pracowników o przestarzałych kwalifikacjach, pracujących w tradycyjnych, zanikających branżach. Bez podjęcia dodatkowych wysiłków szkoleniowych nie można zaoferować im perspektyw na pracę w innym, nowoczesnym sektorze gospodarki. A jeśli nie zadbamy o ponowne wejście tych ludzi na rynek pracy, na wszystkich poziomach rynku pracy zacznie wkrótce brakować wykwalifikowanych pracowników.

4.8   Nie poświęca się wystarczającej uwagi sytuacji starszych pracowników. Chociaż w wielu państwach członkowskich UE podwyższa się wiek emerytalny, wiele osób starszych traci swą pozycję na rynku pracy, zanim osiągnie obecny wiek emerytalny: czy to dlatego, że nie potrafią już nadążyć za szybkimi zmianami w procesach produkcyjnych, czy dlatego, że praca w systemie zmianowym w starszym wieku prowadzi do problemów. Aby również tych starszych pracowników utrzymać w zdrowiu przy pracy, potrzebna jest polityka kadrowa uwzględniająca kwestię wieku. Wiele z tych problemów można rozwiązać przez specjalne ukierunkowane kursy. Jednak również w tym zakresie z danych Eurostatu (16) wynika, że udział starszych pracowników w szkoleniach zawodowych jest znacznie skromniejszy niż pracowników młodszych. (20,9 % osób w wieku 55–64 lat w porównaniu do 44,2 % osób w wieku 25–43 lat).

4.9   Kształcenie i szkolenia mają sens jedynie wówczas, gdy programy są również skuteczne i faktycznie umożliwiają uczestniczącym w nich pracownikom nabycie umiejętności koniecznych do dopasowania się do szybko zmieniającego się rynku pracy. Oznacza to, że klasyczne kształcenie teoretyczne, bardzo odległe od świata pracy, musi być uzupełniane zwłaszcza przez staże w przedsiębiorstwach. Wciąż zbyt często w praktyce udziela się tego typu szkoleń. W ostatnich latach w różnych państwach członkowskich eksperymentowano z nowymi, skutecznymi, zorientowanymi na praktykę metodami szkolenia w miejscu pracy. CEDEFOP przeprowadził niedawno badania skutków kształcenia w miejscu pracy (17). Rozszerzanie zakresu i stymulowanie tego typu projektów szkoleniowych zdecydowanie zasługuje na rekomendację.

4.10   Pracownicy nie tylko uczą się w ramach formalnych projektów szkoleniowych; zdobywają oni nieformalne, acz cenne doświadczenie i wiedzę podczas pełnienia swoich funkcji. Uzyskane w ten sposób kompetencje nie są uznawane w wystarczającym stopniu, jako że nie podlegają certyfikacji, zatem nie są na nie wydawane oficjalne, uznawane dyplomy. Ogranicza to mobilność pracowników. Dopóki kontynuują dotychczasową pracę, nie stanowi to problemu, jednak ogranicza im to możliwości zmiany pracy, jako że nie mogą wykorzystać swych nieoficjalnych kwalifikacji podczas starań o inną pracę. Wiele badań na temat możliwości utworzenia systemów uznawania nabytych kompetencji zostało już przeprowadzonych, między innymi przez OECD (18) i CEDEFOP (19). W większości państw członkowskich pracuje się nad systemem oceny i uznawania wyników formalnego i nieformalnego nauczania, jednak tylko w ograniczonej liczbie państw doprowadziło to jak dotąd do konkretnych wyników (20). Ta inicjatywa zasługuje na większe uznanie i wsparcie.

4.11   Z inicjatywy DG ds. Edukacji i Kultury opracowano szereg instrumentów na rzecz osiągnięcia na szczeblu europejskim przejrzystości kwalifikacji i jakości kształcenia i szkolenia w ramach uczenia się przez całe życie (21). Instrumenty te wykorzystywane są obecnie przede wszystkim w szkolnictwie do poprawy mobilności studentów w Europie i ich możliwości dostosowawczych. EKES podkreśla znaczenie tych instrumentów i zwraca się do Komisji o zbadanie, w jaki sposób można by je wykorzystać do poprawy mobilności i możliwości adaptacyjnych pracowników w Unii Europejskiej.

4.12   Pracodawca, który inwestuje w pracowników, organizując spotkania szkoleniowe podczas czasu pracy i pokrywając wszystkie związane z tym koszty, może oczekiwać od pracowników poświęcenia prywatnego czasu na naukę, jeżeli jest to potrzebne poza czasem szkolenia. Tego rodzaju program szkoleniowy, który nie jest ukierunkowany wyłącznie na wykonywanie konkretnego zadania, lecz daje kwalifikacje poszerzające możliwości zatrudnienia danych osób w firmie lub na rynku pracy, stanowi najlepsze przygotowanie do przyszłości w szybko zmieniającym się świecie. Taki program jest atrakcyjny zarówno dla pracodawców, jak i dla pracowników. Dla pierwszych oznacza dostępność wykwalifikowanego i zaangażowanego personelu; dla drugich – silną pozycję na rynku pracy. Należy jak najszybciej z powrotem uruchomić ten proces, tym bardziej że z ostatnich danych wynika, że proces uczenia się przez całe życie już od paru lat znajduje się w fazie stagnacji (22).

5.   Sposoby osiągnięcia celów

5.1   Przedsiębiorstwom potrzebna jest pewność, jeśli chcą inwestować w dłuższym okresie na przykład w nowe rozwiązania. W Niemczech rozwijanie nowych technologii w dziedzinie energii odnawialnej przebiegało nieco szybciej niż w innych krajach Europy, ponieważ władze niemieckie wprowadziły wieloletni program wsparcia, który dawał przedsiębiorcom z tego sektora pewność, że chodzi o strukturalny rozwój, który podczas wielu lat będzie wspierany i stymulowany przez władze. W wyniku takiej polityki Niemcy wiodły prym w tej dziedzinie, a zatrudnienie w tym sektorze w Niemczech wzrosło w ciągu dziesięciu lat z poniżej 70 000 do 300 000 miejsc pracy.

5.2   Pewność potrzebna jest nie tylko przedsiębiorstwom. Również pracownicy potrzebują pewności w zakresie dochodów, ochrony socjalnej i szkolenia. Te zasady odzwierciedlają kluczowe wartości europejskiego modelu społecznego w formie, którą uzyskał on po drugiej wojnie światowej w Europie. Dobrze wykwalifikowani pracownicy mają zabezpieczone dochody, ponieważ kwalifikacje dają im dostęp do rynku pracy i pewność godziwego zatrudnienia. Pracownikom, którzy nie z własnej winy pozbawieni są zatrudnienia, potrzebna jest ochrona socjalna po to, aby w tym okresie mogli przekwalifikować się, odświeżać i uzupełniać swoje kwalifikacje w celu ponownego znalezienia zatrudnienia. Pracownicy potrzebują ponadto pewności, że każdy ma dostęp do programów szkoleniowych w celu realizacji ewentualnych osobistych ambicji w zakresie pracy i zarobków. Jedynym sposobem zachowania europejskiego modelu społecznego w warunkach globalnego rynku jest posiadanie zmotywowanej, wykwalifikowanej, odpowiedzialnej i elastycznie dostosowującej się siły roboczej. Ceną, jaką za to trzeba zapłacić jest to, że ta siła robocza uzyska pewność w odniesieniu do podstawowych wartości europejskiego modelu społecznego.

5.3   Zresztą pracownicy nie korzystają nigdy z tych trzech rodzajów zabezpieczenia jednocześnie. Ponadto koszty tych zabezpieczeń zawsze się ostatecznie zwracają. Długotrwałe bezrobocie zmniejsza się, kiedy popyt i podaż na rynku pracy lepiej się do siebie dopasowują dzięki wystarczającej liczbie programów szkoleniowych na zmianę, odświeżenie i uzupełnienie kwalifikacji.

5.4   Negocjowana między partnerami społecznymi flexicurity może stanowić ważne narzędzie w tych segmentach rynku pracy, gdzie popyt na elastyczne zatrudnienie ma logiczne, zrozumiałe uzasadnienie (23). Nowe formy pracy mogą być z większym powodzeniem wprowadzane tam, gdzie partnerzy społeczni sporządzą dobrze przemyślane układy zbiorowe na ten temat. Możliwe jest to wyłącznie w atmosferze zaufania. Nie tylko społeczeństwo bardzo się zmieniło, pracownicy również. Nie wszyscy szukają obecnie pracy na całe życie. Pracownicy pragną przede wszystkim pewności, że w czasie swojej aktywności zawodowej będą mieli odpowiednie zatrudnienie. Nie w formie niestałej i niestabilnej pracy, lecz w formie oferującej więcej pewności, jak to przedstawiono w punkcie 5.2. W większych przedsiębiorstwach można to bardzo dobrze zorganizować dzięki elastyczności nie za pośrednictwem elastycznego otoczenia poza przedsiębiorstwem, lecz poprzez umożliwienie elastycznego obsadzania stanowisk przez zatrudniony na stałe personel wewnątrz przedsiębiorstwa. Rada ministrów ds. zatrudnienia omawiała tę możliwość w lipcu 2010 roku. Taka forma flexicurity o wiele lepiej odpowiada gospodarce opartej na wiedzy, jaką UE chce tworzyć. Najlepszym sposobem na nadanie kształtu tej formie elastyczności są układy zbiorowe między partnerami społecznymi.

5.5   Niemniej jednak w okresach szczytowego obciążenia przedsiębiorstwa zawsze potrzebują pracowników czasowych. Ponadto ten model wewnętrznej elastyczności w mniejszym stopniu nadaje się do wykorzystania w małych i średnich przedsiębiorstwach. Małe i średnie przedsiębiorstwa są ważne dla europejskiej gospodarki, jako że w nich zatrudniona jest większość pracujących. Dlatego też należy znaleźć skuteczną metodę zmniejszania różnic między pracownikami ze stałą umową o pracę, dobrą ochroną socjalną i silną pozycją prawną a pracownikami z umową czasową, minimalną ochroną socjalną i słabą pozycją prawną. Również tym pracownikom należy zapewnić prawo do takich spraw, jak wynagrodzenie w czasie choroby, emerytura, zasiłek dla bezrobotnych, urlop płatny i urlop rodzicielski. Można to zrobić, zapewniając im np. dostęp na określonych warunkach i za rozsądne stawki do regulacji ustanawianych na poziomie sektorowym w układach zbiorowych lub na poziomie krajowym w przepisach prawa, tak jak w Austrii, gdzie wprowadzono już podobny system. Również tu partnerzy społeczni i władze powinny dzielić się odpowiedzialnością.

5.6   Zarządzanie zasobami ludzkimi również będzie odgrywać istotną podwójną rolę w przyszłości. W pierwszym rzędzie ma do odegrania istotną rolę w wypełnianiu treścią programów szkoleniowych, dzięki którym pracownicy mogą utrzymywać na wysokim poziomie swoje kwalifikacje zawodowe. Czeka je jednak również istotne zadanie odbudowania osłabionego zaufania między partnerami społecznymi, tak by wspólnie i w porozumieniu mogli oni poszukiwać rozwiązań problemów na rynku pracy. Jeśli w oparciu o odbudowane zaufanie uda się wspólnie znaleźć rozwiązanie, może to doprowadzić do powstania takiego rynku pracy, na którym pracodawcy uzyskają taką elastyczność, jakiej pragną, a pracownicy takie bezpieczeństwo, jakiego potrzebują.

5.6.1   Lepsze zarządzanie zasobami ludzkimi jest kluczem zarówno do odbudowania zaufania między partnerami społecznymi, jak i do nowego podejścia do rynku trwałego zatrudnienia. Podstawą tego zarządzania musi być zwłaszcza:

| — | przewidywanie zmian w odniesieniu do zawodów i stanowisk pracy przy zachowaniu dbałości o to, by nie były uciążliwe; |
| --- | --- |

—

przewidywanie zmian w odniesieniu do zawodów i stanowisk pracy przy zachowaniu dbałości o to, by nie były uciążliwe;

| — | zachęcanie pracowników do podejmowania ryzyka i przyjmowania na siebie odpowiedzialności, tak by poprawić wyniki indywidualne i zbiorowe; |
| --- | --- |

—

zachęcanie pracowników do podejmowania ryzyka i przyjmowania na siebie odpowiedzialności, tak by poprawić wyniki indywidualne i zbiorowe;

| — | ponowny przegląd pewnych form (przygotowawczego) kształcenia zawodowego, niedostosowanych (lub niewłaściwie dostosowanych) do potrzeb lokalnych rynków zatrudnienia; |
| --- | --- |

—

ponowny przegląd pewnych form (przygotowawczego) kształcenia zawodowego, niedostosowanych (lub niewłaściwie dostosowanych) do potrzeb lokalnych rynków zatrudnienia;

| — | poprawa instrumentów poradnictwa zawodowego dla młodych ludzi poprzez włączenie do niego większej liczby profesjonalistów i specjalistów z danego sektora; |
| --- | --- |

—

poprawa instrumentów poradnictwa zawodowego dla młodych ludzi poprzez włączenie do niego większej liczby profesjonalistów i specjalistów z danego sektora;

| — | zwrócenie szczególnej uwagi na lokalną wiedzę fachową i tradycyjną produkcję lokalną, a także na marki regionalne, które z uwagi na stosunkową rzadkość są również częścią oryginalnego dziedzictwa. |
| --- | --- |

—

zwrócenie szczególnej uwagi na lokalną wiedzę fachową i tradycyjną produkcję lokalną, a także na marki regionalne, które z uwagi na stosunkową rzadkość są również częścią oryginalnego dziedzictwa.

5.6.2   Dążenie do bardziej stabilnego i zdrowszego rynku pracy powinno być częścią szerszej strategii, w której udział biorą również inne podmioty, takie jak przedstawiciele wolnych zawodów i podmioty świadczące usługi w interesie ogólnym.

5.7   Mimo iż ogólny kierunek koniecznego rozwoju rynku pracy nadawany jest z Brukseli, jedynie państwa członkowskie mogą nadać mu ostateczny kształt. Regiony wydają się być w tym celu najbardziej odpowiednim poziomem. Przyszłość gospodarki opartej na wiedzy zależy od tego, czy regiony potrafią stworzyć i zatrzymać kreatywną siłę roboczą. UE może stymulować taki rozwój przez finansowe wsparcie z europejskich funduszy strukturalnych oraz przez gromadzenie sprawdzonych rozwiązań, które zostaną udostępnione w formie bazy danych. Członkowie CCMI zebrali pewną liczbę takich sprawdzonych rozwiązań, które zostały przedstawione w załączniku (24). EKES zwraca do Komisji Europejskiej o rozpowszechnianie tych rozwiązań w zainteresowanych instytucjach na szczeblu UE i w państwach członkowskich oraz ich rekomendację.

5.8   Mamy w Europie przykłady regionów z bogatą przeszłością industrialną, jak region Lille w północnej Francji czy Zagłębie Ruhry w Niemczech, gdzie w krótkim czasie praktycznie całkowicie zanikł tradycyjny przemysł, a wraz z nim podstawowe źródło regionalnego zatrudnienia i dobrobytu. Zamiast kurczowo trzymać się tego, co pozostało, miejscowe zainteresowane podmioty przemyślały, jakie są przyszłe możliwości, i rozpoczęły negocjacje w tym kierunku. W rezultacie zarówno w regionie Lille, jak i w Zagłębiu Ruhry poczucie beznadziei ustąpiło miejsca nowym perspektywom, a wszelkiego rodzaju nowe rodzaje działalności gospodarczej, przede wszystkim zrównoważonej i w dużym stopniu opartej na wiedzy, doprowadziły oba regiony do rozkwitu. Bo w tym właśnie tkwi siła europejskiej gospodarki, zwłaszcza w tych sektorach Europa posiada najszersze perspektywy i musi dbać o umocnienie ich pozycji. Zarówno Lille, jak i Zagłębie Ruhry otrzymały nawet tytuł kulturalnej stolicy Europy. Na tym poziomie władze i partnerzy społeczni muszą nadawać formę inicjatywom, które ostatecznie prowadzą do europejskiego modelu społecznego, jak to określono we wcześniejszej opinii EKES-u (25).

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  EQF, ECVET, Europass, EQAF.

1

(2)  „Changes over time – first findings from the fifth European Working conditions survey”.

2

(3)  Definicja niepewnego zatrudnienia: praca na podstawie umowy czasowej, która w każdym momencie może zostać jednostronnie rozwiązana przez pracodawcę, bez towarzyszących temu zobowiązań.

3

(4)  „Growing unequal? Income distribution and poverty in OECD countries”.

4

(5)  „Ill Fares The Land: A Treatise On Our Present Discontents” (2010).

5

(6)  www.finfacts.ie/irishfinancenews/article_1020265.shtml.

6

(7)  „The Spirit Level: Why more equal societies almost always do better” (2009).

7

(8)  Międzyinstytucjonalny numer referencyjny 2010/0115.

8

(9)  P7_TA(2010)0299.

9

(10)  Dz.U. C 306 z 16.12.2009, s. 70 oraz opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia państw członkowskich – część II zintegrowanych wytycznych dotyczących strategii „Europa 2020” (Dz.U. C 107 z 6.4.2011, s. 77)

10

(11)  2009/2220 (INI).

11

(12)  „Key challenges facing European Labour Markets: A joint analysis of European social partners”.

12

(13)  „Framework agreement on inclusive labour markets”.

13

(14)  „OECD Employment Outlook 2010: Moving beyond the Jobs Crisis”.

14

(15)  Badania Eurostatu dotyczące kształcenia dorosłych (Eurostat Adult Education Survey).

15

(16)  Patrz przypis 1.

16

(17)  http://www.cedefop.europa.eu/successtories on workplace learning.

17

(18)  http://www.oecd.org/dataoecd/9/16/41851819.pdf.

18

(19)  http://www.cedefop.europa.eu/EN/publications/5059.aspx.

19

(20)  Np. we Francji istnieje świadectwo kompetencji (CCE), a w Holandii świadectwo doświadczenia (Ervaringscertificaat).

20

(21)  EQF, ECVET, Europass, EQAF.

21

(22)  http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tsiem080&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1.

22

(23)  Zob. opinia EKES-u w sprawie „Wykorzystanie modelu flexicurity w zakresie restrukturyzacji w kontekście rozwoju globalnego” (Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 1–5).

23

(24)  http://www.eesc.europa.eu/resources/docs/handout.doc.

24

(25)  Dz.U. C 309 z 16.12.2006, s. 119.

25

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/50 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/50

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie kryzysu, edukacji i rynku pracy (opinia z inicjatywy własnej)

2011/C 318/08

Sprawozdawca: Mário SOARES

Dnia 20 stycznia 2011 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

kryzysu, edukacji i rynku pracy.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 14 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny jednomyślnie przyjął następującą opinię:

1.   Zalecenia

Wzywa się państwa członkowskie, by:

| — | nie dopuściły do sytuacji, w której działania na rzecz przezwyciężenia kryzysu gospodarczego i zmniejszenia długu państwowego odbiją się negatywnie na inwestycjach w kształcenie i szkolenie; |
| --- | --- |

—

nie dopuściły do sytuacji, w której działania na rzecz przezwyciężenia kryzysu gospodarczego i zmniejszenia długu państwowego odbiją się negatywnie na inwestycjach w kształcenie i szkolenie;

| — | podczas oceny celów budżetowych w średniej perspektywie zwróciły szczególną uwagę na inwestycje w edukację, badania i szkolenie zawodowe w celu ich kontynuowania i stymulowania w tych sektorach; |
| --- | --- |

—

podczas oceny celów budżetowych w średniej perspektywie zwróciły szczególną uwagę na inwestycje w edukację, badania i szkolenie zawodowe w celu ich kontynuowania i stymulowania w tych sektorach;

| — | dążyły do poprawy znajomości języka ojczystego oraz rozwinięcia umiejętności STEM (nauki ścisłe, technologia, inżynieria i matematyka); |
| --- | --- |

—

dążyły do poprawy znajomości języka ojczystego oraz rozwinięcia umiejętności STEM (nauki ścisłe, technologia, inżynieria i matematyka);

| — | polepszyły wczesne doradztwo edukacyjne i zawodowe, przy uwzględnieniu potrzeb rynku pracy; |
| --- | --- |

—

polepszyły wczesne doradztwo edukacyjne i zawodowe, przy uwzględnieniu potrzeb rynku pracy;

| — | promowały ducha przedsiębiorczości na wszystkich etapach edukacji; |
| --- | --- |

—

promowały ducha przedsiębiorczości na wszystkich etapach edukacji;

| — | zachęcały do właściwego stosowania europejskich ram kwalifikacji oraz do rozwijania krajowych systemów kwalifikacji; |
| --- | --- |

—

zachęcały do właściwego stosowania europejskich ram kwalifikacji oraz do rozwijania krajowych systemów kwalifikacji;

| — | zapewniały dodatkowe możliwości kształcenia młodym ludziom, którzy porzucili naukę, oraz nisko wykwalifikowanym pracownikom, nie zaniedbując przy tym umiejętności informatycznych; |
| --- | --- |

—

zapewniały dodatkowe możliwości kształcenia młodym ludziom, którzy porzucili naukę, oraz nisko wykwalifikowanym pracownikom, nie zaniedbując przy tym umiejętności informatycznych;

| — | szanowały indywidualne prawo do poświadczonych certyfikatem szkoleń zawodowych wysokiej jakości, bez względu na poziom kwalifikacji i rodzaj umowy; |
| --- | --- |

—

szanowały indywidualne prawo do poświadczonych certyfikatem szkoleń zawodowych wysokiej jakości, bez względu na poziom kwalifikacji i rodzaj umowy;

| — | podejmowały działania w celu uznawania, potwierdzania i poświadczania umiejętności nabytych w różnych środowiskach edukacyjnych (formalnych i pozaformalnych), jak i podczas wykonywania czynności zawodowych; |
| --- | --- |

—

podejmowały działania w celu uznawania, potwierdzania i poświadczania umiejętności nabytych w różnych środowiskach edukacyjnych (formalnych i pozaformalnych), jak i podczas wykonywania czynności zawodowych;

| — | wykorzystały do wspierania kształcenia i szkolenia fundusze europejskie, a zwłaszcza Europejski Fundusz Społeczny; |
| --- | --- |

—

wykorzystały do wspierania kształcenia i szkolenia fundusze europejskie, a zwłaszcza Europejski Fundusz Społeczny;

| — | promowały programy integracji zawodowej i zachęcały przedsiębiorstwa do korzystania z takich instrumentów w celu tworzenia stabilnych miejsc pracy; |
| --- | --- |

—

promowały programy integracji zawodowej i zachęcały przedsiębiorstwa do korzystania z takich instrumentów w celu tworzenia stabilnych miejsc pracy;

| — | doceniały zawód nauczyciela, krzewiły szacunek dla działalności edukacyjnej, wspierały kształcenie ustawiczne nauczycieli oraz poprawiały ich warunki pracy i płacy. |
| --- | --- |

—

doceniały zawód nauczyciela, krzewiły szacunek dla działalności edukacyjnej, wspierały kształcenie ustawiczne nauczycieli oraz poprawiały ich warunki pracy i płacy.

2.   Wprowadzenie

2.1   Kryzys finansowy, który zaczął się w 2008 r., wywołał najostrzejszy od 1930 r. kryzys gospodarczy i doprowadził do największego od II wojny światowej spadku PKB na świecie. Obecnie borykamy się w Europie z poważnym kryzysem gospodarczym i społecznym, zamykaniem tysięcy przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP, rosnącym bezrobociem, spadkiem płac, cięciami budżetowymi w systemach zabezpieczeń społecznych, wzrostem podatków konsumpcyjnych i cen produktów pierwszej potrzeby, a także pogorszeniem sytuacji w zakresie ubóstwa i wykluczenia społecznego.

2.2   Celem niniejszej opinii nie jest analizowanie przyczyn kryzysu, lecz podkreślenie jego negatywnego wpływu na społeczeństwo oraz wskazanie strategii koniecznych dla złagodzenia następstw kryzysu i przezwyciężenia jego skutków.

2.3   W opinii zwrócimy uwagę na znaczenie kształcenia i szkolenia jako instrumentów niezbędnych dla sprostania kryzysowi, na związki między kształceniem i szkoleniem a światem pracy, integrację młodych ludzi na rynku pracy, potrzeby i odpowiedzialność przedsiębiorstw w zakresie szkolenia własnych pracowników, jak również na promowanie godnego zatrudnienia wysokiej jakości.

2.4   Z drugiej strony, w opinii stwierdza się, że zachowanie europejskiego modelu społecznego powinno być zadaniem całego społeczeństwa i wymaga kreatywności i solidarności.

3.   Uwagi ogólne

3.1   Cztery najnowsze inicjatywy Komisji mają szczególne znaczenie dla zbadania tego problemu:

| — | „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie” (1) przygotowany z myślą o zapewnieniu do 2020 r. 75-procentowego zatrudnienia wśród osób w wieku 20-64 lat. Jako priorytety wskazano w nim lepiej funkcjonujące rynki pracy, lepiej wykwalifikowaną siłę roboczą, wyższą jakość miejsc pracy i lepsze warunki pracy oraz skuteczniejszą politykę stymulującą tworzenie miejsc pracy i popyt na pracę (2). |
| --- | --- |

—

„Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie” (1) przygotowany z myślą o zapewnieniu do 2020 r. 75-procentowego zatrudnienia wśród osób w wieku 20-64 lat. Jako priorytety wskazano w nim lepiej funkcjonujące rynki pracy, lepiej wykwalifikowaną siłę roboczą, wyższą jakość miejsc pracy i lepsze warunki pracy oraz skuteczniejszą politykę stymulującą tworzenie miejsc pracy i popyt na pracę (2).

| — | Inicjatywa „Mobilna młodzież” (3) na rzecz uwolnienia potencjału młodzieży ku inteligentnemu, trwałemu i sprzyjającemu włączeniu społecznemu wzrostowi gospodarczemu w Unii Europejskiej (4). |
| --- | --- |

—

Inicjatywa „Mobilna młodzież” (3) na rzecz uwolnienia potencjału młodzieży ku inteligentnemu, trwałemu i sprzyjającemu włączeniu społecznemu wzrostowi gospodarczemu w Unii Europejskiej (4).

| — | W komunikacie „Przeciwdziałanie zjawisku przedwczesnego kończenia nauki: kluczowy wkład w realizację strategii »Europa 2020«” (5) zanalizowano wpływ przedwczesnego kończenia nauki na osoby, które tego dokonują, na społeczeństwo i gospodarkę, wskazano na przyczyny tego zjawiska i opisano podejmowane obecnie i przewidziane na przyszłość działania w skali europejskiej. |
| --- | --- |

—

W komunikacie „Przeciwdziałanie zjawisku przedwczesnego kończenia nauki: kluczowy wkład w realizację strategii »Europa 2020«” (5) zanalizowano wpływ przedwczesnego kończenia nauki na osoby, które tego dokonują, na społeczeństwo i gospodarkę, wskazano na przyczyny tego zjawiska i opisano podejmowane obecnie i przewidziane na przyszłość działania w skali europejskiej.

| — | Celem europejskich ram kwalifikacji jest porównanie krajowych systemów edukacji, co ułatwi mobilność w obszarze kształcenia i uznawanie w wymiarze europejskim wiedzy, kompetencji i umiejętności. |
| --- | --- |

—

Celem europejskich ram kwalifikacji jest porównanie krajowych systemów edukacji, co ułatwi mobilność w obszarze kształcenia i uznawanie w wymiarze europejskim wiedzy, kompetencji i umiejętności.

W dokumentach tych widać potrzebę ściślejszej współpracy między sektorami edukacji, kształcenia i rynku pracy, co jest zresztą zgodne ze stanowiskiem EKES-u.

3.1.1   Komitet odnotowuje zamiar Komisji uruchomienia w 2012 r. unijnej panoramy umiejętności, której celem jest zapewnienie większej przejrzystości zarówno dla osób starających się o pracę i pracowników, jak też dla przedsiębiorstw i/lub administracji publicznej. „Panorama” zostanie udostępniona w internecie i będzie zawierać aktualne informacje na temat dostępnych i poszukiwanych umiejętności do 2020 r., dzięki działaniom prowadzonym w sieci przez organy krajowe zajmujące się prognozą zmian na rynku pracy.

3.1.2   Należy również podkreślić znaczenie europejskich rad sektorowych jako przestrzeni, gdzie partnerzy społeczni mogą analizować umiejętności pracowników i potrzeby rynku pracy. Jest to sposób na przyspieszenie wymiany informacji i sprawdzonych rozwiązań zebranych wcześniej przez rady lub centra monitorowania w każdym państwie (6).

3.2   Kryzys a rynek pracy

3.2.1   Kryzys finansowy i gospodarczy ma tragiczne konsekwencje na rynku pracy. Według MOP w 2010 r. liczba bezrobotnych na świecie sięgnęła 250 mln, a stopa bezrobocia wzrosła w tym roku z 5,7 % do 6,2 %. Ponadto bezrobociu towarzyszyło w wielu krajach pogorszenie warunków pracy i wzrost niepewności zatrudnienia.

3.2.2   Według Eurostatu w styczniu 2011 r. stopa bezrobocia wyniosła w strefie euro 9,9 % (15 775 mln), a w 27 państwach UE 9,5 % (23 048 mln). Prawie 5 mln osób pozostaje bez pracy od długiego czasu.

3.2.3   Między końcem 2008 r. a lutym 2011 r. stopa bezrobocia w UE-27 wzrosła z 7,7 % do 9,5 %. Bezrobocie wśród mężczyzn zwiększyło się z 6 % do 9,5 %, wśród kobiet z 7,5 % do 9,6 %, a wśród młodzieży z 19,7 % do 20,4 %.

3.2.4   Liczby te nie pokazują jednakże znaczących różnic między państwami członkowskimi (od 4,3 % w Holandii do 20,5 % w Hiszpanii) i niewiele mówią o sytuacji niektórych grup wysokiego ryzyka (imigrantów lub starszych pracowników).

3.2.5   Bezrobocie wśród młodzieży w przedziale wiekowym 15-25 sięga 20,4 % i zwiększyło się o 4 punkty procentowe w okresie między pierwszymi 4 miesiącami 2008 r. a pierwszym kwartałem 2009 r. Ponadto bezrobocie długotrwałe w tym przedziale wiekowym wzrosło o prawie 30 % od wiosny 2008 r. Spośród 5,2 mln osób dotkniętych tym problemem 1,2 mln to ludzie młodzi.

3.2.6   Pracownicy o niskich zarobkach (którzy ogólnie mają niskie kwalifikacje) są dwu – a nawet trzykrotnie bardziej narażeni na bezrobocie niż pracownicy otrzymujący wyższe pensje.

3.2.7   Sytuacja ta znów dotyka najbardziej młodych ludzi: są oni dwukrotnie bardziej zagrożeni niskimi zarobkami (mimo ogólnie wyższych kwalifikacji) niż pracownicy w średnim wieku.

3.2.8   Według Eurostatu (7) w 2007 r., jeszcze przed kryzysem, 79 mln obywateli było zagrożonych ubóstwem, a 32 mln żyło w ubóstwie. Mimo iż osoby pracujące są w mniejszym stopniu zagrożone ubóstwem, to jednak „ubogich pracujących” jest co najmniej 17,5 mln (8).

3.2.9   Większa niepewność zatrudnienia jest cechą nowych miejsc pracy. W szczególnym stopniu dotyka młodych ludzi i ma różnorodne skutki zarówno dla nich, jak i dla społeczeństwa (dłuższe mieszkanie z rodzicami i zależność od nich, odkładanie decyzji dotyczących małżeństwa i ciąży) (9). Można zauważyć, że niepewność zatrudnienia nie jest równoznaczna z umowami na czas określony, chyba że umowy te są wykorzystywane niezgodnie z ich przeznaczeniem, kiedy wymogi rynku pracy mają charakter stały.

3.2.10   Zdaniem Komitetu podstawowe problemy i wyzwania przedstawiają się następująco:

| a) | Nierówności w tempie wychodzenia z kryzysu, przy znacznych różnicach między poszczególnymi państwami, oraz dalsze pogarszanie się sytuacji na rynku pracy, a zwłaszcza wzrost bez tworzenia nowych miejsc pracy. EKES przyłącza się do ostrzeżeń wyrażonych przez MOP w sprawozdaniu w sprawie zatrudnienia na świecie (10) oraz w konkluzjach niedawnego spotkania „Dialog na temat wzrostu i zatrudnienia w Europie” (11). |
| --- | --- |

a)

Nierówności w tempie wychodzenia z kryzysu, przy znacznych różnicach między poszczególnymi państwami, oraz dalsze pogarszanie się sytuacji na rynku pracy, a zwłaszcza wzrost bez tworzenia nowych miejsc pracy. EKES przyłącza się do ostrzeżeń wyrażonych przez MOP w sprawozdaniu w sprawie zatrudnienia na świecie (10) oraz w konkluzjach niedawnego spotkania „Dialog na temat wzrostu i zatrudnienia w Europie” (11).

| b) | Nierówności społeczne spowodowane trudną sytuacją na rynku pracy, dotykające zwłaszcza ludzi młodych (mimo iż mają lepsze wykształcenie niż wcześniejsze pokolenia) i osób pozostających od dawna bez pracy. |
| --- | --- |

b)

Nierówności społeczne spowodowane trudną sytuacją na rynku pracy, dotykające zwłaszcza ludzi młodych (mimo iż mają lepsze wykształcenie niż wcześniejsze pokolenia) i osób pozostających od dawna bez pracy.

| c) | Sytuacja demograficzna w Europie, szczególnie starzenie się społeczeństwa aktywnego zawodowo, co może zaostrzyć problemy związane z niewystarczającymi kwalifikacjami na rynku pracy. |
| --- | --- |

c)

Sytuacja demograficzna w Europie, szczególnie starzenie się społeczeństwa aktywnego zawodowo, co może zaostrzyć problemy związane z niewystarczającymi kwalifikacjami na rynku pracy.

| d) | Zachodzące coraz szybciej zmiany dotyczące miejsc pracy. Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego (CEDEFOP) szacuje, że zapotrzebowanie na wysoko wykwalifikowanych pracowników może wzrosnąć o 16 mln do 2020 r., a na osoby o przeciętnych kwalifikacjach – o średnio 3,5 mln. Jednocześnie o 12 mln może zmniejszyć się zapotrzebowanie na osoby o niskich kwalifikacjach. Deficyt kwalifikacji zaostrzy się, szczególnie w zakresie umiejętności STEM (nauki ścisłe, technologia, inżynieria i matematyka) w obszarze energii, TIK, ekologicznego transportu, środowiska i zdrowia. Pojawiające się miejsca pracy coraz bardziej różnią się profilem od tych, które zostały zlikwidowane, a reintegracja osób bezrobotnych staje się coraz trudniejsza. |
| --- | --- |

d)

Zachodzące coraz szybciej zmiany dotyczące miejsc pracy. Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego (CEDEFOP) szacuje, że zapotrzebowanie na wysoko wykwalifikowanych pracowników może wzrosnąć o 16 mln do 2020 r., a na osoby o przeciętnych kwalifikacjach – o średnio 3,5 mln. Jednocześnie o 12 mln może zmniejszyć się zapotrzebowanie na osoby o niskich kwalifikacjach. Deficyt kwalifikacji zaostrzy się, szczególnie w zakresie umiejętności STEM (nauki ścisłe, technologia, inżynieria i matematyka) w obszarze energii, TIK, ekologicznego transportu, środowiska i zdrowia. Pojawiające się miejsca pracy coraz bardziej różnią się profilem od tych, które zostały zlikwidowane, a reintegracja osób bezrobotnych staje się coraz trudniejsza.

3.3   Kryzys a nauka

3.3.1   Edukacja jest instrumentem służącym rozwojowi osobistemu, włączeniu w działalność produkcyjną, spójności w społeczeństwie oraz poprawie warunków życia. Według badań Eurostatu osoby o najwyższym poziomie wykształcenia cieszą się dłuższym życiem.

3.3.2   Niski poziom wykształcenia łączy się z ubóstwem i wykluczeniem społecznym, dlatego też w polityce na rzecz włączenia nacisk kładzie się na zapewnienie dostępu do usług publicznych, a zwłaszcza kształcenia i szkolenia.

3.3.3   W strategii „Europa 2020” przypomniano o konieczności poprawy edukacji w Europie – od przedszkola aż po studia wyższe – w celu zwiększenia produktywności oraz zwalczania nierówności i ubóstwa. Panuje przekonanie, że Europa będzie się rozwijać jedynie wówczas, jeśli jej społeczeństwa będą posiadać umiejętności pozwalające im na wnoszenie wkładu w gospodarkę opartą na wiedzy oraz korzystanie z jej osiągnięć.

3.3.4   EKES podziela zaniepokojenie Komisji wyrażone w dokumencie „Agenda cyfrowa dla Europy”, iż Europa pozostaje w tyle w dziedzinie nowych technologii. Podkreślono, że 30 % Europejczyków nigdy nie korzysta z internetu, a wydatki UE na badania i rozwój w dziedzinie TIK wynoszą zaledwie 40 % sumy przeznaczanej na ten cel w USA. Rozwijanie od najmłodszych lat umiejętności informatycznych stanowi czynnik włączenia społecznego.

3.3.5   Komitet odnotowuje także słabszą pozycję UE w dziedzinie innowacji w porównaniu z USA i Japonią. Należy temu przeciwdziałać poprzez zwiększenie liczby osób posiadających wysokie kwalifikacje, inwestycje państw i przedsiębiorstw w badania i rozwój oraz lepsze powiązanie ze sobą nauki, technologii i działalności produkcyjnej. Stwierdza, że termin „innowacje” należy rozszerzyć na organizację pracy i innowacje społeczne.

3.3.6   W ramach strategii „Europa 2020” Komisja stawia sobie dwa szeroko zakrojone cele w dziedzinie edukacji:

| a) | ograniczenie do mniej niż 10 % odsetka osób przedwcześnie rezygnujących z nauki; |
| --- | --- |

a)

ograniczenie do mniej niż 10 % odsetka osób przedwcześnie rezygnujących z nauki;

| b) | zwiększenie do 40 % odsetka osób w wieku 30-34 lat, które ukończyły studia wyższe. |
| --- | --- |

b)

zwiększenie do 40 % odsetka osób w wieku 30-34 lat, które ukończyły studia wyższe.

3.3.7   EKES podziela zaniepokojenie Komisji złożonym problemem porzucania nauki, który ma poważne konsekwencje dla jakości zatrudnienia, do jakiego mogą aspirować młodzi ludzie, i którego rozwiązanie wymaga zdecydowanego działania politycznego oraz nowego podejścia i nowych metod działania.

3.3.8   Według Komisji w 2009 r. ponad 6 mln młodych osób (14,4 % w przedziale wiekowym 18-24) zakończyło przedwcześnie naukę (szkolną lub kształcenie ogólnie) na pierwszej klasie szkoły średniej bądź gimnazjum, z czego 17,4 % ukończyło zaledwie szkołę podstawową (12). Oznacza to, że zmniejszenie jedynie o 1 punkt procentowy odsetka osób porzucających naukę oznaczałoby pojawienie się co roku prawie 500 tys. wykwalifikowanych młodych pracowników zdolnych do podjęcia pracy.

3.3.9   Innym ważnym elementem, któremu warto by się przyjrzeć, jest liczba osób powtarzających rok. Według danych Programu Międzynarodowej Oceny Uczniów (PISA) z 2009 r. odsetek osób powtarzających rok wynosi 11 % w Irlandii, 21 % w Hiszpanii i 22,4 % w Holandii i Portugalii. Tendencja ta utrzymuje się w wypadku kształcenia średniego I stopnia, a wielkości wahają się od 0,5 % w Finlandii do 31,9 % w Hiszpanii.

3.3.10   Jeśli chodzi o szkolnictwo wyższe i badania, według Eurostatu w 2009 r. tylko 32,3 % osób w Europie otrzymało dyplom studiów wyższych. Obecne cięcia budżetowe w większości państw (13) jeszcze bardziej pogorszą tę sytuację, co będzie miało konsekwencje dla wielu sektorów gospodarki i społeczeństwa (nauki ścisłe, medycyna, nauki społeczne i humanistyczne).

4.   Uwagi szczegółowe: propozycje EKES-u

4.1   Wzmocnienie edukacji w czasach kryzysu

4.1.1   W czasach kryzysu należy przypomnieć, że edukacja stanowi podstawowe prawo człowieka i dobro publiczne, które należy zagwarantować wszystkim na równych zasadach, bez stawiania warunków, bez jakiejkolwiek dyskryminacji i przy uwzględnieniu kwestii związanych z płcią.

4.1.2   Inwestycji w edukację nie można postrzegać jako problemu w czasach kryzysu, lecz jako rozwiązanie umożliwiające wyjście z kryzysu w jak najdogodniejszych warunkach. W tym kontekście należy zachęcać państwa członkowskie do większych i spójniejszych inwestycji w edukację i położenie szczególnego nacisku na inwestycje publiczne w edukację, badania i szkolenie zawodowe podczas oceny celów budżetowych w średniej perspektywie.

4.1.3   Trzeba również przypomnieć, że edukacja jest zadaniem zbiorowym i dotyczy całego społeczeństwa. Szkoły są wyspecjalizowanymi instytucjami z profesjonalnymi pracownikami i nie mogą ani nie powinny działać w izolacji. Należy je w większym stopniu zintegrować z pełniącą niezastąpioną funkcję rodziną, a także ustanowić stały dialog ze społeczeństwem oraz środowiskami gospodarczymi i społecznymi.

4.1.4   Komitet jest przekonany, że solidne podstawy wiedzy dają uczniom lepsze zdolności adaptacyjne, a większe sukcesy w procesie nauczania gwarantują lepsze uwzględnianie potrzeb rynku pracy w procesie kształcenia podstawowego i szkolenia zawodowego.

4.1.5   Edukacja powinna przede wszystkim:

| a) | Pomagać uczniom w selekcji otrzymywanych informacji i nauczyć ich wybierać te, które najlepiej pomogą im w planowaniu przyszłości osobistej i zawodowej. |
| --- | --- |

a)

Pomagać uczniom w selekcji otrzymywanych informacji i nauczyć ich wybierać te, które najlepiej pomogą im w planowaniu przyszłości osobistej i zawodowej.

| b) | Zachęcać do krytycznego spojrzenia oraz rozwijania ciekawości i ducha przedsiębiorczości, co pozwoli na podejmowanie inicjatywy i rozwiązywanie problemów. W tym kontekście powiązania między szkołą a przedsiębiorstwem mogą okazać się bardzo użyteczne. |
| --- | --- |

b)

Zachęcać do krytycznego spojrzenia oraz rozwijania ciekawości i ducha przedsiębiorczości, co pozwoli na podejmowanie inicjatywy i rozwiązywanie problemów. W tym kontekście powiązania między szkołą a przedsiębiorstwem mogą okazać się bardzo użyteczne.

| c) | Wzbudzić w uczniach poczucie realizmu, by docenili wysiłek, jaki trzeba włożyć w naukę, i uznali jego wartość. Należy przekonać uczniów, że nauka jest opłacalna, a kultura nie służy jedynie do zwyczajnej konsumpcji, lecz powinna zostać przyswojona i przekształcona. |
| --- | --- |

c)

Wzbudzić w uczniach poczucie realizmu, by docenili wysiłek, jaki trzeba włożyć w naukę, i uznali jego wartość. Należy przekonać uczniów, że nauka jest opłacalna, a kultura nie służy jedynie do zwyczajnej konsumpcji, lecz powinna zostać przyswojona i przekształcona.

| d) | Zapewnić solidne wykształcenie podstawowe, zwłaszcza w zakresie języka ojczystego i matematyki, jak również inną wiedzę i umiejętności niezbędne do sprawnej integracji na rynku pracy na całym obszarze europejskim (przede wszystkim jak najwcześniejsze wprowadzenie w szkole nauczania różnych języków nowożytnych), a jednocześnie rozbudzić chęć do uczenia się przez całe życie. |
| --- | --- |

d)

Zapewnić solidne wykształcenie podstawowe, zwłaszcza w zakresie języka ojczystego i matematyki, jak również inną wiedzę i umiejętności niezbędne do sprawnej integracji na rynku pracy na całym obszarze europejskim (przede wszystkim jak najwcześniejsze wprowadzenie w szkole nauczania różnych języków nowożytnych), a jednocześnie rozbudzić chęć do uczenia się przez całe życie.

| e) | Rozwinąć u każdego człowieka potencjał w zakresie kreatywności i estetyki, który będzie sprzyjał otwartości na kulturę i innowacje. |
| --- | --- |

e)

Rozwinąć u każdego człowieka potencjał w zakresie kreatywności i estetyki, który będzie sprzyjał otwartości na kulturę i innowacje.

| f) | Ogólnie rzecz ujmując, wykształcić wolnych i solidarnych obywateli, świadomych swoich praw i obowiązków oraz zdolnych do wykonywania godnej pracy w jak najlepszych warunkach. |
| --- | --- |

f)

Ogólnie rzecz ujmując, wykształcić wolnych i solidarnych obywateli, świadomych swoich praw i obowiązków oraz zdolnych do wykonywania godnej pracy w jak najlepszych warunkach.

4.1.6   Wymaga to bardziej kompleksowego i bogatszego niż dotychczas kształcenia wstępnego i ustawicznego nauczycieli. Kształcenie, które mobilizuje nauczycieli i pomaga im stosować nowe podejście pedagogiczne w zależności od napotykanych wyzwań (nowe technologie, nowe potrzeby na rynku pracy, środowisko wielokulturowe i coraz większa obecność dzieci o korzeniach imigranckich itp.). Państwa członkowskie powinny krzewić szacunek dla działalności edukacyjnej, wspierać kształcenie ustawiczne nauczycieli oraz poprawiać ich warunki pracy i płacy.

4.1.7   Edukacja powinna rozciągać się na wszystkie etapy życia, od nauczania przedszkolnego aż po studia wyższe w różnych strukturach uczenia się – formalnej, pozaformalnej i nieformalnej. Państwa powinny kształtować edukację przy uwzględnieniu przyszłych wyzwań gospodarczych i społecznych, takich jak społeczeństwo oparte na wiedzy oraz gospodarka o zwiększonej produktywności i mniejszej zależności od węgla.

4.1.8   W tym kontekście EKES zaleca, by UE

| a) | dopełniła zobowiązań przyjętych w inicjatywie „Mobilna młodzież”, w programie na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia oraz w komunikacie dotyczącym zjawiska przedwczesnego kończenia nauki; |
| --- | --- |

a)

dopełniła zobowiązań przyjętych w inicjatywie „Mobilna młodzież”, w programie na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia oraz w komunikacie dotyczącym zjawiska przedwczesnego kończenia nauki;

| b) | zbadała możliwość wykorzystania funduszy europejskich do realizacji celów UE w obszarze kształcenia, szkolenia, badań i rozwoju; |
| --- | --- |

b)

zbadała możliwość wykorzystania funduszy europejskich do realizacji celów UE w obszarze kształcenia, szkolenia, badań i rozwoju;

| c) | promowała programy integracji zawodowej oraz zachęcała rządy i przedsiębiorstwa do korzystania z takich instrumentów w celu tworzenia stabilnych miejsc pracy; |
| --- | --- |

c)

promowała programy integracji zawodowej oraz zachęcała rządy i przedsiębiorstwa do korzystania z takich instrumentów w celu tworzenia stabilnych miejsc pracy;

| d) | wzmocniła, rozwinęła i pogłębiła programy wymiany uczniów wybierających różne ścieżki kształcenia. |
| --- | --- |

d)

wzmocniła, rozwinęła i pogłębiła programy wymiany uczniów wybierających różne ścieżki kształcenia.

Komitet zaleca, by państwa członkowskie

| a) | zapewniły, że działania na rzecz przezwyciężenia kryzysu gospodarczego i zmniejszenia długu państwowego nie odbiją się negatywnie na inwestycjach w kształcenie i szkolenie; |
| --- | --- |

a)

zapewniły, że działania na rzecz przezwyciężenia kryzysu gospodarczego i zmniejszenia długu państwowego nie odbiją się negatywnie na inwestycjach w kształcenie i szkolenie;

| b) | utrzymały, a nawet zwiększyły w miarę możliwości poziom inwestycji w badania i rozwój; |
| --- | --- |

b)

utrzymały, a nawet zwiększyły w miarę możliwości poziom inwestycji w badania i rozwój;

| c) | rozpoczęły i koordynowały inicjatywy zmierzające do rozwinięcia umiejętności STEM (nauki ścisłe, technologia, inżynieria i matematyka); |
| --- | --- |

c)

rozpoczęły i koordynowały inicjatywy zmierzające do rozwinięcia umiejętności STEM (nauki ścisłe, technologia, inżynieria i matematyka);

| d) | podjęły działania, które pomogą docenić zawód nauczyciela, tak aby nie kwestionować realizacji ich misji (14); |
| --- | --- |

d)

podjęły działania, które pomogą docenić zawód nauczyciela, tak aby nie kwestionować realizacji ich misji (14);

| e) | ustanowiły systemy doradztwa edukacyjnego i zawodowego w celu poprawy informacji na temat umiejętności zawodowych niezbędnych do wejścia na rynek pracy oraz sposobów ich zdobycia; |
| --- | --- |

e)

ustanowiły systemy doradztwa edukacyjnego i zawodowego w celu poprawy informacji na temat umiejętności zawodowych niezbędnych do wejścia na rynek pracy oraz sposobów ich zdobycia;

| f) | opracowały alternatywne programy kształcenia dla młodych ludzi porzucających szkołę lub wykonujących prace, dla których nie potrzeba prawie żadnych kwalifikacji; |
| --- | --- |

f)

opracowały alternatywne programy kształcenia dla młodych ludzi porzucających szkołę lub wykonujących prace, dla których nie potrzeba prawie żadnych kwalifikacji;

| g) | rozwiązały problem powtarzania roku dzięki infrastrukturze wsparcia dla najsłabszych uczniów; |
| --- | --- |

g)

rozwiązały problem powtarzania roku dzięki infrastrukturze wsparcia dla najsłabszych uczniów;

| h) | zachęcały przedsiębiorstwa do rozwijania możliwości uznawania doświadczenia zawodowego młodzieży; |
| --- | --- |

h)

zachęcały przedsiębiorstwa do rozwijania możliwości uznawania doświadczenia zawodowego młodzieży;

| i) | promowały ducha przedsiębiorczości na wszystkich etapach edukacji. |
| --- | --- |

i)

promowały ducha przedsiębiorczości na wszystkich etapach edukacji.

4.1.9   EKES rozumie, że w czasach zmian przedsiębiorstwa potrzebują pracowników o specyficznych umiejętnościach, dlatego też systemy kształcenia powinny lepiej reagować na taką sytuację i lepiej się do niej dostosowywać. Najpierw należy jednak nabyć solidne podstawy wiedzy.

4.1.10   Podwójny system nauczania (kształcenie i szkolenie), w który młodzi ludzie są wprowadzani na rynku pracy po zakończeniu nauki, przyniósł w niektórych krajach pozytywne rezultaty, dlatego zasługuje na dokładniejsze zbadanie.

4.1.11   EKES ma świadomość, że edukacja leży w gestii państw członkowskich, lecz sądzi, że UE może je wspierać nie tylko poprzez zachęcanie do wypełniania zobowiązań Unii przy wykorzystaniu otwartej metody koordynacji, lecz również dzięki tworzeniu bardziej sprzyjających warunków, np. niewliczanie do deficytu publicznego inwestycji poniesionych na kształcenie i szkolenie.

4.2   Uznawanie znaczenia nauki – od szkoły do miejsca pracy

4.2.1   Zachodzące obecnie zmiany (rosnąca konkurencja międzynarodowa, rewolucja naukowa i techniczna, zmiana klimatu, szybki rozwój gospodarek wschodzących, starzenie się społeczeństwa) wymagają siły roboczej o lepszych umiejętnościach i kwalifikacjach.

4.2.2   Odnowa pokoleniowa sama z siebie nie wystarczy do podniesienia kwalifikacji, gdyż wielu młodych ludzi posiadających spore umiejętności wykonuje prace niewymagające kwalifikacji. Rozziew między otrzymanym wykształceniem a wykonywaną pracą może doprowadzić do zaniku umiejętności.

4.2.3   Komitet widzi rozwiązanie w tworzeniu miejsc pracy wysokiej jakości i uznaje wartość godnej pracy postulowanej przez MOP.

4.2.4   W tym celu należy inwestować w aktywną politykę zatrudnienia i szkolenia zawodowego, przy czym potrzebne będzie wsparcie z funduszy europejskich, zwłaszcza Europejskiego Funduszu Społecznego (15).

4.2.5   Należy mieć również świadomość, że tworzenie miejsc pracy zależy od dynamiki przedsiębiorstw. Wymaga to zniesienia niepotrzebnych obciążeń administracyjnych hamujących działalność gospodarczą, zwłaszcza jeśli chodzi o zakładanie nowych firm.

4.2.6   W tym kontekście EKES wskazuje na następujące priorytetowe inicjatywy:

| 4.2.6.1 | Promowanie integracji zawodowej młodych ludzi na rynku pracy:






  a) | poprawa systemów doradztwa edukacyjnego i zawodowego oraz udostępnienie ściślejszych informacji na temat zmian na rynku pracy i jego potrzeb, umiejętności zawodowych niezbędnych do wejścia na rynek pracy oraz sposobów ich zdobycia; |
| --- | --- | --- |

4.2.6.1

Promowanie integracji zawodowej młodych ludzi na rynku pracy:

a)

poprawa systemów doradztwa edukacyjnego i zawodowego oraz udostępnienie ściślejszych informacji na temat zmian na rynku pracy i jego potrzeb, umiejętności zawodowych niezbędnych do wejścia na rynek pracy oraz sposobów ich zdobycia;

| b) | opracowanie programów integracji zawodowej przy pomocy staży bądź szkolenia w miejscu pracy; |
| --- | --- |

b)

opracowanie programów integracji zawodowej przy pomocy staży bądź szkolenia w miejscu pracy;

| c) | opracowanie szczegółowych programów dla młodzieży kończącej przedwcześnie naukę lub wykonującej prace niewymagające kwalifikacji; |
| --- | --- |

c)

opracowanie szczegółowych programów dla młodzieży kończącej przedwcześnie naukę lub wykonującej prace niewymagające kwalifikacji;

| d) | oddzielenie rodzaju umowy o pracę (na stałe bądź tymczasowo) od wieku pracownika, by młodzi ludzie nie byli dyskryminowani tylko z powodu swojego wieku. |
| --- | --- |

d)

oddzielenie rodzaju umowy o pracę (na stałe bądź tymczasowo) od wieku pracownika, by młodzi ludzie nie byli dyskryminowani tylko z powodu swojego wieku.

| 4.2.6.2 | Reagowanie na wyzwania związane z uczeniem się przez całe życie:






  a) | zagwarantowanie wszystkim warunków niezbędnych do uczenia się przez całe życie, gdyż umożliwia ono zdobywanie nowych umiejętności oraz dostęp do miejsc pracy wymagających lepszych kwalifikacji, co z kolei pomoże w realizacji zawartego w strategii „Europa 2020” celu dotyczącego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu; |
| --- | --- | --- |

4.2.6.2

Reagowanie na wyzwania związane z uczeniem się przez całe życie:

a)

zagwarantowanie wszystkim warunków niezbędnych do uczenia się przez całe życie, gdyż umożliwia ono zdobywanie nowych umiejętności oraz dostęp do miejsc pracy wymagających lepszych kwalifikacji, co z kolei pomoże w realizacji zawartego w strategii „Europa 2020” celu dotyczącego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu;

| b) | poprawa kształcenia (pogłębianie wiedzy i przekwalifikowywanie) wszystkich osób na rynku pracy, których umiejętności wyniesione ze szkoły są niewystarczające, przy uwzględnieniu wieku, doświadczenia i wiedzy tychże pracowników; |
| --- | --- |

b)

poprawa kształcenia (pogłębianie wiedzy i przekwalifikowywanie) wszystkich osób na rynku pracy, których umiejętności wyniesione ze szkoły są niewystarczające, przy uwzględnieniu wieku, doświadczenia i wiedzy tychże pracowników;

| c) | uznanie indywidualnego prawa do poświadczonych certyfikatem szkoleń zawodowych wysokiej jakości, bez względu na poziom kwalifikacji i rodzaj umowy, oraz ustalenie minimalnej rocznej liczby godzin na szkolenie pracowników; |
| --- | --- |

c)

uznanie indywidualnego prawa do poświadczonych certyfikatem szkoleń zawodowych wysokiej jakości, bez względu na poziom kwalifikacji i rodzaj umowy, oraz ustalenie minimalnej rocznej liczby godzin na szkolenie pracowników;

| d) | sprzyjanie opracowywaniu przez przedsiębiorstwa planów rozwoju umiejętności jednostki, we współpracy z pracownikami i pracodawcami, z uwzględnieniem warunków panujących w przedsiębiorstwach, zwłaszcza MŚP, oraz w duchu porozumienia zawartego na szczeblu europejskim między pracownikami a pracodawcami; |
| --- | --- |

d)

sprzyjanie opracowywaniu przez przedsiębiorstwa planów rozwoju umiejętności jednostki, we współpracy z pracownikami i pracodawcami, z uwzględnieniem warunków panujących w przedsiębiorstwach, zwłaszcza MŚP, oraz w duchu porozumienia zawartego na szczeblu europejskim między pracownikami a pracodawcami;

| e) | promowanie inicjatyw mających na celu zwiększenie uznania dla uczenia się pozaformalnego, zagwarantowanie jego jakości oraz wyeksponowanie umiejętności nabytych poza systemem formalnym (jak ma to miejsce w wypadku europejskiego paszportu umiejętności); |
| --- | --- |

e)

promowanie inicjatyw mających na celu zwiększenie uznania dla uczenia się pozaformalnego, zagwarantowanie jego jakości oraz wyeksponowanie umiejętności nabytych poza systemem formalnym (jak ma to miejsce w wypadku europejskiego paszportu umiejętności);

| f) | ścisłe powiązanie szkolenia zawodowego i ścieżki kariery pracownika oraz inwestowanie w uznawanie, potwierdzanie i poświadczanie umiejętności nabytych podczas wykonywania czynności zawodowych (w obydwu przypadkach państwa członkowskie powinny monitorować jakość usług w zakresie oceny i poświadczania); |
| --- | --- |

f)

ścisłe powiązanie szkolenia zawodowego i ścieżki kariery pracownika oraz inwestowanie w uznawanie, potwierdzanie i poświadczanie umiejętności nabytych podczas wykonywania czynności zawodowych (w obydwu przypadkach państwa członkowskie powinny monitorować jakość usług w zakresie oceny i poświadczania);

| g) | podjęcie wszelkich niezbędnych kroków w celu zapewnienia, że działania z zakresu kształcenia będą kierowane przede wszystkim do bezrobotnych; |
| --- | --- |

g)

podjęcie wszelkich niezbędnych kroków w celu zapewnienia, że działania z zakresu kształcenia będą kierowane przede wszystkim do bezrobotnych;

| h) | uświadomienie, iż usługi publiczne powinny odgrywać aktywniejszą rolę w polityce kształcenia priorytetowych grup docelowych, np. pracowników o mniejszych umiejętnościach i kwalifikacjach bądź zatrudnionych na niestabilnych warunkach, czy grup znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, takich jak osoby niepełnosprawne, bezrobotni w starszym wieku i imigranci; |
| --- | --- |

h)

uświadomienie, iż usługi publiczne powinny odgrywać aktywniejszą rolę w polityce kształcenia priorytetowych grup docelowych, np. pracowników o mniejszych umiejętnościach i kwalifikacjach bądź zatrudnionych na niestabilnych warunkach, czy grup znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, takich jak osoby niepełnosprawne, bezrobotni w starszym wieku i imigranci;

| i) | odpowiednie uwzględnienie wymiaru związanego z płcią na rynku pracy oraz zniesienie nierówności i praktyk dyskryminacyjnych, a szczególnie różnic w zarobkach mężczyzn i kobiet. |
| --- | --- |

i)

odpowiednie uwzględnienie wymiaru związanego z płcią na rynku pracy oraz zniesienie nierówności i praktyk dyskryminacyjnych, a szczególnie różnic w zarobkach mężczyzn i kobiet.

| 4.2.6.3 | Poprawa kwalifikacji oraz wykorzystanie potencjału najstarszych pracowników






  a) | EKES podkreśla, jak dużym zagrożeniem jest długotrwałe bezrobocie (utrata dochodów i kwalifikacji, jak też wykluczenie społeczne), w związku z czym uważa, że publiczne służby zatrudnienia powinny odgrywać większą rolę we wprowadzaniu tych osób na rynek pracy i opracowywaniu aktywnej polityki zatrudnienia i szkolenia zawodowego. |
| --- | --- | --- |

4.2.6.3

Poprawa kwalifikacji oraz wykorzystanie potencjału najstarszych pracowników

a)

EKES podkreśla, jak dużym zagrożeniem jest długotrwałe bezrobocie (utrata dochodów i kwalifikacji, jak też wykluczenie społeczne), w związku z czym uważa, że publiczne służby zatrudnienia powinny odgrywać większą rolę we wprowadzaniu tych osób na rynek pracy i opracowywaniu aktywnej polityki zatrudnienia i szkolenia zawodowego.

| b) | Sektorowy dialog społeczny, zarówno na płaszczyźnie UE, jak i państw członkowskich, ma decydujące znaczenie dla rozwiązywania problemów w zakresie kwalifikacji. Komitet podkreśla wagę sektorowych rad ds. umiejętności w tym obszarze. |
| --- | --- |

b)

Sektorowy dialog społeczny, zarówno na płaszczyźnie UE, jak i państw członkowskich, ma decydujące znaczenie dla rozwiązywania problemów w zakresie kwalifikacji. Komitet podkreśla wagę sektorowych rad ds. umiejętności w tym obszarze.

| c) | Z tego względu należy utrzymać i docenić umowy zbiorowe, ponieważ tak pracownicy, jak i przedsiębiorstwa są zainteresowane podnoszeniem kwalifikacji. |
| --- | --- |

c)

Z tego względu należy utrzymać i docenić umowy zbiorowe, ponieważ tak pracownicy, jak i przedsiębiorstwa są zainteresowane podnoszeniem kwalifikacji.

| d) | W sytuacji kryzysu uzasadnione wydaje się finansowanie z Europejskiego Funduszu Społecznego działań zmierzających do podniesienia kwalifikacji oraz innowacyjnych projektów w zakresie tworzenia godnych miejsc pracy. |
| --- | --- |

d)

W sytuacji kryzysu uzasadnione wydaje się finansowanie z Europejskiego Funduszu Społecznego działań zmierzających do podniesienia kwalifikacji oraz innowacyjnych projektów w zakresie tworzenia godnych miejsc pracy.

| e) | Równie interesujące byłoby umożliwienie osobom starszym wydłużenia okresu aktywności zawodowej. Niezbędne w tym celu warunki obejmują poprawę zdrowia, dostosowanie czynności zawodowych do danej osoby, docenienie pracy oraz podnoszenie kwalifikacji, przy uwzględnieniu zasad zdefiniowanych w zaleceniu nr 162 MOP (16). |
| --- | --- |

e)

Równie interesujące byłoby umożliwienie osobom starszym wydłużenia okresu aktywności zawodowej. Niezbędne w tym celu warunki obejmują poprawę zdrowia, dostosowanie czynności zawodowych do danej osoby, docenienie pracy oraz podnoszenie kwalifikacji, przy uwzględnieniu zasad zdefiniowanych w zaleceniu nr 162 MOP (16).

| f) | W tym kontekście szczególne znaczenie należy przypisać potencjałowi najstarszych pracowników w zakresie dzielenia się wiedzą w miejscu pracy. Mogłoby to stanowić przedmiot dyskusji między przedstawicielami pracowników a przedsiębiorstwami. |
| --- | --- |

f)

W tym kontekście szczególne znaczenie należy przypisać potencjałowi najstarszych pracowników w zakresie dzielenia się wiedzą w miejscu pracy. Mogłoby to stanowić przedmiot dyskusji między przedstawicielami pracowników a przedsiębiorstwami.

Bruksela, 14 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2010) 682 wersja ostateczna.

1

(2)  Zob. opinia EKES-u w sprawie nowych umiejętności w nowych miejscach pracy, Dz.U. C 128 z 18.5.2010, s. 74.

2

(3)  COM(2010) 477 wersja ostateczna.

3

(4)  Zob. opinia EKES-u w sprawie mobilnej młodzieży Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 55.

4

(5)  COM(2011) 18 wersja ostateczna.

5

(6)  Zob. opinia EKES-u „Dostosowanie umiejętności do potrzeb wynikających z przemian w usługach i przemyśle – korzyści z ewentualnego powołania na szczeblu europejskim sektorowych rad ds. zatrudnienia i kompetencji”, Dz.U. C 347 z 18.12.2010, s. 1.

6

(7)  „Statistics in Focus” (46/2009).

7

(8)  Zob. opinia EKES-u na temat ubogich pracowników, Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 52.

8

(9)  „Youth in Europe – A statistical portrait 2009”.

9

(10)  Sprawozdanie w sprawie zatrudnienia (www.ilo.org).

10

(11)  „Dialog na temat wzrostu i zatrudnienia w Europie”, 13 marca 2011 r., Wiedeń (www.ilo.org).

11

(12)  „Le redoublement dans l’enseignement obligatoire en Europe: réglementations et statistiques”, EURYDICE, styczeń 2011.

12

(13)  Na Łotwie w 2009 r. dokonano cięć w wysokości 48 %, a rok później uniwersytety musiały zmierzyć się z kolejną 18-procentową redukcją. We Włoszech w budżecie do 2013 r. przewidziano 20-procentowe cięcia, w Grecji sięgnęły one 30 %, w Wielkiej Brytanii do 2014–2015 r. wyniosą 40 %.

13

(14)  Zob. opinia EKES-u w sprawie poprawy jakości kształcenia nauczycieli, Dz.U. C 151 z 17.6.2008, s. 41.

14

(15)  Zob. opinia EKES-u w sprawie przyszłości Europejskiego Funduszu Społecznego po 2013 r., Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 8.

15

(16)  Zalecenie nr 162 dotyczące starszych pracowników, MOP, 1980 (http://www.ilo.org/ilolex/cgi-lex/convde.pl?R162).

16

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/56 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/56

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie przeglądu polityki kredytowej EBI w sektorze transportu (opinia z inicjatywy własnej)

2011/C 318/09

Sprawozdawca generalny: Jan SIMONS

Dnia 5 maja 2011 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

przeglądu polityki kredytowej Europejskiego Banku Inwestycyjnego w sektorze transportu.

Przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie powierzono Sekcji Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego.

Mając na względzie pilny charakter prac (art. 59 regulaminu wewnętrznego), na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Jana SIMONSA na sprawozdawcę generalnego oraz przyjął 123 głosami – 3 osoby wstrzymały się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Sektor transportu ma duże znaczenie dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego, a EBI ma duże znaczenie dla sektora transportu. W 2010 r. EBI udzielił kredytów na kwotę 63 mld EUR, z czego 13,2 mld EUR (tzn. 21 %) przeznaczył na sektor transportu.

1.2   Jako że Komisja ma wkrótce przedstawić nowe wytyczne dla sieci TEN-T, ważne jest uzgodnienie z EBI najlepszych sposobów finansowania kluczowej sieci infrastruktury oraz poszczególnych projektów, w kontekście celów określonych w białej księdze z 28 marca 2011 r.

1.3   Wobec powyższego zdaniem Komitetu należy także dokonać przeglądu dokumentu opublikowanego przez EBI w 2007 r. pt. „Reorientacja polityki kredytowej EBI w sektorze transportu”. W białej księdze znacznie większy niż dotąd nacisk położono na kwestię zrównoważonego rozwoju, np. na ograniczenie o przynajmniej 60 % emisji gazów cieplarnianych do roku 2050 w porównaniu z 1990 r. Zatem kryteria związane z rozwojem zrównoważonym będą miały teraz znacznie większe znaczenie przy finansowaniu projektów.

1.4   Komitet zgadza się z EBI, że przy przyznawaniu środków pierwszą wiodącą zasadą musi być przy tym dążenie do zaspokajania potrzeb transportowych w sposób jak najbardziej efektywny, opłacalny i odpowiadający zasadom zrównoważonego rozwoju. Wymaga to kombinacji rozwiązań obejmujących wszystkie rodzaje transportu, zgodnie z zasadą współmodalności i internalizacji kosztów zewnętrznych, co jest punktem wyjścia dla łańcuchów logistycznych.

1.5   Komitet pragnie podkreślić, że EBI jest w związku z tym zobowiązany do zachowania neutralności i obiektywności wobec różnych rodzajów transportu. Przede wszystkim w przypadku dużych odległości konieczna jest skuteczna i efektywna współmodalność, przy czym należy jak najlepiej wykorzystać atuty każdego z zastosowanych środków transportu.

1.6   Komitet w pełni zgadza się z drugą wiodącą zasadą – rozwijaniem sieci TEN-T.

1.7   EKES pragnie, by w przypadku trzeciej wiodącej zasady, którą EBI kieruje się w ramach swoich wytycznych i kryteriów wyboru – czyli priorytetowego traktowania kolei, transportu miejskiego, żeglugi śródlądowej i sektora morskiego – rozpatrywano nie tyle środek transportu jako taki, lecz raczej dany łańcuch logistyczny, aby w ten sposób uzyskać jak największe korzyści pod względem ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.

1.8   Jeżeli chodzi o finansowanie projektów z zakresu badań, rozwoju i innowacji, zdaniem Komitetu właściwym podejściem jest wspieranie projektów obejmujących zwalczanie emisji u źródła.

1.9   Komitet uważa, że podczas przeglądu wytycznych w zakresie przyznawania środków finansowych EBI powinien przede wszystkim rozpatrywać łańcuch logistyczny jako całość, przy czym kluczowe znaczenie ma rola węzłów, takich jak porty, lotniska i terminale multimodalne, jako centrów logistycznych.

1.10   W sytuacji, gdy ambitny cel ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o 60 % do 2050 r. ściera się z realiami kryzysu finansowego, EKES dostrzega zarazem impuls do rozwijania innych publicznych i prywatnych form finansowania, takich jak partnerstwa publiczno-prywatne, w sposób selektywny, tak jak wskazano w punkcie 4.6.3.

1.11   Komitet odsyła do swoich licznych opinii wymienionych w punkcie 4.7 i innych punktach opinii, gdzie zawarto szerszą odpowiedź na trzy konkretne pytania postawione przez EBI.

2.   Wprowadzenie

2.1   Europejski Bank Inwestycyjny (EBI), podobnie jak EKES, został utworzony w 1958 r. na mocy traktatu rzymskiego jako instytucja Unii Europejskiej. Finansuje on projekty, za pomocą których można realizować cele Unii Europejskiej. EBI pożycza pieniądze na korzystnych warunkach, a następnie przekazuje je w formie pożyczek bankom i przedsiębiorstwom.

2.2   EBI ma tzw. ranking AAA, co umożliwia mu zaciąganie niskooprocentowanych pożyczek na rynkach kapitałowych. Następnie EBI może sam pożyczać te środki na korzystnych warunkach poprzez:

| — | udzielanie pożyczek bezpośrednio przedsiębiorstwom lub instytucjom na współfinansowanie dużych projektów (o wartości powyżej 25 mln EUR); |
| --- | --- |

—

udzielanie pożyczek bezpośrednio przedsiębiorstwom lub instytucjom na współfinansowanie dużych projektów (o wartości powyżej 25 mln EUR);

| — | udzielanie pożyczek bankom i innym kredytodawcom, którzy z kolei przyznają kredyty na mniejsze projekty, przy czym nacisk kładzie się na małe i średnie przedsiębiorstwa; |
| --- | --- |

—

udzielanie pożyczek bankom i innym kredytodawcom, którzy z kolei przyznają kredyty na mniejsze projekty, przy czym nacisk kładzie się na małe i średnie przedsiębiorstwa;

| — | udzielanie gwarancji pożyczkowych, dzięki czemu pożyczkodawca nie ponosi ryzyka. |
| --- | --- |

—

udzielanie gwarancji pożyczkowych, dzięki czemu pożyczkodawca nie ponosi ryzyka.

2.3   Podczas realizacji projektów oraz kontrolowania przydzielonych środków EBI ściśle współpracuje z międzynarodowymi instytucjami bankowymi oraz pozostałymi instytucjami UE.

2.4   Ze względu na silną wzajemną współzależność instytucje UE zapraszają regularnie EBI do wspólnego omawiania i koordynowania polityki. Tym samym EBI jest zaangażowany w przygotowywanie posiedzeń Rady Ministrów i bierze udział w pracach niektórych komisji Parlamentu Europejskiego. Ponadto stale uczestniczy w konsultacjach z Komisją Europejską.

2.5   Udziałowcami EBI są państwa członkowskie Unii Europejskiej. Subskrybują one wspólnie kapitał banku zgodnie ze swoim potencjałem gospodarczym w Unii.

2.6   W 2010 r. EBI udzielił kredytów na ogólną kwotę 63 mld EUR, z czego 21 % (13,2 mld EUR) przeznaczył na sektor transportu. W okresie 2006–2010 pożyczki Banku dla sektora transportu wyniosły 23,7 % całkowitej kwoty. Obok państw członkowskich EBI jest największym podmiotem finansującym projekty TEN-T.

2.7   W 2007 r. EBI opublikował dokument pt. „Reorientacja polityki kredytowej EBI w sektorze transportu” zawierający wytyczne i kryteria selekcji, mające lepiej uwzględnić rosnącą troskę o skutki zmiany klimatu, a zarazem odpowiedzieć na coraz większą potrzebę mobilności. Jednocześnie wskazano, że przydatny byłby regularny przegląd polityki kredytowej w sektorze transportu, zważywszy na dynamikę rozwoju tej polityki.

2.8   Jako że 28 marca 2011 r. Komisja opublikowała białą księgę, a wkrótce ma przedstawić zmienione wytyczne dla projektów TEN-T, ważne jest, by polityka kredytowa EBI dla sektora transportu została ponownie uzgodniona z tymi wytycznymi.

2.9   EBI już sam na to wskazywał i wezwał do wymiany poglądów w tej sprawie. W tym kontekście, obok obecnych zasad wiodących, EBI jest zainteresowany w szczególności trzema kwestiami:

| 2.9.1 | W jaki sposób bank może lepiej przyczynić się do „inteligentnego wzrostu” związanego z wiedzą i innowacjami? Chodzi tutaj zwłaszcza o wpływ nowych technologii na transport. |
| --- | --- |

2.9.1

W jaki sposób bank może lepiej przyczynić się do „inteligentnego wzrostu” związanego z wiedzą i innowacjami? Chodzi tutaj zwłaszcza o wpływ nowych technologii na transport.

| 2.9.2 | W jaki sposób bank może lepiej przyczynić się do zrównoważonego wzrostu oraz do bardziej efektywnej energetycznie, ekologicznej i konkurencyjnej gospodarki? Chodzi tutaj przede wszystkim o poprawę zrównoważonej mobilności, z jednoczesnym ograniczeniem zatorów i zanieczyszczenia oraz zwiększeniem efektywności energetycznej i wykorzystania odnawialnych źródeł energii. |
| --- | --- |

2.9.2

W jaki sposób bank może lepiej przyczynić się do zrównoważonego wzrostu oraz do bardziej efektywnej energetycznie, ekologicznej i konkurencyjnej gospodarki? Chodzi tutaj przede wszystkim o poprawę zrównoważonej mobilności, z jednoczesnym ograniczeniem zatorów i zanieczyszczenia oraz zwiększeniem efektywności energetycznej i wykorzystania odnawialnych źródeł energii.

| 2.9.3 | W jaki sposób bank może lepiej przyczynić się do wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu – z akcentem na zatrudnienie oraz spójność społeczną i terytorialną? Bank kładzie tutaj szczególny nacisk na „wąskie gardła”, transgraniczną infrastrukturę, węzły intermodalne oraz rozwój miast, obszarów peryferyjnych oraz regionów. |
| --- | --- |

2.9.3

W jaki sposób bank może lepiej przyczynić się do wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu – z akcentem na zatrudnienie oraz spójność społeczną i terytorialną? Bank kładzie tutaj szczególny nacisk na „wąskie gardła”, transgraniczną infrastrukturę, węzły intermodalne oraz rozwój miast, obszarów peryferyjnych oraz regionów.

3.   Uwagi ogólne

3.1   Komitet uważa, że korzystne i konieczne są wczesne i regularne konsultacje między instytucjami i organami doradczymi UE a EBI. Przyjmuje więc z zadowoleniem fakt, że EBI zwrócił się do EKES-u o sporządzenie opinii z inicjatywy własnej w sprawie przeglądu polityki kredytowej EBI w sektorze transportu.

3.2   W rozdziale białej księgi poświęconym wnioskom stwierdzono, że polityka transportowa ma na celu poprawę konkurencyjności transportu i jednocześnie zmniejszenia do 2050 r. o co najmniej 60 % emisji gazów cieplarnianych z transportu w porównaniu z 1990 r. Na rok 2030 wyznaczono cel dotyczący ograniczenia emisji gazów cieplarnianych do poziomu 20 % w porównaniu z 2008 r. Zdaniem Komitetu oznacza to, że należy poczynić znaczące wysiłki na rzecz realizacji tych celów oraz dążyć do finansowania projektów, które mają duży potencjał w zakresie zrównoważonego rozwoju. Kwestią tą zajęła się szerzej grupa analityczna TEN/454 w swej opinii „Biała Księga - Plan utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu”.

3.3   Ogólnie rzecz biorąc Komitet uważa, że obecne wytyczne (z 2007 r.), którymi kieruje się EBI przy przyznawaniu kredytów w dziedzinie transportu, są właściwe. Wiodącą zasadą musi być przy tym dążenie do zaspokajania potrzeb transportowych w sposób jak najbardziej efektywny, opłacalny i odpowiadający zasadom zrównoważonego rozwoju. Wymaga to kombinacji rozwiązań transportowych obejmujących wszystkie rodzaje transportu. Zdaniem EKES-u jest to zgodne z popieraną przez niego współmodalnością, która jest już dziś i w przyszłości pozostanie punktem wyjścia dla łańcuchów logistycznych oraz z obiektywną, możliwą do ogólnego zastosowania, przejrzystą i zrozumiałą internalizacją kosztów zewnętrznych, cieszącą się poparciem ogółu społeczeństwa oraz przedstawicieli poszczególnych rodzajów transportu (1).

3.4   Komitet uważa jednak, że jest uzasadnione, by finansowanie było ukierunkowane tylko na jeden rodzaj transportu, jeśli uzyskany rezultat byłby najbardziej opłacalny i bezpieczny oraz zgodny z zasadami rozwoju zrównoważonego i społecznego w ramach określonych łańcuchów logistycznych.

3.5   Zdaniem Komitetu EBI jest zobowiązany do zachowania neutralności i obiektywności wobec różnych rodzajów transportu. Jak wskazano w białej księdze, w przypadku dużych odległości wskazana jest skuteczna i efektywna multimodalność, przy czym należy jak najlepiej wykorzystać atuty każdego z zastosowanych rodzajów transportu.

3.6   Według Komisji w przypadku dłuższych odległości konieczne są specjalnie utworzone korytarze dla transportu towarowego umożliwiające optymalizację transportu pod względem zużycia energii oraz emisji. Zapewniałyby one jak największe ograniczenie zanieczyszczenia środowiska, a jednocześnie byłyby atrakcyjne ze względu na swoją niezawodność, rzadkie występowanie zatorów oraz niskie koszty operacyjne i administracyjne. Komitet zgadza się z tym, lecz pragnie, by to samo podejście stosowano wobec podobnych korytarzy dla transportu pasażerskiego.

3.7   Drugą wiodącą zasadą, którą kieruje się EBI przy przyznawaniu środków jest rozwój sieci TEN. Chodzi tutaj o długoterminowe inwestycje o dużym znaczeniu dla budowy efektywnego systemu transportowego w UE. Komitet również przywiązuje wielką wagę do tworzenia i modernizacji sieci TEN-T.

3.8   Trzecia wiodąca zasada EBI to priorytetowe traktowanie projektów obejmujących kolej, transport miejski, żeglugę śródlądową i sektor morski, gdyż inwestowanie w owe projekty przynosi największe korzyści pod względem ograniczenia emisji gazów cieplarnianych na jednostkę transportową. Komitet wskazuje, że punktem odniesienia dla ograniczenia emisji powinien być nie tyle sam środek transportu, lecz raczej określony łańcuch logistyczny. Ukierunkowanie wyłącznie na środek transportu nie jest zgodne z pojęciem współmodalności, tzn. wzmocnienia wszystkich środków transportu, dzięki czemu szczególnie w przypadku dużych odległości powstaje między nimi synergia w ramach łańcucha logistycznego.

3.9   W odniesieniu do środków EBI przeznaczonych na działania z zakresu badań, rozwoju i innowacji w porozumieniu z producentami pojazdów, zdaniem Komitetu właściwym podejściem jest zwalczanie emisji u źródła, z jednoczesnym uwzględnieniem efektywności energetycznej i kwestii bezpieczeństwa.

3.10   Zmiany, takie jak starzenie się społeczeństwa w Europie, wyczerpywanie się zasobów paliw kopalnych, postępująca urbanizacja, zmiana klimatu i nasilająca się globalizacja, zwiększają zapotrzebowanie na środki finansowe. Komitet uważa, że EBI słusznie wzywa do opracowania spójnej strategii finansowania, obejmującej uzupełniające się wzajemnie publiczne i prywatne źródła finansowania. Ponadto internalizacja kosztów zewnętrznych musi mieć miejsce w przypadku wszystkich rodzajów transportu, aby uwzględnić zasadę „zanieczyszczający/użytkownik płaci”, oczywiście z wykorzystaniem odnośnych wpływów na pokrycie kosztów zewnętrznych, co powinno być ostatecznym celem internalizacji (2).

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Komitet apeluje, by oprócz sieci większą uwagę poświęcić kluczowej roli węzłów, takich jak porty, lotniska i terminale multimodalne, jako centrów logistycznych, które sprawiają, że konieczne są efektywne połączenia z lądem. Podziela pogląd EBI, powtórzony również w białej księdze, że podejście oparte na efektywności i rzeczywistej współmodalności wnosi największy wkład w ograniczenie emisji i zużycia energii.

4.2   Jeżeli chodzi o finansowanie infrastruktury TEN, w ramach kryteriów, obok optymalizacji natężenia ruchu, należy położyć większy nacisk na ewentualne korzyści w dziedzinie zużycia energii i poziomu emisji, przy czym należy uwzględnić rozszerzenie sieci TEN-T na państwa sąsiadujące z UE.

4.3   Kształtując nowe ramy finansowania infrastruktury, należy priorytetowo potraktować zakończenie tworzenia sieci TEN-T, przy czym konieczne jest przeanalizowanie strategii inwestycyjnych w ramach programu TEN-T oraz funduszy spójności i strukturalnych. Zdaniem Komitetu niezbędna jest lepsza koordynacja funduszy spójności, strukturalnych i inwestycyjnych dla sektora transportu, aby jak najlepiej wykorzystywać środki UE.

4.4   W białej księdze z 28 marca 2011 r. koszty przeprowadzenia koniecznych inwestycji infrastrukturalnych związanych z zapotrzebowaniem transportowym Komisja szacuje na 1,5 biliona EUR w okresie 2010–2030, przy czym zakończenie tworzenia sieci TEN-T ma kosztować ok. 550 mld EUR do 2020 r., z czego 215 mld EUR musi zostać przeznaczone na usunięcie najpoważniejszych „wąskich gardeł” w infrastrukturze.

4.5   W dziedzinie technologii, zdaniem Komitetu, przede wszystkim należy położyć nacisk na finansowanie projektów na rzecz ograniczenia u źródła emisji szkodliwych substancji. Należy to czynić poprzez ukierunkowane inwestycje w badania i rozwój. Należy także wspierać badania nad nowymi rodzajami paliw w celu zastąpienia paliw kopalnych.

4.6   Komitet zdaje sobie sprawę z konfliktu między przedstawionym w białej księdze ambitnym celem ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o 60 % do 2050 r., a znacznymi ograniczeniami finansowymi, wynikającymi z kryzysu finansowego i wymagającymi rozważnej polityki finansowej.

4.6.1   Uważa jednak, że sytuacja ta jest także okazją do znalezienia sposobów lepszego rozdziału dostępnych środków finansowych, a jednocześnie impulsem do rozwijania innych publicznych i prywatnych form finansowania.

4.6.2   Można także rozważyć udział w tworzeniu nowych instrumentów finansowych dla sektora transportu, przy czym pewną rolę mogliby odegrać inwestorzy tacy jak fundusze emerytalne i towarzystwa ubezpieczeniowe.

4.6.3   EKES zaleca, by odpowiednio i selektywnie wykorzystywać partnerstwa publiczno-prywatne przy finansowaniu sieci TEN-T, zważywszy że nie wszystkie państwa członkowskie mają porównywalne doświadczenie w tym zakresie oraz że instrumenty finansowe UE (np. fundusze strukturalne i spójności, TEN-T, EBI) muszą być uruchamiane jako część wzajemnie powiązanej strategii finansowej, w ramach której gromadzone są publiczne i prywatne środki europejskie i krajowe. Aby umożliwić władzom swobodę wyboru w zawieraniu partnerstw publiczno-prywatnych, EKES odsyła do swojego wcześniejszego stanowiska mówiącego o tym, że definicja tych partnerstw musi być dostosowywana w ramach procedur Eurostatu dotyczących długu państwowego (3).

4.7   Odpowiedź na konkretne pytania postawione przez EBI (zob. punkt 2.9) znajduje się w wymienionych poniżej (wraz z odpowiednimi cytatami) wcześniejszych opiniach Komitetu.

4.7.1   Jeżeli chodzi o pierwsze pytanie: wniesienie wkładu w „inteligentny wzrost” poprzez wiedzę i innowacje oraz wpływ nowych technologii na transport, należy uwzględnić przede wszystkim kwestie poruszone w następujących dokumentach:

| — | TEN/419„W kierunku szerszego wdrożenia pojazdów elektrycznych” (4), punkt 1.1: Upowszechnienie na rynku samochodów elektrycznych, aby ograniczyć emisje gazów cieplarnianych pochodzące z sektora transportu; punkt 1.6: EKES wnosi, by UE promowała i wspierała tę zasadniczą zmianę. |
| --- | --- |

—

TEN/419„W kierunku szerszego wdrożenia pojazdów elektrycznych” (4), punkt 1.1: Upowszechnienie na rynku samochodów elektrycznych, aby ograniczyć emisje gazów cieplarnianych pochodzące z sektora transportu; punkt 1.6: EKES wnosi, by UE promowała i wspierała tę zasadniczą zmianę.

| — | TEN/382„Wdrażanie inteligentnych systemów transportowych” (5), punkt 1.7: Komitet podkreśla, że przy budowaniu infrastruktury należy zapewnić odpowiednie finansowanie zarówno ze środków wspólnotowych, jak i ze środków państw członkowskich i sektora prywatnego. |
| --- | --- |

—

TEN/382„Wdrażanie inteligentnych systemów transportowych” (5), punkt 1.7: Komitet podkreśla, że przy budowaniu infrastruktury należy zapewnić odpowiednie finansowanie zarówno ze środków wspólnotowych, jak i ze środków państw członkowskich i sektora prywatnego.

| — | TEN/362„Europejska strategia na rzecz badań morskich” (6), punkt 1.10: W dokumentach będących kontynuacją komunikatu Komisja powinna zamieścić zapis o wsparciu dla badań morskich nieobjętych europejską strategią na rzecz badań, poprzez specjalne przewidziane w tym celu środki; punkt 3.6.4: Koordynacja między funduszami strukturalnymi europejskiego programu ramowego i innymi źródłami finansowania jest również kluczowa. |
| --- | --- |

—

TEN/362„Europejska strategia na rzecz badań morskich” (6), punkt 1.10: W dokumentach będących kontynuacją komunikatu Komisja powinna zamieścić zapis o wsparciu dla badań morskich nieobjętych europejską strategią na rzecz badań, poprzez specjalne przewidziane w tym celu środki; punkt 3.6.4: Koordynacja między funduszami strukturalnymi europejskiego programu ramowego i innymi źródłami finansowania jest również kluczowa.

| — | TEN/335„Emisje z transportu drogowego: konkretne środki służące przezwyciężeniu zastoju” (7). |
| --- | --- |

—

TEN/335„Emisje z transportu drogowego: konkretne środki służące przezwyciężeniu zastoju” (7).

4.7.2   W odniesieniu do drugiego pytania – zrównoważony wzrost oraz bardziej efektywna energetycznie, ekologiczna i konkurencyjna gospodarka – warto uwzględnić następujące zalecenia:

| — | TEN/399/400„Zrównoważona przyszłość transportu / Założenia europejskiej polityki transportowej po 2010 r.” (8), punkt 2.8, pierwsze tiret: Gwałtownie rośnie odsetek osób starszych, następują zmiany zachowań transportowych, konieczne są większe środki na ochronę zdrowia, rośnie liczba świadczeń emerytalnych, zaś budżet na transport publiczny się kurczy; punkt 4.15: Potrzebna jest gruntowna zmiana w dziedzinie inwestycji infrastrukturalnych. |
| --- | --- |

—

TEN/399/400„Zrównoważona przyszłość transportu / Założenia europejskiej polityki transportowej po 2010 r.” (8), punkt 2.8, pierwsze tiret: Gwałtownie rośnie odsetek osób starszych, następują zmiany zachowań transportowych, konieczne są większe środki na ochronę zdrowia, rośnie liczba świadczeń emerytalnych, zaś budżet na transport publiczny się kurczy; punkt 4.15: Potrzebna jest gruntowna zmiana w dziedzinie inwestycji infrastrukturalnych.

| — | TEN/412„Europejska polityka transportowa w kontekście strategii lizbońskiej po 2010 r. oraz strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju” (9), punkt 1.5: Należy ustalić nowe wytyczne dla europejskich sieci transportowych i wprowadzić bodźce w ramach działań EBI; punkt 1.8: Istnieją rozwiązania wymagające zdecydowanych wyborów politycznych o poważniejszych skutkach finansowych itp. |
| --- | --- |

—

TEN/412„Europejska polityka transportowa w kontekście strategii lizbońskiej po 2010 r. oraz strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju” (9), punkt 1.5: Należy ustalić nowe wytyczne dla europejskich sieci transportowych i wprowadzić bodźce w ramach działań EBI; punkt 1.8: Istnieją rozwiązania wymagające zdecydowanych wyborów politycznych o poważniejszych skutkach finansowych itp.

| — | TEN/297„Koszyk energetyczny w sektorze transportu” (10), punkt 5.4: Dopłaty transportowe sięgają kwoty od 270 do 290 mld EUR; punkt 8.13: Komisja Europejska przeznaczyła 470 mln EUR na ustanowienie wspólnego przedsięwzięcia na rzecz ogniw paliwowych i technologii wodorowych; punkt 8.15: Komisja współfinansuje projekt „Zero Regio”, 2 przykłady innowacyjnej infrastruktury zaopatrzeniowej. |
| --- | --- |

—

TEN/297„Koszyk energetyczny w sektorze transportu” (10), punkt 5.4: Dopłaty transportowe sięgają kwoty od 270 do 290 mld EUR; punkt 8.13: Komisja Europejska przeznaczyła 470 mln EUR na ustanowienie wspólnego przedsięwzięcia na rzecz ogniw paliwowych i technologii wodorowych; punkt 8.15: Komisja współfinansuje projekt „Zero Regio”, 2 przykłady innowacyjnej infrastruktury zaopatrzeniowej.

| — | TEN/376„Transport drogowy w roku 2020: oczekiwania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego” (11), punkt 1.9: Należy rozbudować konieczną infrastrukturę; punkt 4.2: Trzeba poczynić wysiłki na rzecz tworzenia i modernizacji (usuwania wąskich gardeł) infrastruktury. |
| --- | --- |

—

TEN/376„Transport drogowy w roku 2020: oczekiwania zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego” (11), punkt 1.9: Należy rozbudować konieczną infrastrukturę; punkt 4.2: Trzeba poczynić wysiłki na rzecz tworzenia i modernizacji (usuwania wąskich gardeł) infrastruktury.

| — | TEN/336„Społeczne konsekwencje przemian w sprzężonych branżach transportu i energii” (12), punkt 1.2.5: Mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka (Risk-Sharing-Finance Facility-RSFF). |
| --- | --- |

—

TEN/336„Społeczne konsekwencje przemian w sprzężonych branżach transportu i energii” (12), punkt 1.2.5: Mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka (Risk-Sharing-Finance Facility-RSFF).

| — | TEN/262„Logistyka transportu towarowego w Europie – klucz do zrównoważonej mobilności” (13), punkt 1.3: Należy udostępnić niezbędne środki finansowe na optymalizację infrastruktury fizycznej; punkt 4.5.5: Trzeba zwiększyć fundusze przewidziane przez UE na budowę sieci transeuropejskich; punkt. 4.5.6: Mieszany system finansowania budowy i utrzymania infrastruktury. |
| --- | --- |

—

TEN/262„Logistyka transportu towarowego w Europie – klucz do zrównoważonej mobilności” (13), punkt 1.3: Należy udostępnić niezbędne środki finansowe na optymalizację infrastruktury fizycznej; punkt 4.5.5: Trzeba zwiększyć fundusze przewidziane przez UE na budowę sieci transeuropejskich; punkt. 4.5.6: Mieszany system finansowania budowy i utrzymania infrastruktury.

| — | TEN/440„Program na rzecz dalszego rozwoju zintegrowanej polityki morskiej” (14), punkt 2.9: Realizacja zintegrowanej polityki morskiej jest dziś zagrożona z powodu niewystarczających środków finansowych; punkt 2.10: Ustanowienie programu finansowego, który będzie wspierał dalszy rozwój zintegrowanej polityki morskiej. |
| --- | --- |

—

TEN/440„Program na rzecz dalszego rozwoju zintegrowanej polityki morskiej” (14), punkt 2.9: Realizacja zintegrowanej polityki morskiej jest dziś zagrożona z powodu niewystarczających środków finansowych; punkt 2.10: Ustanowienie programu finansowego, który będzie wspierał dalszy rozwój zintegrowanej polityki morskiej.

| — | TEN/427„Pomoc finansowa Wspólnoty na projekty w dziedzinie energetyki” (15), punkt 1.1: Wykorzystanie funduszy europejskich do wywołania efektu dźwigni przyspieszającej wprowadzenie w życie inwestycji z zakresu efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii; punkt 2.2: Stworzenie specjalnego instrumentu finansowego mającego na celu wspieranie finansowania inicjatyw na rzecz zrównoważonej energii. |
| --- | --- |

—

TEN/427„Pomoc finansowa Wspólnoty na projekty w dziedzinie energetyki” (15), punkt 1.1: Wykorzystanie funduszy europejskich do wywołania efektu dźwigni przyspieszającej wprowadzenie w życie inwestycji z zakresu efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii; punkt 2.2: Stworzenie specjalnego instrumentu finansowego mającego na celu wspieranie finansowania inicjatyw na rzecz zrównoważonej energii.

| — | TEN/404„MŚP a polityka energetyczna UE” (16), punkt 1.2: Wspomaganie finansowania inwestycji i stworzenie synergii finansowej między państwami członkowskimi UE i przedsiębiorstwami; punkt 1.3: Wspieranie innowacji i finansowanie inwestycji w programy regionalne. |
| --- | --- |

—

TEN/404„MŚP a polityka energetyczna UE” (16), punkt 1.2: Wspomaganie finansowania inwestycji i stworzenie synergii finansowej między państwami członkowskimi UE i przedsiębiorstwami; punkt 1.3: Wspieranie innowacji i finansowanie inwestycji w programy regionalne.

| — | TEN/366„Integracja polityki transportowej i gospodarki przestrzennej na rzecz bardziej zrównoważonego transportu miejskiego” (17), punkt 5.2: UE dostarczyła środki na inwestycje z funduszy strukturalnych i funduszu spójności oraz za pośrednictwem Europejskiego Banku Inwestycyjnego; punkt 5.3: Nowe wyzwania związane ze zmianą klimatu wymagają wspólnych wysiłków UE. |
| --- | --- |

—

TEN/366„Integracja polityki transportowej i gospodarki przestrzennej na rzecz bardziej zrównoważonego transportu miejskiego” (17), punkt 5.2: UE dostarczyła środki na inwestycje z funduszy strukturalnych i funduszu spójności oraz za pośrednictwem Europejskiego Banku Inwestycyjnego; punkt 5.3: Nowe wyzwania związane ze zmianą klimatu wymagają wspólnych wysiłków UE.

| — | TEN/381„Europejska sieć kolejowa ukierunkowana na konkurencyjny transport towarowy” (18), punkt 4.1.2: Ważna rola, jeśli chodzi o ułatwianie wykorzystywania instrumentów pomocy UE w celu rozwoju europejskiej sieci kolejowej ukierunkowanej na konkurencyjny transport towarowy poprzez współfinansowanie tworzenia korytarzy kolejowego transportu towarowego ze środków budżetowych przeznaczonych na transeuropejskie sieci transportowe (TEN-T), z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Funduszu Spójności oraz z pożyczek EBI. |
| --- | --- |

—

TEN/381„Europejska sieć kolejowa ukierunkowana na konkurencyjny transport towarowy” (18), punkt 4.1.2: Ważna rola, jeśli chodzi o ułatwianie wykorzystywania instrumentów pomocy UE w celu rozwoju europejskiej sieci kolejowej ukierunkowanej na konkurencyjny transport towarowy poprzez współfinansowanie tworzenia korytarzy kolejowego transportu towarowego ze środków budżetowych przeznaczonych na transeuropejskie sieci transportowe (TEN-T), z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Funduszu Spójności oraz z pożyczek EBI.

4.7.3   Trzecie pytanie dotyczące wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu z zaakcentowaniem kwestii zatrudnienia oraz spójności społecznej i terytorialnej również było poruszane we wcześniejszych opiniach EKES-u. Odsyła się tutaj w szczególności do:

| — | TEN/276„Transport na obszarach miejskich i metropolitalnych” (19), punkt 4.1: EKES wzywa Komisję do ponownego uregulowania podziału środków finansowych na działania w zakresie rozwoju regionalnego; punkt 4.5: Zasadny byłby również konkretny unijny program wsparcia dotyczący mobilności i rozwoju miast. |
| --- | --- |

—

TEN/276„Transport na obszarach miejskich i metropolitalnych” (19), punkt 4.1: EKES wzywa Komisję do ponownego uregulowania podziału środków finansowych na działania w zakresie rozwoju regionalnego; punkt 4.5: Zasadny byłby również konkretny unijny program wsparcia dotyczący mobilności i rozwoju miast.

| — | TEN/445„Społeczne aspekty polityki transportowej UE” (20), punkt 1.10.1: UE powinna zapewnić wsparcie finansowe działań w dziedzinie infrastruktury, takich jak strefy parkingowe dla drogowego transportu towarów oraz dobrej jakości stacje kolejowe i stacje metra, a także przystanki tramwajowe i autobusowe. |
| --- | --- |

—

TEN/445„Społeczne aspekty polityki transportowej UE” (20), punkt 1.10.1: UE powinna zapewnić wsparcie finansowe działań w dziedzinie infrastruktury, takich jak strefy parkingowe dla drogowego transportu towarów oraz dobrej jakości stacje kolejowe i stacje metra, a także przystanki tramwajowe i autobusowe.

| — | TEN/397„Polityka transportu morskiego UE do 2018 r.” (21), punkt 7.1: Należy więcej inwestować w infrastrukturę portową i połączenia z lądem, uwzględniając te aspekty w przeglądzie polityki TEN-T. |
| --- | --- |

—

TEN/397„Polityka transportu morskiego UE do 2018 r.” (21), punkt 7.1: Należy więcej inwestować w infrastrukturę portową i połączenia z lądem, uwzględniając te aspekty w przeglądzie polityki TEN-T.

| — | TEN/320 Zielona księga „W kierunku kultury mobilności w mieście” (22), punkt 1.5: EKES opowiada się za propagowaniem korzystania z proekologicznych zakupów w ramach zamówień publicznych związanych z infrastrukturą, finansowanych z programów europejskich, a także za likwidacją istniejących przeszkód; w punkcie 4.25 postawiono pytanie: „Jaką wartość dodaną w dłuższej perspektywie mogłoby przynieść celowe dofinansowanie ekologicznego i energooszczędnego transportu miejskiego?”. |
| --- | --- |

—

TEN/320 Zielona księga „W kierunku kultury mobilności w mieście” (22), punkt 1.5: EKES opowiada się za propagowaniem korzystania z proekologicznych zakupów w ramach zamówień publicznych związanych z infrastrukturą, finansowanych z programów europejskich, a także za likwidacją istniejących przeszkód; w punkcie 4.25 postawiono pytanie: „Jaką wartość dodaną w dłuższej perspektywie mogłoby przynieść celowe dofinansowanie ekologicznego i energooszczędnego transportu miejskiego?”.

| — | TEN/401„Propagowanie ekologicznego i zrównoważonego zatrudnienia związanego z pakietem UE dotyczącym energii i zmiany klimatu” (23), punkt 6.3: EKES proponuje przyjęcie „Europejskiego Funduszu Państwowego”, mającego gwarancję EBI oraz specjalne środki udostępniane przez system banków centralnych oraz Europejski Bank Centralny, służącego osiągnięciu celów efektywności i oszczędności energetycznej – byłby to swego rodzaju europejski „Plan Marshalla”; punkt 6.4: EBI mógłby podjąć się zarządzania tym funduszem. |
| --- | --- |

—

TEN/401„Propagowanie ekologicznego i zrównoważonego zatrudnienia związanego z pakietem UE dotyczącym energii i zmiany klimatu” (23), punkt 6.3: EKES proponuje przyjęcie „Europejskiego Funduszu Państwowego”, mającego gwarancję EBI oraz specjalne środki udostępniane przez system banków centralnych oraz Europejski Bank Centralny, służącego osiągnięciu celów efektywności i oszczędności energetycznej – byłby to swego rodzaju europejski „Plan Marshalla”; punkt 6.4: EBI mógłby podjąć się zarządzania tym funduszem.

| — | TEN/414„Plan działania na rzecz mobilności w miastach” (24), punkt 1.10: EKES zaleca, aby lepiej ukierunkować przeznaczenie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności Unii, poprzez utworzenie instrumentu finansowego w celu wspierania mobilności w miastach; punkt 4.4.4: Wzywa się do racjonalizacji istniejących europejskich źródeł finansowania. |
| --- | --- |

—

TEN/414„Plan działania na rzecz mobilności w miastach” (24), punkt 1.10: EKES zaleca, aby lepiej ukierunkować przeznaczenie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności Unii, poprzez utworzenie instrumentu finansowego w celu wspierania mobilności w miastach; punkt 4.4.4: Wzywa się do racjonalizacji istniejących europejskich źródeł finansowania.

| — | TEN/388„TEN-T: Przegląd polityki” (25), punkt 2.6: Od 1996 r. zainwestowano 400 mld EUR w projekty stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania; punkt 2.7: Wartość inwestycji, które pozostały do zrealizowania, szacuje się na 500 mld EUR; punkt 3.4: Środki finansowe powinny odzwierciedlać ambicje, a nie odwrotnie; punkt 3.16: Komitet zaleca powołanie na szczeblu europejskim gremium, które zadba o koordynację przyznawania środków finansowych. |
| --- | --- |

—

TEN/388„TEN-T: Przegląd polityki” (25), punkt 2.6: Od 1996 r. zainwestowano 400 mld EUR w projekty stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania; punkt 2.7: Wartość inwestycji, które pozostały do zrealizowania, szacuje się na 500 mld EUR; punkt 3.4: Środki finansowe powinny odzwierciedlać ambicje, a nie odwrotnie; punkt 3.16: Komitet zaleca powołanie na szczeblu europejskim gremium, które zadba o koordynację przyznawania środków finansowych.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 317 z 23.12.2009, s. 80–83, a także Dz.U. C 255 z 22.9.2010, s. 92–97.

1

(2)  Dz.U. C 317 z 23.12.2009, s. 80–83.

2

(3)  Dz.U. C 51, 17.2.2011, s. 59–66 (opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów - „Wspieranie inwestycji publiczno-prywatnych krokiem w kierunku naprawy gospodarki długoterminowej zmiany strukturalnej: zwiększanie znaczenia partnerstw publiczno-prywatnych”).

3

(4)  Dz.U. C 44 z 11.2.2011, s. 47–52.

4

(5)  Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 85–89.

5

(6)  Dz.U. C 306 z 16.12.2009, s. 46–50.

6

(7)  Dz.U. C 317 z 23.12.2009, s. 22–28.

7

(8)  Dz.U. C 255 z 22.09.2010, s. 110–115.

8

(9)  Dz.U. C 354 z 28.12.2010, s. 23.

9

(10)  Dz.U. C 162 z 25.6.2008, s. 52–61.

10

(11)  Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 25–29.

11

(12)  Dz.U. C 175 z 28.7.2009, s. 43–49.

12

(13)  Dz.U. C 168 z 20.7.2007, s. 63–67.

13

(14)  Dz.U. C 107 z 6.4.2011, s. 64–67.

14

(15)  Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 165–166.

15

(16)  Dz.U. C 44 z 11.2.2011, s. 118–122.

16

(17)  Dz.U. C 317 z 23.12.2009, s. 1–6.

17

(18)  Dz.U. C 317 z 23.12.2009, s. 94–98.

18

(19)  Dz.U. C 168 z 20.7.2007, s. 77–86.

19

(20)  Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 22.

20

(21)  Dz.U. C 255 z 22.9.2010, s. 103–109.

21

(22)  Dz.U. C 224 z 30.8.2008, s. 39–45.

22

(23)  Dz.U. C 44 z 11.2.2011, s. 110–117.

23

(24)  Dz.U. C 21 z 21.1.2011, s. 56–61.

24

(25)  Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 101–105.

25

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/62 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/62

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie pomocy państwa dla przemysłu stoczniowego (opinia dodatkowa)

2011/C 318/10

Sprawozdawca: Marian KRZAKLEWSKI

Współsprawozdawca: Enrique CALVET CHAMBON

Dnia 9 grudnia 2010 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 lit. A przepisów wykonawczych do regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię w sprawie

pomocy państwa dla przemysłu stoczniowego

(opinia dodatkowa).

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI), której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 7 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 124 do 5 – 6 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Europejski Komitet Ekonomiczno Społeczny jest przekonany, że „Zasady ramowe dotyczące udzielania pomocy publicznej dla sektora stoczniowego” (ZR) to instrument, który powinien być utrzymany, a niektóre jego zapisy – zmodernizowane i rozszerzone. ZR w okresie ich stosowania przyczyniły się do osiągnięcia zamierzonych celów politycznych i gospodarczych. Dalsze istnienie ZR jest uzasadnione głównie specyfiką sektora opisaną we wstępie do aktualnych ZR.

1.2   Komitet chciałby podkreślić, że ZR nie dotyczą doraźnego przeciwdziałania kryzysowi, lecz wynikają ze specyfiki sektora, i że pomoc, która wynika z przepisów ZR, nie powinna rekompensować budowy niekonkurencyjnych statków lub jednostek o niskim poziomie technologicznym.

1.3   EKES uważa, że dodatkowym argumentem potwierdzającym specyficzną sytuację przemysłu stoczniowego, która wymaga utrzymania i aktualizacji ZR, jest najnowsza informacja o załamaniu się – po 20 latach rokowań – negocjacji prowadzonych przez OECD w sprawie porozumienia dotyczącego przemysłu stoczniowego, które miało na celu ustanowienie uczciwych warunków konkurencji na rynku ogólnoświatowym.

1.4   Komitet w dalszej części opinii szczegółowo odnosi się do zasadniczych pytań i problemów, które zostały przedstawione zainteresowanym stronom przez Komisję w procesie konsultacji. EKES proponuje także i uzasadnia potrzebne, jego zdaniem, modyfikacje, jakie powinny zostać wprowadzone w odnowionej wersji ZR.

1.5   Odnosząc się do pomocy na badania, rozwój i innowacje (B+R+I), przewidzianej w ZR, Komitet uważa, że jest ona konieczna, ponieważ pomaga przedsiębiorstwom zaakceptować szczególne rodzaje ryzyka związane z innowacjami.

1.5.1   Komitet uważa, że dostęp do pomocy na innowacje ma korzystny wpływ na ocenę ryzyka związanego z każdym elementem innowacyjnym w rozwoju nowych produktów lub procesów. Pozwala to firmom stoczniowym podejmować działania na rzecz nowych rozwiązań, zwiększających szanse na sukces rynkowy innowacyjnych produktów, a w konsekwencji na dalsze stymulowanie B+R+I.

1.6   Mając na uwadze zapytanie Komisji, czy byłoby właściwe wyłączenie różnych rodzajów innowacji z uprawnienia do otrzymywania pomocy innowacyjnej i utrzymanie jedynie takich, które są związane z „zielonymi” statkami, Komitet przyłącza się do stanowiska partnerów społecznych i uważa, że osłabiłoby to bardzo skuteczność tego instrumentu. W szczególności zostałby utracony silny pozytywny wpływ na innowacje procesowe i inne innowacje produktowe dotyczące bezpieczeństwa czy wydajności.

1.7   Komitet stwierdza, że instrumenty wsparcia mające na celu ułatwienia penetracji rynku „zielonych technologii” są ważnym narzędziem i powinny zostać włączone do ZR. W odnowionych ramach powinny być umieszczone odpowiednie i praktyczne przepisy tego dotyczące, łącznie z wymogami zasad horyzontalnych odnoszącymi się do ochrony środowiska. Zdaniem EKES-u przepisy takie nie będą służyły ustanowieniu dodatkowego instrumentu pomocy państwa, lecz uproszczą stosowanie ZR i umożliwią osiągnięcie ważnych celów UE.

1.8   Odnosząc się do istotnego zapytania Komisji – czy należy zachować pomoc na B+R+I w ZR w związku z tym, że istnieją horyzontalne ramy dotyczące B+R+I – Komitet stanowczo stwierdza, że ze względu na specyfikę sektora stoczniowego pomoc na B+R+I przewidziana w ZR musi być zachowana, ponieważ ramy horyzontalne nie oferują odpowiednich rozwiązań wspomagających innowacje w przemyśle stoczniowym.

1.9   Mając na uwadze, że od wprowadzenia ZR w 2004 r. do czasu kryzysu w latach 2009–2010 nie było motywacji, aby stosować pomoc związaną z zamykaniem zakładów, zaś ostatnio sytuacja pogorszyła się tak dramatycznie, że zamówienia w stoczniach UE spadły do najniższego poziomu od ponad 10 lat, Komitet uważa, że należy utrzymać ten rodzaj pomocy. Dotyczące jej przepisy powinny umożliwić stoczniom częściową restrukturyzację, bez konieczności przechodzenia przez pełne uprawomocnienie procesu restrukturyzacji w ramach „Wytycznych dla ratowania i restrukturyzacji”.

1.10   Komitet jest przekonany, że pomoc regionalna jest korzystna także dla przemysłu stoczniowego. Pomoc regionalna w ZR powinna zapewnić taką samą intensywność wsparcia, jak działania, które stosowane są na podstawie wytycznych w sprawie pomocy regionalnej. EKES uważa, że ograniczenie zakresu pomocy w ZR do istniejących instalacji stoczniowych nie jest ani odpowiednie, ani uzasadnione.

1.11   Funkcjonowanie restrykcyjnych przepisów UE dotyczących rozbudowy zdolności produkcyjnych sektora stoczniowego dało efekt odwrotny do zamierzonego. Zamiast ograniczyć wkład w globalną nadwyżkę produkcji, wprowadziło to stocznie UE w bardziej niekorzystną sytuację w porównaniu z konkurencją światową. Dlatego utrzymanie przepisów, których celem jest zminimalizowanie wsparcia na rozbudowę mocy produkcyjnych, nie ma, zdaniem Komitetu, żadnego uzasadnienia.

1.12   Jeśli chodzi o przewidziane w ZR regulacje dotyczące pomocy na zatrudnienie, EKES apeluje do państw członkowskich aby częściej niż obecnie sięgały po te środki, w szczególności w celu wspierania działań stoczni w ich krajach w zakresie kształcenia i szkoleń.

1.13   Komitet uważa, że zapis o pomocy eksportowej powinien zostać utrzymany w ZR. Kredyty eksportowe udzielane zgodnie z porozumieniem sektorowym OECD nie stanowią pomocy państwa i wspierają przedsiębiorstwa, a tym samym regiony, w których te przedsiębiorstwa są zlokalizowane. Wiąże się to bezpośrednio z utrzymaniem bądź zwiększeniem zatrudnienia w sektorze i w firmach powiązanych oraz z korzyściami dla właścicieli statków z UE (możliwość uzyskania długoterminowego kredytu lub gwarancji kredytowych na zakup statków).

1.14   Komitet popiera rozszerzenie gamy produktów, które powinny być objęte ZR w związku z aktualizacją realiów przemysłu stoczniowego i technologii od roku 2004. EKES uważa, że należy w tym celu wykorzystać propozycję uaktualnienia przedstawioną w stanowisku CESA dotyczącym artykułu 2 zasad ramowych (1).

1.15   Komitet apeluje do państw członkowskich i administracji UE o zwrócenie szczególnej uwagi na politykę informacyjną dotyczącą możliwości i warunków korzystania z narzędzi pomocy publicznej przewidzianych w zasadach ramowych.

2.   Wstęp

Kontekst opinii

2.1   Dnia 29 kwietnia 2010 r. EKES przyjął opinię z inicjatywy własnej pt. „Europejski przemysł stoczniowy w walce z obecnym kryzysem”.

2.2   W programie prac na rok 2011 Komisja Europejska zaplanowała przegląd zasad ramowych dotyczących pomocy państwa dla przemysłu stoczniowego, służący ich ewentualnemu uaktualnieniu i przedłużeniu na okres po 2011 r. Do 6 grudnia 2010 r. trwały oficjalne konsultacje z zainteresowanymi stronami, między innymi z partnerami społecznymi, jak również z państwami członkowskimi.

2.2.1   Dodatkowa opinia EKES-u w tej sprawie wydaje się przydatna i aktualna, biorąc pod uwagę gospodarcze i społeczne skutki tych uregulowań oraz ich znaczne oddziaływanie na konkretne regiony.

2.3   Zasady ramowe dotyczące pomocy państwa dla przemysłu stoczniowego obejmują reguły, którymi kieruje się Komisja, dokonując oceny pomocy państwa dla przemysłu stoczniowego. Zasady ramowe dotyczące przemysłu stoczniowego weszły w życie dnia 1 stycznia 2004 r. i początkowo miały obowiązywać przez trzy lata. Od tamtej pory Komisja dwukrotnie decydowała o przedłużeniu okresu obowiązywania zasad ramowych: w 2006 r. o dwa lata i w 2008 r. o kolejne trzy lata. Zasady ramowe dotyczące przemysłu stoczniowego obowiązują więc obecnie do 31 grudnia 2011 r.

2.4   Ogólnym założeniem zasad ramowych jest umożliwienie przekazywania pomocy państwa dla przemysłu stoczniowego na mocy horyzontalnych instrumentów pomocy państwa, z wyjątkiem sytuacji, w których zastosowanie mają szczegółowe postanowienia zasad ramowych dotyczących przemysłu stoczniowego. Wspomniane postanowienia szczegółowe dotyczą dziedzin takich jak: pomoc na badania naukowe, rozwój i innowacje, pomoc na zamykanie przedsiębiorstw, pomoc na tworzenie miejsc pracy, kredyty eksportowe, pomoc rozwojowa i pomoc regionalna.

2.5   Ponieważ przemysł stoczniowy kwalifikuje się również do otrzymywania wsparcia na mocy horyzontalnych instrumentów pomocy państwa (jak również UE), konsultacje, a także opinia EKES-u wyrażona w imieniu społeczeństwa obywatelskiego UE powinny przede wszystkim pomóc ustalić, czy szczegółowe postanowienia zasad ramowych dotyczących przemysłu stoczniowego powinny być nadal stosowane, a także wskazać, czy powinny być one zmienione w wypadku ich prolongaty, a jeśli tak, to w jaki sposób.

3.   Zaktualizowane zwięzłe informacje o europejskim sektorze stoczniowym w kontekście globalnym w przeddzień decyzji dotyczącej „zasad ramowych”

3.1   Obszerna i wieloaspektowa charakterystyka europejskiego sektora stoczniowego została omówiona w opinii EKES-u z kwietnia 2010 r. Poniższe informacje dotyczą danych i charakterystyk z ostatniego roku.

3.2   Po pierwszym okresie kryzysu można stwierdzić, że dotknął on przemysłu stoczniowego na całym świecie. Pojawiły się zakłócenia w handlu na niespotykanym dotąd poziomie, tak że wszystkie państwa stoczniowe napotkały znaczne trudności ze względu na głęboką lukę popytową. W połączeniu z nierozwiązaną do dziś kwestią jasnego pola gry w produkcji statków i handlu nimi mamy dziś do czynienia z poważnym zagrożeniem dla długookresowych możliwości europejskich w tej dziedzinie.

3.3   Aktualna światowa produkcja statków jest w ponad 80 % realizowana przez kraje azjatyckie, a portfel ich zamówień stanowi aż 90 % zamówień światowych. Wzrost pozycji tych krajów odbywa się kosztem krajów UE, których udział w produkcji światowej zmniejszył się obecnie do poziomu 7–8 %.

3.3.1   Udział Europy w rynku światowym w przypadku nowych zamówień zmniejszył się dramatycznie w 2009 r. do 2,7 %, ale w pierwszych trzech kwartałach 2010 r. wzrósł do 4,8 %. Jednakże jeśli chodzi o wolumen statków w rejestrach stoczniowych (orderbook), to choć wskaźnik światowy nieco wzrósł w 2010 r., w UE pozostał na podobnym poziomie jak w roku 2009, co stanowi najniższy poziom w dekadzie.

3.3.2   Globalna wielkość nowych zamówień wynosiła w ostatnich latach: w 2007 r. – 85 mln CGT, w 2008 r. – 43 mln, w 2009 r. – 16,5 mln, ale w trzech kwartałach 2010 r. wzrosła do 26,3 mln CGT (prognoza na koniec roku – ok. 35 mln). W 2009 r. zrezygnowano z budowy wielu już zakontraktowanych jednostek, m.in. ze względu na bardzo niskie stawki frachtowe oraz brak możliwości pozyskania kredytów bankowych na finansowanie budowy statków.

3.3.3   Wskaźnik cen, licząc w euro, od pierwszego kwartału 2010 r. (kiedy osiągnął najniższą wartość od 10 lat) poprawił się o około 17 %, ale kursy walut wpływają niekorzystnie na ceny w krajowych walutach. Choć indeks ten wzrósł o ponad 20 % od 2000 r., to jednak ceny w euro pozostały na tym samym poziomie.

3.4   Oprócz kryzysu, nadal główną przyczyną zakłóceń w przemyśle stoczniowym jest interwencjonizm i protekcjonizm państw, w których ten przemysł jest kluczową gałęzią gospodarki lub do takiej aspiruje. Stocznie, głównie dalekowschodnie, wspierane przez organy państwowe są w stanie zaoferować takie ceny na swoje produkty i usługi, które nie uwzględniają wszystkich rodzajów ryzyka, czyli niższe niż konkurencja – głównie europejska, zmuszona do ujęcia takich rodzajów ryzyka w kalkulacji ceny. Kolejnym instrumentem protekcjonistycznym może być kurs wymiany walut (ponieważ jest to jeden z czynników wpływających na konkurencyjność), który może być do pewnego stopnia centralnie sterowany (np. w Chinach, a także w Korei Południowej).

3.5   W grudniu 2010 r. OECD postanowiła nie podejmować na nowo negocjacji w sprawie porozumienia dotyczącego przemysłu stoczniowego z myślą o zapewnieniu uczciwych warunków konkurencji na rynku ogólnoświatowym. Załamanie się negocjacji po 20 latach rokowań sprawi, iż globalny rynek stoczniowy nadal będzie obszarem bezpardonowej walki. To niekorzystny rozwój wypadków, zachęcający niektóre państwa do jeszcze szerszego stosowania różnych form interwencji rynkowych. Jego konsekwencją jest jeszcze większe pogłębienie nierównych warunków konkurencji w przemyśle stoczniowym w skali międzynarodowej. Winę za zaistniałą sytuację można przypisać nieustępliwości pewnych posiadających stocznie państw spoza UE: Chin i Korei Południowej.

3.5.1   Taki rozwój wypadków postrzegany jest jako reakcja na światowy kryzys i sprzyja wprowadzaniu rozwiązań protekcjonistycznych. Zwiększa się zagrożenie, że na rynku światowym budowane będą statki, które z ekonomicznego punktu widzenia nie mają racji bytu. Te nowo wodowane statki zaostrzą kryzys na rynku frachtowym, tzn. zbyt wiele statków ubiegać się będzie o ten sam ładunek. Wielorakie oddziaływanie (nadmierne zdolności produkcyjne, zaniżone ceny dla stoczni, nadwyżki tonażu, zaniżone stawki czarterowe) na niekorzyść wszystkich uczestników rynku było już przedmiotem ubolewania europejskich partnerów społecznych z branży stoczniowej.

3.6   Drastycznie spadło zatrudnienie w sektorze w obrębie UE od 2008 r. Utraconych zostało 40 tys. miejsc pracy, a wszystkie zainteresowane strony postulują uruchomienia programu awaryjnego w celu zachowania masy krytycznej europejskiego przemysłu stoczniowego (2). Tendencję tę pogłębia niedawne wprowadzenie ram kapitałowych nadzoru bankowego (Bazylea III), które ograniczają warunki finansowania.

3.7   Od czasu kryzysu finansowego w UE stało się znacznie trudniejsze uzyskanie finansowania budowy statków, jako że kilka kluczowych instytucji finansowych zmniejszyło swoje zaangażowanie lub wycofało się z zaangażowania w finansowanie przed dostawą (prefinansowanie) i po jej realizacji. Instrumenty gwarancji publicznych, dotyczące również kredytów eksportowych, stały się w tej sytuacji o wiele ważniejsze. Kryzys kredytowy w sektorze stoczniowym trwa pomimo pierwszych oznak pozytywnych zmian na rynku.

3.8   Zaliczany do sektora stoczniowego podsektor remontu statków, mimo że także przeżywa okresowe trudności, jest jednak w znacznie korzystniejszej sytuacji niż stocznie produkcyjne. Stocznie remontowe działają na innym rynku niż przemysł budowy statków (więcej niż połowa remontowanych statków to jednostki spoza UE). W latach 2009 i 2010 globalny kryzys nie ominął tego podsektora, ponieważ armatorzy znacznie zmniejszyli nakłady na remonty swoich statków, często ograniczając je do niezbędnych napraw i okresowych remontów wymaganych przez przepisy żeglugowe.

3.8.1   Wobec ostrej konkurencji na rynku światowym stocznie remontowe z niektórych krajów UE podjęły działania w kierunku dywersyfikacji produkcji poprzez modernizację (retrofit) jednostek i podejmowanie bardziej skomplikowanych operacji, takich jak: przedłużanie kadłubów oraz inne przebudowy, dotyczące także urządzeń do wydobycia ropy i gazu spod dna morskiego oraz budowy jednostek o mniejszych rozmiarach.

3.8.2   Obecnie remonty statków przebiegają w przeważającej mierze w stoczniach i zakładach leżących poza terytorium UE w krajach sąsiadujących. EKES postuluje, aby państwa członkowskie i administracja UE opracowały strategię, która byłaby impulsem do rozwoju i budowy tego rodzaju stoczni na wybrzeżach UE. W interesie państw członkowskich leży utrzymanie w UE strategicznego minimum usług naprawczych dla jej sektora żeglugi morskiej. Zakłady takie mogłyby remontować statki po konkurencyjnych cenach, gwarantując terminową realizację zleceń i ekologiczne metody działania, a tym samym przyczynić się do przemysłowego renesansu niektórych regionów nadmorskich UE.

4.   Uwagi ogólne

4.1   Ogólnym celem przeglądu zasad ramowych (ZR) dotyczących przemysłu stoczniowego powinno być poprawienie warunków konkurowania stoczni europejskich. Ten duch powinien panować we wszystkich przepisach zawartych w ZR.

4.2   Globalna konkurencyjna pozycja europejskiego sektora stoczniowego jest pod ogromną presją z powodu trudnych warunków rynkowych, w szczególności z powodu dużej ilości środków wsparcia w krajach konkurencyjnych. Ponieważ nie ma podstawy do konkurowania, jeśli chodzi o koszty pracy, europejski przemysł musi uzyskiwać przewagę poprzez najwyższej jakości produkcję w zakresie bezpieczeństwa statków, wydajności i ochrony środowiska morskiego, a także w procesach innowacyjnych zmierzających do dalszego zwiększenia wydajności. Oczywiste jest, że właśnie ZR – odnowione i zmodernizowane – potrafią zapewnić odpowiednie zachęty w tym kierunku i są niezbędne do osiągnięcia tych wyników.

4.3   W treści uaktualnionych ZR konieczne jest pilne sformułowanie pragmatycznego systemu zachęt, który ułatwiałby inwestycje w nowo budowane lub modernizowane statki cechujące się lepszymi parametrami dotyczącymi ochrony środowiska. Niewdrożenie takiego systemu w krótkim czasie może doprowadzić do tego, że nie będzie możliwe uzyskanie szybkich i ekonomicznych korzyści w zakresie redukcji emisji NOx i SOx, a także gazów cieplarnianych. ZR powinny zawierać zapisy, że tego typu pomoc i przeznaczone na nią środki muszą być ograniczone do producentów europejskich.

4.4   Pomoc przyznawana na podstawie zasad ramowych ma znaczenie zarówno dla poszczególnych przedsiębiorstw, jak i dla regionów. Dlatego zachodzi potrzeba wprowadzania nowych projektów innowacyjnych, tak aby jak najprędzej i jak najlepiej odpowiedzieć na zmieniające się potrzeby rynku. Projekty innowacyjne objęte pomocą musiałyby zawierać nakłady zarówno na B+R+I nakierowane na nowe produkty, jak i na szkolenia oraz podnoszenie kwalifikacji pracowników zaangażowanych do takich przedsięwzięć. Odnowione zasady ramowe powinny to uwzględniać.

4.5   Komitet uważa, że przed szczegółowym odniesieniem się do kwestii pomocy na kredyty eksportowe (patrz: uwagi szczegółowe) należy wyjaśnić, że dostęp do konkurencyjnych kosztów finansowania produkcji jest często czynnikiem decydującym przy pozyskiwaniu nowych projektów. Zaangażowanie władz państwowych, banków państwowych i innych podmiotów publicznych w finansowanie przed dostawą (prefinansowanie) i po jej realizacji, szczególnie w Azji, wzrosło znacznie w ostatnich latach. W perspektywie krótko- i średnioterminowej można przyjąć, że finansowanie budowy statków z reguły wymaga wsparcia w postaci kredytu lub poręczenia państwa, również w UE, z zaangażowaniem krajowych i unijnych instytucji finansowych, np. EBI (gdzie wystąpiły utrudnienia dla sektora (3)).

4.6   Od czasu ustalenia po raz pierwszy zasad ramowych w przemyśle stoczniowym UE zaszło wiele zmian strukturalnych, które powinny być brane pod uwagę przy definiowaniu przyszłych zapisów w ZR. Oto one:

| — | specjalizacja stoczni europejskich poczyniła zdecydowane postępy i proces ten musi być kontynuowany i wspierany; |
| --- | --- |

—

specjalizacja stoczni europejskich poczyniła zdecydowane postępy i proces ten musi być kontynuowany i wspierany;

| — | udział standardowych typów statków w portfelu produkcyjnym europejskiego przemysłu został znacznie ograniczony; |
| --- | --- |

—

udział standardowych typów statków w portfelu produkcyjnym europejskiego przemysłu został znacznie ograniczony;

| — | globalna konkurencja jest odczuwalna również dziś, jeśli chodzi o mniejsze statki, w tym jednostki żeglugi śródlądowej; |
| --- | --- |

—

globalna konkurencja jest odczuwalna również dziś, jeśli chodzi o mniejsze statki, w tym jednostki żeglugi śródlądowej;

| — | podczas gdy wielkość (rozmiar) większości europejskich stoczni jest podobna lub nieco mniejsza niż w ostatniej dekadzie (z powodu zamknięcia stoczni w Polsce, Chorwacji, Danii i Hiszpanii ), Europa stanęła wobec faktu masowej rozbudowy stoczni w krajach konkurencyjnych, szczególnie azjatyckich; |
| --- | --- |

—

podczas gdy wielkość (rozmiar) większości europejskich stoczni jest podobna lub nieco mniejsza niż w ostatniej dekadzie (z powodu zamknięcia stoczni w Polsce, Chorwacji, Danii i Hiszpanii ), Europa stanęła wobec faktu masowej rozbudowy stoczni w krajach konkurencyjnych, szczególnie azjatyckich;

| — | znaczenie przyjaznych środowisku produktów i procesów produkcyjnych zdecydowanie wzrosła; tendencja ta powinna być podtrzymywana głównie przez niezbędne działania w sprawie emisji, w tym emisji SOx, NOx oraz gazów cieplarnianych; |
| --- | --- |

—

znaczenie przyjaznych środowisku produktów i procesów produkcyjnych zdecydowanie wzrosła; tendencja ta powinna być podtrzymywana głównie przez niezbędne działania w sprawie emisji, w tym emisji SOx, NOx oraz gazów cieplarnianych;

| — | wzrost działalności przybrzeżnej będzie wymagał bezpośredniej odpowiedzi europejskiego przemysłu stoczniowego na pytanie, jak zaspokoić lokalny popyt przez własne stocznie. |
| --- | --- |

—

wzrost działalności przybrzeżnej będzie wymagał bezpośredniej odpowiedzi europejskiego przemysłu stoczniowego na pytanie, jak zaspokoić lokalny popyt przez własne stocznie.

4.7   W przypadku korzystania z narzędzi pomocy przewidzianych w ZR bardzo ważna jest postawa państw członkowskich, które powinny obszernie i systematycznie informować o możliwościach i warunkach uzyskania pomocy ze środków państw (nie subsydiów!), przewidzianej przepisami ZR.

5.   Uwagi szczegółowe

Pomoc przeznaczona na B+R+I

5.1   Prowadzenie działalności w zakresie B+R+I jest konieczne, aby oferować lepsze produkty i w konsekwencji odnieść sukces na rynku. Jednakże działalność w zakresie B+R+I może być prowadzona wtedy, gdy rynek jest przygotowany na zaakceptowanie szczególnych rodzajów ryzyka związanych z innowacjami.

5.2   Jak podkreślają europejscy pracodawcy, ekspozycja na ryzyko związane z produkcją statków prototypowych jest znaczna. W przeciwieństwie do większości innych sektorów, stoczniowa umowa sprzedaży określa definicję wydajności produktu, której nie można przetestować w momencie podpisywania umowy. Nawet drobne incydenty związane z jednym innowacyjnym elementem mogą być źródłem znaczących zmian wymagających dodatkowych środków i czasu, co powoduje znaczne zakłócenia w procesie produkcji.

5.2.1   W takich okolicznościach dostęp do pomocy na innowacje ma korzystny wpływ na ocenę ryzyka związanego z każdym elementem innowacyjnym w rozwoju nowych produktów lub procesów. Pozwala to firmom stoczniowym na podjęcie dodatkowych kroków w kierunku nowych rozwiązań, zwiększających szanse na sukces rynkowy produktów innowacyjnych i w konsekwencji dalsze stymulowanie działalności B+R+I.

5.3   Korzystanie z pomocy na innowacje daje efekt przyspieszenia, który jest istotnym czynnikiem prowadzącym do podwyższenia efektywności i konkurencyjności, co jest kluczowe dla utrzymania przewagi technologicznej w obszarze złożonych i innowacyjnych typów statków. Tempo innowacji jest kluczowym elementem konkurencyjności, szczególnie biorąc pod uwagę ograniczone możliwości ochrony własności intelektualnej w technologii morskiej.

5.4   Europejscy partnerzy społeczni reprezentujący sektor stoczniowy wyrażają zgodnie pogląd, poparty przykładami, że pomoc na rzecz innowacji wyraźnie przyczyniła się do poprawy efektywności i konkurencyjności przemysłu stoczniowego w UE. Ułatwiła wprowadzenie i rozpowszechnianie nowych metod produkcji, technologii i produktów oraz pobudziła B+R+I. Dlatego należy uznać, że jest to właściwe narzędzie polityki UE.

5.5   Jeśli chodzi o problemy związane ze stosowaniem zasad dotyczących pomocy innowacyjnej, w opinii przedsiębiorców można je rozwiązać bez zmian w tekście ZR poprzez stosowne zmiany w powiadomieniu o programie krajowym, dotyczące kwoty progowej zwolnienia z blokady na pomoc w przypadku innowacji produktowych dotyczących małych statków, jak również dla innowacji procesowych.

5.6   Odnosząc się do zapytania Komisji, czy byłoby właściwe wyłączenie innych rodzajów innowacji z uprawnienia do pomocy innowacyjnej i utrzymanie jedynie takich, które są związane z „zielonymi” statkami, Komitet przyłącza się do stanowiska partnerów społecznych i uważa, że osłabiłoby to bardzo skuteczność tego instrumentu. W szczególności zostałby utracony silny pozytywny wpływ na innowacje procesowe na rzecz wzmocnienia konkurencyjności przemysłu europejskiego. Również pewne innowacje produktowe, np. związane z poprawą bezpieczeństwa, ochroną i komfortem załogi lub pasażerów, mogłoby być wyłączone z pomocy.

5.6.1   Instrumenty wsparcia mające na celu ułatwienie penetracji rynku „zielonych technologii” są ważnym narzędziem, które powinno być włączone do ZR jako „pomoc na ochronę środowiska”, uzupełniająca pomoc na innowacje, ale stanowiąca osobny instrument.

5.7   Zachęty do wychodzenia poza wymogi regulacyjne powinny być wprowadzane na wzór ram w sprawie pomocy państwa na ochronę środowiska. Jednakże zainteresowanie stosowaniem tych ram dla sektora wzrosło w niewielkim stopniu. Dlatego odpowiednie i praktyczne przepisy, łącznie z wymogami zasad horyzontalnych, powinny być włączone do ZR. Skutecznym sposobem byłoby odwołanie się do przepisów dotyczących pomocy na ochronę środowiska w ramach zasad dotyczących wyłączeń grupowych zwolnienia z blokady w połączeniu z określonymi wymogami odnoszącymi się do statków. Byłoby to skuteczne przyczynienie się do uproszczenia unijnych zasad pomocy państwa dla sektora.

5.8   Ramy horyzontalne w sprawie B+R+I zawierają również przepisy dotyczące działalności innowacyjnej, w tym „opracowywanie prototypów i projektów pilotażowych [...], gdy prototyp z konieczności jest produktem końcowym do wykorzystania do celów komercyjnych, a jego produkcja jest zbyt kosztowna, aby służył on tylko do celów demonstracyjnych i dowodowych” (4).

5.8.1   Odpowiednie przepisy przewidują faktycznie wyższą intensywność pomocy niż w ZR i szerszy – do pewnego stopnia – asortyment kosztów kwalifikowanych. Jednakże są również zastrzeżenia, że „w przypadku późniejszego wykorzystania projektów demonstracyjnych lub pilotażowych do celów komercyjnych wszelkie dochody pochodzące z takiego wykorzystania odejmuje się od kosztów kwalifikowanych” (5).

5.8.2   Skoro przepis ten jest wykonywany w większości sektorów produkcyjnych w związku z seryjną produkcją, gdzie koszty rozwoju są amortyzowane przez większą liczbę produktów ze względu właśnie na produkcję seryjną, to jest to niewykonalne w przypadku statków prototypowych.

5.9   Reasumując, Komitet stwierdza, że ze względu na specyfikę sektorów przemysłu stoczniowego, ramy horyzontalne dotyczące B+R+I nie oferują odpowiednich rozwiązań w odniesieniu do pomocy innowacyjnej dla przemysłu stoczniowego i dlatego właściwym rozwiązaniem byłyby odpowiednie przepisy w uaktualnionych ZR.

Pomoc związana z zamykaniem zakładów

5.10   Od wprowadzenia ZR w 2004 r. aż do początku kryzysu przemysł stoczniowy przeżywał okres silnego popytu, a tym samym nie było motywacji, aby rozważać zamknięcia zakładów. Ta sytuacja zmieniła się wraz z dramatycznym spadkiem popytu w ciągu ostatnich dwóch lat, a portfel zamówień w europejskim przemyśle spadł do najniższego poziomu od ponad 10 lat.

5.10.1   Dlatego Komitet uważa, że w związku z aktualną sytuacją na rynku utrzymanie pomocy na zamknięcie jest uzasadnione (6).

5.11   Przepisy dotyczące tego typu pomocy powinny umożliwić stoczniom częściową restrukturyzację (7), bez konieczności przechodzenia przez cały proces restrukturyzacji w ramach wytycznych dla ratowania i restrukturyzacji. Model ten powinien zostać przejęty, skoro dokonuje się przeglądu tych wytycznych. Gdyby to nastąpiło, oczywiście nie byłoby już potrzeby utrzymywania odrębnych przepisów w sprawie pomocy restrukturyzacyjnej w ramach budownictwa okrętowego.

Pomoc regionalna

5.12   W przypadku utrzymania pomocy regionalnej zakres i intensywność pomocy muszą być zgodne z zasadami, które są stosowane na podstawie wytycznych dla pomocy regionalnej. Ograniczenie zakresu pomocy do istniejących instalacji stoczniowych nie jest ani odpowiednie, ani uzasadnione. Europejski przemysł stoczniowy musi inwestować w bardziej efektywne metody produkcji i urządzenia w celu wzmocnienia swojej pozycji konkurencyjnej. Może to wymagać tworzenia większych jednostek produkcyjnych w celu skuteczniejszego wykorzystania efektu synergii i efektu skali. Obecne przepisy utrudniają lub uniemożliwiają przyznawanie pomocy regionalnej dla takich projektów.

5.13   Wielkie inwestycje w Azji były głównym motorem ich pomyślnego rozwoju. Inwestycje te były często ułatwione przez bezpośrednie lub pośrednie wsparcie państwa. Restrykcyjne przepisy europejskie dotyczące rozbudowy zdolności produkcyjnych przemysłu sektora dały przeciwny efekt. Zamiast ograniczyć wkład w globalną nadwyżkę produkcji, wprowadziły stocznie UE w bardziej niekorzystną sytuację w porównaniu z konkurencją światową. Dlatego utrzymanie restrykcyjnych przepisów, których celem jest zminimalizowanie wsparcia na rozbudowę mocy produkcyjnych, nie ma żadnego uzasadnienia.

5.14   Jeśli chodzi o problemy z interpretacją lub stosowaniem obecnych zasad regionalnej pomocy inwestycyjnej, są one związane z restrykcyjnym charakterem ZR w odniesieniu do przepisów horyzontalnych. W szczególności ścisła interpretacja ograniczania pomocy na inwestycje w istniejących instalacjach zawęziła w sposób nieuzasadniony zakres tego instrumentu i spowodowała poważne problemy ze stosowaniem ZR.

Pomoc na zatrudnienie

5.15   EKES jest przekonany, że pomoc na zatrudnienie powinna być utrzymana w obrębie zasad ramowych.

5.15.1   Komitet uważa, że państwa członkowskie powinny częściej niż obecnie sięgać po przewidziane w ZR środki dotyczące pomocy na zatrudnienie, w szczególności, w celu wspierania działań stoczni w swoich krajach w zakresie kształcenia i szkoleń w sytuacjach kryzysowych, wynikających z cykli, nadprodukcji światowej i nieuczciwej konkurencji ze strony producentów spoza UE.

Pomoc na kredyty eksportowe i rozwój

5.16   Kredyty eksportowe udzielane przez państwowe agencje kredytów eksportowych to powszechna praktyka w wielu branżach przemysłowych na całym świecie. Porozumienia sektorowe na szczeblu OECD określają akceptowane standardy międzynarodowe. Wszystkie państwa członkowskie UE w pełni stosują te zasady, które w kontekście przepisów UE dotyczących pomocy państwa uważane są także za całkowicie zgodne z zasadami wspólnego rynku.

5.17   Kredyty eksportowe są istotnym elementem finansowania projektów w dziedzinie przemysłu stoczniowego. W Europie opierają się one na zasadzie pokrycia kosztów, nie są to zatem w żadnym razie subsydia. Ich dostępność na warunkach konkurencji znacząco przyczynia się do konkurencyjności przemysłu europejskiego. Zwłaszcza w kontekście szeroko zakrojonych pakietów finansowania uruchomionych przez inne kraje o rozwiniętym przemyśle stoczniowym, w szczególności Chiny i Koreę, należy zachęcać państwa członkowskie, aby dostarczyły swoim przedsiębiorstwom równoważnych narzędzi.

5.18   Komitet uważa, że korzystając z możliwości, jakie daje funkcjonowanie dialogu sektorowego, należy wyjaśnić, na ile konieczne i przydatne jest zawarcie w ZR odniesienia do przepisów OECD. Partnerzy społeczni sektora stoczniowego w UE uważają, że kwestią tą powinna zająć się administracja, o ile byłaby zagrożona dostępność obecnych kredytów eksportowych.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Przegląd zasad ramowych dotyczących pomocy państwa dla przemysłu stoczniowego – odpowiedź CESA na dokument do dyskusji – uzupełnienie (2010).

1

(2)  Opinia EKES-u CCMI/069 (Dz.U. C 18 z 19.1.2011,s. 35).

2

(3)  Zob. opinia EKES-u CCMI/069 (Dz.U. C 18 z 19.1.2011, s. 35).

3

(4)  Rozporządzenie Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. (Dz.U. L 214 z 9.8.2008).

4

(5)  Ibid.

5

(6)  Między innymi w Hiszpanii w najbliższym czasie planuje się skorzystanie z „pomocy na zamknięcie” w przypadku kilku stoczni (częściowa restrukturyzacja).

6

(7)  Pomoc restrukturyzacyjna jest zdefiniowana w odpowiednich zasadach horyzontalnych, których przegląd planowany jest na 2012 r. i należy oczekiwać, że pomoc na częściowe zamknięcie zostanie tam uwzględniona

7

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/69 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/69

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie współpracy między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego a władzami lokalnymi i regionalnymi w zakresie integracji imigrantów (opinia dodatkowa)

2011/C 318/11

Sprawozdawca: Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS

Dnia 20 stycznia 2011 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 A przepisów wykonawczych, sporządzić opinię dodatkową w sprawie

współpracy między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego a władzami lokalnymi i regionalnymi w zakresie integracji imigrantów.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 119 do 1 – 11 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | W najbliższych latach wzrośnie mobilność wewnętrzna obywateli europejskich i napływ do Europy imigrantów z państw trzecich. Procesy te spowodują wzrost różnorodności narodowej, etnicznej, religijnej i kulturowej Unii Europejskiej (1). Zwiększona mobilność i imigracja stanowi wyzwanie na poziomie lokalnym i regionalnym.
  EKES potępia niedawne działania ograniczające swobodę poruszania się w strefie Schengen i w kontekście prac Rady Europejskiej z 24 czerwca opracował opinię (2). |
| --- | --- |

1.1

W najbliższych latach wzrośnie mobilność wewnętrzna obywateli europejskich i napływ do Europy imigrantów z państw trzecich. Procesy te spowodują wzrost różnorodności narodowej, etnicznej, religijnej i kulturowej Unii Europejskiej (1). Zwiększona mobilność i imigracja stanowi wyzwanie na poziomie lokalnym i regionalnym.

EKES potępia niedawne działania ograniczające swobodę poruszania się w strefie Schengen i w kontekście prac Rady Europejskiej z 24 czerwca opracował opinię (2).

| 1.2 | Jedną z głównych wytycznych strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu jest integracja imigrantów. Komitet pragnie zwrócić uwagę, że wzrost gospodarczy, tworzenie miejsc pracy oraz poprawa kształcenia i usług publicznych ułatwiają integrację. |
| --- | --- |

1.2

Jedną z głównych wytycznych strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu jest integracja imigrantów. Komitet pragnie zwrócić uwagę, że wzrost gospodarczy, tworzenie miejsc pracy oraz poprawa kształcenia i usług publicznych ułatwiają integrację.

| 1.3 | UE musi dysponować solidnym wspólnym prawodawstwem, aby zarządzanie imigracją wiązało się ze stosowaniem legalnych i przejrzystych procedur. Wspólne przepisy powinny opierać się na poszanowaniu Karty praw podstawowych UE i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, aby zagwarantować imigrantom te same prawa i obowiązki, równe traktowanie i niedyskryminację w miejscu pracy i w społeczeństwie. |
| --- | --- |

1.3

UE musi dysponować solidnym wspólnym prawodawstwem, aby zarządzanie imigracją wiązało się ze stosowaniem legalnych i przejrzystych procedur. Wspólne przepisy powinny opierać się na poszanowaniu Karty praw podstawowych UE i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, aby zagwarantować imigrantom te same prawa i obowiązki, równe traktowanie i niedyskryminację w miejscu pracy i w społeczeństwie.

| 1.4 | Wobec kryzysu gospodarczego i społecznego narasta nietolerancja, ksenofobia i rasizm w całej Europie, również w polityce niektórych rządów. Instytucje UE powinny aktywnie przeciwdziałać przejawom ksenofobii i dyskryminacji w stosunku do imigrantów i „rzucających się w oczy” mniejszości oraz promować równość szans, spójność i mobilność społeczną. Środki masowego przekazu muszą wykazać się odpowiedzialnym i pedagogicznym podejściem. |
| --- | --- |

1.4

Wobec kryzysu gospodarczego i społecznego narasta nietolerancja, ksenofobia i rasizm w całej Europie, również w polityce niektórych rządów. Instytucje UE powinny aktywnie przeciwdziałać przejawom ksenofobii i dyskryminacji w stosunku do imigrantów i „rzucających się w oczy” mniejszości oraz promować równość szans, spójność i mobilność społeczną. Środki masowego przekazu muszą wykazać się odpowiedzialnym i pedagogicznym podejściem.

| 1.5 | Władze lokalne i regionalne posiadają instrumenty polityczne, prawne i budżetowe, za pomocą których mogą kształtować politykę integracji. Polityka na szczeblu krajowym często ukierunkowana jest na kontrolę przepływów migracyjnych, jednak pozostaje oddalona od poziomu lokalnego i regionalnego, który musi sobie radzić z wyzwaniem, jakim jest integracja. Polityka ta przyjmuje różne formy: bywa proaktywna, prewencyjna, ma charakter naprawczy bądź reaktywny. Władze lokalne już nie traktują integracji jako wolnego od trudności, naturalnego procesu, który nie wymaga aktywnej i konkretnej polityki. |
| --- | --- |

1.5

Władze lokalne i regionalne posiadają instrumenty polityczne, prawne i budżetowe, za pomocą których mogą kształtować politykę integracji. Polityka na szczeblu krajowym często ukierunkowana jest na kontrolę przepływów migracyjnych, jednak pozostaje oddalona od poziomu lokalnego i regionalnego, który musi sobie radzić z wyzwaniem, jakim jest integracja. Polityka ta przyjmuje różne formy: bywa proaktywna, prewencyjna, ma charakter naprawczy bądź reaktywny. Władze lokalne już nie traktują integracji jako wolnego od trudności, naturalnego procesu, który nie wymaga aktywnej i konkretnej polityki.

| 1.6 | Komitet sądzi, że integracja nie jest aktem prawnym, lecz złożonym procesem społecznym o długofalowym charakterze, wielu wymiarach i uczestnikach, szczególnie na poziomie lokalnym. Społeczny proces integracji odbywa się w różnych strukturach społeczeństwa i w różnych dziedzinach życia danej osoby: w rodzinie, dzielnicy, mieście, miejscu pracy, szkole, placówce kształcenia, na uniwersytecie, w stowarzyszeniach, instytucjach religijnych, klubach sportowych itp. |
| --- | --- |

1.6

Komitet sądzi, że integracja nie jest aktem prawnym, lecz złożonym procesem społecznym o długofalowym charakterze, wielu wymiarach i uczestnikach, szczególnie na poziomie lokalnym. Społeczny proces integracji odbywa się w różnych strukturach społeczeństwa i w różnych dziedzinach życia danej osoby: w rodzinie, dzielnicy, mieście, miejscu pracy, szkole, placówce kształcenia, na uniwersytecie, w stowarzyszeniach, instytucjach religijnych, klubach sportowych itp.

| 1.7 | Społeczny proces integracji należy rozwijać w systemie prawnym gwarantującym „stopniowe wyrównywanie, pod względem praw i obowiązków, sytuacji imigrantów z sytuacją pozostałej ludności, a także ich dostęp do dóbr, usług i możliwości uczestnictwa obywatelskiego w warunkach równości szans i równości traktowania” (3). Pierwsza ze wspólnych podstawowych zasad polityki integracji UE (4) mówi, że „Integracja jest dynamicznym dwukierunkowym procesem wzajemnego dostosowania wszystkich migrantów i osób zamieszkałych na terenie państw członkowskich” (5). |
| --- | --- |

1.7

Społeczny proces integracji należy rozwijać w systemie prawnym gwarantującym „stopniowe wyrównywanie, pod względem praw i obowiązków, sytuacji imigrantów z sytuacją pozostałej ludności, a także ich dostęp do dóbr, usług i możliwości uczestnictwa obywatelskiego w warunkach równości szans i równości traktowania” (3). Pierwsza ze wspólnych podstawowych zasad polityki integracji UE (4) mówi, że „Integracja jest dynamicznym dwukierunkowym procesem wzajemnego dostosowania wszystkich migrantów i osób zamieszkałych na terenie państw członkowskich” (5).

| 1.8 | Inicjowana przez administrację lokalną polityka integracji i włączenia społecznego powinna być prowadzona w różnych kierunkach
   (6) i dotyczyć m.in. przyjmowania przybywających imigrantów, nauki języka, praw i zwyczajów, mieszkalnictwa, zdrowia, walki z ubóstwem i dyskryminacją, polityki zatrudnienia i szkoleń, kwestii równości płci, edukacji nieletnich, polityki rodzinnej, działań na rzecz młodzieży, opieki zdrowotnej, poszerzania zakresu usług społecznych i ułatwiania imigrantom udziału w życiu obywatelskim. Wśród pracowników administracji publicznej powinny znaleźć się osoby odzwierciedlające różnorodność etniczną i kulturową; ponadto wszyscy pracownicy powinni przejść szkolenie z kwestii międzykulturowych. Na poziomie lokalnym i regionalnym należy propagować dialog i współpracę między kulturami i między religiami. |
| --- | --- |

1.8

Inicjowana przez administrację lokalną polityka integracji i włączenia społecznego powinna być prowadzona w różnych kierunkach
   (6) i dotyczyć m.in. przyjmowania przybywających imigrantów, nauki języka, praw i zwyczajów, mieszkalnictwa, zdrowia, walki z ubóstwem i dyskryminacją, polityki zatrudnienia i szkoleń, kwestii równości płci, edukacji nieletnich, polityki rodzinnej, działań na rzecz młodzieży, opieki zdrowotnej, poszerzania zakresu usług społecznych i ułatwiania imigrantom udziału w życiu obywatelskim. Wśród pracowników administracji publicznej powinny znaleźć się osoby odzwierciedlające różnorodność etniczną i kulturową; ponadto wszyscy pracownicy powinni przejść szkolenie z kwestii międzykulturowych. Na poziomie lokalnym i regionalnym należy propagować dialog i współpracę między kulturami i między religiami.

| 1.9 | Rządy demokratyczne opierają się na zasadzie, że wszyscy członkowie wspólnoty politycznej powinni mieć możliwość bezpośredniego i pośredniego udziału w rządowym procesie decyzyjnym. By polityka integracji okazała się sukcesem, konieczny jest aktywny współudział społeczeństwa obywatelskiego oraz władz lokalnych i regionalnych w zakresie kształtowania, realizacji i oceny tejże polityki. |
| --- | --- |

1.9

Rządy demokratyczne opierają się na zasadzie, że wszyscy członkowie wspólnoty politycznej powinni mieć możliwość bezpośredniego i pośredniego udziału w rządowym procesie decyzyjnym. By polityka integracji okazała się sukcesem, konieczny jest aktywny współudział społeczeństwa obywatelskiego oraz władz lokalnych i regionalnych w zakresie kształtowania, realizacji i oceny tejże polityki.

| 1.10 | W społeczeństwie demokratycznym wymagane jest, by wszystkie osoby, których dotyczy zbiorowa decyzja, mogły na nią wpłynąć i wziąć udział w jej podejmowaniu. Wielokulturowe miasta europejskie XXI w. muszą usprawnić demokrację poprzez włączenie osób, których prawa do udziału w życiu politycznym są ograniczone, tj. rezydentów z krajów spoza UE (7). |
| --- | --- |

1.10

W społeczeństwie demokratycznym wymagane jest, by wszystkie osoby, których dotyczy zbiorowa decyzja, mogły na nią wpłynąć i wziąć udział w jej podejmowaniu. Wielokulturowe miasta europejskie XXI w. muszą usprawnić demokrację poprzez włączenie osób, których prawa do udziału w życiu politycznym są ograniczone, tj. rezydentów z krajów spoza UE (7).

| 1.11 | Komitet domagał się (8)
  rozszerzenia praw obywatelskich na obywateli państw trzecich posiadających status rezydenta długoterminowego w UE. Apeluje też o uelastycznienie krajowej polityki naturalizacji w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

1.11

Komitet domagał się (8)
  rozszerzenia praw obywatelskich na obywateli państw trzecich posiadających status rezydenta długoterminowego w UE. Apeluje też o uelastycznienie krajowej polityki naturalizacji w państwach członkowskich.

| 1.12 | EKES mógłby przyłączyć się do realizacji konkluzji z konferencji w Saragossie, opracowując opinię w sprawie wskaźników aktywności obywatelskiej. |
| --- | --- |

1.12

EKES mógłby przyłączyć się do realizacji konkluzji z konferencji w Saragossie, opracowując opinię w sprawie wskaźników aktywności obywatelskiej.

| 1.13 | Dziewiąta wspólna podstawowa zasada („udział imigrantów w procesie demokratycznym oraz kształtowaniu polityk i środków integracyjnych, zwłaszcza na poziomie lokalnym, przyspiesza ich integrację”) nie została w odpowiedni sposób wdrożona w państwach członkowskich. W trzeciej edycji MIPEX (9) (wskaźniki integracji w 31 państwach Europy i Ameryki Północnej) stwierdzono, że większość imigrantów ma niewielkie możliwości współudziału w polityce, która ich dotyczy. |
| --- | --- |

1.13

Dziewiąta wspólna podstawowa zasada („udział imigrantów w procesie demokratycznym oraz kształtowaniu polityk i środków integracyjnych, zwłaszcza na poziomie lokalnym, przyspiesza ich integrację”) nie została w odpowiedni sposób wdrożona w państwach członkowskich. W trzeciej edycji MIPEX (9) (wskaźniki integracji w 31 państwach Europy i Ameryki Północnej) stwierdzono, że większość imigrantów ma niewielkie możliwości współudziału w polityce, która ich dotyczy.

| 1.14 | EKES uważa, iż należy rozpocząć proaktywną politykę imigracyjną zakładającą działania zarówno na rzecz społeczności przyjmujących, jak i na rzecz imigrantów. Docelowo chodzi o to, by wszyscy członkowie społeczności, niezależnie od pochodzenia, mieli te same prawa i obowiązki oraz podzielali wartości demokratycznego, otwartego i pluralistycznego społeczeństwa. |
| --- | --- |

1.14

EKES uważa, iż należy rozpocząć proaktywną politykę imigracyjną zakładającą działania zarówno na rzecz społeczności przyjmujących, jak i na rzecz imigrantów. Docelowo chodzi o to, by wszyscy członkowie społeczności, niezależnie od pochodzenia, mieli te same prawa i obowiązki oraz podzielali wartości demokratycznego, otwartego i pluralistycznego społeczeństwa.

| 1.15 | W europejskich miastach społeczeństwo obywatelskie jest bardzo aktywne i prowadzi działania na rzecz harmonijnego współżycia i integracji obywateli. Organizacje te dysponują niezwykłym kapitałem społecznym umożliwiającym wspieranie społeczeństwa integracyjnego w każdym obszarze podejmowanych przez nie działań. EKES sugeruje, by władze lokalne i regionalne ułatwiały działalność społeczeństwa obywatelskiego, konsultowały się z nim i zachęcały je do aktywności poprzez przejrzyste i odpowiednio finansowane procedury publiczne. Systemy finansowania nie powinny ograniczać niezależności tych organizacji. |
| --- | --- |

1.15

W europejskich miastach społeczeństwo obywatelskie jest bardzo aktywne i prowadzi działania na rzecz harmonijnego współżycia i integracji obywateli. Organizacje te dysponują niezwykłym kapitałem społecznym umożliwiającym wspieranie społeczeństwa integracyjnego w każdym obszarze podejmowanych przez nie działań. EKES sugeruje, by władze lokalne i regionalne ułatwiały działalność społeczeństwa obywatelskiego, konsultowały się z nim i zachęcały je do aktywności poprzez przejrzyste i odpowiednio finansowane procedury publiczne. Systemy finansowania nie powinny ograniczać niezależności tych organizacji.

| 1.16 | Aby ułatwić integrację, należy poprawić sprawowanie rządów za pomocą systemów udziału społeczeństwa obywatelskiego. Z tego względu Komitet proponuje wzmocnić rolę istniejących organów uczestnictwa i konsultacji na szczeblu lokalnym i regionalnym oraz stworzyć nowe fora i platformy w tych miastach i regionach, które nie dysponują jeszcze takimi strukturami. Powodzenie działań publicznych zwiększa się dzięki partycypacji. |
| --- | --- |

1.16

Aby ułatwić integrację, należy poprawić sprawowanie rządów za pomocą systemów udziału społeczeństwa obywatelskiego. Z tego względu Komitet proponuje wzmocnić rolę istniejących organów uczestnictwa i konsultacji na szczeblu lokalnym i regionalnym oraz stworzyć nowe fora i platformy w tych miastach i regionach, które nie dysponują jeszcze takimi strukturami. Powodzenie działań publicznych zwiększa się dzięki partycypacji.

| 1.17 | Komitet proponuje, by władze miast i regionów Europy powołały rady, fora i platformy doradcze, aby umożliwić społeczeństwu obywatelskiemu (organizacjom imigrantów i organizacjom wspierającym imigrantów, organizacjom praw człowieka, organizacjom kobiet, a także podmiotom społecznym – związkom zawodowym i organizacjom pracodawców – oraz innymi zainteresowanym organizacjom pozarządowym) wyrażanie opinii na temat polityki integracji oraz udział w jej kształtowaniu. W wymiarze samorządowym struktury udziału mogłyby się dopasować do specyfiki lokalnej i dysponować stałymi bądź bardziej elastycznymi strukturami. Władze lokalne i regionalne powinny czynić wysiłki w celu zniesienia przeszkód utrudniających udział. |
| --- | --- |

1.17

Komitet proponuje, by władze miast i regionów Europy powołały rady, fora i platformy doradcze, aby umożliwić społeczeństwu obywatelskiemu (organizacjom imigrantów i organizacjom wspierającym imigrantów, organizacjom praw człowieka, organizacjom kobiet, a także podmiotom społecznym – związkom zawodowym i organizacjom pracodawców – oraz innymi zainteresowanym organizacjom pozarządowym) wyrażanie opinii na temat polityki integracji oraz udział w jej kształtowaniu. W wymiarze samorządowym struktury udziału mogłyby się dopasować do specyfiki lokalnej i dysponować stałymi bądź bardziej elastycznymi strukturami. Władze lokalne i regionalne powinny czynić wysiłki w celu zniesienia przeszkód utrudniających udział.

| 1.18 | EKES uważa, że Komisja powinna uwypuklić w nowej agendzie integracji znaczenie płaszczyzny lokalnej i regionalnej oraz promować współpracę między władzami politycznymi a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. To na płaszczyźnie lokalnej integracja jest najskuteczniejsza i tam też rozwija się poczucie przynależności. Dla jego wykształcenia się niezbędny jest udział w życiu społecznym i politycznym. |
| --- | --- |

1.18

EKES uważa, że Komisja powinna uwypuklić w nowej agendzie integracji znaczenie płaszczyzny lokalnej i regionalnej oraz promować współpracę między władzami politycznymi a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. To na płaszczyźnie lokalnej integracja jest najskuteczniejsza i tam też rozwija się poczucie przynależności. Dla jego wykształcenia się niezbędny jest udział w życiu społecznym i politycznym.

| 1.19 | W komunikacje Komisji należy zaproponować utworzenie na szczeblu lokalnym struktur konsultacji z imigrantami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Europejski Fundusz Integracji może współfinansować wraz z władzami lokalnymi działania związane z uczestnictwem, gwarantując niezależność tych organizacji. |
| --- | --- |

1.19

W komunikacje Komisji należy zaproponować utworzenie na szczeblu lokalnym struktur konsultacji z imigrantami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Europejski Fundusz Integracji może współfinansować wraz z władzami lokalnymi działania związane z uczestnictwem, gwarantując niezależność tych organizacji.

| 1.20 | W związku ze zbliżającą się oceną śródokresową EKES sądzi, że Fundusz powinien zwiększyć swój budżet i stworzyć elastyczniejsze systemy finansowania dla władz lokalnych i regionalnych. Jednocześnie Komisja powinna zarządzać częścią Funduszu sięgającą aż do 20 % jego środków, aby finansować działania wspólnotowe o dużej wartości dodanej. EKES podziela niepokój licznych organizacji imigrantów, iż Fundusz finansuje wyłącznie projekty przedłożone przez duże organizacje, które są w stanie osiągnąć wysoki poziom współfinansowania, a nie wspiera małych organizacji lokalnych. |
| --- | --- |

1.20

W związku ze zbliżającą się oceną śródokresową EKES sądzi, że Fundusz powinien zwiększyć swój budżet i stworzyć elastyczniejsze systemy finansowania dla władz lokalnych i regionalnych. Jednocześnie Komisja powinna zarządzać częścią Funduszu sięgającą aż do 20 % jego środków, aby finansować działania wspólnotowe o dużej wartości dodanej. EKES podziela niepokój licznych organizacji imigrantów, iż Fundusz finansuje wyłącznie projekty przedłożone przez duże organizacje, które są w stanie osiągnąć wysoki poziom współfinansowania, a nie wspiera małych organizacji lokalnych.

2.   Kontekst i uwagi ogólne

| 2.1 | EKES przyczynił się dzięki różnym opiniom do przyjęcia przez UE wspólnego podejścia do polityki integracji, obejmującego następujące elementy: wspólną agendę na rzecz integracji, wspólne podstawowe zasady, Europejski Fundusz Integracji, konferencje ministerialne, sieć krajowych punktów kontaktowych, podręczniki integracji, coroczne sprawozdania, stronę internetową oraz utworzenie Europejskiego Forum Integracji. |
| --- | --- |

2.1

EKES przyczynił się dzięki różnym opiniom do przyjęcia przez UE wspólnego podejścia do polityki integracji, obejmującego następujące elementy: wspólną agendę na rzecz integracji, wspólne podstawowe zasady, Europejski Fundusz Integracji, konferencje ministerialne, sieć krajowych punktów kontaktowych, podręczniki integracji, coroczne sprawozdania, stronę internetową oraz utworzenie Europejskiego Forum Integracji.

| 2.2 | Traktat z Lizbony zapewnił UE podstawę prawną (art. 79 ust. 4 TFUE) do przyjmowania środków w celu promowania i wspierania działań podejmowanych przez państwa członkowskie w zakresie integracji obywateli państw trzecich. |
| --- | --- |

2.2

Traktat z Lizbony zapewnił UE podstawę prawną (art. 79 ust. 4 TFUE) do przyjmowania środków w celu promowania i wspierania działań podejmowanych przez państwa członkowskie w zakresie integracji obywateli państw trzecich.

| 2.3 | W 2006 r. EKES przyjął opinię z inicjatywy własnej (10), by wnieść wkład w opracowywanie wspólnotowej polityki integracji z punktu widzenia samorządów terytorialnych. Podkreślał w niej, że polityka integracji nie leży wyłącznie w gestii państw członkowskich, lecz także władz lokalnych i regionalnych. |
| --- | --- |

2.3

W 2006 r. EKES przyjął opinię z inicjatywy własnej (10), by wnieść wkład w opracowywanie wspólnotowej polityki integracji z punktu widzenia samorządów terytorialnych. Podkreślał w niej, że polityka integracji nie leży wyłącznie w gestii państw członkowskich, lecz także władz lokalnych i regionalnych.

| 2.4 | By ten proces społeczny został wsparty odpowiednią polityką władz publicznych, potrzebne jest dobre rządzenie. Władze lokalne i regionalne, w ramach kompetencji przyznanych im w poszczególnych państwach członkowskich, dysponują instrumentami politycznymi, regulacyjnymi i finansowymi, które powinny być odpowiednio wykorzystywane w działaniach integracyjnych. W celu zagwarantowania skuteczności i ogólnej spójności programów i działań, należy je odpowiednio uzupełniać, koordynować i oceniać na trzech poziomach (krajowym, regionalnym i lokalnym). |
| --- | --- |

2.4

By ten proces społeczny został wsparty odpowiednią polityką władz publicznych, potrzebne jest dobre rządzenie. Władze lokalne i regionalne, w ramach kompetencji przyznanych im w poszczególnych państwach członkowskich, dysponują instrumentami politycznymi, regulacyjnymi i finansowymi, które powinny być odpowiednio wykorzystywane w działaniach integracyjnych. W celu zagwarantowania skuteczności i ogólnej spójności programów i działań, należy je odpowiednio uzupełniać, koordynować i oceniać na trzech poziomach (krajowym, regionalnym i lokalnym).

| 2.5 | Komitet pragnie podkreślić, że na płaszczyźnie lokalnej i regionalnej zorganizowane społeczeństwo obywatelskie wykazuje zainteresowanie polityką integracji i walką z dyskryminacją oraz aktywnie działa w tym zakresie. Należy tu wspomnieć o organizacjach imigrantów i organizacjach wspierających imigrantów, związkach zawodowych, stowarzyszeniach pracodawców, organizacjach pozarządowych zajmujących się prawami człowieka i walką z rasizmem, wspólnotach religijnych, organizacjach kobiet, osób młodych czy sąsiadów, organizacjach edukacyjnych, kulturalnych i sportowych itp. |
| --- | --- |

2.5

Komitet pragnie podkreślić, że na płaszczyźnie lokalnej i regionalnej zorganizowane społeczeństwo obywatelskie wykazuje zainteresowanie polityką integracji i walką z dyskryminacją oraz aktywnie działa w tym zakresie. Należy tu wspomnieć o organizacjach imigrantów i organizacjach wspierających imigrantów, związkach zawodowych, stowarzyszeniach pracodawców, organizacjach pozarządowych zajmujących się prawami człowieka i walką z rasizmem, wspólnotach religijnych, organizacjach kobiet, osób młodych czy sąsiadów, organizacjach edukacyjnych, kulturalnych i sportowych itp.

| 2.6 | EKES już wcześniej stwierdził, że praca stanowi zasadniczy składnik procesu integracji, ponieważ „w godnych warunkach jest kluczem do ekonomicznej samodzielności imigrantów oraz sprzyja dobrym stosunkom społecznym i wzajemnemu poznaniu między imigrantami a społeczeństwem przyjmującym” (11). |
| --- | --- |

2.6

EKES już wcześniej stwierdził, że praca stanowi zasadniczy składnik procesu integracji, ponieważ „w godnych warunkach jest kluczem do ekonomicznej samodzielności imigrantów oraz sprzyja dobrym stosunkom społecznym i wzajemnemu poznaniu między imigrantami a społeczeństwem przyjmującym” (11).

| 2.7 | Kształcenie i szkolenie mają fundamentalne znaczenie dla integracji i równości szans. Należy wzmocnić systemy kształcenia ustawicznego w przedsiębiorstwach, by ułatwić uznawanie kwalifikacji zawodowych pracowników-imigrantów. UE powinna zwiększyć elastyczność systemów celem uznawania stopni akademickich i kwalifikacji zawodowych uzyskanych w krajach pochodzenia. |
| --- | --- |

2.7

Kształcenie i szkolenie mają fundamentalne znaczenie dla integracji i równości szans. Należy wzmocnić systemy kształcenia ustawicznego w przedsiębiorstwach, by ułatwić uznawanie kwalifikacji zawodowych pracowników-imigrantów. UE powinna zwiększyć elastyczność systemów celem uznawania stopni akademickich i kwalifikacji zawodowych uzyskanych w krajach pochodzenia.

| 2.8 | Komitet przyjrzał się (11) największym trudnościom, na jakie napotyka integracja społeczna imigrantów o nieuregulowanym statusie, oraz zaproponował uregulowanie ich sytuacji w oparciu o indywidualne przypadki i z uwzględnieniem więzi społecznych i pracowniczych. Podstawą powinno tu być zobowiązanie Rady Europejskiej w ramach Europejskiego paktu o imigracji i azylu (12). Uregulowanie indywidualnych przypadków odbywałoby się na mocy prawa krajowego i ze względów humanitarnych lub ekonomicznych, przy jednoczesnym uwzględnieniu szczególnie delikatnej sytuacji kobiet. |
| --- | --- |

2.8

Komitet przyjrzał się (11) największym trudnościom, na jakie napotyka integracja społeczna imigrantów o nieuregulowanym statusie, oraz zaproponował uregulowanie ich sytuacji w oparciu o indywidualne przypadki i z uwzględnieniem więzi społecznych i pracowniczych. Podstawą powinno tu być zobowiązanie Rady Europejskiej w ramach Europejskiego paktu o imigracji i azylu (12). Uregulowanie indywidualnych przypadków odbywałoby się na mocy prawa krajowego i ze względów humanitarnych lub ekonomicznych, przy jednoczesnym uwzględnieniu szczególnie delikatnej sytuacji kobiet.

| 2.9 | Zmieniona Europejska karta społeczna (13), która stanowi instrument Rady Europy, w art. 19 zawiera zasady integracji pracowników migrujących i ich rodzin. Zdaniem Komitetu powinno to stanowić podstawę rozwoju jednostki w mieście. Z 47 państw należących do Rady Europy dokument ten podpisało 30. Karta przewiduje rozwinięty system dochodzenia roszczeń zbiorowych, z którego mogą korzystać związki zawodowe, organizacje pracodawców i organizacje społeczeństwa obywatelskiego (tylko 14 państw ratyfikowało ten system). |
| --- | --- |

2.9

Zmieniona Europejska karta społeczna (13), która stanowi instrument Rady Europy, w art. 19 zawiera zasady integracji pracowników migrujących i ich rodzin. Zdaniem Komitetu powinno to stanowić podstawę rozwoju jednostki w mieście. Z 47 państw należących do Rady Europy dokument ten podpisało 30. Karta przewiduje rozwinięty system dochodzenia roszczeń zbiorowych, z którego mogą korzystać związki zawodowe, organizacje pracodawców i organizacje społeczeństwa obywatelskiego (tylko 14 państw ratyfikowało ten system).

| 2.10 | Ponadto obywatele i stowarzyszenia przedstawicielskie będą miały większą możliwość publicznego wyrażania i wymiany poglądów we wszystkich obszarach działań Unii, zgodnie z art. 11 TUE. W 2010 r. EKES wydał opinię z inicjatywy własnej, w której z zadowoleniem przyjął to postanowienie i uznał je za historyczny krok w kierunku rozwoju Europy obywateli (14) poprzez dialog horyzontalny i wertykalny oraz europejską inicjatywę obywatelską. Komitet uznał za konieczne wprowadzenie kryteriów reprezentatywności (ilościowych i jakościowych), które muszą spełnić stowarzyszenia, aby móc uczestniczyć w dialogu, i zaproponował, by w inicjatywie obywatelskiej mogli wziąć udział obywatele państw trzecich zamieszkujący na stałe w UE. |
| --- | --- |

2.10

Ponadto obywatele i stowarzyszenia przedstawicielskie będą miały większą możliwość publicznego wyrażania i wymiany poglądów we wszystkich obszarach działań Unii, zgodnie z art. 11 TUE. W 2010 r. EKES wydał opinię z inicjatywy własnej, w której z zadowoleniem przyjął to postanowienie i uznał je za historyczny krok w kierunku rozwoju Europy obywateli (14) poprzez dialog horyzontalny i wertykalny oraz europejską inicjatywę obywatelską. Komitet uznał za konieczne wprowadzenie kryteriów reprezentatywności (ilościowych i jakościowych), które muszą spełnić stowarzyszenia, aby móc uczestniczyć w dialogu, i zaproponował, by w inicjatywie obywatelskiej mogli wziąć udział obywatele państw trzecich zamieszkujący na stałe w UE.

3.   Europejskie Forum Integracji

| 3.1 | Na wniosek Komisji Europejskiej EKES przygotował w 2008 r. opinię rozpoznawczą (15), na podstawie której powołano Forum. Posiedzenia plenarne Forum odbywają się co sześć miesięcy w siedzibie Komitetu. Dotychczas odbyło się ich pięć. Niniejsza opinia stanowiła wkład EKES-u w 5. posiedzenie plenarne (maj 2011 r.), podczas którego dyskutowano nad znaczeniem samorządów terytorialnych dla integracji. |
| --- | --- |

3.1

Na wniosek Komisji Europejskiej EKES przygotował w 2008 r. opinię rozpoznawczą (15), na podstawie której powołano Forum. Posiedzenia plenarne Forum odbywają się co sześć miesięcy w siedzibie Komitetu. Dotychczas odbyło się ich pięć. Niniejsza opinia stanowiła wkład EKES-u w 5. posiedzenie plenarne (maj 2011 r.), podczas którego dyskutowano nad znaczeniem samorządów terytorialnych dla integracji.

| 3.2 | W Forum udział biorą instytucje UE, różni eksperci i stu przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego (organizacji imigrantów, organizacji praw człowieka, podmiotów społecznych i innych zainteresowanych organizacji pozarządowych). Instytucje UE zasięgają opinii Forum; w jego obrębie wymieniane są informacje i przygotowywane zalecenia służące propagowaniu zagadnienia integracji w programach europejskich, przy uwzględnieniu sprawdzonych rozwiązań na szczeblu krajowym. Forum wspomagane jest przez prezydium, w skład którego wchodzi czterech członków (z Komisji, EKES-u oraz dwóch przedstawicieli organizacji). W przeciwieństwie do innych wdrożonych przez Komisję systemów konsultacji, Forum wyraża stanowisko społeczeństwa obywatelskiego w sposób zorganizowany, stały i proaktywny. |
| --- | --- |

3.2

W Forum udział biorą instytucje UE, różni eksperci i stu przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego (organizacji imigrantów, organizacji praw człowieka, podmiotów społecznych i innych zainteresowanych organizacji pozarządowych). Instytucje UE zasięgają opinii Forum; w jego obrębie wymieniane są informacje i przygotowywane zalecenia służące propagowaniu zagadnienia integracji w programach europejskich, przy uwzględnieniu sprawdzonych rozwiązań na szczeblu krajowym. Forum wspomagane jest przez prezydium, w skład którego wchodzi czterech członków (z Komisji, EKES-u oraz dwóch przedstawicieli organizacji). W przeciwieństwie do innych wdrożonych przez Komisję systemów konsultacji, Forum wyraża stanowisko społeczeństwa obywatelskiego w sposób zorganizowany, stały i proaktywny.

| 3.3 | Komitet zobowiązał się do aktywnej współpracy z Forum i postanowił utworzyć w ramach Sekcji SOC stałą grupę ds. imigracji i integracji. Opracowuje ona opinie, organizuje wysłuchania i bierze udział w działalności Forum. |
| --- | --- |

3.3

Komitet zobowiązał się do aktywnej współpracy z Forum i postanowił utworzyć w ramach Sekcji SOC stałą grupę ds. imigracji i integracji. Opracowuje ona opinie, organizuje wysłuchania i bierze udział w działalności Forum.

| 3.4 | Program sztokholmski (16) stanowi zachętę dla Komisji do wspierania wysiłków państw członkowskich na rzecz poprawy konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim i zwiększenia jego udziału, przy uwzględnieniu potrzeb związanych z integracją w różnych dziedzinach polityki. Europejskie Forum Integracji i strona internetowa UE nt. integracji powinny odgrywać tu odpowiednią rolę. |
| --- | --- |

3.4

Program sztokholmski (16) stanowi zachętę dla Komisji do wspierania wysiłków państw członkowskich na rzecz poprawy konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim i zwiększenia jego udziału, przy uwzględnieniu potrzeb związanych z integracją w różnych dziedzinach polityki. Europejskie Forum Integracji i strona internetowa UE nt. integracji powinny odgrywać tu odpowiednią rolę.

| 3.5 | W różnych państwach członkowskich, jak też w niektórych regionach, powstały fora i platformy doradcze służące zaangażowaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego. To właśnie na poziomie lokalnym te formy konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim i organizacjami imigrantów oraz ich udziału są najbardziej rozpowszechnione. Przybierają one różnorodne kształty, w zależności od różnych kontekstów i uwarunkowań społecznych i politycznych w Europie. |
| --- | --- |

3.5

W różnych państwach członkowskich, jak też w niektórych regionach, powstały fora i platformy doradcze służące zaangażowaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego. To właśnie na poziomie lokalnym te formy konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim i organizacjami imigrantów oraz ich udziału są najbardziej rozpowszechnione. Przybierają one różnorodne kształty, w zależności od różnych kontekstów i uwarunkowań społecznych i politycznych w Europie.

| 3.6 | Przed 4. posiedzeniem Europejskiego Forum Integracji EKES zlecił Migration Policy Group przygotowanie sprawozdania oceniającego sytuację krajowych organów doradczych ds. integracji (17). W 11 krajach działają państwowe organy doradcze (w Niemczech i we Włoszech istnieją tylko ramy prawne, lecz nie założono jeszcze konkretnej instytucji; w Irlandii organ taki dopiero co powołano). W 15 krajach istnieją lokalne systemy doradcze. 10 państw dysponuje regionalnymi radami doradczymi (np. Niemcy i inne państwa federalne). W 3 państwach (Austria, Francja i Grecja) utworzono lokalne organy doradcze, nie ma zaś instytucji krajowych. |
| --- | --- |

3.6

Przed 4. posiedzeniem Europejskiego Forum Integracji EKES zlecił Migration Policy Group przygotowanie sprawozdania oceniającego sytuację krajowych organów doradczych ds. integracji (17). W 11 krajach działają państwowe organy doradcze (w Niemczech i we Włoszech istnieją tylko ramy prawne, lecz nie założono jeszcze konkretnej instytucji; w Irlandii organ taki dopiero co powołano). W 15 krajach istnieją lokalne systemy doradcze. 10 państw dysponuje regionalnymi radami doradczymi (np. Niemcy i inne państwa federalne). W 3 państwach (Austria, Francja i Grecja) utworzono lokalne organy doradcze, nie ma zaś instytucji krajowych.

4.   Konferencja ministerialna w Saragossie

| 4.1 | Komitet przygotował dwie opinie (18) na konferencję ministerialną poświęconą integracji, która odbyła się w Saragossie (19). Po raz pierwszy dwóch przedstawicieli Forum wzięło udział w konferencji ministerialnej. |
| --- | --- |

4.1

Komitet przygotował dwie opinie (18) na konferencję ministerialną poświęconą integracji, która odbyła się w Saragossie (19). Po raz pierwszy dwóch przedstawicieli Forum wzięło udział w konferencji ministerialnej.

| 4.2 | W konkluzjach z konferencji podkreślono potrzebę opracowania nowej agendy integracji. Komisja kończy już prace nad agendą; Komitet przygotował w tej sprawie raport informacyjny (20). |
| --- | --- |

4.2

W konkluzjach z konferencji podkreślono potrzebę opracowania nowej agendy integracji. Komisja kończy już prace nad agendą; Komitet przygotował w tej sprawie raport informacyjny (20).

| 4.3 | W deklaracji z Saragossy zaznaczono, że społeczeństwo obywatelskie ma do odegrania aktywną rolę w procesie integracyjnym, i odnotowano potrzebę promowania projektu pilotażowego w celu oceny polityki integracji. |
| --- | --- |

4.3

W deklaracji z Saragossy zaznaczono, że społeczeństwo obywatelskie ma do odegrania aktywną rolę w procesie integracyjnym, i odnotowano potrzebę promowania projektu pilotażowego w celu oceny polityki integracji.

| 4.4 | Państwa, regiony i władze lokalne powinny wesprzeć lokalne inicjatywy na rzecz integracji oraz metody zapewnienia udziału obywateli. Trzeba zachęcać do tworzenia sieci i możliwości dialogu między władzami lokalnymi i regionalnymi a zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim. |
| --- | --- |

4.4

Państwa, regiony i władze lokalne powinny wesprzeć lokalne inicjatywy na rzecz integracji oraz metody zapewnienia udziału obywateli. Trzeba zachęcać do tworzenia sieci i możliwości dialogu między władzami lokalnymi i regionalnymi a zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim.

| 4.5 | Wskaźniki przywołane w deklaracji dotyczą zatrudnienia, edukacji i włączenia społecznego oraz aktywnego obywatelstwa, gdyż udział imigrantów w procesie demokratycznym – jako aktywnych obywateli – przyczynia się do ich integracji i wzmacnia poczucie przynależności. |
| --- | --- |

4.5

Wskaźniki przywołane w deklaracji dotyczą zatrudnienia, edukacji i włączenia społecznego oraz aktywnego obywatelstwa, gdyż udział imigrantów w procesie demokratycznym – jako aktywnych obywateli – przyczynia się do ich integracji i wzmacnia poczucie przynależności.

| 4.6 | Komitet, który uczestniczył w konferencji, zaznaczył, że obok wskaźników ilościowych niezbędne będzie opracowanie wskaźników jakościowych. Ponadto EKES mógłby przyczynić się do wprowadzenia w życie konkluzji z konferencji w Saragossie dzięki opracowaniu opinii w sprawie wskaźników aktywności obywatelskiej. |
| --- | --- |

4.6

Komitet, który uczestniczył w konferencji, zaznaczył, że obok wskaźników ilościowych niezbędne będzie opracowanie wskaźników jakościowych. Ponadto EKES mógłby przyczynić się do wprowadzenia w życie konkluzji z konferencji w Saragossie dzięki opracowaniu opinii w sprawie wskaźników aktywności obywatelskiej.

5.   Sprawowanie rządów w miastach

| 5.1 | W preambule Europejskiej karty samorządu lokalnego z 1985 r. (21) stwierdzono, że „prawo obywateli do uczestnictwa w kierowaniu sprawami publicznymi jest jedną z demokratycznych zasad, wspólnych dla wszystkich państw członkowskich Rady Europy”. Na szczeblu lokalnym z prawa tego można korzystać najbardziej bezpośrednio. |
| --- | --- |

5.1

W preambule Europejskiej karty samorządu lokalnego z 1985 r. (21) stwierdzono, że „prawo obywateli do uczestnictwa w kierowaniu sprawami publicznymi jest jedną z demokratycznych zasad, wspólnych dla wszystkich państw członkowskich Rady Europy”. Na szczeblu lokalnym z prawa tego można korzystać najbardziej bezpośrednio.

| 5.2 | W Konwencji Rady Europy nr 144 o uczestnictwie cudzoziemców w życiu publicznym na szczeblu lokalnym z 1992 r.
   (22) stwierdza się, że aktywny udział obcokrajowców sprzyja rozwojowi i dobrobytowi społeczności lokalnej. W konwencji apeluje się o zagwarantowanie cudzoziemcom mieszkającym w danym kraju swobody wypowiedzi, zgromadzeń i stowarzyszania się, zachęcanie do tworzenia ciał doradczych reprezentujących cudzoziemców na szczeblu lokalnym oraz zapewnienie prawa do głosowania w wyborach lokalnych. Niemniej jednak tylko kilka państw Rady Europy podpisało ten instrument, dlatego też Komitet wzywa państwa członkowskie do jego ratyfikowania. |
| --- | --- |

5.2

W Konwencji Rady Europy nr 144 o uczestnictwie cudzoziemców w życiu publicznym na szczeblu lokalnym z 1992 r.
   (22) stwierdza się, że aktywny udział obcokrajowców sprzyja rozwojowi i dobrobytowi społeczności lokalnej. W konwencji apeluje się o zagwarantowanie cudzoziemcom mieszkającym w danym kraju swobody wypowiedzi, zgromadzeń i stowarzyszania się, zachęcanie do tworzenia ciał doradczych reprezentujących cudzoziemców na szczeblu lokalnym oraz zapewnienie prawa do głosowania w wyborach lokalnych. Niemniej jednak tylko kilka państw Rady Europy podpisało ten instrument, dlatego też Komitet wzywa państwa członkowskie do jego ratyfikowania.

| 5.3 | W Europejskiej karcie ochrony praw człowieka w miastach
   (23), przyjętej w St. Denis w 2000 r. przez ponad 70 miast europejskich, stwierdzono, że miasta stanowią przestrzeń polityczną i społeczną służącą demokracji lokalnej. Aktywność obywateli określa miasto. Miasta, które podpisały kartę, zobowiązują się zapewnić prawo udziału w życiu lokalnym tak cudzoziemcom, jak i obywatelom danego kraju za pośrednictwem wolnych i demokratycznych wyborów przedstawicieli lokalnych. Zaproponowano również rozciągnięcie czynnych i biernych praw wyborczych na osoby zamieszkujące w mieście od co najmniej dwóch lat. Mając na uwadze ograniczenia płynące z przepisów krajowych, zaapelowano o szerzenie demokracji poprzez angażowanie obywateli i ich stowarzyszeń w podejmowanie decyzji, które dotyczą społeczności lokalnej. Mogłoby się to odbywać w drodze debat publicznych, referendum w miastach, zgromadzeń publicznych, akcji społecznych itp. |
| --- | --- |

5.3

W Europejskiej karcie ochrony praw człowieka w miastach
   (23), przyjętej w St. Denis w 2000 r. przez ponad 70 miast europejskich, stwierdzono, że miasta stanowią przestrzeń polityczną i społeczną służącą demokracji lokalnej. Aktywność obywateli określa miasto. Miasta, które podpisały kartę, zobowiązują się zapewnić prawo udziału w życiu lokalnym tak cudzoziemcom, jak i obywatelom danego kraju za pośrednictwem wolnych i demokratycznych wyborów przedstawicieli lokalnych. Zaproponowano również rozciągnięcie czynnych i biernych praw wyborczych na osoby zamieszkujące w mieście od co najmniej dwóch lat. Mając na uwadze ograniczenia płynące z przepisów krajowych, zaapelowano o szerzenie demokracji poprzez angażowanie obywateli i ich stowarzyszeń w podejmowanie decyzji, które dotyczą społeczności lokalnej. Mogłoby się to odbywać w drodze debat publicznych, referendum w miastach, zgromadzeń publicznych, akcji społecznych itp.

| 5.4 | W 2003 r. członkowie sieci Eurocities, w której skład wchodzi 128 dużych miast europejskich, przyjęli dokument zatytułowany „Wkład w dobre sprawowanie rządów w zakresie integracji imigrantów i przyjmowania osób ubiegających się o azyl” (24). Karta została przygotowana przez miasta i dla miast i zawiera ogólne zasady dotyczące sposobu podejścia do kwestii integracji. Uznano w niej, że lokalna polityka integracji jest skuteczniejsza, jeśli popiera ją cała społeczność. |
| --- | --- |

5.4

W 2003 r. członkowie sieci Eurocities, w której skład wchodzi 128 dużych miast europejskich, przyjęli dokument zatytułowany „Wkład w dobre sprawowanie rządów w zakresie integracji imigrantów i przyjmowania osób ubiegających się o azyl” (24). Karta została przygotowana przez miasta i dla miast i zawiera ogólne zasady dotyczące sposobu podejścia do kwestii integracji. Uznano w niej, że lokalna polityka integracji jest skuteczniejsza, jeśli popiera ją cała społeczność.

| 5.5 | Komitet Regionów wykazuje szczególną aktywność w kwestiach integracji dzięki różnym opiniom (25), w których zwraca uwagę, iż władze lokalne i regionalne są w pierwszej kolejności odpowiedzialne za przygotowywanie, wdrażanie, ocenianie i monitorowanie polityki integracji, należy je więc uznać za kluczowe podmioty w kształtowaniu tej polityki (26). KR wskazuje również na istotne znaczenie aktywnej roli władz lokalnych i regionalnych w integracji imigrantów oraz współpracuje z Komisją Europejską. |
| --- | --- |

5.5

Komitet Regionów wykazuje szczególną aktywność w kwestiach integracji dzięki różnym opiniom (25), w których zwraca uwagę, iż władze lokalne i regionalne są w pierwszej kolejności odpowiedzialne za przygotowywanie, wdrażanie, ocenianie i monitorowanie polityki integracji, należy je więc uznać za kluczowe podmioty w kształtowaniu tej polityki (26). KR wskazuje również na istotne znaczenie aktywnej roli władz lokalnych i regionalnych w integracji imigrantów oraz współpracuje z Komisją Europejską.

| 5.6 | EKES przyjął opinię z inicjatywy własnej (27) skierowaną do Konwentu, który opracował niefortunny traktat konstytucyjny, i wezwał w niej do przyznania obywatelstwa europejskiego obywatelom państw trzecich posiadającym status rezydenta długoterminowego. Komitet proponuje, by Komisja i Parlament przyjęły nowe inicjatywy umożliwiające imigrantom przebywającym w danym państwie na stałe nabywanie praw obywatelskich, szczególnie na szczeblu lokalnym. |
| --- | --- |

5.6

EKES przyjął opinię z inicjatywy własnej (27) skierowaną do Konwentu, który opracował niefortunny traktat konstytucyjny, i wezwał w niej do przyznania obywatelstwa europejskiego obywatelom państw trzecich posiadającym status rezydenta długoterminowego. Komitet proponuje, by Komisja i Parlament przyjęły nowe inicjatywy umożliwiające imigrantom przebywającym w danym państwie na stałe nabywanie praw obywatelskich, szczególnie na szczeblu lokalnym.

| 5.7 | W drugim wydaniu opracowanego przez Komisję podręcznika integracji dla osób odpowiedzialnych za kształtowanie i wdrażanie polityki (28) zaleca się inwestowanie w mobilizację i organizację społeczną, w zorganizowane formy komunikacji i dialogu oraz wzmocnienie lokalnych sieci integracji. |
| --- | --- |

5.7

W drugim wydaniu opracowanego przez Komisję podręcznika integracji dla osób odpowiedzialnych za kształtowanie i wdrażanie polityki (28) zaleca się inwestowanie w mobilizację i organizację społeczną, w zorganizowane formy komunikacji i dialogu oraz wzmocnienie lokalnych sieci integracji.

| 5.8 | SMART CITIES (Inteligentne miasta) (29) to utworzony w 2007 r. instrument stopniowej oceny. Bierze w nim udział 70 miast średniej wielkości podzielających strategie rozwoju zrównoważonego dotyczące gospodarki, ludzi, sprawowania rządów, mobilności, środowiska naturalnego i jakości życia. Stosuje się przy tym różne wskaźniki. Komitet proponuje uwzględnić zalecenia poczynione w niniejszej opinii odnośnie do wskaźników dotyczących ludzi i sprawowania rządów. |
| --- | --- |

5.8

SMART CITIES (Inteligentne miasta) (29) to utworzony w 2007 r. instrument stopniowej oceny. Bierze w nim udział 70 miast średniej wielkości podzielających strategie rozwoju zrównoważonego dotyczące gospodarki, ludzi, sprawowania rządów, mobilności, środowiska naturalnego i jakości życia. Stosuje się przy tym różne wskaźniki. Komitet proponuje uwzględnić zalecenia poczynione w niniejszej opinii odnośnie do wskaźników dotyczących ludzi i sprawowania rządów.

| 5.9 | Program „Międzykulturowe miasta” (ICC) to wspólne działanie Rady Europy i Komisji Europejskiej, zainicjowane podczas Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego 2008. Ma na celu wspieranie rozwoju modelu integracji międzykulturowej w społecznościach miejskich charakteryzujących się różnorodnością. Międzykulturowość rozumiana jest w kontekście tego programu jako promowanie polityki i praktyk wzmacniających interakcje, wzajemne zrozumienie i poszanowanie między różnymi kulturami i grupami etnicznymi. |
| --- | --- |

5.9

Program „Międzykulturowe miasta” (ICC) to wspólne działanie Rady Europy i Komisji Europejskiej, zainicjowane podczas Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego 2008. Ma na celu wspieranie rozwoju modelu integracji międzykulturowej w społecznościach miejskich charakteryzujących się różnorodnością. Międzykulturowość rozumiana jest w kontekście tego programu jako promowanie polityki i praktyk wzmacniających interakcje, wzajemne zrozumienie i poszanowanie między różnymi kulturami i grupami etnicznymi.

| 5.10 | W dokumencie zatytułowanym „Citizenship and participation in the intercultural city” (Obywatelstwo i uczestnictwo w międzykulturowym mieście) (30) program ICC analizuje metody i procedury, jakie mogą zastosować miasta w celu nasilenia dialogu międzykulturowego i zwiększenia interakcji. W tekście tym potwierdzono zasady określone w Konwencji Rady Europy o uczestnictwie cudzoziemców w życiu publicznym na szczeblu lokalnym z 1992 r. oraz zaproponowano twórcze podejście, kładąc nacisk na elastyczne konsultacje w kontekstach nieformalnych. Podejście to ma cenny i uzupełniający charakter w stosunku do strategii w zakresie sprawowania rządów w dłuższej perspektywie opartych na organach doradczych. |
| --- | --- |

5.10

W dokumencie zatytułowanym „Citizenship and participation in the intercultural city” (Obywatelstwo i uczestnictwo w międzykulturowym mieście) (30) program ICC analizuje metody i procedury, jakie mogą zastosować miasta w celu nasilenia dialogu międzykulturowego i zwiększenia interakcji. W tekście tym potwierdzono zasady określone w Konwencji Rady Europy o uczestnictwie cudzoziemców w życiu publicznym na szczeblu lokalnym z 1992 r. oraz zaproponowano twórcze podejście, kładąc nacisk na elastyczne konsultacje w kontekstach nieformalnych. Podejście to ma cenny i uzupełniający charakter w stosunku do strategii w zakresie sprawowania rządów w dłuższej perspektywie opartych na organach doradczych.

| 5.11 | Obecnie sporo państw członkowskich gwarantuje cudzoziemcom częściowe lub pełne prawo wyborcze (Belgia, Dania, Estonia, Finlandia, Grecja, Irlandia, Holandia, Malta, Portugalia, Słowacja, Hiszpania, Szwecja i Zjednoczone Królestwo). Jednakże aktywny udział cudzoziemców jest ograniczony, dlatego zdaniem Komitetu należy koniecznie zachęcać do działań publicznych we współpracy ze społeczeństwem obywatelskim, by sytuacja ta uległa zmianie. |
| --- | --- |

5.11

Obecnie sporo państw członkowskich gwarantuje cudzoziemcom częściowe lub pełne prawo wyborcze (Belgia, Dania, Estonia, Finlandia, Grecja, Irlandia, Holandia, Malta, Portugalia, Słowacja, Hiszpania, Szwecja i Zjednoczone Królestwo). Jednakże aktywny udział cudzoziemców jest ograniczony, dlatego zdaniem Komitetu należy koniecznie zachęcać do działań publicznych we współpracy ze społeczeństwem obywatelskim, by sytuacja ta uległa zmianie.

| 5.12 | Według MIPEX III, w Europie 13 krajów daje obywatelom państw trzecich prawo kandydowania w wyborach lokalnych, a 19 pozwala im głosować w tychże wyborach; w 7 państwach mogą oni głosować w wyborach regionalnych, w 2 zaś nawet w wyborach na szczeblu krajowym (Portugalia i Zjednoczone Królestwo). Jak już wspomniano, w 11 krajach istnieją państwowe organy doradcze, a w 15 –organy doradcze na szczeblu lokalnym. |
| --- | --- |

5.12

Według MIPEX III, w Europie 13 krajów daje obywatelom państw trzecich prawo kandydowania w wyborach lokalnych, a 19 pozwala im głosować w tychże wyborach; w 7 państwach mogą oni głosować w wyborach regionalnych, w 2 zaś nawet w wyborach na szczeblu krajowym (Portugalia i Zjednoczone Królestwo). Jak już wspomniano, w 11 krajach istnieją państwowe organy doradcze, a w 15 –organy doradcze na szczeblu lokalnym.

| 5.13 | Z danych MIPEX III można wyciągnąć bardzo ważne wnioski, nie tylko w odniesieniu do państw, w których istnieją mechanizmy konsultacji z imigrantami, lecz przede wszystkim na temat rozwoju rzeczywistej polityki integracji. Państwa, które dysponują solidnymi strukturami konsultacji, to te, które gwarantują swobody polityczne wszystkim ludziom, wspierają odpowiednim finansowaniem imigranckie organizacje społeczeństwa obywatelskiego, rozszerzają zakres praw wyborczych i obywatelskich oraz podejmują większe starania, by propagować pełny udział wszystkich rezydentów w systemach konsultacji w dziedzinie zatrudnienia, edukacji, zdrowia i mieszkalnictwa. MIPEX wskazuje, że organy doradcze nie zastępują praw wyborczych. |
| --- | --- |

5.13

Z danych MIPEX III można wyciągnąć bardzo ważne wnioski, nie tylko w odniesieniu do państw, w których istnieją mechanizmy konsultacji z imigrantami, lecz przede wszystkim na temat rozwoju rzeczywistej polityki integracji. Państwa, które dysponują solidnymi strukturami konsultacji, to te, które gwarantują swobody polityczne wszystkim ludziom, wspierają odpowiednim finansowaniem imigranckie organizacje społeczeństwa obywatelskiego, rozszerzają zakres praw wyborczych i obywatelskich oraz podejmują większe starania, by propagować pełny udział wszystkich rezydentów w systemach konsultacji w dziedzinie zatrudnienia, edukacji, zdrowia i mieszkalnictwa. MIPEX wskazuje, że organy doradcze nie zastępują praw wyborczych.

| 5.14 | Najsilniejszą pozycję mają w Europie te rady doradcze, które istnieją od dłuższego czasu (niektóre od lat 70. i 80.). Istnieją one w państwach o największej tradycji przyjmowania imigrantów. Z drugiej strony, najsłabiej rozwinięte są w państwach południowej Europy, gdzie dopiero niedawno pojawili się imigranci. Podobnie przedstawia się sytuacja w państwach środkowoeuropejskich, w których imigracja jest zjawiskiem stosunkowo nowym. |
| --- | --- |

5.14

Najsilniejszą pozycję mają w Europie te rady doradcze, które istnieją od dłuższego czasu (niektóre od lat 70. i 80.). Istnieją one w państwach o największej tradycji przyjmowania imigrantów. Z drugiej strony, najsłabiej rozwinięte są w państwach południowej Europy, gdzie dopiero niedawno pojawili się imigranci. Podobnie przedstawia się sytuacja w państwach środkowoeuropejskich, w których imigracja jest zjawiskiem stosunkowo nowym.

| 5.15 | Analizując te organy w świetle kryteriów Rady Europy (31), należy stwierdzić, że tworzenie i funkcjonowanie tego rodzaju struktur nie może zależeć od woli władz i rządów, lecz wymaga precyzyjnych przepisów prawnych. Struktury te powinny mieć możliwość podejmowania inicjatyw, jak też otrzymywania odpowiedzi i wymiany informacji w kwestiach, na temat których zostały poproszone o wydanie opinii. Sądząc po komentarzach przewijających się podczas piątego Europejskiego Forum Integracji, podejście to wcale nie jest rozpowszechnione. Ważny jest także ich charakter przedstawicielski i wyraźna rola wiodąca imigrantów oraz odpowiednie możliwości finansowe (32). EKES zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia reprezentatywnego charakteru organizacji oraz udziału kobiet. |
| --- | --- |

5.15

Analizując te organy w świetle kryteriów Rady Europy (31), należy stwierdzić, że tworzenie i funkcjonowanie tego rodzaju struktur nie może zależeć od woli władz i rządów, lecz wymaga precyzyjnych przepisów prawnych. Struktury te powinny mieć możliwość podejmowania inicjatyw, jak też otrzymywania odpowiedzi i wymiany informacji w kwestiach, na temat których zostały poproszone o wydanie opinii. Sądząc po komentarzach przewijających się podczas piątego Europejskiego Forum Integracji, podejście to wcale nie jest rozpowszechnione. Ważny jest także ich charakter przedstawicielski i wyraźna rola wiodąca imigrantów oraz odpowiednie możliwości finansowe (32). EKES zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia reprezentatywnego charakteru organizacji oraz udziału kobiet.

| 5.16 | W ramach prac nad niniejszą opinią EKES i rząd wspólnoty autonomicznej Walencji zorganizowały 30 marca 2011 r. w Walencji wysłuchanie na temat współpracy władz lokalnych i regionalnych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Różne wystąpienia pozwoliły na zapoznanie się z doświadczeniami w zakresie konsultacji i uczestnictwa w Rzymie (Włochy), Flandrii (Belgia), Strasburgu (Francja), Dublinie (Irlandia), Hesji (Niemcy), Aarhus (Dania) i Walencji (Hiszpania). W niniejszej opinii uwzględniono szereg doświadczeń i uwag zaprezentowanych podczas tego posiedzenia. |
| --- | --- |

5.16

W ramach prac nad niniejszą opinią EKES i rząd wspólnoty autonomicznej Walencji zorganizowały 30 marca 2011 r. w Walencji wysłuchanie na temat współpracy władz lokalnych i regionalnych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Różne wystąpienia pozwoliły na zapoznanie się z doświadczeniami w zakresie konsultacji i uczestnictwa w Rzymie (Włochy), Flandrii (Belgia), Strasburgu (Francja), Dublinie (Irlandia), Hesji (Niemcy), Aarhus (Dania) i Walencji (Hiszpania). W niniejszej opinii uwzględniono szereg doświadczeń i uwag zaprezentowanych podczas tego posiedzenia.

| 5.17 | Komitet uważa, że władze lokalne i regionalne powinny ułatwiać imigrantom korzystanie z prawa do stowarzyszania się. W prawodawstwie krajowym obywatelom państw trzecich przysługuje status ograniczonego obywatelstwa (niewystarczające i nierówne uznanie prawa do udziału w życiu politycznym poprzez czynne prawo wyborcze). Stowarzyszenia sprzyjają zorganizowanemu udziałowi, wzmacniają sieci solidarności i stwarzają lepsze warunki do osiedlania się i dobrego samopoczucia obywateli, co przynosi korzyści całej społeczności. |
| --- | --- |

5.17

Komitet uważa, że władze lokalne i regionalne powinny ułatwiać imigrantom korzystanie z prawa do stowarzyszania się. W prawodawstwie krajowym obywatelom państw trzecich przysługuje status ograniczonego obywatelstwa (niewystarczające i nierówne uznanie prawa do udziału w życiu politycznym poprzez czynne prawo wyborcze). Stowarzyszenia sprzyjają zorganizowanemu udziałowi, wzmacniają sieci solidarności i stwarzają lepsze warunki do osiedlania się i dobrego samopoczucia obywateli, co przynosi korzyści całej społeczności.

| 5.18 | Władze lokalne i regionalne powinny promować tworzenie stowarzyszeń, przede wszystkim wśród imigrantów, oraz udzielać im pomocy technicznej (doradztwo w zakresie zarządzania stowarzyszeniami, zarządzania demokratycznego, gospodarczego, finansowego i w zakresie komunikacji; zwiększanie kwalifikacji i umiejętności przywódczych, szczególnie wśród kobiet; zachęcanie do tworzenia sieci i forów, wymiana sprawdzonych rozwiązań itp.), gospodarczej (subwencje, umowy lub przyznawanie kontraktów na świadczenie usług) i materialnej (infrastruktura dla organizacji: pomieszczenia i podstawowe środki na rozwój działalności), a także zwracać szczególną uwagę na działania służące włączeniu cyfrowemu. |
| --- | --- |

5.18

Władze lokalne i regionalne powinny promować tworzenie stowarzyszeń, przede wszystkim wśród imigrantów, oraz udzielać im pomocy technicznej (doradztwo w zakresie zarządzania stowarzyszeniami, zarządzania demokratycznego, gospodarczego, finansowego i w zakresie komunikacji; zwiększanie kwalifikacji i umiejętności przywódczych, szczególnie wśród kobiet; zachęcanie do tworzenia sieci i forów, wymiana sprawdzonych rozwiązań itp.), gospodarczej (subwencje, umowy lub przyznawanie kontraktów na świadczenie usług) i materialnej (infrastruktura dla organizacji: pomieszczenia i podstawowe środki na rozwój działalności), a także zwracać szczególną uwagę na działania służące włączeniu cyfrowemu.

| 5.19 | Władze lokalne i regionalne powinny zachęcać do włączania imigrantów do organizacji społeczeństwa obywatelskiego – jako członków i kierowników. Szczególne znaczenie mają stowarzyszenia sąsiadów, rodziców w szkołach, stowarzyszenia kobiet, stowarzyszenia kulturalne, sportowe i rozrywkowe, wspólnoty religijne, organizacje związków zawodowych i pracodawców. Organizacje związkowe w Europie posiadają długą tradycję zrzeszania się i udziału pracowników o korzeniach imigranckich, a wśród ich członków panuje duże zróżnicowanie etniczne i kulturowe. Pełnią one ważną funkcję mediatora społecznego. |
| --- | --- |

5.19

Władze lokalne i regionalne powinny zachęcać do włączania imigrantów do organizacji społeczeństwa obywatelskiego – jako członków i kierowników. Szczególne znaczenie mają stowarzyszenia sąsiadów, rodziców w szkołach, stowarzyszenia kobiet, stowarzyszenia kulturalne, sportowe i rozrywkowe, wspólnoty religijne, organizacje związków zawodowych i pracodawców. Organizacje związkowe w Europie posiadają długą tradycję zrzeszania się i udziału pracowników o korzeniach imigranckich, a wśród ich członków panuje duże zróżnicowanie etniczne i kulturowe. Pełnią one ważną funkcję mediatora społecznego.

| 5.20 | Należy również ułatwiać kontakty między stowarzyszeniami imigrantów a resztą zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i zachęcać do tworzenia sieci kierujących się wspólnymi dla wszystkich obywateli celami społecznymi (edukacja, zatrudnienie, mieszkania, planowanie przestrzenne i rozwój miast). Europejski Rok Wolontariatu stanowi okazję do uznania i wsparcia tych organizacji. |
| --- | --- |

5.20

Należy również ułatwiać kontakty między stowarzyszeniami imigrantów a resztą zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego i zachęcać do tworzenia sieci kierujących się wspólnymi dla wszystkich obywateli celami społecznymi (edukacja, zatrudnienie, mieszkania, planowanie przestrzenne i rozwój miast). Europejski Rok Wolontariatu stanowi okazję do uznania i wsparcia tych organizacji.

| 5.21 | W UE istnieją różne typy struktur: fora, platformy lub rady doradcze, grupy dialogowe. W trzecim wydaniu podręcznika integracji dla osób odpowiedzialnych za kształtowanie i wdrażanie polityki stwierdzono, że platforma dialogu jest przestrzenią obywatelską, w ramach której „można zainicjować otwartą i pełną szacunku wymianę poglądów między imigrantami, z innymi mieszkańcami lub z administracją publiczną”. Chodzi o to, by uczestnicy rozwinęli poczucie wspólnego zrozumienia i wzajemnego zaufania. |
| --- | --- |

5.21

W UE istnieją różne typy struktur: fora, platformy lub rady doradcze, grupy dialogowe. W trzecim wydaniu podręcznika integracji dla osób odpowiedzialnych za kształtowanie i wdrażanie polityki stwierdzono, że platforma dialogu jest przestrzenią obywatelską, w ramach której „można zainicjować otwartą i pełną szacunku wymianę poglądów między imigrantami, z innymi mieszkańcami lub z administracją publiczną”. Chodzi o to, by uczestnicy rozwinęli poczucie wspólnego zrozumienia i wzajemnego zaufania.

| 5.22 | Komitet jest zdania, że Europejskie Forum Integracji powinno współdziałać w ramach sieci z istniejącymi w UE forami i radami doradczymi. Na szczeblu państw członkowskich również lokalne i regionalne fora powinny ustanowić sieci. Interesującym przykładem jest przypadek Danii, gdzie krajowa rada mniejszości etnicznych liczy 14 członków wybieranych przez 42 lokalne fora. |
| --- | --- |

5.22

Komitet jest zdania, że Europejskie Forum Integracji powinno współdziałać w ramach sieci z istniejącymi w UE forami i radami doradczymi. Na szczeblu państw członkowskich również lokalne i regionalne fora powinny ustanowić sieci. Interesującym przykładem jest przypadek Danii, gdzie krajowa rada mniejszości etnicznych liczy 14 członków wybieranych przez 42 lokalne fora.

| 5.23 | EKES pragnie zachęcać do większej demokracji w europejskich miastach i wspierać koncepcję wspólnego obywatelstwa, które wiązałoby się z zamieszkiwaniem w danym mieście (obywatelstwo miejskie, jak ujęła to wiceburmistrz Rotterdamu). Należy przy tym pamiętać, że miasta są najważniejszą przestrzenią rozwoju poczucia wspólnej przynależności między różnymi osobami. Większość imigrantów identyfikuje się raczej z miastem, w którym żyje, niż z państwem. Miasto jest szczególnym miejscem, w którym ludzi łączą problemy, projekty i marzenia. |
| --- | --- |

5.23

EKES pragnie zachęcać do większej demokracji w europejskich miastach i wspierać koncepcję wspólnego obywatelstwa, które wiązałoby się z zamieszkiwaniem w danym mieście (obywatelstwo miejskie, jak ujęła to wiceburmistrz Rotterdamu). Należy przy tym pamiętać, że miasta są najważniejszą przestrzenią rozwoju poczucia wspólnej przynależności między różnymi osobami. Większość imigrantów identyfikuje się raczej z miastem, w którym żyje, niż z państwem. Miasto jest szczególnym miejscem, w którym ludzi łączą problemy, projekty i marzenia.

6.   Europejski Fundusz na rzecz Integracji

| 6.1 | Podczas piątego Europejskiego Forum Integracji dyskutowano nad funkcjonowaniem Funduszu, mając na uwadze przeprowadzaną przez Komisję Europejską ocenę śródokresową. Uwzględniając konkluzje Forum, EKES proponuje, co następuje:






  6.1.1 | Pierwszeństwo należy przyznać zasadzie współpracy przewidzianej w art. 10 decyzji w sprawie Funduszu. W tym celu państwa członkowskie powinny włączyć władze lokalne i regionalne oraz organizacje reprezentujące społeczeństwo obywatelskie w przygotowanie, realizację i ocenę (ex post) wieloletniego programu oraz korzystania z Funduszu na szczeblu krajowym. |
| --- | --- | --- |

6.1

Podczas piątego Europejskiego Forum Integracji dyskutowano nad funkcjonowaniem Funduszu, mając na uwadze przeprowadzaną przez Komisję Europejską ocenę śródokresową. Uwzględniając konkluzje Forum, EKES proponuje, co następuje:

6.1.1

Pierwszeństwo należy przyznać zasadzie współpracy przewidzianej w art. 10 decyzji w sprawie Funduszu. W tym celu państwa członkowskie powinny włączyć władze lokalne i regionalne oraz organizacje reprezentujące społeczeństwo obywatelskie w przygotowanie, realizację i ocenę (ex post) wieloletniego programu oraz korzystania z Funduszu na szczeblu krajowym.

| 6.1.2 | Obecne zasady i procedury Funduszu są zbyt złożone i stanowią przeszkodę administracyjną utrudniającą finansowanie zarówno społeczeństwa obywatelskiego, jak i władz lokalnych i regionalnych (33). EKES zaleca, by wspomniane zasady zostały poddane przeglądowi we współpracy z Europejskim Forum Integracji i w oparciu o zasadę współpracy, szczególnie zaś te dotyczące kryteriów dostępu, współfinansowania, przejrzystości i czynnika ludzkiego. Zdaniem Komitetu dla zapewnienia wartości dodanej Funduszu wszystkie finansowane projekty muszą gwarantować praktyczne zastosowanie pierwszej wspólnej podstawowej zasady: „integracja jest dwukierunkowym procesem”. |
| --- | --- |

6.1.2

Obecne zasady i procedury Funduszu są zbyt złożone i stanowią przeszkodę administracyjną utrudniającą finansowanie zarówno społeczeństwa obywatelskiego, jak i władz lokalnych i regionalnych (33). EKES zaleca, by wspomniane zasady zostały poddane przeglądowi we współpracy z Europejskim Forum Integracji i w oparciu o zasadę współpracy, szczególnie zaś te dotyczące kryteriów dostępu, współfinansowania, przejrzystości i czynnika ludzkiego. Zdaniem Komitetu dla zapewnienia wartości dodanej Funduszu wszystkie finansowane projekty muszą gwarantować praktyczne zastosowanie pierwszej wspólnej podstawowej zasady: „integracja jest dwukierunkowym procesem”.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 6.

1

(2)  Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 135.

2

(3)  Dz.U. C 125 z 27.5.2002, s. 112.

3

(4)  Dokument Rady 14615/04. Wspólne podstawowe zasady przyjęte przez Radę i przedstawicieli państw członkowskich 19 listopada 2004 r.

4

(5)  COM(2005) 389 wersja ostateczna. Wspólna agenda na rzecz integracji. Ramy integracji obywateli państw trzecich w Unii Europejskiej.

5

(6)  Dz.U. C 347 z 18.12.2010, s. 19.

6

(7)  R. Gropas i R. Zapata-Barrero (2011), „Active immigrants in multicultural contexts: democratic challenges in Europe”, w: A. Triandafyllidou, T. Modood i N. Meer „European Multiculturalism(s): Cultural, religious and ethnic challenges”. Edinburgh: Edinburgh University Press.

7

(8)  Dz.U. C 208 z 3.9.2003, s. 76.

8

(9)  Migrant Integration Policy Index III, 2011.

9

(10)  Dz.U. C 318 z 23.12.2006, s. 128.

10

(11)  Dz.U. C 354 z 28.12.2010, s. 16.

11

(12)  Rada UE, 13440/08, 24 września 2008 r.

12

(13)  Europejska karta społeczna, Turyn, 18 października 1961 r. Rada Europy (Strasburg). Tekst zmieniony: Strasburg, 3.5.1996, http://www.coe.int/t/dghl/monitoring/socialcharter/.

13

(14)  Dz.U. C 354 z 28.12.2010, s. 59.

14

(15)  Dz.U. C 27 z 3.2.2009, s. 114.

15

(16)  Program sztokholmski – Otwarta i bezpieczna Europa dla dobra i ochrony obywateli (Dz.U. C 115 z 4.5.2010, s. 1). Punkt 6.1.5.

16

(17)  „Consulting immigrants to improve nacional policies” (Zasięganie opinii imigrantów w celu ulepszenia polityki krajowej), Migration Policy Group.

17

(18)  Dz.U. C 347 z 18.12.2010, s. 19 i Dz.U. C 354 z 28.12.2010, s. 16.

18

(19)  15–16 kwietnia 2010 r.

19

(20)  Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 6.

20

(21)  Europejska karta samorządu lokalnego przyjęta przez Komitet Ministrów Rady Europy w czerwcu 1985 r. i otwarta do podpisu przez państwa członkowskie 15 października 1985 r., w pierwszym dniu 20. sesji CLRAE.

21

(22)  Konwencja o uczestnictwie cudzoziemców w życiu publicznym na szczeblu lokalnym, Strasburg, 5.2.1992.

22

(23)  Europejska karta ochrony praw człowieka w miastach, 18.5.2000.

23

(24)  „Wkład w dobre sprawowanie rządów w zakresie integracji imigrantów i przyjmowania osób ubiegających się o azyl”, 28.11.2003.

24

(25)  Opinia Komitetu Regionów „Wspólna europejska polityka imigracyjna” (2009/C 76/07).

25

(26)  Opinia Komitetu Regionów „Rozwój globalnego podejścia do kwestii migracji: zwiększenie koordynacji, spójności i efektu synergii” (2009/C 211/05).

26

(27)  Dz.U. C 208 z 3.9.2003, s. 76.

27

(28)  Podręcznik integracji dla osób odpowiedzialnych za kształtowanie i wdrażanie polityki, wydanie drugie, maj 2007 r.

28

(29)  Zob. http://www.smart-cities.eu/.

29

(30)  Zob. http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/culture/Cities/paperviarregio_en.pdf.

30

(31)  Konwencja Rady Europy nr 144 o uczestnictwie cudzoziemców w życiu publicznym na szczeblu lokalnym z 1992 r.

31

(32)  „Consulting immigrants to improve national policies”. Thomas Huddleston, Migration Policy Group.

32

(33)  Zob. S. Carrera i A. Faure Atger (2011), „Integration as a two-way process in the EU: Assessing the Relationship between the European Integration Fund and the Common Basic Principles on Integration”, Executive Summary, Centre for European Policy Studies, CEPS: Brussels. Dostępne na stronie: http://www.ceps.eu/system/files/research_area/2011/02/CEPS_EIF_study_summary.pdf.

33

---

III Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

473. sesja plenarna w dniach 13 i 14 lipca 2011 r.

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/76 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/76

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „Stawianie czoła wyzwaniom związanym z rynkami towarowymi i surowcami”

COM(2011) 25 wersja ostateczna

2011/C 318/12

Sprawozdawca: Josef ZBOŘIL

Współsprawozdawca: Enrico GIBELLIERI

Dnia 2 lutego 2011 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Stawianie czoła wyzwaniom związanym z rynkami towarowymi i surowcami”

COM(2011) 25 wersja ostateczna.

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 7 czerwca 2011 r.

Na 473 sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 14 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 142 do 4 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji COM(2011) 25 wersja ostateczna pt. „Stawianie czoła wyzwaniom związanym z rynkami towarowymi i surowcami” i europejską inicjatywę na rzecz surowców, będące ważnym krokiem w kierunku rozwiązania tego problemu.

1.2   O ile nie ma powodów, by przypuszczać, że w perspektywie długoterminowej istnieje ryzyko wyczerpania zapasów jakiegokolwiek kluczowego surowca, o tyle w perspektywie krótkoterminowej istnieje realne zagrożenie niedoborami surowców. Takie niedobory mogą być spowodowane czynnikami politycznymi lub gospodarczymi w przypadku, gdy surowce niezbędne do prowadzenia nowoczesnej produkcji w UE są wytwarzane w nielicznych krajach. Surowce, które mogłyby zostać wykorzystane do zmiany obecnych modeli dostaw, występują w wystarczających ilościach i mogłyby być wydobywane w kilku krajach, np. Australii, Danii (Grenlandii), Stanach Zjednoczonych, ale obecnie o wiele tańszym rozwiązaniem jest poleganie na istniejącym łańcuchu dostaw. Niektóre z tych krajów pokazały już, że wykorzystają tę przewagę w celu realizacji swoich interesów gospodarczych i politycznych.

1.3   EKES apeluje do KE o monitorowanie sytuacji na międzynarodowym rynku surowców kluczowych (wymienionych w regularnie aktualizowanym wykazie w komunikacie COM(2011) 25 wersja ostateczna). EKES zaleca opracowanie kilku prawdopodobnych scenariuszy, w tym scenariusza obejmującego najgorszą sytuację, w celu określenia zagrożeń i ewentualnych rozwiązań. Ponadto EKES popiera potrzebę kontynuowania propagowania w ramach negocjacji prowadzonych na szczeblu międzynarodowym (WTO) wolnego handlu również na rynkach towarowych. Należy zacieśniać współpracę z innymi krajami znajdującymi się w podobnej sytuacji (Stany Zjednoczone, Japonia, Korea Południowa).

1.4   EKES apeluje o prowadzenie bardziej aktywnej polityki zagranicznej w odniesieniu do bezpieczeństwa dostaw surowców dla przemysłu UE. W tym celu państwa członkowskie powinny określić i uzgodnić między sobą najważniejsze wytyczne polityki w zakresie surowców. Dwustronne umowy handlowe i dyplomacja mają największe znaczenie dla zapewnienia dostaw kluczowych surowców dla unijnego sektora przemysłu. Stanowi to najpilniejsze i trudne wyzwanie dla nowo utworzonych służb dyplomatycznych UE. Nie tylko należy bezpośrednio dążyć do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw kluczowych surowców, lecz również należy tworzyć warunki sprzyjające interesom UE w krajach docelowych. Należy wykorzystać to, że UE znajduje się wśród najbardziej popularnych i najważniejszych światowych rynków.

1.5   Polityka w zakresie surowców musi stanowić nieodłączną część polityki przemysłowej UE. Pozwoli to na:

| — | propagowanie efektywnego gospodarowania zarówno pierwotnymi źródłami energii, jak i surowcami, w celu oddzielenia wzrostu od zużycia zasobów; |
| --- | --- |

—

propagowanie efektywnego gospodarowania zarówno pierwotnymi źródłami energii, jak i surowcami, w celu oddzielenia wzrostu od zużycia zasobów;

| — | stworzenie spójnej polityki w zakresie „górnictwa miejskiego”, której celem będzie odzyskanie i udostępnienie tego źródła cennych surowców oraz propagowanie powiązanych z nim nowych umiejętności i miejsc pracy; |
| --- | --- |

—

stworzenie spójnej polityki w zakresie „górnictwa miejskiego”, której celem będzie odzyskanie i udostępnienie tego źródła cennych surowców oraz propagowanie powiązanych z nim nowych umiejętności i miejsc pracy;

| — | zintensyfikowanie prac badawczo-rozwojowych związanych z możliwością zastąpienia kluczowych surowców; |
| --- | --- |

—

zintensyfikowanie prac badawczo-rozwojowych związanych z możliwością zastąpienia kluczowych surowców;

| — | utrzymanie i zwiększenie poziomu zatrudnienia w europejskim sektorze wydobywczym przez zapewnienie ciągłego kształcenia i szkolenia siły roboczej, towarzyszącego przechodzeniu na bardziej zrównoważone metody wydobywcze w ramach dialogu społecznego prowadzonego na wszystkich szczeblach. |
| --- | --- |

—

utrzymanie i zwiększenie poziomu zatrudnienia w europejskim sektorze wydobywczym przez zapewnienie ciągłego kształcenia i szkolenia siły roboczej, towarzyszącego przechodzeniu na bardziej zrównoważone metody wydobywcze w ramach dialogu społecznego prowadzonego na wszystkich szczeblach.

1.6   EKES jest zdania, że jednym z potencjalnych rozwiązań jest utworzenie strategicznych zapasów kluczowych surowców i zaleca przeprowadzenie oceny skutków w celu określenia wykonalności takiego planu w przypadku najgorszego scenariusza. Takie działanie mogłoby również mieć negatywne skutki uboczne (np. niewystarczająca elastyczność, wpływ na cenę towaru itp.) i należy je dokładnie przeanalizować. W tym zakresie należy prowadzić konsultacje i podejmować decyzje z udziałem przedstawicieli przemysłu UE.

1.7   EKES zaleca podjęcie inicjatyw mających na celu wspieranie badań, gromadzenia danych i monitoringu w odniesieniu do obecnych lub potencjalnych źródeł surowców w państwach członkowskich, ale i w państwach trzecich. Dane zebrane w wyniku takich badań lub procesów gromadzenia danych, które przeprowadzono przy wsparciu środków publicznych, muszą być dostępne dla wszystkich podmiotów rynkowych w UE oraz władz unijnych i krajowych.

1.8   Komitet uznaje badania i innowacje za najważniejsze elementy polityki w zakresie surowców. Osiąganie postępów wymaga zaangażowania głównych sektorów produkcji przemysłowej (europejskich platform technologicznych – inicjatywa partnerska dotycząca surowców w kontekście komunikatu KE pt. „Unia innowacji”). Polityka w zakresie surowców musi stanowić priorytet w ramach zbliżającego się ósmego programu ramowego w dziedzinie badań i innowacji w UE.

1.9   EKES zaleca wspieranie obecnych lub nowych metod wydobycia surowców w państwach członkowskich, które to metody spełniają wymogi unijnego prawodawstwa środowiskowego, społecznego i prawodawstwa z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Jednym z filarów wszystkich polityk w zakresie surowców powinna być podaż krajowa.

1.10   EKES popiera recykling surowców i podkreśla konieczność zagwarantowania najwyższego poziomu recyklingu tam, gdzie jest to opłacalne i technicznie wykonalne. EKES zaleca propagowanie pozyskiwania surowców ze starych odpadów kopalnianych, które zawierają znaczne ilości różnorodnych metali.

1.11   Komitet popiera wdrożone przez Komisję Europejską środki regulacyjne dotyczące finansowych rynków towarowych, mające na celu zwiększenie przejrzystości, poprawę jakości informowania oraz ulepszenie mechanizmów nadzoru.

2.   Dokument Komisji – wprowadzenie

2.1   Komisja opublikowała komunikat COM(2011) 25 wersja ostateczna pt. „Stawianie czoła wyzwaniom związanym z rynkami towarowymi i surowcami” w dniu 2 lutego 2011 r. Zakres tego dokumentu został rozszerzony w stosunku do pierwotnych założeń, zgodnie z którymi planowano uwzględnić jedynie wyzwania związane z surowcami. Uwzględniono w nim również rynki towarowe – zarówno fizyczne, na których odbywa się obrót surowcami, jak i powiązane z nimi rynki finansowe.

2.2   Termin „towar” oznacza dowolny produkt o niewielkiej wartości dodanej, a tym samym bardzo podatny na konkurencję uzależnioną od cen. Surowce, produkty rolne i dobra podstawowe są towarami. W ostatnich latach na rynkach towarowych obserwowano zwiększoną niestabilność i niespotykane do tej pory zmiany cen.

2.3   Chociaż nadal toczy się dyskusja na temat względnego wpływu wielu czynników na ceny towarów, jasne jest, że obecnie zmiany cen na różnych rynkach towarowych ściślej się ze sobą wiążą, oraz że rynki towarowe pozostają w bliższym związku z rynkami finansowymi.

2.4   W latach 2002–2008 odnotowano gwałtowne zwiększenie popytu na surowce, spowodowane szybkim wzrostem gospodarczym na świecie, zwłaszcza w krajach rozwijających się, takich jak Chiny, Indie i Brazylia, ale i w innych mniejszych krajach o gospodarkach wschodzących w Azji, Ameryce, a zwłaszcza w Afryce. Ten wzrost popytu będzie nadal stymulowany przez gwałtowne procesy uprzemysłowienia i urbanizacji zachodzące tych krajach.

2.5   Oprócz tego, że w ostatnich latach można było zaobserwować zmienność cen towarów, niektóre kraje wprowadziły ograniczenia na wywóz niektórych kluczowych surowców, takich jak pierwiastki ziem rzadkich (na przykład prazeodymu i neodymu oraz kilku innych pierwiastków i minerałów uznawanych za ważne z uwagi na ich zwiększone wykorzystywanie w nowoczesnych technologiach). Ograniczenia te, podobnie jak inne problemy związane ze stabilnymi dostawami surowców, stanowią realne wyzwanie dla europejskiego przemysłu i konsumentów, któremu należy sprostać.

2.6   W przedmiotowym komunikacie opisano zmiany na światowych rynkach towarowych, wyjaśniając zmiany zachodzące na rynkach fizycznych (energii, rolnym i bezpieczeństwa żywnościowego oraz surowców) oraz rosnącą wzajemną zależność rynków towarowych i powiązanych rynków finansowych. W ten sam sposób przedstawiono reakcje polityczne UE.

2.7   Na szczeblu UE powstała inicjatywa mająca na celu zwiększenie integralności i przejrzystości obrotu na rynkach energii oraz nadzoru nad tymi rynkami. Powstało także szereg inicjatyw na rzecz usprawnienia funkcjonowania łańcucha dostaw żywności i zwiększenia przejrzystości na rynkach towarów rolnych. Jako element trwających reform ram prawnych rynków finansowych, Komisja wskazała także środki mające na celu zwiększenie integralności i przejrzystości rynków towarowych instrumentów pochodnych.

2.8   Podstawowym elementem tego dokumentu jest europejska inicjatywa na rzecz surowców. Opiera się ona na trzech filarach:

| — | zapewnieniu równych szans dostępu do surowców w państwach trzecich; |
| --- | --- |

—

zapewnieniu równych szans dostępu do surowców w państwach trzecich;

| — | wspieraniu stabilnych dostaw surowców ze źródeł europejskich; |
| --- | --- |

—

wspieraniu stabilnych dostaw surowców ze źródeł europejskich;

| — | wspieraniu efektywnego gospodarowania zasobami i promowaniu recyklingu. |
| --- | --- |

—

wspieraniu efektywnego gospodarowania zasobami i promowaniu recyklingu.

W dokumencie tym omówiono uzyskane dotychczas wyniki w zakresie wskazania kluczowych surowców oraz w dziedzinie handlu, rozwoju, badań, efektywnego gospodarowania zasobami i recyklingu.

2.9   Pomimo istotnych postępów poczynionych przy realizacji inicjatywy na rzecz surowców, niezbędne są dalsze usprawnienia. Kwestią zasadniczą jest zintegrowane podejście oparte na trzech filarach, gdyż każdy z nich przyczynia się do zapewnienia rzetelnych i stabilnych dostaw surowców do UE.

3.   Uwagi ogólne

3.1   EKES wyraża uznanie dla inicjatywy Komisji, mającej na celu rozwiązanie problemu surowców, oraz komunikatu, w którym podsumowano rezultaty szeroko zakrojonych prac analitycznych dotyczących tego zagadnienia. Docenia również fakt, że uwzględniono wyniki konsultacji z zainteresowanymi stronami oraz wkład ze strony innych zaangażowanych instytucji UE.

3.2   Europa musi zająć swoje miejsce w nowym świecie, w którym gospodarki wschodzące będą zużywać większą część surowców dostępnych na ziemi w taki sam sposób, jak kraje rozwinięte. Komitet zdaje sobie sprawę z tego, że nie jest to możliwe i że Europa musi ograniczyć zużycie surowców. Pierwszą oznaką istnienia takiej sytuacji jest to, że ceny surowców przemysłowych są określane przez rynek chiński, który jest największym światowym konsumentem i często jednocześnie największym producentem. Konsekwencją tej dominacji będzie w najbliższych latach utworzenie w Chinach nowych rynków surowców (kasowych i kontraktów terminowych). Rynki te są w coraz większym stopniu punktem odniesienia danego sektora.

3.3   Polityka w zakresie surowców musi stanowić nieodłączną część polityki przemysłowej UE. Pozwoli to na:

| — | propagowanie efektywnego gospodarowania zarówno pierwotnymi źródłami energii, jak i surowcami, w celu oddzielenia wzrostu od zużycia zasobów; |
| --- | --- |

—

propagowanie efektywnego gospodarowania zarówno pierwotnymi źródłami energii, jak i surowcami, w celu oddzielenia wzrostu od zużycia zasobów;

| — | stworzenie spójnej polityki w zakresie „górnictwa miejskiego”, której celem będzie odzyskanie i udostępnienie tego źródła cennych surowców oraz propagowanie powiązanych z nim nowych umiejętności i miejsc pracy; |
| --- | --- |

—

stworzenie spójnej polityki w zakresie „górnictwa miejskiego”, której celem będzie odzyskanie i udostępnienie tego źródła cennych surowców oraz propagowanie powiązanych z nim nowych umiejętności i miejsc pracy;

| — | zintensyfikowanie prac badawczo-rozwojowych związanych z możliwością zastąpienia kluczowych surowców (w Japonii już rozpoczęto tego typu program); |
| --- | --- |

—

zintensyfikowanie prac badawczo-rozwojowych związanych z możliwością zastąpienia kluczowych surowców (w Japonii już rozpoczęto tego typu program);

| — | utrzymanie i zwiększenie poziomu zatrudnienia w europejskim sektorze wydobywczym przez zapewnienie ciągłego kształcenia i szkolenia siły roboczej, towarzyszącego przechodzeniu na bardziej zrównoważone metody wydobywcze w ramach dialogu społecznego prowadzonego na wszystkich szczeblach; |
| --- | --- |

—

utrzymanie i zwiększenie poziomu zatrudnienia w europejskim sektorze wydobywczym przez zapewnienie ciągłego kształcenia i szkolenia siły roboczej, towarzyszącego przechodzeniu na bardziej zrównoważone metody wydobywcze w ramach dialogu społecznego prowadzonego na wszystkich szczeblach;

| — | polityka nabywania surowców w krajach rozwijających się, a zwłaszcza w krajach afrykańskich, musi zostać połączona z inwestycjami w kwestie społeczne i infrastrukturę w tych krajach (tak, jak w ostatnich latach w Afryce robią to Chiny). |
| --- | --- |

—

polityka nabywania surowców w krajach rozwijających się, a zwłaszcza w krajach afrykańskich, musi zostać połączona z inwestycjami w kwestie społeczne i infrastrukturę w tych krajach (tak, jak w ostatnich latach w Afryce robią to Chiny).

3.4   Z drugiej strony uwzględnienie rynków towarowych, a nawet w pewnym stopniu rynków finansowych, rozprasza ukierunkowanie przedmiotowego komunikatu. Komitet rozumie potrzebę uwzględnienia szerszej perspektywy w odniesieniu do tego zagadnienia. Warto się jednak zastanowić, czy ramy określono we właściwy sposób.

3.5   Oczywiste jest, że rynki towarowe – zarówno rynki fizyczne, jak i rynki towarowe instrumentów pochodnych – wykazują liczne podobieństwa. Mimo to wiele aspektów je odróżnia, w tym ich cechy charakterystyczne. Łączna siła nabywcza (UE) powinna być bardzo silnym argumentem, ale szczegółowe negocjacje dotyczące polityki handlowej i zamówień odbywają się głównie na szczeblu dwustronnym.

3.6   Wyraźnie widać potrzebę odzwierciedlenia wspólnej strategii UE w negocjacjach dwustronnych, a tym samym polityka w zakresie surowców musi znaleźć uzasadnienie pod względem praktycznym. EKES ostrzega, że oprócz „twardych faktów” również „miękkie” kwestie, takie jak tworzenie pozytywnego otoczenia emocjonalnego, będą odgrywać ważną rolę. Europa musi określić najważniejsze wytyczne nowej polityki w zakresie surowców, które muszą obejmować:

| — | dążenie do realizacji inicjatywy Tony'ego Blaira w zakresie przejrzystości w przemyśle wydobywczym (2003 r.) przez propagowanie dobrowolnego przystąpienia do jej realizacji przez wszystkie europejskie kraje; |
| --- | --- |

—

dążenie do realizacji inicjatywy Tony'ego Blaira w zakresie przejrzystości w przemyśle wydobywczym (2003 r.) przez propagowanie dobrowolnego przystąpienia do jej realizacji przez wszystkie europejskie kraje;

| — | wymóg, zgodnie z którym każde przedsiębiorstwo wydobywcze, które jest notowane na europejskiej giełdzie, musi publikować dane dotyczące zysku osiągniętego w poszczególnych krajach (jak uczyniono w Hongkongu w czerwcu 2010 r.); |
| --- | --- |

—

wymóg, zgodnie z którym każde przedsiębiorstwo wydobywcze, które jest notowane na europejskiej giełdzie, musi publikować dane dotyczące zysku osiągniętego w poszczególnych krajach (jak uczyniono w Hongkongu w czerwcu 2010 r.);

| — | przyjęcie prawa zobowiązującego przemysł wydobywczy do publikowania danych dotyczących opłat uiszczanych poszczególnym rządom i państwom (jak uczyniono w Stanach Zjednoczonych, przyjmując w 2010 r. ustawę Dodda-Franka); |
| --- | --- |

—

przyjęcie prawa zobowiązującego przemysł wydobywczy do publikowania danych dotyczących opłat uiszczanych poszczególnym rządom i państwom (jak uczyniono w Stanach Zjednoczonych, przyjmując w 2010 r. ustawę Dodda-Franka);

| — | przestrzeganie wytycznych OECD dla dużych, wielonarodowych korporacji w ramach standardowego kodeksu postępowania; oraz |
| --- | --- |

—

przestrzeganie wytycznych OECD dla dużych, wielonarodowych korporacji w ramach standardowego kodeksu postępowania; oraz

| — | domaganie się wdrożenia normy ISO 26 000, ułatwiającej osiągnięcie wyższego stopnia odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw na szczeblu mikroekonomicznym. |
| --- | --- |

—

domaganie się wdrożenia normy ISO 26 000, ułatwiającej osiągnięcie wyższego stopnia odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw na szczeblu mikroekonomicznym.

3.7   Ukierunkowana strategia w zakresie surowców powinna dążyć do osiągnięcia wspólnego celu – stworzenia w Europie silnego, wysoce konkurencyjnego przemysłu, który nie tylko będzie powodował bardzo niewiele emisji, ale który będzie w inteligentny sposób wykorzystywał surowce – i powinna być w stanie spełniać oczekiwania konsumentów i obywateli UE.

3.8   Nasz region staje się coraz mniejszy w skali światowej i w związku z tym dostęp do potrzebnych nam surowców nie jest już tak łatwy, jak wcześniej, ponieważ wiele innych regionów również zaczęło ich potrzebować. W związku z tym musimy o wiele inteligentniej wykorzystywać dostępne nam surowce lub poszukać innych źródeł surowców. Polityka w zakresie surowców w rzeczywistości dotyczy przyszłości naszego społeczeństwa, a nawet bezpieczeństwa narodowego – jak ma to miejsce w Stanach Zjednoczonych.

3.9   Samo założenie stworzenia unijnej polityki w zakresie surowców pokazuje, że nie możemy polegać jedynie na zwiększaniu ilości surowców. Musimy wykorzystywać surowce w sposób inteligentny – oznacza to uzyskiwanie największej wartości dodanej z każdej tony zużywanego zasobu.

3.10   Istnieją również inne aspekty spójnych ram polityki w zakresie surowców, które nie zostały wzięte pod uwagę, mimo że ich wpływ na dostępność surowców może być nawet jeszcze większy. Jednym z takich aspektów jest np. spójność tej polityki z innymi strategiami politycznymi UE, które również powinny być spójne ze sobą, aby zapobiegać konfliktom w zakresie dostępności surowców.

3.11   Polityka w zakresie surowców i jej wdrażanie na szczeblu UE, jak i na szczeblu państw członkowskich, wymaga pełnej spójności z polityką przemysłową, polityką innowacyjności, efektywnym gospodarowaniem zasobami, polityką środowiskową, polityką rolną i działaniami w tym zakresie, polityką energetyczną, a zwłaszcza polityką w zakresie odnawialnych źródeł energii, polityką handlową oraz polityką konkurencyjności. Taka zintegrowana perspektywa pozwoli przemysłowi UE wykorzystywać potrzebne mu surowce w sposób inteligentny i zrównoważony, przyczyniając się tym samym do realizacji celów strategii „Europa 2020”.

3.12   Budowanie polityki w zakresie surowców w oparciu o krótkoterminowe niedobory niektórych surowców nie jest wystarczające. Należy dogłębnie przeanalizować średnio- i długookresowe skutki niektórych strategii politycznych UE, a także dokonać oceny ich wpływu na surowce. Niektóre z obecnie powszechnie dostępnych surowców mogą w stosunkowo krótkim czasie stać się trudno dostępne. Ważne surowce (np. rudy żelaza i węgiel koksujący) nie zostały uwzględnione w przedmiotowym komunikacie, chociaż ich dostępność w odpowiedniej ilości i o odpowiedniej jakości w niedługim czasie może być zagrożona. Ponadto zmienność i ciągły wzrost ich cen stanowi element niepewności dla łańcuchów wartości w głównych europejskich sektorach produkcji przemysłowej.

3.13   Na przykład, jeśli obowiązkowe cele z zakresu odnawialnych źródeł energii pozostaną niezmienione, tradycyjne i nowo rozwijające się ekologiczne sektory przemysłu będą zagrożone. To pozwala rozpocząć jeszcze bardziej złożoną dyskusję na temat stabilności, zastępowania i inteligentnego wykorzystywania zasobów. Jest nam potrzebna odwaga polityczna, aby omówić te zagadnienia i by pogodzić ze sobą rozbieżne strategie polityczne. Jeśli będzie to konieczne, UE powinna mieć odwagę, by zmienić decyzje podjęte do tej pory w kontekście całościowych ocen skutków, w których ostrożnie oceniono ostateczne konsekwencje ambitnych celów środowiskowych, szczególnie w przypadku, gdy decyzjom UE nie towarzyszą odpowiednie środki w innych blokach gospodarki.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Fizyczne rynki towarowe

4.1.1   Nie ma wątpliwości co do tego, że konkurencja na rynkach pierwotnych źródeł energii (w szczególności gazu i ropy naftowej) będzie się zwiększać wraz ze wzrostem liczby ludności na świecie (9 miliardów w 2050 r.). Również rynek węgla staje się coraz bardziej obciążony. Jeśli zatem UE ma utrzymać standardy społeczne i socjalne w państwach członkowskich, należy zmobilizować wszystkie lokalne pierwotne źródła energii, w tym nowo odkryte pokłady gazu łupkowego. Taka mobilizacja zasobów musi oczywiście być zgodna ze standardami UE w zakresie ochrony środowiska.

4.1.2   Energia elektryczna jest niezbędna do prawidłowego rozwoju ludzkości. Niezrównoważone rozwijanie zdolności w zakresie wytwarzania energii elektrycznej i sieci przesyłowych może mieć katastrofalne skutki i doprowadzić do zawalenia się socjalnych i gospodarczych struktur społecznych. Wspólna polityka energetyczna UE powinna doprowadzić do zlikwidowania wszystkich niespójności i niepewności w otoczeniu inwestycyjnym, aby zapobiec ewentualnemu deficytowi zdolności w zakresie wytwarzania energii po roku 2020.

4.1.3   EKES rozumie, że zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego na zmiennych rynkach stanowi poważny problem; z drugiej strony priorytetem WPR UE i innych odnośnych unijnych i krajowych strategii politycznych powinno być zapewnianie tego bezpieczeństwa. EKES zwraca się o ochronę gruntów uprawnych przeznaczanych dla celów rolniczych; należy uwzględniać to we wszystkich odnośnych strategiach politycznych, a strategie te należy kształtować i koordynować w taki sposób, aby unikać strat tego rodzaju gruntów, zwłaszcza w wyniku konkurujących ze sobą strategii politycznych lub inicjatyw bądź w rezultacie urbanizacji. W tym kontekście należy opracować sprawiedliwe reguły również dla handlu międzynarodowego, które będą odzwierciedlać indywidualne warunki naturalne panujące w poszczególnych regionach geograficznych.

4.1.4   Szeroka międzynarodowa współpraca jest potrzebna również w celu dokonywania oceny i określania światowych tendencji i sporadycznych wahań rynkowych/poziomów upraw. Należy zapobiegać niebezpiecznym tendencjom.

4.1.5   Należy wykorzystać solidną wiedzę naukową do utrzymania i zwiększenia wydajności upraw, ponieważ obszar gruntów rolnych się zmniejsza, a zgodnie z przewidywaniami w 2050 r. trzeba będzie zapewnić żywność 9 miliardom ludzi na świecie.

4.2   Rynki towarowe i powiązane rynki finansowe

4.2.1   Mimo że Komisja Europejska wprowadziła w ostatnich latach ogromny pakiet środków regulujących rynki finansowe, przepływy inwestycji na rynku pochodnych instrumentów towarowych są nadal dalekie od spełniania swojej pierwotnej funkcji zabezpieczającej od ryzyka i nastawione na działania spekulacyjne, które wywołują znaczne zakłócenia cen i wyrządzają poważne szkody najsłabszym podmiotom na rynku, w szczególności konsumentom i MŚP.

4.2.2   Komitet zgadza się jednak z uwagami Komisji, że istnieje potrzeba lepszego zrozumienia wzajemnych relacji między fizycznymi i finansowymi rynkami towarowymi. Popiera on również zalecane dążenie do zwiększenia przejrzystości, a nawet odpowiedzialności tych uczestników rynku, którzy naruszają uzgodnione reguły. Priorytetem dalszych działań z zakresu rozwoju i innowacji powinno być ułatwianie dostępu do finansowania poszczególnym uczestnikom rynku, a zwłaszcza MŚP.

4.3   Europejska inicjatywa na rzecz surowców

4.3.1   Komitet wyraża uznanie dla tej inicjatywy, będącej istotnym elementem strategii „Europa 2020”. Odzwierciedla ona również koncepcję wydajnego gospodarowania zasobami, chociaż te dwie strategie polityczne powinny zostać połączone w celu uzyskania jak największego możliwego stopnia zgodności i największej wartości dodanej dla obywateli UE.

4.3.2   Jednak koncepcja kluczowego znaczenia w ramach inicjatywy na rzecz surowców wymaga bardziej ogólnego przeglądu i szczegółowej oceny szeregu właściwych strategii politycznych. Takie całościowe podejście powinno zapewnić odpowiednią zgodność polityki i miałoby o wiele większy efekt synergii.

4.3.3   Z drugiej strony wykaz kluczowych surowców stanowi dobry punkt odniesienia pod względem priorytetów, które nowo utworzone służby dyplomatyczne UE powinny realizować na szczeblu UE w ramach polityki w zakresie surowców.

4.3.4   Oczywiście wykaz ten musiałby podlegać regularnej kontroli zgodnie z ustalonymi kryteriami w celu upewnienia się, czy obecność danego surowca w tym wykazie wciąż jest uzasadniona. Nie ulega wątpliwości, że dla realizacji inicjatywy w zakresie surowców niezbędne są spójne dane oraz wiedza techniczna i rynkowa.

4.3.5   Bez wątpienia takie niedobory surowców wymagają również regularnego kontrolowania wydajności źródeł. Z drugiej strony stale rosnące ceny są najlepszym bodźcem do zwiększania wydajności, która charakteryzuje wszystkie zrównoważone rodzaje działalności. W bezustannym dążeniu do jak najbardziej wydajnego gospodarowania zasobami pomóc mogą standardy wydajności i koncepcja ekoprojektu.

4.3.6   Zagrożenie stale zwiększającym się niedoborem surowców i rosnącymi cenami powinno zostać przeanalizowane na szczeblu mikroekonomicznym w celu określenia jego wpływu na konkurencyjność i w rzeczywistości na utrzymywanie miejsc pracy w zagrożonych sektorach.

4.3.7   Strategia handlowa UE dotycząca surowców musi być wystarczająco czuła i elastyczna. Z uwagi na to, że rzeczywisty obrót odbywa się głównie na szczeblu dwustronnym, między poszczególnymi państwami członkowskimi, trudniej jest stworzyć wspólną politykę handlową UE. W rzeczywistości nie można spodziewać się zbyt wiele ze strony WTO, chociaż w procesie budowania wiarygodności należy przestrzegać wzajemnie uzgodnionych reguł.

4.3.8   Niedobór surowców z jednej strony przyspiesza prace badawczo-rozwojowe i proces wprowadzania innowacji ukierunkowanych na bezustanne zwiększanie wydajności gospodarowania zasobami i odpowiednie zastępowanie niektórych surowców. Należy zauważyć, że niektóre z kluczowych surowców są niezwykle potrzebne w wysokosprawnych technologiach, w związku z czym stanowi to swego rodzaju błędne koło.

4.3.9   Komisja powinna angażować największe europejskie sektory produkcji przemysłowej, w szczególności poprzez europejskie platformy technologiczne, w określoną partnerską inicjatywę w zakresie surowców w ramach projektu przewodniego KE „Unia innowacji”, uwzględniając jednocześnie pogorszenie standardów jakości niektórych surowców w ostatnich latach. Potrzeba jeszcze większej liczby miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji, aby wykorzystać wysoki potencjał w zakresie innowacyjności w procesach produkcji.

4.3.10   Komitet wyraża uznanie dla podjętej przez Komisję inicjatywy na rzecz opracowania wytycznych dotyczących sposobu dostosowania konkurujących sposobów wydobycia minerałów do prawodawstwa dotyczącego ochrony środowiska w ramach sieci Natura 2000. Ma to podstawowe znaczenie dla sprawiedliwie funkcjonujących, zdrowych i zrównoważonych obszarów oraz dla zapewnienia krajowej podaży surowców, która musi być jednym z filarów strategii politycznych na rzecz surowców.

4.3.11   EKES zwraca uwagę na swoją opinię w sprawie dostępu do surowców wtórnych (1) i popiera zwarte w niej wnioski i zalecenia. Należy tu wspomnieć o zaleceniu dotyczącym elastyczności instrumentów niezbędnych do zatrzymania jak największej ilości tych surowców wtórnych w UE.

4.3.12   Komitet jest ponadto zdania, że w przedmiotowym komunikacie brakuje informacji dotyczących skutków polityki na rzecz zasobów na zatrudnienie, a zwłaszcza dotyczących odsetka zagrożonych miejsc pracy w przypadku niespełnienia założeń tej polityki.

4.4   Należy również zainicjować poważną dyskusję na temat najgorszych scenariuszy, np. tymczasowych niedoborów niektórych kluczowych zasobów w perspektywie krótkoterminowej. Polityka na rzecz łagodzenia skutków dla europejskiego przemysłu mogłaby obejmować również decyzję o utworzeniu pewnych strategicznych rezerw wybranych surowców. Tego rodzaju strategie polityczne omawiano w państwach pozaeuropejskich (Stanach Zjednoczonych, Korei i Japonii), a pomimo tego, że mogą one mieć pewne negatywne skutki dla rynków towarowych, są one w stanie ułatwić przetrwanie pewnego okresu, w którym dane surowce nie są dostępne na rynku w wystarczającej ilości.

Bruksela, 14 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie dostępu do surowców wtórnych (złomu metalowego, papieru odzyskanego w wyniku recyklingu itd.), Dz.U. C 107 z 6.4.2011, s. 1.

1

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/82 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/82

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie polityki regionalnej jako czynnika przyczyniającego się do inteligentnego rozwoju w ramach strategii „Europa 2020”

COM(2010) 553 wersja ostateczna

2011/C 318/13

Sprawozdawca: Carmelo CEDRONE

Dnia 20 października 2010 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

polityki regionalnej jako czynnika przyczyniającego się do inteligentnego rozwoju w ramach strategii „Europa 2020”

COM(2010) 553 wersja ostateczna.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 24 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 14 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 114 do 6 – 9 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

1.1   Komitet zgadza się, że w ramach strategii „Europa 2020” UE potrzebuje inteligentnego wzrostu, by sprostać obecnym i przyszłym wyzwaniom. W sporej części UE występują nie tylko problemy związane z powolnym wzrostem oraz brakiem badań, rozwoju i innowacji, lecz również inne trudności, takie jak wysoka stopa bezrobocia, zwłaszcza wśród młodych ludzi, problemy społeczne, ubóstwo i integracja, przedwczesne kończenie szkoły bez wiedzy niezbędnej do znalezienia zatrudnienia, wyzwania demograficzne i ograniczenia budżetowe.

1.2   Polityka spójności powstała z myślą o obronie europejskiego modelu społecznego, w którym wolna konkurencja i społeczna gospodarka rynkowa idą w parze z celami dotyczącymi solidarności i wspierania konkretnych priorytetów rozwoju gospodarczego, społecznego i terytorialnego, jak określono w art. 174 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

1.3   Komitet zgadza się – tak jak stwierdził komisarz europejski Johannes Hahn (1) – że polityka regionalna jest kluczowym instrumentem wdrażania strategii „Europa 2020”, ponieważ pomyślna realizacja jej celów będzie w dużej mierze zależeć od decyzji podejmowanych na szczeblu lokalnym i regionalnym.

1.4   Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) uważa, że jednym z najważniejszych celów polityki spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej – i do tego powinna odnosić się Komisja, kiedy mówi o inteligentnym rozwoju w kontekście strategii „Europa 2020” (2) – powinno pozostać wspieranie harmonijnego rozwoju całej Unii, zwłaszcza poprzez zmniejszanie dysproporcji w poziomach rozwoju różnych regionów w celu pełnego zintegrowania się z obszarem wspólnotowym.

1.5   EKES z zadowoleniem przyjmuje i docenia zamiar Komisji, by promować „innowacje we wszystkich regionach”, nie rozpraszając zasobów, „zapewniając przy tym komplementarność pomiędzy unijnym, krajowym i regionalnym wsparciem dla innowacji, badań i rozwoju”, jednak jest zdania, że wskazane byłoby finansowanie badań ze wszystkich innych funduszy, a nie tylko z funduszy polityki spójności.

1.6   Komunikat Komisji pt. „Polityka regionalna jako czynnik przyczyniający się do inteligentnego rozwoju w ramach strategii »Europa 2020« ” powinien być postrzegany jako uzupełnienie inicjatywy pilotażowej „Unia innowacji” oraz jako postulat rozpoczęcia procesu przyspieszenia inwestycji w innowacje, tak by nie czekać na przyszły okres finansowy, w którym strategia „Europa 2020” będzie miała niewątpliwie pierwszoplanowe znaczenie z punktu widzenia wykorzystania Funduszu Spójności (3).

1.7   EEKS wyraża zaniepokojenie, że polityka spójności może ulec fragmentaryzacji i zostać oderwana od jej pierwotnych celów polegających na finansowaniu – za pomocą polityki sektorowej – korygowania dysproporcji regionalnych, które to cele potwierdzono również w traktacie lizbońskim. Należy uniknąć sytuacji, w której takie podejście nie uwzględniałoby wyzwań, potrzeb i potencjału, tzn. punktów wyjścia poszczególnych regionów i państw członkowskich, co mogłoby przynosić szkodę spójności, nie tylko społecznej, gospodarczej i terytorialnej, lecz przede wszystkim politycznej i kulturowej.

1.8   EKES ocenia, że proponowana przez Komisję polityka wspierania badań i innowacji ma kapitalne znaczenie, zaznacza jednak, że dziedziny te wymagają, by ze szczególną uwagą potraktować specyfikę terytorialną. Innowacja dotycząca procesu produkcyjnego może być efektem działalności badawczej prowadzonej na innych obszarach i przez inne podmioty niż te, w przypadku których znajdzie ona zastosowanie; należy zatem zwrócić uwagę również na takie kwestie, jak możliwość przenoszenia i powielania innowacji oraz ich rozpowszechnianie na poziomie terytorialnym. Niemniej jednak na pozytywną ocenę zasługuje próba stworzenia synergii między polityką spójności a innymi strategiami politycznymi UE oraz poprawy wykorzystania EFRR.

1.9   EKES jest zdania, że – jak stwierdza się w komunikacie – proces realizacji celu dotyczącego inteligentnego rozwoju powinien mieć także wymiar terytorialny, uwzględniający konkretne potrzeby sektorów, okręgów, metaokręgów i makroregionów, powiązany z istniejącymi już lub tworzonymi ośrodkami badawczymi i uczelniami wyższymi oraz z przedsiębiorstwami lokalnymi i sieciami łączności, które mogą umożliwić zakorzenienie i rozwój tego procesu w terenie, sprzyjając specjalizacji i zarządzaniu regionalnemu.

1.10   EKES uważa ponadto, że zagadnienie polityki spójności i strategii „Europa 2020” powinno zostać podjęte na specjalnym posiedzeniu Rady Europejskiej; nie można doprowadzić do tego, by polityka spójności z kluczowej strategii UE stała się „ubogą krewną”, ani zakładać, że sama mogłaby ona nadawać impuls strategii „Europa 2020”.

1.11   Ogłoszenia omawianej propozycji przez Komisję nie należy traktować jako okazji do tego, by rozdawać środki przypadkowo i każdemu bez różnicy, a więc także regionom zamożnym, zapewniając o szlachetnym celu, lecz raczej jako szansę poszukiwania konwergencji między regionami w celu potwierdzenia – za pomocą wspólnych wskaźników – europejskiej idei spójności w pełnym tego słowa znaczeniu.

1.12   Należy także zdecydowanie zagwarantować, by wszystkie państwa członkowskie mogły uczestniczyć w różnych programach UE, oraz wspierać tworzenie synergii między różnymi programami wspólnotowymi poprzez upraszczanie procedur i usuwanie przeszkód istniejących między różnymi dyrekcjami generalnymi, jak również między Komisją jako całością, państwami członkowskimi i regionami, mając świadomość, że administracja służy obywatelom, przedsiębiorstwom, społecznościom, którym należy uprościć życie, nie zaś na odwrót.

1.13   Zdaniem Komitetu Komisja słusznie proponuje szerokie ujęcie kwestii innowacji, nie ograniczając się do technicznych czy technologicznych kwestii. Jednakże Komitet wolałby, żeby Komisja w większym stopniu zwracała uwagę na praktyczne możliwości skorzystania przez różne podmioty z programów innowacji. Na przykład MŚP mogłyby korzystać z programów innowacji, a jednak tylko nieliczne z nich prowadzą badania naukowe. Wiele MŚP w istocie wykazuje się innowacyjnością, lecz nie wykorzystuje dostępnych im możliwości uzyskiwania funduszy z programów UE, choć takie wsparcie byłoby dla nich bardzo korzystne. Należy ułatwić dostęp do kapitału podwyższonego ryzyka; w tym względzie wskazane byłoby wzmocnienie programu Jeremie, jakkolwiek wykorzystanie tego instrumentu nie powinno być obowiązkowe, a państwa członkowskie powinny mieć możliwość podejmowania decyzji co do zastosowania dotacji, pożyczek lub też połączenia obu tych form, a także możliwość wyboru zakresu tematycznego ich zastosowania. Ponadto w dziedzinie tej należy dokonać uproszczenia.

1.14   W związku z tym strategię innowacji mogłyby pożytecznie uzupełniać nowe formy „skutecznego partnerstwa” – PLATFORMA KONSENSUSU, z udziałem i przy wsparciu wszystkich zainteresowanych podmiotów, publicznych i prywatnych, w tym także banków, oparte na prostych, jasnych i skutecznych zasadach, które pozwalałyby monitorować projekty przez cały okres ich trwania oraz określać terminy, kompetencje i ewentualne kary.

1.15   EKES jest ponadto zdania, że należałoby odwrócić obecne podejście Komisji, która bardziej zajmuje się formalną stroną programów niż ich zawartością, a zwłaszcza osiąganymi wynikami, będącymi przecież głównym celem, do którego trzeba dążyć.

1.15.1   Wskazane byłoby natomiast równoległe i uzgodnione wspieranie – na podstawie analiz terytorialnych – dwóch przeciwległych biegunów, tj. z jednej strony – procesu nadrabiania opóźnień, z drugiej – innowacji.

1.16   EKES ubolewa nad rażącymi nierównościami nie tylko między regionami UE, lecz także wewnątrz poszczególnych państw. Istnieją one również w dziedzinie badań, rozwoju i innowacji, co uwydatnia potrzebę wzmocnienia polityki spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej do 2020 r.

1.17   Komitet zwraca też uwagę, iż państwa członkowskie muszą sprostać rosnącej konkurencji ze strony krajów nowo uprzemysłowionych, w których również dokonuje się gwałtowny wzrost w dziedzinie badań, rozwoju i innowacji i które już przodują, szczególnie w sektorze zaawansowanych technologii.

1.18   Dlatego Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja skupiła się na tych problemach i uwzględniła politykę regionalną w swojej inicjatywie „Unia innowacji” (w ramach strategii „Europa 2020”) i w komunikacie w sprawie inteligentnego rozwoju, ponieważ zmiany dokonują się właśnie dzięki decentralizacji. Nie jest to jednak możliwe bez pomocy ani bez zapewnienia jednolitego wsparcia i takiej samej polityki.

1.19   EKES zgadza się, że należy wykorzystać różnice między regionami i że wymaga to całkiem nowych form współpracy i zaangażowania wszystkich podmiotów na płaszczyźnie krajowej, regionalnej i lokalnej.

1.20   EKES uważa, że większy nacisk na innowacyjne miejsca pracy jest zgodny z polityką inteligentnego wzrostu i rozwojem strategii inteligentnej specjalizacji (4). W opinii SC/034 „Innowacyjne miejsca pracy źródłem wydajności i jakości zatrudnienia” podkreśla, że innowacyjne miejsca pracy są kluczowym elementem strategii „Europa 2020”. Zaleca, by w ramach inicjatywy przewodniej „Unia innowacji” Komisja zapoczątkowała projekt pilotażowy dotyczący innowacyjnych miejsc pracy.

1.21   Komitet przyjmuje z zadowoleniem fakt, że Komisja planuje w następnym roku szerszy program badawczy z myślą o sektorze publicznym i innowacji społecznej. Popiera wprowadzenie tablicy wyników dotyczącej innowacji w sektorze publicznym, wraz z projektami pilotażowymi w zakresie europejskiej innowacji społecznej mającymi wspomóc innowatorów społecznych oraz z propozycjami innowacji społecznej w programach realizowanych w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Zgadza się również, że muszą w tym uczestniczyć organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Inicjatywy te można postrzegać jako sposób dążenia do inteligentnego wzrostu.

1.22   EKES popiera pomysł wprowadzenia strategii inteligentnej specjalizacji, które musiałyby opracowywać same regiony i samorządy lokalne z uwzględnieniem swych specyficznych wymogów i poziomu rozwoju. W niektórych regionach inteligentny wzrost polega na rozwoju podstawowej infrastruktury, takiej jak telekomunikacja, energetyka czy też oczyszczanie ścieków.

1.23   Polityka regionalna, a zwłaszcza fundusze regionalne UE, ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia inteligentnego wzrostu, a także dla zachęcenia władz krajowych i regionalnych do opracowania strategii inteligentnej specjalizacji i dla wsparcia ich w tym zadaniu, tak by ułatwić regionom wskazanie ich największych atutów.

1.24   Jak Komisja dowodzi w swym komunikacie, skupienie środków na ograniczonej liczbie działań zapewni skuteczniejsze i wydajniejsze wykorzystanie funduszy, a także pomoże zwiększyć liczbę prywatnych inwestycji, pod warunkiem że priorytetowe obszary działania i inwestycji zostaną określone przez odpowiednie władze lokalne w porozumieniu z ich partnerami gospodarczymi i przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego.

1.25   Cele strategii „Europa 2020” i cele polityki spójności są zatem zbieżne. Polityka spójności, ze względu na swą wyjątkową wielopoziomową strukturę zarządzania, jest w stanie dostarczyć pozytywnych bodźców i wsparcia, by zapewnić większe zaangażowanie w realizację celów strategii „Europa 2020” na szczeblu makroregionalnym, międzyregionalnym, regionalnym i lokalnym. Instytucjonalne ramy ich wdrażania nie zawierają jednak wspólnych elementów finansowych i prawnych, które w drodze interakcji mogłyby się przekształcić w czynniki zwiększające skuteczność.

1.25.1   Dlatego też pożądane byłoby pogłębienie współpracy na rzecz osiągnięcia wyżej wspomnianych celów.

2.   Propozycje

2.1   Definicje: istnieje wiele definicji innowacji. W planie „Unia innowacji” oznacza ona zmiany, które przyspieszają i poprawiają opracowywanie, rozwój i wytwarzanie nowych produktów, procesów przemysłowych i usług, a także dostęp do nich. Zmiany te przyczyniają się do tworzenia większej liczby miejsc pracy, poprawienia jakości życia, a także budowania bardziej przyjaznych środowisku, lepszych społeczeństw. Komitet popiera właśnie tę definicję, gdyż obejmuje ona wiele dziedzin polityki.

2.1.1   Definicja ta pokazuje jednocześnie, że wiele dyrekcji generalnych Komisji Europejskiej musi uczestniczyć w innowacji i przyczyniać się do osiągnięcia spójności społecznej, gospodarczej i terytorialnej oraz że w tym celu należy wykorzystać wszystkie fundusze UE.

2.2   Połączenie zasobów: EKES uważa, że aby osiągnąć cel dotyczący innowacji na poziomie regionów – jako instrumentu pozwalającego „uwolnić potencjał wzrostu UE” – należy wykorzystać także zasoby wspólnotowe, takie jak np. WPR – przynajmniej gdy chodzi o inwestycje mające na celu innowacje i inteligentny rozwój w sektorze rolnictwa – i Europejski Fundusz Społeczny. Ponadto należy skoordynować wspólnotowe instrumenty finansowe z instrumentami krajowymi i regionalnymi oraz stworzyć między nimi synergie. Ponadto wszystkie państwa członkowskie muszą mieć pełen dostęp do możliwości, jakie stwarzają instrumenty finansowe UE, przy czym w dziedzinie tej należy dokonać uproszczenia.

2.3   Wybór priorytetów: EKES uważa, że należałoby określić typologie innowacji, z uwzględnieniem ich form regionalnych, a także wybrać programy, zainteresowane sektory (np. rozwój zrównoważony, energetyka, środowisko, transport itp.) oraz regiony, które należałoby włączyć, biorąc pod uwagę ich wyzwania, potrzeby i potencjał (tzn. ich sytuację wyjściową), kulturę przedsiębiorczości, warunki badań oraz zdolności w zakresie odnawiania urządzeń lub zmiany produkcji. Konieczne jest wspieranie połączeń między makroregionami oraz porzucenie polityki „tysiąca kwiatów”. Priorytety powinny zostać wybrane w porozumieniu między władzami publicznymi, sektorem prywatnym i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, na różnych szczeblach.

2.4   Wiedza, komunikowanie i informacja: Fundamentalne znaczenie ma rozpowszechnianie i wymiana pozytywnych doświadczeń między zainteresowanymi sektorami i obszarami, do tego celu zaś niezbędna jest odpowiednia strategia komunikacyjna i informacyjna, którą należy przewidzieć bezpośrednio w programach Komisji.

2.5   Szkolenia – to kolejny ważny instrument, którego trzeba użyć, aby osiągnąć cele wytyczone przez Komisję w omawianym komunikacie. Bardzo przydatne, zwłaszcza dla młodzieży, byłoby szerzenie kultury innowacyjności. Ponadto zdaniem EKES-u sprzyjałby korzystaniu z funduszy, prowadziłby do zmniejszenia ilości niewykorzystanych środków i pozwalałby uniknąć marnotrawstwa, co umożliwiałoby optymalne wykorzystywanie zasobów, a jednocześnie wspierałoby zarządzanie terytorialne.

2.6   Umocnienie partnerstwa: EKES uważa, że należałoby dać pierwszeństwo programom i projektom opracowywanym bezpośrednio przez stowarzyszenia MŚP lub istniejące ośrodki badawcze, we współpracy z przedstawicielami pracowników oraz społeczeństwa obywatelskiego i z udziałem samorządów lokalnych. Partnerstwo, jako praktyka stosowana na wszystkich poziomach, przedstawia niezwykle istotną wartość dodaną, toteż należałoby przyznać priorytet projektom opracowanym w ramach takiej procedury. Byłoby to również bardzo użyteczne z punktu widzenia zarządzania terytorialnego.

2.7   Ocena wyników: To imperatyw, który Komisja powinna poprzeć bez wahania. Należy jej dokonywać za pomocą wspólnych parametrów i systemów oceny wyników, zarówno w odniesieniu do innowacji, jak i do badań (priorytetowy cel Komisji i UE). W przypadku regionów lub obszarów, do których nie docierają fundusze lub które ich nie wydają, należałoby przewidzieć zastępcze formy działań państwa członkowskiego i/lub Komisji, która powinna kierować tym procesem.

2.8   Należy wspierać współpracę publiczno-prywatną, także za pomocą mieszanego systemu finansowania dla programów o dużej wadze lub szczególnym znaczeniu, zarówno w dziedzinie badań, jak i innowacji.

2.9   Zachęcanie państw członkowskich do tego, aby wspólnie z Komisją i UE podejmowały zdecydowane działania; z powodów wielokrotnie przywoływanych nie powinny one wycofywać się z pełnienia swej roli; należy nadawać priorytet projektom międzyregionalnym, które mają europejski charakter i zasięg, natomiast Komisja powinna ponownie odgrywać wiodącą rolę również w fazie opracowywania i realizacji projektów, a zwłaszcza podczas oceny wyników.

2.10   Promowanie pomocy i doradztwa: EKES uważa, że MŚP, a zwłaszcza mikroprzedsiębiorstwom, w których brak badaczy i ekspertów wewnętrznych, należy ułatwić korzystanie ze skutecznej i odpowiedniej pomocy oraz doradztwa, tak by zaradzić tym niedostatkom. Apeluje o politykę wsparcia dla działań organizacji pośredniczących, tak by ułatwić im udzielanie pomocy i porad, zwłaszcza za pośrednictwem regionalnych umów dotyczących określonych celów oraz za pośrednictwem finansowania w tychże organizacjach stanowisk doradców ds. innowacji.

2.11   Zadbać o większą jasność komunikacji: Zdaniem EKES-u komunikacja powinna być prostsza i jaśniejsza, jeśli chodzi o formułowanie wyznaczanych celów. Należałoby odwrócić podejście, zachęcając obywateli do zgłaszania propozycji, w przekonaniu, że to pieniądz powinien iść za pomysłami, a nie na odwrót.

2.12   Uproszczenie na wszystkich szczeblach to jeden z podstawowych celów. Należy nieprzerwanie realizować strategię uproszczenia w celu skracania terminów i zmniejszania kosztów poprzez opracowywanie jednolitych formularzy i wdrażanie zasady kompleksowej obsługi; można by także przyśpieszyć płatności i ułatwić wypłaty zaliczek dla przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP, oraz zharmonizować przepisy finansowe i wprowadzić jednolity audyt, którego wyniki miałyby ważność dla wszystkich instancji.

3.   Przegląd budżetu UE, spójność i inteligentny wzrost

3.1   W komunikacie w sprawie przeglądu budżetu Komisja poświęca obszerny rozdział polityce spójności, natomiast znacznie mniej miejsca np. wspólnej polityce rolnej, która w dalszym ciągu stanowi 43 % wydatków wspólnotowych. Część dotycząca spójności nosi tytuł: „Wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu”. To sugestywne hasło, należy je jednak przełożyć na praktykę.

3.2   Wymowne są już tytuły rozdziałów: a) Polityka spójności i strategia „Europa 2020”; b) Większa koncentracja i spójność; c) Wspólne ramy strategiczne; d) Umowa o partnerstwie w dziedzinie rozwoju i inwestycji; e) Podnoszenie jakości wydatków. Wszystkie cele – z wyjątkiem ostatniego, tak ważnego – powinny były już zostać zrealizowane.

3.3   EKES pozytywnie ocenia wysiłki i propozycje Komisji zmierzające do stworzenia synergii między polityką spójności a pozostałymi strategiami politycznymi UE i państw członkowskich, w tym niektórymi priorytetami określonymi w strategii „Europa 2020”, uważa jednak, że konieczne jest wykorzystanie wszystkich środków do realizacji celów dotyczących inteligentnego rozwoju.

3.4   Przegląd budżetu powinien być okazją do tego, by zapewnić zgodność polityki spójności, WPR i strategii „Europa 2020”, uwzględniając poddawany obecnie przeglądowi pakt stabilności, w celu ponownego rozważenia i ulepszenia budżetu europejskiego i budżetów państw strefy euro (np. edukacja i badania naukowe nie powinny być traktowane jako wydatki bieżące).

3.5   Pomaganie MŚP to kwestia o priorytetowym znaczeniu dla pomyślnego wdrożenia propozycji Komisji. Trzeba je wspierać, upraszczając zasady finansowania i ułatwiając dostęp do niego, także za pomocą ubezpieczenia od ryzyka związanego z przyznaniem kredytu, zgodnie z zasadami ustanowionymi w wyniku przeglądu Small Business Act (SBA), lub bezpośredniego finansowania na innowacje, a jednocześnie przewidując odpowiednią politykę wsparcia i pomocy. Wspomaganiu MŚP mogą służyć również konsolidacja stowarzyszeń MŚP i mikroprzedsiębiorstw oraz wykorzystywanie ich potencjału. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość podejmowania, na odpowiednim szczeblu, decyzji co do zastosowania dotacji, pożyczek lub też połączenia obu tych form.

4.   Uwagi

4.1   EKES ocenia pozytywnie działania, które Komisja podejmie z myślą o wspieraniu realizacji celów, zwłaszcza takie, jak analizy i informacje dotyczące osiąganych wyników oraz zapewnienie kapitału podwyższonego ryzyka i gwarancji dla MŚP zajmujących się innowacjami, z jednoczesnym udostępnieniem finansowania dostosowanego do sytuacji MŚP i mikroprzedsiębiorstw.

4.2   Ponadto wskazane w komunikacie Komisji pięć obszarów inteligentnej specjalizacji wydaje się dość ogólne, jako że należą one do bardzo różnych sektorów i dziedzin, nie są dostosowane do specyfiki regionów ani nie uwzględniają ewentualnych synergii, jakie są efektem polityki wsparcia innowacji w innych obszarach działań wspólnotowych (konkurencja, rolnictwo, rynek wewnętrzny, środowisko i energia, edukacja itd.) czy w innych programach wspólnotowych. Dla przykładu brakuje jakiegokolwiek nawiązania do gospodarki społecznej. Nie przewidziano również udziału partnerów społecznych ani innych podmiotów zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego w określaniu i wdrażaniu strategii politycznych związanych z inteligentną specjalizacją.

4.3   Nie ma jednak żadnej wzmianki o konieczności koordynowania wspólnotowej inicjatywy na rzecz innowacji z działaniami podejmowanymi w ramach polityki innowacji państw członkowskich, które dysponują rzecz jasna większymi zasobami i które opracowały już i zainicjowały programy badań oraz interwencje w sektorach, w których należałoby rozwinąć działalność badawczo-rozwojową. Podobnie, dokonano niewielu analiz przyczyn uniemożliwienia wykorzystania funduszy lub powodów, dla których w ogóle ich nie przyznano – podczas gdy mamy tu czynienia z najpoważniejszą kwestią ze wszystkich. A przecież Komisja ma w zwyczaju przeprowadzać wiele analiz.

4.4   Komisja kieruje uwagę przede wszystkim na regiony w najkorzystniejszej sytuacji, co widać zwłaszcza w stwierdzeniu, iż niektóre regiony konkurują na całym świecie, podczas gdy inne walczą, by zbliżyć się do czołówki postępu. Nie oznacza to jednak, że niektóre regiony są całkowicie zapóźnione. Aby zmniejszyć te nierówności, w kształtowaniu polityki regionalnej należy położyć w większym stopniu nacisk na rozwój słabszych regionów, co zresztą jest celem całej polityki spójności.

4.5   Jednak Komitet z niepokojem stwierdza, że przepaść między bogatymi i biednymi regionami w UE coraz bardziej się powiększa, a kraje, które są najsłabsze gospodarczo, również pozostają najbardziej w tyle w dziedzinie badań, rozwoju i innowacji. Zwraca jednak uwagę, że nowa tablica wyników innowacyjności dowodzi, że w krajach i regionach słabiej rozwiniętych największy potencjał wzrostu istnieje w dziedzinie badań i rozwoju.

4.6   W tym kontekście Komisja powinna współpracować z poszczególnymi państwami członkowskimi w celu rozpowszechniania polityki wspierania badań, rozwoju i innowacji, tak aby bogate regiony nie otrzymywały wszystkich środków, co tylko pogłębiłoby rozdźwięk wewnątrz państw członkowskich.

4.7   Komunikat przygotowuje grunt do tego, by różne techniczne instrumenty w zakresie badań mogły być lepiej wykorzystane w celu wspierania innowacji. Chodzi tutaj o nisko oprocentowane pożyczki, gwarancje kredytowe i kapitał wysokiego ryzyka. Grupa EBI jest także jedną z instytucji, które powinny otrzymać dodatkowe środki przeznaczone w szczególności dla MŚP.

Bruksela, 14 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Słowa te padły w styczniu, gdy komisarz oznajmił wydanie komunikatu pt. „Wkład polityki regionalnej w zrównoważony wzrost w ramach strategii »Europa 2020« ”, przy czym wzrost ten należy również postrzegać jako „inteligentny”.

1

(2)  COM(2010) 553 wersja ostateczna.

2

(3)  Tamże.

3

(4)  Nowe sprawozdania sporządzone w Danii pokazują, że szpitale zwiększyły swą efektywność (więcej operacji), a jednocześnie wzrósł stopień satysfakcji zawodowej pracowników, chociaż dokonano cięć budżetowych i zmniejszyła się liczba pracowników. Zmieniły się metody pracy, w niektórych przypadkach wprowadzono dla lekarzy zakaz pracy na drugim etacie, a pacjentom zapewniono bardziej troskliwą opiekę. Sprawozdania dowodzą, że wzrósł również stopień zadowolenia pacjentów (nasuwa się wniosek, że nie wystarczy samo zmniejszenie budżetów, lecz należy zmienić metody i organizację pracy).

4

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/87 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/87

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Zielona księga w sprawie przyszłości podatku VAT – W stronę prostszego, solidniejszego i wydajniejszego systemu podatku VAT”

COM(2010) 695 wersja ostateczna

2011/C 318/14

Sprawozdawca: Reine-Claude MADER

Dnia 1 grudnia 2010 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

„Zielona księga w sprawie przyszłości podatku VAT – W stronę prostszego, solidniejszego i wydajniejszego systemu podatku VAT”

COM(2010) 695 wersja ostateczna.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 24 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 14 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 161 głosami za – 10 osób wstrzymało się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Komitet bez zastrzeżeń przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą rozważenia możliwości przeprowadzenia ogólnego przeglądu systemu podatku VAT, który w chwili wprowadzenia w 1967 r. określono jako tymczasowy, i wobec którego można wysunąć wiele uwag krytycznych. Zielona księga to dopiero początek prawdopodobnie długiej, trudnej i złożonej procedury, której powodzenie będzie dowodem rzeczywistej woli państw członkowskich opracowania systemu „prostszego, solidniejszego i wydajniejszego”.

1.2   W miarę upływu czasu obecny system uległ wielu zmianom: Komisja wysunęła propozycje poprawy mające na celu większą wydajność tego systemu i dostosowanie go do zasad jednolitego rynku. Państwa członkowskie zgodziły się na wiele środków dotyczących organizacji, współpracy między administracjami i automatyzacji. Inne jeszcze środki miały zasadniczo charakter administracyjny i organizacyjny. Niemniej Rada do chwili obecnej opierała się propozycjom dotyczącym ogólnej reformy systemu.

1.3   Komitet zgadza się z oświadczeniem Komisji, która twierdzi, że kompleksowy system podatku VAT powinien zmniejszyć koszty operacyjne ponoszone przez użytkowników, obciążenia biurokratyczne administracji oraz ograniczyć próby oszustw, które uszczuplają finanse publiczne. Należy oprócz tego wziąć pod uwagę potrzeby przedsiębiorstw, gdyż w ostatecznym rozrachunku to one obsługują pobór podatku i to one – wraz z konsumentami – ponoszą ciężar niewydajności tego systemu. Jak już Komitet wcześniej stwierdził, należy także zwrócić uwagę na system podatku VAT w odniesieniu do usług finansowych (1), a gdyby wprowadzano nowy podatek dla sektora finansowego oparty na przepływach środków pieniężnych lub na jakieś podobnej podstawie, Komisja powinna ocenić zalety włączenia takiego podatku w ramy systemu VAT (2).

1.4   Szczególnie trudnym zagadnieniem jest obsługa transakcji transgranicznych. Z logicznego punktu widzenia podatek powinien być pobierany w państwie członkowskim pochodzenia na tych samych zasadach, które obowiązują w handlu wewnętrznym. W wyniku trudności związanych z transakcjami między państwami członkowskimi Rada wybrała najprostsze rozwiązanie polegające na pobieraniu podatku w państwie członkowskim przeznaczenia, niemniej z wyjątkami dotyczącymi przede wszystkim usług. Obecnie Komisja proponuje rozwiązania alternatywne, niemniej jesteśmy świadomi tego, że trudno jest znaleźć rozwiązanie doskonałe.

1.4.1   Komitet uważa, że w każdym przypadku należy unikać radykalnych zmian i przyjąć politykę drobnych kroczków: prawdopodobnie najlepszym rozwiązaniem byłoby upowszechnienie opodatkowania w państwie członkowskim przeznaczenia przy jednoczesnym utrzymaniu zasad, na których opiera się obecny system. Równocześnie konieczne będzie powszechne przyjęcie mechanizmu samonaliczania podatku, najpierw fakultatywne, a następnie upowszechnienie go jako systemu obowiązkowego. W każdym razie dla uproszczenia procedur administracyjnych trzeba utworzyć system punktów kompleksowej obsługi dla przedsiębiorstw.

1.5   Zielona księga stwarza autorom możliwość zebrania od wszystkich zainteresowanych stron uwag i propozycji, które mogą posłużyć do ostatecznego sformułowania propozycji Komisji. W tym celu w dokumencie zamieszczono 33 pytania, na które Komitet opowiada, lecz których nie można streścić. Szczegóły tej sprawy zawarto w części 5 niniejszego dokumentu.

2.   Wprowadzenie

2.1   Od wielu lat poprawa systemu podatku VAT jest jednym z priorytetów polityki podatkowej Komisji. Podatek ten, przyjęty w 1967 r. jako wspólny system opodatkowania dla wszystkich państw członkowskich UE, stanowi ważne źródło ich dochodów (ponad 20 %). Ponadto część pobranego podatku VAT jest wkładem do budżetu UE. Oczywiste jest więc, że m.in. Komisja Europejska jest bezpośrednio zainteresowana ochroną swych interesów poprzez zapewnienie pobierania tego podatku w sposób możliwie najskuteczniejszy.

2.2   Choć system podatku VAT jest ważny dla dochodów państw członkowskich, to nie jest zupełnie zadowalający. Poza tym krytykowany jest przez państwa członkowskie i inne zainteresowane strony, zwłaszcza przez przedsiębiorstwa i konsumentów. Komisja od dawna próbuje zająć się tym problemem i wysunąć propozycje poprawy mające na celu zwiększenie skuteczności tego systemu i lepsze dostosowanie go do zasad i reguł jednolitego rynku. Trzeba powiedzieć, że często jej wysiłki napotkały mniej lub bardziej otwarty opór ze strony państw członkowskich.

2.3   Trzeba otwarcie i bez oporów stwierdzić, że jeśli chodzi o politykę podatkową, europejskie dążenie do spójności ograniczone jest przez dążenie państw członkowskich do ochrony swych środków finansowych, lub nawet konieczność podejmowania takich działań. Kiedy państwo członkowskie uznaje, że niektóre zasady mogłyby zaszkodzić jego interesom lub że mogłyby zwiększyć koszty lub rozbudować procedury administracyjne, wyraża ono swój sprzeciw w mniej lub bardziej otwarty, ale często mało przejrzysty sposób.

2.4   Oczywiście wszystko to dzieje się ze szkodą dla wspólnej polityki europejskiej, choć wyjaśnia niepowodzenie godnych podziwu wysiłków podejmowanych od wielu lat przez Komisję. Mimo tego odniesiono znaczne sukcesy w zakresie racjonalizacji i komputeryzacji procedur, zmniejszenia kosztów ponoszonych przez administracje i podatników, a także jeśli chodzi o współpracę administracyjną i sądową.

2.5   W pełni świadoma tych problemów i przeszkód Komisja powraca obecnie do celu, do którego zawsze dążyła, tzn. reformy całego systemu, tak by stał się on spójny z zasadami jednolitego rynku, uwzględniając przy tym interesy wszystkich zainteresowanych stron. Zgodnie z zasadami w zielonej księdze zadano szereg pytań dotyczących różnych aspektów systemu podatku VAT. Odpowiedzi na nie zostaną udzielone na podstawie propozycji dotyczących nowego systemu, „prostszego, solidniejszego i wydajniejszego”. EKES w swej opinii przedstawia wkład środowisk społeczno-gospodarczych, które reprezentuje.

3.   Uwagi ogólne

3.1   Komisja słusznie zauważa, że kryzys wpłynął na finanse publiczne, zwłaszcza w związku z dość poważnymi zmianami dotyczącymi przejścia od podatków bezpośrednich do podatków pośrednich: rośnie udział podatku VAT w łącznych dochodach, a do tej pory wynosił on około 22 %. Jest to wynik polityki ogólnie skierowanej na poprawę konkurencyjności poprzez zmniejszenie opodatkowania pracy i przedsiębiorstw. EKES stwierdza, że choć jest to zjawisko pozytywne, nie powinno to prowadzić do podniesienia stawki podatku VAT w dyrektywie ramowej, co m.in. oznaczałoby dodatkowe obciążenia przekraczające możliwości pracowników i konsumentów.

3.2   Usprawnienia tego mechanizmu wymagają wprowadzenia „kompleksowego systemu podatku VAT”, który zdaniem Komisji powinien zmniejszyć koszty operacyjne ponoszone przez użytkowników, obciążenia biurokratyczne administracji oraz ograniczyć próby oszustw. W tej ostatniej kwestii Komitet podziela obawy Komisji. EKES w swych opiniach wielokrotnie zwracał uwagę na to, że podatek VAT jest podatkiem, od którego obywatele w UE najczęściej się uchylają oraz że jest to ważne źródło finansowania zorganizowanej przestępczości i terroryzmu. Połączone ze sobą zjawiska uchylania się od płacenia podatków, przestępczości oraz prania pieniędzy, które się z tym wiąże, stanowią główne światowe zagrożenie dla społeczeństwa. Komitet nalega, by nowe zasady zostały przeanalizowane pod względem ich odporności na działania oszustów podatkowych.

3.3   W zielonej księdze nie pominięto aspektów dotyczących przedsiębiorstw: kwestie zarządzania i administrowania podatkiem VAT (Komitet dodał tu spory sądowe) stanowią główną część kosztów administracyjnych przedsiębiorstw; dlatego też większość MŚP nawet nie próbuje działalności w handlu międzynarodowym. Komitet po raz kolejny zwraca uwagę na to, że obsługa podatku VAT powinna być bardziej elastyczna, prostsza i mniej kosztowna: to ostateczni użytkownicy, konsumenci, ponoszą jej koszty.

3.4   Innym ważnym zagadnieniem jest możliwość wprowadzenia jednolitej stawki, uznanej za „ideał podatku konsumpcyjnego”. Komitet podziela odczucia Komisji co do praktycznej niemożności osiągnięcia tego celu i zdecydowanie popiera podejmowane przez nią próby zmniejszenia, bądź wyeliminowania zbyt licznych zwolnień, wyjątków, stosowania obniżonych lub preferencyjnych stawek: ulgi takie zmniejszają dochody o 45 % w stosunku do tych, które teoretycznie można byłoby uzyskać, gdyby zastosowano stawkę normalną. Trzeba będzie znaleźć stan właściwej równowagi między potrzebami budżetowymi a przyczynami społecznymi i gospodarczymi udzielania tych ulg, zwłaszcza w odniesieniu do usług lokalnych i tych, które wymagają znacznego nakładu siły roboczej.

3.5   Jak EKES podkreślił w opinii w sprawie opodatkowania sektora finansowego (ECO/284 – CESE 991/2011) należy ponownie zbadać zasady, jakim podlega sektor finansowy w ramach podatku VAT.

4.   Obsługa podatku VAT od transakcji transgranicznych w obrębie jednolitego rynku

4.1   W chwili przyjęcia w 1967 r. system podatku VAT dotyczącego transakcji między państwami członkowskimi, oparty na opodatkowaniu w państwie przeznaczenia, miał być tymczasowy. Docelowy system przewiduje opodatkowanie w miejscu pochodzenia. Po 44 latach ten tymczasowy system nadal obowiązuje. Z logicznego punktu widzenia podatek powinien być pobierany w państwie członkowskim pochodzenia na tych samych zasadach, które obowiązują w handlu wewnętrznym, z wyjątkiem uregulowania różnicy należnej państwu przeznaczenia. Problemy, które występowały na początku, i które częściowo nadal występują, doprowadziły Radę do opowiedzenia się za najprostszym rozwiązaniem, jakim jest pobieranie podatku w państwie przeznaczenia. Podejście to nadal obowiązuje, choć jest od niego wiele odstępstw, zwłaszcza w obszarze transgranicznych usług informatyczno-telekomunikacyjnych.

4.2   W przeszłości Komisja dwukrotnie próbowała uzyskać zgodę Rady na ujednolicenie systemu podatku VAT opartego na zasadzie pobierania w państwie pochodzenia. Próby te nie powiodły się wobec poważnych problemów z zastosowaniem takiego systemu. W 2007 r. Komisja zastanawiała się nad systemem opodatkowania w państwie pochodzenia w oparciu o stawkę 15 %, w którym państwo członkowskie przeznaczenia mogłoby pobrać albo zwrócić, w zależności od przypadku, niedopłatę lub nadwyżkę w stosunku do własnej stawki opodatkowania. Rada nie podtrzymała tej propozycji.

4.3   Komitet uznaje, że zagadnienie to jest złożone i że wobec różnych poziomów opodatkowania i różnych procedur administracyjnych, które nadal istnieją pomimo wysiłków podejmowanych przez Komisję w celu harmonizacji, trudno znaleźć rozwiązanie doskonałe. Niemniej nie można ignorować postępów już poczynionych lub zachodzących w dziedzinie opodatkowania usług (3), poprawy systemów opodatkowania (4), współpracy administracyjnej i systemu kompleksowej obsługi (5), dobrego zarządzania i zwalczania oszustw podatkowych (6).

4.4   Zielona księga zmierza we właściwym kierunku – próbuje się w niej pozyskać użyteczne informacje, by wysunąć propozycje poprawy. W świetle dotychczasowych doświadczeń i obecnej sytuacji Komitet pragnie raczej realizacji polityki małych kroczków niż radykalnych rozwiązań. Z tego powodu uważa, że najlepsze jest rozwiązanie wskazane w punkcie 4.2 dokumentu Komisji tzn. upowszechnienie opodatkowania w państwie członkowskim przeznaczenia oraz utrzymanie zasad, na których opiera się obecny system (punkt 4.2.1) przy stopniowym, najpierw dobrowolnym a ostatecznie obowiązkowym, przyjmowaniu mechanizmu samonaliczania podatku (punkt 4.2.2). Jednocześnie, dzięki stworzeniu punktów kompleksowej obsługi, należy zadbać o to, by przedsiębiorstwa mogły rozliczać swoje transgraniczne zobowiązania podatkowe przy możliwie niewielkim nakładzie administracyjnym.

5.   Odpowiedzi na zadane pytania

5.1   System podatku VAT dotyczący wewnątrzunijnej wymiany handlowej (pytanie 1): obecny system nie jest doskonały: wykazuje on liczne aspekty negatywne związane głównie z wieloma ułatwieniami, wyjątkami, zwolnieniami itd. przyznawanymi państwom członkowskim. Trzeba jednak stwierdzić, że funkcjonuje on już zbyt długo, żeby można było zmienić go radykalnie. Radykalne przestawienie się na inny system byłoby katastrofą. Lepiej jest skupić się na stosowaniu zasad dobrego zarządzania, o których wielokrotnie wspominała Komisja i które Komitet poparł w opiniach. Są one zebrane w dokumencie towarzyszącym zielonej księdze (7). Głównych przeszkód na drodze do maksymalizacji korzyści płynących z tego systemu nie należy upatrywać w tych zasadach, ale raczej w ich niewystarczającym stosowaniu oraz w oporze administracji państw członkowskich wobec zmian.

5.2   Podatek VAT i władze publiczne (pytanie 3): w zasadzie zwolnienia przyznawane organom publicznym, które prowadzą działalność konkurencyjną dla dostawców prywatnych (np. transport, opieka zdrowotna) są uzasadnione celami społecznymi, które przyświecają usługom publicznym. Trzeba jednak przyznać, że usługodawcy prywatni często spełniają funkcję uzupełniającą wobec niedostatków i zakłóceń w funkcjonowaniu służb publicznych. Bez wątpienia mamy tu do czynienia z zakłóceniem konkurencji, które usiłuje się złagodzić wprowadzając nowe formy współpracy. W każdym razie konsument ma wybór między tańszymi usługami publicznymi a droższymi usługami prywatnymi. Poza przypadkami, gdy nie można skorzystać zamiennie ze świadczeń jednego lub drugiego usługodawcy (np. środki transportu), wyboru dokonuje się przede wszystkim według kryterium oceny jakości.

5.2.1   Zdaniem Komitetu rozwiązanie sprawiedliwe i korzystne dla konsumentów polegałoby na utrzymaniu zwolnień podatkowych dla usług publicznych i na objęciu nimi usługodawców prywatnych, gdy świadczą oni niezbędne usługi publiczne w sytuacji braku służb publicznych. Nie da się ukryć trudności, jakie wiążą się ze stosowaniem tej zasady. Niemniej niedopuszczalne jest, by konsumenci mieszkający w miejscowościach w trudniejszej sytuacji byli zmuszeni płacić drożej za oferowane usługi nie mając możliwości wyboru. Aby uniknąć zakłóceń konkurencji w stosunku do rynku prywatnego wyjątki powinny ograniczać się do wykonywania usług publicznych (8).

5.3   Zwolnienia z podatku VAT (pytanie 6): nie ma powodu, by utrzymywać zwolnienia przyznane państwom członkowskim przed 1 stycznia 1978 r.Należy z nich zrezygnować: zważywszy, że są to przywileje wynegocjowane przez państwa członkowskie w chwili tworzenia UE lub wkrótce po jej utworzeniu, są one obecnie niedopuszczalnym odejściem od zasad jednolitego rynku. To samo dotyczy nowych państw członkowskich, w przypadku których można stopniowo wycofywać się ze zwolnień podatkowych w miarę poprawy poziomu życia, ustaliwszy jednak jasne kryteria oceny tej sytuacji.

5.3.1   Trudniejszy i bardziej złożony jest problem zwolnień podatkowych dotyczących pewnych rodzajów działalności prowadzonej w interesie ogólnym lub innych rodzajów działalności. Oba typy działalności zależą od kierunków politycznych i polityki gospodarczej obranych przez poszczególne państwa członkowskie. Choć pozostają one odstępstwem od zasad jednolitego rynku, można się do nich odwoływać jako do instrumentu pomocy na rzecz krajowej polityki wzrostu i zatrudnienia. W każdym razie przyszła polityka dobrego zarządzania powinna pozwalać na ten typ zwolnień podatkowych wyłącznie stosowanych jako środki nadzwyczajne i tymczasowe. Jak już wcześniej Komitet stwierdził w swej opinii w sprawie systemu podatku VAT w odniesieniu do usług finansowych (9), pożądane byłoby bardziej szczegółowe podejście prawodawcze, aby wyeliminować pozostałe trudności interpretacyjne i nierozwiązane problemy. Poza tym, jeśli chodzi o ewentualne wprowadzenie podatku od transakcji finansowych (10), Komisja powinna ocenić zalety opracowania takiego podatku w ramach VAT, aby zmniejszyć obciążenia administracyjne w tym sektorze i rozwiązać problem podatku VAT niepodlegającego odliczeniu.

5.3.2   Szczególnym przypadkiem jest kwestia przyznawanych w niektórych krajach zwolnień dla MŚP, które należałoby znieść. Dobrze wiemy, że we wszystkich krajach liczne są przypadki unikania podatku VAT. Możliwość prawomocnego unikania podatku istniejąca w krajach sąsiednich jedynie nasila zjawisko transgranicznego korzystania z usług i zakupu wyrobów w tych krajach. Podwójnym skutkiem dla krajów, w których nie ma możliwości zwolnienia z podatku, jest osłabienie walki z nielegalnym unikaniem podatku wraz z zakłóceniem konkurencji ze szkodą dla MŚP, które przestrzegają zasad.

5.4   Opodatkowanie przewozów osób (pytanie 7): odpowiedź znajduje się już komentarzach do pytania 3 (patrz powyżej punkt 5.2). Powinno ono dotyczyć wszystkich środków transportu, w tym przewozów lotniczych (co zresztą zdaje się już mieć miejsce).

5.5   Problemy związane z prawem do odliczania podatku (pytanie 9): możliwość odliczania podatku VAT jest jednym z podstawowych problemów stojących przed przedsiębiorstwami. Jest to kwestia skomplikowana, w wielu wypadkach trudno jest zastosować to prawo, które jest źródłem sporów, postępowań sądowych i nakładania grzywien. Ponadto wywodzi się ono z niesprawiedliwej zasady, o czym przypomina sama Komisja: prawo do odliczenia (a zarazem obowiązek odprowadzenia podatku VAT) powstaje w momencie dostawy towarów lub świadczenia usług, bez względu na fakt dokonania przez klienta zapłaty. Nieterminowi płatnicy mają, jak to określa Komisja, „korzyści w postaci poprawy płynności”, a co można by równie dobrze nazwać pewnością, jaką mają władze podatkowe, zaliczkowego odprowadzenia podatku przez sprzedawcę lub dostawcę nawet w wypadku niewypłacalności kupującego albo usługobiorcy
   (11).

5.5.1   Inny ważny problem związany z odliczeniem podatku VAT w drodze rozliczenia w przypadku, gdy w wyniku takiego rozliczenia podatnikowi przysługuje zwrot podatku: w niektórych państwach członkowskich zwrotu dokonuje się z poważnym opóźnieniem, co negatywnie odbija się na płynności środków, jakimi dysponują przedsiębiorstwa, a czasem prowadzi nawet do ich upadłości. Państwa członkowskie argumentują, że system rozliczeń pociąga za sobą pewne ryzyko oszustw podatkowych, co jest prawdą, jednak to one powinny wprowadzić system szybkich kontroli. Skutki braku ich skuteczności ponoszą przedsiębiorstwa.

5.5.2   Komitet zgadza się z rozważaniami Komisji na temat możliwości wprowadzenia systemu rozliczania się z VAT z zastosowaniem metody kasowej w odniesieniu do handlu wewnątrzwspólnotowego jako rozwiązania możliwego do wprowadzenia, sprawiedliwego i neutralnego, zwłaszcza z punktu widzenia płynności środków w przedsiębiorstwach. Rozwiązanie to jest jednak możliwe w odniesieniu do handlu wewnątrzwspólnotowego jedynie poprzez stworzenie mechanizmu rozliczeń dokonywanych w ramach systemu kompleksowej obsługi, którego przyjęcie zaproponowała Komisja, lecz którego zastosowanie napotyka wiele przeszkód.

5.6   Podatek VAT od usług międzynarodowych (pytanie 11): znaczenie usług międzynarodowych, zwłaszcza tych świadczonych przez internet, uzasadnia przyjęcie dla tych usług odrębnych zasad. Niemniej ich charakter niematerialny często utrudnia kontrolę stosowania podatku VAT przez dostawców tych usług, zwłaszcza w przypadkach dostaw do klientów prywatnych (oprogramowania, muzyki itd.). Kontrole nie są możliwe, jeśli dostawcy mają siedzibę w państwie poza UE. OECD oraz Komisja badają ten problem, jednak jego rozwiązanie nie wydaje się łatwe ani możliwe do wprowadzenia w najbliższej przyszłości.

5.6.1   Główne problemy polegają na znacznych zakłóceniach konkurencji między usługami świadczonymi wewnątrz UE a usługami pochodzącymi spoza jej obszaru. Nie ma wielu skutecznych sposobów wprowadzenia porządku poza możliwością międzynarodowych porozumień o współpracy między organami podatkowymi. W każdym razie Komitet jest przeciwny przyjęciu środków, takich jakie przyjęła Kanada, które polegają na pobieraniu podatków od konsumentów przy przeprowadzaniu kontroli poprzez weryfikowanie ich płatności dokonywanych przez internet. Poza trudnościami związanymi z koniecznością dokonania przez konsumentów opłaty podatku VAT przy każdym zakupie, przewidziane kontrole stanowią niedopuszczalną ingerencję w życie prywatne obywateli.

5.7   Unijne przepisy dotyczące podatku VAT (pytanie 13): art. 113 Traktatu przyznaje Radzie wszelkie uprawnienia w zakresie harmonizacji ustawodawstwa dotyczącego podatku VAT. Nie ma więc żadnych ograniczeń co do instrumentów, które można wybrać: wchodzą w grę zarówno dyrektywy, jak i rozporządzenia. W świetle doświadczeń i występującej w państwach członkowskich tendencji do interpretowania przepisów z własnego punktu widzenia, wybór rozporządzenia Rady jest bez wątpienia najlepszym rozwiązaniem. Niemniej patrząc realistycznie przepisy prawne będące przedmiotem tego rozporządzenia należałoby ograniczyć do kilku podstawowych aspektów: obszaru stosowania, określenia podatników, zwolnienia z podatków, współpracy między administracjami, zwalczania oszustw. Jednak im bardziej szczegółowe będą te przepisy, tym większe będą trudności z osiągnięciem konsensusu w Radzie, czego skutkiem będzie konieczne wprowadzenie dyrektyw wykonawczych.

5.7.1   Przepisy wykonawcze (pytanie 14): dobrym rozwiązaniem byłoby zezwolenie Komisji na przyjęcie decyzji wykonawczych, jednak już w 1997 r. Rada nie wyraziła na to zgody. Należy jeszcze zbadać, czy zgody takiej nie można osiągnąć w drodze decyzji większością głosów: trudno byłoby obejść zasadę jednomyślności (prerogatywa Rady) w drodze przekazania Komisji uprawnień. Przydatna byłaby więc pozytywna decyzja, jednak Komitet obawia się, że nie jest to oczekiwanie realistyczne.

5.7.2   Wytyczne w sprawie nowych przepisów (pytanie 15): opublikowanie wytycznych Komisji byłoby przydatne dla państw członkowskich, które chciałyby się do nich dostosować. Aspekty negatywne mogłyby się wiązać z faktem, że nie są one wiążące: podatnicy, bądź nawet same administracje, mogliby doprowadzać do powstawania sporów argumentując je niestosowaniem lub nieprawidłowym stosowaniem wytycznych, które nie mają mocy prawnej. W konsekwencji decyzje co do zasadności skarg w oparciu o wytyczne, które byłyby zakwestionowane, pozostałyby do rozstrzygnięcia w poszczególnych przypadkach wymiarowi sprawiedliwości.

5.7.3   Usprawnienie procesu ustawodawczego (pytanie 16): jeśli chodzi o usprawnienie procesu ustawodawczego, należałoby raczej mówić o zmianie podejścia i metody, niż o środkach. Na etapach początkowych Komisja przyjmuje postawę przejrzystości i otwartości: wstępne konsultacje z państwami członkowskimi, powoływanie komitetów doradczych, zielone księgi, kontakty z zainteresowanymi stronami. Tak wygląda sytuacja na etapach początkowych. W późniejszych okresach procedury w Radzie stają się mniej przejrzyste i mniej otwarte na propozycje dialogu wysuwane z zewnątrz.

5.7.4   Na ostatnich etapach, poprawa na szczeblu krajowym mogłaby dotyczyć przyspieszenia procesu ustawodawczego przyjmowania dyrektyw i rozporządzeń wykonawczych. Zwłaszcza tym ostatnim często brak jasności i ścisłości, co utrudnia przestrzeganie przepisów przez podatników, a czasem nawet przez administracje. Na szczeblu europejskim należałoby ustalić właściwy okres czasu, jaki może upłynąć od ostatecznego terminu transpozycji dyrektywy przez państwa członkowskie a wejściem w życie nowych środków.

5.8   Odstępstwa przyznane państwom członkowskim (pytanie 17): już samo przejrzenie listy, która obejmuje ponad sto odstępstw, pozwala zauważyć, że państwa członkowskie, a zwłaszcza niektóre z nich, nadmiernie korzystają z tych ułatwień jak i z przedłużania okresu ich obowiązywania. Komisja słusznie podkreśla, że ta złożona sytuacja prowadzi do zamieszania, powstawania kosztów, zakłócenia konkurencji i często przyczynia się do oszustw. Wnosi więc o przekazanie jej większych uprawnień w zakresie przyznawania odstępstw w sposób właściwszy i szybszy. Komitet zgadza się na to, jednak jednocześnie wzywa do dokonania całościowego przeglądu w celu upewnienia się, że istniejące odstępstwa nadal są uzasadnione.

5.8.1   Procedura przyznawania odstępstw (pytanie 18): obecna procedura jest powolna i wniosek o przyznanie koniecznych uprawnień do jej przyspieszenia jest uzasadniony. Jednocześnie Komitet wnosi, by kryteria przyznawania były bardziej rygorystyczne a lista odstępstw była stale aktualizowana i możliwy był szybki i łatwy dostęp do niej.

5.9   Obecna struktura stawek podatku VAT (pytanie 19): z pewnością obecna struktura stawek jest odstępstwem od zasad jednolitego rynku. Trzeba jednak ustalić, czy i w jakim stopniu różnice między stawkami są sposobem dostosowania się do szczególnych sytuacji występujących w pewnych obszarach działalności. Jeśli chodzi o różne stawki stosowane w odniesieniu do podobnych towarów, zwłaszcza w przypadku usług internetowych w porównaniu do zasadniczo analogicznych towarów i usług, Komitet zauważa, że ogólnie rzecz biorąc konsument odnosi korzyści w postaci niższych cen. Tymczasem jeśli chodzi o towary, to koszty doręczenia w pewnym stopniu odpowiadają kosztom prowadzenia działalności w handlu tradycyjnym, wobec czego taki sam podatek VAT byłby niekorzystny dla kupującego przez internet. Jeśli chodzi o usługi, kwestia ta pozostaje otwarta i wymaga głębszej analizy. Ogólnie rzecz ujmując podobne towary powinny podlegać takim samym stawkom podatkowym.

5.9.1   Obniżone stawki podatku VAT (pytanie 20): zniesienie obniżonych stawek mogłoby wydawać się pożądane. Choć jest to hipoteza nierealistyczna, ich lista z pewnością powinna zostać skrócona, bądź poddana surowemu przeglądowi. Na przykład niektóre z dawno przyznanych ułatwień są po prostu niedopuszczalne w świetle zmian, jakie zaszły od tamtego czasu.

5.9.2   Stworzenie listy obowiązkowych i jednolicie stosowanych obniżonych stawek podatku VAT jest nęcącą, lecz równie nierealną perspektywą. Obniżone stawki podatku są stosowane w każdym państwie członkowskim jako silny bodziec gospodarczy, czasem z powodów społecznych lub wręcz politycznych. W żadnym wypadku państwa członkowskie nie zgodzą się zrezygnować z indywidualnego stosowania obniżonych stawek podatku VAT. Moglibyśmy rozumować inaczej w chwili, gdy w Europie pojawi się rząd odpowiedzialny za kwestie gospodarcze, który będzie jednoznacznie regulował zagadnienia polityki gospodarczej wszystkich państw członkowskich.

5.10   Problemy w związku z obecnymi przepisami (pytanie 21): problemy, które napotykają podatnicy, sprzedawcy i kupujący, dotyczące biurokracji są związane z licznymi, często różnymi, a czasem powielającymi się, przepisami narzucanymi po obu stronach granicy. Należy tu wymienić zwłaszcza: obowiązki w zakresie składania informacji podsumowującej, prowadzenia ewidencji, udokumentowania dostawy, deklaracji podatkowych, fakturowania (faktury elektroniczne), rejestracji w innych państwach członkowskich, rozróżnienia między dostawą a usługą. Kwestie problemów językowych wiążą się także z kosztami i ryzykiem powstania niebezpiecznych nieporozumień.

5.10.1   Rozwiązanie tych problemów (pytanie 22): sama Komisja zasugerowała rozwiązania proponując wiele dyrektyw i zaleceń, które wszystkie miały na celu uproszczenia administracyjne, m.in. stworzenie systemu kompleksowej obsługi, utworzenie europejskiego numeru identyfikacyjnego podatnika, informatyzacja administracji. Problem polega na tym, że administracje wdrożyły te środki w ograniczonej skali, czasem w różny sposób i z dużymi opóźnieniami. Harmonizacja i koordynacja procedur staje się więc głównym celem, ważniejszym nawet od samego uproszczenia (12).

5.11   Zwolnienie małych przedsiębiorstw z podatku VAT (pytanie 24): ogólny przegląd systemu zwolnień mógłby być podyktowany wieloma względami, takimi jak: zakłócenie warunków konkurencji, sprawdzenie, czy nadal występują powody jego utrzymywania, wpływ na budżet każdego państwa członkowskiego, ogólna sytuacja gospodarcza, wpływ na konkurencyjność, zatrudnienie i konsumentów, spójność z celami strategii „Europa 2020”. Jednak zasadniczo zagadnienie to prezentuje wiele ważnych aspektów politycznych. Okaże się, czy Rada wykaże wolę zajęcia się tym problemem.

5.12   Potrzeby rolników prowadzących działalność na niewielką skalę (pytanie 26): jeśli pytanie dotyczy rzeczywiście rolników prowadzących działalność na niewielką skalę, to problem ten powinien dotyczyć, w większości przypadków, wymiany transgranicznej na sąsiadujących ze sobą obszarach. Ze względu na jego względnie małe znaczenie można by założyć w tym wypadku ustalenie ogólnego sytemu zwolnień.

5.13   System kompleksowej obsługi (pytanie 27): Komitet podtrzymuje wszystkie uwagi (13) dotyczące wprowadzenia systemu kompleksowej obsługi
   (14): system ten byłby dobrym rozwiązaniem prowadzącym do zmniejszenia kosztów i uproszczeń administracyjnych, po znalezieniu ogólnego i skoordynowanego rozwiązania licznych problemów, którym wciąż należy zaradzić, takich jak: utworzenie rejestru elektronicznego uznawanego w całej UE, zniesienie obowiązku przeprowadzania przelewów finansowych bezpośrednio między podmiotem pasywnym a państwem członkowskim, które jest wierzycielem, harmonizacja wielu przepisów krajowych, zwłaszcza tych, które dotyczą okresów sprawozdawczych.

5.14   Transakcje transgraniczne (pytanie 28): odpowiedź zawarta jest już w samym pytaniu: obecne przepisy z pewnością są utrudnieniem dla wewnątrzeuropejskich przedsiębiorstw lub grup, a także dla administracji. Szczegółowe przepisy, które odnoszą się do tego obszaru działalności, z pewnością są skomplikowane dla przedsiębiorstw, które muszą ich przestrzegać i dla administracji, które mają je kontrolować. Rozwiązaniem, które jednak ma swe słabe strony, mogłoby być uznanie przedsiębiorstw wielonarodowych za podlegające przepisom kraju, w którym mieści się ich siedziba główna, bez względu na kraj pochodzenia czy przeznaczenia, z wyłączeniem rozliczeń nadpłat lub niedopłat dokonanych za pośrednictwem systemu kompleksowej obsługi. Główną niedogodnością byłaby w tym wypadku zwiększona możliwość oszustwa. Można stwierdzić, że problem ten jest tak dalece skomplikowany, że jedynie grupa analityczna składająca się ze specjalistów w tej dziedzinie, administracji i grup mogłaby ostatecznie wysunąć rozsądne propozycje.

5.15   Synergia z innymi przepisami (pytanie 29): Komitet odpowiedział już szczegółowo na to pytanie w opinii „Wspieranie dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania” (15). W dokumencie tym Komitet podkreślił konieczność skoordynowania dyrektyw w sprawie podatku VAT (tzw. dyrektywy „celne”) z dyrektywami w sprawie podatków bezpośrednich i z dyrektywami w sprawie wprowadzania do obiegu pieniędzy pochodzących z działalności przestępczej. Uznał także, że koniecznie należy ustanowić współpracę strukturalną i współpracę zorganizowaną strukturalnie między różnymi organami zajmującymi się zwalczaniem unikania podatków i zorganizowanej przestępczości. Niczego jeszcze nie zrobiono w tej dziedzinie na poziomie UE i nic nie wskazuje na to, by propozycje Komitetu spotkały się z jakimkolwiek odzewem.

5.16   Sposób poboru podatku VAT (pytanie 30): spośród czterech zaproponowanych rozwiązań, najlepsze zdaje się drugie, w którym przewiduje się, że wszystkie dane dotyczące faktur wysyłane będą do centralnej bazy danych, co wydaje się prostym i skutecznym sposobem zwalczania oszustw. Fakturowanie elektroniczne wiąże się jednak ze znacznymi kosztami dla przedsiębiorstw. Niemniej ostatnie słowo należy oczywiście do osób pracujących w administracjach i przedsiębiorstwach. Komitet ze swej strony zauważa główny pozytywny aspekt tej metody, która zdaje się być najlepszym sposobem zwalczania oszustw.

5.17   Fakultatywny system dzielonych płatności (pytanie 31): Komitet wyraża obawy co do wyboru systemu dzielonych płatności w formie zaproponowanej w pierwszym modelu w punkcie 5.4.1 zielonej księgi: narzucenie podwójnej płatności w odniesieniu do każdej transakcji komplikuje księgowość i zwiększa możliwości popełnienia błędu. Ponadto zdaniem niektórych ekspertów nie ma pewności, by model ten był absolutnym i niedającym się obejść zabezpieczeniem przed oszustwem karuzelowym. W każdym razie należałoby również odrzucić hipotezę wprowadzenia systemu fakultatywnego: byłoby to sprzeczne z zasadą harmonizacji, od której jest już zbyt wiele odstępstw.

5.18   Relacje między podatnikami a organami podatkowymi (pytanie 32): w komunikacie z grudnia 2008 r. (16) Komisja nakreśliła już wytyczne (plan działania) polityki mającej na celu poprawę na poziomie państw członkowskich relacji między podatnikami a organami podatkowymi. Komitet przekazał swe uwagi i propozycje w formie opinii (17), w której wyraził poparcie dla propozycji Komisji (zasadniczo takich samych, jak te zawarte w zielonej księdze), a jednocześnie podkreślił, że więcej uwagi należy poświęcić kwestiom ochrony danych dotyczących podatników, że administracja musi wziąć na siebie odpowiedzialność w stosunku do podatników w wypadku popełnienia przez nią błędu bądź nadużycia władzy oraz że należy opracować sprawiedliwą koncepcję odpowiedzialności solidarnej. Wszystko to należy wziąć pod uwagę nie zapominając o wielokrotnie powtarzanych zaleceniach dotyczących jasności informacji i szybkiego oraz łatwego dostępu do nich przez internet, pomocy udzielanej przez władze krajowe podatnikom szukającym kontaktu z administracją w innych państwach członkowskich itd.

Bruksela, 14 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Zob. Opinia EKES-u Dz.U. C 218 z 30.8.2008, s. 124 w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w odniesieniu do opodatkowania usług ubezpieczeniowych i finansowych (COM(2007) 747 wersja ostateczna – 2007/0267 CNS).

1

(2)  Zob. Opinia EKES-u Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 64 w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Opodatkowanie sektora finansowego” (COM(2010) 549 wersja ostateczna).

2

(3)  Opinia EKES-u „Zasady/miejsce świadczenia usług”, Dz.U. C 117, 30.4.2004, s. 15.

3

(4)  Opinia EKES-u w sprawie wspólnotowego programu poprawy skuteczności systemów podatkowych na rynku wewnętrznym (FISCALIS 2013, Dz.U. C 93, z 27.4.2007, s. 1); opinia EKES-u „Wspieranie dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania”Dz.U. C 255, z 22.9.2010, s. 61; opinia EKES-u w sprawie zwalczania oszustw w dziedzinie podatku od wartości dodanej, Dz.U. C 347, z 18.12.2010, s. 73.

4

(5)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 77/388/EWG w celu uproszczenia zobowiązań wynikających z podatku od wartości dodanej, Dz.U. C 267, z 27.10.2005, s. 45.

5

(6)  Opinia EKES-u „Stosowanie w UE i wobec krajów trzecich środków zwalczania nadużyć w obszarze podatków bezpośrednich”, Dz.U. C 77, z 31.3.2009, s. 139.

6

(7)  Dokument roboczy Komisji, SEC(2010)1455 z 1 grudnia 2010 r.

7

(8)  Usługi świadczone w interesie ogólnym – Protokół konferencji międzyrządowej nr 26, 23 lipca 2007 r.

8

(9)  Zob. Opinia EKES-u Dz.U. C 218 z 30.8.2008, s. 124 w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w odniesieniu do opodatkowania usług ubezpieczeniowych i finansowych (COM(2007) 747 wersja ostateczna – 2007/0267 CNS).

9

(10)  Zob. Opinia EKES-u Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 64 w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Opodatkowanie sektora finansowego” (COM(2010) 549 wersja ostateczna).

10

(11)  Zwrot podatku VAT w wypadku dostaw i usług, które nie zastały opłacone, w wielu państwach członkowskich przebiega w ramach długich, skomplikowanych i drogich procedur.

11

(12)  Komitet wielokrotnie wypowiadał się na ten temat: opinia EKES-u w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (przekształcenie) Dz.U. C 74, z 23.3.2005, s. 21; opinia EKES-u „Podatek od wartości dodanej/przepisy dotyczące fakturowania”Dz.U. C 306, z 16.12.2009, s. 76 i wszystkie opinie przytaczane w niniejszym tekście.

12

(13)  Opinia EKES-u w sprawie uproszczenia zobowiązań wynikających z podatku od wartości dodanej, Dz.U. C 267, z 27.10.2005, s. 45.

13

(14)  COM(2004) 728 wersja ostateczna.

14

(15)  Opinia EKES-u „Wspieranie dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania”, Dz.U. C 255, z 22.9.2010, s. 61.

15

(16)  COM(2008) 807 wersja ostateczna towarzyszący COM(2008) 805 wersja ostateczna – 2008/0228(CNS).

16

(17)  Opinia EKES-u w sprawie uchylania się od płacenia podatków związanego z importem, Dz.U. C 277 z 17.11.2009, s. 112.

17

---

ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Tekst opinii sekcji odrzucony na korzyść poprawki przyjętej przez Zgromadzenie:

Punkt 1.3

Komitet zgadza się z oświadczeniem Komisji, która twierdzi, że kompleksowy system podatku VAT powinien zmniejszyć koszty operacyjne ponoszone przez użytkowników, obciążenia biurokratyczne administracji oraz ograniczyć próby oszustw, które uszczuplają finanse publiczne. Należy oprócz tego wziąć pod uwagę potrzeby konsumentów, gdyż w ostatecznym rozrachunku to oni uiszczają podatki i ponoszą ciężar niewydajności tego systemu.

Wynik głosowania: 81 za, 45 przeciw, 29 osób wstrzymało się od głosu.

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/95 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/95

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego: „Eliminowanie transgranicznych przeszkód podatkowych dla obywateli Unii”

COM(2010) 769 wersja ostateczna

2011/C 318/15

Sprawozdawca: Vincent FARRUGIA

Dnia 20 grudnia 2010 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 113 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego: „Eliminowanie transgranicznych przeszkód podatkowych dla obywateli Unii”

COM(2010) 769 wersja ostateczna.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 24 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 14 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 74 głosami – 5 osób wstrzymało się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Różnice w systemach prawa podatkowego obowiązujących w poszczególnych państwach członkowskich UE stanowią dodatkowe obciążenie dla obywateli UE, którzy pracują, inwestują i działają w kontekście transgranicznym, z uwagi na problem podwójnego opodatkowania i nakładanie się wymogów administracyjnych. Sytuacja ta stanowi istotną przeszkodę w należytym funkcjonowaniu jednolitego rynku oraz narusza podstawowe prawa obywateli UE. Przeszkody te z reguły mają niewspółmiernie negatywny wpływ na małe przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

1.1

Różnice w systemach prawa podatkowego obowiązujących w poszczególnych państwach członkowskich UE stanowią dodatkowe obciążenie dla obywateli UE, którzy pracują, inwestują i działają w kontekście transgranicznym, z uwagi na problem podwójnego opodatkowania i nakładanie się wymogów administracyjnych. Sytuacja ta stanowi istotną przeszkodę w należytym funkcjonowaniu jednolitego rynku oraz narusza podstawowe prawa obywateli UE. Przeszkody te z reguły mają niewspółmiernie negatywny wpływ na małe przedsiębiorstwa.

| 1.2 | Zdaniem EKES-u przepisy podatkowe obowiązujące aktualnie w całej Unii Europejskiej nie zdołają zapobiec dyskryminacji obywateli różnych krajów i wyeliminować przeszkód utrudniających swobodny przepływ osób, towarów, usług i kapitału. |
| --- | --- |

1.2

Zdaniem EKES-u przepisy podatkowe obowiązujące aktualnie w całej Unii Europejskiej nie zdołają zapobiec dyskryminacji obywateli różnych krajów i wyeliminować przeszkód utrudniających swobodny przepływ osób, towarów, usług i kapitału.

| 1.3 | W celu zaradzenia wspomnianym problemom EKES zaleca następujące działania zmierzające do eliminacji podwójnego opodatkowania oraz uproszczenia procedur administracyjnych obowiązujących w przypadku sytuacji o charakterze transgranicznym:






  — | utworzenie punktów kompleksowej obsługi, w których obywatele będą mogli zasięgać informacji, płacić podatki oraz w których wydawane będą niezbędne zaświadczenia i dokumentacja ważne na obszarze całej UE; |
| --- | --- | --- |

1.3

W celu zaradzenia wspomnianym problemom EKES zaleca następujące działania zmierzające do eliminacji podwójnego opodatkowania oraz uproszczenia procedur administracyjnych obowiązujących w przypadku sytuacji o charakterze transgranicznym:

—

utworzenie punktów kompleksowej obsługi, w których obywatele będą mogli zasięgać informacji, płacić podatki oraz w których wydawane będą niezbędne zaświadczenia i dokumentacja ważne na obszarze całej UE;

| — | uproszczenie procedur administracyjnych stosowanych w przypadku sytuacji o charakterze transgranicznym, realizowane na zasadach bilateralnych i multilateralnych we wszystkich państwach członkowskich, polegające m.in. na eliminacji podwójnego opodatkowania i wykorzystaniu narzędzi administracyjnych zapewniających bezproblemowe stosowanie licznych zawartych już umów o unikaniu podwójnego opodatkowania; |
| --- | --- |

—

uproszczenie procedur administracyjnych stosowanych w przypadku sytuacji o charakterze transgranicznym, realizowane na zasadach bilateralnych i multilateralnych we wszystkich państwach członkowskich, polegające m.in. na eliminacji podwójnego opodatkowania i wykorzystaniu narzędzi administracyjnych zapewniających bezproblemowe stosowanie licznych zawartych już umów o unikaniu podwójnego opodatkowania;

| — | wydawanie interpretacji podatkowych obejmujących informacje o ostatecznym zobowiązaniu podatkowym, dostosowanych do konkretnej sytuacji danego podatnika; |
| --- | --- |

—

wydawanie interpretacji podatkowych obejmujących informacje o ostatecznym zobowiązaniu podatkowym, dostosowanych do konkretnej sytuacji danego podatnika;

| — | utworzenie niezależnego Centrum Monitorowania Transakcji Transgranicznych, które na wczesnym etapie funkcjonowałoby pod auspicjami Komisji Europejskiej, z jasno określonymi zasobami i celami. Następnie w ciągu trzech lat organ ten miałby stać się instytucją z pełną osobowością prawną na mocy prawa publicznego i otrzymać status agencji strategicznej. Zadanie centrum polegałoby na gromadzeniu na bieżąco szczegółowych, praktycznych informacji na temat istniejących barier podatkowych i tendencji w powierzonym mu zakresie:






  — | analizowanie przeszkód podatkowych zgłaszanych przez obywateli UE; |
| --- | --- | --- |

—

utworzenie niezależnego Centrum Monitorowania Transakcji Transgranicznych, które na wczesnym etapie funkcjonowałoby pod auspicjami Komisji Europejskiej, z jasno określonymi zasobami i celami. Następnie w ciągu trzech lat organ ten miałby stać się instytucją z pełną osobowością prawną na mocy prawa publicznego i otrzymać status agencji strategicznej. Zadanie centrum polegałoby na gromadzeniu na bieżąco szczegółowych, praktycznych informacji na temat istniejących barier podatkowych i tendencji w powierzonym mu zakresie:

—

analizowanie przeszkód podatkowych zgłaszanych przez obywateli UE;

| — | podejmowanie badań zmierzających do wykrycia innych przeszkód; |
| --- | --- |

—

podejmowanie badań zmierzających do wykrycia innych przeszkód;

| — | analizowanie skuteczności bieżących wysiłków mających na celu eliminację przeszkód; |
| --- | --- |

—

analizowanie skuteczności bieżących wysiłków mających na celu eliminację przeszkód;

| — | szacowanie oddziaływania na obywateli UE kwestii wchodzących w zakres obowiązków centrum; |
| --- | --- |

—

szacowanie oddziaływania na obywateli UE kwestii wchodzących w zakres obowiązków centrum;

| — | regularne przeglądy zmian w polityce podatkowej i wymogów administracyjnych w państwach członkowskich UE z myślą o ocenie potencjalnego zakresu i kierunków rozwoju przeszkód podatkowych oraz o wskazywaniu obszarów, w których tego rodzaju przeszkody będą rosnąć; |
| --- | --- |

—

regularne przeglądy zmian w polityce podatkowej i wymogów administracyjnych w państwach członkowskich UE z myślą o ocenie potencjalnego zakresu i kierunków rozwoju przeszkód podatkowych oraz o wskazywaniu obszarów, w których tego rodzaju przeszkody będą rosnąć;

| — | badanie wprowadzania mechanizmów wyrównywania podatków, dzięki któremu pracownicy często zmieniający miejsce pracy pomiędzy różnymi krajami UE mieliby możliwość płacenia podatku zawsze w jednej i tej samej jurysdykcji podatkowej, potencjalnie tej, w której dany pracownik zarejestrowany jest na potrzeby ubezpieczenia społecznego; |
| --- | --- |

—

badanie wprowadzania mechanizmów wyrównywania podatków, dzięki któremu pracownicy często zmieniający miejsce pracy pomiędzy różnymi krajami UE mieliby możliwość płacenia podatku zawsze w jednej i tej samej jurysdykcji podatkowej, potencjalnie tej, w której dany pracownik zarejestrowany jest na potrzeby ubezpieczenia społecznego;

| — | analizowanie zakresu skuteczności harmonizacji w kontekście określonych systemów podatkowych, takich jak VAT, oraz badanie, jak takowa harmonizacja bądź jej brak przekłada się na zakłócenia podatkowe na jednolitym rynku; |
| --- | --- |

—

analizowanie zakresu skuteczności harmonizacji w kontekście określonych systemów podatkowych, takich jak VAT, oraz badanie, jak takowa harmonizacja bądź jej brak przekłada się na zakłócenia podatkowe na jednolitym rynku;

| — | tworzenie grup roboczych ad hoc w celu zbierania informacji i przedstawiania propozycji rozwiązań w zakresie powyższej problematyki; |
| --- | --- |

—

tworzenie grup roboczych ad hoc w celu zbierania informacji i przedstawiania propozycji rozwiązań w zakresie powyższej problematyki;

| — | wydawanie regularnych i okazjonalnych sprawozdań szczegółowo przedstawiających efekty działania centrum oraz zawierających zalecenia zmierzające do wyeliminowania przeszkód podatkowych w sytuacjach o charakterze transgranicznym. |
| --- | --- |

—

wydawanie regularnych i okazjonalnych sprawozdań szczegółowo przedstawiających efekty działania centrum oraz zawierających zalecenia zmierzające do wyeliminowania przeszkód podatkowych w sytuacjach o charakterze transgranicznym.

| 1.4 | Ogólniej rzecz ujmując, zdaniem EKES-u odpowiedzialności za skuteczne wypełnienie procedur podatkowych w sytuacjach o charakterze transgranicznym nie powinno się zrzucać na barki obywatela, lecz należy wprowadzić skuteczne mechanizmy, które zagwarantują dostateczną prostotę i przejrzystość procedur operacyjnych, tak aby każdy obywatel mógł sobie z nimi poradzić. Uznając cenny wkład rozwiązań dostępnych dla obywateli, umożliwiających zgłaszanie przeszkód podatkowych, należy stwierdzić, iż wysiłki polityczne zmierzające do usuwania takich przeszkód powinny wykraczać poza tego rodzaju działania. |
| --- | --- |

1.4

Ogólniej rzecz ujmując, zdaniem EKES-u odpowiedzialności za skuteczne wypełnienie procedur podatkowych w sytuacjach o charakterze transgranicznym nie powinno się zrzucać na barki obywatela, lecz należy wprowadzić skuteczne mechanizmy, które zagwarantują dostateczną prostotę i przejrzystość procedur operacyjnych, tak aby każdy obywatel mógł sobie z nimi poradzić. Uznając cenny wkład rozwiązań dostępnych dla obywateli, umożliwiających zgłaszanie przeszkód podatkowych, należy stwierdzić, iż wysiłki polityczne zmierzające do usuwania takich przeszkód powinny wykraczać poza tego rodzaju działania.

| 1.5 | Przedstawiając niniejsze zalecenia, EKES na tym etapie koncentruje się na kwestii eliminacji barier podatkowych, pomijając szersze zagadnienie harmonizacji podatków. Harmonizację można wprawdzie interpretować jako jedno z kryteriów warunkujących funkcjonowanie jednolitego rynku, tym niemniej również może ona być sprzeczna z innymi podstawowymi celami Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

1.5

Przedstawiając niniejsze zalecenia, EKES na tym etapie koncentruje się na kwestii eliminacji barier podatkowych, pomijając szersze zagadnienie harmonizacji podatków. Harmonizację można wprawdzie interpretować jako jedno z kryteriów warunkujących funkcjonowanie jednolitego rynku, tym niemniej również może ona być sprzeczna z innymi podstawowymi celami Unii Europejskiej.

| 1.6 | Eliminowanie przeszkód podatkowych w sytuacjach o charakterze transgranicznym jest nieodzowne z punktu widzenia zabezpieczenia praw osobistych obywateli, promowania konkurencyjności zwłaszcza MŚP oraz poszerzania wiedzy i bazy naukowo-badawczej gospodarki europejskiej zgodnie z celami strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

1.6

Eliminowanie przeszkód podatkowych w sytuacjach o charakterze transgranicznym jest nieodzowne z punktu widzenia zabezpieczenia praw osobistych obywateli, promowania konkurencyjności zwłaszcza MŚP oraz poszerzania wiedzy i bazy naukowo-badawczej gospodarki europejskiej zgodnie z celami strategii „Europa 2020”.

2.   Kontekst

| 2.1 | Pierwotny program działań przewidziany w ramach Aktu o jednolitym rynku zmierzał do usunięcia wszelkich przeszkód w transgranicznej działalności gospodarczej związanych z opodatkowaniem. W białej księdze z 1985 r. przedstawiono propozycję rozwiązań mających na celu zlikwidowanie barier podatkowych poprzez usunięcie przeszkód związanych z różnymi podatkami pośrednimi, kwestie te jednak pozostają nierozwiązane. Do przyjęcia rozwiązań z zakresu opodatkowania bądź ich zmiany wymagana jest jednomyślność. |
| --- | --- |

2.1

Pierwotny program działań przewidziany w ramach Aktu o jednolitym rynku zmierzał do usunięcia wszelkich przeszkód w transgranicznej działalności gospodarczej związanych z opodatkowaniem. W białej księdze z 1985 r. przedstawiono propozycję rozwiązań mających na celu zlikwidowanie barier podatkowych poprzez usunięcie przeszkód związanych z różnymi podatkami pośrednimi, kwestie te jednak pozostają nierozwiązane. Do przyjęcia rozwiązań z zakresu opodatkowania bądź ich zmiany wymagana jest jednomyślność.

| 2.2 | O likwidacji barier podatkowych między państwami członkowskimi wspomina się w strategii „Europa 2020” (1), w której podkreśla się znaczenie, jakie dla w pełni sprawnego jednolitego rynku ma kwestia usunięcia przeszkód podatkowych. |
| --- | --- |

2.2

O likwidacji barier podatkowych między państwami członkowskimi wspomina się w strategii „Europa 2020” (1), w której podkreśla się znaczenie, jakie dla w pełni sprawnego jednolitego rynku ma kwestia usunięcia przeszkód podatkowych.

| 2.3 | W dniu 12 grudnia 2010 r. Komisja Europejska wydała komunikat, w którym porusza kwestie związane z eliminowaniem transgranicznych przeszkód podatkowych dla obywateli UE, odnosząc się w szczególności do takich zagadnień, jak podatek dochodowy, podatek kapitałowy, podatki od spadków, dywidend, rejestracji pojazdów, podatki drogowe czy opodatkowanie na rynku handlu elektronicznego. |
| --- | --- |

2.3

W dniu 12 grudnia 2010 r. Komisja Europejska wydała komunikat, w którym porusza kwestie związane z eliminowaniem transgranicznych przeszkód podatkowych dla obywateli UE, odnosząc się w szczególności do takich zagadnień, jak podatek dochodowy, podatek kapitałowy, podatki od spadków, dywidend, rejestracji pojazdów, podatki drogowe czy opodatkowanie na rynku handlu elektronicznego.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | Jak wynika ze sprawozdań przygotowanych w ramach takich inicjatyw jak „Twoja Europa – Porady”, SOLVIT, centrum informacji telefonicznej Europe Direct, Europejskie Ośrodki Informacji Konsumenckiej, Europejska Sieć Przedsiębiorczości czy Europejskie Służby Zatrudnienia (EURES), w ciągu ostatniego dziesięciolecia wzrost przepływu towarów, usług i kapitału był przedmiotem coraz większej troski z uwagi na problemy związane z opodatkowaniem transgranicznym. Potrzeba lepszej koordynacji we wdrażaniu polityki podatkowej znalazła również uznanie szefów państw i rządów strefy euro. |
| --- | --- |

3.1

Jak wynika ze sprawozdań przygotowanych w ramach takich inicjatyw jak „Twoja Europa – Porady”, SOLVIT, centrum informacji telefonicznej Europe Direct, Europejskie Ośrodki Informacji Konsumenckiej, Europejska Sieć Przedsiębiorczości czy Europejskie Służby Zatrudnienia (EURES), w ciągu ostatniego dziesięciolecia wzrost przepływu towarów, usług i kapitału był przedmiotem coraz większej troski z uwagi na problemy związane z opodatkowaniem transgranicznym. Potrzeba lepszej koordynacji we wdrażaniu polityki podatkowej znalazła również uznanie szefów państw i rządów strefy euro.

| 3.2 | Kwestie dyskryminacji podatkowej ze względu na przynależność państwową oraz dotyczące innych nieuzasadnionych ograniczeń znajdują rozstrzygnięcie przede wszystkim w postanowieniach Traktatu UE. Jednak obowiązujący obecnie system prawny nie chroni obywateli UE przed różnymi innymi problemami obejmującymi m.in. ograniczony dostęp do informacji podatkowej, co jest powszechnie postrzegane jako istotna przeszkoda w sytuacjach o charakterze transgranicznym (2), podwójne opodatkowanie czy niedopasowania wynikające z różnic w systemach podatkowych. Choć powszechnie uznaje się, że pełna harmonizacja podatków nie jest ani pożądana, ani wykonalna, konieczne są jednak środki, które ograniczałyby bariery podatkowe w transgranicznej działalności gospodarczej. |
| --- | --- |

3.2

Kwestie dyskryminacji podatkowej ze względu na przynależność państwową oraz dotyczące innych nieuzasadnionych ograniczeń znajdują rozstrzygnięcie przede wszystkim w postanowieniach Traktatu UE. Jednak obowiązujący obecnie system prawny nie chroni obywateli UE przed różnymi innymi problemami obejmującymi m.in. ograniczony dostęp do informacji podatkowej, co jest powszechnie postrzegane jako istotna przeszkoda w sytuacjach o charakterze transgranicznym (2), podwójne opodatkowanie czy niedopasowania wynikające z różnic w systemach podatkowych. Choć powszechnie uznaje się, że pełna harmonizacja podatków nie jest ani pożądana, ani wykonalna, konieczne są jednak środki, które ograniczałyby bariery podatkowe w transgranicznej działalności gospodarczej.

| 3.3 | Jedną z największych przeszkód w działalności transgranicznej jest podwójne opodatkowanie dochodów, które ogranicza funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Inne bariery podatkowe to problemy z uzyskaniem od zagranicznych organów podatkowych kwoty wolnej od podatku, ulg podatkowych i odliczeń. W niektórych przypadkach obywatele UE płacą wyższe podatki od dochodów uzyskiwanych za granicą. Kolejnym wyzwaniem dla państw członkowskich jest dyskryminacja w zakresie podatku od dochodów kapitałowych. Zgodnie z systemem obowiązującym w większości państw członkowskich UE inwestorzy zagraniczni zobowiązani są do płacenia wyższych podatków niż rezydenci. Komisja planuje przedstawić możliwe rozwiązania na podstawie uprzedniej oceny skutków, tak aby rozważyć problemy wynikające z niewłaściwego lub nieprawidłowego funkcjonowania istniejących instrumentów zwalczania podwójnego opodatkowania, takich jak dwustronne umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania dochodów i majątku obowiązujące w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.3

Jedną z największych przeszkód w działalności transgranicznej jest podwójne opodatkowanie dochodów, które ogranicza funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Inne bariery podatkowe to problemy z uzyskaniem od zagranicznych organów podatkowych kwoty wolnej od podatku, ulg podatkowych i odliczeń. W niektórych przypadkach obywatele UE płacą wyższe podatki od dochodów uzyskiwanych za granicą. Kolejnym wyzwaniem dla państw członkowskich jest dyskryminacja w zakresie podatku od dochodów kapitałowych. Zgodnie z systemem obowiązującym w większości państw członkowskich UE inwestorzy zagraniczni zobowiązani są do płacenia wyższych podatków niż rezydenci. Komisja planuje przedstawić możliwe rozwiązania na podstawie uprzedniej oceny skutków, tak aby rozważyć problemy wynikające z niewłaściwego lub nieprawidłowego funkcjonowania istniejących instrumentów zwalczania podwójnego opodatkowania, takich jak dwustronne umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania dochodów i majątku obowiązujące w państwach członkowskich.

| 3.4 | W poszczególnych państwach członkowskich obowiązują różne przepisy w zakresie podatku od spadków, a dwustronne konwencje podatkowe między państwami są bardzo nieliczne. W ponad 80 % państw członkowskich opodatkowuje się spadki, natomiast pozostałe kraje przyjęły rozwiązanie polegające na opodatkowaniu nieruchomości. Komisja rozpoczęła proces konsultacji i wkrótce zaproponuje państwom członkowskim metody opracowania niedyskryminacyjnych systemów podatku od spadku oraz nadania bardziej kompleksowego charakteru mechanizmom ochrony przed podwójnym opodatkowaniem, tak aby możliwie jak najbardziej obniżyć przeszkody wynikające z transgranicznych problemów związanych z podatkiem od spadków. |
| --- | --- |

3.4

W poszczególnych państwach członkowskich obowiązują różne przepisy w zakresie podatku od spadków, a dwustronne konwencje podatkowe między państwami są bardzo nieliczne. W ponad 80 % państw członkowskich opodatkowuje się spadki, natomiast pozostałe kraje przyjęły rozwiązanie polegające na opodatkowaniu nieruchomości. Komisja rozpoczęła proces konsultacji i wkrótce zaproponuje państwom członkowskim metody opracowania niedyskryminacyjnych systemów podatku od spadku oraz nadania bardziej kompleksowego charakteru mechanizmom ochrony przed podwójnym opodatkowaniem, tak aby możliwie jak najbardziej obniżyć przeszkody wynikające z transgranicznych problemów związanych z podatkiem od spadków.

| 3.5 | Wypłacane dywidendy w sytuacjach transgranicznych zazwyczaj podlegają opodatkowaniu w dwóch państwach członkowskich. Powoduje to problemy związane z podwójnym opodatkowaniem gospodarczym i prawnym oraz ze zwrotem podatku, zwłaszcza gdy opodatkowanie odbywa się na wielu szczeblach. Komisja przygotowuje obecnie ocenę skutków, na podstawie której przedstawi inicjatywę mającą na celu rozwiązanie transgranicznych problemów związanych z podwójnym opodatkowaniem, które pojawiają się, gdy dywidendy wypłacane są inwestorom portfelowym ponad granicami. |
| --- | --- |

3.5

Wypłacane dywidendy w sytuacjach transgranicznych zazwyczaj podlegają opodatkowaniu w dwóch państwach członkowskich. Powoduje to problemy związane z podwójnym opodatkowaniem gospodarczym i prawnym oraz ze zwrotem podatku, zwłaszcza gdy opodatkowanie odbywa się na wielu szczeblach. Komisja przygotowuje obecnie ocenę skutków, na podstawie której przedstawi inicjatywę mającą na celu rozwiązanie transgranicznych problemów związanych z podwójnym opodatkowaniem, które pojawiają się, gdy dywidendy wypłacane są inwestorom portfelowym ponad granicami.

| 3.6 | Potrzeba ujednolicenia podatków od rejestracji pojazdów i podatków drogowych w całej UE znalazła uznanie we wniosku dotyczącym dyrektywy (3) przedstawionym przez Komisję w 2005 r., który ma na celu stopniowe zniesienie podatków rejestracyjnych od samochodów osobowych przy zastosowaniu systemu zwrotu podatku. Nadal jednak nie osiągnięto jednomyślności w tym względzie i kwestia ta podlega aktualnie ponownej analizie. |
| --- | --- |

3.6

Potrzeba ujednolicenia podatków od rejestracji pojazdów i podatków drogowych w całej UE znalazła uznanie we wniosku dotyczącym dyrektywy (3) przedstawionym przez Komisję w 2005 r., który ma na celu stopniowe zniesienie podatków rejestracyjnych od samochodów osobowych przy zastosowaniu systemu zwrotu podatku. Nadal jednak nie osiągnięto jednomyślności w tym względzie i kwestia ta podlega aktualnie ponownej analizie.

| 3.7 | Z przeprowadzonych badań wynika, że około 60 % unijnych konsumentów napotyka trudności przy zakupie towarów i usług za granicą za pośrednictwem internetu (4). Do przeszkód podatkowych zniechęcających przedsiębiorstwa do sprzedaży produktów w innych państwach członkowskich należą kwestie związane z podatkiem VAT. Sytuację w tym względzie poprawiło przyjęcie koncepcji punktu kompleksowej obsługi, a zachęcanie do jej szerszego stosowania uznawane jest za priorytet. (5) Aktualnie trwają konsultacje w tej sprawie, prowadzone w ramach zielonej księgi (6) poświęconej temu zagadnieniu. |
| --- | --- |

3.7

Z przeprowadzonych badań wynika, że około 60 % unijnych konsumentów napotyka trudności przy zakupie towarów i usług za granicą za pośrednictwem internetu (4). Do przeszkód podatkowych zniechęcających przedsiębiorstwa do sprzedaży produktów w innych państwach członkowskich należą kwestie związane z podatkiem VAT. Sytuację w tym względzie poprawiło przyjęcie koncepcji punktu kompleksowej obsługi, a zachęcanie do jej szerszego stosowania uznawane jest za priorytet. (5) Aktualnie trwają konsultacje w tej sprawie, prowadzone w ramach zielonej księgi (6) poświęconej temu zagadnieniu.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1 | Przeszkody podatkowe ograniczają możliwość korzystania z głównego dobrodziejstwa jednolitego rynku, tj. swobodnego przepływu osób, towarów, usług i kapitału. |
| --- | --- |

4.1

Przeszkody podatkowe ograniczają możliwość korzystania z głównego dobrodziejstwa jednolitego rynku, tj. swobodnego przepływu osób, towarów, usług i kapitału.

| 4.2 | Łatwiejszy dostęp i lepsze informacje mają zasadnicze znaczenie z punktu widzenia dobrych rządów w polityce podatkowej. W 2009 r. Komisja Europejska wydała komunikat „Wspieranie dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania” (7), w którym stwierdza się, że dobre rządy w dziedzinie polityki podatkowej doprowadziłyby do ściślejszej współpracy administracyjnej, a zatem do poprawy stosunków gospodarczych. Ułatwiłoby to także wymianę informacji między państwami członkowskimi, a ponadto promowałoby dwustronne umowy podatkowe. |
| --- | --- |

4.2

Łatwiejszy dostęp i lepsze informacje mają zasadnicze znaczenie z punktu widzenia dobrych rządów w polityce podatkowej. W 2009 r. Komisja Europejska wydała komunikat „Wspieranie dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania” (7), w którym stwierdza się, że dobre rządy w dziedzinie polityki podatkowej doprowadziłyby do ściślejszej współpracy administracyjnej, a zatem do poprawy stosunków gospodarczych. Ułatwiłoby to także wymianę informacji między państwami członkowskimi, a ponadto promowałoby dwustronne umowy podatkowe.

| 4.3 | W przypadkach, w których nadal występuje podwójne opodatkowanie, należy zachęcać właściwe kraje do zaradzenia tej sytuacji w sposób kompleksowy, uwzględniający wszystkie formy opodatkowania. W przypadkach, w których obowiązują już umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, należy wprowadzić szczegółowe rozwiązania (np. wiążący arbitraż) w celu zapewnienia należytego stosowania takich umów. Ponadto wszelkie wdrażane obecnie dodatkowe systemy podatkowe powinny być przeanalizowane pod kątem ochrony obywateli UE przed nowymi przypadkami podwójnego opodatkowania. |
| --- | --- |

4.3

W przypadkach, w których nadal występuje podwójne opodatkowanie, należy zachęcać właściwe kraje do zaradzenia tej sytuacji w sposób kompleksowy, uwzględniający wszystkie formy opodatkowania. W przypadkach, w których obowiązują już umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, należy wprowadzić szczegółowe rozwiązania (np. wiążący arbitraż) w celu zapewnienia należytego stosowania takich umów. Ponadto wszelkie wdrażane obecnie dodatkowe systemy podatkowe powinny być przeanalizowane pod kątem ochrony obywateli UE przed nowymi przypadkami podwójnego opodatkowania.

| 4.4 | W tym duchu EKES zaleca cztery działania na rzecz zaradzenia problemom podwójnego opodatkowania oraz uproszczenia procedur administracyjnych w przypadku sytuacji o charakterze transgranicznym. Wspomniane środki to: (i) utworzenie punktów kompleksowej obsługi; (ii) uproszczenie procedur administracyjnych; (iii) wydawanie interpretacji podatkowych oraz (iv) utworzenie Centrum Monitorowania Transakcji Transgranicznych. |
| --- | --- |

4.4

W tym duchu EKES zaleca cztery działania na rzecz zaradzenia problemom podwójnego opodatkowania oraz uproszczenia procedur administracyjnych w przypadku sytuacji o charakterze transgranicznym. Wspomniane środki to: (i) utworzenie punktów kompleksowej obsługi; (ii) uproszczenie procedur administracyjnych; (iii) wydawanie interpretacji podatkowych oraz (iv) utworzenie Centrum Monitorowania Transakcji Transgranicznych.

| 4.5 | Punkty kompleksowej obsługi w rozumieniu niniejszego dokumentu pełniłyby dwie podstawowe funkcje. Po pierwsze służyłyby za punkty informacyjne, w których obywatele będą mogli uzyskać wszelkie potrzebne informacje związane z opodatkowaniem w bezpośredniej, przystępnej i odpowiedniej formie. EKES proponuje również drugą funkcję dla takich punktów, mianowicie miałyby one służyć jako punkty usługowe obywatelom będącym płatnikami podatków, oferując szerokie usługi łącznie z wydawaniem zaświadczeń i dokumentów związanych z opodatkowaniem. |
| --- | --- |

4.5

Punkty kompleksowej obsługi w rozumieniu niniejszego dokumentu pełniłyby dwie podstawowe funkcje. Po pierwsze służyłyby za punkty informacyjne, w których obywatele będą mogli uzyskać wszelkie potrzebne informacje związane z opodatkowaniem w bezpośredniej, przystępnej i odpowiedniej formie. EKES proponuje również drugą funkcję dla takich punktów, mianowicie miałyby one służyć jako punkty usługowe obywatelom będącym płatnikami podatków, oferując szerokie usługi łącznie z wydawaniem zaświadczeń i dokumentów związanych z opodatkowaniem.

| 4.6 | Aby pomóc obywatelom UE dostosować się do obecnych i ewentualnych przyszłych przepisów podatkowych należy uprościć istniejące procedury administracyjne. Dotyczy to zwłaszcza umów w sprawie podwójnego opodatkowania. Ponadto wdrożenie systemów podatkowych, które opierają się na wydawaniu indywidualnie dostosowanych interpretacji podatkowych, uwzględniających szczególne cechy i warunki poszczególnych sytuacji, stanowi skuteczny sposób zwiększenia przejrzystości procedur podatkowych dla obywateli UE i zmniejszenia niepewności, z jaką obywatele i firmy mają do czynienia w związku z sytuacjami o charakterze transgranicznym. |
| --- | --- |

4.6

Aby pomóc obywatelom UE dostosować się do obecnych i ewentualnych przyszłych przepisów podatkowych należy uprościć istniejące procedury administracyjne. Dotyczy to zwłaszcza umów w sprawie podwójnego opodatkowania. Ponadto wdrożenie systemów podatkowych, które opierają się na wydawaniu indywidualnie dostosowanych interpretacji podatkowych, uwzględniających szczególne cechy i warunki poszczególnych sytuacji, stanowi skuteczny sposób zwiększenia przejrzystości procedur podatkowych dla obywateli UE i zmniejszenia niepewności, z jaką obywatele i firmy mają do czynienia w związku z sytuacjami o charakterze transgranicznym.

| 4.7 | Ponadto EKES aktywnie propaguje w tej opinii utworzenie centrum monitorowania w kontekście przeszkód w sytuacjach o charakterze transgranicznym. Taka inicjatywa miałaby zasadnicze znaczenie dla regularnego badania istniejących i ewentualnych przyszłych przeszkód wynikających z polityki podatkowej oraz skuteczności tej polityki w usuwaniu przeszkód. Wyniki takich systematycznych badań i analiz powinny być publikowane w wydawanych regularnie sprawozdaniach wraz z propozycjami dotyczącymi eliminowania omawianych przeszkód. W celu identyfikacji przeszkód Centrum korzystałoby z różnych źródeł, w tym z dostępnych narzędzi opartych na informacjach od obywateli, jak również podejmowałoby szczegółowe badania. Ważną składową sprawozdawczej funkcji centrum byłaby ocena oddziaływania takich przeszkód ogólnie na poziom dobrobytu obywateli UE, sytuację przedsiębiorstw i ich poszczególnych kategorii. |
| --- | --- |

4.7

Ponadto EKES aktywnie propaguje w tej opinii utworzenie centrum monitorowania w kontekście przeszkód w sytuacjach o charakterze transgranicznym. Taka inicjatywa miałaby zasadnicze znaczenie dla regularnego badania istniejących i ewentualnych przyszłych przeszkód wynikających z polityki podatkowej oraz skuteczności tej polityki w usuwaniu przeszkód. Wyniki takich systematycznych badań i analiz powinny być publikowane w wydawanych regularnie sprawozdaniach wraz z propozycjami dotyczącymi eliminowania omawianych przeszkód. W celu identyfikacji przeszkód Centrum korzystałoby z różnych źródeł, w tym z dostępnych narzędzi opartych na informacjach od obywateli, jak również podejmowałoby szczegółowe badania. Ważną składową sprawozdawczej funkcji centrum byłaby ocena oddziaływania takich przeszkód ogólnie na poziom dobrobytu obywateli UE, sytuację przedsiębiorstw i ich poszczególnych kategorii.

| 4.8 | Prowadzenie monitorowania zagwarantuje praktyczną skuteczność wdrażanej polityki, zwłaszcza jeśli chodzi o mobilność zatrudnienia. W szczególności centrum miałoby za zadanie zbadanie systemu, w którym pracownicy często zmieniający miejsce pracy między różnymi krajami płaciliby podatki w jednej i tej samej jurysdykcji podatkowej, potencjalnie tej, w której dany pracownik zarejestrowany jest na potrzeby ubezpieczenia społecznego. Ten tzw. system wyrównywania podatków mógłby funkcjonować w oparciu o specjalnie powołane w tym celu izby rozliczeniowe, działające w ramach przedsiębiorstw prywatnych lub jako część instytucji publicznych. Centrum monitorowania powinno przeprowadzić analizę kosztów i korzyści w tym zakresie i przedstawić zalecenia dotyczące wdrożenia takiego systemu w różnych kontekstach. |
| --- | --- |

4.8

Prowadzenie monitorowania zagwarantuje praktyczną skuteczność wdrażanej polityki, zwłaszcza jeśli chodzi o mobilność zatrudnienia. W szczególności centrum miałoby za zadanie zbadanie systemu, w którym pracownicy często zmieniający miejsce pracy między różnymi krajami płaciliby podatki w jednej i tej samej jurysdykcji podatkowej, potencjalnie tej, w której dany pracownik zarejestrowany jest na potrzeby ubezpieczenia społecznego. Ten tzw. system wyrównywania podatków mógłby funkcjonować w oparciu o specjalnie powołane w tym celu izby rozliczeniowe, działające w ramach przedsiębiorstw prywatnych lub jako część instytucji publicznych. Centrum monitorowania powinno przeprowadzić analizę kosztów i korzyści w tym zakresie i przedstawić zalecenia dotyczące wdrożenia takiego systemu w różnych kontekstach.

| 4.9 | Ponadto centrum powinno prowadzić badania związane z optymalnym poziomem harmonizacji w kontekście określonych systemów podatkowych, takich jak VAT, co umożliwiłoby bardziej szczegółową analizę związaną z oddziaływaniem zakłóceń podatkowych na główne elementy jednolitego rynku. W ramach centrum monitorowania tworzono by grupy robocze ad hoc w celu analizowania poszczególnych zagadnień i kwestii, które mogą się od czasu do czasu pojawiać, a także w celu przedstawiania propozycji rozwiązań w ich zakresie. |
| --- | --- |

4.9

Ponadto centrum powinno prowadzić badania związane z optymalnym poziomem harmonizacji w kontekście określonych systemów podatkowych, takich jak VAT, co umożliwiłoby bardziej szczegółową analizę związaną z oddziaływaniem zakłóceń podatkowych na główne elementy jednolitego rynku. W ramach centrum monitorowania tworzono by grupy robocze ad hoc w celu analizowania poszczególnych zagadnień i kwestii, które mogą się od czasu do czasu pojawiać, a także w celu przedstawiania propozycji rozwiązań w ich zakresie.

| 4.10 | Zdaniem EKES-u procedury uproszczone zwiększą skuteczność, ponieważ proces uzyskiwania informacji i poznawania zasad przez obywateli UE stałby się bardziej przejrzysty i zrozumiały. Odpowiednie informacje muszą być dostępne, aby lepiej pomóc obywatelom spełnić wynikający z prawa obowiązek rzetelnej zapłaty należnych podatków. |
| --- | --- |

4.10

Zdaniem EKES-u procedury uproszczone zwiększą skuteczność, ponieważ proces uzyskiwania informacji i poznawania zasad przez obywateli UE stałby się bardziej przejrzysty i zrozumiały. Odpowiednie informacje muszą być dostępne, aby lepiej pomóc obywatelom spełnić wynikający z prawa obowiązek rzetelnej zapłaty należnych podatków.

| 4.11 | Jednocześnie Komitet jest przekonany, że należy wykorzystać wszelkie możliwości walki z unikaniem zobowiązań podatkowych, jakie mogłyby pojawić się dzięki owym środkom. |
| --- | --- |

4.11

Jednocześnie Komitet jest przekonany, że należy wykorzystać wszelkie możliwości walki z unikaniem zobowiązań podatkowych, jakie mogłyby pojawić się dzięki owym środkom.

| 4.12 | Należy niezwłocznie powołać Centrum Monitorowania Transakcji Transgranicznych, ponieważ istnieją niezbite dowody, że bez natychmiastowych działań problem nie tylko nie zmaleje, lecz będzie narastał i może mieć poważne skutki gospodarcze i społeczne. Dlatego EKES zaleca, by na pierwszym etapie centrum zostało utworzone i funkcjonowało pod auspicjami Komisji. Dobrze byłoby, gdyby Komisja określiła pewien zakres uprawnień i zadań, co pozwoliłoby centrum skutecznie wypełniać jego funkcje wymienione w niniejszej opinii. Jednocześnie EKES gorąco zaleca, by Centrum Monitorowania Transakcji Transgranicznych jak najszybciej zaczęło funkcjonować jako agencja strategiczna z pełną osobowością prawną na mocy prawa publicznego. Ten status prawny zapewni centrum całkowitą niezależność i umożliwi bezstronne działanie. Ponadto Centrum Monitorowania Transakcji Transgranicznych jako agencji strategicznej przysługiwałyby określone zasoby niezbędne do wykonywania delegowanych zadań. |
| --- | --- |

4.12

Należy niezwłocznie powołać Centrum Monitorowania Transakcji Transgranicznych, ponieważ istnieją niezbite dowody, że bez natychmiastowych działań problem nie tylko nie zmaleje, lecz będzie narastał i może mieć poważne skutki gospodarcze i społeczne. Dlatego EKES zaleca, by na pierwszym etapie centrum zostało utworzone i funkcjonowało pod auspicjami Komisji. Dobrze byłoby, gdyby Komisja określiła pewien zakres uprawnień i zadań, co pozwoliłoby centrum skutecznie wypełniać jego funkcje wymienione w niniejszej opinii. Jednocześnie EKES gorąco zaleca, by Centrum Monitorowania Transakcji Transgranicznych jak najszybciej zaczęło funkcjonować jako agencja strategiczna z pełną osobowością prawną na mocy prawa publicznego. Ten status prawny zapewni centrum całkowitą niezależność i umożliwi bezstronne działanie. Ponadto Centrum Monitorowania Transakcji Transgranicznych jako agencji strategicznej przysługiwałyby określone zasoby niezbędne do wykonywania delegowanych zadań.

| 4.13 | Niezależnie od decyzji w sprawie harmonizacji podatkowej należy skoncentrować się na usuwaniu barier podatkowych. Harmonizację można teoretycznie postrzegać jako jedno z wymaganych kryteriów jednolitego rynku, przynajmniej w zakresie podatku pośredniego, ale w praktyce stanowi ona niezmiernie trudny cel, który może ponadto stać w sprzeczności z innymi podstawowymi celami Unii Europejskiej. Z tego względu jeszcze ważniejsze jest skoncentrowanie się na usuwaniu przeszkód w sytuacjach o charakterze transgranicznym po to, by przyczynić się do realizacji celów jednolitego rynku. Uznaje się, że wysiłki mające na celu eliminację przeszkód podatkowych w transgranicznej działalności gospodarczej uzupełniają szereg istotnych bieżących inicjatyw, bynajmniej nie tylko odnoszących się do strategii „Europa 2020” czy programu Small Business Act, a ponadto wspomniane wysiłki same uzupełniane są przez tego rodzaju inicjatywy. |
| --- | --- |

4.13

Niezależnie od decyzji w sprawie harmonizacji podatkowej należy skoncentrować się na usuwaniu barier podatkowych. Harmonizację można teoretycznie postrzegać jako jedno z wymaganych kryteriów jednolitego rynku, przynajmniej w zakresie podatku pośredniego, ale w praktyce stanowi ona niezmiernie trudny cel, który może ponadto stać w sprzeczności z innymi podstawowymi celami Unii Europejskiej. Z tego względu jeszcze ważniejsze jest skoncentrowanie się na usuwaniu przeszkód w sytuacjach o charakterze transgranicznym po to, by przyczynić się do realizacji celów jednolitego rynku. Uznaje się, że wysiłki mające na celu eliminację przeszkód podatkowych w transgranicznej działalności gospodarczej uzupełniają szereg istotnych bieżących inicjatyw, bynajmniej nie tylko odnoszących się do strategii „Europa 2020” czy programu Small Business Act, a ponadto wspomniane wysiłki same uzupełniane są przez tego rodzaju inicjatywy.

Bruksela, 14 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2010) 2020 wersja ostateczna

1

(2)  COM(2010) 769 wersja ostateczna.

2

(3)  COM(2005) 261 wersja ostateczna.

3

(4)  COM(2009) 557 wersja ostateczna oraz SEC(2009) 283 wersja ostateczna.

4

(5)  W 2004 r. Komisja przedstawiła wniosek w sprawie systemu „punktu kompleksowej obsługi” (COM(2004) 728), który umożliwiałby wypełnianie pewnych obowiązków sprawozdawczych w państwie członkowskim, w którym przedsiębiorstwo posiada siedzibę. Wniosek ten nie został jednak jeszcze przyjęty.

5

(6)  COM(2010) 695 wersja ostateczna.

6

(7)  COM(2009) 201 wersja ostateczna.

7

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/99 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/99

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Zielonej księgi w sprawie szerszego stosowania e-zamówień w UE

COM(2010) 571 wersja ostateczna

2011/C 318/16

Sprawozdawca: Vincent FARRUGIA

Dnia 18 października 2010 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

zielonej księgi w sprawie szerszego stosowania e-zamówień w UE

COM(2010) 571 wersja ostateczna.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 23 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 110 do 1 – 4 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przyjmuje z zadowoleniem opublikowaną przez Komisję Europejską zieloną księgę w sprawie szerszego stosowania e-zamówień w UE oraz zieloną księgę w sprawie modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych. |
| --- | --- |

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przyjmuje z zadowoleniem opublikowaną przez Komisję Europejską zieloną księgę w sprawie szerszego stosowania e-zamówień w UE oraz zieloną księgę w sprawie modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych.

| 1.2 | EKES uważa, że:






  a) | wdrożenie ogólnounijnych ram e-zamówień jest podstawowym czynnikiem właściwego funkcjonowania handlu na rynku wewnętrznym, biorąc pod uwagę znaczenie zamówień publicznych w odniesieniu do PKB każdego państwa członkowskiego; |
| --- | --- | --- |

1.2

EKES uważa, że:

a)

wdrożenie ogólnounijnych ram e-zamówień jest podstawowym czynnikiem właściwego funkcjonowania handlu na rynku wewnętrznym, biorąc pod uwagę znaczenie zamówień publicznych w odniesieniu do PKB każdego państwa członkowskiego;

| b) | wprowadzenie e-zamówień aż po szczebel lokalnej administracji publicznej należy uznać za ważny instrument polityki, ponieważ ich stosowanie:






  — | ogranicza koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa i organy administracji publicznej; |
| --- | --- | --- |

b)

wprowadzenie e-zamówień aż po szczebel lokalnej administracji publicznej należy uznać za ważny instrument polityki, ponieważ ich stosowanie:

—

ogranicza koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa i organy administracji publicznej;

| — | prowadzi do uproszczenia procedur przetargowych, zwłaszcza gdy wybrane zostaną takie narzędzia związane z e-zamówieniami, jak e-aukcje i dynamiczny system zakupów, co umożliwia szybsze podejmowanie decyzji; |
| --- | --- |

—

prowadzi do uproszczenia procedur przetargowych, zwłaszcza gdy wybrane zostaną takie narzędzia związane z e-zamówieniami, jak e-aukcje i dynamiczny system zakupów, co umożliwia szybsze podejmowanie decyzji;

| — | zwiększa przejrzystość oraz zmniejsza nadużycia – faktyczne i domniemane – w dziedzinie zamówień publicznych; |
| --- | --- |

—

zwiększa przejrzystość oraz zmniejsza nadużycia – faktyczne i domniemane – w dziedzinie zamówień publicznych;

| — | jest kolejnym krokiem na drodze do społeczeństwa informacyjnego. |
| --- | --- |

—

jest kolejnym krokiem na drodze do społeczeństwa informacyjnego.

| 1.3 | EKES uważa, że przegląd ram w zakresie e-zamówień nie może przebiegać w oderwaniu od przeglądu ram prawnych dotyczących zamówień publicznych. E-zamówienia to kanał, który umożliwia realizację polityki zamówień publicznych w sposób bardziej skuteczny, efektywny i ekonomiczny. Zdaniem EKES-u ważne jest zapewnienie w tej dziedzinie spójności działań oraz przyjęcie wspólnego podejścia. |
| --- | --- |

1.3

EKES uważa, że przegląd ram w zakresie e-zamówień nie może przebiegać w oderwaniu od przeglądu ram prawnych dotyczących zamówień publicznych. E-zamówienia to kanał, który umożliwia realizację polityki zamówień publicznych w sposób bardziej skuteczny, efektywny i ekonomiczny. Zdaniem EKES-u ważne jest zapewnienie w tej dziedzinie spójności działań oraz przyjęcie wspólnego podejścia.

| 1.4 | EKES uznaje, że wdrażanie e-zamówień w państwach członkowskich nie spełniło oczekiwań określonych w planie działania z 2004 r. Jakkolwiek by nie było, Komitet stwierdza, że istnieją przykłady najlepszych praktyk w tej dziedzinie. Jednym z nich jest przyjęte przez Portugalię całościowe podejście do wdrażania e-zamówień, które zasługuje na pochwałę. |
| --- | --- |

1.4

EKES uznaje, że wdrażanie e-zamówień w państwach członkowskich nie spełniło oczekiwań określonych w planie działania z 2004 r. Jakkolwiek by nie było, Komitet stwierdza, że istnieją przykłady najlepszych praktyk w tej dziedzinie. Jednym z nich jest przyjęte przez Portugalię całościowe podejście do wdrażania e-zamówień, które zasługuje na pochwałę.

| 1.5 | EKES stwierdza, że wielotorowe podejście, zgodnie z którym każde państwo członkowskie przyjęło swój własny harmonogram wdrażania e-zamówień, nie przyniosło pożądanych rezultatów, doprowadziło natomiast do tego, że cel utworzenia uzgodnionego, ujednoliconego sytemu oddalił się jeszcze bardziej. EKES zaleca, by Komisja – czyli Dyrekcja Generalna ds. Rynku Wewnętrznego i Usług oraz Dyrekcja Generalna ds. Społeczeństwa Informacyjnego – za kwestię najwyższej wagi uznały obecnie objęcie zdecydowanego i skutecznego przywództwa (podobnie jak uczyniono to w przypadku planu działania e-Europa), tak by wprowadzić we wszystkich państwach członkowskich zintegrowane, interoperacyjne i zharmonizowane pod względem procesów biznesowych i technologii ramy e-zamówień. Dzięki temu będzie można zagwarantować, że faktycznie prowadzone będą działania zmierzające do realizacji w ustalonym przedziale czasowym uzgodnionego i spójnego podejścia, a żadne państwo członkowskie nie będzie podejmowało środków, które mogłyby jeszcze bardziej zagrozić osiągnięciu oczekiwanego celu. EKES pragnie jednak podkreślić potrzebę opracowania odpowiednio wyważonych ram e-zamówień dla konkretnych sektorów, w szczególności gospodarki społecznej i usług społecznych. Usługi, których dotyczą zamówienia publiczne w tych sektorach, często mają złożony charakter i dotyczą szczególnych kwestii i wartości, dlatego nawet w ramach procedur e-zamówień trzeba zapewnić pewien margines swobody, aby można było uwzględnić ich specyfikę. |
| --- | --- |

1.5

EKES stwierdza, że wielotorowe podejście, zgodnie z którym każde państwo członkowskie przyjęło swój własny harmonogram wdrażania e-zamówień, nie przyniosło pożądanych rezultatów, doprowadziło natomiast do tego, że cel utworzenia uzgodnionego, ujednoliconego sytemu oddalił się jeszcze bardziej. EKES zaleca, by Komisja – czyli Dyrekcja Generalna ds. Rynku Wewnętrznego i Usług oraz Dyrekcja Generalna ds. Społeczeństwa Informacyjnego – za kwestię najwyższej wagi uznały obecnie objęcie zdecydowanego i skutecznego przywództwa (podobnie jak uczyniono to w przypadku planu działania e-Europa), tak by wprowadzić we wszystkich państwach członkowskich zintegrowane, interoperacyjne i zharmonizowane pod względem procesów biznesowych i technologii ramy e-zamówień. Dzięki temu będzie można zagwarantować, że faktycznie prowadzone będą działania zmierzające do realizacji w ustalonym przedziale czasowym uzgodnionego i spójnego podejścia, a żadne państwo członkowskie nie będzie podejmowało środków, które mogłyby jeszcze bardziej zagrozić osiągnięciu oczekiwanego celu. EKES pragnie jednak podkreślić potrzebę opracowania odpowiednio wyważonych ram e-zamówień dla konkretnych sektorów, w szczególności gospodarki społecznej i usług społecznych. Usługi, których dotyczą zamówienia publiczne w tych sektorach, często mają złożony charakter i dotyczą szczególnych kwestii i wartości, dlatego nawet w ramach procedur e-zamówień trzeba zapewnić pewien margines swobody, aby można było uwzględnić ich specyfikę.

| 1.6 | EKES zaleca wprowadzenie mechanizmu monitorowania procesu wdrażania e-zamówień w państwach członkowskich, który umożliwiałby ocenę postępów, analizę barier, podejmowanie działań korygujących itd. |
| --- | --- |

1.6

EKES zaleca wprowadzenie mechanizmu monitorowania procesu wdrażania e-zamówień w państwach członkowskich, który umożliwiałby ocenę postępów, analizę barier, podejmowanie działań korygujących itd.

| 1.7 | EKES pragnie dodać, że Komisja, wspierając wdrażanie e-zamówień, powinna zachęcać państwa członkowskie do poszukiwania innowacyjnych rozwiązań służących pokonywaniu przeszkód związanych z procedurami biznesowymi i kwestią języka. |
| --- | --- |

1.7

EKES pragnie dodać, że Komisja, wspierając wdrażanie e-zamówień, powinna zachęcać państwa członkowskie do poszukiwania innowacyjnych rozwiązań służących pokonywaniu przeszkód związanych z procedurami biznesowymi i kwestią języka.

| 1.8 | Komisja powinna nie tylko przyjąć rolę przywódcy, ale także dawać dobry przykład, przyjmując system e-zamówień w swoich instytucjach. |
| --- | --- |

1.8

Komisja powinna nie tylko przyjąć rolę przywódcy, ale także dawać dobry przykład, przyjmując system e-zamówień w swoich instytucjach.

| 1.9 | EKES ponownie podkreśla znaczenie e-zamówień jako czynnika stymulującego rozwój paneuropejskiego handlu na rynku wewnętrznym, zarówno dla wielkich koncernów, jak i dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) oraz mikroprzedsiębiorstw. Zaznacza, że procesy biznesowe i technologie powinny sprzyjać rozwojowi handlu na rynku wewnętrznym, nie mogą więc być zaprojektowane tak, by stanowiły przeszkodę dla tego handlu. |
| --- | --- |

1.9

EKES ponownie podkreśla znaczenie e-zamówień jako czynnika stymulującego rozwój paneuropejskiego handlu na rynku wewnętrznym, zarówno dla wielkich koncernów, jak i dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) oraz mikroprzedsiębiorstw. Zaznacza, że procesy biznesowe i technologie powinny sprzyjać rozwojowi handlu na rynku wewnętrznym, nie mogą więc być zaprojektowane tak, by stanowiły przeszkodę dla tego handlu.

| 1.10 | EKES podkreśla, że MŚP oraz mikroprzedsiębiorstwa stanowią trzon przedsiębiorczości w UE. Należy koniecznie zadbać o to, by efekty przeglądu ram dotyczących zamówień publicznych i ram w zakresie e-zamówień posłużyły do rozwinięcia zdolności MŚP i mikroprzedsiębiorstw do sprostania konkurencji w systemie e-zamówień. EKES zaleca:






  — | publikowanie wszystkich zaproszeń do składania ofert – podprogowych i ponadprogowych – ogłaszanych w państwach członkowskich na portalu krajowej instytucji zamawiającej; |
| --- | --- | --- |

1.10

EKES podkreśla, że MŚP oraz mikroprzedsiębiorstwa stanowią trzon przedsiębiorczości w UE. Należy koniecznie zadbać o to, by efekty przeglądu ram dotyczących zamówień publicznych i ram w zakresie e-zamówień posłużyły do rozwinięcia zdolności MŚP i mikroprzedsiębiorstw do sprostania konkurencji w systemie e-zamówień. EKES zaleca:

—

publikowanie wszystkich zaproszeń do składania ofert – podprogowych i ponadprogowych – ogłaszanych w państwach członkowskich na portalu krajowej instytucji zamawiającej;

| — | wspieranie MŚP poprzez bezpośrednie inicjatywy służące rozwijaniu potencjału lub poprzez tworzenie przez krajowe lub regionalne instytucje zamawiające lub organizacje reprezentujące MŚP finansowanych z budżetu krajowego lub unijnego ośrodków wsparcia w zakresie e-zamówień – tak aby umożliwić MŚP i mikroprzedsiębiorstwom stosowanie systemu e-zamówień z korzyścią dla siebie. |
| --- | --- |

—

wspieranie MŚP poprzez bezpośrednie inicjatywy służące rozwijaniu potencjału lub poprzez tworzenie przez krajowe lub regionalne instytucje zamawiające lub organizacje reprezentujące MŚP finansowanych z budżetu krajowego lub unijnego ośrodków wsparcia w zakresie e-zamówień – tak aby umożliwić MŚP i mikroprzedsiębiorstwom stosowanie systemu e-zamówień z korzyścią dla siebie.

| 1.11 | EKES zaleca, by architektura systemu e-zamówień była interoperacyjna i opierała się na otwartych standardach i otwartym oprogramowaniu. |
| --- | --- |

1.11

EKES zaleca, by architektura systemu e-zamówień była interoperacyjna i opierała się na otwartych standardach i otwartym oprogramowaniu.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | W dniu 18 października 2010 r. Komisja Europejska opublikowała zieloną księgę w sprawie szerszego stosowania e-zamówień w UE (1). Zielonej księdze towarzyszył dokument roboczy służb Komisji zawierający ocenę planu działania w celu wdrożenia ram prawnych dla elektronicznych zamówień publicznych z 2004 r. (2) |
| --- | --- |

2.1

W dniu 18 października 2010 r. Komisja Europejska opublikowała zieloną księgę w sprawie szerszego stosowania e-zamówień w UE (1). Zielonej księdze towarzyszył dokument roboczy służb Komisji zawierający ocenę planu działania w celu wdrożenia ram prawnych dla elektronicznych zamówień publicznych z 2004 r. (2)

| 2.2 | Zielona księga stanowi pierwszy krok na drodze do stworzenia zintegrowanej infrastruktury e-zamówień przewidzianej w opracowanej przez Komisję europejskiej agendzie cyfrowej. Omawia się w niej sukcesy i problemy związane z wdrażaniem e-zamówień w państwach członkowskich oraz kwestie polityki ukierunkowywania działań wspólnotowych mających na celu wspieranie wdrażania e-zamówień przez administrację krajową, regionalną i lokalną. |
| --- | --- |

2.2

Zielona księga stanowi pierwszy krok na drodze do stworzenia zintegrowanej infrastruktury e-zamówień przewidzianej w opracowanej przez Komisję europejskiej agendzie cyfrowej. Omawia się w niej sukcesy i problemy związane z wdrażaniem e-zamówień w państwach członkowskich oraz kwestie polityki ukierunkowywania działań wspólnotowych mających na celu wspieranie wdrażania e-zamówień przez administrację krajową, regionalną i lokalną.

| 2.3 | W 2005 r. ministrowie UE wyznaczyli cel polegający na tym, że do 2010 r. co najmniej 50 % zamówień publicznych będzie udzielanych w formie elektronicznej. Jak jednak podaje Komisja, za pomocą systemów elektronicznych przyznaje się mniej niż 5 % łącznej kwoty budżetów przeznaczonych na zamówienia publiczne w państwach członkowskich. |
| --- | --- |

2.3

W 2005 r. ministrowie UE wyznaczyli cel polegający na tym, że do 2010 r. co najmniej 50 % zamówień publicznych będzie udzielanych w formie elektronicznej. Jak jednak podaje Komisja, za pomocą systemów elektronicznych przyznaje się mniej niż 5 % łącznej kwoty budżetów przeznaczonych na zamówienia publiczne w państwach członkowskich.

| 2.4 | W ślad za zieloną księgą w sprawie e-zamówień przyjęto, w dniu 27 stycznia 2011 r., Zieloną księgę w sprawie modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych „W kierunku zwiększenia skuteczności europejskiego rynku zamówień” (3). Obecnie Komitet zajmuje się tą kwestią, jak również zagadnieniem e-fakturowania, i ostatecznie przyjmie pakiet trzech powiązanych ze sobą opinii. |
| --- | --- |

2.4

W ślad za zieloną księgą w sprawie e-zamówień przyjęto, w dniu 27 stycznia 2011 r., Zieloną księgę w sprawie modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych „W kierunku zwiększenia skuteczności europejskiego rynku zamówień” (3). Obecnie Komitet zajmuje się tą kwestią, jak również zagadnieniem e-fakturowania, i ostatecznie przyjmie pakiet trzech powiązanych ze sobą opinii.

3.   Odpowiedzi Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego na pytania dotyczące polityki zadane w zielonej księdze

Poniżej Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przedstawia swoje odpowiedzi na zadane w zielonej księdze pytania dotyczące polityki.

| 3.1 | Pytanie 1. EKES uporządkował wymienione w zielonej księdze wyzwania w następującej kolejności:






  3.1.1 | Zamówienia publiczne bywają kwestią kontrowersyjną – mogą budzić podejrzenia o korupcję lub nadużycia. Biorąc pod uwagę, że e-zamówienia są zjawiskiem nowym, niektóre organy administracji mogą z wahaniem podchodzić do ich stosowania. Jedną z przyczyn może być brak woli politycznej, ale u podłoża leżą prawdopodobnie także inne czynniki, takie jak stopień korzystania z technologii cyfrowych w poszczególnych państwach członkowskich czy skomplikowane zasady stosowania e-zamówień w niektórych sektorach. |
| --- | --- | --- |

3.1

Pytanie 1. EKES uporządkował wymienione w zielonej księdze wyzwania w następującej kolejności:

3.1.1

Zamówienia publiczne bywają kwestią kontrowersyjną – mogą budzić podejrzenia o korupcję lub nadużycia. Biorąc pod uwagę, że e-zamówienia są zjawiskiem nowym, niektóre organy administracji mogą z wahaniem podchodzić do ich stosowania. Jedną z przyczyn może być brak woli politycznej, ale u podłoża leżą prawdopodobnie także inne czynniki, takie jak stopień korzystania z technologii cyfrowych w poszczególnych państwach członkowskich czy skomplikowane zasady stosowania e-zamówień w niektórych sektorach.

| 3.1.2 | EKES stwierdza, że tam, gdzie wdrożono e-zamówienia, instytucje zamawiające niekiedy ustanowiły bardziej uciążliwe wymagania techniczne, które nie występowały w tradycyjnym postępowaniu przetargowym.
  W niektórych przypadkach np. dostęp do portali publikujących e-zamówienia wymaga posługiwania się zaawansowanym podpisem elektronicznym (podpisem uwierzytelnianym za pomocą cyfrowego certyfikatu) – dopiero wtedy można zapoznać się z ogłoszeniami o przetargach, pobrać dokumentację przetargową itp. |
| --- | --- |

3.1.2

EKES stwierdza, że tam, gdzie wdrożono e-zamówienia, instytucje zamawiające niekiedy ustanowiły bardziej uciążliwe wymagania techniczne, które nie występowały w tradycyjnym postępowaniu przetargowym.

W niektórych przypadkach np. dostęp do portali publikujących e-zamówienia wymaga posługiwania się zaawansowanym podpisem elektronicznym (podpisem uwierzytelnianym za pomocą cyfrowego certyfikatu) – dopiero wtedy można zapoznać się z ogłoszeniami o przetargach, pobrać dokumentację przetargową itp.

| 3.1.3 | Przyjęte podejście pozwala państwom członkowskim tworzyć własne i niepowtarzalne platformy e-zamówień oparte na TIK.
  Interoperacyjność na poziomie określonego organu, nie mówiąc już o interoperacyjności między państwami członkowskimi, można osiągnąć tylko wtedy, jeżeli ustali się standardy, które potem będą także stosowane. Tak się jednak nie stało, gdyż każde państwo członkowskie przyjęło własny mechanizm uwierzytelniania.
  Obecnie dziedzinę e-zamówień charakteryzuje fragmentacja – występują tu różne rozwiązania poszczególnych państw członkowskich. Utrudnia to wzajemne uznawanie krajowych rozwiązań elektronicznych przez państwa członkowskie. Państwa członkowskie powinny kierować się wytycznymi i normami przygotowanymi przez grupę roboczą Komisji ds. interoperacyjności. |
| --- | --- |

3.1.3

Przyjęte podejście pozwala państwom członkowskim tworzyć własne i niepowtarzalne platformy e-zamówień oparte na TIK.

Interoperacyjność na poziomie określonego organu, nie mówiąc już o interoperacyjności między państwami członkowskimi, można osiągnąć tylko wtedy, jeżeli ustali się standardy, które potem będą także stosowane. Tak się jednak nie stało, gdyż każde państwo członkowskie przyjęło własny mechanizm uwierzytelniania.

Obecnie dziedzinę e-zamówień charakteryzuje fragmentacja – występują tu różne rozwiązania poszczególnych państw członkowskich. Utrudnia to wzajemne uznawanie krajowych rozwiązań elektronicznych przez państwa członkowskie. Państwa członkowskie powinny kierować się wytycznymi i normami przygotowanymi przez grupę roboczą Komisji ds. interoperacyjności.

| 3.1.4 | Do działania sieci e-zamówień obejmującej całą UE konieczne jest znormalizowane podejście na poziomie architektury TIK (4) i na poziomie procesów biznesowych
   (5).
  W ramach tradycyjnego systemu zamówień publicznych państwa członkowskie stosują różne procesy biznesowe. Procesy te wymagają normalizacji. |
| --- | --- |

3.1.4

Do działania sieci e-zamówień obejmującej całą UE konieczne jest znormalizowane podejście na poziomie architektury TIK (4) i na poziomie procesów biznesowych
   (5).

W ramach tradycyjnego systemu zamówień publicznych państwa członkowskie stosują różne procesy biznesowe. Procesy te wymagają normalizacji.

| 3.1.5 | Z perspektywy czasu EKES stwierdza, że tolerancyjne podejście Dyrekcji Generalnej ds. Rynku Wewnętrznego i Usług oraz Dyrekcji Generalnej ds. Społeczeństwa Informacyjnego przewidujące możliwość zróżnicowanego tempa przechodzenia na e-zamówienia doprowadziło do powstania w państwach członkowskich ogromnej liczby rozwiązań na szczeblach lokalnych i regionalnych.
  Gdyby za cel strategiczny przyjąć wdrażanie e-zamówień na szczeblu krajowym i transgranicznym, EKES zaleca, by Komisja Europejska nadała temu wdrażaniu wyższą rangę oraz wsparła je bardziej rozwiniętym i skuteczniejszym mechanizmem monitorowania opartym na środkach zapobiegawczych i naprawczych, tak jak ma to miejsce w innych dziedzinach polityki e-administracji. |
| --- | --- |

3.1.5

Z perspektywy czasu EKES stwierdza, że tolerancyjne podejście Dyrekcji Generalnej ds. Rynku Wewnętrznego i Usług oraz Dyrekcji Generalnej ds. Społeczeństwa Informacyjnego przewidujące możliwość zróżnicowanego tempa przechodzenia na e-zamówienia doprowadziło do powstania w państwach członkowskich ogromnej liczby rozwiązań na szczeblach lokalnych i regionalnych.

Gdyby za cel strategiczny przyjąć wdrażanie e-zamówień na szczeblu krajowym i transgranicznym, EKES zaleca, by Komisja Europejska nadała temu wdrażaniu wyższą rangę oraz wsparła je bardziej rozwiniętym i skuteczniejszym mechanizmem monitorowania opartym na środkach zapobiegawczych i naprawczych, tak jak ma to miejsce w innych dziedzinach polityki e-administracji.

| 3.2 | Pytanie 2. EKES dostrzega następujące wyzwania:






  3.2.1 | Przywództwo polityczne i administracyjne we wdrażaniu e-zamówień. Choć kwestia ta omawiana była powyżej, EKES uważa, że zasługuje ona na osobne ujęcie.
  Wykonane przez UE badania gotowości do e-administracji wykazały, że większość państw członkowskich zdecydowanie przyjęła podejście silnego przywództwa, tak by zająć czołową pozycję w dziedzinie usług e-administracji. Główny nacisk kładzie się przede wszystkim na usługi G2C („urząd – obywatel”) oraz tradycyjne usługi G2B („urząd – przedsiębiorstwo”).
  Zaledwie pięcioprocentowy udział e-zamówień (które są usługą G2B) w zamówieniach publicznych w UE świadczy o braku innowacyjnej działalności w sektorze G2B (z wyjątkiem takich krajów jak Portugalia), mimo że literatura przedmiotu wykazuje, że wdrożenie tego kanału przynosi oszczędności, zwiększa przejrzystość itp. Na przykład w przeprowadzonym w Portugalii badaniu porównano najlepsze oferty dotyczące robót budowlanych zleconych przez 50 publicznych szpitali w 2009 r. systemem tradycyjnym i w 2010 r. systemem e-zamówień. Z badania wynika, że w 2010 r. ograniczono koszty o 18 % dzięki wzrostowi konkurencji uzyskanemu poprzez zastosowanie e-zamówień. W zielonej księdze zwrócono uwagę na przykłady oszczędności sięgające od 10 % do 45 % i dotyczące projektów o wartości miliardów euro. Oznacza to, że zaoszczędzono setki milionów euro, które można było wykorzystać na świadczenie dodatkowych usług dla społeczeństwa (6).
  EKES pragnie dodać, że w takiej strategicznej inicjatywie Komisja Europejska powinna była promować e-zamówienia, wprowadzając przed upływem okresu, na jaki przewidziany był plan działania w zakresie e-zamówień, platformę e-zamówień dla wszystkich swoich dyrekcji i agencji. |
| --- | --- | --- |

3.2

Pytanie 2. EKES dostrzega następujące wyzwania:

3.2.1

Przywództwo polityczne i administracyjne we wdrażaniu e-zamówień. Choć kwestia ta omawiana była powyżej, EKES uważa, że zasługuje ona na osobne ujęcie.

Wykonane przez UE badania gotowości do e-administracji wykazały, że większość państw członkowskich zdecydowanie przyjęła podejście silnego przywództwa, tak by zająć czołową pozycję w dziedzinie usług e-administracji. Główny nacisk kładzie się przede wszystkim na usługi G2C („urząd – obywatel”) oraz tradycyjne usługi G2B („urząd – przedsiębiorstwo”).

Zaledwie pięcioprocentowy udział e-zamówień (które są usługą G2B) w zamówieniach publicznych w UE świadczy o braku innowacyjnej działalności w sektorze G2B (z wyjątkiem takich krajów jak Portugalia), mimo że literatura przedmiotu wykazuje, że wdrożenie tego kanału przynosi oszczędności, zwiększa przejrzystość itp. Na przykład w przeprowadzonym w Portugalii badaniu porównano najlepsze oferty dotyczące robót budowlanych zleconych przez 50 publicznych szpitali w 2009 r. systemem tradycyjnym i w 2010 r. systemem e-zamówień. Z badania wynika, że w 2010 r. ograniczono koszty o 18 % dzięki wzrostowi konkurencji uzyskanemu poprzez zastosowanie e-zamówień. W zielonej księdze zwrócono uwagę na przykłady oszczędności sięgające od 10 % do 45 % i dotyczące projektów o wartości miliardów euro. Oznacza to, że zaoszczędzono setki milionów euro, które można było wykorzystać na świadczenie dodatkowych usług dla społeczeństwa (6).

EKES pragnie dodać, że w takiej strategicznej inicjatywie Komisja Europejska powinna była promować e-zamówienia, wprowadzając przed upływem okresu, na jaki przewidziany był plan działania w zakresie e-zamówień, platformę e-zamówień dla wszystkich swoich dyrekcji i agencji.

| 3.2.2 | Dążenie w kierunku interoperacyjnego środowiska technicznego. Zagadnienie to omówiono w punkcie 3.1.
  Decyzji, by znormalizować mechanizm uwierzytelniania do stosownego poziomu ochrony, nie można podjąć w oderwaniu od inwestycji w te mechanizmy, jakie państwa członkowskie poczyniły już zarówno na szczeblu krajowym, jak i na poziomie usług.
  Państwa członkowskie zainwestowały już w częściowe lub pełne (jak np. w Portugalii) wdrożenie systemów e-zamówień, które może wiązać się z krajowymi lub zarządzanymi przez instytucje zamawiające mechanizmami uwierzytelniania.
  W związku z tym EKES zaleca, by przy wszelkich działaniach mających na celu przestawienie państw członkowskich na zharmonizowany w całej UE mechanizm uwierzytelniania kierować się zasadą, że wybrany mechanizm powinien być opracowany tak, by odzwierciedlał poziom ryzyka, które należy uwzględnić na wszystkich etapach procesu zamówienia. |
| --- | --- |

3.2.2

Dążenie w kierunku interoperacyjnego środowiska technicznego. Zagadnienie to omówiono w punkcie 3.1.

Decyzji, by znormalizować mechanizm uwierzytelniania do stosownego poziomu ochrony, nie można podjąć w oderwaniu od inwestycji w te mechanizmy, jakie państwa członkowskie poczyniły już zarówno na szczeblu krajowym, jak i na poziomie usług.

Państwa członkowskie zainwestowały już w częściowe lub pełne (jak np. w Portugalii) wdrożenie systemów e-zamówień, które może wiązać się z krajowymi lub zarządzanymi przez instytucje zamawiające mechanizmami uwierzytelniania.

W związku z tym EKES zaleca, by przy wszelkich działaniach mających na celu przestawienie państw członkowskich na zharmonizowany w całej UE mechanizm uwierzytelniania kierować się zasadą, że wybrany mechanizm powinien być opracowany tak, by odzwierciedlał poziom ryzyka, które należy uwzględnić na wszystkich etapach procesu zamówienia.

| 3.3 | Pytanie 3.
  EKES zgadza się, że należy zachęcać krajowe organy administracji publicznej oraz instytucje zamawiające do wprowadzenia ram e-zamówień. Ponownie podkreśla, że nie powinno się kontynuować przyjętej przez Komisję strategii dopuszczania zróżnicowanego tempa przechodzenia na e-zamówienia. Zdaniem Komitetu doświadczenia zgromadzone od 2005 r. oraz słabe wyniki ze względu na brak skutecznego mechanizmu monitorowania powinny skłonić Komisję do ustalenia z państwami członkowskimi, że realizowane będą uzgodnione strategie w zakresie e-zamówień. EKES pragnie jednak podkreślić, że państwa członkowskie powinny opracować odpowiednio wyważone ramy dla konkretnych sektorów, w szczególności gospodarki społecznej i usług społecznych. Usługi, których dotyczą zamówienia publiczne w tych sektorach, często mają złożony charakter i dotyczą szczególnych kwestii i wartości, dlatego nawet w ramach procedur e-zamówień trzeba zapewnić pewien margines swobody, aby można było uwzględnić ich specyfikę.
  Jeśli chodzi o zachęty mające na celu nakłonienie przedsiębiorstw do korzystania z e-zamówień, EKES pragnie poruszyć następujące kwestie:






  a) | Korzystanie z usług e-administracji, w tym także e-zamówień, zależy od łatwości posługiwania się nimi. Niepotrzebne zastosowanie skomplikowanych technologii, takich jak infrastruktura klucza publicznego, odstręcza organizacje od wprowadzania e-zamówień i korzystania z nich. Unijne ramy e-zamówień muszą być opracowane w taki sposób, by uniknąć nadmiernej i niepotrzebnej technologizacji. |
| --- | --- | --- |

3.3

EKES zgadza się, że należy zachęcać krajowe organy administracji publicznej oraz instytucje zamawiające do wprowadzenia ram e-zamówień. Ponownie podkreśla, że nie powinno się kontynuować przyjętej przez Komisję strategii dopuszczania zróżnicowanego tempa przechodzenia na e-zamówienia. Zdaniem Komitetu doświadczenia zgromadzone od 2005 r. oraz słabe wyniki ze względu na brak skutecznego mechanizmu monitorowania powinny skłonić Komisję do ustalenia z państwami członkowskimi, że realizowane będą uzgodnione strategie w zakresie e-zamówień. EKES pragnie jednak podkreślić, że państwa członkowskie powinny opracować odpowiednio wyważone ramy dla konkretnych sektorów, w szczególności gospodarki społecznej i usług społecznych. Usługi, których dotyczą zamówienia publiczne w tych sektorach, często mają złożony charakter i dotyczą szczególnych kwestii i wartości, dlatego nawet w ramach procedur e-zamówień trzeba zapewnić pewien margines swobody, aby można było uwzględnić ich specyfikę.

Jeśli chodzi o zachęty mające na celu nakłonienie przedsiębiorstw do korzystania z e-zamówień, EKES pragnie poruszyć następujące kwestie:

a)

Korzystanie z usług e-administracji, w tym także e-zamówień, zależy od łatwości posługiwania się nimi. Niepotrzebne zastosowanie skomplikowanych technologii, takich jak infrastruktura klucza publicznego, odstręcza organizacje od wprowadzania e-zamówień i korzystania z nich. Unijne ramy e-zamówień muszą być opracowane w taki sposób, by uniknąć nadmiernej i niepotrzebnej technologizacji.

| b) | MŚP stanowią trzon przedsiębiorczości w UE. Ani Komisja, ani państwa członkowskie nie powinny zakładać, że MŚP mają takie same możliwości i zasoby oraz taki sam dostęp do technologii, jak duże przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

b)

MŚP stanowią trzon przedsiębiorczości w UE. Ani Komisja, ani państwa członkowskie nie powinny zakładać, że MŚP mają takie same możliwości i zasoby oraz taki sam dostęp do technologii, jak duże przedsiębiorstwa.

Biorąc pod uwagę powyższy punkt b), EKES zaleca, by Komisja finansowała inicjatywy w państwach członkowskich zmierzające do:

| — | zapewnienia dostępu do technologii, który można uzyskać dzięki ośrodkom technologicznym tworzonym przez właściwe władze odpowiedzialne za politykę dotyczącą przedsiębiorstw lub przez organizacje reprezentujące MŚP; |
| --- | --- |

—

zapewnienia dostępu do technologii, który można uzyskać dzięki ośrodkom technologicznym tworzonym przez właściwe władze odpowiedzialne za politykę dotyczącą przedsiębiorstw lub przez organizacje reprezentujące MŚP;

| — | podejmowania inicjatyw przeznaczonych dla MŚP i mających na celu rozwój wiedzy i potencjału oraz wspierania ich doradztwem świadczonym przez organizacje działające na rzecz MŚP, a także tworzenia zachęt na szczeblu krajowym i UE; |
| --- | --- |

—

podejmowania inicjatyw przeznaczonych dla MŚP i mających na celu rozwój wiedzy i potencjału oraz wspierania ich doradztwem świadczonym przez organizacje działające na rzecz MŚP, a także tworzenia zachęt na szczeblu krajowym i UE;

| — | korzystania z e-zamówień oraz udziału w szkoleniach podnoszących umiejętności, w tym zapewnienie narzędzi szkoleniowych, takich jak szkolenia z wykorzystaniem komputera, poprzez tworzenie ośrodków wsparcia w zakresie e-zamówień. |
| --- | --- |

—

korzystania z e-zamówień oraz udziału w szkoleniach podnoszących umiejętności, w tym zapewnienie narzędzi szkoleniowych, takich jak szkolenia z wykorzystaniem komputera, poprzez tworzenie ośrodków wsparcia w zakresie e-zamówień.

| 3.4 | Pytanie 4.
  Instytucje zamawiające są jednostkami administracji i podlegają realizowanej przez rząd polityce. Państwa członkowskie powinny podjąć wobec podległych im instytucji zamawiających odpowiednie środki wspierające je w projektowaniu i wprowadzaniu systemu e-zamówień. Może to wymagać od państw członkowskich opracowania strategii wdrażania e-zamówień i włączenia ich do odpowiednich strategii przedsiębiorczości i krajowych strategii w zakresie TIK oraz określenia pośrednich celów do realizacji w określonych terminach (7).
  W tym miejscu należy sobie zadać pytanie czy system e-zamówień powinien być jedynym kanałem umożliwiającym udział w zamówieniach publicznych? Zdaniem EKES-u państwa członkowskie powinny w miarę możliwości promować system e-zamówień jako główny kanał udzielania zamówień publicznych, jednakże z zastrzeżeniem, iż będzie on zaprojektowany w inteligentny sposób odzwierciedlający szczególne potrzeby niektórych sektorów. Dotyczy to szczególnie sektora usług społecznych, w odniesieniu do którego kwestia zamówień publicznych jest szczególnie złożona. Zasady e-zamówień dla usług społecznych powinny być kształtowane w oparciu o potrzeby, które mają zaspokajać, oraz z uwzględnieniem specyfiki tych usług.
  W tym kontekście, strategiom wprowadzania e-zamówień powinny towarzyszyć działania uzupełniające w zakresie rozwoju potencjału i szkolenia urzędników administracji publicznej oraz udostępnianie MŚP ośrodków wsparcia w zakresie e-zamówień. |
| --- | --- |

3.4

Instytucje zamawiające są jednostkami administracji i podlegają realizowanej przez rząd polityce. Państwa członkowskie powinny podjąć wobec podległych im instytucji zamawiających odpowiednie środki wspierające je w projektowaniu i wprowadzaniu systemu e-zamówień. Może to wymagać od państw członkowskich opracowania strategii wdrażania e-zamówień i włączenia ich do odpowiednich strategii przedsiębiorczości i krajowych strategii w zakresie TIK oraz określenia pośrednich celów do realizacji w określonych terminach (7).

W tym miejscu należy sobie zadać pytanie czy system e-zamówień powinien być jedynym kanałem umożliwiającym udział w zamówieniach publicznych? Zdaniem EKES-u państwa członkowskie powinny w miarę możliwości promować system e-zamówień jako główny kanał udzielania zamówień publicznych, jednakże z zastrzeżeniem, iż będzie on zaprojektowany w inteligentny sposób odzwierciedlający szczególne potrzeby niektórych sektorów. Dotyczy to szczególnie sektora usług społecznych, w odniesieniu do którego kwestia zamówień publicznych jest szczególnie złożona. Zasady e-zamówień dla usług społecznych powinny być kształtowane w oparciu o potrzeby, które mają zaspokajać, oraz z uwzględnieniem specyfiki tych usług.

W tym kontekście, strategiom wprowadzania e-zamówień powinny towarzyszyć działania uzupełniające w zakresie rozwoju potencjału i szkolenia urzędników administracji publicznej oraz udostępnianie MŚP ośrodków wsparcia w zakresie e-zamówień.

| 3.5 | Pytanie 5.
  Fakt, iż organizuje się e-aukcje, świadczy o tym, że stosowanie procedur elektronicznych w przypadku niektórych zamówień zostało już przewidziane w dyrektywach 2004/17 i 2004/18 – jeżeli te instrumenty zostaną wybrane.
  EKES popiera takie instrumenty udzielania zamówień, jak e-aukcje, które z natury wymagają systemu e-zamówień, jednakże z zastrzeżeniem, iż tego rodzaju system powinien przewidywać rozwiązania wspierające MŚP, o czym była mowa w punkcie 3.3, oraz że będzie on stosowany tylko w odpowiednich przypadkach.
  Kwestii rozwoju potencjału w zakresie tworzenia niezbędnych ram wspierających nie można przecenić, ponieważ zagwarantuje to równe szanse w handlu elektronicznym MŚP i organizacjom pozarządowym z jednej strony, a z drugiej strony wielkim przedsiębiorstwom.
  EKES podkreśla niebezpieczeństwo z powstania „przepaści cyfrowej”, która prowadzić będzie do „nieuczciwej” konkurencji, ponieważ MŚP i organizacje pozarządowe pragnące uczestniczyć w zamówieniach publicznych mogą znaleźć się w niekorzystnej sytuacji ze względu na barierę „technologiczną”. |
| --- | --- |

3.5

Fakt, iż organizuje się e-aukcje, świadczy o tym, że stosowanie procedur elektronicznych w przypadku niektórych zamówień zostało już przewidziane w dyrektywach 2004/17 i 2004/18 – jeżeli te instrumenty zostaną wybrane.

EKES popiera takie instrumenty udzielania zamówień, jak e-aukcje, które z natury wymagają systemu e-zamówień, jednakże z zastrzeżeniem, iż tego rodzaju system powinien przewidywać rozwiązania wspierające MŚP, o czym była mowa w punkcie 3.3, oraz że będzie on stosowany tylko w odpowiednich przypadkach.

Kwestii rozwoju potencjału w zakresie tworzenia niezbędnych ram wspierających nie można przecenić, ponieważ zagwarantuje to równe szanse w handlu elektronicznym MŚP i organizacjom pozarządowym z jednej strony, a z drugiej strony wielkim przedsiębiorstwom.

EKES podkreśla niebezpieczeństwo z powstania „przepaści cyfrowej”, która prowadzić będzie do „nieuczciwej” konkurencji, ponieważ MŚP i organizacje pozarządowe pragnące uczestniczyć w zamówieniach publicznych mogą znaleźć się w niekorzystnej sytuacji ze względu na barierę „technologiczną”.

| 3.6 | Pytanie 6.
  EKES uważa, że system e-zamówień powinien być głównym kanałem udzielania zamówień publicznych, pod warunkiem, że zasady udzielania zamówień będą odzwierciedlać szczególne cechy i złożone potrzeby pewnych sektorów, np. w przypadku zamówień na usługi typu „B”.
  Jednakże bez względu na ostateczną decyzję w tym zakresie, równe szanse będzie można zapewnić jedynie wtedy, gdy MŚP oraz organizacje pozarządowe będą w stanie funkcjonować w otoczeniu typu B2G („przedsiębiorstwo – urząd”). Obecnie mogłoby to nie być jeszcze możliwe, dlatego wysiłki Komisji Europejskiej i państw członkowskich w zakresie rozwoju potencjału powinny zmierzać w tym kierunku. |
| --- | --- |

3.6

EKES uważa, że system e-zamówień powinien być głównym kanałem udzielania zamówień publicznych, pod warunkiem, że zasady udzielania zamówień będą odzwierciedlać szczególne cechy i złożone potrzeby pewnych sektorów, np. w przypadku zamówień na usługi typu „B”.

Jednakże bez względu na ostateczną decyzję w tym zakresie, równe szanse będzie można zapewnić jedynie wtedy, gdy MŚP oraz organizacje pozarządowe będą w stanie funkcjonować w otoczeniu typu B2G („przedsiębiorstwo – urząd”). Obecnie mogłoby to nie być jeszcze możliwe, dlatego wysiłki Komisji Europejskiej i państw członkowskich w zakresie rozwoju potencjału powinny zmierzać w tym kierunku.

| 3.7 | Pytanie 7.
  Źródłem niepotrzebnych lub nieproporcjonalnych barier dla transgranicznego uczestnictwa w e-zamówieniach są przede wszystkim następujące wyzwania:






  — | mechanizmy uwierzytelniania, |
| --- | --- | --- |

3.7

Źródłem niepotrzebnych lub nieproporcjonalnych barier dla transgranicznego uczestnictwa w e-zamówieniach są przede wszystkim następujące wyzwania:

—

mechanizmy uwierzytelniania,

| — | procedury biznesowe, |
| --- | --- |

—

procedury biznesowe,

| — | język, |
| --- | --- |

—

język,

| — | skłonność do otwarcia rynku lokalnego na konkurencję. |
| --- | --- |

—

skłonność do otwarcia rynku lokalnego na konkurencję.

EKES proponuje, by Komisja Europejska opracowała i przyjęła uzgodniony plan działań uzupełniony systemem monitorowania wdrażania mającym na celu dopilnowanie, by owe bariery zostały pokonane.

| 3.8 | Pytanie 8.
  Jeśli w ramach systemu e-zamówień zaniecha się ogłaszania w widoczny sposób przetargów podprogowych, prawdopodobnie ograniczy to transgraniczny udział w elektronicznym procesie udzielania zamówień publicznych na rynku wewnętrznym przede wszystkim do wielkich przedsiębiorstw.
  Należy podkreślić, że widoczność możliwości udziału w zamówieniach podprogowych na jednolitym rynku ma istotne znaczenie dla MŚP oraz mikroprzedsiębiorstw, ponieważ specyfikacja takich przetargów nader często odpowiada umiejętnościom oraz zdolnościom organizacyjnym i finansowym właśnie tego rodzaju przedsiębiorstw. A zatem handel transgraniczny wynikający z udziału MŚP i mikroprzedsiębiorstw w podprogowych elektronicznych zamówieniach publicznych przyczyni się do wzmocnienia jednolitego rynku.
  Mając na względzie fakt, że system e-zamówień obejmuje różne etapy, począwszy od ogłoszenia elektronicznego, a skończywszy na e-fakturowaniu, EKES zaleca, by unijna polityka w zakresie e-zamówień przewidywała, iż wszystkie zaproszenia do składania ofert – podprogowe i ponadprogowe – powinny być zamieszczane w widoczny sposób zarówno na obejmującym jednolity rynek, jak i na krajowym centralnym portalu wspieranym przez usługę elektronicznych ogłoszeń. |
| --- | --- |

3.8

Jeśli w ramach systemu e-zamówień zaniecha się ogłaszania w widoczny sposób przetargów podprogowych, prawdopodobnie ograniczy to transgraniczny udział w elektronicznym procesie udzielania zamówień publicznych na rynku wewnętrznym przede wszystkim do wielkich przedsiębiorstw.

Należy podkreślić, że widoczność możliwości udziału w zamówieniach podprogowych na jednolitym rynku ma istotne znaczenie dla MŚP oraz mikroprzedsiębiorstw, ponieważ specyfikacja takich przetargów nader często odpowiada umiejętnościom oraz zdolnościom organizacyjnym i finansowym właśnie tego rodzaju przedsiębiorstw. A zatem handel transgraniczny wynikający z udziału MŚP i mikroprzedsiębiorstw w podprogowych elektronicznych zamówieniach publicznych przyczyni się do wzmocnienia jednolitego rynku.

Mając na względzie fakt, że system e-zamówień obejmuje różne etapy, począwszy od ogłoszenia elektronicznego, a skończywszy na e-fakturowaniu, EKES zaleca, by unijna polityka w zakresie e-zamówień przewidywała, iż wszystkie zaproszenia do składania ofert – podprogowe i ponadprogowe – powinny być zamieszczane w widoczny sposób zarówno na obejmującym jednolity rynek, jak i na krajowym centralnym portalu wspieranym przez usługę elektronicznych ogłoszeń.

| 3.9 | Pytanie 9.
  Zdaniem EKES-u ramy prawne w zakresie e-zamówień są odpowiednie. Wszelkie niepowodzenia wynikają z braku woli wdrażania. |
| --- | --- |

3.9

Zdaniem EKES-u ramy prawne w zakresie e-zamówień są odpowiednie. Wszelkie niepowodzenia wynikają z braku woli wdrażania.

| 3.10 | Pytanie 10.
  Wprowadzane rozwiązana zamiast opierać się na procesach biznesowych zbyt często są wynikową architektury technicznej. Stosowany poziom ochrony powinien odzwierciedlać poziom ryzyka, a podejmowane inwestycje w rozbudowę zabezpieczeń powinny być wyważone w stosunku do występujących zagrożeń.
  W projektowaniu mechanizmów uwierzytelniania w przypadku e-zamówień elementy ochrony skupiają się na zaawansowanych podpisach elektronicznych. Jednakże uzyskanie tego rodzaju podpisów jest kosztowne – ze względów organizacyjnych, z uwagi na ceny certyfikatów cyfrowych itp.
  W związku z tym pojawia się pytanie: czy e-zamówienia powinny być de facto powiązane z mechanizmem uwierzytelniania za pomocą zaawansowanego podpisu elektronicznego?
  Zdaniem EKES-u przed podjęciem decyzji o powiązaniu mechanizmu uwierzytelniania w ramach e-zamówień z zaawansowanymi podpisami elektronicznymi należy przeprowadzić szerszą debatę z udziałem Komisji i państw członkowskich poświęconą zagrożeniom w kontekście e-zamówień.
  Należy odnotować fakt, że karta debetowa lub kredytowa – której zagubienie lub kradzież naraża jej posiadacza na ryzyko finansowe – zabezpieczona jest czterocyfrowym kodem PIN. EKES pragnie więc zadać następujące pytania:






  — | Czy uwierzytelnianie za pomocą zaawansowanego podpisu elektronicznego potrzebne jest na wszystkich etapach procesu e-zamówienia? Czy taki poziom ochrony jest konieczny, by można było wejść na portal, przeglądać informacje na temat przetargów czy włączać usługi elektroniczne lub mobilne, takie jak powiadomienia? |
| --- | --- | --- |

3.10

Wprowadzane rozwiązana zamiast opierać się na procesach biznesowych zbyt często są wynikową architektury technicznej. Stosowany poziom ochrony powinien odzwierciedlać poziom ryzyka, a podejmowane inwestycje w rozbudowę zabezpieczeń powinny być wyważone w stosunku do występujących zagrożeń.

W projektowaniu mechanizmów uwierzytelniania w przypadku e-zamówień elementy ochrony skupiają się na zaawansowanych podpisach elektronicznych. Jednakże uzyskanie tego rodzaju podpisów jest kosztowne – ze względów organizacyjnych, z uwagi na ceny certyfikatów cyfrowych itp.

W związku z tym pojawia się pytanie: czy e-zamówienia powinny być de facto powiązane z mechanizmem uwierzytelniania za pomocą zaawansowanego podpisu elektronicznego?

Zdaniem EKES-u przed podjęciem decyzji o powiązaniu mechanizmu uwierzytelniania w ramach e-zamówień z zaawansowanymi podpisami elektronicznymi należy przeprowadzić szerszą debatę z udziałem Komisji i państw członkowskich poświęconą zagrożeniom w kontekście e-zamówień.

Należy odnotować fakt, że karta debetowa lub kredytowa – której zagubienie lub kradzież naraża jej posiadacza na ryzyko finansowe – zabezpieczona jest czterocyfrowym kodem PIN. EKES pragnie więc zadać następujące pytania:

—

Czy uwierzytelnianie za pomocą zaawansowanego podpisu elektronicznego potrzebne jest na wszystkich etapach procesu e-zamówienia? Czy taki poziom ochrony jest konieczny, by można było wejść na portal, przeglądać informacje na temat przetargów czy włączać usługi elektroniczne lub mobilne, takie jak powiadomienia?

| — | Jeżeli tak wysoki poziom ochrony nie jest konieczny, wówczas czy mechanizm uwierzytelniania nie powinien być dwustopniowy: prosta rejestracja w odniesieniu do tych etapów procedury udzielania zamówienia, które w tradycyjnych procesach biznesowych mają charakter publiczny, oraz wyższy poziom uwierzytelnienia wymagany do złożenia oferty lub udziału w e-aukcji? |
| --- | --- |

—

Jeżeli tak wysoki poziom ochrony nie jest konieczny, wówczas czy mechanizm uwierzytelniania nie powinien być dwustopniowy: prosta rejestracja w odniesieniu do tych etapów procedury udzielania zamówienia, które w tradycyjnych procesach biznesowych mają charakter publiczny, oraz wyższy poziom uwierzytelnienia wymagany do złożenia oferty lub udziału w e-aukcji?

| — | Czy gdyby przyjęto mechanizm dwustopniowy, ów wyższy poziom uwierzytelniania musiałby opierać się na zaawansowanym podpisie elektronicznym czy należałoby przyjąć mniej skomplikowany, lecz bezpieczny system uwierzytelniania? |
| --- | --- |

—

Czy gdyby przyjęto mechanizm dwustopniowy, ów wyższy poziom uwierzytelniania musiałby opierać się na zaawansowanym podpisie elektronicznym czy należałoby przyjąć mniej skomplikowany, lecz bezpieczny system uwierzytelniania?

| — | Czy mechanizm uwierzytelniania powinien opierać się na silnym haśle alfanumerycznym w połączeniu z silnym kodem PIN bądź czy powinien on obejmować obydwa wspomniane elementy oraz unikatowe hasło generowane przez token podobny do wykorzystywanych w bankowości elektronicznej? |
| --- | --- |

—

Czy mechanizm uwierzytelniania powinien opierać się na silnym haśle alfanumerycznym w połączeniu z silnym kodem PIN bądź czy powinien on obejmować obydwa wspomniane elementy oraz unikatowe hasło generowane przez token podobny do wykorzystywanych w bankowości elektronicznej?

Zdaniem EKES-u, choć e-zamówienia wymagają wprowadzenia bezpiecznego mechanizmu, zastosowane rozwiązanie musi być proporcjonalne do ryzyka i na tyle nieskomplikowane, na ile to możliwe.

Gdyby zdecydowano, iż najlepszym rodzajem ochrony w przypadku e-zamówień są zaawansowane certyfikaty kwalifikowane, wówczas EKES proponuje, aby oprzeć prace w tym względzie na wirtualnej dokumentacji przedsiębiorstwa (Virtual Company Dossier – VCD), której przygotowaniem zajmuje się paneuropejski system publicznych zamówień online (PEPPOL) (8).

EKES pragnie odnotować, iż obecna dyrektywa przewiduje, że instytucje zamawiające powinny uznawać odpowiedniki certyfikatów. W praktyce niestety niejednokrotnie trudno jest znaleźć takowe odpowiedniki, a niektóre państwa członkowskie stawiają uciążliwe wymagania, takie jak konieczność dostarczenia tłumaczenia poświadczonego opatrzonego apostille bądź przedstawiania wyłącznie oryginałów. Jest to kłopotliwe i kosztowne nie tylko dla przedsiębiorstw, lecz także dla instytucji zamawiających.

| 3.11 | Pytanie 11.
  Prawdziwe bariery występują w przypadku kwestii językowych. Ogólnounijny system e-zamówień nie może istnieć bez możliwości dotarcia z informacją o przetargu do wszystkich 27 państw członkowskich. Jednak z drugiej strony, tłumaczenie dokumentów przetargowych przez krajową instytucję zamawiającą na języki urzędowe UE, nie mówiąc już o wszystkich językach, jakimi posługują się obywatele 27 państw członkowskich, tak by przetarg był dostępny dla przedsiębiorstw ze wszystkich państw członkowskich, byłoby rozwiązaniem niewydolnym i drogim oraz zahamowałoby proces udzielania zamówień publicznych.
  Istotne jest, by przedsiębiorstwa lub osoby fizyczne pragnące złożyć ofertę w ramach zamówień publicznych wiedziały, jakie przetargi zostały ogłoszone, dlatego informacje te powinny być dostępne w sposób niestwarzający barier językowych. Następnie zadaniem samego zainteresowanego przedsiębiorstwa – wielkiego, małego, średniego czy mikroprzedsiębiorstwa – byłoby zdobycie dalszych informacji przy wsparciu ze strony odpowiednich ośrodków, których utworzenie proponuje się w niniejszej opinii, oraz decyzja o poniesieniu dalszych nakładów na bardziej szczegółowe tłumaczenia wykraczające poza wersje możliwe do uzyskania za pomocą proponowanych narzędzi językowych.
  Potencjalnym rozwiązaniem mogłoby być opracowanie przez Komisję narzędzia on-line do tłumaczenia zamówień publicznych, które byłoby specjalnie zaprojektowane i dostosowane z myślą o technicznym języku dokumentacji przetargowych, tj. ze szczególnym uwzględnieniem prawidłowego tłumaczenia zwrotów takich jak „może”, „obowiązkowy” itp., tak by nie dopuszczać żadnych niuansów, które mogłyby prowadzić do błędnej interpretacji.
  Narzędzie takie powinno jednak być stosowane tylko w przypadku bardzo prostych zamówień i pod warunkiem, że zapewniona będzie jasność. Nie może ono bowiem powodować wzrostu nakładów administracyjnych, który nie przyniesie żadnych realnych korzyści ani instytucji zamawiającej, ani oferentom. |
| --- | --- |

3.11

Prawdziwe bariery występują w przypadku kwestii językowych. Ogólnounijny system e-zamówień nie może istnieć bez możliwości dotarcia z informacją o przetargu do wszystkich 27 państw członkowskich. Jednak z drugiej strony, tłumaczenie dokumentów przetargowych przez krajową instytucję zamawiającą na języki urzędowe UE, nie mówiąc już o wszystkich językach, jakimi posługują się obywatele 27 państw członkowskich, tak by przetarg był dostępny dla przedsiębiorstw ze wszystkich państw członkowskich, byłoby rozwiązaniem niewydolnym i drogim oraz zahamowałoby proces udzielania zamówień publicznych.

Istotne jest, by przedsiębiorstwa lub osoby fizyczne pragnące złożyć ofertę w ramach zamówień publicznych wiedziały, jakie przetargi zostały ogłoszone, dlatego informacje te powinny być dostępne w sposób niestwarzający barier językowych. Następnie zadaniem samego zainteresowanego przedsiębiorstwa – wielkiego, małego, średniego czy mikroprzedsiębiorstwa – byłoby zdobycie dalszych informacji przy wsparciu ze strony odpowiednich ośrodków, których utworzenie proponuje się w niniejszej opinii, oraz decyzja o poniesieniu dalszych nakładów na bardziej szczegółowe tłumaczenia wykraczające poza wersje możliwe do uzyskania za pomocą proponowanych narzędzi językowych.

Potencjalnym rozwiązaniem mogłoby być opracowanie przez Komisję narzędzia on-line do tłumaczenia zamówień publicznych, które byłoby specjalnie zaprojektowane i dostosowane z myślą o technicznym języku dokumentacji przetargowych, tj. ze szczególnym uwzględnieniem prawidłowego tłumaczenia zwrotów takich jak „może”, „obowiązkowy” itp., tak by nie dopuszczać żadnych niuansów, które mogłyby prowadzić do błędnej interpretacji.

Narzędzie takie powinno jednak być stosowane tylko w przypadku bardzo prostych zamówień i pod warunkiem, że zapewniona będzie jasność. Nie może ono bowiem powodować wzrostu nakładów administracyjnych, który nie przyniesie żadnych realnych korzyści ani instytucji zamawiającej, ani oferentom.

| 3.12 | Pytanie 12.
  EKES zaleca, by Komisja nakłoniła państwa członkowskie do rozwijania systemów e-zamówień w oparciu o „otwarte” standardy.
  EKES zaleca, by Komisja zachęcała państwa członkowskie do zastosowania otwartego rozwiązania e-PRIOR, które Komisja udostępnia jako darmowe komponenty otwartego oprogramowania przeznaczonego do zintegrowania w ramach dowolnego projektowanego systemu e-zamówień. |
| --- | --- |

3.12

EKES zaleca, by Komisja nakłoniła państwa członkowskie do rozwijania systemów e-zamówień w oparciu o „otwarte” standardy.

EKES zaleca, by Komisja zachęcała państwa członkowskie do zastosowania otwartego rozwiązania e-PRIOR, które Komisja udostępnia jako darmowe komponenty otwartego oprogramowania przeznaczonego do zintegrowania w ramach dowolnego projektowanego systemu e-zamówień.

| 3.13 | Pytanie 13.
  EKES zaleca, by Komisja zachęcała do stosowania otwartych rozwiązań, które można zintegrować w ramach istniejących lub opracowywanych systemów e-zamówień, oraz aby w większym stopniu udostępniała takie rozwiązania. |
| --- | --- |

3.13

EKES zaleca, by Komisja zachęcała do stosowania otwartych rozwiązań, które można zintegrować w ramach istniejących lub opracowywanych systemów e-zamówień, oraz aby w większym stopniu udostępniała takie rozwiązania.

| 3.14 | Pytanie 14.
  EKES potwierdza, że Komisja powinna nadal rozwijać swój zestaw aplikacji, takich jak e-PRIOR, oraz udostępniać je państwom członkowskim. |
| --- | --- |

3.14

EKES potwierdza, że Komisja powinna nadal rozwijać swój zestaw aplikacji, takich jak e-PRIOR, oraz udostępniać je państwom członkowskim.

| 3.15 | Pytanie 15.
  Jak już wspomniano wcześniej, Komisja i państwa członkowskie muszą podejmować zrównoważone inicjatywy w zakresie rozwoju potencjału, które będą wspierały MŚP w przygotowaniu się do wymogów handlu elektronicznego typu B2G („przedsiębiorstwo – urząd”). Jeśli MŚP mają uczestniczyć w ogólnounijnych e-zamówieniach, kwestia „języka” jest dla nich przeszkodą o wiele trudniejszą do pokonania. |
| --- | --- |

3.15

Jak już wspomniano wcześniej, Komisja i państwa członkowskie muszą podejmować zrównoważone inicjatywy w zakresie rozwoju potencjału, które będą wspierały MŚP w przygotowaniu się do wymogów handlu elektronicznego typu B2G („przedsiębiorstwo – urząd”). Jeśli MŚP mają uczestniczyć w ogólnounijnych e-zamówieniach, kwestia „języka” jest dla nich przeszkodą o wiele trudniejszą do pokonania.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2010) 571 wersja ostateczna.

1

(2)  SEC(2010) 1214 wersja ostateczna.

2

(3)  COM(2011) 15 wersja ostateczna. „Zielonej księgi w sprawie modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych – W kierunku zwiększenia skuteczności europejskiego rynku zamówień” (Zob. str. 113 niniejszego Dziennika Urzędowego).

3

Zielonej księgi w sprawie modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych – W kierunku zwiększenia skuteczności europejskiego rynku zamówień

(4)  Architektura TIK to schemat umożliwiający systematyczne oraz kompletne ujęcie aktualnych (wyjściowych) i/lub pożądanych (docelowych) ram TIK z myślą o optymalizacji wyników w oparciu o efektywność, standardy, skalowalność, interoperacyjność, spójność, otwarty charakter itp.

4

(5)  Na przykład niektóre instytucje zamawiające przewidują uciążliwe procedury, w ramach których wymagają dostarczenia poświadczonego tłumaczenia dokumentów, opatrzonego apostille.

5

apostille

(6)  Kolejne przykłady – zob. s. 5 Zielonej księgi w sprawie szerszego stosowania e-zamówień w UE, SEC(2010) 1214, http://ec.europa.eu/internal_market/consultations/docs/2010/e-procurement/green-paper_pl.pdf.

6

(7)  Przykłady sprawdzonych rozwiązań znaleźć można we Włoszech, w Portugalii, Danii, Austrii i Wielkiej Brytanii.

7

(8)  http://www.peppol.eu/.

8

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/105 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/105

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „Czerpanie korzyści z fakturowania elektronicznego w Europie”

COM(2010) 712 wersja ostateczna

2011/C 318/17

Sprawozdawca: Edgardo Maria IOZIA

Dnia 2 grudnia 2010 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Czerpanie korzyści z fakturowania elektronicznego w Europie”

COM(2010) 712 wersja ostateczna.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 23 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 119 do 1 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wyraża poparcie i uznanie dla Komisji, zgadzając się z treścią komunikatu, który wpisuje się w kontekst Europejskiej agendy cyfrowej. Modernizacja instrumentów regulujących kontakty gospodarcze i innowacja technologiczna nie tylko umożliwiają poczynienie bardzo dużych oszczędności, lecz przyczyniają się również do rozpowszechnienia innowacji i realizacji celów wytyczonych w strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) wyraża poparcie i uznanie dla Komisji, zgadzając się z treścią komunikatu, który wpisuje się w kontekst Europejskiej agendy cyfrowej. Modernizacja instrumentów regulujących kontakty gospodarcze i innowacja technologiczna nie tylko umożliwiają poczynienie bardzo dużych oszczędności, lecz przyczyniają się również do rozpowszechnienia innowacji i realizacji celów wytyczonych w strategii „Europa 2020”.

| 1.2 | Jako czynnik zrównoważonego rozwoju społecznego i gospodarczego, realizacja agendy cyfrowej będzie zasadniczym motorem ożywienia rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

1.2

Jako czynnik zrównoważonego rozwoju społecznego i gospodarczego, realizacja agendy cyfrowej będzie zasadniczym motorem ożywienia rynku wewnętrznego.

| 1.3 | EKES podkreśla potrzebę szczególnego uwzględnienia korzyści, jakie mogą wynikać z szerokiego rozpowszechnienia e-fakturowania. Będą one musiały zostać równomiernie rozłożone między wszystkie kategorie przedsiębiorstw, a zwłaszcza MŚP. Konieczne będzie zwrócenie szczególnej uwagi na ich specyficzne potrzeby w zakresie kultury informatycznej, a także zmniejszenia kosztów dostępu do platform cyfrowych i do oprogramowania dotyczącego zarządzania. |
| --- | --- |

1.3

EKES podkreśla potrzebę szczególnego uwzględnienia korzyści, jakie mogą wynikać z szerokiego rozpowszechnienia e-fakturowania. Będą one musiały zostać równomiernie rozłożone między wszystkie kategorie przedsiębiorstw, a zwłaszcza MŚP. Konieczne będzie zwrócenie szczególnej uwagi na ich specyficzne potrzeby w zakresie kultury informatycznej, a także zmniejszenia kosztów dostępu do platform cyfrowych i do oprogramowania dotyczącego zarządzania.

| 1.4 | EKES zwraca się do Komisji o podjęcie wysiłków na rzecz jak największego przyspieszenia procesu przyjmowania nowych przepisów dotyczących podpisu elektronicznego i zastanawia się, czy zamiast dyrektywy nie należy przyjąć rozporządzenia, tak by uniknąć odmiennych, problematycznych transpozycji, które będą prowadzić do utrzymania różnic między przepisami w tej dziedzinie.
  W reformie systemu opodatkowania pośredniego VAT uwzględniono już zrównanie pokwitowań papierowych z elektronicznymi w celu zachowania faktur i zapisów w księgach handlowych. Organy podatkowe państw członkowskich powinny jak najszybciej dostosować swe przepisy do tego postanowienia. |
| --- | --- |

1.4

EKES zwraca się do Komisji o podjęcie wysiłków na rzecz jak największego przyspieszenia procesu przyjmowania nowych przepisów dotyczących podpisu elektronicznego i zastanawia się, czy zamiast dyrektywy nie należy przyjąć rozporządzenia, tak by uniknąć odmiennych, problematycznych transpozycji, które będą prowadzić do utrzymania różnic między przepisami w tej dziedzinie.

W reformie systemu opodatkowania pośredniego VAT uwzględniono już zrównanie pokwitowań papierowych z elektronicznymi w celu zachowania faktur i zapisów w księgach handlowych. Organy podatkowe państw członkowskich powinny jak najszybciej dostosować swe przepisy do tego postanowienia.

| 1.5 | Co się tyczy zwłaszcza MŚP, EKES zaleca ochronę ich interesów w zakresie płatności podatku VAT, który powinien być pobierany przy płaceniu faktury elektronicznej, a nie po pewnym czasie od jej wystawienia. W nowym systemie konieczne będzie należyte uwzględnienie problemów, które MŚP mogą napotkać przy zarządzaniu płynnością finansową. |
| --- | --- |

1.5

Co się tyczy zwłaszcza MŚP, EKES zaleca ochronę ich interesów w zakresie płatności podatku VAT, który powinien być pobierany przy płaceniu faktury elektronicznej, a nie po pewnym czasie od jej wystawienia. W nowym systemie konieczne będzie należyte uwzględnienie problemów, które MŚP mogą napotkać przy zarządzaniu płynnością finansową.

| 1.6 | EKES popiera powszechne i szybkie przyjmowanie e-fakturowania, lecz uważa, że powinno mieć ono nadal charakter fakultatywny, i chociaż zgadza się z jego celami, nie uważa, by istniały warunki do obowiązkowego przyjęcia tego systemu. |
| --- | --- |

1.6

EKES popiera powszechne i szybkie przyjmowanie e-fakturowania, lecz uważa, że powinno mieć ono nadal charakter fakultatywny, i chociaż zgadza się z jego celami, nie uważa, by istniały warunki do obowiązkowego przyjęcia tego systemu.

| 1.7 | EKES zaleca Komisji, by środki niezbędne do realizacji proponowanego celu zostały przedsięwzięte ostrożnie i starannie, tak by nie stwarzać zbędnych i uciążliwych problemów dla przedsiębiorstw i konsumentów. |
| --- | --- |

1.7

EKES zaleca Komisji, by środki niezbędne do realizacji proponowanego celu zostały przedsięwzięte ostrożnie i starannie, tak by nie stwarzać zbędnych i uciążliwych problemów dla przedsiębiorstw i konsumentów.

| 1.8 | Współistnienie dwóch systemów o tej samej wartości prawnej: systemu fakturowania elektronicznego i papierowego – powinno umożliwiać wszystkim wybór modelu, który w największym stopniu odpowiadałby ich specyficznym potrzebom. |
| --- | --- |

1.8

Współistnienie dwóch systemów o tej samej wartości prawnej: systemu fakturowania elektronicznego i papierowego – powinno umożliwiać wszystkim wybór modelu, który w największym stopniu odpowiadałby ich specyficznym potrzebom.

| 1.9 | EKES zachęca Komisję do przyjęcia kompleksowych norm e-fakturowania. Normalizacja i interoperacyjność systemów mają zasadnicze znaczenie dla rozpowszechnienia i powodzenia e-fakturowania i umożliwiają rozwój rynku wewnętrznego oraz zwiększenie liczby podmiotów na rynku.
  Obecna sytuacja cechuje się jednak rozdrobnieniem rynku, na którym brakuje komunikacji wewnętrznej, co w istocie utrudnia rozwój tego przydatnego instrumentu na szczeblu transgranicznym. |
| --- | --- |

1.9

EKES zachęca Komisję do przyjęcia kompleksowych norm e-fakturowania. Normalizacja i interoperacyjność systemów mają zasadnicze znaczenie dla rozpowszechnienia i powodzenia e-fakturowania i umożliwiają rozwój rynku wewnętrznego oraz zwiększenie liczby podmiotów na rynku.

Obecna sytuacja cechuje się jednak rozdrobnieniem rynku, na którym brakuje komunikacji wewnętrznej, co w istocie utrudnia rozwój tego przydatnego instrumentu na szczeblu transgranicznym.

| 1.10 | Projekt pilotażowy PEPPOL powinien zostać rozpowszechniony, tak by na stałe połączyć te obszary, na których stosuje się już faktury elektroniczne. Trzeba zwrócić większą uwagę na potrzeby MŚP. |
| --- | --- |

1.10

Projekt pilotażowy PEPPOL powinien zostać rozpowszechniony, tak by na stałe połączyć te obszary, na których stosuje się już faktury elektroniczne. Trzeba zwrócić większą uwagę na potrzeby MŚP.

| 1.11 | Spośród odbiorców faktur elektronicznych w komunikacie pominięto konsumentów, ich potrzeby i interesy. Wyłącznie ci, którzy mają duże doświadczenie w wykorzystywaniu technologii informatycznych, będą mogli czerpać korzyści z faktur elektronicznych. |
| --- | --- |

1.11

Spośród odbiorców faktur elektronicznych w komunikacie pominięto konsumentów, ich potrzeby i interesy. Wyłącznie ci, którzy mają duże doświadczenie w wykorzystywaniu technologii informatycznych, będą mogli czerpać korzyści z faktur elektronicznych.

| 1.12 | Perspektywa rozpowszechnienia tego instrumentu powinna umożliwić pozytywne sprzężenie zwrotne: przeglądnięcie katalogu elektronicznego, wybór i zamówienie zakupów, wysłanie towaru, wystawienie faktury, dokonanie płatności z równoczesnym przekazaniem organom podatkowym obliczonej automatycznie kwoty VAT, stosownie do rodzaju towaru i podmiotu. |
| --- | --- |

1.12

Perspektywa rozpowszechnienia tego instrumentu powinna umożliwić pozytywne sprzężenie zwrotne: przeglądnięcie katalogu elektronicznego, wybór i zamówienie zakupów, wysłanie towaru, wystawienie faktury, dokonanie płatności z równoczesnym przekazaniem organom podatkowym obliczonej automatycznie kwoty VAT, stosownie do rodzaju towaru i podmiotu.

| 1.13 | Przyspieszenie tych procedur umożliwi znaczne zaoszczędzenie czasu, bardziej terminowe płatności, a także zmniejszenie liczby fałszywych faktur. |
| --- | --- |

1.13

Przyspieszenie tych procedur umożliwi znaczne zaoszczędzenie czasu, bardziej terminowe płatności, a także zmniejszenie liczby fałszywych faktur.

| 1.14 | Projekty w dziedzinie e-biznesu finansowane przez UE powinny przewidywać wymóg, by pewien odsetek wszystkich projektów pilotażowych dotyczył małych i średnich przedsiębiorstw. Dzięki temu możliwe będzie skupienie uwagi na potrzebach MŚP już na pierwszych etapach realizacji tych inicjatyw, a przede wszystkim wpłynięcie na rozwój innowacyjnych technologii dla MŚP (na przykład w odniesieniu do projektu PEPPOL). |
| --- | --- |

1.14

Projekty w dziedzinie e-biznesu finansowane przez UE powinny przewidywać wymóg, by pewien odsetek wszystkich projektów pilotażowych dotyczył małych i średnich przedsiębiorstw. Dzięki temu możliwe będzie skupienie uwagi na potrzebach MŚP już na pierwszych etapach realizacji tych inicjatyw, a przede wszystkim wpłynięcie na rozwój innowacyjnych technologii dla MŚP (na przykład w odniesieniu do projektu PEPPOL).

| 1.15 | Komisja Europejska powinna położyć większy nacisk na potrzebę przyjęcia przez krajowe organy publiczne zasady równego traktowania w odniesieniu do faktur papierowych i elektronicznych przy jednoczesnym usunięciu przeszkód utrudniających handel transgraniczny. Należy znieść przede wszystkim obowiązek stosowania konkretnych rozwiązań technologicznych (w tym podpisów elektronicznych), które nie są konieczne w wypadku faktur papierowych, a także istniejący wciąż w niektórych państwach członkowskich obowiązek drukowania faktur elektronicznych do kontroli podatkowej, jeżeli spełniono wszystkie obowiązujące wymogi. |
| --- | --- |

1.15

Komisja Europejska powinna położyć większy nacisk na potrzebę przyjęcia przez krajowe organy publiczne zasady równego traktowania w odniesieniu do faktur papierowych i elektronicznych przy jednoczesnym usunięciu przeszkód utrudniających handel transgraniczny. Należy znieść przede wszystkim obowiązek stosowania konkretnych rozwiązań technologicznych (w tym podpisów elektronicznych), które nie są konieczne w wypadku faktur papierowych, a także istniejący wciąż w niektórych państwach członkowskich obowiązek drukowania faktur elektronicznych do kontroli podatkowej, jeżeli spełniono wszystkie obowiązujące wymogi.

| 1.16 | Zachęty dla MŚP można rozwinąć we współpracy z lokalnymi organami publicznymi i przy użyciu specjalnych programów. Należy rozważyć udział Dyrekcji Generalnej REGIO. |
| --- | --- |

1.16

Zachęty dla MŚP można rozwinąć we współpracy z lokalnymi organami publicznymi i przy użyciu specjalnych programów. Należy rozważyć udział Dyrekcji Generalnej REGIO.

| 1.17 | EKES ocenia pozytywnie pomysł ustanowienia europejskiego forum e-fakturowania i wyraża gotowość do udziału w podejmowanych przez niego działaniach. |
| --- | --- |

1.17

EKES ocenia pozytywnie pomysł ustanowienia europejskiego forum e-fakturowania i wyraża gotowość do udziału w podejmowanych przez niego działaniach.

2.   Wprowadzenie

| 2.1 | Faktura to podstawowy dokument, który wymieniają między sobą podmioty handlowe, a także podmioty handlowe i konsumenci końcowi. Jej podstawową funkcją jest żądanie przez sprzedawcę zapłaty od nabywcy za dostarczone towary lub wyświadczone usługi, lecz stanowi ona również istotny dokument rachunkowy i ma potencjalne konsekwencje prawne dla obu partnerów handlowych, jest bowiem dokumentem umownym w relacjach między przedsiębiorstwami a konsumentami. W niektórych krajach faktura jest dokumentem o bardzo istotnym znaczeniu dla deklaracji podatkowych i zwrotów, a także dla wypełnienia deklaracji importowych i eksportowych. |
| --- | --- |

2.1

Faktura to podstawowy dokument, który wymieniają między sobą podmioty handlowe, a także podmioty handlowe i konsumenci końcowi. Jej podstawową funkcją jest żądanie przez sprzedawcę zapłaty od nabywcy za dostarczone towary lub wyświadczone usługi, lecz stanowi ona również istotny dokument rachunkowy i ma potencjalne konsekwencje prawne dla obu partnerów handlowych, jest bowiem dokumentem umownym w relacjach między przedsiębiorstwami a konsumentami. W niektórych krajach faktura jest dokumentem o bardzo istotnym znaczeniu dla deklaracji podatkowych i zwrotów, a także dla wypełnienia deklaracji importowych i eksportowych.

| 2.2 | Zaangażowanymi stronami są nabywca i sprzedawca. W niektórych okolicznościach dostawca i odbiorca towaru mogą być stroną trzecią, tak jak w wypadku przewoźnika lub dostawcy usług logistycznych. |
| --- | --- |

2.2

Zaangażowanymi stronami są nabywca i sprzedawca. W niektórych okolicznościach dostawca i odbiorca towaru mogą być stroną trzecią, tak jak w wypadku przewoźnika lub dostawcy usług logistycznych.

| 2.3 | E-fakturowanie jest zautomatyzowanym procesem wydawania, przesyłania, otrzymywania i przetwarzania drogą elektroniczną danych zamieszczonych na fakturze. Jest ono częścią rozbudowanej sieci procesów stosowanych w przedsiębiorstwie i procedur, zwanych łącznie cyklem od zamówienia do otrzymania wpłaty, z punktu widzenia dostawcy, i od zakupu do płatności, z punktu widzenia nabywcy. |
| --- | --- |

2.3

E-fakturowanie jest zautomatyzowanym procesem wydawania, przesyłania, otrzymywania i przetwarzania drogą elektroniczną danych zamieszczonych na fakturze. Jest ono częścią rozbudowanej sieci procesów stosowanych w przedsiębiorstwie i procedur, zwanych łącznie cyklem od zamówienia do otrzymania wpłaty, z punktu widzenia dostawcy, i od zakupu do płatności, z punktu widzenia nabywcy.

| 2.4 | Spośród siedmiu inicjatyw przewodnich propagowanych przez UE w celu praktycznej realizacji strategii „Europa 2020”, Europejska agenda cyfrowa ma wspomóc – dzięki dostosowaniu przepisów – rozwój technologii informatycznych ukierunkowanych m.in. na uproszczenie i zmniejszenie obciążeń na drodze do urzeczywistnienia rynku wewnętrznego. Ponad sto inicjatyw i ponad trzydzieści aktów prawnych zostanie przyjętych w celu osiągnięcia w ciągu następnych 10 lat trzynastu podstawowych celów w zakresie skuteczności działania. |
| --- | --- |

2.4

Spośród siedmiu inicjatyw przewodnich propagowanych przez UE w celu praktycznej realizacji strategii „Europa 2020”, Europejska agenda cyfrowa ma wspomóc – dzięki dostosowaniu przepisów – rozwój technologii informatycznych ukierunkowanych m.in. na uproszczenie i zmniejszenie obciążeń na drodze do urzeczywistnienia rynku wewnętrznego. Ponad sto inicjatyw i ponad trzydzieści aktów prawnych zostanie przyjętych w celu osiągnięcia w ciągu następnych 10 lat trzynastu podstawowych celów w zakresie skuteczności działania.

| 2.5 | W komunikacie Komisji, powstałym po 5 latach przygotowań i dogłębnych konsultacji, omawia się bardzo istotną dziedzinę agendy: e-fakturowanie i stawia się za cel, by do 2020 r. stało się ono głównym sposobem fakturowania. Szacuje się, że obecnie zaledwie 5 % wszystkich czynności fakturowania w przedsiębiorstwach odbywa się za pomocą e-fakturowania. |
| --- | --- |

2.5

W komunikacie Komisji, powstałym po 5 latach przygotowań i dogłębnych konsultacji, omawia się bardzo istotną dziedzinę agendy: e-fakturowanie i stawia się za cel, by do 2020 r. stało się ono głównym sposobem fakturowania. Szacuje się, że obecnie zaledwie 5 % wszystkich czynności fakturowania w przedsiębiorstwach odbywa się za pomocą e-fakturowania.

| 2.6 | Komisja szacuje, że w ciągu 6 lat możliwe są oszczędności rzędu 240 mld euro (1). Europejskie stowarzyszenie dyrektorów finansowych przedsiębiorstw uzyskało podobne wyniki: oszacowało, że przedsiębiorstwa mogą zaoszczędzić do 80 % bieżących kosztów dzięki automatycznemu przetwarzaniu danych z faktury, co wyeliminuje zużycie papieru i znacznie ograniczy nakład pracy. Rozwój jednolitego obszaru płatności w euro (SEPA) może umożliwić połączenie fakturowania z płatnościami, a tym samym – zintegrowanie systemów i stworzenie „europejskich interoperacyjnych systemów e-fakturowania”. |
| --- | --- |

2.6

Komisja szacuje, że w ciągu 6 lat możliwe są oszczędności rzędu 240 mld euro (1). Europejskie stowarzyszenie dyrektorów finansowych przedsiębiorstw uzyskało podobne wyniki: oszacowało, że przedsiębiorstwa mogą zaoszczędzić do 80 % bieżących kosztów dzięki automatycznemu przetwarzaniu danych z faktury, co wyeliminuje zużycie papieru i znacznie ograniczy nakład pracy. Rozwój jednolitego obszaru płatności w euro (SEPA) może umożliwić połączenie fakturowania z płatnościami, a tym samym – zintegrowanie systemów i stworzenie „europejskich interoperacyjnych systemów e-fakturowania”.

| 2.7 | Wytyczono następujące priorytety:






  — | „zapewnienie pewności prawa i jasnych warunków technicznych ułatwiających masowe wprowadzenie e-fakturowania; |
| --- | --- | --- |

2.7

Wytyczono następujące priorytety:

—

„zapewnienie pewności prawa i jasnych warunków technicznych ułatwiających masowe wprowadzenie e-fakturowania;

| — | promowanie i wspieranie rozwoju otwartych i interoperacyjnych rozwiązań w zakresie e-fakturowania w oparciu o wspólne normy, przy szczególnym uwzględnieniu potrzeb MŚP; |
| --- | --- |

—

promowanie i wspieranie rozwoju otwartych i interoperacyjnych rozwiązań w zakresie e-fakturowania w oparciu o wspólne normy, przy szczególnym uwzględnieniu potrzeb MŚP;

| — | wspieranie wprowadzania e-faktur poprzez tworzenie struktur organizacyjnych, takich jak krajowe fora e-fakturowania oraz europejskie wielostronne forum”. |
| --- | --- |

—

wspieranie wprowadzania e-faktur poprzez tworzenie struktur organizacyjnych, takich jak krajowe fora e-fakturowania oraz europejskie wielostronne forum”.

3.   Spostrzeżenia i uwagi EKES-u

| 3.1 | Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest zdecydowanym zwolennikiem inicjatywy przewodniej „Europejska agenda cyfrowa” i wyraża uznanie dla inicjatywy Komisji. We wcześniejszych opiniach (2) EKES wyrażał poparcie dla przyjmowania programów i inicjatyw legislacyjnych mających na celu zachęcanie do korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK). |
| --- | --- |

3.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest zdecydowanym zwolennikiem inicjatywy przewodniej „Europejska agenda cyfrowa” i wyraża uznanie dla inicjatywy Komisji. We wcześniejszych opiniach (2) EKES wyrażał poparcie dla przyjmowania programów i inicjatyw legislacyjnych mających na celu zachęcanie do korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK).

| 3.2 | Liczba faktur i rachunków w Europie wynosi ponad 30 mld. W 2011 r. 3 mld rachunków i faktur, z których zaledwie pewna część to faktury elektroniczne, zostanie wysłanych pocztą elektroniczną. Ponad 4,5 mln przedsiębiorstw i ponad 75 mln konsumentów stosuje już ten system. Największe podmioty tego sektora, które świadczą usługi w zakresie e-fakturowania, w ciągu kilku miesięcy dwukrotnie zwiększyły swe obroty. |
| --- | --- |

3.2

Liczba faktur i rachunków w Europie wynosi ponad 30 mld. W 2011 r. 3 mld rachunków i faktur, z których zaledwie pewna część to faktury elektroniczne, zostanie wysłanych pocztą elektroniczną. Ponad 4,5 mln przedsiębiorstw i ponad 75 mln konsumentów stosuje już ten system. Największe podmioty tego sektora, które świadczą usługi w zakresie e-fakturowania, w ciągu kilku miesięcy dwukrotnie zwiększyły swe obroty.

| 3.3 | W badaniach przeprowadzonych dla Komisji przez grupę ekspertów szacuje się, że podmiot wydający dokument rachunkowy może zaoszczędzić na każdej fakturze wiele euro. Elektroniczna i automatyczna wysyłka faktur może przyczynić się do zaoszczędzenia do 60–80 % kosztów w porównaniu z tradycyjnymi procedurami opartymi na wykorzystaniu papieru. Ogólnie rzecz biorąc, oznacza to, że możliwe jest ograniczenie kosztów administracyjnych o 1–2 %. Zgodnie z szacunkami największych ekspertów w tej dziedzinie (3) inwestycje w projekt e-fakturowania przyniosą korzyści finansowe po zaledwie 6 miesiącach. |
| --- | --- |

3.3

W badaniach przeprowadzonych dla Komisji przez grupę ekspertów szacuje się, że podmiot wydający dokument rachunkowy może zaoszczędzić na każdej fakturze wiele euro. Elektroniczna i automatyczna wysyłka faktur może przyczynić się do zaoszczędzenia do 60–80 % kosztów w porównaniu z tradycyjnymi procedurami opartymi na wykorzystaniu papieru. Ogólnie rzecz biorąc, oznacza to, że możliwe jest ograniczenie kosztów administracyjnych o 1–2 %. Zgodnie z szacunkami największych ekspertów w tej dziedzinie (3) inwestycje w projekt e-fakturowania przyniosą korzyści finansowe po zaledwie 6 miesiącach.

| 3.4 | W komunikacie Komisja wyraża nadzieję, że e-fakturowanie stanie się najpowszechniejszą metodą, lecz nie wyjaśnia, dlaczego potrzeba na to tyle czasu. EKES uważa, że należy zamiast tego podjąć wszelkie możliwe wysiłki, by jak najbardziej przyspieszyć realizację tego celu. |
| --- | --- |

3.4

W komunikacie Komisja wyraża nadzieję, że e-fakturowanie stanie się najpowszechniejszą metodą, lecz nie wyjaśnia, dlaczego potrzeba na to tyle czasu. EKES uważa, że należy zamiast tego podjąć wszelkie możliwe wysiłki, by jak najbardziej przyspieszyć realizację tego celu.

| 3.5 | EKES podkreśla i docenia istotny wkład, jaki rozwój e-fakturowania może wnieść do zmniejszenia emisji CO2 w związku z ograniczeniem energii potrzebnej do transportu oraz ilości zużywanego papieru. |
| --- | --- |

3.5

EKES podkreśla i docenia istotny wkład, jaki rozwój e-fakturowania może wnieść do zmniejszenia emisji CO2 w związku z ograniczeniem energii potrzebnej do transportu oraz ilości zużywanego papieru.

| 3.6 | EKES popiera i uważa za bardzo istotne nadanie priorytetowego znaczenia MŚP i informacjom przekazanym przez nie w ramach badania przeprowadzonego przez grupę ekspertów pracujących na zlecenie Komisji. |
| --- | --- |

3.6

EKES popiera i uważa za bardzo istotne nadanie priorytetowego znaczenia MŚP i informacjom przekazanym przez nie w ramach badania przeprowadzonego przez grupę ekspertów pracujących na zlecenie Komisji.

| 3.7 | EKES zaleca przedsięwzięcie wszystkich możliwych środków w celu ułatwienia wielu wyspecjalizowanym podmiotom zdobycia silnej pozycji, tak by nie dopuścić do powstania niewielkich monopoli, które niewątpliwie skorzystałyby z pozycji dominującej. |
| --- | --- |

3.7

EKES zaleca przedsięwzięcie wszystkich możliwych środków w celu ułatwienia wielu wyspecjalizowanym podmiotom zdobycia silnej pozycji, tak by nie dopuścić do powstania niewielkich monopoli, które niewątpliwie skorzystałyby z pozycji dominującej.

| 3.8 | EKES zachęca Komisję, by opracowała inicjatywy służące wprowadzeniu w życie i zastosowaniu standardowego modelu przygotowanego przez UN/CEFACT (4), międzyrządowy organ wspomagający Komitet ds. Handlu EKG ONZ, aby stworzyć program prac o charakterze globalnym w celu wprowadzenia koordynacji i współpracy w dziedzinie norm elektronicznych oraz ułatwień w wymianie handlowej między przedsiębiorstwami. |
| --- | --- |

3.8

EKES zachęca Komisję, by opracowała inicjatywy służące wprowadzeniu w życie i zastosowaniu standardowego modelu przygotowanego przez UN/CEFACT (4), międzyrządowy organ wspomagający Komitet ds. Handlu EKG ONZ, aby stworzyć program prac o charakterze globalnym w celu wprowadzenia koordynacji i współpracy w dziedzinie norm elektronicznych oraz ułatwień w wymianie handlowej między przedsiębiorstwami.

| 3.9 | Rada powinna wesprzeć powszechne zastosowanie istniejących w niektórych państwach członkowskich wzorcowych rozwiązań dotyczących wprowadzenia obowiązku korzystania z faktur elektronicznych w zamówieniach publicznych, gdyż jest to odpowiedni sposób na upowszechnienie tej praktyki. PEPPOL (Pan-European Public Procurement Online), projekt pilotażowy na szeroką skalę w ramach programu CIP (program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji), wspieranego przez Komisję, powinien zostać rozpowszechniony poprzez przyjęcie odpowiednio opracowanych standardów – i przy ich pomocy – co umożliwi połączenie tych obszarów europejskich, na których zamówienia elektroniczne są już stosowane. |
| --- | --- |

3.9

Rada powinna wesprzeć powszechne zastosowanie istniejących w niektórych państwach członkowskich wzorcowych rozwiązań dotyczących wprowadzenia obowiązku korzystania z faktur elektronicznych w zamówieniach publicznych, gdyż jest to odpowiedni sposób na upowszechnienie tej praktyki. PEPPOL (Pan-European Public Procurement Online), projekt pilotażowy na szeroką skalę w ramach programu CIP (program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji), wspieranego przez Komisję, powinien zostać rozpowszechniony poprzez przyjęcie odpowiednio opracowanych standardów – i przy ich pomocy – co umożliwi połączenie tych obszarów europejskich, na których zamówienia elektroniczne są już stosowane.

| 3.10 | EKES przyjmuje tę inicjatywę z zadowoleniem, lecz zaleca, by również innym podmiotom umożliwiono działalność w zakresie e-fakturowania i otwarto dla nich rynek. Obecnie istnieje ok. 400 dostawców usług w zakresie e-fakturowania, którzy działają głównie na poziomie lokalnym i oferują szeroką gamę produktów. Niestety interoperacyjność systemów leży w bardzo dalekiej perspektywie. Wspólne globalne normy, których przyjęcie EKES zaleca, mają zasadnicze znaczenie dla przyspieszenia prac nad tworzeniem europejskiego rynku wewnętrznego i upowszechnieniem związanych z nim korzyści pośród szerokiego grona podmiotów, zwłaszcza MŚP, co przyczyni się do podniesienia ich konkurencyjności. |
| --- | --- |

3.10

EKES przyjmuje tę inicjatywę z zadowoleniem, lecz zaleca, by również innym podmiotom umożliwiono działalność w zakresie e-fakturowania i otwarto dla nich rynek. Obecnie istnieje ok. 400 dostawców usług w zakresie e-fakturowania, którzy działają głównie na poziomie lokalnym i oferują szeroką gamę produktów. Niestety interoperacyjność systemów leży w bardzo dalekiej perspektywie. Wspólne globalne normy, których przyjęcie EKES zaleca, mają zasadnicze znaczenie dla przyspieszenia prac nad tworzeniem europejskiego rynku wewnętrznego i upowszechnieniem związanych z nim korzyści pośród szerokiego grona podmiotów, zwłaszcza MŚP, co przyczyni się do podniesienia ich konkurencyjności.

| 3.11 | Korzyści płynące z zastosowania ujednoliconych modeli e-fakturowania są oczywiste. Obecnie rynek jest rozdrobniony i brakuje na nim komunikacji. EKES popiera inicjatywy mające na celu osiągnięcie coraz bardziej zintegrowanego poziomu interoperacyjności i wyraża zadowolenie, że format Cross-Industry Invoice (CII), wersja 2 UN/CEFACT został przyjęty za podstawę opracowania normy ISO 20022 dotyczącej informacji na fakturze. |
| --- | --- |

3.11

Korzyści płynące z zastosowania ujednoliconych modeli e-fakturowania są oczywiste. Obecnie rynek jest rozdrobniony i brakuje na nim komunikacji. EKES popiera inicjatywy mające na celu osiągnięcie coraz bardziej zintegrowanego poziomu interoperacyjności i wyraża zadowolenie, że format Cross-Industry Invoice (CII), wersja 2 UN/CEFACT został przyjęty za podstawę opracowania normy ISO 20022 dotyczącej informacji na fakturze.

| 3.12 | Normy globalne powinny zawsze zapewniać odpowiednie procedury zamówień, tak by uniknąć sytuacji, w której przedsiębiorstwa musiałyby zautomatyzować proces fakturowania w oderwaniu od procesu zaopatrzenia czy też, na przykład, od procesu zamówienia. Prowadziłoby to do braku wydajności. Należy wspierać i ściśle monitorować rozwój profili CEN/BII dla całego łańcucha zaopatrzenia, gdyż stanowią one podstawę dokumentów elektronicznych PEPPOL. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na stopniowe przyjmowanie normy UBL w różnych państwach członkowskich UE, zwłaszcza w sektorze publicznym. Należy zachęcać do przyjmowania takich norm globalnych. |
| --- | --- |

3.12

Normy globalne powinny zawsze zapewniać odpowiednie procedury zamówień, tak by uniknąć sytuacji, w której przedsiębiorstwa musiałyby zautomatyzować proces fakturowania w oderwaniu od procesu zaopatrzenia czy też, na przykład, od procesu zamówienia. Prowadziłoby to do braku wydajności. Należy wspierać i ściśle monitorować rozwój profili CEN/BII dla całego łańcucha zaopatrzenia, gdyż stanowią one podstawę dokumentów elektronicznych PEPPOL. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na stopniowe przyjmowanie normy UBL w różnych państwach członkowskich UE, zwłaszcza w sektorze publicznym. Należy zachęcać do przyjmowania takich norm globalnych.

| 3.13 | W przyszłości, gdy system e-fakturowania będzie w powszechnym użyciu, organy finansowe będą mogły czerpać niewątpliwe korzyści z tego rodzaju fakturowania dzięki możliwości zapłaty podatku VAT równocześnie z regulowaniem faktury. Integracja z jednolitym obszarem płatności w euro będzie sprzyjać większej skuteczności systemu poboru podatków. By uniknąć negatywnych konsekwencji dla MŚP, zwłaszcza w zakresie zarządzania płynnością finansową, EKES zaleca Komisji uwzględnienie tej kwestii. |
| --- | --- |

3.13

W przyszłości, gdy system e-fakturowania będzie w powszechnym użyciu, organy finansowe będą mogły czerpać niewątpliwe korzyści z tego rodzaju fakturowania dzięki możliwości zapłaty podatku VAT równocześnie z regulowaniem faktury. Integracja z jednolitym obszarem płatności w euro będzie sprzyjać większej skuteczności systemu poboru podatków. By uniknąć negatywnych konsekwencji dla MŚP, zwłaszcza w zakresie zarządzania płynnością finansową, EKES zaleca Komisji uwzględnienie tej kwestii.

| 3.14 | Oszczędności zostaną poczynione przede wszystkim w zakresie zarządzania deklaracjami podatkowymi i w zakresie kosztów automatycznych płatności. Ogólnie rzecz biorąc, zmniejszenie ponoszonych przez organy podatkowe kosztów poboru podatków, kontroli i zarządzania jest jednym z celów modernizacji i udoskonalenia systemu gospodarczego. Zautomatyzowanie procesu fakturowania może ograniczyć zjawisko uchylania się od płacenia podatków, co przyczyni się do znalezienia środków na reinwestycje w celu wsparcia działalności gospodarczej i produkcyjnej. |
| --- | --- |

3.14

Oszczędności zostaną poczynione przede wszystkim w zakresie zarządzania deklaracjami podatkowymi i w zakresie kosztów automatycznych płatności. Ogólnie rzecz biorąc, zmniejszenie ponoszonych przez organy podatkowe kosztów poboru podatków, kontroli i zarządzania jest jednym z celów modernizacji i udoskonalenia systemu gospodarczego. Zautomatyzowanie procesu fakturowania może ograniczyć zjawisko uchylania się od płacenia podatków, co przyczyni się do znalezienia środków na reinwestycje w celu wsparcia działalności gospodarczej i produkcyjnej.

| 3.15 | EKES zgadza się z potrzebą dokonania szybkiego przeglądu dyrektywy 1999/93/WE w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych w celu wprowadzenia systemu prawnego zapewniającego uznawanie podpisów elektronicznych w UE i interoperacyjność pewnych i gwarantowanych podpisów elektronicznych, a także apeluje do Komisji o zwrócenie uwagi na tę pilną potrzebę w kontaktach z Radą i Parlamentem Europejskim, tak by w krótkim czasie przyjęły one postanowienia w tym względzie. Różnice w transpozycji dyrektywy i obowiązek jej zastosowania w poszczególnych państwach członkowskich wiązały się z poważnymi problemami, zwłaszcza dla MŚP, które uważają podpis elektroniczny za jedną z największych i najbardziej zbędnych przeszkód dla przyjęcia e-fakturowania. Co się tyczy instrumentu prawnego, EKES zastanawia się, czy nie nadszedł już czas, by dzięki przyjęciu rozporządzenia stworzyć wreszcie jednolite przepisy odpowiadające oczekiwaniom, jakie wzbudził Akt o jednolitym rynku. |
| --- | --- |

3.15

EKES zgadza się z potrzebą dokonania szybkiego przeglądu dyrektywy 1999/93/WE w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych w celu wprowadzenia systemu prawnego zapewniającego uznawanie podpisów elektronicznych w UE i interoperacyjność pewnych i gwarantowanych podpisów elektronicznych, a także apeluje do Komisji o zwrócenie uwagi na tę pilną potrzebę w kontaktach z Radą i Parlamentem Europejskim, tak by w krótkim czasie przyjęły one postanowienia w tym względzie. Różnice w transpozycji dyrektywy i obowiązek jej zastosowania w poszczególnych państwach członkowskich wiązały się z poważnymi problemami, zwłaszcza dla MŚP, które uważają podpis elektroniczny za jedną z największych i najbardziej zbędnych przeszkód dla przyjęcia e-fakturowania. Co się tyczy instrumentu prawnego, EKES zastanawia się, czy nie nadszedł już czas, by dzięki przyjęciu rozporządzenia stworzyć wreszcie jednolite przepisy odpowiadające oczekiwaniom, jakie wzbudził Akt o jednolitym rynku.

| 3.16 | Obywatele europejscy nie dostrzegają możliwości związanych z jednolitym rynkiem z powodu barier, przeszkód biurokratycznych i obowiązków administracyjnych. Konsumenci wciąż oczekują doniośle zapowiadanych korzyści, na przykład w sektorach finansowym i energetycznym, w których wyłącznie za pośrednictwem prawodawstwa europejskiego wprowadzono przepisy korzystne dla konsumentów (trzeci pakiet energetyczny, SEPA, MiFID itp.). |
| --- | --- |

3.16

Obywatele europejscy nie dostrzegają możliwości związanych z jednolitym rynkiem z powodu barier, przeszkód biurokratycznych i obowiązków administracyjnych. Konsumenci wciąż oczekują doniośle zapowiadanych korzyści, na przykład w sektorach finansowym i energetycznym, w których wyłącznie za pośrednictwem prawodawstwa europejskiego wprowadzono przepisy korzystne dla konsumentów (trzeci pakiet energetyczny, SEPA, MiFID itp.).

| 3.17 | EKES uważa, że propozycja zawarta w komunikacie Komisji zmierza we właściwym kierunku, i wyraża nadzieję, że nastąpi ogólne przyspieszenie procesów decyzyjnych oraz faz realizacji projektu, tak by móc zapewnić pracownikom, obywatelom i przedsiębiorstwom zharmonizowane lub też – co byłoby jeszcze lepszym rozwiązaniem – jednolicie uregulowane ramy prawne. |
| --- | --- |

3.17

EKES uważa, że propozycja zawarta w komunikacie Komisji zmierza we właściwym kierunku, i wyraża nadzieję, że nastąpi ogólne przyspieszenie procesów decyzyjnych oraz faz realizacji projektu, tak by móc zapewnić pracownikom, obywatelom i przedsiębiorstwom zharmonizowane lub też – co byłoby jeszcze lepszym rozwiązaniem – jednolicie uregulowane ramy prawne.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  „SEPA potential benefits at stake”, Capgemini,

1

SEPA potential benefits at stake

http://ec.europa.eu/internal_market/payments/docs/sepa/sepa-capgemini_study-final_report_en.pdf.

(2)  „Europejska agenda cyfrowa”, Dz.U. C 54 z 19.2.2011, s. 58; „Przekształcenie dywidendy cyfrowej w korzyści społeczne i wzrost gospodarczy”, Dz.U. C 44 z 11.2.2011, s. 178; Dz.U. C 255 z 22.9.2010, s. 116; Dz.U. C 77 z 31.3.2009, s. 60; „Ulepszenie modeli partycypacyjnych partnerstw publiczno-prywatnych przy udostępnianiu e-usług dla wszystkich w UE-27”, Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 72; Dz.U. C 255 z 22.9.2010, s. 98; Dz.U. C 128 z 18.5.2010, s. 69; Dz.U. C 317 z 23.12.2009, s. 84; Dz.U. C 218 z 11.9.2009, s. 36; Dz.U. C 175 z 28.7.2009, s. 8; Dz.U. C 175 z 28.7.2009, s. 92; Dz.U. C 175 z 28.7.2009, s. 87; Dz.U. C 77 z 31.3.2009, s. 63; Dz.U. C 224 z 30.8.2008, s. 61; Dz.U. C 224 z 30.8.2008, s. 50; Dz.U. C 97 z 28.4.2007, s. 27; Dz.U. C 97 z 28.4.2007, s. 21; Dz.U. C 325 z 30.12.2006, s. 78; Dz.U. C 318 z 23.12.2006, s. 222; Dz.U. C 110 z 9.5.2006, s. 83; Dz.U. C 123 z 25.4.2001, s. 36.

2

(3)  Zob. http://www.expp-summit.com/marketreport.htm.

3

(4)  Centrum ONZ ds. ułatwień w handlu i elektronicznego biznesu.

4

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/109 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/109

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów: „Na drodze do lepiej funkcjonującego jednolitego rynku usług – Wykorzystanie wyników procesu wzajemnej oceny przewidzianego w dyrektywie usługowej”

COM(2011) 20 wersja ostateczna

2011/C 318/18

Sprawozdawca: Martin SIECKER

Dnia 27 stycznia 2011 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów „Na drodze do lepiej funkcjonującego jednolitego rynku usług – wykorzystanie wyników procesu wzajemnej oceny przewidzianego w dyrektywie usługowej”

COM(2011) 20 wersja ostateczna.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 23 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, stosunkiem głosów 132 do 2 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

| 1.1 | Komitet popiera to, że Komisja pragnie poprawić działanie wewnętrznego rynku usług. Oczywiste jest, że należy usunąć bariery w formie dyskryminujących, nieuzasadnionych lub nieproporcjonalnych wymogów. Komitet z zadowoleniem przyjmuje też inicjatywę modernizacji usług administracji publicznej przez wprowadzenie tzw. „pojedynczych punktów kontaktowych”. Współpraca administracyjna w sprawach transgranicznych zasługuje wyłącznie na pochwałę. Należy też rozszerzać współpracę i objąć nią te obszary polityki, w których chodzi o przestrzeganie obowiązków. |
| --- | --- |

1.1

Komitet popiera to, że Komisja pragnie poprawić działanie wewnętrznego rynku usług. Oczywiste jest, że należy usunąć bariery w formie dyskryminujących, nieuzasadnionych lub nieproporcjonalnych wymogów. Komitet z zadowoleniem przyjmuje też inicjatywę modernizacji usług administracji publicznej przez wprowadzenie tzw. „pojedynczych punktów kontaktowych”. Współpraca administracyjna w sprawach transgranicznych zasługuje wyłącznie na pochwałę. Należy też rozszerzać współpracę i objąć nią te obszary polityki, w których chodzi o przestrzeganie obowiązków.

| 1.2 | EKES uważa wnioski Komisji dotyczące skutków dyrektywy usługowej i działania sektora usług za przedwczesne. Dyrektywa obowiązuje zaledwie od kilku lat. Co komplikuje sytuację, to fakt, że nie wszystkie państwa członkowskie są w równym stopniu zadowolone z dyrektywy oraz to, że państwa członkowskie muszą na swój sposób wdrożyć dyrektywę do własnego ustawodawstwa; nie zostało to uwzględnione w komunikacie. Sektor usług jest rozległy i złożony, posiada wiele branż i potrzeba czasu na usprawnienie wewnętrznego rynku usług za pośrednictwem ustawodawstwa europejskiego. |
| --- | --- |

1.2

EKES uważa wnioski Komisji dotyczące skutków dyrektywy usługowej i działania sektora usług za przedwczesne. Dyrektywa obowiązuje zaledwie od kilku lat. Co komplikuje sytuację, to fakt, że nie wszystkie państwa członkowskie są w równym stopniu zadowolone z dyrektywy oraz to, że państwa członkowskie muszą na swój sposób wdrożyć dyrektywę do własnego ustawodawstwa; nie zostało to uwzględnione w komunikacie. Sektor usług jest rozległy i złożony, posiada wiele branż i potrzeba czasu na usprawnienie wewnętrznego rynku usług za pośrednictwem ustawodawstwa europejskiego.

| 1.3 | Dyrektywa usługowa powstała w czasie obowiązywania starego traktatu, w którym najważniejszym priorytetem w odniesieniu do rynku wewnętrznego wciąż były interesy gospodarcze. W traktacie lizbońskim inne interesy nie są już podrzędne interesom gospodarczym; zrównano je. Interesujące jest zbadać, jakie jest odniesienie prawodawstwa i orzecznictwa powstałego w czasie obowiązywania starego traktatu do nowego traktatu. W opinii w sprawie Aktu o jednolitym rynku EKES zalecił ocenę dyrektywy o delegowaniu pracowników w kontekście nowego traktatu. Ciekawe byłoby sprawdzić, czy ocena orzeczeń ETS, w których przyznano prymat rynkowi wewnętrznemu (dawny art. 49), również może doprowadzić do nowych spostrzeżeń. |
| --- | --- |

1.3

Dyrektywa usługowa powstała w czasie obowiązywania starego traktatu, w którym najważniejszym priorytetem w odniesieniu do rynku wewnętrznego wciąż były interesy gospodarcze. W traktacie lizbońskim inne interesy nie są już podrzędne interesom gospodarczym; zrównano je. Interesujące jest zbadać, jakie jest odniesienie prawodawstwa i orzecznictwa powstałego w czasie obowiązywania starego traktatu do nowego traktatu. W opinii w sprawie Aktu o jednolitym rynku EKES zalecił ocenę dyrektywy o delegowaniu pracowników w kontekście nowego traktatu. Ciekawe byłoby sprawdzić, czy ocena orzeczeń ETS, w których przyznano prymat rynkowi wewnętrznemu (dawny art. 49), również może doprowadzić do nowych spostrzeżeń.

2.   Streszczenie komunikatu Komisji

| 2.1 | Mimo że usługi stanowią ważną siłę gospodarczą w Unii Europejskiej, Komisja uważa, że rynek usług nie wykorzystuje jeszcze całego swojego potencjału. Komisja podkreśla w swoim komunikacie w sprawie strategii „Europa 2020”, że na podstawie dyrektywy usługowej należy utworzyć bardziej zintegrowany wewnętrzny rynek usług (1), a w komunikacie „W kierunku Aktu o jednolitym rynku” kładzie nacisk na to, że należy bardziej pogłębić jednolity rynek usług (2). Jedno i drugie potrzebne będą do tego, by wesprzeć rozwój przedsiębiorstw sektora usług oraz pomóc im w zajęciu lepszej pozycji światowej, dzięki czemu mogłyby utworzyć jeszcze więcej miejsc pracy. |
| --- | --- |

2.1

Mimo że usługi stanowią ważną siłę gospodarczą w Unii Europejskiej, Komisja uważa, że rynek usług nie wykorzystuje jeszcze całego swojego potencjału. Komisja podkreśla w swoim komunikacie w sprawie strategii „Europa 2020”, że na podstawie dyrektywy usługowej należy utworzyć bardziej zintegrowany wewnętrzny rynek usług (1), a w komunikacie „W kierunku Aktu o jednolitym rynku” kładzie nacisk na to, że należy bardziej pogłębić jednolity rynek usług (2). Jedno i drugie potrzebne będą do tego, by wesprzeć rozwój przedsiębiorstw sektora usług oraz pomóc im w zajęciu lepszej pozycji światowej, dzięki czemu mogłyby utworzyć jeszcze więcej miejsc pracy.

| 2.2 | Przyjęcie dyrektywy usługowej w grudniu 2006 r. (3) oraz jej późniejsza realizacja zapoczątkowały proces poprawy działania jednolitego rynku wewnętrznego usług. Komisja uprościła za jej pomocą ramy regulacyjne, a następnie dzięki wielu przepisom wykonawczym w państwach członkowskich usunięto setki dyskryminacyjnych, nieuzasadnionych lub nieproporcjonalnych wymogów w całej UE. |
| --- | --- |

2.2

Przyjęcie dyrektywy usługowej w grudniu 2006 r. (3) oraz jej późniejsza realizacja zapoczątkowały proces poprawy działania jednolitego rynku wewnętrznego usług. Komisja uprościła za jej pomocą ramy regulacyjne, a następnie dzięki wielu przepisom wykonawczym w państwach członkowskich usunięto setki dyskryminacyjnych, nieuzasadnionych lub nieproporcjonalnych wymogów w całej UE.

| 2.3 | W dyrektywie usługowej przewidziano „proces wzajemnej oceny” jako instrument wzajemnej weryfikacji. W 2010 roku państwa członkowskie i Liechtenstein, Norwegia i Islandia poddały ocenie niemal 35 000 wymogów prawnych, które nakładane były przede wszystkim na przedsiębiorstwa sektora usług. Chodziło tu zarówno o wymogi dotyczące prowadzenia działalności (takie jak systemy zezwoleń, ograniczenia terytorialne lub dotyczące własności kapitału), jak i o wymogi związane z transgranicznym świadczeniem usług (takie jak obowiązki rejestracyjne, zgłoszeniowe czy ubezpieczeniowe). |
| --- | --- |

2.3

W dyrektywie usługowej przewidziano „proces wzajemnej oceny” jako instrument wzajemnej weryfikacji. W 2010 roku państwa członkowskie i Liechtenstein, Norwegia i Islandia poddały ocenie niemal 35 000 wymogów prawnych, które nakładane były przede wszystkim na przedsiębiorstwa sektora usług. Chodziło tu zarówno o wymogi dotyczące prowadzenia działalności (takie jak systemy zezwoleń, ograniczenia terytorialne lub dotyczące własności kapitału), jak i o wymogi związane z transgranicznym świadczeniem usług (takie jak obowiązki rejestracyjne, zgłoszeniowe czy ubezpieczeniowe).

| 2.4 | Najwyraźniej nasuwający się wniosek wyciągnięty z tego procesu to obserwacja, że w niektórych sektorach usług jednolity rynek pozostaje niezakończonym przedsięwzięciem. Zdaniem Komisji największy problem stanowi to, że jeszcze nie wszystkie dyskryminacyjne bariery zostały zniesione prawodawstwem i że nie we wszystkich państwach członkowskich zakończono wdrażanie wszystkich przepisów znoszących te bariery lub że przepisy te nie są jeszcze we wszystkich państwach członkowskich odpowiednio przestrzegane. Ponadto państwa członkowskie wciąż intensywnie korzystają z możliwości zastrzeżenia niektórych typów działalności usługowej dla określonych podmiotów gospodarczych. |
| --- | --- |

2.4

Najwyraźniej nasuwający się wniosek wyciągnięty z tego procesu to obserwacja, że w niektórych sektorach usług jednolity rynek pozostaje niezakończonym przedsięwzięciem. Zdaniem Komisji największy problem stanowi to, że jeszcze nie wszystkie dyskryminacyjne bariery zostały zniesione prawodawstwem i że nie we wszystkich państwach członkowskich zakończono wdrażanie wszystkich przepisów znoszących te bariery lub że przepisy te nie są jeszcze we wszystkich państwach członkowskich odpowiednio przestrzegane. Ponadto państwa członkowskie wciąż intensywnie korzystają z możliwości zastrzeżenia niektórych typów działalności usługowej dla określonych podmiotów gospodarczych.

| 2.5 | Aby kontynuować ujednolicanie rynku usług Komisja proponuje przeprowadzenie w nadchodzącym półroczu szeregu koniecznych działań, takich jak:






  — | „sprawdzian skuteczności” jednolitego rynku, by ocenić sytuację z perspektywy użytkownika (przedsiębiorstwa, pracujący na własny rachunek, konsumenci); |
| --- | --- | --- |

2.5

Aby kontynuować ujednolicanie rynku usług Komisja proponuje przeprowadzenie w nadchodzącym półroczu szeregu koniecznych działań, takich jak:

—

„sprawdzian skuteczności” jednolitego rynku, by ocenić sytuację z perspektywy użytkownika (przedsiębiorstwa, pracujący na własny rachunek, konsumenci);

| — | ukierunkowane działania mające na celu likwidację utrzymujących się bezzasadnych barier regulacyjnych ograniczających potencjał jednolitego rynku usług; |
| --- | --- |

—

ukierunkowane działania mające na celu likwidację utrzymujących się bezzasadnych barier regulacyjnych ograniczających potencjał jednolitego rynku usług;

| — | ukierunkowane działania mające na celu nadanie jednolitemu rynkowi usług realniejszego kształtu w praktyce. |
| --- | --- |

—

ukierunkowane działania mające na celu nadanie jednolitemu rynkowi usług realniejszego kształtu w praktyce.

Przed końcem 2012 r. Komisja oceni skuteczność środków prawnych dostępnych usługodawcom na szczeblu krajowym w związku z naruszeniem przez krajową administrację ich praw związanych z jednolitym rynkiem i zdecyduje o dalszych działaniach.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | Komisja słusznie twierdzi, że jednolity rynek usług nie jest celem samym w sobie, lecz stanowi jedynie instrument na rzecz poprawy codziennego życia i dobrobytu europejskich przedsiębiorstw i obywateli. Godna zalecenia byłaby dogłębniejsza ocena wkładu, jaki jednolity rynek wnosi w realizację tych horyzontalnych celów. Dyrektywa usługowa powstała w czasie obowiązywania starego traktatu, w którym najważniejszym priorytetem w odniesieniu do rynku wewnętrznego wciąż były interesy gospodarcze. W traktacie lizbońskim inne interesy nie są już podrzędne interesom gospodarczym; zgodnie z nowym traktatem zrównano je. Interesujące jest zbadać, jakie jest odniesienie prawodawstwa i orzecznictwa powstałego w czasie obowiązywania starego traktatu do nowego traktatu. W opinii w sprawie Aktu o jednolitym rynku EKES zalecił dostosowanie dyrektywy o delegowaniu pracowników do nowego traktatu. Ciekawe byłoby sprawdzić, czy ocena orzeczeń ETS, w których przyznano prymat rynkowi wewnętrznemu (dawny art. 49), również może doprowadzić do nowych spostrzeżeń. |
| --- | --- |

3.1

Komisja słusznie twierdzi, że jednolity rynek usług nie jest celem samym w sobie, lecz stanowi jedynie instrument na rzecz poprawy codziennego życia i dobrobytu europejskich przedsiębiorstw i obywateli. Godna zalecenia byłaby dogłębniejsza ocena wkładu, jaki jednolity rynek wnosi w realizację tych horyzontalnych celów. Dyrektywa usługowa powstała w czasie obowiązywania starego traktatu, w którym najważniejszym priorytetem w odniesieniu do rynku wewnętrznego wciąż były interesy gospodarcze. W traktacie lizbońskim inne interesy nie są już podrzędne interesom gospodarczym; zgodnie z nowym traktatem zrównano je. Interesujące jest zbadać, jakie jest odniesienie prawodawstwa i orzecznictwa powstałego w czasie obowiązywania starego traktatu do nowego traktatu. W opinii w sprawie Aktu o jednolitym rynku EKES zalecił dostosowanie dyrektywy o delegowaniu pracowników do nowego traktatu. Ciekawe byłoby sprawdzić, czy ocena orzeczeń ETS, w których przyznano prymat rynkowi wewnętrznemu (dawny art. 49), również może doprowadzić do nowych spostrzeżeń.

| 3.2 | Przeprowadzone do tej pory oceny za bardzo koncentrowały się na uregulowaniach i miały dlatego zbyt „technokratyczny” charakter. Na przykład celem regulacji w pewnym państwie członkowskim dotyczących określonych zawodów może być jakość świadczenia danych usług, a zatem mogą one leżeć w interesie obywateli. To że takie regulacje postrzegane są jako bariera w swobodnym transgranicznym świadczeniu usług nie może oznaczać, że taka „bariera” zostanie automatycznie usunięta. Interesy konsumentów i pracowników mogą w takim wypadku okazać się ważniejsze od kwestii związanych ze swobodami gospodarczymi. Usuwać należy jedynie te bariery, które wyraźnie opierają się na bezzasadnych i dyskryminacyjnych podstawach. |
| --- | --- |

3.2

Przeprowadzone do tej pory oceny za bardzo koncentrowały się na uregulowaniach i miały dlatego zbyt „technokratyczny” charakter. Na przykład celem regulacji w pewnym państwie członkowskim dotyczących określonych zawodów może być jakość świadczenia danych usług, a zatem mogą one leżeć w interesie obywateli. To że takie regulacje postrzegane są jako bariera w swobodnym transgranicznym świadczeniu usług nie może oznaczać, że taka „bariera” zostanie automatycznie usunięta. Interesy konsumentów i pracowników mogą w takim wypadku okazać się ważniejsze od kwestii związanych ze swobodami gospodarczymi. Usuwać należy jedynie te bariery, które wyraźnie opierają się na bezzasadnych i dyskryminacyjnych podstawach.

| 3.3 | EKES uważa wnioski Komisji dotyczące skutków dyrektywy usługowej i działania sektora usług za przedwczesne. Dyrektywa obowiązuje zaledwie od kilku lat. Co komplikuje sytuację, to fakt, że nie wszystkie państwa członkowskie są w równym stopniu zadowolone z dyrektywy oraz to, że państwa członkowskie muszą na swój sposób wdrożyć dyrektywę do własnego ustawodawstwa; nie zostało to uwzględnione w komunikacie. Sektor usług jest rozległy i złożony, posiada wiele branż i potrzeba czasu na usprawnienie wewnętrznego rynku usług za pośrednictwem ustawodawstwa europejskiego. |
| --- | --- |

3.3

EKES uważa wnioski Komisji dotyczące skutków dyrektywy usługowej i działania sektora usług za przedwczesne. Dyrektywa obowiązuje zaledwie od kilku lat. Co komplikuje sytuację, to fakt, że nie wszystkie państwa członkowskie są w równym stopniu zadowolone z dyrektywy oraz to, że państwa członkowskie muszą na swój sposób wdrożyć dyrektywę do własnego ustawodawstwa; nie zostało to uwzględnione w komunikacie. Sektor usług jest rozległy i złożony, posiada wiele branż i potrzeba czasu na usprawnienie wewnętrznego rynku usług za pośrednictwem ustawodawstwa europejskiego.

| 3.4 | Dokument ten dotyczy zarówno swobody prowadzenia działalności, jak i swobodnego, transgranicznego świadczenia usług, a są to dwie różne sprawy. Wymogi związane z prowadzeniem działalności należą w pierwszym rzędzie do kompetencji krajowych, a transgraniczne świadczenie usług w ramach swobód gospodarczych wchodzi w zakres ustawodawstwa UE. To państwa członkowskie powinny znaleźć odpowiednią równowagę w tym zakresie. |
| --- | --- |

3.4

Dokument ten dotyczy zarówno swobody prowadzenia działalności, jak i swobodnego, transgranicznego świadczenia usług, a są to dwie różne sprawy. Wymogi związane z prowadzeniem działalności należą w pierwszym rzędzie do kompetencji krajowych, a transgraniczne świadczenie usług w ramach swobód gospodarczych wchodzi w zakres ustawodawstwa UE. To państwa członkowskie powinny znaleźć odpowiednią równowagę w tym zakresie.

| 3.5 | Warto również zalecić sformułowanie wyraźnej definicji tego, co ogólnie zalicza się do usług transgranicznych i jak ma się to do danych przedstawionych w komunikacie. Komisja podaje, że dyrektywa usługowa dotyczy 40 % PKB UE. Gdzie indziej w komunikacie podaje, że sektor usług stanowi 70 % PKB UE. Sugeruje to, że przeszło połowę rynku usług stanowią usługi świadczone transgranicznie, do czego można mieć pewne zastrzeżenia. |
| --- | --- |

3.5

Warto również zalecić sformułowanie wyraźnej definicji tego, co ogólnie zalicza się do usług transgranicznych i jak ma się to do danych przedstawionych w komunikacie. Komisja podaje, że dyrektywa usługowa dotyczy 40 % PKB UE. Gdzie indziej w komunikacie podaje, że sektor usług stanowi 70 % PKB UE. Sugeruje to, że przeszło połowę rynku usług stanowią usługi świadczone transgranicznie, do czego można mieć pewne zastrzeżenia.

| 3.6 | Komunikat zawiera sporo nieweryfikowalnych lub co najmniej dyskusyjnych założeń, na których Komisja zbyt łatwo polega. W punkcie 5.1 Komisja mówi o dużych oczekiwaniach związanych z wynikami „sprawdzianu skuteczności”, który jest już przeprowadzany wspólnie z państwami członkowskimi, a tymczasem pewne państwa członkowskie faktycznie utrudniają realizację jednolitego rynku usług. |
| --- | --- |

3.6

Komunikat zawiera sporo nieweryfikowalnych lub co najmniej dyskusyjnych założeń, na których Komisja zbyt łatwo polega. W punkcie 5.1 Komisja mówi o dużych oczekiwaniach związanych z wynikami „sprawdzianu skuteczności”, który jest już przeprowadzany wspólnie z państwami członkowskimi, a tymczasem pewne państwa członkowskie faktycznie utrudniają realizację jednolitego rynku usług.

| 3.7 | W rozdziale 2 Komisja pisze również, że zgodnie z ostrożnymi szacunkami wdrożenie dyrektywy usługowej może przynieść korzyści gospodarcze wynoszące maksymalnie 140 miliardów euro, co odpowiada najwyżej 1,5 % unijnego PKB. Liczba ta odnosi się do badania przeprowadzonego w 2007 r. przez holenderski Centralny Urząd Planowania, na krótko po wprowadzeniu dyrektywy usługowej, kiedy poziom oczekiwań związanych ze skutkami dyrektywy usługowej nie został jeszcze podważony przez kryzys, który miał później wybuchnąć. Także tu zasadne byłoby dodanie pewnych niuansów. |
| --- | --- |

3.7

W rozdziale 2 Komisja pisze również, że zgodnie z ostrożnymi szacunkami wdrożenie dyrektywy usługowej może przynieść korzyści gospodarcze wynoszące maksymalnie 140 miliardów euro, co odpowiada najwyżej 1,5 % unijnego PKB. Liczba ta odnosi się do badania przeprowadzonego w 2007 r. przez holenderski Centralny Urząd Planowania, na krótko po wprowadzeniu dyrektywy usługowej, kiedy poziom oczekiwań związanych ze skutkami dyrektywy usługowej nie został jeszcze podważony przez kryzys, który miał później wybuchnąć. Także tu zasadne byłoby dodanie pewnych niuansów.

| 3.8 | W rozdziałach 3 i 4 należy postawić znaki zapytania przy ocenie procesu wzajemnej oceny, który został przeprowadzony w roku 2010. Komisja podaje w komunikacie, że wzajemna ocena „usprawniła w bezprecedensowy sposób jednolity rynek” w państwach członkowskich, nie pisząc wyraźnie, na czym to polegało. Możliwe, że proces ten doprowadził do dużej aktywności pewnych części struktur administracyjnych państw członkowskich, ale czym jest to usprawnienie i jakie są jego konkretne skutki na jednolitym rynku świadczenia usług? |
| --- | --- |

3.8

W rozdziałach 3 i 4 należy postawić znaki zapytania przy ocenie procesu wzajemnej oceny, który został przeprowadzony w roku 2010. Komisja podaje w komunikacie, że wzajemna ocena „usprawniła w bezprecedensowy sposób jednolity rynek” w państwach członkowskich, nie pisząc wyraźnie, na czym to polegało. Możliwe, że proces ten doprowadził do dużej aktywności pewnych części struktur administracyjnych państw członkowskich, ale czym jest to usprawnienie i jakie są jego konkretne skutki na jednolitym rynku świadczenia usług?

| 3.9 | Komisja nie wypowiada się jednoznacznie o możliwej hierarchii różnych celów horyzontalnych, które Unia Europejska pragnie osiągnąć. Przekłada się to między innymi na niejasność odnośnie tego, czy państwa członkowskie mogą wprowadzać w interesie ogólnym takie regulacje, które mogą prowadzić do pewnych ograniczeń. Kwestie związane z takimi kompetencjami zasługują na szerszą dyskusję publiczną, zwłaszcza w kontekście braku społecznego poparcia dla projektu europejskiego, jak to określono w sprawozdaniu Maria Montiego. |
| --- | --- |

3.9

Komisja nie wypowiada się jednoznacznie o możliwej hierarchii różnych celów horyzontalnych, które Unia Europejska pragnie osiągnąć. Przekłada się to między innymi na niejasność odnośnie tego, czy państwa członkowskie mogą wprowadzać w interesie ogólnym takie regulacje, które mogą prowadzić do pewnych ograniczeń. Kwestie związane z takimi kompetencjami zasługują na szerszą dyskusję publiczną, zwłaszcza w kontekście braku społecznego poparcia dla projektu europejskiego, jak to określono w sprawozdaniu Maria Montiego.

4.   Uwagi szczegółowe

| 4.1 | Komitet popiera to, że Komisja pragnie poprawić działanie wewnętrznego rynku usług. Oczywiste jest, że należy usunąć paraliżujące go, dyskryminacyjne, nieuzasadnione lub nieproporcjonalne wymogi. Komitet z zadowoleniem przyjmuje też inicjatywę modernizacji usług administracji publicznej przez wprowadzenie tzw. „pojedynczych punktów kontaktowych”. Współpraca administracyjna w sprawach transgranicznych zasługuje wyłącznie na pochwałę. Należy ponadto rozszerzać współpracę i objąć nią te obszary polityki, w których chodzi o przestrzeganie obowiązków (4). |
| --- | --- |

4.1

Komitet popiera to, że Komisja pragnie poprawić działanie wewnętrznego rynku usług. Oczywiste jest, że należy usunąć paraliżujące go, dyskryminacyjne, nieuzasadnione lub nieproporcjonalne wymogi. Komitet z zadowoleniem przyjmuje też inicjatywę modernizacji usług administracji publicznej przez wprowadzenie tzw. „pojedynczych punktów kontaktowych”. Współpraca administracyjna w sprawach transgranicznych zasługuje wyłącznie na pochwałę. Należy ponadto rozszerzać współpracę i objąć nią te obszary polityki, w których chodzi o przestrzeganie obowiązków (4).

| 4.2 | Zgodnie z dyrektywą usługową jedynie elektroniczne „pojedyncze punkty kontaktowe” są obowiązkowe. W niektórych państwach członkowskich utworzono oprócz tego fizyczne „pojedyncze punkty kontaktowe”. Chodzi tam o innego rodzaju, bardziej proaktywne i dalekosiężne świadczenie usług dla przedsiębiorców, którzy pragną rozpocząć działalność na rynkach w innych państwach członkowskich. Zdaniem Komitetu takie punkty kontaktowe powinny być łatwo dostępne, również w innych językach niż języki urzędowe danego kraju, i powinna również istnieć możliwość rejestracji elektronicznej. Komitet interesują różnice w doświadczeniach i wrażeniach przedsiębiorców związanych z różnym podejściem i zwraca się do Komisji o zbadanie, czy fizyczne punkty kontaktowe wypadają lepiej i są oceniane wyżej niż ich wersja elektroniczna. |
| --- | --- |

4.2

Zgodnie z dyrektywą usługową jedynie elektroniczne „pojedyncze punkty kontaktowe” są obowiązkowe. W niektórych państwach członkowskich utworzono oprócz tego fizyczne „pojedyncze punkty kontaktowe”. Chodzi tam o innego rodzaju, bardziej proaktywne i dalekosiężne świadczenie usług dla przedsiębiorców, którzy pragną rozpocząć działalność na rynkach w innych państwach członkowskich. Zdaniem Komitetu takie punkty kontaktowe powinny być łatwo dostępne, również w innych językach niż języki urzędowe danego kraju, i powinna również istnieć możliwość rejestracji elektronicznej. Komitet interesują różnice w doświadczeniach i wrażeniach przedsiębiorców związanych z różnym podejściem i zwraca się do Komisji o zbadanie, czy fizyczne punkty kontaktowe wypadają lepiej i są oceniane wyżej niż ich wersja elektroniczna.

| 4.3 | Możliwe, że należy nieco zrelatywizować twierdzenie, że sektor usług należy do najbardziej innowacyjnych i dynamicznych sektorów i że w związku z tym ma potencjał wniesienia dużego wkładu we wzrost gospodarczy. Naturalnie, dyrektywa usługowa wnosi ważny pozytywny wkład w rozwój zatrudnienia w UE i odnotowano znaczny przyrost miejsc pracy wysokiej jakości. Jednak wiele „nowych” miejsc pracy w sektorze usług to powtarzalna, źle opłacana praca nie wymagająca wysokich kwalifikacji. Zjawisko rosnącej grupy ubogich pracujących, które w wielu analizach łączy się z tymi nowymi usługami, nie przyczynia się do poprawy dobrobytu europejskich obywateli. |
| --- | --- |

4.3

Możliwe, że należy nieco zrelatywizować twierdzenie, że sektor usług należy do najbardziej innowacyjnych i dynamicznych sektorów i że w związku z tym ma potencjał wniesienia dużego wkładu we wzrost gospodarczy. Naturalnie, dyrektywa usługowa wnosi ważny pozytywny wkład w rozwój zatrudnienia w UE i odnotowano znaczny przyrost miejsc pracy wysokiej jakości. Jednak wiele „nowych” miejsc pracy w sektorze usług to powtarzalna, źle opłacana praca nie wymagająca wysokich kwalifikacji. Zjawisko rosnącej grupy ubogich pracujących, które w wielu analizach łączy się z tymi nowymi usługami, nie przyczynia się do poprawy dobrobytu europejskich obywateli.

| 4.4 | Swobodne świadczenie usług nie jest tożsame ze swobodnym przepływem pracowników. Niemniej jednak z różnych badań wynika, że pod przykrywką swobodnego świadczenia usług dokonuje się często rekrutacji do pracy. Należy przeciwdziałać transgranicznym usługom, których wyłącznym celem jest rekrutacja taniej siły roboczej. Jeżeli chodzi o transgraniczną rekrutację do pracy, pełne zastosowanie powinna mieć zasada kraju zatrudnienia, aby chronić zarówno interesy pracowników jak i uczciwych pracodawców oraz aby zapobiegać nieuczciwej konkurencji polegającej na angażowaniu osób pracujących pozornie na swój rachunek lub omijaniu obowiązujących krajowych przepisów dotyczących warunków zatrudnienia w inny sposób. |
| --- | --- |

4.4

Swobodne świadczenie usług nie jest tożsame ze swobodnym przepływem pracowników. Niemniej jednak z różnych badań wynika, że pod przykrywką swobodnego świadczenia usług dokonuje się często rekrutacji do pracy. Należy przeciwdziałać transgranicznym usługom, których wyłącznym celem jest rekrutacja taniej siły roboczej. Jeżeli chodzi o transgraniczną rekrutację do pracy, pełne zastosowanie powinna mieć zasada kraju zatrudnienia, aby chronić zarówno interesy pracowników jak i uczciwych pracodawców oraz aby zapobiegać nieuczciwej konkurencji polegającej na angażowaniu osób pracujących pozornie na swój rachunek lub omijaniu obowiązujących krajowych przepisów dotyczących warunków zatrudnienia w inny sposób.

| 4.5 | Unia Europejska nie może definiować kontroli i egzekwowania przestrzegania obowiązujących w kraju zatrudnienia przepisów dotyczących warunków zatrudnienia jako „utrudnień” i „barier” w funkcjonowaniu jednolitego rynku usług, jeśli nie są one wykorzystywane w celu zakłócenia konkurencji. Dotyczy to nie tylko obowiązujących praw podstawowych pracowników, które muszą być przestrzegane; również w interesie uczciwych pracodawców leży kontrola egzekwowania umów zbiorowych. Dotyczy to nie tylko dużych firm międzynarodowych, lecz ma także znaczenie dla małych i średnich przedsiębiorstw. Obowiązek rejestracji i dostarczania informacji, które są konieczne do kontroli przestrzegania praw podstawowych, stanowią elementarne składowe obowiązków związanych z transgranicznym świadczeniem usług. Poprawa współpracy między państwami członkowskimi w tym zakresie ma znaczenie dla wszystkich zainteresowanych i wyjdzie jedynie na dobre transgranicznemu świadczeniu usług. |
| --- | --- |

4.5

Unia Europejska nie może definiować kontroli i egzekwowania przestrzegania obowiązujących w kraju zatrudnienia przepisów dotyczących warunków zatrudnienia jako „utrudnień” i „barier” w funkcjonowaniu jednolitego rynku usług, jeśli nie są one wykorzystywane w celu zakłócenia konkurencji. Dotyczy to nie tylko obowiązujących praw podstawowych pracowników, które muszą być przestrzegane; również w interesie uczciwych pracodawców leży kontrola egzekwowania umów zbiorowych. Dotyczy to nie tylko dużych firm międzynarodowych, lecz ma także znaczenie dla małych i średnich przedsiębiorstw. Obowiązek rejestracji i dostarczania informacji, które są konieczne do kontroli przestrzegania praw podstawowych, stanowią elementarne składowe obowiązków związanych z transgranicznym świadczeniem usług. Poprawa współpracy między państwami członkowskimi w tym zakresie ma znaczenie dla wszystkich zainteresowanych i wyjdzie jedynie na dobre transgranicznemu świadczeniu usług.

| 4.6 | Komisja stwierdza w swoim komunikacie, że udział transgranicznego świadczenia usług w wymianie gospodarczej w Unii Europejskiej pozostaje w tyle za znaczeniem krajowych sektorów usług. Wiele usług ma charakter lokalny i związany z miejscem i trudniej jest je sprzedawać na odległość. Komisja wspomina coś o tym na marginesie, jednak takie uwagi nie oddają skali i znaczenia tego aspektu. Przykłady przytoczone przez Komisję w komunikacie również nie wyjaśniają, czego Komisja oczekuje. Chodzi w nich raczej o pojedyncze przypadki w ograniczonej liczbie państw członkowskich, gdzie dyrektywa usługowa najwyraźniej nie została odpowiednio wdrożona, niż o fundamentalne braki w samej dyrektywie. |
| --- | --- |

4.6

Komisja stwierdza w swoim komunikacie, że udział transgranicznego świadczenia usług w wymianie gospodarczej w Unii Europejskiej pozostaje w tyle za znaczeniem krajowych sektorów usług. Wiele usług ma charakter lokalny i związany z miejscem i trudniej jest je sprzedawać na odległość. Komisja wspomina coś o tym na marginesie, jednak takie uwagi nie oddają skali i znaczenia tego aspektu. Przykłady przytoczone przez Komisję w komunikacie również nie wyjaśniają, czego Komisja oczekuje. Chodzi w nich raczej o pojedyncze przypadki w ograniczonej liczbie państw członkowskich, gdzie dyrektywa usługowa najwyraźniej nie została odpowiednio wdrożona, niż o fundamentalne braki w samej dyrektywie.

| 4.7 | Komisja skupia się przede wszystkim na konkurencji, ponieważ przyniosłoby to korzyści konsumentom w zakresie między innymi wyboru i ceny. Jednak konsumenci potrzebują również innych ważnych spraw związanych ze świadczeniem usług, takich jak bezpieczeństwo, pewność, jakość, przejrzystość cen, uczciwe warunki umowne, jasne, zrozumiałe informacje i gwarancja zwrotu kosztów, jeśli dostarczone usługi nie są satysfakcjonujące. Potrzebne są również regulacje sektorowe, aby zapobiec uszczerbkowi dla praw konsumenta, tak jak miało to miejsce podczas liberalizacji rynków energii i telekomunikacji. |
| --- | --- |

4.7

Komisja skupia się przede wszystkim na konkurencji, ponieważ przyniosłoby to korzyści konsumentom w zakresie między innymi wyboru i ceny. Jednak konsumenci potrzebują również innych ważnych spraw związanych ze świadczeniem usług, takich jak bezpieczeństwo, pewność, jakość, przejrzystość cen, uczciwe warunki umowne, jasne, zrozumiałe informacje i gwarancja zwrotu kosztów, jeśli dostarczone usługi nie są satysfakcjonujące. Potrzebne są również regulacje sektorowe, aby zapobiec uszczerbkowi dla praw konsumenta, tak jak miało to miejsce podczas liberalizacji rynków energii i telekomunikacji.

| 4.8 | Aby przeciwdziałać niefachowości, gwarantować jakość świadczonych usług i oferować możliwość dochodzenia roszczeń, jeżeli usługodawca nie wywiązuje się ze zobowiązań, konieczne jest, by uznani fachowcy z danego sektora figurowali w dostępnym publicznie rejestrze. Kwalifikacje usługodawców zarejestrowanych w ten sposób będą musiały spełniać ustalone wymagania, a poziom ich fachowości być regularnie kontrolowany. Kiedy konsumenci będą mogli w taki bezpieczny sposób dokonać pewnego i odpowiedzialnego wyboru, wzrośnie zaufanie do rynku wewnętrznego. |
| --- | --- |

4.8

Aby przeciwdziałać niefachowości, gwarantować jakość świadczonych usług i oferować możliwość dochodzenia roszczeń, jeżeli usługodawca nie wywiązuje się ze zobowiązań, konieczne jest, by uznani fachowcy z danego sektora figurowali w dostępnym publicznie rejestrze. Kwalifikacje usługodawców zarejestrowanych w ten sposób będą musiały spełniać ustalone wymagania, a poziom ich fachowości być regularnie kontrolowany. Kiedy konsumenci będą mogli w taki bezpieczny sposób dokonać pewnego i odpowiedzialnego wyboru, wzrośnie zaufanie do rynku wewnętrznego.

| 4.9 | W kontekście prawnym w komunikacie stale postuluje utworzenie środków prawnych dla usługodawców, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw. Takie podejście jest jednostronne. Środki prawne, które należy utworzyć w tym kontekście, powinny służyć nie tylko przedsiębiorstwom, lecz muszą być możliwe do wykorzystania również przez konsumentów i pracowników. |
| --- | --- |

4.9

W kontekście prawnym w komunikacie stale postuluje utworzenie środków prawnych dla usługodawców, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw. Takie podejście jest jednostronne. Środki prawne, które należy utworzyć w tym kontekście, powinny służyć nie tylko przedsiębiorstwom, lecz muszą być możliwe do wykorzystania również przez konsumentów i pracowników.

| 4.10 | Bariery w dziedzinie przepisów krajowych w państwach członkowskich, które Komisja wymienia w punkcie 5.2, oceniać można i należy nie tylko z perspektywy usługodawców. Zastrzeżenia działalności, wymogi kapitałowe i ubezpieczeniowe w równym stopniu znajdują swoje uzasadnienie w nakładanych przez społeczeństwo wymogach dotyczących jakości. Ponadto podobne wymogi powinny gwarantować zarówno odpowiedzialność prawną jak i możliwość dochodzenia roszczeń przez konsumentów i pracowników. |
| --- | --- |

4.10

Bariery w dziedzinie przepisów krajowych w państwach członkowskich, które Komisja wymienia w punkcie 5.2, oceniać można i należy nie tylko z perspektywy usługodawców. Zastrzeżenia działalności, wymogi kapitałowe i ubezpieczeniowe w równym stopniu znajdują swoje uzasadnienie w nakładanych przez społeczeństwo wymogach dotyczących jakości. Ponadto podobne wymogi powinny gwarantować zarówno odpowiedzialność prawną jak i możliwość dochodzenia roszczeń przez konsumentów i pracowników.

| 4.11 | Organy i instytucje odpowiedzialne za kontrolę i wdrażanie regularnie wskazują na zjawisko fikcyjnych spółek w wymianie transgranicznej. Wewnętrzny rynek usług jest w ten sposób wykorzystywany do obchodzenia lub unikania przepisów prawa i regulacji w wielu krajach. Identyczny problem pojawia się, kiedy na dużą skalę zatrudnia się osoby pracujące na własny rachunek, a de facto chodzi o pozorne samozatrudnienie. Komitet zaleca Komisji, aby w dalszych badaniach przeanalizowała te formy zakłócania konkurencji, szkodliwe zwłaszcza dla uczciwych pracodawców, co dotyczy zarówno dużych jak i małych przedsiębiorstw, i tam gdzie to konieczne, podjęła odpowiednie działania. |
| --- | --- |

4.11

Organy i instytucje odpowiedzialne za kontrolę i wdrażanie regularnie wskazują na zjawisko fikcyjnych spółek w wymianie transgranicznej. Wewnętrzny rynek usług jest w ten sposób wykorzystywany do obchodzenia lub unikania przepisów prawa i regulacji w wielu krajach. Identyczny problem pojawia się, kiedy na dużą skalę zatrudnia się osoby pracujące na własny rachunek, a de facto chodzi o pozorne samozatrudnienie. Komitet zaleca Komisji, aby w dalszych badaniach przeanalizowała te formy zakłócania konkurencji, szkodliwe zwłaszcza dla uczciwych pracodawców, co dotyczy zarówno dużych jak i małych przedsiębiorstw, i tam gdzie to konieczne, podjęła odpowiednie działania.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  COM(2010) 2020 wersja ostateczna.

1

(2)  COM(2010) 608 wersja ostateczna.

2

(3)  Dyrektywa 2006/123/WE.

3

(4)  COM(2008) 703 wersja ostateczna.

4

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/113 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/113

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Zielonej księgi w sprawie modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych – W kierunku zwiększenia skuteczności europejskiego rynku zamówień

COM(2011) 15 wersja ostateczna

2011/C 318/19

Sprawozdawca: Joost van IERSEL

Współsprawozdawca: Miguel Ángel CABRA DE LUNA

Dnia 27 stycznia 2011 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Zielonej księgi w sprawie modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych – W kierunku zwiększenia skuteczności europejskiego rynku zamówień

COM(2011) 15 wersja ostateczna.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 23 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 164 do 1 – 4 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

| Dyrektywa | dyrektywa 2004/18/WE – procedury udzielania zamówień publicznych |
| --- | --- |
| Instytucje | instytucje zamawiające zgodnie z ich definicją zawartą w art. 1 ust. 9 dyrektywy i objęte zakresem dyrektywy |
| Podmioty użyteczności publicznej | podmioty zamawiające objęte zakresem dyrektywy 2004/17/WE |
| „Pozłacanie regulacji” (ang. gold-plating) | nadmiernie rygorystyczne wdrażanie dyrektyw do prawa krajowego (1) |

Dyrektywa

dyrektywa 2004/18/WE – procedury udzielania zamówień publicznych

Instytucje

instytucje zamawiające zgodnie z ich definicją zawartą w art. 1 ust. 9 dyrektywy i objęte zakresem dyrektywy

Podmioty użyteczności publicznej

podmioty zamawiające objęte zakresem dyrektywy 2004/17/WE

„Pozłacanie regulacji” (ang. gold-plating)

nadmiernie rygorystyczne wdrażanie dyrektyw do prawa krajowego (1)

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES przyjmuje z zadowoleniem debatę zainicjowaną przez Komisję w opublikowanej przez nią zielonej księdze dotyczącej modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych w celu podniesienia poziomu efektywności w kontekście lepszego funkcjonowania jednolitego rynku, który dzięki temu może stać się bardziej innowacyjny, bardziej ekologiczny i bardziej prospołeczny. EKES planuje sporządzenie dodatkowej opinii po dokonaniu przez Komisję oceny dotychczasowych skutków dyrektywy 2004/18/WE w celu uzupełnienia niniejszej opinii w świetle wspomnianej oceny.

1.2   Dyrektywy dotyczące procedur udzielania zamówień publicznych (2) mają na celu m.in. promowanie jakości w dziedzinie zamówień publicznych. Ostatni kompleksowy przegląd dyrektyw przeprowadzono w 2004 r. EKES nalega, aby każdy kolejny przegląd był przygotowywany z taką samą starannością i dokładnością jak ten z 2004 r.

1.3   Kompleksowa analiza skutków dyrektywy oraz sposobów jej wdrożenia w państwach członkowskich, a także orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości wydawane od 2004 r. mają kluczowe znaczenie dla każdego przeglądu. Należy także wziąć pod uwagę to, że szersze doświadczenie związane ze stosowaniem dyrektywy w całej Europie zostało nabyte dopiero niedawno.

1.4   Należy zmniejszyć niepotrzebną biurokrację tak, aby wszystkie zainteresowane strony osiągnęły najlepsze rezultaty. Należy unikać tworzenia skomplikowanego ustawodawstwa oraz rozpowszechnionego nadmiernie rygorystycznego wdrażania, czyli tzw. „pozłacania regulacji” (ang. „gold-plating”) w państwach członkowskich, jako konsekwencji niewłaściwego wdrażania dyrektywy. W strategii „Europa 2020” przypisuje się Komisji większą rolę w zakresie monitorowania.

1.5   EKES podkreśla, że zasady otwartości i przejrzystości, a także efektywność, pewność prawa, relacja ceny do jakości, konkurencja, dostęp do rynku dla MŚP i wolnych zawodów, proporcjonalność, rosnąca liczba umów transgranicznych, unikanie dyskryminacji i korupcji oraz potrzeba profesjonalizmu pozostają tak samo ważne jak poprzednio.

1.6   EKES podkreśla wpływ i znaczenie aspektów strategii „Europa 2020” w zakresie innowacyjności, ochrony środowiska i kwestii socjalnych, także w dziedzinie zamówień publicznych.

1.7   W celu zwiększenia zaangażowania państw członkowskich na rzecz właściwego wdrażania dyrektywy oraz włączenia celów strategii „Europa 2020” do zamówień publicznych EKES zdecydowanie opowiada się za poświęceniem tej kwestii szczególnej uwagi podczas corocznej dyskusji w Radzie (ds. Konkurencyjności).

1.8   Państwa członkowskie wykazują wzmożone zainteresowanie rolą zamówień publicznych w inteligentnej gospodarce. Instytucje krajowe określają, w różnym zakresie, kryteria środowiskowe i społeczne, które nabywca musi wziąć pod uwagę. Należy uwzględniać specjalne wymogi w dziedzinie zamówień publicznych dotyczących usług niedających się opisać (3). Sprawdzone rozwiązania i najlepsze doświadczenia powinny stanowić część corocznej debaty w Radzie.

1.9   EKES uważa, że poważnym niedociągnięciem zielonej księgi jest to, że nie poruszono w niej ani potrzeby odpowiednio wysokiego profesjonalizmu, ani niechęci instytucji publicznych do podejmowania ryzyka. Profesjonalizacja ma kluczowe znaczenie dla wspierania innowacji. Należy opracować programy szkoleniowe dla nabywców w państwach członkowskich. EKES opowiada się za wyznaczaniem wzorców i wymianą sprawdzonych rozwiązań.

1.10   Nabywca musi wziąć na siebie pełną odpowiedzialność za konsekwencje gospodarcze, społeczne i finansowe w ramach określania specyfiki robót budowlanych, produktów lub usług. Może to oznaczać wprowadzenie wymogu przedstawienia przez oferenta certyfikacji własnej lub oświadczenia o zgodności, jeśli chodzi o odpowiednie przepisy ustawodawstwa krajowego, np. dotyczące aspektów społecznych, na mocy których oficjalne certyfikaty przyznaje się jedynie zwycięzcy przetargu.

1.11   Zwłaszcza w przypadku dużych przedsięwzięć, ze względu na potrzebę wspierania zrównoważonego rozwoju, EKES popiera wykorzystywanie w stosownych przypadkach zasady kosztów cyklu życia.

1.12   EKES opowiada się za utrzymaniem zróżnicowania pomiędzy usługami typu A i B z zachowaniem pewności prawa i możliwości rozszerzenia zakresu umów transgranicznych należących do usług typu B. EKES zaleca Komisji przeprowadzanie okresowego przeglądu wykazu usług „B” w celu sprawdzania, czy niektóre z nich mogłyby z korzyścią zostać przeniesione do wykazu usług typu A.

1.13   Poziom uczestnictwa MŚP, w tym przedsiębiorstw społecznych, musi wzrosnąć. Biorąc pod uwagę rozbieżne opinie wśród zainteresowanych stron, EKES nie popiera zmian progów. Poprawa musi zostać osiągnięta za sprawą właściwego wykorzystywania zasady proporcjonalności, dostosowania metod publikacji, należytego stosowania e-przetargów, a jeśli to praktycznie wykonalne – dzielenia umów. EKES zaleca także opracowywanie programów na rzecz rozwijania specjalistycznej wiedzy w MŚP.

1.14   Jednym z celów dyrektyw jest zwalczanie faworyzowania, oszustw i korupcji. W procesie modernizacji dyrektyw należy unikać wszystkiego, co osłabia ich rygorystyczny charakter. EKES uważa, że ogłaszanie z wyprzedzeniem wszystkich umów publicznych w procesie e-przetargów przyczyniłoby się do zapobiegania nadużyciom.

1.15   Od 1971 r. głównym celem dyrektyw było promowanie europejskich umów transgranicznych w dziedzinie zamówień publicznych. Rezultat jest mało satysfakcjonujący. EKES zaleca przeprowadzenie analizy (sprawdzonych) rozwiązań i przykładów w państwach członkowskich, której towarzyszyć będą działania na rzecz otwierania rynków (4).

1.16   EKES zaleca, aby decyzja dotycząca jurysdykcji w przypadku umów transgranicznych była od początku określana w umowie.

2.   Wprowadzenie

2.1   Komisja przedstawia rynek zamówień publicznych jako jedną z dwunastu inicjatyw, które mogą pobudzić rozwój jednolitego rynku o cechach bardziej ekologicznych, prospołecznych i innowacyjnych (5). Komisja w zielonej księdze podkreśla także znaczenie efektywności i uproszczenia, łatwiejszego dostępu dla MŚP oraz promowania umów o charakterze transgranicznym.

2.2   Zamówienia publiczne mają w UE długą tradycję. Obejmują one sposoby i środki, za pomocą których instytucje publiczne i podmioty użyteczności publicznej (6) zaspokajają swoje potrzeby poprzez zamawianie robót budowlanych, dostaw i usług. Głównym celem było i nadal jest zagwarantowanie równych szans na poziomie europejskim. Liczba umów transgranicznych pozostaje jednak na bardzo niskim poziomie. Niniejsza opinia koncentruje się na dyrektywie (7), w której zmiany – jak można wywnioskować z zielonej księgi – powinny przynieść stosunkowo największe korzyści.

2.3   Dyrektywa dotyczy zasadniczo kwestii proceduralnych obejmujących szczegółowe przepisy prawne i gwarancje regulujące proces zapraszania do składania ofert i udzielania zamówień. Treść umowy zamówienia udzielonego na podstawie dyrektywy jest w całości uzależniona od decyzji instytucji zamawiającej.

2.4   W porównaniu z pierwotnym brzmieniem dyrektywy w sprawie zamówień publicznych (1972 r.) i dyrektywy sektorowej (1993 r.) w wersjach tych dyrektyw z 2004 r. znalazły się znaczące uaktualnienia, zwłaszcza w dyrektywie w sprawie instytucji zamawiających (2004/18/WE), a także mniejsze zmiany w zaktualizowanej dyrektywie sektorowej 2004/17/WE). Przegląd był wynikiem długich i szczegółowych dyskusji pomiędzy zainteresowanymi stronami. Wdrożenie dyrektyw różni się w poszczególnych krajach ze względu na rozmaite uwarunkowania kulturowe, odmienne tradycje prawne i praktyki „pozłacania regulacji”.

2.5   Pod uwagę wzięto wiele kwestii w celu stworzenia otwartego, ogólnoeuropejskiego i przejrzystego rynku obejmującego pewność prawa, świadomość kosztów, relację ceny do jakości, jakość, lepszą konkurencję, dostęp do rynku dla MŚP, proporcjonalność, innowacyjność, zrównoważony rozwój (obecnie strategia „Europa 2020”), koszty cyklu życia, unikanie dyskryminacji i oszustw, równe szanse i umowy transgraniczne.

3.   Rozwój sytuacji po 2004 r.

3.1   Od pierwszego wprowadzenia dyrektyw na rynku zamówień zaszły ogółem liczne zmiany i proces ten trwa nadal. W zielonej księdze rozważa się, czy należy wprowadzić, dopuścić i wzmocnić pewne aspekty, które są powszechnie obecne w handlu i działalności podmiotów użyteczności publicznej.

3.2   Głównymi technikami są innowacje, negocjacje i świadomość rynku. Mimo że zawsze wykorzystywane są one przez podmioty użyteczności publicznej, a z pewnymi ograniczeniami można je także stosować w ramach przepisów dyrektywy, to nie są one praktykowane na szeroką skalę. W sytuacji, gdy techniki te nie są stosowane oraz gdy brakuje istotnego poziomu doświadczenia, nie następuje gromadzenie specjalistycznej wiedzy, a tym samym nie ma realnych szans na upowszechnienie się tych technik.

3.3   W ramach wysiłków na rzecz utrzymania spójności z nowoczesnymi technikami dyrektywa obejmuje inne techniki, takie jak e-zamówienia i aukcje odwrotne. Podczas gdy pierwsza ze wspomnianych technik ma dość szerokie zastosowanie, to drugą można wykorzystać tylko w sytuacjach, gdy jedynymi kryteriami są cena i dostawa. EKES zwraca uwagę na potrzebę wprowadzenia ulepszeń w zakresie elektronicznej interoperacyjności transgranicznej.

3.4   Podczas długich dyskusji na temat usług świadczonych w interesie ogólnym stwierdzono, że same w sobie nie stanowią one zamówień, ale usługi świadczone przez instytucje lub w ich imieniu. EKES potwierdza po raz kolejny, że instytucje mają pełną swobodę w samodzielnym pełnieniu wszystkich lub jakichkolwiek swoich funkcji lub w zakresie zlecania wykonania na zewnątrz, tych które uznają za stosowne. Należy także wziąć pod uwagę systemy państw członkowskich, które uwzględniają ujęte w prawie pierwotnym zasady równego traktowania, niedyskryminacji i przejrzystości oraz zawierają ogólne pozwolenie na świadczenie usług. Usługa świadczona w interesie ogólnym (8) z zasady nie jest zatem sama w sobie objęta zakresem stosowania dyrektywy, ale zlecanie na zewnątrz lub zamówienie przez instytucję lub w jej imieniu takiej usługi już tak.

W art. 14 TFUE oraz w Protokole nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym dołączonym do TFUE uznaje się szczególny charakter i znaczenie usług użyteczności publicznej oraz szeroki zakres uprawnień dyskrecjonalnych organów krajowych, regionalnych i lokalnych w zakresie świadczenia, zlecania i organizowania tego rodzaju usług. Obejmuje to zlecenia wewnętrzne oraz współpracę publiczno-publiczną. Bardzo istotne jest zapewnienie wysokiego poziomu jakości, bezpieczeństwa, przystępności cenowej i równego traktowania, a także wspieranie zarówno powszechnego dostępu do usług, jak i praw użytkowników.

3.5   W dyrektywie w żaden sposób nie narzuca się tego, co instytucja powinna lub czego nie powinna zamawiać czy zlecać na zewnątrz; określono w niej jedynie procedury dotyczącego zamówienia lub outsourcingu. EKES jest zdania, że swobody tej nie wolno naruszać.

3.6   Negocjacje

3.6.1   EKES wzywa Komisję do wyjaśnienia w dyrektywie okoliczności, w których instytucja może udzielić zamówienia bezpośrednio podmiotowi, nad którym sprawuje kontrolę analogiczną do sprawowanej nad swoimi wewnętrznymi działami. EKES opowiada się za zmianą dyrektywy i określeniem odpowiednich warunków zwolnienia z jej wymogów.

3.6.2   W związku ze wzmożonym naciskiem na innowacyjne propozycje i specyfikacje nastawione na efekt końcowy podczas procedury przetargowej zasadnicze znaczenie mają rozmowy pomiędzy nabywcami a oferentami. Z tego względu potrzebna jest ogólna procedura negocjacyjna podobna do tej zawartej w dyrektywie sektorowej lub podobna do dialogu konkurencyjnego, lecz bez „wyjątkowo złożonych” ograniczeń. Dotyczy to już istniejących przepisów w dziedzinie zamówień publicznych na niedające się opisać usługi.

3.6.3   Panuje powszechne przekonanie, że taka procedura mogłaby umożliwić rozmaitym oferentom przedstawienie ich propozycji, z których następnie nabywca mógłby wybrać najlepsze elementy i sporządzić na tej podstawie specyfikację mieszaną w postaci nowego zaproszenia do składania ofert, które zostanie przeprowadzone z pominięciem etapu „negocjacji”. Koncepcja ta jest błędna. Oferenci muszą być w stanie chronić swoją własność intelektualną – opatentowaną lub nie – na każdym etapie i dlatego też ich pomysły nie powinny być udostępniane innym dostawcom, nawet w ograniczonym zakresie, bez ich wyraźnej zgody.

3.6.4   Negocjowanie umów – zwłaszcza tych złożonych – wymaga oczywiście sporych umiejętności ze strony nabywcy. Wprowadzeniu ogólnej procedury negocjacyjnej muszą towarzyszyć środki umożliwiające nabywcy korzystanie z usług wykwalifikowanego i doświadczonego personelu.

3.7   Innowacje

3.7.1   W zielonej księdze rozpatruje się kwestię innowacji w zamówieniach publicznych. W zamówieniach istnieją trzy główne poziomy:

| — | wola zaakceptowania nowatorskiego rozwiązania dla tradycyjnych wymagań; |
| --- | --- |

—

wola zaakceptowania nowatorskiego rozwiązania dla tradycyjnych wymagań;

| — | uczestnictwo w opracowywaniu rozwiązania; oraz |
| --- | --- |

—

uczestnictwo w opracowywaniu rozwiązania; oraz

| — | sponsorowanie przedsięwzięcia rozwojowego. |
| --- | --- |

—

sponsorowanie przedsięwzięcia rozwojowego.

3.7.2   Najłatwiejszym i prawdopodobnie najbardziej produktywnym aspektem jest wola zaakceptowania nowatorskiego rozwiązania. EKES zaleca, aby promować otwartość wobec propozycji nowatorskich rozwiązań wśród nabywców, którzy powinni dysponować wystarczającymi kompetencjami. Dlatego też nabywca powinien wyrażać chęć rozważenia alternatywnych rozwiązań, chyba że wyraźnie wykluczy taką możliwość. Urzędnicy sektora publicznego są jednak często nieprzychylnie nastawieni do takich działań ze względu na niechęć do podejmowania ryzyka, a nie ze względu na przeszkody natury administracyjnej czy prawnej.

3.7.3   Istnieją bariery nawet w odniesieniu do samej koncepcji rozwiązań alternatywnych. Zdolność do zaoferowania innowacyjnych rozwiązań staje się dużo bardziej praktyczna, jeśli nabywca określi wymogi w zakresie problemu wymagającego rozwiązania, a nie w zakresie gotowego rozwiązania. Takie podejście umożliwia oferentowi wykorzystanie swoich własnych umiejętności w celu zaproponowania najlepszego rozwiązania, które może być tradycyjne lub innowacyjne.

3.7.4   W sytuacji, gdy instytucja uczestniczy w opracowywaniu innowacyjnego rozwiązania, np. w przypadku tworzenia dużego systemu bazodanowego, jej uczestnictwo i wsparcie na wszystkich poziomach ma zasadnicze znaczenie. W przeciwnym razie niebezpieczeństwo niepowodzenia jest wysokie.

3.7.5   W koncepcji zamówienia przedkomercyjnego (9) proponuje się, aby instytucje sponsorowały nowe rozwiązania i odgrywały rolę wczesnych nabywców. Niebezpieczeństwo ewentualnego niepowodzenia sprawia, że jest to podejście obarczone dużym ryzykiem. Doświadczenie pokazuje, że niewiele instytucji nadaje się ze względu na strukturę, organizację czy doświadczenie do takich działań, które powinno się podejmować z ostrożnością.

3.7.6   Zrównoważony charakter produkcji i konsumpcji zajmuje wysokie miejsca na listach priorytetów. Panuje powszechna zgoda co do tego, że innowacje w zakresie zrównoważonego rozwoju mają istotne znaczenie, jeśli chodzi o możliwość wspierania dobrych miejsc pracy i dobrych firm w obrębie UE w ramach strategii „Europa 2020”. Jeśli zrównoważony charakter produkcji i konsumpcji udaje się w należyty sposób osiągnąć, gwarantuje on znaczne korzyści gospodarcze. W przypadku licznych zamówień należy uwzględnić koszty cyklu życia. Obejmują one, odpowiednio do sytuacji, jakość, początkową cenę, utrzymanie, funkcjonowanie i ostateczne usunięcie. Oparte na jakości podejście będzie zachęcać do innowacji i do przyjmowania dobrych rozwiązań praktycznych w zakresie pracy i warunków jej świadczenia, co doprowadzi do większej efektywności i oszczędności w długim okresie. Techniki w zakresie dokonywania odpowiednich ocen są powszechnie stosowane. EKES zaleca podjęcie działań na rzecz zachęcania nabywców publicznych do przyjmowania i stosowania takich technik.

4.   Uzasadnienie dalszej modernizacji

4.1   Aspekty prawne

4.1.1   Właściwa transpozycja do prawa krajowego ma znaczenie zasadnicze, ale w kwestii tej wciąż pojawiają się trudności. W zielonej księdze trzeba było poświęcić temu zagadnieniu szczególną uwagę. Zbyt mała liczba państw członkowskich należycie transponuje przepisy, tymczasem właściwe ich wdrażanie służy interesom wszystkich zainteresowanych stron. „Pozłacanie regulacji” prowadzące do zwiększonych obciążeń administracyjnych i biurokracji tworzy niepotrzebne przeszkody, zwłaszcza dla MŚP (koncepcja MŚP oraz odniesienie do działalności gospodarczej muszą obejmować wszystkie rodzaje podmiotów bez względu na to, czy są one nastawione na osiągnięcie zysku czy też nie, z uwzględnieniem uczciwej konkurencji i w zgodności z przepisami), a także zwiększa koszty dla instytucji. Dyrektywa jest jasna i niezbyt skomplikowana. Pomimo różnic w systemach prawnych i podejściach należy unikać dodatkowych wymogów i formalności. Zdaniem EKES-u Komisja powinna bardziej aktywnie monitorować proces wdrażania, usiłując zachęcać do prostoty i jasności w przepisach krajowych.

4.1.2   Istnieje problem systemowy w zakresie stosowania dyrektywy w sprawie procedur odwoławczych w odniesieniu do umów o charakterze transgranicznym. W umowach o charakterze transgranicznym nie ma jasności co do tego, który system prawny ma zastosowanie – system prawny państwa nabywcy czy też państwa dostawcy. EKES proponuje, aby decyzja w tej kwestii była od początku określana w umowie.

4.1.3   W niektórych umowach, zwłaszcza długoterminowych, pojawiają się okoliczności wymagające wprowadzenia zmian do pewnej części postanowień umownych. Wprawdzie takich sytuacji nie da się czasami uniknąć, ale zwiększa się wtedy możliwość wystąpienia korupcji. W dyrektywie wprowadza się ograniczenia w zakresie dopuszczalnych zmian w umowach ramowych (art. 32), ale pomija się milczeniem pozostałe przypadki. Zdaniem EKES-u ryzyko korupcji lub brak pewności co do warunków zawartej umowy mają szkodliwy wpływ w sytuacji, gdy przepisy zostały złagodzone w celu umożliwienia ogólnie większej elastyczności. W związku z powyższym nie należy zmieniać tego aspektu dyrektywy.

4.1.4   W dyrektywie usługi podzielone są na dwa typy – A i B. Usługi „A” muszą spełniać wymogi dyrektywy, a usługi „B” podlegają z zasady mniej restrykcyjnym normom. W zielonej księdze stawia się pytanie, czy w związku z coraz bardziej transgranicznym charakterem wielu typów usług podział ten jest w dalszym ciągu odpowiedni. EKES opowiada się za utrzymaniem zróżnicowania obu typów z uwzględnieniem pewności prawa i ewentualnego przeniesienia transgranicznych usług „B” do wykazu usług „A”. EKES zaleca Komisji przeprowadzanie okresowego przeglądu wykazu usług „B” w celu sprawdzania, czy niektóre z nich mogłyby z korzyścią zostać przeniesione do wykazu usług typu A.

4.2   Rozwiązania

4.2.1   Istotną barierą dla postępu w ramach dobrze funkcjonującego rynku zamówień publicznych jest brak odpowiednio wysokiego profesjonalizmu i fachowej wiedzy instytucji publicznych. EKES uważa, że brakiem jest nieporuszenie w zielonej księdze tego podstawowego warunku każdego zakupu publicznego. Istnieje zbyt mało bodźców zachęcających do poprawy w tym zakresie. EKES zdecydowanie zaleca prowadzenie sesji szkoleniowych dla urzędników – zwłaszcza na szczeblu lokalnym i regionalnym – w zakresie negocjowania i realizacji (10) wykonalnych umów.

4.2.2   Ponadto zmian wymaga kultura udzielania zamówień publicznych. Zamówienia publiczne nie są jedynie domeną działań urzędniczych i wymagają zaangażowania wszystkich szczebli i gałęzi zarządzania zgodnie ze specyfiką danej umowy, jak dzieje się to w wielu firmach handlowych. Jedynie zaangażowanie na rzecz nowoczesnych rozwiązań w zakresie zamówień publicznych, zwłaszcza zarządzania ryzykiem, na wszystkich szczeblach instytucji może zapewnić powodzenie. Rozwiązania stosowane przez podmioty użyteczności publicznej stanowią pozytywne przykłady w tym zakresie.

4.2.3   Profesjonalizacja funkcji dotyczących zamówień w sektorze publicznym musi być rozwijana poprzez wewnętrzne zmiany i rekrutację wykwalifikowanych specjalistów, co w efekcie zwiększy znaczenie tych funkcji. W niektórych przypadkach skuteczne okazały się dwa dodatkowe środki: rekrutowanie doświadczonej w dziedzinie zakupów kadry zarządzającej z innych gałęzi przemysłu oraz tworzenie agencji zakupu służących instytucji zamawiającej fachową wiedzą w trakcie trwania procesu przetargowego. Jakość nabywców kształtuje się w poszczególnych krajach na różnych poziomach. EKES opowiada się za wyznaczaniem wzorców i wymianą sprawdzonych rozwiązań.

4.2.4   W okresie poprzedzającym ogłoszenie przetargu starsi specjaliści ds. zakupów lub kierownicy projektu danej instytucji zamawiającej powinni przed przystąpieniem do przygotowania dokumentacji przetargowej zaczerpnąć informacji na temat tego, co jest obecnie dostępne na rynku. W takim badaniu rynku zwykle korzysta się z czasopism technicznych, wystaw handlowych i rozmów z dostawcami działającymi w danej dziedzinie.

4.2.5   Potrzebny jest także zwiększony poziom profesjonalizmu w MŚP. Specjalne kursy oraz personel z doświadczeniem w zakresie przetargów mogą pomóc w podnoszeniu poziomu kwalifikacji i wiedzy.

4.2.6   Jednym z aspektów niechęci do podejmowania ryzyka, jest nadmierne stosowanie kryterium „najniższej ceny” przy udzielaniu zamówień. Wprawdzie niektóre zamówienia nie mają innych realnych kryteriów poza ceną – i być może dostawą – lecz większość z nich ma inną wartościową charakterystykę przyczyniającą się do osiągnięcia lepszego rezultatu. Kryterium „najniższej ceny” hamuje innowacje i dążenie do wyższej jakości i wartości, które spełniają wymogi strategii „Europa 2020” a niska cena nie musi przekładać się koniecznie na wyższą wartość.

4.2.6.1   Należy w związku z tym uczynić z kryterium związanego z najniższą ceną wyjątek raczej niż zasadę. Rozszerzając kryterium „najbardziej korzystnego rozwiązania z ekonomicznego punktu widzenia”, tak aby ocenić, które oferty najlepiej spełniają wymogi związane ze zrównoważonym rozwojem, instytucje zamawiające mogą uzyskać optymalną zrównoważoną wartość środowiskową, społeczną i gospodarczą. EKES zachęca władze do używania oceny kosztów cyklu życia, kiedy tylko jest to właściwe i możliwe.

4.2.7   Biorąc pod uwagę wielość średnich i zwłaszcza małych miast, powinno się im zalecać podejmowanie współpracy w ramach przedsięwzięć na dużą skalę, a nawet zobowiązywać je do tego, w celu pogłębiania profesjonalizmu, efektywności i znajomości aspektów finansowych. EKES wzywa do zwrócenia szczególnej uwagi na ten aspekt i niezmiennie zaleca wymianę sprawdzonych rozwiązań oraz wyjaśnienie przepisów w dziedzinie zakupów publicznych w tym kontekście.

4.2.8   Analiza statystyczna pokazuje, że zwłaszcza MŚP są zbyt słabo reprezentowane na rynku zamówień publicznych w odniesieniu do unijnych progów. EKES opowiada się za tworzeniem równych szans na rynku zamówień publicznych, co umożliwi MŚP „zapewnienie sobie »godziwego udziału« w zamówieniach publicznych”. EKES nie popiera środków w zakresie pozytywnej dyskryminacji w odniesieniu do MŚP, m.in. ze względu na sztuczne konstrukcje niosące ze sobą ryzyko ewentualnej korupcji. Niezależnie od tego w stosownych przypadkach należy zachęcać instytucje do dzielenia umów na mniejsze części, aby możliwości dla MŚP były bardziej widoczne, a tym samym bardziej dostępne.

4.2.9   Istnieją sprzeczne opinie na temat progów. Zostały one ustalone po długich dyskusjach i dogłębnych rozważaniach. Są one spójne z progami określonymi w porozumieniu GPA i okresowo korygowane w odniesieniu do poziomu inflacji i różnic kursowych. Pojawiały się głosy wzywające do podniesienia progów, ale także do ich obniżenia. Żaden z tych argumentów nie jest wystarczająco przekonujący i EKES zaleca utrzymanie obecnych praktycznych poziomów. Poniżej ustalonych progów zastosowanie mają procedury krajowe objęte zakresem zobowiązań traktatowych. Rzeczą pożądaną jest możliwie największa spójność tych procedur z procedurami określonymi w dyrektywie w celu unikania wątpliwości i dezorientacji oraz żeby nabywcy musieli w rzeczywistości korzystać tylko z jednego zbioru procedur.

4.2.10   W celu zachęcania do przejrzystości i zmniejszania liczby nieuczciwych zachowań EKES zaleca, aby wszystkie bez wyjątku zamówienia publiczne były ogłaszane publicznie z wyprzedzeniem. Ogłoszenia o zamówieniach poniżej progów oraz o zamówieniach na usługi typu B powinny znaleźć się w bardzo prostej formie na stronie internetowej e-przetargów dotyczących całego EOG (11).

4.2.11   Dążenie do większego profesjonalizmu może także pomóc w uproszczeniu procedur krajowych, które obecnie często prowadzą do nieproporcjonalnych kosztów. Konkretne sytuacje są bardzo zróżnicowane i należy unikać dezorientacji i sporów dotyczących interpretacji. Bardziej bezpośrednie podejścia krajowe powinny służyć innym za przykład.

4.2.12   Występująca wśród instytucji tendencja do nakładania wymogów w zakresie gwarancji finansowych, ubezpieczeń i gwarancji właściwego wykonania umów stanowi kolejną barierę dla MŚP. Ponadto środki finansowe są obecnie trudniej dostępne i marnotrawstwem jest wykorzystywanie ograniczonych funduszy MŚP na tego typu gwarancje. Należy przypomnieć instytucjom o tym, że ich obowiązkiem jest unikanie nieproporcjonalnych wymogów kwalifikacyjnych i finansowych, a nie opieranie się na gwarancjach.

4.2.13   Podejmowane są inicjatywy w tych obszarach w celu poprawy sytuacji w państwach członkowskich. EKES zdecydowanie popiera utworzenie wykazu sprawdzonych rozwiązań oraz, zgodnie z praktyką stosowaną w niektórych państwach członkowskich, prowadzenie regularnych dyskusji panelowych na szczeblu UE z instytucjami zamawiającymi i doświadczonymi ekspertami.

4.2.14   W ramach pomocy dla MŚP instytucje mogłyby uruchomić portale internetowe w celu:

| — | poszerzenia dostępu do informacji na temat ofert zamówień publicznych poniżej progu UE; |
| --- | --- |

—

poszerzenia dostępu do informacji na temat ofert zamówień publicznych poniżej progu UE;

| — | umożliwienia MŚP zgłaszania zainteresowania ofertami partnerskimi wraz z innymi zainteresowanymi MŚP, oraz |
| --- | --- |

—

umożliwienia MŚP zgłaszania zainteresowania ofertami partnerskimi wraz z innymi zainteresowanymi MŚP, oraz

| — | utworzenia bezpiecznej sekcji na głównej stronie e-przetargów, na której MŚP mogłyby zamieszczać i edytować / aktualizować informacje administracyjne, z których mogłyby korzystać instytucje zamawiające. |
| --- | --- |

—

utworzenia bezpiecznej sekcji na głównej stronie e-przetargów, na której MŚP mogłyby zamieszczać i edytować / aktualizować informacje administracyjne, z których mogłyby korzystać instytucje zamawiające.

5.   Interakcje pomiędzy zamówieniami publicznymi a innymi strategiami

5.1   Oprócz celu, jakim jest zwiększenie efektywności wydatków publicznych (12), w zielonej księdze zawarto także wezwanie do sporządzenia opinii na temat wzmożonej interakcji pomiędzy zamówieniami publicznymi a innymi strategiami, zwłaszcza w zakresie innowacji, ochrony środowiska i kwestii społecznych.

5.2   Od 2004 r. zrównoważony rozwój i rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu znajdują się, obok zwiększenia konkurencyjności, na liście priorytetów i zostały ponownie potwierdzone w strategii „Europa 2020”. Aspekty te powinny być również uwzględniane w zamówieniach publicznych.

5.3   EKES zgadza się, że powinno się zachęcać instytucje krajowe i regionalne do uwzględniania aspektów społecznych, co oznacza, że podczas przygotowywania umów powinno się znaleźć miejsce dla takich elementów.

5.4   Przyjęta w 1949 konwencja MOP nr 94 dotycząca postanowień o pracy w umowach zawieranych przez władze publiczne obowiązuje obecnie w 10 państwach członkowskich UE, choć inne państwa, np. Irlandia, stosują ją dobrowolnie w zamówieniach publicznych. EKES odnotowuje zawarte w konwencji zasady i sugeruje zachęcanie państw członkowskich do ratyfikacji konwencji i stosowania jej postanowień.

5.5   EKES zaznacza, że w dyrektywie określa się zestaw przepisów proceduralnych ustanawiających związek pomiędzy umawiającymi się stronami w zamówieniu publicznym. We wcześniejszych dokumentach Komisja na podstawie szeroko zakrojonych działań konsultacyjnych określiła sposób, w jaki innowacyjne produkty/usługi/procesy oraz cele środowiskowe i społeczne mogą być uwzględniane przez instytucje zamawiające podczas przygotowywania umów (13) lub w ramach stosowania zamówień przedkomercyjnych.

5.6   W odniesieniu do innowacji i rynku zamówień publicznych należy wspomnieć o pionierskim sprawozdaniu grupy Aho oraz inicjatywie rynków pionierskich (14). Innowacje mogą dotyczyć bardzo szerokiej gamy dziedzin: zaawansowana technologia, niskoemisyjność, energooszczędność, nowe i alternatywne metody w opiece zdrowotnej i społecznej, prace budowlane, transport, infrastruktura i inne. EKES podkreśla, że popyt może odgrywać kluczową rolę jako siła napędowa innowacji (15), która przez wiele lat była zaniedbywana lub bagatelizowana. Może ona pośrednio wspierać angażowanie się uniwersytetów i naukowych ośrodków badawczych oraz dalsze innowacje, np. ze strony MŚP i podmiotów gospodarki społecznej.

5.7   W odpowiedzi na pytania postawione w zielonej księdze EKES podkreśla, że główna odpowiedzialność w zakresie zamówień publicznych spoczywa na krajowych, regionalnych, lokalnych i europejskich instytucjach, które na podstawie indywidualnych przypadków muszą określić właściwą kombinację bardzo różnych wymogów społecznych – w zakresie innowacji, ochrony środowiska, kwestii społecznych (16) (w tym przepisów socjalnych w odniesieniu do niepełnosprawności) i efektywności, okresów produkcji, kosztów, liczby dostawców, możliwych rezultatów umów itp. – w ramach zakresu stosowania dyrektyw.

5.8   Instytucje mają swobodę w zakresie definiowania konkretnych wymogów, w tym tych dotyczących kwestii środowiskowych i społecznych. W wielu przypadkach instytucje podejmują takie działania, ponieważ przepisy unijne lub krajowe nakładają na nie taki wymóg, np. w przypadku ogólnych lub sektorowych standardów środowiskowych. W innych przypadkach takie wymogi mogą być powiązane z realizacją konkretnych przedsięwzięć, takich jak duże roboty infrastrukturalne.

5.9   Należy rozszerzyć zakres technicznych specyfikacji zamówień o charakterystykę produkcji bądź procesu. Dzięki temu instytucje zamawiające w sposób uproszczony i bardziej przejrzysty mogłyby dokonywać ważnych wyborów w kwestii wspierania celów z zakresu zrównoważonego rozwoju dotyczących zrównoważonego środowiska naturalnego, egzekwowania umów zbiorowych, standardów i warunków pracy oraz równości wynagrodzeń za taką samą pracę. Zielona energia elektryczna stanowi jednoznaczny przykład tego, w jaki sposób i dlaczego należy włączyć wspomniane wyżej charakterystyki produkcji do specyfikacji technicznych, a nie tylko do warunków realizacji zamówienia. (17)

5.10   EKES zaleca, aby Komisja koniecznie opracowała skonsolidowany dokument uwzględniający dyrektywę i odnośne orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości. Taki dokument poprawi dostępność i będzie bardzo pomocny jako zbiorcze źródło informacji służące zwiększaniu pewności prawa.

5.11   W ramach ogólnej debaty na temat potrzeby wprowadzenia inteligentnej gospodarki europejskiej w państwach członkowskich odbywają się liczne dyskusje dotyczące roli zamówień publicznych w tym procesie (18). Państwa członkowskie w różnym stopniu formułują kryteria środowiskowe, a w mniejszym stopniu także kryteria społeczne, które muszą zostać uwzględnione przez nabywców. Układy pracy i przepisy krajowe znacznie różnią się w poszczególnych państwach członkowskich. W gestii każdego państwa leży zapewnienie zgodności z jego własnymi odpowiednimi przepisami.

5.12   EKES zaleca, aby ten trwający proces stał się przedmiotem corocznej debaty w Radzie (ds. Konkurencyjności). Powinno się podkreślać sprawdzone rozwiązania i najlepsze doświadczenia. Rosnąca konwergencja stosowanych praktyk także poprawi warunki zawierania umów transgranicznych.

5.13   Bez względu na to, jakie wymogi socjalne i środowiskowe stanowią kryteria udzielenia zamówienia, musi istnieć możliwość ich oceny i proporcjonalnego odniesienia do pozostałych kryteriów.

5.14   W ramach procedury udzielania zamówienia warunkiem obowiązującym instytucje zamawiające byłoby upewnienie się, czy oferenci spełniają oprócz kryteriów określonych w art. 44–51 dyrektywy (19) także wymogi wynikające z przepisów socjalnych (m.in. wymogi odnoszące się do integracji osób niepełnosprawnych (20)), gdyż zawieranie umów przez instytucje publiczne z podmiotami nieprzestrzegającymi prawa byłoby sprzeczne z przepisami europejskimi i krajowymi.

5.15   Państwa członkowskie powinny wymagać od oferenta przedstawienia certyfikacji własnej lub oświadczenia o zgodności poświadczających, że w każdym państwie przestrzega się odnośnego ustawodawstwa w zakresie integracji osób niepełnosprawnych na rynku pracy, np. obowiązku zatrudniania konkretnej liczby lub odsetka osób niepełnosprawnych, w krajach, w których taki obowiązek jest przewidziany w prawie.

5.16   Kolejny środek socjalny w stosownych przypadkach musi oczywiście dotyczyć specyfikacji technicznej, która powinna być określona w sposób uwzględniający kryteria dostępności dla osób niepełnosprawnych i projekt obejmujący potrzeby wszystkich użytkowników.

5.17   Kolejny aspekt, którego nie można pominąć w celu zapewnienia równych szans dla wszystkich i włączenia społecznego, odnosi się do przydzielania zamówień zarezerwowanych dla zakładów pracy chronionej zatrudniających osoby niepełnosprawne. Możliwość taka jest wyraźnie przewidziana w motywie 28 i art. 19 dyrektywy 2004/18/WE. EKES jest zdania, że Komisja powinna wyraźnie zalecić wprowadzenie wymogu udzielania pewnego odsetka lub pewnej liczby takich zamówień w tych państwach członkowskich, w których jest to uzasadnione, np. w przypadku znacznej liczby zdolnych do pracy osób niepełnosprawnych, które pozostają nieaktywne zawodowo.

5.18   Na szczególną uwagę zasługuje kwestia złożoności przepisów w zakresie zamówień publicznych dotyczących usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym. W zielonej księdze (sekcja 4.4) stawia się pytanie, czy odnośne progi dla takich usług powinny zostać podniesione w celu lepszego uwzględniania specyfiki usług społecznych. EKES będzie się bacznie przyglądał trwającym w tym zakresie pracom, zwłaszcza przez pryzmat komunikatu COM(2011) 206 wersja ostateczna, gdyż jest świadomy, że wybiórcze zmiany w poziomie progów są niepożądane.

5.19   W ramach strategii „Europa 2020” Komisja powinna otrzymać uprawnienia do ścisłego monitorowania omawianego procesu modernizacji w państwach członkowskich. Publikacja na stronie internetowej wszystkich ogłoszeń o udzieleniu zamówienia, bez względu na wartość zamówień, w tym także informacji na temat rodzaju przedsiębiorstwa, któremu udzielono zamówienia (mikroprzedsiębiorstwo, MŚP lub duże przedsiębiorstwo), oraz wartości zamówienia, przysłużyłaby się tym modernizacyjnym działaniom.

6.   Niesatysfakcjonujące rozwiązania

6.1   Jednym z celów dyrektywy jest zwalczanie faworyzowania, oszustw i korupcji. Wspomniane praktyki nie dotyczą jedynie zamówień publicznych, ale brak dyscypliny handlowej, jak zauważa się w zielonej księdze, tworzy dodatkowy problem, ponieważ państwo nie zawsze potrafi ukrócić takie praktyki stosowane przez jego własne agencje. Dyrektywa nie zastępuje przepisów w dziedzinie korupcji i konkurencji, ale za sprawą wprowadzonej rygorystycznej dyscypliny proceduralnej zapewnia dodatkową linię obrony.

6.2   EKES jest zdania, że trzeba zaostrzyć przepisy dotyczące podwykonawstwa. Kolejne poziomy podwykonawstwa tworzą trudności w egzekwowaniu umów zbiorowych, warunków pracy oraz procedur bezpieczeństwa i higieny pracy. Instytucjom publicznym należy stworzyć większe możliwości wpływania na realizację celów dotyczących jakości oraz aspektów społecznych i ekologicznych w ramach umowy. Szczegóły dotyczące głównych podwykonawców powinny zostać podane przed przyznaniem zamówienia, a instytucja publiczna powinna mieć jasny obraz zakresu ich zadań i odpowiedzialności, aby móc skutecznie monitorować i kontrolować realizację umowy. Powinny istnieć mechanizmy pozwalające instytucjom publicznym na poddawanie kontroli i odrzucanie podwykonawców, gdy mają co do nich zastrzeżenia.

6.3   Umowę zawiera się zazwyczaj z głównym wykonawcą, który posiada umiejętności i doświadczenie w zakresie wykonywania wymaganych prac, dostaw lub usług. Główny wykonawca odpowiada za całą umowę i za jej realizację przed instytucją zamawiającą. Odpowiedzialność ta obejmuje m.in. zarządzanie zakupem materiałów oraz wszelkimi umowami podwykonawczymi, które może on zawrzeć. Procedury związane z karaniem i wykluczaniem oferentów przewidziane w artykule dotyczącym rażąco niskiej oferty powinny być mniej skomplikowane, zwłaszcza w odniesieniu do spełniania mających zastosowanie przepisów dotyczących ochrony zatrudnienia oraz warunków pracy. Obecnie przed odrzuceniem oferty obowiązuje obligatoryjna i skomplikowana procedura związana z przedstawianiem odpowiedniego wniosku na piśmie. Należy także dokonać przeglądu przepisów dotyczących udzielania informacji na temat ekonomiki metody budowy, procesu produkcyjnego lub świadczonych usług. To nie instytucja zamawiająca powinna być zmuszona do uzyskiwania informacji, lecz to oferenci powinni być zobowiązani do udzielenia jej stosownych informacji. Należy wprowadzić te zmiany do dyrektyw, gdyż leży to w interesie wspierania godziwej pracy, równego traktowania pracowników i szerszych celów związanych z rozwojem zrównoważonym.

6.4   Niepotwierdzone dane wskazują, że główną niesatysfakcjonującą praktyką jest faworyzowanie, w ramach którego instytucja zamawiająca zawiera umowę, czasem nawet bez ogłoszenia takiego zamiaru, z wcześniej upatrzonym dostawcą. Takie potajemne działania trudno jest wykryć, gdyż wychodzą na jaw dopiero po fakcie. EKES uważa, że za sprawą procesu e-przetargu ogłaszanie wszystkich zamówień publicznych z wyprzedzeniem pomogłoby w zapobieganiu temu nadużyciu bez nakładania zbędnego obciążenia na instytucje publiczne.

6.5   EKES uważa, że należy zwiększyć wysiłki na rzecz wspierania procesu monitorowania zgodności z warunkami umowy już po udzieleniu zamówienia, w tym z zapisami dotyczącymi wykonania umowy. Z powodu kryzysu finansowego instytucje publiczne znajdują się obecnie pod rosnącą presją finansową i związaną z ograniczaniem zasobów, a jednocześnie obcina się środki agencjom odpowiedzialnym za monitorowanie przestrzegania przepisów BHP, standardów pracy i ochrony środowiska. Z uwagi na to, że anulowanie przetargu i ogłoszenie nowego może być bardzo kosztowne, instytucje publiczne mogą wydawać się bezsilne w konfrontacji z dostawcą niewywiązującym się z zobowiązań. Koszty związane z egzekwowaniem zobowiązań należy uwzględniać w budżetach przetargowych. Należy także rozważyć wprowadzenie szeregu innych kar za niedopełnienie warunków umowy.

6.6   Aby zapobiegać korupcji, konieczne są zdecydowane kroki w przedsiębiorstwach. Z myślą o tym należy wspierać działania służące naprawie wewnątrz przedsiębiorstwa po popełnionych nieprawidłowościach. Wzorcowo działające przedsiębiorstwo po pomyślnym przejściu tego procesu powinno znowu móc wejść na rynek. W dyrektywach należy zawrzeć obowiązujące w takim wypadku wysokie wymogi, aby uniknąć rozbieżności, które dzielą obecnie praktyki stosowane w państwach członkowskich.

7.   Wymiar zewnętrzny

7.1   W zewnętrznym wymiarze zamówień publicznych UE nie można ignorować zobowiązań UE w zakresie propagowania godziwej pracy, równości, poszanowania praw podstawowych, swobód i standardów pracy oraz ochrony środowiska i efektywności energetycznej w państwach trzecich. Nie możemy pomijać tych zasad, opuszczając nasze granice. Wszelkie zmiany w przepisach dotyczących zamówień publicznych muszą wzmacniać te zasady zarówno zewnętrznie jak i wewnętrznie. Należy dołożyć większych starań na poziomie UE na rzecz poprawy warunków socjalnych i środowiskowych w łańcuchach dostaw, i jednocześnie podjąć te kwestie w polityce handlowej. Komisja Europejska musi istotnie zaangażować się wraz z najważniejszymi zainteresowanymi podmiotami, takimi jak związki zawodowe i organizacje pozarządowe, w opracowanie praktycznych strategii i struktur.

7.2   Porozumienie w sprawie zamówień publicznych (GPA) stanowi ramy i platformę dla tworzenia równych szans na szczeblu światowym w zakresie zamówień publicznych. Należy zachęcać wszystkie możliwe kraje do przystąpienia do tego porozumienia.

7.3   Istnienie otwartych międzynarodowych rynków zamówień publicznych jest korzystne dla europejskich oferentów, gdyż wiele europejskich spółek, w tym MŚP, jest światowymi liderami w branży budowlanej, robót publicznych, alternatywnych źródeł energii i ochrony środowiska (21). EKES podkreśla, że celem UE musi być poprawa dostępu do rynków publicznych państw trzecich z jednoczesnym zapewnieniem wzajemności (22).

7.4   EKES uważa, że szczególnie ważne jest, aby spółki z państw trzecich (będące własnością państwa) przestrzegały tych samych reguł zamówień publicznych co spółki działające w Europie, zwłaszcza w odniesieniu do zakazanej bezpośredniej lub pośredniej pomocy państwa, obliczania ceny i ostrożnościowego szacowania kosztów i ryzyka w sytuacji, gdy uczestniczą one w unijnych procedurach udzielania zamówień publicznych. Egzekwowanie zgodności nie jest rzeczą łatwą. Kwestia ta musi zostać pomyślnie rozwiązana w ramach przeglądu dyrektywy z 2004 r. (23)

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Zob. Opinie EKES-u Dz.U. C 93/25 z 27.4.2007, s. 25, oraz Dz.U. C 24 z 31.1.2006, s. 52.

1

(2)  Zob. klasyczną dyrektywę 2004/18/WE oraz dyrektywę sektorową 2004/17/WE. Niniejsza opinia odnosi się przede wszystkim do klasycznej dyrektywy, zwanej dalej dyrektywą.

2

(3)  Niezależna działalność zawodowa, której przedmiotem jest zadanie niedające się wcześniej opisać w sposób jasny i wyczerpujący.

3

(4)  Zob. motyw 2 dyrektywy: „(...) zapewniający otwarcie zamówień publicznych na konkurencję”.

4

(5)  Komunikat Komisji „Akt o jednolitym rynku. Dwanaście dźwigni na rzecz pobudzenia wzrostu gospodarczego i wzmocnienia zaufania”, COM(2011) 206 wersja ostateczna, sekcja 2.12 Rynek zamówień publicznych.

5

(6)  Podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych.

6

(7)  2004/18/WE (dyrektywa w sprawie udzielania zamówień publicznych).

7

(8)  Zob. art. 14 i 106 TFUE oraz Protokół nr 26 do TFUE.

8

(9)  „Zamówienia przedkomercyjne: wspieranie innowacyjności w celu zapewnienia trwałości i wysokiej jakości usług publicznych w Europie” – COM(2007) 799.

9

(10)  Za przykład może służyć holenderska fundacja PIANNO. Podobnie Konfederacja Przemysłu Holenderskiego i Stowarzyszenie Miast Holenderskich planują wspólne przeprowadzenie zakrojonej na szeroką skalę kampanii informacyjnej wśród urzędników służby cywilnej odpowiedzialnych za dokonywanie zakupów publicznych w całym kraju.

10

(11)  Zob. e-Zamówienia, Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 149.

11

(12)  Zielona księga, s. 4, akapit trzeci.

12

(13)  Zob. przypisy na s. 38 zielonej księgi. Zob. także informator „Build for All”, listopad 2006 r., na temat włączenia kryteriów w zakresie dostępności do procedur udzielania zamówień publicznych.

13

(14)  Zob. sprawozdanie grupy Aho na temat tworzenia innowacyjnej Europy, 2006 r., oraz informacje na temat inicjatywy rynków pionierskich dla Europy, KE – październik 2010 r.

14

(15)  Zob. m.in.: Public procurement and innovation – Resurrecting the demand side [Zamówienia publiczne a innowacje – Wskrzeszanie popytu], Jakob Edler, Luke Georghiu, www.sciencedirect.com, Research Policy (2007 r.) 949–963.

15

Public procurement and innovation – Resurrecting the demand side

(16)  Zob. podręcznik dotyczący uwzględniania aspektów społecznych w zamówieniach publicznych „Buying social – A Guide to Taking Account of Social Considerations in Public Procurement” – SEC(2010) 1258, opracowany przez Komisję Europejską w październiku 2010 r.

16

(17)  Zob. sprawę C-448/01 EVN AG v Austria (2003) ECRI – 14527 (EVN – Wienstrom)

17

(18)  Zob. kompleksowy przegląd zagadnienia w „Corporate Social Responsibility, National Public Policies in the European Union” [Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw. Krajowe porządki publiczne w Unii Europejskiej], listopad 2010 r.

18

(19)  Art. 44: Weryfikacja predyspozycji; art. 45–51: Kryteria wyboru jakościowego.

19

(20)  „Europejska strategia w sprawie niepełnosprawności 2010–2020” – COM(2010) 636 wersja ostateczna.

20

(21)  Zob. opinie EKES-u „Międzynarodowe zamówienia publiczne” (Dz.U. C 224 z 30.8.2008, s. 32) oraz „Przedsiębiorstwa pochodzące z państw trzecich na rynku zamówień publicznych UE”Dz.U. C 218 z 23.7.2011, s. 31.

21

(22)  W odniesieniu do aspektów społecznych zob. niedawno przyjętą opinię w sprawie polityki przemysłowej w erze globalizacji, pkt 6.29 i 6.30, na temat norm MOP i społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw, Dz.U. C 218 z 23.7.2011, s. 38.

22

(23)  Zob. opinia CESE Dz.U. C 218 z 23.7.2011, s. 31, w której wyczerpująco omówiono to konkretne zagadnienie

23

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/121 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/121

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi „Jak zmienić wyzwania w możliwości: wspólne ramy strategiczne dla finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacji”

COM(2011) 48 wersja ostateczna

2011/C 318/20

Sprawozdawca: Gerd WOLF

Współsprawozdawca: Erik SVENSSON

Dnia 9 lutego 2011 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

zielonej księgi „Jak zmienić wyzwania w możliwości: wspólne ramy strategiczne dla finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacji”

COM(2011) 48 wersja ostateczna.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 23 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 122 głosami – 5 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie i zalecenia

1.1   Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjmuje z zadowoleniem przedstawioną przez Komisję zieloną księgę i określone w niej cele oraz potwierdza swoje stanowisko wyrażone już we wcześniejszych opiniach. Wskazując na sprawozdanie grupy ekspertów nt. oceny śródokresowej siódmego programu ramowego w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (7PR), Komitet zaleca Komisji co następuje:

| 1.1.1 | Opracowanie zintegrowanej strategii na rzecz badań naukowych i innowacji poprzez uzupełniające działania strukturalne wewnątrz Komisji i wspierających ją organów doradczych, przy czym należy uwzględnić indywidualne cechy obydwu tych dziedzin oraz właściwe dla nich metody pracy. |
| --- | --- |

1.1.1

Opracowanie zintegrowanej strategii na rzecz badań naukowych i innowacji poprzez uzupełniające działania strukturalne wewnątrz Komisji i wspierających ją organów doradczych, przy czym należy uwzględnić indywidualne cechy obydwu tych dziedzin oraz właściwe dla nich metody pracy.

| 1.1.2 | Zwiększenie w końcu przyszłego budżetu przewidzianego na finansowanie badań i innowacji do takiego poziomu, by jego udział w ogólnym budżecie UE faktycznie odpowiadał randze i znaczeniu, jakie nadano tej dziedzinie w strategii „Europa 2020”, oraz jej funkcji stymulującej i integrującej konieczną politykę finansowania ze strony państw członkowskich. |
| --- | --- |

1.1.2

Zwiększenie w końcu przyszłego budżetu przewidzianego na finansowanie badań i innowacji do takiego poziomu, by jego udział w ogólnym budżecie UE faktycznie odpowiadał randze i znaczeniu, jakie nadano tej dziedzinie w strategii „Europa 2020”, oraz jej funkcji stymulującej i integrującej konieczną politykę finansowania ze strony państw członkowskich.

| 1.1.3 | Uproszczenie koniecznych procedur administracyjnych, bardziej elastyczne kształtowanie oraz przyspieszenie procedur decyzyjnych, a także odpowiednie dostosowanie wiedzy fachowej i zakresu kompetencji urzędników Komisji. |
| --- | --- |

1.1.3

Uproszczenie koniecznych procedur administracyjnych, bardziej elastyczne kształtowanie oraz przyspieszenie procedur decyzyjnych, a także odpowiednie dostosowanie wiedzy fachowej i zakresu kompetencji urzędników Komisji.

| 1.1.4 | Skoncentrowanie się na działaniach ponadnarodowych, które dzięki transgranicznemu połączeniu zasobów i wiedzy fachowej wnoszą wartość dodaną w wymiarze europejskim, czego przykładem są w szczególności badania realizowane w ramach współpracy. |
| --- | --- |

1.1.4

Skoncentrowanie się na działaniach ponadnarodowych, które dzięki transgranicznemu połączeniu zasobów i wiedzy fachowej wnoszą wartość dodaną w wymiarze europejskim, czego przykładem są w szczególności badania realizowane w ramach współpracy.

| 1.1.5 | Skierowanie funduszy strukturalnych do regionów niedostatecznie dotychczas reprezentowanych, tak by zbudować na ich obszarach bazę doskonałości naukowej wraz ze strukturami, które są pilnie konieczne do jej realizacji, a także poprawa powiązania między funduszami strukturalnymi a programem ramowym. |
| --- | --- |

1.1.5

Skierowanie funduszy strukturalnych do regionów niedostatecznie dotychczas reprezentowanych, tak by zbudować na ich obszarach bazę doskonałości naukowej wraz ze strukturami, które są pilnie konieczne do jej realizacji, a także poprawa powiązania między funduszami strukturalnymi a programem ramowym.

| 1.1.6 | Wspieranie rozwoju kluczowych technologii wspomagających, bez których UE nie będzie mogła sprostać ani konkurencji na arenie światowej ani wielkim wyzwaniom społecznym. |
| --- | --- |

1.1.6

Wspieranie rozwoju kluczowych technologii wspomagających, bez których UE nie będzie mogła sprostać ani konkurencji na arenie światowej ani wielkim wyzwaniom społecznym.

| 1.1.7 | Przeznaczenie 20 % całkowitego budżetu przyszłego ósmego programu ramowego na działania prowadzone pod egidą Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERBN). |
| --- | --- |

1.1.7

Przeznaczenie 20 % całkowitego budżetu przyszłego ósmego programu ramowego na działania prowadzone pod egidą Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERBN).

| 1.1.8 | Wspieranie tworzenia i utrzymania wielkich infrastruktur badawczych (lista ESFRI). |
| --- | --- |

1.1.8

Wspieranie tworzenia i utrzymania wielkich infrastruktur badawczych (lista ESFRI).

| 1.1.9 | Wspieranie innowacji w pełnym zakresie, tzn. także innowacji w dziedzinie społecznej, w gospodarce, w miejscu pracy i w branży twórczej. |
| --- | --- |

1.1.9

Wspieranie innowacji w pełnym zakresie, tzn. także innowacji w dziedzinie społecznej, w gospodarce, w miejscu pracy i w branży twórczej.

| 1.1.10 | Ulepszenie przepisów dotyczących wspierania MŚP i mikroprzedsiębiorstw, aby ułatwić im dostęp do programów i instrumentów finansowania oraz udział w nich. |
| --- | --- |

1.1.10

Ulepszenie przepisów dotyczących wspierania MŚP i mikroprzedsiębiorstw, aby ułatwić im dostęp do programów i instrumentów finansowania oraz udział w nich.

| 1.1.11 | Utworzenie i rozwój ram zapewniających wystarczający kapitał podwyższonego ryzyka, do którego łatwy dostęp będą miały zwłaszcza MŚP, a w tym celu dalszy rozwój i dostosowanie mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka. |
| --- | --- |

1.1.11

Utworzenie i rozwój ram zapewniających wystarczający kapitał podwyższonego ryzyka, do którego łatwy dostęp będą miały zwłaszcza MŚP, a w tym celu dalszy rozwój i dostosowanie mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka.

| 1.1.12 | Przeanalizowanie systemu pomocy państwa oraz przepisów w dziedzinie konkurencji i zamówień publicznych pod kątem ich wpływu na cały proces innowacji, rozwój odpowiedniej wiedzy fachowej oraz partnerstwa publiczno-prywatne. |
| --- | --- |

1.1.12

Przeanalizowanie systemu pomocy państwa oraz przepisów w dziedzinie konkurencji i zamówień publicznych pod kątem ich wpływu na cały proces innowacji, rozwój odpowiedniej wiedzy fachowej oraz partnerstwa publiczno-prywatne.

1.2   Komitet apeluje ponadto do państw członkowskich, aby także w czasach ograniczeń budżetowych wnosiły swój zasadniczy wkład w strategię „Europa 2020” i więcej inwestowały w kształcenie (szczególnie w uczelnie wyższe), badania naukowe, rozwój i innowacje, tak aby wreszcie zrealizować dobrze znany i ujęty już w strategii lizbońskiej cel 3 %, a najlepiej nawet przekroczyć ten poziom.

2.   Streszczenie komunikatu Komisji

2.1   Zielona księga ma stanowić punkt wyjścia do debaty publicznej na temat najważniejszych zagadnień, które będą istotne w przyszłych unijnych programach finansowania badań naukowych i innowacji.

2.2   Komisja zamierza osiągnąć poprawę w następujących kwestiach:

| — | jasne określenie celów i sposobu ich realizacji; |
| --- | --- |

—

jasne określenie celów i sposobu ich realizacji;

| — | mniejsza złożoność; |
| --- | --- |

—

mniejsza złożoność;

| — | wyższa wartość dodana, większy efekt dźwigni oraz unikanie powielania i fragmentacji działań; |
| --- | --- |

—

wyższa wartość dodana, większy efekt dźwigni oraz unikanie powielania i fragmentacji działań;

| — | uproszczenie zasad udziału; |
| --- | --- |

—

uproszczenie zasad udziału;

| — | szerszy udział w programach UE – szerszy dostęp; |
| --- | --- |

—

szerszy udział w programach UE – szerszy dostęp;

| — | większa konkurencyjność i oddziaływanie społeczne dzięki wsparciu unijnemu. |
| --- | --- |

—

większa konkurencyjność i oddziaływanie społeczne dzięki wsparciu unijnemu.

2.3   W tym celu Komisja zamierza opracować wspólne ramy strategiczne obejmujące całość finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacji (które obecnie zapewnia 7PR, program CIP oraz unijne inicjatywy na rzecz innowacji, takie jak EIT).

2.4   W zielonej księdze sformułowano 27 konkretnych pytań, które dotyczą następujących zagadnień:

| — | Współpraca na rzecz strategii „Europa 2020”; |
| --- | --- |

—

Współpraca na rzecz strategii „Europa 2020”;

| — | Stawić czoła wyzwaniom społecznym; |
| --- | --- |

—

Stawić czoła wyzwaniom społecznym;

| — | Poprawić konkurencyjność; |
| --- | --- |

—

Poprawić konkurencyjność;

| — | Wzmocnić europejską bazę naukową oraz europejską przestrzeń badawczą. |
| --- | --- |

—

Wzmocnić europejską bazę naukową oraz europejską przestrzeń badawczą.

2.5   W aktualnym okresie programowania (2007–2013) dotychczasowe finansowanie tych elementów programu przedstawia się następująco:

| — | siódmy program ramowy (7PR): 53,3 mld EUR; |
| --- | --- |

—

siódmy program ramowy (7PR): 53,3 mld EUR;

| — | program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (CIP): 3,6 mld EUR; |
| --- | --- |

—

program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (CIP): 3,6 mld EUR;

| — | Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT): 309 mln EUR; |
| --- | --- |

—

Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT): 309 mln EUR;

| — | polityka spójności: ok. 86 mld EUR (prawie 25 % całego budżetu funduszy strukturalnych). |
| --- | --- |

—

polityka spójności: ok. 86 mld EUR (prawie 25 % całego budżetu funduszy strukturalnych).

3.   Uwagi ogólne

3.1   Uwzględniając decyzje Rady z dnia 26 listopada 2010 r. i 4 lutego 2011 r., a także wymienione poniżej wcześniejsze opinie Komitetu, EKES przyjmuje z zadowoleniem i popiera przedstawioną przez Komisję zieloną księgę oraz propozycję, aby doprowadzić do współdziałania we wspólnych ramach strategicznych wszystkich instrumentów na rzecz badań naukowych i innowacji. Unijny program wsparcia odpowiadający tym celom, o dużej randze i skuteczności, jest decydującym warunkiem zwiększenia konkurencyjności Europy, zapewnienia dobrobytu i utrzymania osiągnięć socjalnych oraz sprostania wielkim wyzwaniom społecznym.

3.2   Oznacza to jednak przede wszystkim, że na te nadrzędne cele trzeba przeznaczyć konieczną i adekwatną część przyszłego budżetu UE. Przyszły budżet przewidziany na finansowanie badań i innowacji trzeba zwiększyć do takiego poziomu, by jego udział w ogólnym budżecie UE faktycznie odpowiadał randze i znaczeniu, jakie nadano tej dziedzinie w strategii „Europa 2020”, oraz jej funkcji stymulującej i integrującej równie konieczną politykę finansowania ze strony państw członkowskich.

3.3   W tytule przyjętej w 2007 r. opinii rozpoznawczej EKES-u „Uwolnić i wzmocnić potencjał Europy w dziedzinie badań, rozwoju i innowacji” (1) Komitet określił już najważniejsze zadanie strategii „Europa 2020”. To właśnie w tym celu należy opracować wspólne ramy strategiczne dla finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacji.

3.4   Nie oznacza to jednak pomieszania tych dwóch kategorii czy podporządkowania jednej z nich drugiej – chodzi o to, by dzięki wspólnym ramom strategicznym badania naukowe i innowacje wzajemnie się wspierały i inspirowały tak skutecznie, jak to możliwe.

3.5   Zgodnie z tym założeniem i pod takim warunkiem Komitet popiera cele wymienione w punkcie 2.5.

3.6   W ostatnich latach Komitet opracował także inne istotne opinie poświęcone tym celom i związanym z nimi złożonym zagadnieniom:

| — | Zielona księga „Europejska Przestrzeń Badawcza: Nowe perspektywy” (2); |
| --- | --- |

—

Zielona księga „Europejska Przestrzeń Badawcza: Nowe perspektywy” (2);

| — | Współpraca i transfer wiedzy między ośrodkami badawczymi, przemysłem i MŚP istotnym warunkiem innowacji (3); |
| --- | --- |

—

Współpraca i transfer wiedzy między ośrodkami badawczymi, przemysłem i MŚP istotnym warunkiem innowacji (3);

| — | Wspólnotowe ramy prawne europejskiej infrastruktury badawczej (ERI) (4); |
| --- | --- |

—

Wspólnotowe ramy prawne europejskiej infrastruktury badawczej (ERI) (4);

| — | Wspólne planowanie badań naukowych: Współpraca na rzecz skuteczniejszego sprostania wspólnym wyzwaniom (5); |
| --- | --- |

—

Wspólne planowanie badań naukowych: Współpraca na rzecz skuteczniejszego sprostania wspólnym wyzwaniom (5);

| — | Strategiczne ramy europejskie na rzecz międzynarodowej współpracy naukowo-technicznej (6); |
| --- | --- |

—

Strategiczne ramy europejskie na rzecz międzynarodowej współpracy naukowo-technicznej (6);

| — | Nowe możliwości technologii ICT – strategia na rzecz badań w dziedzinie przyszłych i powstających technologii w Europie (7); |
| --- | --- |

—

Nowe możliwości technologii ICT – strategia na rzecz badań w dziedzinie przyszłych i powstających technologii w Europie (7);

| — | Przegląd wspólnotowej polityki w zakresie innowacji w zmieniającym się świecie (8); |
| --- | --- |

—

Przegląd wspólnotowej polityki w zakresie innowacji w zmieniającym się świecie (8);

| — | Inwestowanie w rozwój technologii niskoemisyjnych (9); |
| --- | --- |

—

Inwestowanie w rozwój technologii niskoemisyjnych (9);

| — | Przygotowanie się na przyszłość: opracowanie wspólnej strategii w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających w UE (10); |
| --- | --- |

—

Przygotowanie się na przyszłość: opracowanie wspólnej strategii w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających w UE (10);

| — | O uproszczeniach w realizacji programów ramowych w zakresie badań naukowych (11); |
| --- | --- |

—

O uproszczeniach w realizacji programów ramowych w zakresie badań naukowych (11);

| — | Projekt przewodni strategii „Europa 2020” – Unia innowacji (12); |
| --- | --- |

—

Projekt przewodni strategii „Europa 2020” – Unia innowacji (12);

| — | Innowacyjne miejsca pracy źródłem wydajności i jakości zatrudnienia (13); |
| --- | --- |

—

Innowacyjne miejsca pracy źródłem wydajności i jakości zatrudnienia (13);

| — | Ocena śródokresowa siódmego programu ramowego oraz mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka (14). |
| --- | --- |

—

Ocena śródokresowa siódmego programu ramowego oraz mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka (14).

Opinie te zawierają już konkretne zalecenia odnoszące się do większości celów i pytań wymienionych w zielonej księdze. Dlatego Komitet odwołuje się do tych wcześniejszych opinii, potwierdza wyrażone w nich stanowisko i prosi, by traktować je jako część niniejszej opinii. Odnosząc się także do sprawozdania grupy ekspertów nt. oceny śródokresowej siódmego programu ramowego (15), Komitet sformułował poniższe uwagi, które są powtórzeniem lub rozszerzeniem wypowiedzi zawartych w tych opiniach.

3.7   Przedstawiony w zielonej księdze i omówiony dokładniej w punkcie 4 niniejszej opinii zestaw pytań sprawia wrażenie, że Komisja zamierza radykalnie zmienić dotychczasowe zasady finansowania oraz priorytety. Potwierdzając swoje stanowisko wyrażone w opinii „O uproszczeniach w realizacji programów ramowych w zakresie badań naukowych”, Komitet stanowczo zaleca, by zasadniczo utrzymać bardzo potrzebną ciągłość i niezawodność dotychczasowych skutecznych instrumentów wsparcia UE (zwłaszcza wspierania badań realizowanych w ramach współpracy) (16), wzmocnić je i nie narażać na szwank przez zbyt liczne zmiany.

3.7.1   Wspólne ramy strategiczne trzeba zagwarantować przede wszystkim poprzez uzupełniające działania strukturalne wewnątrz Komisji i wspierających ją organów doradczych. W tym celu należy między innymi połączyć pod względem programowym i administracyjnym środki w ramach dotychczasowego ramowego programu badań, programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji (CIP) oraz Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT).

3.7.2   Jak Komitet niejednokrotnie podkreślał, niezbędne jest w tym celu, by zajmujący się programami urzędnicy Komisji oraz pracownicy agencji współpracujących z Komisją byli doświadczonymi i uznanymi na arenie międzynarodowej specjalistami w danej dziedzinie oraz dysponowali dostateczną swobodą decyzji i możliwościami podejmowania inicjatywy, tak by swą wiedzą merytoryczną i fachowym osądem służyli pomyślnej realizacji wspólnych ram strategicznych (17). Celu tego nie da się osiągnąć poprzez ścisłe i sztywne regulacje (18) (a już z pewnością nie wyłącznie dzięki nim), sprzyjają mu natomiast solidność, a jednocześnie elastyczność, a także wiedza fachowa oraz doświadczenie w danej dziedzinie.

3.7.3   Komitet wielokrotnie podkreślał decydujące znaczenie innowacji dla strategii „Europa 2020”. Jednocześnie jednak powtarza, że innowacje niekoniecznie są wynikiem linearnego następstwa (tzn. najpierw badania, potem innowacje), ale powstają w złożonym procesie „z połączenia i powiązania różnych sytuacji wyjściowych” (19) i obejmują także aspekty społeczne i biznesowe. Odnosi się to zwłaszcza do innowacji w dziedzinie usług, dla których bodźcem są przeważnie nowe potrzeby użytkowników, a także do przedsiębiorstw gospodarki społecznej, które reagują na potrzeby społeczeństwa. Dotyczy to także innowacji w miejscu pracy (20), rozwijanych albo negocjowanych przez partnerów społecznych, a także innowacji w branży projektowej i twórczej. Europejska strategia w sprawie niepełnosprawności 2010–2020 (komunikat Komisji) to kolejny przykład ważnej dziedziny o dużym potencjale innowacyjnym, który mogą rozwijać usługodawcy publiczni i prywatni dostarczający produktów i usług dostępnych dla osób niepełnosprawnych, tak aby zapewnić ich pełną integrację w społeczeństwie europejskim.

3.7.4   Komitet wskazuje ponadto na fakt, że nauka i badania naukowe to elementy kulturowe decydujące i charakterystyczne dla rozpoczętego w oświeceniu rozwoju Europy. Oprócz tego, że stanowią one ważny warunek innowacji, należy je także uznać, chronić i wspierać jako samodzielną kategorię europejskiej cywilizacji i kultury. Nie wolno ani podporządkować innowacji badaniom naukowym, ani badań naukowych innowacyjności (21). Oznaczałoby to kulturowe zubożenie podstawowych wartości europejskich.

3.7.5   Ważną cechą odróżniającą badania naukowe od innowacji są różne „reguły gry”, według których działają podmioty i środowiska („kultury”) w sektorze badawczym i w sektorze innowacji. W tym kontekście Komitet wskazuje na opinię „Współpraca i transfer wiedzy między ośrodkami badawczymi, przemysłem i MŚP istotnym warunkiem innowacji”, w której omówiono różne aspekty tego zagadnienia (22). Dlatego opracowując wspólne ramy strategiczne, należy poszukiwać rozwiązań, które umożliwią wspieranie całego procesu innowacji przy uwzględnieniu i poszanowaniu tych różnic.

3.7.6   Z tego właśnie względu dobre kontakty oraz wymiana kadry i wiedzy fachowej między obydwoma tymi sektorami są szczególnie ważne i wymagają wsparcia. Komitet wskazuje na swoją opinię w sprawie sprawozdania dotyczącego oceny śródokresowej (23), w której odniósł się do trzech planowanych filarów wsparcia: „nauka dla nauki – priorytety ustalają naukowcy”; „nauka dla konkurencyjności – priorytety ustalają przedsiębiorstwa” i „nauka dla społeczeństwa – priorytety ustalają podmioty społeczne”.

3.8   Przywołując swoje wcześniejsze uwagi na temat uogólniającego stwierdzenia Komisji co do rozdrobnienia badań i rozwoju w Europie, Komitet przyznaje wprawdzie, że być może istnieją przykłady takiego rozdrobnienia, jednak nie odzwierciedlają one ogólnego obrazu sytuacji. Powtarza zatem (24), że „już od dawna funkcjonują europejskie, a w wielu przypadkach nawet globalne, połączenia i sieci współpracy, które na bieżąco dopasowują i określają swoje granice w sytuacji konfliktu między współpracą a konkurencją. Są to zasadnicze procesy samoorganizacji poszczególnych podmiotów i ich organizacji” i Komisja powinna je wreszcie należycie uznać, a nie ignorować, tym bardziej, że programy ramowe w zakresie badań i rozwoju (a zwłaszcza badania realizowane w ramach współpracy) znacząco przyczyniły się do tych osiągnięć.

3.9   Komitet zaleca ponadto poświęcenie większej uwagi powstawaniu klastrów badawczych i innowacyjnych na poziomie światowym. Są to atrakcyjne, samowzmacniające się sieci szkół wyższych, placówek badawczych i przedsiębiorstw, które obejmują także owocne powiązania między powstałymi przedsiębiorstwami wyspecjalizowanymi. W tym kontekście Komitet ponownie podkreśla konieczność zwiększenia liczby uczelni światowej rangi także w UE i apeluje zwłaszcza do państw członkowskich, by podejmowały bardziej zdecydowane działania w tym kierunku.

3.10   Komitet powtarza swoje zalecenie (skierowane przede wszystkim do państw członkowskich), by ułatwiać zakładanie nowych przedsiębiorstw, zwiększać ich możliwości przetrwania i szanse na rynku oraz tworzyć konieczne do tego warunki ramowe (zob. także punkt 4.7.1). Decydujące znaczenie ma tu ograniczenie biurokracji i zapewnienie wystarczającego kapitału podwyższonego ryzyka. Chociaż na szczeblu europejskim zrobiono już dobry krok w tym kierunku, wprowadzając mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka (ustanowiony wspólnie przez Komisję Europejską i Europejski Bank Inwestycyjny), konieczna jest jednak jeszcze znacząca poprawa zwłaszcza dostępu MŚP do wystarczającego kapitału podwyższonego ryzyka.

4.   Uwagi szczegółowe

Ta część poświęcona jest omówieniu niektórych z 27 pytań, które stawia Komisja. Pytania nie zostały dosłownie powtórzone, ale w poniższym tekście zawarto jednoznaczne odniesienia do nich.

4.1   Beneficjenci instrumentów wsparcia UE potrzebują dobrze usystematyzowanego spisu treści oraz wyczerpującej „instrukcji obsługi”, dostępnych zarówno w postaci drukowanej, jaki i w internecie. Ponadto należy zapewnić wyważony stosunek między sprawdzonymi i skutecznymi instrumentami i zasadami wsparcia a możliwie ograniczoną liczbą nowych koncepcji, tak aby zachować jak największą ciągłość.

4.2   Dla zachowania równowagi między wspólnym zestawem zasad a niezbędną elastycznością, która oznacza także uwzględnianie szczególnych potrzeb, konieczne jest – obok harmonizacji przepisów – całkowite uznawanie procedur krajowych we wspólnych ramach strategicznych na rzecz badań naukowych i innowacji. Jeśli chodzi o procedury pracy w Komisji, Komitet wskazuje na punkt 3.7.2 – w okresie sprawdzania w praktyce nowych koncepcji należy pozostawić urzędnikom wystarczającą swobodę decyzji, aby mogli oni stosować odstępstwa, wyjątki i szczególne rozwiązania (24), które nie zostały jeszcze dokładnie określone; należy bowiem najpierw zgromadzić doświadczenia (25). Komitet wskazuje tu na swoją opinię w sprawie „uproszczeń” (26), w której zaleca stosowanie podejścia opartego na zaufaniu i zwiększenie tolerancji błędów.

4.3   Biorąc pod uwagę potrzebne wsparcie dla badań naukowych i innowacji ze strony państw członkowskich na szczeblu krajowym i regionalnym oraz odpowiednie krajowe programy reform, środki UE powinno się przeznaczać przede wszystkim na współpracę ponadnarodową – a zwłaszcza badania realizowane w ramach współpracy. Dzięki połączeniu wiedzy fachowej i zasobów różnych państw członkowskich, badania realizowane w ramach współpracy wnoszą wyraźną wartość dodaną w wymiarze europejskim, mają stymulujący wpływ na krajową politykę wsparcia i przyczyniają się do integracji europejskiej.

4.4   Ponieważ doskonałość musi nadal stanowić motyw przewodni badań i rozwoju, także w ramach strategii „Europa 2020”, należy skierować fundusze strukturalne w większym niż dotychczas stopniu do regionów niedostatecznie dotychczas reprezentowanych, tak by zbudować na ich obszarach bazę doskonałości naukowej wraz ze strukturami, które są pilnie konieczne do jej realizacji. W tym kontekście Komitet popiera stwierdzenie Komisji: „W perspektywie długoterminowej doskonałość naukowa światowej klasy może rozwijać się wyłącznie w systemie, w którym wszystkim naukowcom w całej UE zapewni się środki umożliwiające dążenie do doskonałości i konkurowanie o najlepsze miejsca. Wymaga to od państw członkowskich realizacji ambitnych planów modernizacji publicznej bazy badawczej oraz utrzymania finansowania publicznego. W odpowiednich przypadkach i we właściwym zakresie tworzenie doskonałości naukowej powinno być wspierane finansowaniem unijnym, między innymi z funduszy polityki spójności”.

4.5   Aby osiągnąć synergię z funduszami strukturalnymi oraz optymalną koordynację z polityką wsparcia prowadzoną przez państwa członkowskie, decydujące znaczenie ma skuteczne powiązanie (27) przyszłych wspólnych ram strategicznych dla finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacji oraz przyszłej wspólnej strategii w dziedzinie polityki spójności (pytanie 8). Podczas kształtowania strategii regionalnych myślą przewodnią powinna być „inteligentna specjalizacja”.

4.6   Zdaniem Komitetu, aby lepiej wspierać cały proces innowacji, konieczne jest staranne przeanalizowanie, w porozumieniu z zainteresowanymi stronami, przepisów dotyczących pomocy państwa, zamówień publicznych i konkurencji (wiąże się to z pytaniem 19), które mogłyby stać na drodze do osiągnięcia tego celu (28). Powodem jest równowaga lub też ewentualny konflikt między prawem konkurencji a wspieraniem innowacji. Dlatego też przepisy w zakresie konkurencji, pomocy państwa i zamówień publicznych nie mogą być stosowane w sposób hamujący innowacje. Być może konieczne będą nawet reformy. Innowacje trzeba niekiedy chronić także przed wykupywaniem ich przez konkurencyjne przedsiębiorstwa, które potem wstrzymują ich rozwój, aby zahamować proces innowacji.

4.6.1   Proces innowacji, tzn. droga od badań naukowych wspieranych ze środków publicznych do wprowadzenia produktu lub usługi na rynek, wymaga bowiem często długoterminowego, stałego partnerstwa, które trudno osiągnąć przy obowiązujących dotychczas przepisach (np. podawanie informacji do wiadomości publicznej, własność intelektualna, przepisy dotyczące pomocy państwa i zamówień publicznych) albo pogodzić z tymi przepisami (pytanie 20). Trzeba tu poszukiwać nowych koncepcji i zasad, aby zlikwidować ewentualną sprzeczność między celem „więcej innowacji” a celem „więcej jawności i sprawiedliwej konkurencji”. Znacząco może przyczynić się do tego odpowiedni udział badań pionierskich i podstawowych, ponieważ nie dotyczy ich ten konflikt interesów (zob. także punkt 4.7.3).

4.7   Kolejne postawione przez Komisję ważne pytanie dotyczy rangi i podziału wsparcia między:

| — | MŚP, przedsiębiorstwa gospodarki społecznej a wielkie przedsiębiorstwa; |
| --- | --- |

—

MŚP, przedsiębiorstwa gospodarki społecznej a wielkie przedsiębiorstwa;

| — | badania podstawowe a badania służące celom społecznym; |
| --- | --- |

—

badania podstawowe a badania służące celom społecznym;

| — | badania naukowe a dalsze etapy procesu innowacji; |
| --- | --- |

—

badania naukowe a dalsze etapy procesu innowacji;

| — | innowacje techniczne, dotyczące usług, społeczne a biznesowe; |
| --- | --- |

—

innowacje techniczne, dotyczące usług, społeczne a biznesowe;

| — | działania oddolne a odgórne. |
| --- | --- |

—

działania oddolne a odgórne.

Oprócz tego, co zostało na ten temat powiedziane już wcześniej, Komitet wysuwa następujące zalecenia:

4.7.1   Z wielu różnych powodów przy ustalaniu dziedzin i instrumentów wsparcia należy zwrócić szczególną uwagę na MŚP (a przede wszystkim przedsiębiorstwa mniejsze) (29):

| — | MŚP powinny mieć możliwość uczestniczenia w programach przez określony, dogodny dla przedsiębiorstwa czas (jak w przypadku bieżących działań w ramach programu FET „Przyszłe i powstające technologie”); |
| --- | --- |

—

MŚP powinny mieć możliwość uczestniczenia w programach przez określony, dogodny dla przedsiębiorstwa czas (jak w przypadku bieżących działań w ramach programu FET „Przyszłe i powstające technologie”);

| — | szczególną uwagę należy poświęcić młodym przedsiębiorstwom oraz mikroprzedsiębiorstwom (zatrudniającym mniej niż 10 pracowników) o dużym potencjale innowacyjnym i stworzyć im ułatwione warunki rozpoczęcia działalności; |
| --- | --- |

—

szczególną uwagę należy poświęcić młodym przedsiębiorstwom oraz mikroprzedsiębiorstwom (zatrudniającym mniej niż 10 pracowników) o dużym potencjale innowacyjnym i stworzyć im ułatwione warunki rozpoczęcia działalności;

| — | środki wsparcia powinny być przeznaczane na wspieranie całego procesu innowacji (jest to szczególnie ważne dla przedsiębiorców); |
| --- | --- |

—

środki wsparcia powinny być przeznaczane na wspieranie całego procesu innowacji (jest to szczególnie ważne dla przedsiębiorców);

| — | trzeba poświęcić większą uwagę innowacjom w zakresie usług; |
| --- | --- |

—

trzeba poświęcić większą uwagę innowacjom w zakresie usług;

| — | potrzebni będą moderatorzy bądź koordynatorzy, którzy będą pomagali mniejszym przedsiębiorstwom wykorzystać programy dotyczące innowacji i uzyskać do nich łatwiejszy dostęp; ważną rolę może tu odegrać Europejska Sieć Przedsiębiorczości; |
| --- | --- |

—

potrzebni będą moderatorzy bądź koordynatorzy, którzy będą pomagali mniejszym przedsiębiorstwom wykorzystać programy dotyczące innowacji i uzyskać do nich łatwiejszy dostęp; ważną rolę może tu odegrać Europejska Sieć Przedsiębiorczości;

| — | przy opracowywaniu modeli finansowania trzeba uwzględnić przedsiębiorstwa gospodarki społecznej. |
| --- | --- |

—

przy opracowywaniu modeli finansowania trzeba uwzględnić przedsiębiorstwa gospodarki społecznej.

4.7.2   Wielkie przełomy naukowe odkrywające całkowicie nową wiedzę – a także innowacje, jakie się na tej podstawie rozwinęły, np. internet, GPS, obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego, lasery, komputery, nanotechnologie itp. – były wynikiem badań podstawowych i opartych na nich badań stosowanych. Badania podstawowe i stosowane tworzą niezbędny grunt pod przyszłe innowacje (30). Komitet rozważał również kwestię, jak sprawić, by grunt ten trafił w ręce organizacji, które będą na nim uprawiały i rozwijały innowacje (31).

4.7.3   Dlatego Komitet zaleca, by w przyszłym 8. programie ramowym zwiększyć środki na działania wspierane pod egidą Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERBN) do wysokości wynoszącej co najmniej 20 % ogólnego finansowania oraz by głównym kwestiom nadać dostateczną wagę także w ramach innych elementów programu. ERBN doskonale sprawdziła się we wspieraniu nowych idei oraz badań naukowych na najwyższym poziomie. W jej przyszłych działaniach powinno się w większym stopniu uwzględnić wspieranie kariery młodych naukowców, tak by nie opuszczali oni nauki europejskiej lub powrócili do niej.

4.7.4   Badania wykonywane w ramach współpracy – jako zasadniczy element obecnego programu szczegółowego „Współpraca” (32) – są głównym filarem obecnego siódmego programu ramowego (tak jak i poprzednich programów ramowych) i doskonale sprawdziły się w tej roli. Jest to decydujący instrument wsparcia umożliwiający ujęcie we wspólne ramy działalności badawczej państw członkowskich oraz zapobieżenie jej rozdrobnieniu. Dlatego konieczne jest utrzymanie i zwiększenie znaczenia tych badań w przyszłych wspólnych ramach strategicznych (33). Jest to ważne tym bardziej, że badania realizowane w ramach współpracy są szczególnie nastawione na poszukiwanie rozwiązań wielkich wyzwań społecznych (pytania 9 i 11), a ponadto znacząco przyczyniają się do rozwoju kluczowych technologii wspomagających, które mają decydujące znaczenie dla konkurencyjności Europy na arenie światowej.

4.7.5   Wspieraniu projektów oddolnych (zob. także punkt 4.7.10) należy nadać większe znaczenie (pytania 9 i 10), aby zapewnić większe możliwości realizacji innowacyjnych koncepcji, które nie są ujęte w wykazie tematów lub też których opracowywaniem nie zajmują się istniejące branże (zob. także punkt 3.7.6 – priorytety ustalają przedsiębiorstwa); wszak to nie przemysł okrętowy wynalazł samolot!

4.7.6   Podejście odgórne do badań wynika ze strategicznej perspektywy właściwych decydentów opartej na aktualnym stanie wiedzy, natomiast podejście oddolne wykorzystuje kreatywny potencjał naukowców, inżynierów i innych zainteresowanych stron, którzy bezpośrednio zajmują się obiektami badań lub ulepszeń. Nawet w przypadku ważnych kwestii związanych z wyzwaniami społecznymi powinno się położyć większy nacisk na koncepcje, podejścia i rozwiązania oddolne, pochodzące ze środowiska naukowego, a nie tylko na przepisy odgórne. „[...] inwestowanie w kontekście polityki na rzecz innowacji powinno być nastawione na organizacyjne i inspirowane przez pracowników innowacje w miejscu pracy” (34).

4.7.7   Zachowanie równowagi między podejściem oddolnym a odgórnym wymaga dalszego zróżnicowania. Także w przypadku danych z góry wykazów dziedzin (np. kluczowe technologie wspomagające czy wielkie wyzwania społeczne) konieczny jest odpowiedni udział procesów oddolnych, aby zapewnić dostateczną swobodę dla rozwiązań, które nie zostały już ustalone odgórnie. Ponadto trzeba także dać szansę całkiem nowym koncepcjom rozwiązania problemów i zagadnień, które na początku nie są jeszcze rozpoznane. Wprawdzie koncepcje takie mogą już być realizowane w ramach programu szczegółowego „Pomysły”, trzeba je jednak w znacznie większym stopniu uwzględnić w badaniach realizowanych w ramach współpracy, tak jak to ma już miejsce – z dobrym skutkiem – np. w ramach działań „Przyszłe i powstające technologie (FET)” w temacie 7PR dotyczącym TIK. Aby tak się stało, zajmujący się daną kwestią urzędnicy potrzebują większej elastyczności i swobody działania.

4.7.8   Jeśli chodzi o europejską infrastrukturę badawczą (lista ESFRI), Komitet powtarza swe zalecenie (35), by wspierać rozwój tej infrastruktury poprzez udział w jej tworzeniu i utrzymaniu. Doskonale sprawdził się również program szczegółowy „Ludzie”, w ramach którego realizowane są m.in. działania „Marie Curie” (pytanie 23); dlatego powinno się go zachować w niezmienionym zakresie albo nawet rozszerzyć.

4.7.9   Wobec ważnych problemów wspólnej europejskiej polityki gospodarczej, monetarnej i finansowej, które są teraz istotnym tematem w debacie politycznej, a także wobec wynikających z nich otwartych kwestii makroekonomicznych, Komitet zaleca, by w programach wsparcia dostatecznie uwzględnić znaczenie badań naukowych związanych z tymi zagadnieniami.

4.7.10   Jeśli chodzi o zagadnienia wykraczające poza badania i rozwój (pytanie 17), Komitet zaleca, by przede wszystkim oprzeć się na doświadczeniach związanych z dopiero wprowadzonymi instrumentami w tym zakresie i nie tworzyć po raz kolejny nowych instrumentów (36). Co do wskaźników oraz partnerstw innowacji Komitet odsyła do opinii „Unia innowacji” (37), podobnie jak w odniesieniu do zapewnienia kapitału (38).

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 325 z 30.12.2006, s. 16.

1

(2)  Dz.U. C 44 z 16.2.2008, s. 1.

2

(3)  Dz.U. C 218 z 11.9.2009, s. 8.

3

(4)  Dz.U. C 182 z 4.8.2009, s. 40.

4

(5)  Dz.U. C 228 z 22.9.2009, s. 56.

5

(6)  Dz.U. C 306 z 16.12.2009, s. 13.

6

(7)  Dz.U. C 255 z 22.9.2010, s. 54.

7

(8)  Dz.U. C 354 z 28.12.2010, s. 80.

8

(9)  Dz.U. C 21 z 21.1.2011, s. 49.

9

(10)  Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 112.

10

(11)  Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 129.

11

(12)  Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 39.

12

(13)  Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 22.

13

(14)  Dz.U. C 218 z 23.7.2011, s. 87.

14

(15)  http://ec.europa.eu/research/evaluations.

15

(16)  Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 129, pkt 3.12.

16

(17)  Dz.U. C 48 z 15.2.2011, s. 129, pkt 3.10.

17

(18)  Dz.U. C 256 z 27.10.2007, s. 17, pkt 6.4.

18

(19)  Zob. przypis 12.

19

(20)  Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 22.

20

(21)  Zob. przypis 12.

21

(22)  Dz.U. C 218 z 11.9.2009, s. 8, pkt 4.1–4.4.

22

(23)  Dz.U. C 218 z 23.7.2011, s. 87.

23

(24)  Zob. przypis 12.

24

(25)  Dz.U. C 256 z 27.10.2007, s. 17, pkt 6.4.

25

(26)  Zob. przypis 11, pkt 3.6.

26

(27)  Zob. także punkt 3.7.1.

27

(28)  Dz.U. C 218 z 11.9.2009, s. 8, pkt 4.8.

28

(29)  Zob. przypis 12, pkt 4.10.

29

(30)  Dz.U. C 354 z 28.12.2010, s. 80, pkt 3.2.3.

30

(31)  Zob. przypis 3.

31

(32)  Niezależnie od tego, w oczekiwanym wniosku dotyczącym ósmego programu ramowego w zakresie badań i rozwoju można by zastosować nowe określenia na działania opisywane dotychczas pojęciami „badania realizowane w ramach współpracy” oraz „współpraca”.

32

(33)  Zob. także punkt 4.3.

33

(34)  Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 5.

34

(35)  Zob. opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Projekt przewodni strategii »Europa 2020« – Unia innowacji”Dz.U. C 132 z 3.5.2011, pkt 3.8.4.

35

(36)  Zob. też przypis 12.

36

(37)  Zob. przypis 12, pkt 4.2 i 4.4.

37

(38)  Zob. przypis 12, pkt 4.8.

38

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/127 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/127

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady (Euratom) ustanawiającego zasady uczestnictwa przedsiębiorstw, ośrodków badawczych i szkół wyższych w działaniach pośrednich prowadzonych w ramach programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej oraz zasady powszechniania wyników badań (2012–2013)

COM(2011) 71 wersja ostateczna – 2011/0045 (NLE)

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)

COM(2011) 72 wersja ostateczna – 2011/0046 (NLE)

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu szczegółowego, który ma zostać zrealizowany w formie działań pośrednich w ramach wdrażania programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)

COM(2011) 73 wersja ostateczna – 2011/0043 (NLE)

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu szczegółowego, który ma zostać zrealizowany w formie działań bezpośrednich przez Wspólne Centrum Badawcze w ramach wdrażania programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)

COM(2011) 74 wersja ostateczna – 2011/0044 (NLE)

2011/C 318/21

Sprawozdawca: Gerd WOLF

Dnia 22 marca 2011 r. Rada, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

| | wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady (Euratom) ustanawiającego zasady uczestnictwa przedsiębiorstw, ośrodków badawczych i szkół wyższych w działaniach pośrednich prowadzonych w ramach programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej oraz zasady upowszechniania wyników badań (2012–2013)

  COM(2011) 71 wersja ostateczna – 2011/0045 (NLE); |
| --- | --- |

wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady (Euratom) ustanawiającego zasady uczestnictwa przedsiębiorstw, ośrodków badawczych i szkół wyższych w działaniach pośrednich prowadzonych w ramach programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej oraz zasady upowszechniania wyników badań (2012–2013)

COM(2011) 71 wersja ostateczna – 2011/0045 (NLE);

| | wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)

  COM(2011) 72 wersja ostateczna – 2011/0046 (NLE); |
| --- | --- |

wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)

COM(2011) 72 wersja ostateczna – 2011/0046 (NLE);

| | wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu szczegółowego, który ma zostać zrealizowany w formie działań pośrednich w ramach wdrażania programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)

  COM(2011) 73 wersja ostateczna – 2011/0043 (NLE); |
| --- | --- |

wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu szczegółowego, który ma zostać zrealizowany w formie działań pośrednich w ramach wdrażania programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)

COM(2011) 73 wersja ostateczna – 2011/0043 (NLE);

| | wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu szczegółowego, który ma zostać zrealizowany w formie działań bezpośrednich przez Wspólne Centrum Badawcze w ramach wdrażania programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)

  COM(2011) 74 wersja ostateczna – 2011/0044 (NLE). |
| --- | --- |

wniosku dotyczącego decyzji Rady dotyczącej programu szczegółowego, który ma zostać zrealizowany w formie działań bezpośrednich przez Wspólne Centrum Badawcze w ramach wdrażania programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2012–2013)

COM(2011) 74 wersja ostateczna – 2011/0044 (NLE).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 23 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 14 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 92 głosami – 5 osób wstrzymało się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Spowodowana przez tsunami katastrofa w blokach reaktorów jądrowych elektrowni atomowej w Fukuszimie oraz jej następstwa pokazują, jak wysokie jest ryzyko uszkodzenia takich reaktorów w sytuacji, gdy zawodzą układy awaryjnego chłodzenia. W reakcji na to zdarzenie państwa członkowskie podjęły już decyzje w zakresie polityki energetycznej dotyczące dalszego korzystania z tej technologii, zaś na szczeblu Wspólnoty zapoczątkowano debatę na ten temat. Konieczna jest więc ponowna ocena celów omawianego w niniejszej opinii programu ramowego Euratom w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (na lata 2012–2013). Z aspektem tym wiążą się poniższe uwagi.

1.2   Z wielu względów Komitet wyraża podgląd, że stan wiedzy na temat technologii jądrowych, ich wykorzystania i ich konsekwencji musi zostać utrzymany i rozwinięty. Ramowy program badań i rozwoju Euratom odgrywa rolę koordynującą oraz umożliwia łączenie zasobów i integrację wspólnych wysiłków, dzięki czemu wnosi w tym kontekście istotną europejską wartość dodaną.

1.3   Dlatego też Komitet zaleca:

| — | skoncentrowanie badań nad technologią rozszczepienia jądrowego na kwestiach poprawy bezpieczeństwa nuklearnego, ograniczenia liczby odpadów promieniotwórczych długożyciowych oraz przechowywania tych odpadów, monitorowania materiałów rozszczepialnych i ochronie przed promieniowaniem; |
| --- | --- |

—

skoncentrowanie badań nad technologią rozszczepienia jądrowego na kwestiach poprawy bezpieczeństwa nuklearnego, ograniczenia liczby odpadów promieniotwórczych długożyciowych oraz przechowywania tych odpadów, monitorowania materiałów rozszczepialnych i ochronie przed promieniowaniem;

| — | utrzymanie i wzmocnienie umiejętności reagowania na awarie wykraczające poza założenia projektowe, także w kontekście zbliżających się testów wytrzymałości (stress tests), które zostaną przeprowadzone w tego typu elektrowniach istniejących w UE; |
| --- | --- |

—

utrzymanie i wzmocnienie umiejętności reagowania na awarie wykraczające poza założenia projektowe, także w kontekście zbliżających się testów wytrzymałości (stress tests), które zostaną przeprowadzone w tego typu elektrowniach istniejących w UE;

| — | konsekwentne kontynuowanie rozwoju technologii wytwarzania energii w wyniku syntezy jądrowej, z uwagi na potencjalne bezpieczeństwo i inne korzyści, jakie daje ta technologia, przy czym kluczową rolę odgrywa w tym kontekście powstały w rezultacie międzynarodowej współpracy projekt ITER; podstawą programu syntezy jądrowej są stowarzyszenia; |
| --- | --- |

—

konsekwentne kontynuowanie rozwoju technologii wytwarzania energii w wyniku syntezy jądrowej, z uwagi na potencjalne bezpieczeństwo i inne korzyści, jakie daje ta technologia, przy czym kluczową rolę odgrywa w tym kontekście powstały w rezultacie międzynarodowej współpracy projekt ITER; podstawą programu syntezy jądrowej są stowarzyszenia;

| — | zapewnienie poprzez odpowiednie środki szkoleniowe wystarczającej ilości wysoko wykwalifikowanych specjalistów w kluczowych dziedzinach oraz zapewnienie w szkołach nauczania podstawowej wiedzy o tych technologiach i o promieniowaniu radioaktywnym, związanych z nimi zagrożeniach i pomiarach. |
| --- | --- |

—

zapewnienie poprzez odpowiednie środki szkoleniowe wystarczającej ilości wysoko wykwalifikowanych specjalistów w kluczowych dziedzinach oraz zapewnienie w szkołach nauczania podstawowej wiedzy o tych technologiach i o promieniowaniu radioaktywnym, związanych z nimi zagrożeniach i pomiarach.

1.4   Jakkolwiek na podstawie dostępnych dokumentów Komitet odnosi wrażenie, że wnioski i plany Komisji pokrywają się w pełni z powyższymi zaleceniami, zaleca on, aby Komisja sprawdziła, czy w związku z nową sytuacją przyznano odpowiednie środki i czy poszczególne zagadnienia nie wymagają jeszcze dalszego wzmocnienia.

1.5   Uwzględniając swoje inne zalecenia, Komitet wspiera ramowy program badań i rozwoju Euratom oraz jego instrumenty jako kluczowy element europejskiej przestrzeni badawczej.

2.   Komunikat Komisji

2.1   Komunikat Komisji obejmuje cztery różne dokumenty zawierające wnioski dotyczące rozporządzeń lub decyzji Rady w sprawie programu Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej na lata 2012–2013. To, że w okresie tym w ogóle potrzebne są nowe decyzje lub rozporządzenia wynika z różnicy w długości trwania siódmego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (2007–2013) i siódmego programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom) w zakresie działań badawczych i szkoleniowych w dziedzinie jądrowej (2007–2011). Trzeba było w związku z tym zapełnić dwuletnią lukę.

2.2   Cztery dokumenty przedłożone przez Komisję obejmują wszystkie niezbędne aspekty, a mianowicie:

| — | zasady uczestnictwa; |
| --- | --- |

—

zasady uczestnictwa;

| — | program ramowy; |
| --- | --- |

—

program ramowy;

| — | program szczegółowy – działania pośrednie; |
| --- | --- |

—

program szczegółowy – działania pośrednie;

| — | program szczegółowy – działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego. |
| --- | --- |

—

program szczegółowy – działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego.

Wspominane cztery dokumenty liczą wraz z załącznikami 120 stron, tak więc w tym miejscu niemożliwe jest przedstawienie nawet ich streszczenia, czy też skomentowanie wszystkich ich aspektów.

2.3   Pod względem tematycznym dokumenty te dotyczą wspieranych przez UE prac badawczych w dziedzinie syntezy jądrowej (z położeniem akcentu na ITER), rozszczepienia jądrowego i ochrony przed promieniowaniem. Komisja uważa, że w okresie najbliższych dwóch lat należy kontynuować wspomniane prace badawcze w oparciu o działania przeprowadzone z powodzeniem w latach 2007–2011.

2.4   Środki przewidziane na ten cel wynoszą łącznie ok. 2 560 mln EUR, przy czym największy udział ma w nich program syntezy jądrowej w związku z ITER.

3.   Uwagi ogólne

3.1   Fukuszima – nowa sytuacja wyjściowa

Wspomniane dokumenty Komisji zostały sporządzone przed wydarzeniami w Fukuszimie. W związku z następstwami, jakie dla reaktorów elektrowni atomowej miało tsunami, które spowodowało zniszczenia oraz dotknęło ludność i środowisko naturalne, Komitet uważa, że należy także pod tym względem dokonać analizy, ponownej oceny oraz ewentualnego dostosowania omawianych tu celów programu ramowego Euratom związanych z badaniami i rozwojem. Toteż w niniejszej opinii, odnoszącej się ściśle do badań i rozwoju, chodzi o coś więcej niż tylko o dostosowanie ram czasowych siódmego programu ramowego Euratom do siódmego programu ramowego w dziedzinie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji.

3.1.1   Wprawdzie zdaniem Komitetu jest jeszcze zbyt wcześnie, by z tego zdarzenia wyciągać ogólne wnioski dotyczące polityki energetycznej, to jednak szanuje on decyzję tych państw członkowskich, które zgodnie z zasadą ostrożności postanowiły już, że w przyszłości nie będą korzystały z energii jądrowej jako źródła energii. Komitet z zadowoleniem przyjmuje fakt, że zagadnienie Fukuszimy rozważane jest także na szczeblu UE (1) i zostało ujęte w programie polityki energetycznej, z zastrzeżeniem iż zgodnie z traktatem lizbońskim każde państwo członkowskie samo może określić preferowaną kombinację źródeł energii.

3.2   Ramowy program badań i rozwoju Euratom

Ramowy program badań i rozwoju Euratom, którego głównym celem są badania w zakresie energii, stanowi uzupełnienie badań w tym zakresie przewidzianych w ogólnym programie ramowym w dziedzinie badań i rozwoju (2), które koncentrują się zwłaszcza na odnawialnych źródłach energii i wykorzystaniu pozostałych technologii innych niż jądrowe do niskoemisyjnego wytwarzania energii. Powinno to zapewnić zbadanie i ocenę wszystkich technologii użytecznych dla rozwoju zrównoważonego koszyka energetycznego, a także charakterystycznych cech tych technologii.

3.3   Europejska wartość dodana

Z wielu względów (zob. poniżej) Komitet wyraża podgląd, że należy poszerzyć stan wiedzy na temat technologii jądrowych, ich wykorzystania i ich konsekwencji. Z uwagi na fakt, że ramowy program badań i rozwoju Euratom odgrywa rolę koordynującą, umożliwia połączenia zasobów i integrację wspólnych wysiłków, wnosi on istotną europejską wartość dodaną. Uwzględniając swoje dalsze zalecenia, Komitet w pełni wspiera ramowy program badań i rozwoju Euratom i jego instrumenty jako ważny element europejskiej przestrzeni badawczej (3).

3.4   Priorytet dla badań nad bezpieczeństwem i dla utrzymania poziomu wiedzy

Niezależnie od wszelkich dalszych decyzji państw członkowskich i UE w sprawie przyszłego wykorzystania technologii rozszczepienia jądrowego do wytwarzania energii, z następujących względów:

| 1) | możliwość transgranicznego oddziaływania katastrof jądrowych, |
| --- | --- |

1)

możliwość transgranicznego oddziaływania katastrof jądrowych,

| 2) | globalna migracja ekspertów i technologii, |
| --- | --- |

2)

globalna migracja ekspertów i technologii,

| 3) | istniejące już urządzenia i wytwarzane przez nie odpady radioaktywne, |
| --- | --- |

3)

istniejące już urządzenia i wytwarzane przez nie odpady radioaktywne,

| 4) | istnienie broni jądrowej wraz z urządzeniami do jej produkcji oraz wynikające stąd bardzo poważne zagrożenia polityczne, |
| --- | --- |

4)

istnienie broni jądrowej wraz z urządzeniami do jej produkcji oraz wynikające stąd bardzo poważne zagrożenia polityczne,

Komitet za absolutną konieczność dla UE uważa utrzymanie i dalszy rozwój wiedzy fachowej w zakresie bezpieczeństwa i dostępnych technologii. Rezygnowanie z całego zakresu wiedzy na ten temat byłoby chowaniem głowy w piasek. Aby zapobiec sytuacji, w której wiedza o tych technologiach i ich oddziaływaniu powszechnie popadnie w zapomnienie, ważne jest systematyczne i nieprzerwane kształcenie oraz wspieranie odpowiedniej liczby naukowców i techników stanowiących przyszłe kadry.

3.5   Rozszczepienie jądrowe

W odniesieniu do technologii rozszczepienia jądrowego Komitet podkreśla zwłaszcza następujące aspekty związane z bezpieczeństwem:

| — | ochrona przed promieniowaniem, zastosowanie promieniotwórczości w medycynie oraz środki ochronne o charakterze medycznym i technicznym; |
| --- | --- |

—

ochrona przed promieniowaniem, zastosowanie promieniotwórczości w medycynie oraz środki ochronne o charakterze medycznym i technicznym;

| — | zwiększenie bezpieczeństwa elektrowni atomowych i ograniczenie ilości odpadów promieniotwórczych (4); |
| --- | --- |

—

zwiększenie bezpieczeństwa elektrowni atomowych i ograniczenie ilości odpadów promieniotwórczych (4);

| — | usuwanie (przechowywanie) odpadów promieniotwórczych długożyciowych; |
| --- | --- |

—

usuwanie (przechowywanie) odpadów promieniotwórczych długożyciowych;

| — | pozyskiwanie i wykorzystywanie materiałów rozszczepialnych (paliwa jądrowego); |
| --- | --- |

—

pozyskiwanie i wykorzystywanie materiałów rozszczepialnych (paliwa jądrowego);

| — | środki ochrony przed kradzieżą i niewłaściwym wykorzystaniem materiałów rozszczepialnych lub radioaktywnych; |
| --- | --- |

—

środki ochrony przed kradzieżą i niewłaściwym wykorzystaniem materiałów rozszczepialnych lub radioaktywnych;

| — | awarie wykraczające poza założenia projektowe istniejących urządzeń oraz konsekwencje zbliżających się niezbędnych testów wytrzymałości (stress tests) (5). |
| --- | --- |

—

awarie wykraczające poza założenia projektowe istniejących urządzeń oraz konsekwencje zbliżających się niezbędnych testów wytrzymałości (stress tests) (5).

3.6   Kontrolowana synteza jądrowa

Program syntezy jądrowej był wspierany od samego początku (6), zwłaszcza z powodu jego szczególnych zalet w zakresie bezpieczeństwa (zapas niezbędnego paliwa jest wyjątkowo mały, nie ma potrzeby chłodzenia reaktora, nie zachodzi reakcja łańcuchowa, nie powstają produkty rozpadu ani też aktynowce), a także z powodu innych zalet tej technologii. Osiągnięty postęp umożliwił wybudowanie urządzenia (ITER) o znacznej mocy syntezy jądrowej (500 MW). Chociaż według obecnego stanu wiedzy i przy obecnym poziomie finansowania reaktory termojądrowe będą mogły dopiero w drugiej połowie XXI wieku przyczynić się do wytwarzania energii, i chociaż nadal potrzebne są intensywne badania i rozwój, aby można było mówić o dającym się wykorzystywać źródle energii, kontrolowana synteza jądrowa jest w tej chwili jedyną znaną możliwością uzyskiwania energii, której potencjał byłby dostępny dla całego świata i praktycznie nieograniczony, a która do tej pory nie jest wykorzystywana w żaden sposób (7). Komitet zaleca w związku z tym nadanie temu programowi szczególnego znaczenia. Jak zgodnie pokazuje wiele ekstrapolacji, na przestrzeni obecnego stulecia globalne potrzeby energetyczne ogromnie wzrosną, zaś problem zapewnienia wystarczającej w skali światowej podaży energii w sposób zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju i bezpieczny dla klimatu stanie się jeszcze znacznie poważniejszy. Dlatego też sprawą szczególnie pilną jest znalezienie nowego źródła energii, które – tak jak synteza jądrowa – nie wpływałoby niekorzystnie na klimat.

3.7   Pełne poparcie dla tematycznych wniosków Komisji

Biorąc pod uwagę treść punktu 3.1, można stwierdzić z zadowoleniem, że wymienione w niniejszej opinii zalecenia Komitetu zostały w zdecydowanej części uwzględnione we wnioskach tematycznych Komisji, które Komitet zatem w pełni popiera. Z drugiej zaś strony, na podstawie dostępnych dokumentów Komitet nie jest w stanie ocenić (i nie uważa tego za swoje zadanie), czy zapewnione środki rzeczowe, ludzkie i finansowe są wystarczające do osiągnięcia poszczególnych celów. Zaleca w związku z tym Komisji, aby za pośrednictwem grup ekspertów związanych z programem przeprowadzić taki przegląd w ramach poszczególnych pozycji programu oraz, w razie potrzeby, przyznać dodatkowe środki.

3.8   Dalsze badania nad kwestią bezpieczeństwa i zagrożeń

Ponieważ kwestia bezpieczeństwa i zagrożeń dotyczy nie tylko ramowego programu badań i rozwoju Euratom, Komitet zaleca, aby ocenę odpowiednich kwestii z zakresu bezpieczeństwa i zagrożeń przeprowadzić łącznie z badaniami w zakresie energii w ramach ogólnego siódmego programu ramowego w dziedzinie badań i rozwoju – i to w miarę możliwości we współpracy z kolejnymi partnerami międzynarodowymi, a także z uwzględnieniem klęsk żywiołowych, które obecnie znajdują się w centrum uwagi. Powinno się przy tym uwzględnić m.in. następujące aspekty:

| — | zagrożenia techniczne związane z różnymi technologiami energetycznymi, jak np. rozszczepienie jądrowe, wychwytywanie i składowanie CO2, zbiorniki wodne, zbiorniki sprężonego powietrza, technologie wykorzystujące ropę naftową i gaz ziemny, wydobycie, transport i przetwórstwo paliw kopalnych, zbiorniki wodoru i wodór jako źródło energii, zwłaszcza do napędzania pojazdów, itp. |
| --- | --- |

—

zagrożenia techniczne związane z różnymi technologiami energetycznymi, jak np. rozszczepienie jądrowe, wychwytywanie i składowanie CO2, zbiorniki wodne, zbiorniki sprężonego powietrza, technologie wykorzystujące ropę naftową i gaz ziemny, wydobycie, transport i przetwórstwo paliw kopalnych, zbiorniki wodoru i wodór jako źródło energii, zwłaszcza do napędzania pojazdów, itp.

| — | zagrożenia dla środowiska naturalnego wynikające z niezrealizowania celów ograniczenia emisji CO2
   (8) i ze związanej z tym nasilonej zmiany klimatu; |
| --- | --- |

—

zagrożenia dla środowiska naturalnego wynikające z niezrealizowania celów ograniczenia emisji CO2
   (8) i ze związanej z tym nasilonej zmiany klimatu;

| — | społeczne, polityczne i ewentualnie militarne konsekwencje: 1) poważnego ogólnoświatowego niedostatku energii i związanych z nim sytuacji kryzysowych; 2) potencjalnych niebezpieczeństw wynikających ze zmiany klimatu (9). |
| --- | --- |

—

społeczne, polityczne i ewentualnie militarne konsekwencje: 1) poważnego ogólnoświatowego niedostatku energii i związanych z nim sytuacji kryzysowych; 2) potencjalnych niebezpieczeństw wynikających ze zmiany klimatu (9).

3.9   Szkolenie ludności

Komitet uważa także za istotne, aby poza niezbędnym kształceniem specjalistów (zob. punkt 3.4), takich jak fizycy, chemicy i inżynierowie, zaznajamiać już od młodych lat wszystkich obywateli za pośrednictwem szkół i placówek szkolnictwa wyższego z kwestiami pomiaru i oceny poziomów promieniowania, dzięki czemu zdobędą oni umiejętność rozróżniania dawek naturalnych lub dopuszczalnych od dawek mogących stanowić zagrożenie. Zdaniem Komitetu jest to najlepszy sposób zagwarantowania w odpowiednim stopniu niezbędnych umiejętności oceny zagrożenia nuklearnego przez społeczeństwo, także w sytuacjach kryzysowych, kiedy trzeba zapobiec panice i zapewnić zdroworozsądkowe, ukierunkowane działanie.

3.10   Wątpliwości dotyczące poziomu finansowania

Chociaż Komitet nie jest w stanie ocenić tego poziomu ad hoc w kategoriach ilościowych, to jednak w świetle przedstawionych powyżej nowych wymogów dotyczących oceny wyraża wątpliwości (zob. także punkt 3.7), czy obecna wielkość wsparcia finansowego w omawianym okresie jest wystarczająca do skutecznego rozwiązania powyższych problemów zgodnie z zaleceniami Komitetu w odniesieniu do planu SET (10) oraz planu działania 2050 (11). Dlatego też Komitet zaleca aby, w stopniu w jakim można już obecnie ustalić w sposób pewny środki budżetowe do końca 2013 r., przynajmniej w nowym okresie finansowania po 2013 r.: 1) określić zapotrzebowanie na badania na podstawie dalekosiężnych następstw niedostatku energii i niezrealizowania celu ograniczenia emisji CO2 zapisanego w strategii „Europa 2020” i po roku 2020; oraz 2) zapewnić wystarczające środki. Komitet stwierdza ponownie, że udział finansowania badań w zakresie energii w programach ramowych badań i rozwoju już od dawna nie odzwierciedla zasadniczego znaczenia dla społeczeństwa, jakie mają energia i związane z nią problemy klimatu.

3.11   Stanowisko w sprawie siódmego programu ramowego

Jak wynika z uwag przedstawionych w punkcie 3.7, Komitet zgadza się z Komisją, że w okresie najbliższych dwóch lat proponowany program powinien być oparty na działaniach przeprowadzonych z powodzeniem w latach 2007–2011 i dalej je odpowiednio rozwijać. Komitet wskazuje na znaczenie, jakie dla powodzenia badań ma zapewnienie odpowiedniego i ciągłego finansowania. Była już o tym mowa w wielu innych opiniach. Dlatego też odsyła również do swoich opinii w sprawie siódmego programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom) w zakresie działań badawczych i szkoleniowych (2007–2011), a także związanych z nim programów szczegółowych i zasad uczestnictwa. Komitet ponownie potwierdza zalecenia zawarte w tych opiniach, uzupełnione o dodatkowe zalecenia przedstawione w niniejszym dokumencie. Odniesienie się do wcześniejszych opinii jest szczególnie ważne z uwagi na fakt, że w niniejszej opinii nie da się z oczywistych powodów omówić szczegółowo całej treści wniosków Komisji.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Rozwiązanie problemu odpadów i ich składowania

Nawiązując do swoich wcześniejszych opinii w sprawie energii jądrowej, w sprawie planu działań na rzecz ustanowienia do 2050 r. niskoemisyjnego systemu energetycznego oraz w sprawie problemów składowania odpadów promieniotwórczych (12), Komitet ponownie potwierdza znaczenie wszystkich wysiłków na rzecz zmniejszenia ilości i skrócenia czasu życia niebezpiecznych odpadów. Zasadniczy postęp można byłoby uzyskać, gdyby udało się skrócić czas życia odpadów promieniotwórczych poprzez skuteczne przejście od geologicznej do historycznej skali czasu. Umożliwiłoby to całkiem nowe podejście do rozwiązania lub złagodzenia problemów związanych z odpadami i ich składowaniem. Dlatego też należy usilnie popierać wszelkie wysiłki naukowe i technologiczne prowadzące do tego celu.

4.2   Zmniejszenie ryzyka najcięższej awarii hipotetycznej

Zdaniem Komitetu urządzenia wybudowane przez człowieka nie są nigdy całkowicie bezpieczne z technicznego punktu widzenia. Jednakże możliwym do realizacji celem rozwoju mogłoby być budowanie i eksploatowanie w przyszłości wyłącznie urządzeń, które są zabezpieczone przed wypadkami wywołanymi przyczynami wewnętrznymi i które byłyby narażone wyłącznie na katastrofy wywołane niezwykle rzadkimi przyczynami natury zewnętrznej (np. upadek meteorytu), które tak czy inaczej przyniosłoby szkody w takiej skali, że uszkodzenie lub zniszczenie samego obiektu nie przyczyniłoby się znacząco do zwiększenia następstw katastrofy.

4.3   Program syntezy jądrowej

Z uwagi na znaczenie przyszłej dostępności energii uzyskiwanej w wyniku syntezy jądrowej, Komitet zaleca:

| — | przeprowadzenie odpowiednio szeroko zakrojonych i dogłębnych wstępnych prac badawczo-rozwojowych nad reaktorem demonstracyjnym (DEMO), który po ITER po raz pierwszy demonstrowałby proces produkcji energii elektrycznej za pomocą syntezy jądrowej w całościowym systemie, |
| --- | --- |

—

przeprowadzenie odpowiednio szeroko zakrojonych i dogłębnych wstępnych prac badawczo-rozwojowych nad reaktorem demonstracyjnym (DEMO), który po ITER po raz pierwszy demonstrowałby proces produkcji energii elektrycznej za pomocą syntezy jądrowej w całościowym systemie,

| — | zbadanie w trakcie prac koncepcyjnych także alternatywnych konfiguracji pola magnetycznego (w szczególności koncepcji stellaratora) – poza koniecznym koncentrowaniem się na dominującej obecnie koncepcji tokamaka, której głównym projektem jest ITER. |
| --- | --- |

—

zbadanie w trakcie prac koncepcyjnych także alternatywnych konfiguracji pola magnetycznego (w szczególności koncepcji stellaratora) – poza koniecznym koncentrowaniem się na dominującej obecnie koncepcji tokamaka, której głównym projektem jest ITER.

Należy także zastanowić się nad warunkami, których spełnienie przyspieszy realizację projektu DEMO, oraz nad możliwościami wykorzystania dotychczasowych doświadczeń organizacji ITER, jako ogólnoświatowego organu, do dalszego rozbudowania wydajnego i skutecznego europejskiego programu syntezy jądrowej. Komitet podkreśla, że Europa będzie w stanie rozwinąć projekt ITER i wykorzystać jego wyniki tylko dzięki silnej infrastrukturze laboratoriów zajmujących się syntezą jądrową i wystarczająco powiązanych z odpowiednimi branżami przemysłu.

4.4   Zasady uczestnictwa w rozszczepieniu jądrowym i ochronie przed promieniowaniem

Komitet nie dostrzega pod tym względem zasadniczych różnic w stosunku do zasad uczestnictwa w programie na lata 2007–2011. Dlatego też odnosi się tu ponownie do swojej wyrażonej już pozytywnej opinii (13), ponieważ nie ma tu nic więcej do dodania.

4.5   Zasady uczestnictwa w programie syntezy jądrowej

W chwili obecnej obowiązują szczególne zasady uczestnictwa w europejskim programie syntezy jądrowej, których podstawę stanowi 26 „umów stowarzyszeniowych”, zwanych „stowarzyszeniami”, z uczestniczącymi ośrodkami badawczymi lub z odpowiednimi państwami członkowskimi, na terenie których znajdują się te ośrodki. Oprócz tego realizowany jest program JET: wspólny europejski tokamak (Joint European Torus) z odrębnymi zasadami finansowania. Dysponując tak udaną infrastrukturą, UE wywiera znaczący wpływ na międzynarodowy projekt ITER i wygrała współzawodnictwo o umiejscowienie siedziby tego projektu.

4.5.1   Umowy stowarzyszeniowe

Dotychczasowy szybki i stabilny rozwój tego programu jest w głównej mierze wynikiem odpowiedniej i dostosowanej do celów rozwojowych konstrukcji umów stowarzyszeniowych, które wywarły stymulujący wpływ na politykę jego finansowania i zapewniły wsparcie polityczne ze strony państw członkowskich. Przede wszystkim dzięki temu możliwe było powstanie projektu ITER, który cieszy się zdecydowanym poparciem Komitetu jako najważniejszy projekt w dotychczasowym rozwoju badań nad syntezą jądrową. Z powodu znacznego wzrostu kosztów projektu ITER, którego przyczyn Komitet nie jest w stanie w tym miejscu rozważać, inne elementy tego programu, a zwłaszcza działania w ramach umów stowarzyszeniowych, znajdują się pod wyjątkowo silną presją oszczędzania środków. Komitet pragnie w tym miejscu zdecydowanie przestrzec przed doprowadzeniem tych oszczędności do poziomu, który spowoduje załamanie się stymulującego wpływu umów stowarzyszeniowych, co odbije się niekorzystnie na skuteczności programów, niezbędnych podstawach wiedzy naukowej oraz ogólnie na wsparciu politycznym ze strony państw członkowskich. Elementy te są niezbędne, aby projekt ITER zakończył się powodzeniem, a partnerzy europejscy mogli odnieść oczekiwane korzyści. Stowarzyszenia są podstawą i bankiem pomysłów programu syntezy, przygotowują funkcjonowanie i wykorzystanie projektu ITER, rozwijają nowe koncepcje i je weryfikują, szkolą bardzo potrzebnych nowych naukowców i inżynierów oraz zapewniają kontakt z obywatelami UE.

4.6   Wspólne Centrum Badawcze

We wspieranym instytucjonalnie przez Komisję Europejską Wspólnym Centrum Badawczym (WCB) w odniesieniu do programu Euratom pracuje się w szczególności nad następującymi celami badawczymi: 1) gospodarka odpadami promieniotwórczymi, wpływ na środowisko oraz wiedza podstawowa; 2) bezpieczeństwo jądrowe; oraz 3) ochrona materiałów i instalacji jądrowych. Tematycznie odpowiada to przedstawionym tu na początku zaleceniom, jak i zaleceniom Komitetu z opinii w sprawie 7. programu ramowego (14). Komitet więc w pełni popiera te działania badawcze.

Bruksela, 14 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Np. na Europejskim Forum Energii Jądrowej (ENEF), http://ec.europa.eu/energy/nuclear/forum/forum_en.htm.

1

(2)  Zob. Dz.U. C 65 z 17.3.2006, s. 9.

2

(3)  Zob. Dz.U. C 44 z 16.2.2008, s. 1.

3

(4)  Zob. także memorandum Akademii Nauk Nadrenii Północnej-Westfalii z 26 maja 2011 r. w sprawie bezpieczeństwa elektrowni jądrowych po awarii w Fukuszimie.

4

(5)  Zob. notatka prasowa nr 60/2011 EKES-u z 30 maja 2011 r.

5

(6)  Zob. Dz.U. C 302 z 7.12.2004, s. 27.

6

(7)  Zob. Dz.U. C 107 z 6.4.2011, s. 37.

7

(8)  Zob. http://www.iea.org/index_info.asp?id=1959 z 30 maja 2011 r.

8

(9)  Zob. przypis 5, jak i np. research*eu Results Magazine, nr 2, maj 2011 r., s. 20.

9

(10)  Zob. Dz.U. C 21 z 21 stycznia 2011 r., s. 49.

10

(11)  Zob. Dz.U. C 107 z 6 kwietnia 2011 r., s. 37.

11

(12)  Dz.U. C 218 z 23.7.2011, s. 135.

12

(13)  Zob. Dz.U. C 309 z 16.12.2006, s 41.

13

(14)  Zob. Dz.U. C 185 z 8.8.2006, s. 10.

14

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/133 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/133

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi

COM(2011) 142 wersja ostateczna – 2011/0062 (COD)

2011/C 318/22

Sprawozdawca: Reine-Claude MADER

W dniu 18 kwietnia 2011 r. Rada i w dniu 10 maja 2011 r. Parlament Europejski, działając na podstawie art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiły zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi

COM(2011) 142 wersja ostateczna – 2011/0062 (COD).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 23 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 14 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 113 do 4 – 7 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny z zainteresowaniem, lecz również z pewnymi zastrzeżeniami przyjmuje wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu i Rady w sprawie umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi. Kryzys finansowy spowodował bankructwo wielu właścicieli nieruchomości, którzy byli zmuszeni sprzedać je za bezcen, i wykazał istnienie konieczności wprowadzenia w tej dziedzinie odpowiedniego prawodawstwa europejskiego.

1.2   Komitet popiera dążenie Komisji do stworzenia warunków niezbędnych dla rozwoju skutecznego i konkurencyjnego jednolitego rynku w celu przywrócenia zaufania konsumentów oraz wspierania stabilności finansowej. Obawia się jednak, iż treść wniosku jest niewystarczająca do osiągnięcia tego celu.

1.3   Komitet podkreśla znaczenie zapewnienia spójności istniejących tekstów, szczególnie z dyrektywą 2008/48/WE (1) w sprawie umów o kredyt konsumencki.

1.4   Komitet sądzi, że z uwagi na swój charakter wniosek powinien mieć za podstawę prawną art. 169 Traktatu, nie zaś art. 114.

1.5   Komitet przypomina, że harmonizacja przepisów na szczeblu wspólnotowym powinna przebiegać z zachowaniem wysokiego poziomu ochrony konsumentów, co oznacza, że nie należy kwestionować praw konsumentów objętych krajową ochroną prawną. Uważa on, że w tym celu harmonizacja powinna zostać odpowiednio ukierunkowana.

1.6   EKES popiera przepisy, które poprawiają porównywalność, szczególnie takie, które umożliwiają harmonizację definicji i obliczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania.

1.7   Komitet uważa, iż działania zmierzające do zapewnienia odpowiedzialnego udzielania kredytów same z siebie nie wystarczą, by uzdrowić rynek i pozwolić zapobiec nadmiernemu zadłużeniu.

1.8   Komitet uważa, że doprecyzowanie regulacji dotyczących pośredników kredytowych zgodnie ze stanowiskiem przedstawionym w opinii na temat wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie kredytu konsumenckiego ma zasadnicze znaczenie wobec licznych trudności związanych z tym zawodem. Doprecyzowanie to powinno być przedmiotem uregulowań o charakterze ogólnym, a nie ograniczać się do wąskiego zakresu wniosku.

1.9   Sądzi również, że wniosek nie przyczynia się do urzeczywistnienia rynku wewnętrznego w dziedzinie kredytów hipotecznych i ubolewa, że nie rozważono możliwości wykorzystania w tym obszarze instrumentu fakultatywnego.

1.10   EKES zaleca uściślenie lub uzupełnienie niektórych przepisów w celu lepszego informowania konsumentów na temat oprocentowania zmiennego. W rzeczywistości stopy referencyjne są mało znane wśród konsumentów, którzy słabo potrafią oszacować wpływ zmiany oprocentowania na wysokość raty. Komitet uważa, że należy wprowadzić zakaz lichwiarskiego oprocentowania i ustalić górną granicę stóp oprocentowania kredytów przeznaczonych na sfinansowanie głównego miejsca zamieszkania. Jest również zdania, że zmiany stóp procentowych powinny być oparte wyłącznie na obiektywnych, wiarygodnych, publicznych i zewnętrznych wobec kredytodawcy wskaźnikach.

1.11   EKES zaleca zapewnienie kredytobiorcom wyboru ubezpieczeń kredytów, co przyczyni się do zwiększenia konkurencji między podmiotami udzielającymi kredytów.

2.   Kontekst i uwagi ogólne

2.1   W dniu 18 grudnia 2007 r. Komisja przyjęła białą księgę dotyczącą integracji rynków kredytu hipotecznego w UE. Zakrojone na szeroką skalę konsultacje społeczne przeprowadzone przy tej okazji pozwoliły Komisji stwierdzić, że istniejące rozbieżności w przepisach dotyczących kredytów hipotecznych są szkodliwe dla należytego działania jednolitego rynku, podnoszą koszty i są niekorzystne dla konsumentów.

2.2   W dniu 9 lipca 2008 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przyjął opinię w sprawie białej księgi dotyczącej integracji rynków kredytu hipotecznego w UE (2). Mimo wątpliwości co do konkretnych możliwości zintegrowania i ujednolicenia rynku kredytowego ze względu na specyfikę kulturową, prawną i etyczno-społeczną różnych państw członkowskich Komitet poparł powiązanie obowiązujących przepisów dotyczących kredytu hipotecznego z koniecznością ochrony konsumenta. Komitet podkreślił w opinii odpowiedzialność kredytodawców i kredytobiorców, którzy powinni mieć świadomość znaczenia swoich zobowiązań.

2.3   Kryzys finansowy ujawnił zaburzenia związane z nieprawidłowościami w mechanizmach prawnych i rynkowych oraz z kontekstem gospodarczym, z praktykami stosowanymi przez pośredników kredytowych i kredytodawców oraz niskim poziomem kultury finansowej kredytobiorców. Należy unikać tego rodzaju braków w przyszłości, ponieważ mogą one doprowadzić do znacznej utraty zaufania.

2.4   We wniosku dotyczącym dyrektywy uwzględniono wyniki konsultacji i prac prowadzonych przez OECD i przez Bank Światowy.

2.5   Jego celem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów w zharmonizowanych ramach na szczeblu Unii Europejskiej, w procesie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich. Z tego powodu i z uwagi na treść wniosku zdaniem Komitetu podstawą prawną powinien być art. 169 Traktatu, nie zaś wyłącznie art. 114.

2.6   Celami wniosku są utworzenie skutecznego i konkurencyjnego jednolitego rynku z poszanowaniem praw podstawowych uznanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, przywrócenie zaufania konsumentów oraz wspieranie stabilności finansowej.

2.7   Celem dyrektywy jest zapewnienie praw konsumenta w rozumieniu dyrektywy 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki, z jednoczesnym pozostawieniem państwom członkowskim możliwości objęcia ewentualnymi korzyściami niektórych kategorii zawodowych, a mianowicie mikroprzedsiębiorstw.

2.8   Dyrektywa ma zastosowanie do kredytów przeznaczonych na finansowanie zakupu lub remontu nieruchomości, które nie wchodzą w zakres dyrektywy 2008/48/WE, bez względu na to, czy są zabezpieczone hipoteką lub podobną gwarancją czy też nie.

2.9   We wniosku dotyczącym dyrektywy zastosowano zasadę ukierunkowanej harmonizacji na dość wysokim poziomie w celu uwzględnienia różnic w obowiązujących ustawodawstwach oraz różnorodności rynków kredytów hipotecznych w Unii.

2.10   Jednak Komitet – choć jest świadom znaczenia sektora budownictwa dla gospodarki – uważa, że w dyrektywie nie wykorzystano w pełni doświadczeń wynikających z kryzysu finansowego, którego źródeł należy szukać w amerykańskim rynku kredytów hipotecznych. Niezdrowa praktyka udzielania kredytów w wysokości co najmniej 100 % ceny nieruchomości zachęciła do nabywania nieruchomości, w tym także konsumentów mających niskie dochody. W okresie ekspansji istnieje możliwość wywiązywania się ze znacznych zobowiązań, ale wystarczyło, że gospodarka weszła w fazę stagnacji, a nawet recesji, aby bezrobocie wywołało powszechną niewypłacalność. Wystawienie na sprzedaż znacznej liczby nieruchomości spowodowało spadek cen oraz ogromne straty dla instytucji finansowych. U źródeł kryzysu leży zatem nadmierne zadłużenie kredytobiorców, zjawisko, którego trzeba unikać za wszelką cenę. Komitet przedstawi swoje propozycje w dalszej części opinii.

3.   Propozycje zawarte w dyrektywie

3.1   Rozdział 1: Przedmiot, zakres, definicje i właściwe organy

| 3.1.1 | Art. 3 wniosku dotyczącego dyrektywy zgodnie z procedurą stosowaną w odniesieniu do dyrektywy w sprawie kredytu konsumenckiego zawiera definicje najważniejszych terminów. Komitet opowiada się za doprecyzowaniem terminu „nieruchomość mieszkalna”, aby było wiadomo, czy odnosi się on wyłącznie do głównego miejsca zamieszkania. |
| --- | --- |

3.1.1

Art. 3 wniosku dotyczącego dyrektywy zgodnie z procedurą stosowaną w odniesieniu do dyrektywy w sprawie kredytu konsumenckiego zawiera definicje najważniejszych terminów. Komitet opowiada się za doprecyzowaniem terminu „nieruchomość mieszkalna”, aby było wiadomo, czy odnosi się on wyłącznie do głównego miejsca zamieszkania.

| 3.1.2 | EKES popiera ten przepis, którego celem jest zapewnienie zrozumiałości i porównywalności różnych ofert. |
| --- | --- |

3.1.2

| 3.1.3 | Komitet uważa, że utworzenie, organizacja organów, które mają kompetencje w zakresie kontroli i ich współpraca są niezbędne, a tym bardziej istotne w stosunku do zakłóceń stwierdzonych podczas kryzysu. |
| --- | --- |

3.1.3

Komitet uważa, że utworzenie, organizacja organów, które mają kompetencje w zakresie kontroli i ich współpraca są niezbędne, a tym bardziej istotne w stosunku do zakłóceń stwierdzonych podczas kryzysu.

3.2   Rozdział 2: Warunki mające zastosowanie do kredytodawców i pośredników kredytowych

| 3.2.1 | Art. 5 i 6 wprowadzają wymogi dotyczące uczciwości, lojalności i kompetencji kredytodawców i pośredników kredytowych świadczących usługi na rzecz konsumentów. Częściowo powierza się w nich państwom członkowskim sprawowanie kontroli nad poszanowaniem wymogów, a Komisja rezerwuje sobie prawo określania wymaganego poziomu wiedzy i kompetencji. |
| --- | --- |

3.2.1

Art. 5 i 6 wprowadzają wymogi dotyczące uczciwości, lojalności i kompetencji kredytodawców i pośredników kredytowych świadczących usługi na rzecz konsumentów. Częściowo powierza się w nich państwom członkowskim sprawowanie kontroli nad poszanowaniem wymogów, a Komisja rezerwuje sobie prawo określania wymaganego poziomu wiedzy i kompetencji.

| 3.2.2 | Równocześnie we wniosku dotyczącym dyrektywy wymaga się od państw członkowskich czuwania nad tym, aby wynagrodzenie sprzedających nie było dyskryminujące w zależności od sprzedawanych produktów. |
| --- | --- |

3.2.2

Równocześnie we wniosku dotyczącym dyrektywy wymaga się od państw członkowskich czuwania nad tym, aby wynagrodzenie sprzedających nie było dyskryminujące w zależności od sprzedawanych produktów.

| 3.2.3 | EKES sprzyja takim środkom, gdyż informacje dobrej jakości mają podstawowe znaczenie w zaciąganiu kredytu hipotecznego. Komitet jest zdania, że wynagrodzenie pracowników instytucji udzielających kredytów i pośredników kredytowych nie może powodować, że promowano by kredyty nieodpowiadające potrzebom konsumentów. EKES zwraca jednak uwagę na to, że używa się niejasnych, nieokreślonych i subiektywnych pojęć, które można definiować w inny sposób niż wynika to z tekstu prawnego określającego ścisłe zobowiązania. |
| --- | --- |

3.2.3

EKES sprzyja takim środkom, gdyż informacje dobrej jakości mają podstawowe znaczenie w zaciąganiu kredytu hipotecznego. Komitet jest zdania, że wynagrodzenie pracowników instytucji udzielających kredytów i pośredników kredytowych nie może powodować, że promowano by kredyty nieodpowiadające potrzebom konsumentów. EKES zwraca jednak uwagę na to, że używa się niejasnych, nieokreślonych i subiektywnych pojęć, które można definiować w inny sposób niż wynika to z tekstu prawnego określającego ścisłe zobowiązania.

| 3.2.4 | W tych dwóch artykułach nie podkreślono podstawowej różnicy między kredytodawcami a pośrednikami: kredytodawcy otrzymują zazwyczaj pensję, a pośrednicy prowizję. Można się spodziewać zachowania zgodnego z etyką zawodową, kiedy wynagrodzenie jest „neutralne”, jednak trudno o to, gdy możliwe jest osiąganie korzyści z rozwiązań bardziej zyskownych dla pracowników instytucji sprzedającej, a w jeszcze większym stopniu dla pośredników. To oznacza, że każdy mający styczność ze sprzedającymi – niezależnie od swej funkcji – musi przejść odpowiednie szkolenie, a personel pośredników musi posiadać oficjalne poświadczenia swoich kompetencji, przy jednoczesnej kontroli zachowań. |
| --- | --- |

3.2.4

| 3.2.5 | Inna podstawowa różnica polega na tym, że w razie sporu konsument może się zwrócić do kredytodawcy – zazwyczaj solidnej i wypłacalnej instytucji finansowej; w przypadku pośrednika ponoszona odpowiedzialność ma często charakter osobisty, a wypłacalność jest znacznie mniej pewna. To jeszcze jeden powód, aby przyjąć regulacje dużo bardziej rygorystyczne od obecnych. |
| --- | --- |

3.2.5

3.3   Rozdział 3: Informacje i praktyki poprzedzające zawarcie umowy o kredyt

| 3.3.1 | Zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa (3) reklama powinna być uczciwa, jasna i nie powinna wprowadzać w błąd. |
| --- | --- |

3.3.1

Zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa (3) reklama powinna być uczciwa, jasna i nie powinna wprowadzać w błąd.

| 3.3.2 | Każda zaszyfrowana reklama ma obejmować pewną ilość informacji niezbędnych dla konsumenta, który pragnie podpisać umowę o kredyt hipoteczny. Informacji tych należy udzielić w sposób jasny, zwięzły i czytelny, bez względu na nośnik, na którym informacje są podawane. |
| --- | --- |

3.3.2

Każda zaszyfrowana reklama ma obejmować pewną ilość informacji niezbędnych dla konsumenta, który pragnie podpisać umowę o kredyt hipoteczny. Informacji tych należy udzielić w sposób jasny, zwięzły i czytelny, bez względu na nośnik, na którym informacje są podawane.

| 3.3.3 | W art. 9 wprowadzono warunki udzielania informacji przed zawarciem umowy na dwóch poziomach. Wymieniono informacje ogólne, które należy podać, i odesłano do europejskiego znormalizowanego arkusza informacyjnego (ESIS), który ma służyć dostarczaniu informacji dostosowanych do indywidualnych potrzeb. Zdaniem Komitetu nie można zaakceptować domniemania prawnego w art. 9 ust. 2 akapit 3, zgodnie z którym przedłożenie arkuszu ESIS jest równoznaczne ze spełnieniem wymogów dotyczących udzielenia informacji. |
| --- | --- |

3.3.3

W art. 9 wprowadzono warunki udzielania informacji przed zawarciem umowy na dwóch poziomach. Wymieniono informacje ogólne, które należy podać, i odesłano do europejskiego znormalizowanego arkusza informacyjnego (ESIS), który ma służyć dostarczaniu informacji dostosowanych do indywidualnych potrzeb. Zdaniem Komitetu nie można zaakceptować domniemania prawnego w art. 9 ust. 2 akapit 3, zgodnie z którym przedłożenie arkuszu ESIS jest równoznaczne ze spełnieniem wymogów dotyczących udzielenia informacji.

| 3.3.4 | W art. 10 uzupełniono informacje, których należy udzielić konsumentom na temat pośrednika kredytowego i warunków prowadzenia przezeń działalności. |
| --- | --- |

3.3.4

W art. 10 uzupełniono informacje, których należy udzielić konsumentom na temat pośrednika kredytowego i warunków prowadzenia przezeń działalności.

| 3.3.5 | EKES przyjmuje do wiadomości te wymogi dotyczące udzielania informacji. Komitet uważa, że należy je zaostrzyć w przypadku udzielania kredytów o zmiennym oprocentowaniu. W takim przypadku należy udostępnić specjalną notatkę informacyjną. |
| --- | --- |

3.3.5

EKES przyjmuje do wiadomości te wymogi dotyczące udzielania informacji. Komitet uważa, że należy je zaostrzyć w przypadku udzielania kredytów o zmiennym oprocentowaniu. W takim przypadku należy udostępnić specjalną notatkę informacyjną.

| 3.3.6 | EKES zastanawia się nad przyjętym sformułowaniem dotyczącym obowiązku nabycia ubezpieczenia kredytu, które pozwala domniemywać, że istnieje obowiązek zakupu takiego ubezpieczenia u kredytodawcy. Komitet sugeruje, aby pozwolić konsumentom na dokonywanie wyboru ubezpieczyciela w celu zapewnienia konkurencji między różnymi towarzystwami ubezpieczeniowymi. |
| --- | --- |

3.3.6

EKES zastanawia się nad przyjętym sformułowaniem dotyczącym obowiązku nabycia ubezpieczenia kredytu, które pozwala domniemywać, że istnieje obowiązek zakupu takiego ubezpieczenia u kredytodawcy. Komitet sugeruje, aby pozwolić konsumentom na dokonywanie wyboru ubezpieczyciela w celu zapewnienia konkurencji między różnymi towarzystwami ubezpieczeniowymi.

| 3.3.7 | Komitet uważa, że uregulowanie działalności pośredników kredytowych ma podstawowe znaczenie. Uważa, że należałoby wprowadzić zakaz pobierania opłaty w jakiejkolwiek formie (prowizji, opłaty za wyszukiwanie, za utworzenie dokumentacji itp.) przed faktycznym przekazaniem pożyczonych środków. |
| --- | --- |

3.3.7

Komitet uważa, że uregulowanie działalności pośredników kredytowych ma podstawowe znaczenie. Uważa, że należałoby wprowadzić zakaz pobierania opłaty w jakiejkolwiek formie (prowizji, opłaty za wyszukiwanie, za utworzenie dokumentacji itp.) przed faktycznym przekazaniem pożyczonych środków.

| 3.3.8 | Ostatnia sprawa, która zdaniem Komitetu ma fundamentalne znaczenie: informacje przekazywane konsumentowi powinny również mieć na celu spowodowanie uważnej refleksji na temat przyszłych możliwości spłaty kredytu. Oczywiste jest, że nie zawsze można się spodziewać takiego zachowania; niezbędne jest zatem, aby kredytodawca prowadził odpowiedzialną politykę i systematycznie odwoływał się do rozwiązania, które wcześniej było prawnie ustanowione w wielu państwach członkowskich i polegało na przyjęciu, że ustalona wysokość przyznawanego kredytu nie powinna przekraczać 70 % - 80 % wartości nieruchomości. Ta zasada miała znaczną wartość, jeśli chodzi o zachowanie ostrożności, gdyż zapobiegała nierozważnym postawom ze strony instytucji finansowych. Kryzys związany z kredytami hipotecznymi o podwyższonym ryzyku (tzw. subprimes) dowiódł, jak dalece była ona słuszna. Warto by więc zastanowić się nad jej ponownym wprowadzeniem, przewidując jednocześnie bardziej elastyczne przepisy dla mieszkań socjalnych, w odniesieniu do których większość państw członkowskich stosuje ułatwienia finansowe. |
| --- | --- |

3.3.8

| 3.3.9 | Ograniczenie wysokości finansowanego kapitału przedstawiałoby podwójną korzyść. Z jednej strony powstrzymywałoby osoby bez zdolności kredytowej od zakupu, który prowadzi do nadmiernego zadłużenia. Z drugiej strony stanowiłoby dla kredytodawcy gwarancję solidności kredytobiorców ze względu na wykazaną przez nich zdolność do oszczędzania. Podsumowując, działania, jakich oczekuje EKES, opierają się na podstawowej zasadzie odpowiedzialnego kredytu dla odpowiedzialnych kredytobiorców. |
| --- | --- |

3.3.9

Ograniczenie wysokości finansowanego kapitału przedstawiałoby podwójną korzyść. Z jednej strony powstrzymywałoby osoby bez zdolności kredytowej od zakupu, który prowadzi do nadmiernego zadłużenia. Z drugiej strony stanowiłoby dla kredytodawcy gwarancję solidności kredytobiorców ze względu na wykazaną przez nich zdolność do oszczędzania. Podsumowując, działania, jakich oczekuje EKES, opierają się na podstawowej zasadzie odpowiedzialnego kredytu dla odpowiedzialnych kredytobiorców.

3.4   Rozdział 4: Rzeczywista roczna stopa oprocentowania

| 3.4.1 | EKES z zadowoleniem przyjmuje harmonizację metody obliczania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Wzór, który powinien obejmować wszystkie koszty kredytu, z wyjątkiem opłat należnych ze strony kredytobiorcy w przypadku niewywiązania się ze zobowiązań, umożliwi porównywalność ofert w różnych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

3.4.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje harmonizację metody obliczania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Wzór, który powinien obejmować wszystkie koszty kredytu, z wyjątkiem opłat należnych ze strony kredytobiorcy w przypadku niewywiązania się ze zobowiązań, umożliwi porównywalność ofert w różnych państwach członkowskich.

| 3.4.2 | Informowanie kredytobiorcy o zmianach, o czym mowa w art. 13, jest bardzo ważne, ponieważ świadomość zmian poziomu stopy referencyjnej jest zjawiskiem wyjątkowym. |
| --- | --- |

3.4.2

Informowanie kredytobiorcy o zmianach, o czym mowa w art. 13, jest bardzo ważne, ponieważ świadomość zmian poziomu stopy referencyjnej jest zjawiskiem wyjątkowym.

3.5   Rozdział 5: Ocena zdolności kredytowej

| 3.5.1 | Ocena wypłacalności konsumenta podczas zaciągania kredytu oraz w przypadku zwiększenia łącznej kwoty kredytu jest niezbędna. Konieczne jest, aby konsumenci mieli świadomość, że w przypadku niespłacania kredytu utracą posiadaną nieruchomość, która zostanie wystawiona na sprzedaż, być może na bardzo niekorzystnych warunkach rynkowych. |
| --- | --- |

3.5.1

Ocena wypłacalności konsumenta podczas zaciągania kredytu oraz w przypadku zwiększenia łącznej kwoty kredytu jest niezbędna. Konieczne jest, aby konsumenci mieli świadomość, że w przypadku niespłacania kredytu utracą posiadaną nieruchomość, która zostanie wystawiona na sprzedaż, być może na bardzo niekorzystnych warunkach rynkowych.

| 3.5.2 | Taki wymóg nie powinien jednak uniemożliwiać niektórym kategoriom konsumentów uzyskiwanie kredytu ani nieuczciwie skłaniać do zaciągnięcia kredytu określonego rodzaju. W związku z tym duże znaczenie mają uzasadnienie odmowy oraz możliwość wystąpienia o ponowne rozpatrzenie wniosku, jeżeli został on odrzucony w ramach procedury automatycznej. Celem oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy powinno być przeciwdziałanie nadmiernemu zadłużeniu. W przypadku niewywiązania się z płatności to kredytodawca powinien ponosić odpowiedzialność, jeśli jego decyzja była oparta na niedostatecznie rzetelnej ocenie zdolności kredytowej pożyczkobiorcy. Koszty nieodpowiedzialnego udzielania kredytów powinien ponosić kredytodawca. |
| --- | --- |

3.5.2

Taki wymóg nie powinien jednak uniemożliwiać niektórym kategoriom konsumentów uzyskiwanie kredytu ani nieuczciwie skłaniać do zaciągnięcia kredytu określonego rodzaju. W związku z tym duże znaczenie mają uzasadnienie odmowy oraz możliwość wystąpienia o ponowne rozpatrzenie wniosku, jeżeli został on odrzucony w ramach procedury automatycznej. Celem oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy powinno być przeciwdziałanie nadmiernemu zadłużeniu. W przypadku niewywiązania się z płatności to kredytodawca powinien ponosić odpowiedzialność, jeśli jego decyzja była oparta na niedostatecznie rzetelnej ocenie zdolności kredytowej pożyczkobiorcy. Koszty nieodpowiedzialnego udzielania kredytów powinien ponosić kredytodawca.

| 3.5.3 | EKES pragnie przypomnieć, że szczególne znaczenie przywiązuje do kredytu odpowiedzialnego, co wymaga poszanowania szczegółowych przepisów przez kredytodawcę oraz przez kredytobiorcę, który powinien przedstawić wiarygodne informacje na temat swojej sytuacji. |
| --- | --- |

3.5.3

3.6   Rozdział 6: Dostęp do baz danych

| 3.6.1 | We wniosku dotyczącym dyrektywy nakazuje się państwom członkowskim udostępnienie wszystkim kredytodawcom baz danych wykorzystywanych do sprawdzania wypłacalności kredytobiorców oraz przestrzegania przez nich zobowiązań kredytowych. |
| --- | --- |

3.6.1

We wniosku dotyczącym dyrektywy nakazuje się państwom członkowskim udostępnienie wszystkim kredytodawcom baz danych wykorzystywanych do sprawdzania wypłacalności kredytobiorców oraz przestrzegania przez nich zobowiązań kredytowych.

| 3.6.2 | Takie rejestry publiczne lub prywatne należy tworzyć w oparciu o jednolite kryteria, do których określania Komisja zastrzega sobie prawo, i z poszanowaniem przepisów dyrektywy 95/46/WE (4) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych. |
| --- | --- |

3.6.2

Takie rejestry publiczne lub prywatne należy tworzyć w oparciu o jednolite kryteria, do których określania Komisja zastrzega sobie prawo, i z poszanowaniem przepisów dyrektywy 95/46/WE (4) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych.

| 3.6.3 | EKES pragnie przypomnieć, że przywiązuje dużą wagę do tego, by gromadzenie danych ograniczyć tylko do tych związanych z zobowiązaniami finansowymi, by respektowano prawa konsumenta oraz aby informacje zawarte w takich bazach danych nie były wykorzystywane do celów komercyjnych. |
| --- | --- |

3.6.3

3.7   Rozdział 7: Porady

| 3.7.1 | EKES uważa, że przyjęcie standardów w odniesieniu do udzielania porad nie powinno podważać obowiązku udzielania takich porad, o którym mowa w rozdziale 5, którego celem jest zapewnienie tego, by konsumentowi proponowane były odpowiednie produkty kredytowe. |
| --- | --- |

3.7.1

| 3.7.2 | Rozwijanie usług o charakterze uzupełniającym nie powinno powodować podniesienia kosztów kredytu. |
| --- | --- |

3.7.2

Rozwijanie usług o charakterze uzupełniającym nie powinno powodować podniesienia kosztów kredytu.

3.8   Rozdział 8: Przedterminowa spłata

| 3.8.1 | Na podstawie wniosku dotyczącego dyrektywy można podporządkować prawo do wcześniejszej spłaty kredytu pewnym warunkom. We wniosku przewidziano mianowicie możliwość określenia rekompensaty w rozsądnej wysokości. |
| --- | --- |

3.8.1

Na podstawie wniosku dotyczącego dyrektywy można podporządkować prawo do wcześniejszej spłaty kredytu pewnym warunkom. We wniosku przewidziano mianowicie możliwość określenia rekompensaty w rozsądnej wysokości.

| 3.8.2 | Taki przepis jest niekorzystny dla konsumentów, jeśli chodzi o prawo istniejące w niektórych państwach członkowskich, gdzie rozwiązanie umowy jest zawsze możliwe i towarzyszy mu wypłata niewielkiego odszkodowania lub jego brak w przypadku zgonu lub przymusowego zaprzestania działalności zawodowej. |
| --- | --- |

3.8.2

Taki przepis jest niekorzystny dla konsumentów, jeśli chodzi o prawo istniejące w niektórych państwach członkowskich, gdzie rozwiązanie umowy jest zawsze możliwe i towarzyszy mu wypłata niewielkiego odszkodowania lub jego brak w przypadku zgonu lub przymusowego zaprzestania działalności zawodowej.

| 3.8.3 | EKES w swojej opinii w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie kredytu konsumenckiego sprzeciwił się już pozostawieniu w gestii państw członkowskich kwestii ustalenia warunków wypłaty odszkodowania w celu dokonania wcześniejszej spłaty z powodu ryzyka związanego ze znacznymi różnicami w traktowaniu konsumentów i zakłóceń na rynku. |
| --- | --- |

3.8.3

EKES w swojej opinii w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie kredytu konsumenckiego sprzeciwił się już pozostawieniu w gestii państw członkowskich kwestii ustalenia warunków wypłaty odszkodowania w celu dokonania wcześniejszej spłaty z powodu ryzyka związanego ze znacznymi różnicami w traktowaniu konsumentów i zakłóceń na rynku.

3.9   Rozdział 9: Wymogi ostrożnościowe i nadzorcze

| 3.9.1 | Charakter priorytetowy ma uregulowanie działalności pośredników kredytowych, co EKES podkreślił w swojej opinii w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie kredytu konsumenckiego. Przepisy te powinny umożliwić ujednolicenie poziomu ochrony konsumentów w Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

3.9.1

| 3.9.2 | Przepisy zawarte we wniosku dotyczącym dyrektywy zmierzają zatem w kierunku pożądanym przez Komitet. |
| --- | --- |

3.9.2

Przepisy zawarte we wniosku dotyczącym dyrektywy zmierzają zatem w kierunku pożądanym przez Komitet.

| 3.9.3 | Przepisy te wprowadzają:






  — | obowiązek uzyskania zezwolenia przez pośredników kredytowych, zarówno osób prawnych, jak i osób fizycznych, oraz warunki cofnięcia zezwolenia; |
| --- | --- | --- |

3.9.3

Przepisy te wprowadzają:

—

obowiązek uzyskania zezwolenia przez pośredników kredytowych, zarówno osób prawnych, jak i osób fizycznych, oraz warunki cofnięcia zezwolenia;

| — | jeden rejestr pośredników, w którym obowiązkowo wymienia się nazwiska osób odpowiedzialnych i osób które prowadzą działalność na własny rachunek;
  taki rejestr należy systematycznie aktualizować; powinien on być także łatwy w obsłudze; |
| --- | --- |

—

jeden rejestr pośredników, w którym obowiązkowo wymienia się nazwiska osób odpowiedzialnych i osób które prowadzą działalność na własny rachunek;

taki rejestr należy systematycznie aktualizować; powinien on być także łatwy w obsłudze;

| — | wymogi zawodowe (nieposzlakowana opinia i obowiązek ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywanego zawodu); należy zapewnić przejrzystość tych kryteriów. Komisja zastrzega sobie prawo ustalania norm technicznych określających szczegółowo minimalną wysokość ubezpieczenia. |
| --- | --- |

—

wymogi zawodowe (nieposzlakowana opinia i obowiązek ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywanego zawodu); należy zapewnić przejrzystość tych kryteriów. Komisja zastrzega sobie prawo ustalania norm technicznych określających szczegółowo minimalną wysokość ubezpieczenia.

| 3.9.4 | We wniosku dotyczącym dyrektywy przewiduje się również zasadę wzajemnego uznawania zezwoleń, co umożliwia pośrednikom swobodne prowadzenie działalności i świadczenie usług po poinformowaniu właściwych organów w państwie członkowskim pochodzenia. |
| --- | --- |

3.9.4

We wniosku dotyczącym dyrektywy przewiduje się również zasadę wzajemnego uznawania zezwoleń, co umożliwia pośrednikom swobodne prowadzenie działalności i świadczenie usług po poinformowaniu właściwych organów w państwie członkowskim pochodzenia.

| 3.9.5 | We wniosku dotyczącym dyrektywy ustanawia się proces informowania organów o udzieleniu zezwolenia i jego cofnięciu, a także warunki współpracy między właściwymi organami w państwie pochodzenia i w państwie przyjmującym. |
| --- | --- |

3.9.5

We wniosku dotyczącym dyrektywy ustanawia się proces informowania organów o udzieleniu zezwolenia i jego cofnięciu, a także warunki współpracy między właściwymi organami w państwie pochodzenia i w państwie przyjmującym.

| 3.9.6 | Zdaniem EKES-u Komisja powinna raczej uregulować system mediacji kredytowej w oddzielnym instrumencie prawnym, jak miało to miejsce w wypadku mediatorów w dziedzinie ubezpieczeń. |
| --- | --- |

3.9.6

Zdaniem EKES-u Komisja powinna raczej uregulować system mediacji kredytowej w oddzielnym instrumencie prawnym, jak miało to miejsce w wypadku mediatorów w dziedzinie ubezpieczeń.

3.10   Rozdział 10: Przepisy końcowe

| 3.10.1 | We wniosku dotyczącym dyrektywy wprowadza się:






  — | zasadę stosowania sankcji, która pozostawia państwom członkowskim możliwość przedsięwzięcia, zgodnie z prawem krajowym, odpowiednich środków wobec kredytodawców i kredytobiorców, co stanowi pewną zrozumiałą symetrię, przy czym nie należy zapominać, że kredytobiorca jest słabszą stroną umowy, gdyż zależy od informacji udzielonych przez kredytodawców lub pośredników; |
| --- | --- | --- |

3.10.1

We wniosku dotyczącym dyrektywy wprowadza się:

—

zasadę stosowania sankcji, która pozostawia państwom członkowskim możliwość przedsięwzięcia, zgodnie z prawem krajowym, odpowiednich środków wobec kredytodawców i kredytobiorców, co stanowi pewną zrozumiałą symetrię, przy czym nie należy zapominać, że kredytobiorca jest słabszą stroną umowy, gdyż zależy od informacji udzielonych przez kredytodawców lub pośredników;

| — | obowiązek ustanowienia lub rozszerzenia mechanizmów pozasądowego rozstrzygania sporów; możliwość ta leży w interesie kredytodawców i kredytobiorców z zastrzeżeniem zapewnienia niezależnych decyzji i niewykluczania ewentualnych postępowań sądowych; |
| --- | --- |

—

obowiązek ustanowienia lub rozszerzenia mechanizmów pozasądowego rozstrzygania sporów; możliwość ta leży w interesie kredytodawców i kredytobiorców z zastrzeżeniem zapewnienia niezależnych decyzji i niewykluczania ewentualnych postępowań sądowych;

| — | uprawnienia dla Komisji do przyjmowania aktów delegowanych. Parlament i Rada mogą zgłaszać zastrzeżenia wobec decyzji podjętych przez Komisję. Mogą one również cofnąć uprawnienia w dowolnym momencie. |
| --- | --- |

—

uprawnienia dla Komisji do przyjmowania aktów delegowanych. Parlament i Rada mogą zgłaszać zastrzeżenia wobec decyzji podjętych przez Komisję. Mogą one również cofnąć uprawnienia w dowolnym momencie.

| 3.10.2 | EKES zastanawia się nad zakresem delegowanych kompetencji Komisji Europejskiej dotyczących istotnych aspektów instrumentu prawnego i nad ich wpływem na pewność prawną przepisów, które mają zostać wprowadzone w życie. Ponadto kompetencje delegowane znacznie wykraczają poza granice przewidziane w art. 290 Traktatu i zdefiniowane w komunikacie w sprawie art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Ta możliwość przyjmowania aktów delegowanych powinna być ograniczona i wykorzystywana jedynie w wyjątkowych okolicznościach. |
| --- | --- |

3.10.2

EKES zastanawia się nad zakresem delegowanych kompetencji Komisji Europejskiej dotyczących istotnych aspektów instrumentu prawnego i nad ich wpływem na pewność prawną przepisów, które mają zostać wprowadzone w życie. Ponadto kompetencje delegowane znacznie wykraczają poza granice przewidziane w art. 290 Traktatu i zdefiniowane w komunikacie w sprawie art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Ta możliwość przyjmowania aktów delegowanych powinna być ograniczona i wykorzystywana jedynie w wyjątkowych okolicznościach.

| 3.10.3 | We wniosku dotyczącym dyrektywy nakazuje się państwom członkowskim dopilnowanie jej wdrażania i zachowywanie czujności, co ma zapobiec obchodzeniu przepisów. |
| --- | --- |

3.10.3

We wniosku dotyczącym dyrektywy nakazuje się państwom członkowskim dopilnowanie jej wdrażania i zachowywanie czujności, co ma zapobiec obchodzeniu przepisów.

| 3.10.4 | EKES przyjmuje do wiadomości przepisy określone we wniosku dotyczącym dyrektywy i podkreśla, że nie powinny one prowadzić do obniżenia poziomu ochrony w państwach członkowskich, które mają już ustawodawstwo w dziedzinie umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi. |
| --- | --- |

3.10.4

| 3.10.5 | We wniosku dotyczącym dyrektywy przewiduje się także dwuletni okres na transpozycję, a także przegląd stosowności proponowanych przepisów, który ma zostać przeprowadzony po 5 latach od wyjścia dyrektywy w życie, co wydaje się rozsądnym terminem. |
| --- | --- |

3.10.5

We wniosku dotyczącym dyrektywy przewiduje się także dwuletni okres na transpozycję, a także przegląd stosowności proponowanych przepisów, który ma zostać przeprowadzony po 5 latach od wyjścia dyrektywy w życie, co wydaje się rozsądnym terminem.

Bruksela, 14 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. L 133 z 22.5.2008, s. 66 – opinia EKES-u: Dz.U. C 234 z 30.9.2003, s. 1.

1

(2)  Dz.U. C 27 z 3.2.2009, s. 18.

2

(3)  Dz.U. L 149 z 11.6.2005, s. 22 – opinia EKES-u: Dz.U. C 108 z 30.4.2004, s. 81.

3

(4)  Dz.U. L 281 z 23.11.1995, s. 31 – opinia EKES-u: Dz.U. C 159 z 17.6.1991, s. 38.

4

---

ZAŁĄCZNIK

do opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 39, ust. 2 regulaminu wewnętrznego):

Punkt 3.8.2

Zmienić

, w przypadku zgonu lub przymusowego zaprzestania działalności zawodowej.

Wynik głosowania

| Za | : | 26 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 61 |
| Wstrzymało się | : | 10 |

Za

:

26

Przeciw

:

61

Wstrzymało się

:

10

Punkt 3.10.4

Zmienić

EKES przyjmuje do wiadomości przepisy określone we wniosku dotyczącym dyrektywy i podkreśla, że .

Wynik głosowania

| Za | : | 29 |
| --- | --- | --- |
| Przeciw | : | 76 |
| Wstrzymało się | : | 4 |

Za

:

29

Przeciw

:

76

Wstrzymało się

:

4

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/139 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/139

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 521/2008 ustanawiające wspólne przedsiębiorstwo na rzecz technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych

COM(2011) 224 wersja ostateczna – 2011/0091 (NLE)

2011/C 318/23

Sprawozdawca generalny: Mihai MANOLIU

Dnia 16 maja 2011 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 521/2008 ustanawiające wspólne przedsiębiorstwo na rzecz technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych

COM(2011) 224 wersja ostateczna – 2011/0091 (NLE).

Dnia 3 maja 2011 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego powierzyło przygotowanie opinii w tej sprawie Sekcji Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Mihaia MANOLIU na sprawozdawcę generalnego oraz stosunkiem głosów 131 do 1 – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Komitet popiera decyzję w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 521/2008 ustanawiające wspólne przedsiębiorstwo na rzecz technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych. Jest zdania, że ożywienie inwestycji w dziedzinie badań i rozwoju, które powinno być wynikiem zaproponowanych zmian, pozwoli zwiększyć poziom przewidywalności niezbędny dla beneficjentów dzięki nowo wprowadzonej możliwości określenia minimalnego poziomu finansowania w odniesieniu do zaproszenia do składania wniosków.

1.2   EKES popiera omawiany wniosek i zwraca uwagę na znaczenie przypisywane zaproponowanej strategii w dziedzinie inwestycji i koordynacji badań w ramach wzmacniania Europejskiej Przestrzeni Badawczej.

1.3   Komitet przypomina (1) o konieczności:

1.3.1   uproszczenia procedur w celu złagodzenia negatywnych efektów skomplikowanych procedur administracyjnych rządzących programami badawczo-rozwojowymi;

1.3.2   opracowania dokładnego programu informacyjnego, który umożliwi lepszą mobilizację niezbędnych zasobów finansowych pochodzących nie tylko z sektora przemysłowego, lecz także od innych zaangażowanych podmiotów;

1.3.3   sprawiedliwego stosowania umowy finansowej między Komisją a wspólnym przedsiębiorstwem FCH i to na takich samych warunkach dla zrzeszenia branżowego, jak i dla zrzeszenia podmiotów badawczych;

1.3.4   zapobieżenia powstaniu dodatkowych obciążeń budżetowych w stosunku do budżetu przyjętego pierwotnie w rozporządzeniu Rady; zaproponowane zmiany powinny przyczynić się do poprawy możliwości wydatkowania w ramach przewidzianego budżetu;

1.3.5   wprowadzenia programów szkoleń zawodowych umożliwiających dostosowanie kwalifikacji pracowników do miejsc pracy stworzonych przez wspólne inicjatywy technologiczne (WIT);

1.4   opracowania jasnej strategii i planu działania do roku 2020.

2.   Kontekst i informacje ogólne

2.1   Technologie ogniw paliwowych i technologie wodorowe (FCH) są obiecującymi rozwiązaniami długofalowymi w zakresie produkcji energii. Mogą być stosowane we wszystkich sektorach gospodarki, a ponadto oferują szereg korzyści w zakresie bezpieczeństwa energetycznego, transportu, ochrony środowiska i efektywnego gospodarowania zasobami.

2.2   Wspólne przedsiębiorstwo na rzecz ogniw paliwowych i technologii wodorowych:

| 2.2.1 | ma na celu wysunięcie Europy na wiodącą pozycję w dziedzinie technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych, dzięki czemu siły rynkowe będą w stanie zapewnić znaczne korzyści dla całego społeczeństwa; |
| --- | --- |

2.2.1

ma na celu wysunięcie Europy na wiodącą pozycję w dziedzinie technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych, dzięki czemu siły rynkowe będą w stanie zapewnić znaczne korzyści dla całego społeczeństwa;

| 2.2.2 | w sposób skoordynowany wspiera badania, rozwój technologiczny i demonstracje (BRT+D) w państwach członkowskich celem przeciwdziałania niepowodzeniu rynkowemu i skoncentrowania się na opracowywaniu zastosowań rynkowych; wspólne przedsiębiorstwo FCH działa od ponad dwóch lat i w tym czasie zakończono pełen cykl operacyjny obejmujący publikację zaproszeń do składania wniosków, oceny wniosków, negocjacje w sprawie finansowania oraz podpisanie umów o udzieleniu dotacji (2); |
| --- | --- |

2.2.2

w sposób skoordynowany wspiera badania, rozwój technologiczny i demonstracje (BRT+D) w państwach członkowskich celem przeciwdziałania niepowodzeniu rynkowemu i skoncentrowania się na opracowywaniu zastosowań rynkowych; wspólne przedsiębiorstwo FCH działa od ponad dwóch lat i w tym czasie zakończono pełen cykl operacyjny obejmujący publikację zaproszeń do składania wniosków, oceny wniosków, negocjacje w sprawie finansowania oraz podpisanie umów o udzieleniu dotacji (2);

| 2.2.3 | wspiera realizację priorytetów WIT w zakresie działań BRT+D na rzecz ogniw paliwowych i technologii wodorowych, zwłaszcza poprzez zaproszenia do składania wniosków na przyznanie dotacji w drodze konkursu (wkład UE sięga 470 mln euro); |
| --- | --- |

2.2.3

wspiera realizację priorytetów WIT w zakresie działań BRT+D na rzecz ogniw paliwowych i technologii wodorowych, zwłaszcza poprzez zaproszenia do składania wniosków na przyznanie dotacji w drodze konkursu (wkład UE sięga 470 mln euro);

| 2.2.4 | zachęca do zwiększania publicznych i prywatnych nakładów na badania w dziedzinie technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych; |
| --- | --- |

2.2.4

zachęca do zwiększania publicznych i prywatnych nakładów na badania w dziedzinie technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych;

2.3   Głównymi zadaniami wspólnego przedsiębiorstwa FCH są:

| 2.3.1 | umożliwienie opracowania WIT i skutecznego zarządzania nimi; |
| --- | --- |

2.3.1

umożliwienie opracowania WIT i skutecznego zarządzania nimi;

| 2.3.2 | zapewnienie masy krytycznej badań; |
| --- | --- |

2.3.2

zapewnienie masy krytycznej badań;

| 2.3.3 | pozyskanie na szczeblu krajowym i regionalnym nowych inwestycji przemysłowych; |
| --- | --- |

2.3.3

pozyskanie na szczeblu krajowym i regionalnym nowych inwestycji przemysłowych;

| 2.3.4 | sprzyjanie innowacjom i powstawaniu nowych łańcuchów wartości obejmujących MŚP; |
| --- | --- |

2.3.4

sprzyjanie innowacjom i powstawaniu nowych łańcuchów wartości obejmujących MŚP;

| 2.3.5 | ułatwianie współpracy przedsiębiorstw, uczelni wyższych i ośrodków badawczych w dziedzinie badań podstawowych i stosowanych; |
| --- | --- |

2.3.5

ułatwianie współpracy przedsiębiorstw, uczelni wyższych i ośrodków badawczych w dziedzinie badań podstawowych i stosowanych;

| 2.3.6 | wspieranie udziału MŚP zgodnie z celami siódmego programu ramowego; |
| --- | --- |

2.3.6

wspieranie udziału MŚP zgodnie z celami siódmego programu ramowego;

| 2.3.7 | zachęcanie do uczestnictwa instytucji we wszystkich państwach członkowskich i państwach stowarzyszonych; |
| --- | --- |

2.3.7

zachęcanie do uczestnictwa instytucji we wszystkich państwach członkowskich i państwach stowarzyszonych;

| 2.3.8 | realizacja badań w celu opracowania nowych regulacji prawnych i norm, przy jednoczesnym zagwarantowaniu bezpieczeństwa eksploatacji i nieutrudnianiu innowacji; |
| --- | --- |

2.3.8

realizacja badań w celu opracowania nowych regulacji prawnych i norm, przy jednoczesnym zagwarantowaniu bezpieczeństwa eksploatacji i nieutrudnianiu innowacji;

| 2.3.9 | podjęcie działań w zakresie komunikacji i rozpowszechniania oraz udostępnienie wiarygodnych informacji w celu uwrażliwienia społeczeństwa; |
| --- | --- |

2.3.9

podjęcie działań w zakresie komunikacji i rozpowszechniania oraz udostępnienie wiarygodnych informacji w celu uwrażliwienia społeczeństwa;

| 2.3.10 | korzystanie z finansowania europejskiego oraz zmobilizowanie zasobów sektora prywatnego; |
| --- | --- |

2.3.10

korzystanie z finansowania europejskiego oraz zmobilizowanie zasobów sektora prywatnego;

| 2.3.11 | zapewnienie sprawnego zarządzania finansowego zasobami; |
| --- | --- |

2.3.11

zapewnienie sprawnego zarządzania finansowego zasobami;

| 2.3.12 | zagwarantowanie przejrzystości i uczciwej konkurencji między wszystkimi kandydatami, a zwłaszcza MŚP. |
| --- | --- |

2.3.12

zagwarantowanie przejrzystości i uczciwej konkurencji między wszystkimi kandydatami, a zwłaszcza MŚP.

2.4   Wspólne przedsiębiorstwo FCH przyczynia się do realizacji siódmego programu ramowego, w szczególności następujących tematów programu szczegółowego „Współpraca”: „Energia”, „Nanonauki, nanotechnologie, materiały i nowe technologie produkcyjne” oraz „Transport (w tym aeronautyka)”.

3.   Wniosek Komisji

3.1   Wspólne inicjatywy technologiczne (WIT) zostały wprowadzone w siódmym programie ramowym (7. PR (3)) na podstawie art. 187 TFUE jako sposób na tworzenie na poziomie europejskim partnerstw publiczno-prywatnych w dziedzinie badań.

3.2   EKES (4) podkreśla, że WIT stanowią wyraz zaangażowania UE na rzecz koordynacji działań badawczych i przyczyniają się do wzmocnienia Europejskiej Przestrzeni Badawczej i do realizacji założeń dotyczących konkurencyjności Europy.

3.3   Warunkiem uczestnictwa przemysłu od samego początku było wnoszenie wkładu finansowego w koszty bieżące w wysokości 50 %. Ponadto wkład rzeczowy przemysłu w koszty operacyjne powinien być co najmniej równoważny wkładowi finansowemu Komisji.

3.4   Komitet ubolewa, że w przypadku dwóch pierwszych zaproszeń do składania wniosków w ramach wspólnego przedsiębiorstwa FCH maksymalne poziomy finansowania musiały być systematycznie oceniane i zmniejszone w odniesieniu do wszystkich uczestników: dla dużych przedsiębiorstw z 50 % do 33 % wkładu wspólnego przedsiębiorstwa FCH, a dla MŚP oraz ośrodków badawczych z 75 % do 50 %.

3.5   Te poziomy finansowania są znacznie niższe niż w 7. PR oraz w prowadzonych poza Europą programach badawczo-rozwojowych w dziedzinie ogniw paliwowych i technologii wodorowych.

3.6   Ze względu na niskie stopy finansowania oraz kryzys finansowy i gospodarczy obecny poziom uczestnictwa w działaniach wspólnego przedsiębiorstwa FCH jest niższy niż początkowo oczekiwano.

3.7   Jeśli sytuacja się nie zmieni, należy spodziewać się ogólnego i długotrwałego spadku zainteresowania zarówno ze strony przemysłu, jak i środowisk badawczych.

3.8   W obecnej wersji rozporządzenia nie uwzględnia się faktu, że wkłady do projektów pochodzące z publicznych zasobów krajowych i regionalnych są w wielu przypadkach pożądane i wręcz zachęca się do ich wnoszenia.

3.9   W nowej wersji tekstu ustanowiono, że zasada równoważności w stosunku do wkładów UE powinna umożliwiać uwzględnienie nie tylko własnego wkładu przemysłu, lecz także wkładów pochodzących od innych podmiotów prawnych uczestniczących w działaniach.

3.10   By zwiększyć przewidywalność niezbędną dla beneficjentów, wprowadza się możliwość określenia minimalnego poziomu finansowania w odniesieniu do danego zaproszenia do składania wniosków.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Wspólne przedsiębiorstwo FCH zostało utworzone w 2008 r. jako pierwszy przykład partnerstwa publiczno-prywatnego w ramach planu EPSTE – technologicznego filaru europejskiej polityki w zakresie energii i klimatu. Zadaniem FCH jest przyspieszenie rozwoju technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych w ramach polityki energetycznej na lata 2010–2020. W zaproszeniach do składania wniosków określono 36 obszarów, które mają ułatwić rozwijanie nowatorskich zastosowań rynkowych w ramach pięciu sektorów zastosowań:

| 4.1.1 | infrastruktura transportu i zaopatrzenia, |
| --- | --- |

4.1.1

infrastruktura transportu i zaopatrzenia,

| 4.1.2 | produkcja i dystrybucja wodoru, |
| --- | --- |

4.1.2

produkcja i dystrybucja wodoru,

| 4.1.3 | lokalna produkcja energii elektrycznej, |
| --- | --- |

4.1.3

lokalna produkcja energii elektrycznej,

| 4.1.4 | sprzęt przenośny, |
| --- | --- |

4.1.4

sprzęt przenośny,

| 4.1.5 | różne zastosowania multidyscyplinarne. |
| --- | --- |

4.1.5

różne zastosowania multidyscyplinarne.

4.2   Ogólnym celem działań wspólnego przedsiębiorstwa na pięć następnych lat jest przyspieszenie postępów w dziedzinie technologii ogniw paliwowych i technologii wodorowych, aby wprowadzić je do obrotu na nowych konkretnych rynkach (sprzęt przenośny, przenośne generatory, urządzenia domowe łączące zasilanie elektryczne i termiczne, zastosowania w dziedzinie transportu).

4.3   Wspólne przedsiębiorstwo FCH oraz wspólna inicjatywa technologiczna mają na celu określenie i zastosowanie ukierunkowanego na rezultaty tandemu badań i rozwoju oraz rozpowszechnienie na dużą skalę zastosowań tych dwóch technologii. Działania opierają się na strategicznych dokumentach określonych w programach prowadzonych przez przemysł w ramach europejskiej platformy technologicznej „Technologie wodorowe i ogniwa paliwowe”, a szczególnie na planach wdrażania.

4.4   Europejskie ugrupowanie wspólnego przedsiębiorstwa FCH „New Energy World Industrial Grouping Fuel Cell and Hydrogen for Sustainability” (NEW-IG) (5) jest stowarzyszeniem nienastawionym na zysk podlegającym prawu belgijskiemu, otwartym dla wszystkich przedsiębiorstw europejskich, które prowadzą działalność badawczo-rozwojową w obszarze ogniw paliwowych i technologii wodorowych. Ukierunkowane jest również na państwa EOG i na kraje kandydujące. Dysponuje rocznym budżetem w wysokości około miliarda euro, który można inwestować do 2013 r.

4.5   Ugrupowanie wyraźnie potwierdza swoje zaangażowanie w tworzenie technologii modułowej oferującej korzyści gospodarcze, a jednocześnie respektującej środowisko, w takich dziedzinach jak transport, produkcja energii, instalacje przemysłowe i urządzenia domowe.

4.6   To ambitne podejście wpisuje się w europejskie cele w zakresie gospodarki niskoemisyjnej, większego bezpieczeństwa dostaw, zmniejszenia zależności od ropy, wkładu w rozwój nowych technologii ekologicznych, trwałego zapewnienia konkurencyjności europejskiej oraz tworzenia miejsc pracy.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 204 z 9.8.2008, s. 19.

1

(2)  Istnieją 4 inne wspólne przedsiębiorstwa: CLEAN SKY, IMI, ARTEMIS i ENIAC.

2

(3)  Dz.U. L 412 z 30.12.2006.

3

(4)  Dz.U. C 204 z 9.8.2008, s. 19.

4

(5)  European Industry Grouping for a Fuel Cell and Hydrogen Joint Undertaking.

5

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/142 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/142

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów: „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie”

COM(2010) 682 wersja ostateczna

2011/C 318/24

Sprawozdawca: Vladimíra DRBALOVÁ

Współsprawozdawca: José María ZUFIAUR NARVAIZA

Dnia 23 listopada 2010 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie”

COM(2010) 682 wersja ostateczna.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 130 do 1 – 6 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

Preambuła

| — | Niniejsza opinia EKES-u w sprawie Programu na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia jest elementem strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. |
| --- | --- |

—

Niniejsza opinia EKES-u w sprawie Programu na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia jest elementem strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu.

| — | W opinii tej EKES podkreśla nowe całościowe podejście, tzn. analizuje Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia w ścisłym powiązaniu z pozostałymi inicjatywami przewodnimi i pięcioma horyzontalnymi celami na poziomie UE. |
| --- | --- |

—

W opinii tej EKES podkreśla nowe całościowe podejście, tzn. analizuje Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia w ścisłym powiązaniu z pozostałymi inicjatywami przewodnimi i pięcioma horyzontalnymi celami na poziomie UE.

| — | EKES zwraca w tym kontekście uwagę na potrzebę spójności między strategiami politycznymi na poziomie UE a strategiami krajowymi, a także na ich oddziaływanie i kluczową rolę zainteresowanych podmiotów pozarządowych. |
| --- | --- |

—

EKES zwraca w tym kontekście uwagę na potrzebę spójności między strategiami politycznymi na poziomie UE a strategiami krajowymi, a także na ich oddziaływanie i kluczową rolę zainteresowanych podmiotów pozarządowych.

1.   Wnioski i propozycje

| 1.1 | Komitet wyraża zaniepokojenie w związku ze skutkami światowego kryzysu gospodarczego dla funkcjonowania rynku pracy i zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie” jako wyraz starań Komisji, by przyczynić się do wzrostu zatrudnienia i poprawić funkcjonowanie rynków pracy. Wzywa rządy państw członkowskich, by skutecznie korzystały z dialogu społecznego i dialogu ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim w celu poszukiwania rozwiązań i środków prowadzących do poprawy sytuacji. |
| --- | --- |

1.1

Komitet wyraża zaniepokojenie w związku ze skutkami światowego kryzysu gospodarczego dla funkcjonowania rynku pracy i zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie” jako wyraz starań Komisji, by przyczynić się do wzrostu zatrudnienia i poprawić funkcjonowanie rynków pracy. Wzywa rządy państw członkowskich, by skutecznie korzystały z dialogu społecznego i dialogu ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim w celu poszukiwania rozwiązań i środków prowadzących do poprawy sytuacji.

| 1.2 | Komitet ubolewa jednak nad tym, że omawiana inicjatywa nie akcentuje pilnej potrzeby tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy oraz nie stanowi wystarczającego bodźca dla państw członkowskich do wytyczania ambitniejszych celów krajowych opartych na reformach strukturalnych i strategiach inwestycyjnych prowadzących do rzeczywistego wzrostu i pojawiania się nowych możliwości zatrudnienia. |
| --- | --- |

1.2

Komitet ubolewa jednak nad tym, że omawiana inicjatywa nie akcentuje pilnej potrzeby tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy oraz nie stanowi wystarczającego bodźca dla państw członkowskich do wytyczania ambitniejszych celów krajowych opartych na reformach strukturalnych i strategiach inwestycyjnych prowadzących do rzeczywistego wzrostu i pojawiania się nowych możliwości zatrudnienia.

| 1.3 | Komitet docenia fakt, że podstawą nowego programu jest model elastycznego rynku pracy i bezpieczeństwa socjalnego (flexicurity), i podkreśla potrzebę znalezienia właściwej równowagi między elastycznością i bezpieczeństwem wewnętrznym i zewnętrznym z myślą o lepszym funkcjonowaniu rynku pracy i ochronie pracowników. Komitet zaleca, by przeprowadzić analizę sytuacji wyjściowej oraz by stosowanie polityki flexicurity było nadal monitorowane i ocenianie, przy położeniu nacisku na rolę partnerów społecznych w tym procesie, którego celem powinno być dalsze ułatwianie wchodzenia i powrotu na rynek pracy. |
| --- | --- |

1.3

Komitet docenia fakt, że podstawą nowego programu jest model elastycznego rynku pracy i bezpieczeństwa socjalnego (flexicurity), i podkreśla potrzebę znalezienia właściwej równowagi między elastycznością i bezpieczeństwem wewnętrznym i zewnętrznym z myślą o lepszym funkcjonowaniu rynku pracy i ochronie pracowników. Komitet zaleca, by przeprowadzić analizę sytuacji wyjściowej oraz by stosowanie polityki flexicurity było nadal monitorowane i ocenianie, przy położeniu nacisku na rolę partnerów społecznych w tym procesie, którego celem powinno być dalsze ułatwianie wchodzenia i powrotu na rynek pracy.

| 1.4 | Komitet przyjmuje z zadowoleniem powiązanie polityki edukacyjnej z polityką zatrudnienia w jednym strategicznym dokumencie. Niemniej wyraża ubolewanie, że nie wspomina się o powiązaniu między podnoszeniem i aktualizacją kompetencji a poprawą wydajności pracy. |
| --- | --- |

1.4

Komitet przyjmuje z zadowoleniem powiązanie polityki edukacyjnej z polityką zatrudnienia w jednym strategicznym dokumencie. Niemniej wyraża ubolewanie, że nie wspomina się o powiązaniu między podnoszeniem i aktualizacją kompetencji a poprawą wydajności pracy.

| 1.5 | Komitet docenia starania Komisji, by zaproponować nowe narzędzia i inicjatywy, ale zaleca, by zwiększyć ich powiązania i synergię z instrumentami już istniejącymi. Komitet jest zdania, że podejście Komisji do roli nieobowiązkowych narzędzi musi uwzględniać potrzebę wzajemnej kompatybilności polityk i inicjatyw przyjmowanych na szczeblu UE, a jednocześnie sądzi, że spójna propozycja przeglądu prawodawstwa UE w dziedzinie społecznej powinna raczej wspierać niż osłabiać starania państw członkowskich dotyczące przeprowadzenia pożądanych reform rynku pracy i promować inwestycje społeczne. |
| --- | --- |

1.5

Komitet docenia starania Komisji, by zaproponować nowe narzędzia i inicjatywy, ale zaleca, by zwiększyć ich powiązania i synergię z instrumentami już istniejącymi. Komitet jest zdania, że podejście Komisji do roli nieobowiązkowych narzędzi musi uwzględniać potrzebę wzajemnej kompatybilności polityk i inicjatyw przyjmowanych na szczeblu UE, a jednocześnie sądzi, że spójna propozycja przeglądu prawodawstwa UE w dziedzinie społecznej powinna raczej wspierać niż osłabiać starania państw członkowskich dotyczące przeprowadzenia pożądanych reform rynku pracy i promować inwestycje społeczne.

| 1.6 | Komitet zaleca Komisji, by rozważając ponowne otworzenie dyskusji na temat jakości zatrudnienia i warunków pracy, wzięła pod uwagę niejednoznaczne wyniki piątego badania Eurofound dotyczącego warunków pracy w Europie. |
| --- | --- |

1.6

Komitet zaleca Komisji, by rozważając ponowne otworzenie dyskusji na temat jakości zatrudnienia i warunków pracy, wzięła pod uwagę niejednoznaczne wyniki piątego badania Eurofound dotyczącego warunków pracy w Europie.

| 1.7 | Komitet podkreśla konieczność efektywniejszego wykorzystywania funduszy europejskich i wraz z Komisją apeluje do państw członkowskich, by nakierowały interwencje w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) i innych funduszy na cztery podstawowe cele wskazane w komunikacie Komisji i w ten sposób przyczyniły się do realizacji celów Programu oraz krajowych celów wynikających ze strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

1.7

Komitet podkreśla konieczność efektywniejszego wykorzystywania funduszy europejskich i wraz z Komisją apeluje do państw członkowskich, by nakierowały interwencje w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) i innych funduszy na cztery podstawowe cele wskazane w komunikacie Komisji i w ten sposób przyczyniły się do realizacji celów Programu oraz krajowych celów wynikających ze strategii „Europa 2020”.

2.   Propozycja Komisji

| 2.1 | 23 listopada 2010 r. Komisja Europejska przedstawiła „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie”, który bazuje na szeregu wcześniejszych inicjatyw mających na celu podnoszenie umiejętności w UE, lepsze przewidywanie zapotrzebowania na nie oraz ich dopasowywanie do potrzeb rynku pracy. W swojej wcześniejszej opinii Komitet wypowiedział się na temat tych inicjatyw (1). |
| --- | --- |

2.1

23 listopada 2010 r. Komisja Europejska przedstawiła „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie”, który bazuje na szeregu wcześniejszych inicjatyw mających na celu podnoszenie umiejętności w UE, lepsze przewidywanie zapotrzebowania na nie oraz ich dopasowywanie do potrzeb rynku pracy. W swojej wcześniejszej opinii Komitet wypowiedział się na temat tych inicjatyw (1).

| 2.2 | Nowy Program Komisji ma jednak szerszy zakres, służy realizacji celu dotyczącego osiągnięcia do 2020 r. 75-procentowego wskaźnika zatrudnienia mężczyzn i kobiet należących do grupy wiekowej 20–64 lata oraz określa zdecydowane działania w czterech kluczowych dziedzinach:






  — | lepsze funkcjonowanie rynków pracy; |
| --- | --- | --- |

2.2

Nowy Program Komisji ma jednak szerszy zakres, służy realizacji celu dotyczącego osiągnięcia do 2020 r. 75-procentowego wskaźnika zatrudnienia mężczyzn i kobiet należących do grupy wiekowej 20–64 lata oraz określa zdecydowane działania w czterech kluczowych dziedzinach:

—

lepsze funkcjonowanie rynków pracy;

| — | lepiej wykwalifikowana siła robocza; |
| --- | --- |

—

lepiej wykwalifikowana siła robocza;

| — | wyższa jakość miejsc pracy i lepsze warunki pracy; |
| --- | --- |

—

wyższa jakość miejsc pracy i lepsze warunki pracy;

| — | skuteczniejsza polityka stymulująca tworzenie miejsc pracy i popyt na pracę. |
| --- | --- |

—

skuteczniejsza polityka stymulująca tworzenie miejsc pracy i popyt na pracę.

| 2.3 | Podstawą programu na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia są wspólne zasady wdrażania modelu flexicurity przyjęte przez Radę UE w 2007 roku (2). Celem polityki dotyczącej flexicurity jest zwiększenie zdolności dostosowawczych, zatrudnienia i spójności społecznej. Polityka flexicurity do pewnego stopnia pomogła – w dużej mierze dzięki subwencjonowanym środkom na rzecz udostępnienia szkoleń i ograniczenia czasu pracy – stawić czoła kryzysowi, ale sytuacja grup najbardziej zagrożonych nadal pozostaje trudna. |
| --- | --- |

2.3

Podstawą programu na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia są wspólne zasady wdrażania modelu flexicurity przyjęte przez Radę UE w 2007 roku (2). Celem polityki dotyczącej flexicurity jest zwiększenie zdolności dostosowawczych, zatrudnienia i spójności społecznej. Polityka flexicurity do pewnego stopnia pomogła – w dużej mierze dzięki subwencjonowanym środkom na rzecz udostępnienia szkoleń i ograniczenia czasu pracy – stawić czoła kryzysowi, ale sytuacja grup najbardziej zagrożonych nadal pozostaje trudna.

| 2.4 | Dlatego też Komisja daje nowy impuls do wzmocnienia wszystkich elementów modelu flexicurity (elastyczne i pewne warunki umów, aktywna polityka rynku pracy, wszechstronne strategie uczenia się przez całe życie i nowoczesne systemy zabezpieczenia społecznego) oraz realizacji tego procesu. Rozwiązania poszczególnych państw członkowskich w zakresie flexicurity należy wzmocnić i dostosować do nowego kontekstu społeczno-gospodarczego poprzez wprowadzenie nowej równowagi w ramach poszczególnych elementów. |
| --- | --- |

2.4

Dlatego też Komisja daje nowy impuls do wzmocnienia wszystkich elementów modelu flexicurity (elastyczne i pewne warunki umów, aktywna polityka rynku pracy, wszechstronne strategie uczenia się przez całe życie i nowoczesne systemy zabezpieczenia społecznego) oraz realizacji tego procesu. Rozwiązania poszczególnych państw członkowskich w zakresie flexicurity należy wzmocnić i dostosować do nowego kontekstu społeczno-gospodarczego poprzez wprowadzenie nowej równowagi w ramach poszczególnych elementów.

| 2.5 | Komisja przedstawia w swym Programie trzynaście kluczowych działań wraz z dwudziestoma środkami towarzyszącymi, które mają zredukować segmentację i ułatwić zmiany statusu na rynku pracy, wyposażyć pracowników w umiejętności właściwe z punktu widzenia zatrudnienia, poprawić jakość miejsc pracy i warunki pracy, wesprzeć tworzenie miejsc pracy i lepiej wykorzystać instrumenty finansowe UE. |
| --- | --- |

2.5

Komisja przedstawia w swym Programie trzynaście kluczowych działań wraz z dwudziestoma środkami towarzyszącymi, które mają zredukować segmentację i ułatwić zmiany statusu na rynku pracy, wyposażyć pracowników w umiejętności właściwe z punktu widzenia zatrudnienia, poprawić jakość miejsc pracy i warunki pracy, wesprzeć tworzenie miejsc pracy i lepiej wykorzystać instrumenty finansowe UE.

3.   Uwagi ogólne

| 3.1 | We wspólnym sprawozdaniu w sprawie zatrudnienia ze stycznia 2011 r. (3) stwierdzono, że „Rynek pracy w UE nadal się stabilizuje, a w niektórych państwach członkowskich daje się odczuć oznaki jego ożywienia. [...] Niemniej jednak liczba zatrudnionych wynosząca 221,3 mln osób była wówczas wciąż o 5,6 mln osób niższa od rekordowego poziomu z drugiego kwartału 2008 r., co było wyrazem dużego spadku aktywności gospodarczej w przemyśle wytwórczym i budownictwie. Wśród osób w wieku od 20 do 64 lat zatrudnienie miało 208,4 mln osób, co odpowiada stopie zatrudnienia na poziomie 68,8 %. [...] Liczba bezrobotnych wynosi obecnie 23,1 mln. Bezrobocie długookresowe wzrasta we wszystkich grupach ludności, choć w różnym stopniu. Wśród długotrwale bezrobotnych prawie 5 mln osób pozostawało bez pracy przez okres od 6 do 11 miesięcy. Kryzys zwiększył ryzyko utraty pracy przez osoby nisko wykwalifikowane i migrantów spoza UE”. Pomimo osiągniętych postępów w sprawozdaniu tym określa się sytuację na rynkach pracy za nadal niepewną. Zgodnie z danymi OECD z maja 2011 r. stopa bezrobocia w strefie euro wynosi 9,9 % (4). |
| --- | --- |

3.1

We wspólnym sprawozdaniu w sprawie zatrudnienia ze stycznia 2011 r. (3) stwierdzono, że „Rynek pracy w UE nadal się stabilizuje, a w niektórych państwach członkowskich daje się odczuć oznaki jego ożywienia. [...] Niemniej jednak liczba zatrudnionych wynosząca 221,3 mln osób była wówczas wciąż o 5,6 mln osób niższa od rekordowego poziomu z drugiego kwartału 2008 r., co było wyrazem dużego spadku aktywności gospodarczej w przemyśle wytwórczym i budownictwie. Wśród osób w wieku od 20 do 64 lat zatrudnienie miało 208,4 mln osób, co odpowiada stopie zatrudnienia na poziomie 68,8 %. [...] Liczba bezrobotnych wynosi obecnie 23,1 mln. Bezrobocie długookresowe wzrasta we wszystkich grupach ludności, choć w różnym stopniu. Wśród długotrwale bezrobotnych prawie 5 mln osób pozostawało bez pracy przez okres od 6 do 11 miesięcy. Kryzys zwiększył ryzyko utraty pracy przez osoby nisko wykwalifikowane i migrantów spoza UE”. Pomimo osiągniętych postępów w sprawozdaniu tym określa się sytuację na rynkach pracy za nadal niepewną. Zgodnie z danymi OECD z maja 2011 r. stopa bezrobocia w strefie euro wynosi 9,9 % (4).

| 3.2 | Dlatego też Komitet nadal jest zaniepokojony funkcjonowaniem rynku pracy i zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie” jako wkład Komisji w starania na rzecz zwiększenia zatrudnienia i jego jakości oraz poprawy funkcjonowania rynków pracy zgodnie z celami strategii „Europa 2020”, europejską strategią zatrudnienia i wytycznymi dotyczącymi polityki zatrudnienia. Komitet podkreśla w tym kontekście rolę partnerów społecznych i sądzi, że rządy państw członkowskich powinny skuteczniej korzystać z dialogu społecznego i dialogu ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim, aby móc proponować i wprowadzać rozwiązania, które skutecznie przyczyniłyby się do poprawy sytuacji. |
| --- | --- |

3.2

Dlatego też Komitet nadal jest zaniepokojony funkcjonowaniem rynku pracy i zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie” jako wkład Komisji w starania na rzecz zwiększenia zatrudnienia i jego jakości oraz poprawy funkcjonowania rynków pracy zgodnie z celami strategii „Europa 2020”, europejską strategią zatrudnienia i wytycznymi dotyczącymi polityki zatrudnienia. Komitet podkreśla w tym kontekście rolę partnerów społecznych i sądzi, że rządy państw członkowskich powinny skuteczniej korzystać z dialogu społecznego i dialogu ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim, aby móc proponować i wprowadzać rozwiązania, które skutecznie przyczyniłyby się do poprawy sytuacji.

| 3.3 | Roczne sprawozdanie gospodarcze (5) opublikowane w styczniu 2011 r. w związku z rozpoczęciem pierwszego europejskiego semestru pokazało, że państwa członkowskie nie wykazały się ambicją przy określaniu celów krajowych i o 2–2,4 % rozminą się ze wspólnie wyznaczonym celem dotyczącym wskaźnika zatrudnienia (75 %). Komitet sądzi, że strategie polityczne służące realizacji proponowanego celu powinny uwzględniać wnioski ze spotkania przedstawicieli MFW, MOP i partnerów społecznych pt. Dialog o wzroście i zatrudnieniu w Europie, które odbyło się w marcu tego roku w Wiedniu (6). |
| --- | --- |

3.3

Roczne sprawozdanie gospodarcze (5) opublikowane w styczniu 2011 r. w związku z rozpoczęciem pierwszego europejskiego semestru pokazało, że państwa członkowskie nie wykazały się ambicją przy określaniu celów krajowych i o 2–2,4 % rozminą się ze wspólnie wyznaczonym celem dotyczącym wskaźnika zatrudnienia (75 %). Komitet sądzi, że strategie polityczne służące realizacji proponowanego celu powinny uwzględniać wnioski ze spotkania przedstawicieli MFW, MOP i partnerów społecznych pt. Dialog o wzroście i zatrudnieniu w Europie, które odbyło się w marcu tego roku w Wiedniu (6).

| 3.4 | Komitet ubolewa nad tym, że reakcja Komisji na tak pilną kwestię ogranicza się do standardowych rozwiązań i że nie kładzie ona nacisku na wsparcie czynników wzrostu, które mogłyby sprzyjać tworzeniu miejsc pracy. Nie wystarczy, by ludzie pozostali aktywni i nabyli umiejętności niezbędnych do znalezienia zatrudnienia; ożywienie gospodarcze musi opierać się na wzroście i tworzeniu miejsc pracy. |
| --- | --- |

3.4

Komitet ubolewa nad tym, że reakcja Komisji na tak pilną kwestię ogranicza się do standardowych rozwiązań i że nie kładzie ona nacisku na wsparcie czynników wzrostu, które mogłyby sprzyjać tworzeniu miejsc pracy. Nie wystarczy, by ludzie pozostali aktywni i nabyli umiejętności niezbędnych do znalezienia zatrudnienia; ożywienie gospodarcze musi opierać się na wzroście i tworzeniu miejsc pracy.

| 3.5 | Aby stawić czoła wyzwaniom, z którymi się zmaga, Europa musi przede wszystkim znowu zacząć udzielać kredytów, inwestować i przeprowadzać reformy strukturalne. Trzeba określić konkretne działania niezbędne w celu usunięcia przeszkód dla tworzenia miejsc pracy i podnoszenia wydajności. Wydajność zależy między innymi od jakości miejsca pracy. Szereg z tych reform, które powinny opierać się w największym możliwym stopniu na porozumieniu, trzeba przeprowadzić na szczeblu krajowym. Państwa członkowskie muszą sobie uświadomić, że powinny wspierać udzielanie kredytów przedsiębiorstwom i rodzinom, realizować inwestycje produkcyjne i przystąpić do wdrażania skutecznych reform w celu tworzenia miejsc pracy. Podnoszenie wydajności pracy i jakości warunków pracy w Europie to sposób, by poradzić sobie z obawami związanymi z niskimi i niestabilnymi wynagrodzeniami. |
| --- | --- |

3.5

Aby stawić czoła wyzwaniom, z którymi się zmaga, Europa musi przede wszystkim znowu zacząć udzielać kredytów, inwestować i przeprowadzać reformy strukturalne. Trzeba określić konkretne działania niezbędne w celu usunięcia przeszkód dla tworzenia miejsc pracy i podnoszenia wydajności. Wydajność zależy między innymi od jakości miejsca pracy. Szereg z tych reform, które powinny opierać się w największym możliwym stopniu na porozumieniu, trzeba przeprowadzić na szczeblu krajowym. Państwa członkowskie muszą sobie uświadomić, że powinny wspierać udzielanie kredytów przedsiębiorstwom i rodzinom, realizować inwestycje produkcyjne i przystąpić do wdrażania skutecznych reform w celu tworzenia miejsc pracy. Podnoszenie wydajności pracy i jakości warunków pracy w Europie to sposób, by poradzić sobie z obawami związanymi z niskimi i niestabilnymi wynagrodzeniami.

| 3.6 | We wspólnym sprawozdaniu w sprawie zatrudnienia podkreślono także konieczność powiązania polityki zatrudnienia, wspierania wzrostu gospodarczego i konsolidacji budżetu (oraz potwierdzono konieczność utrzymania wsparcia dla grup w najtrudniejszej sytuacji za pośrednictwem wysokiej jakości usług socjalnych i strategii aktywnego włączenia) oraz zwrócono uwagę na znaczenie sprzyjającego otoczenia gospodarczego i wzrostu gospodarczego opartego na innowacjach dla zwiększenia popytu na pracę. |
| --- | --- |

3.6

We wspólnym sprawozdaniu w sprawie zatrudnienia podkreślono także konieczność powiązania polityki zatrudnienia, wspierania wzrostu gospodarczego i konsolidacji budżetu (oraz potwierdzono konieczność utrzymania wsparcia dla grup w najtrudniejszej sytuacji za pośrednictwem wysokiej jakości usług socjalnych i strategii aktywnego włączenia) oraz zwrócono uwagę na znaczenie sprzyjającego otoczenia gospodarczego i wzrostu gospodarczego opartego na innowacjach dla zwiększenia popytu na pracę.

| 3.7 | We wspomnianym sprawozdaniu wskazano także na fakt, że w 2010 roku odnotowano pewną nierównowagę między podażą pracy a popytem na nią, co mogłoby wskazywać na dysproporcję między kwalifikacjami osób poszukujących pracy, a kwalifikacjami wymaganymi w przypadku dostępnych miejsc pracy. W sprawozdaniu zalecono zatem, by aspekt ten poddać wnikliwej obserwacji, by móc stwierdzić, czy tendencja ta jest jedynie tymczasowa, czy też istnieje ryzyko, że utrwali się ona strukturalnie. |
| --- | --- |

3.7

We wspomnianym sprawozdaniu wskazano także na fakt, że w 2010 roku odnotowano pewną nierównowagę między podażą pracy a popytem na nią, co mogłoby wskazywać na dysproporcję między kwalifikacjami osób poszukujących pracy, a kwalifikacjami wymaganymi w przypadku dostępnych miejsc pracy. W sprawozdaniu zalecono zatem, by aspekt ten poddać wnikliwej obserwacji, by móc stwierdzić, czy tendencja ta jest jedynie tymczasowa, czy też istnieje ryzyko, że utrwali się ona strukturalnie.

| 3.8 | Komitet przyjmuje do wiadomości, że Komisja na tym etapie nie proponuje żadnych nowych wniosków ustawodawczych i że dostrzega znaczenie i wartość dodaną instrumentów niewiążących jako uzupełnienia dla obowiązujących ram prawnych. Należy przedyskutować z partnerami społecznymi niektóre proponowane inicjatywy – takie jak konsultacje na temat europejskich ram restrukturyzacji, przegląd prawodawstwa w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa w pracy, informowanie pracowników i konsultacje z nimi, praca w niepełnym wymiarze czasu i praca na czas określony oraz ponowne otwarcie dyskusji na temat jakości zatrudnienia i warunków pracy. Po takich konsultacjach można byłoby podjąć decyzję o możliwości i stosowności dokonania zmian, które zostałyby uznane za konieczne. |
| --- | --- |

3.8

Komitet przyjmuje do wiadomości, że Komisja na tym etapie nie proponuje żadnych nowych wniosków ustawodawczych i że dostrzega znaczenie i wartość dodaną instrumentów niewiążących jako uzupełnienia dla obowiązujących ram prawnych. Należy przedyskutować z partnerami społecznymi niektóre proponowane inicjatywy – takie jak konsultacje na temat europejskich ram restrukturyzacji, przegląd prawodawstwa w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa w pracy, informowanie pracowników i konsultacje z nimi, praca w niepełnym wymiarze czasu i praca na czas określony oraz ponowne otwarcie dyskusji na temat jakości zatrudnienia i warunków pracy. Po takich konsultacjach można byłoby podjąć decyzję o możliwości i stosowności dokonania zmian, które zostałyby uznane za konieczne.

| 3.9 | Komitet rozumie starania Komisji, by zaproponować szereg nowych innowacyjnych inicjatyw i narzędzi służących wsparciu realizacji jej nowego programu na rzecz umiejętności i zatrudnienia. Jest jednak zdania, że trzeba przeanalizować powiązania między nowymi a istniejącymi instrumentami, aby w ramach ich wdrażania osiągnąć niezbędną synergię. Strategia na rzecz nowych umiejętności powinna także uwzględniać przechodzenie na model produkcji oparty na zrównoważonym rozwoju i ekologizacji miejsc pracy. |
| --- | --- |

3.9

Komitet rozumie starania Komisji, by zaproponować szereg nowych innowacyjnych inicjatyw i narzędzi służących wsparciu realizacji jej nowego programu na rzecz umiejętności i zatrudnienia. Jest jednak zdania, że trzeba przeanalizować powiązania między nowymi a istniejącymi instrumentami, aby w ramach ich wdrażania osiągnąć niezbędną synergię. Strategia na rzecz nowych umiejętności powinna także uwzględniać przechodzenie na model produkcji oparty na zrównoważonym rozwoju i ekologizacji miejsc pracy.

| 3.10 | W regionach, w których nie prowadzi się produkcji przemysłowej, małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) są istotnym czynnikiem tworzenia obecnych i przyszłych możliwości. Przy tym często oferują one miejsca pracy wysokiej jakości, są łatwo dostępne i mogą ułatwiać godzenie życia rodzinnego z pracą zawodową i z opieką nad członkami rodziny. Program „Small Business Act” (inicjatywa na rzecz wsparcia małych i średnich przedsiębiorstw) powinien zostać przełożony na konkretne działania na szczeblu krajowym i europejskim. Dlatego też pożądane są określone w Programie środki nakierowane na specyficzne potrzeby MŚP. Priorytetem pozostaje usunięcie przeszkód administracyjnych oraz dostęp do finansowania. |
| --- | --- |

3.10

W regionach, w których nie prowadzi się produkcji przemysłowej, małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) są istotnym czynnikiem tworzenia obecnych i przyszłych możliwości. Przy tym często oferują one miejsca pracy wysokiej jakości, są łatwo dostępne i mogą ułatwiać godzenie życia rodzinnego z pracą zawodową i z opieką nad członkami rodziny. Program „Small Business Act” (inicjatywa na rzecz wsparcia małych i średnich przedsiębiorstw) powinien zostać przełożony na konkretne działania na szczeblu krajowym i europejskim. Dlatego też pożądane są określone w Programie środki nakierowane na specyficzne potrzeby MŚP. Priorytetem pozostaje usunięcie przeszkód administracyjnych oraz dostęp do finansowania.

| 3.11 | Mając na uwadze wnioski zawarte w trzecim europejskim raporcie demograficznym za 2010 rok (7), w którym przedstawiono nowe dane dotyczące społeczeństwa Europy, Komitet z zadowoleniem przyjmuje także inicjatywy ukierunkowane na mobilność, migrację i integrację w Europie. Komitet jest przekonany, że utrzymanie mobilności w ramach UE i migracja z państw trzecich przyczynią się do osiągnięcia przez UE pozytywnych wyników gospodarczych. Migracja ekonomiczna do UE oraz ułatwienie mobilności między państwami członkowskimi są niezbędne, aby UE pozostała atrakcyjnym miejscem do prowadzenia działalności gospodarczej i inwestowania, dzięki czemu powstaną nowe miejsca pracy dla obywateli zarówno Unii, jak i obywateli państw trzecich. Trzeba przy tym przestrzegać zasady równego traktowania (8). |
| --- | --- |

3.11

Mając na uwadze wnioski zawarte w trzecim europejskim raporcie demograficznym za 2010 rok (7), w którym przedstawiono nowe dane dotyczące społeczeństwa Europy, Komitet z zadowoleniem przyjmuje także inicjatywy ukierunkowane na mobilność, migrację i integrację w Europie. Komitet jest przekonany, że utrzymanie mobilności w ramach UE i migracja z państw trzecich przyczynią się do osiągnięcia przez UE pozytywnych wyników gospodarczych. Migracja ekonomiczna do UE oraz ułatwienie mobilności między państwami członkowskimi są niezbędne, aby UE pozostała atrakcyjnym miejscem do prowadzenia działalności gospodarczej i inwestowania, dzięki czemu powstaną nowe miejsca pracy dla obywateli zarówno Unii, jak i obywateli państw trzecich. Trzeba przy tym przestrzegać zasady równego traktowania (8).

| 3.12 | W ramach polityki dotyczącej zatrudnienia i rynku pracy w Europie trzeba nadal wprowadzać konkretne środki służące wdrażaniu zasady niedyskryminacji w pracy oraz zapewnieniu równości mężczyzn i kobiet oraz wszystkich grup pracowników. Dlatego też Komitet przyjmuje z zadowoleniem opublikowane w 2010 roku strategie Komisji Europejskiej dotyczące między innymi osób niepełnosprawnych (9) i równości szans kobiet i mężczyzn (10). Cele obu tych strategii obejmują m.in. równy dostęp do rynku pracy, do kształcenia i do szkolenia. |
| --- | --- |

3.12

W ramach polityki dotyczącej zatrudnienia i rynku pracy w Europie trzeba nadal wprowadzać konkretne środki służące wdrażaniu zasady niedyskryminacji w pracy oraz zapewnieniu równości mężczyzn i kobiet oraz wszystkich grup pracowników. Dlatego też Komitet przyjmuje z zadowoleniem opublikowane w 2010 roku strategie Komisji Europejskiej dotyczące między innymi osób niepełnosprawnych (9) i równości szans kobiet i mężczyzn (10). Cele obu tych strategii obejmują m.in. równy dostęp do rynku pracy, do kształcenia i do szkolenia.

| 3.13 | Komitet pozytywnie ocenia też kluczowe działania i środki zaproponowane w przyjętym Akcie o jednolitym rynku na rzecz wspólnej poprawy rynku pracy, przedsiębiorczości i wymiany (11), które odzwierciedlają istotną rolę gospodarki społecznej i spółdzielczości na rynku wewnętrznym UE oraz znaczenie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw. Komitet sądzi ponadto, że trzeba wziąć pod uwagę także rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które są pracodawcami i tworzą miejsca pracy. Warunkiem rozwoju ich potencjału jest jednak ich udział w przygotowywanych strategiach politycznych. |
| --- | --- |

3.13

Komitet pozytywnie ocenia też kluczowe działania i środki zaproponowane w przyjętym Akcie o jednolitym rynku na rzecz wspólnej poprawy rynku pracy, przedsiębiorczości i wymiany (11), które odzwierciedlają istotną rolę gospodarki społecznej i spółdzielczości na rynku wewnętrznym UE oraz znaczenie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw. Komitet sądzi ponadto, że trzeba wziąć pod uwagę także rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które są pracodawcami i tworzą miejsca pracy. Warunkiem rozwoju ich potencjału jest jednak ich udział w przygotowywanych strategiach politycznych.

| 3.14 | Komitet jest bardzo zaniepokojony wysokim poziomem bezrobocia wśród młodych ludzi w Europie. Od 2008 roku wzrósł on o 30 %. Stopa bezrobocia młodych ludzi (do 25 roku życia) w UE wynosi średnio 21 %. Pomimo tego, że od września 2010 r. sytuacja zaczęła się stabilizować w niektórych krajach, choć w innych stopa bezrobocia wciąż wzrasta, Komitet uważa, że trzeba nadal zwracać na tę kwestię szczególną uwagę. Komitet wypowiedział się na temat inicjatywy Komisji Europejskiej „Mobilna młodzież” w oddzielnej opinii (12). |
| --- | --- |

3.14

Komitet jest bardzo zaniepokojony wysokim poziomem bezrobocia wśród młodych ludzi w Europie. Od 2008 roku wzrósł on o 30 %. Stopa bezrobocia młodych ludzi (do 25 roku życia) w UE wynosi średnio 21 %. Pomimo tego, że od września 2010 r. sytuacja zaczęła się stabilizować w niektórych krajach, choć w innych stopa bezrobocia wciąż wzrasta, Komitet uważa, że trzeba nadal zwracać na tę kwestię szczególną uwagę. Komitet wypowiedział się na temat inicjatywy Komisji Europejskiej „Mobilna młodzież” w oddzielnej opinii (12).

| 3.15 | Stopa zatrudnienia osób niepełnosprawnych w Europie nadal wynosi jedynie ok. 50 %. Jeśli Europa chce rzeczywiście zapewnić równe traktowanie wszystkich swoich obywateli, a równocześnie zrealizować wspólny cel dotyczący zatrudnienia, osoby niepełnosprawne muszą zdobyć płatne i wysokiej jakości zatrudnienie. W Europejskiej strategii w sprawie niepełnosprawności 2010–2020 wskazano osiem ważnych obszarów, w których UE powinna prowadzić dalsze działania, takich jak zatrudnienie, kształcenie i szkolenie niepełnosprawnych kobiet i mężczyzn (13). Komisja mogłaby przeanalizować rozwiązania państw członkowskich, dzięki którym można byłoby wesprzeć środki prawne, polityczne, związane z rokowaniami zbiorowymi bądź finansowe, skierowane do przedsiębiorstw, urzędów i dostawców usług społecznych, w celu zachęcenia ich do zatrudniania takich osób. Ze względu na to, że TIK tworzą obecnie 6 % PKB UE, strategia cyfrowa zaproponowana przez Komisję będzie musiała zapewnić korzyści wszystkim, zwłaszcza jeśli chodzi o plany kształcenia i włączenie społeczne grup znajdujących się w trudnej sytuacji, dla których stanowi ona drogę do zatrudnienia. |
| --- | --- |

3.15

Stopa zatrudnienia osób niepełnosprawnych w Europie nadal wynosi jedynie ok. 50 %. Jeśli Europa chce rzeczywiście zapewnić równe traktowanie wszystkich swoich obywateli, a równocześnie zrealizować wspólny cel dotyczący zatrudnienia, osoby niepełnosprawne muszą zdobyć płatne i wysokiej jakości zatrudnienie. W Europejskiej strategii w sprawie niepełnosprawności 2010–2020 wskazano osiem ważnych obszarów, w których UE powinna prowadzić dalsze działania, takich jak zatrudnienie, kształcenie i szkolenie niepełnosprawnych kobiet i mężczyzn (13). Komisja mogłaby przeanalizować rozwiązania państw członkowskich, dzięki którym można byłoby wesprzeć środki prawne, polityczne, związane z rokowaniami zbiorowymi bądź finansowe, skierowane do przedsiębiorstw, urzędów i dostawców usług społecznych, w celu zachęcenia ich do zatrudniania takich osób. Ze względu na to, że TIK tworzą obecnie 6 % PKB UE, strategia cyfrowa zaproponowana przez Komisję będzie musiała zapewnić korzyści wszystkim, zwłaszcza jeśli chodzi o plany kształcenia i włączenie społeczne grup znajdujących się w trudnej sytuacji, dla których stanowi ona drogę do zatrudnienia.

4.   Model flexicurity i tworzenie miejsc pracy

| 4.1 | Omawiany program wychodzi od modelu elastycznego rynku pracy i bezpieczeństwa socjalnego (flexicurity). Komisja podkreśla, że potrzebne są całościowe polityki dotyczące uczenia się przez całe życie oraz aktywne polityki dotyczące rynku pracy, które byłyby skuteczne w przystosowywaniu osób do podjęcia pracy, w pośrednictwie pracy i w zwiększaniu ofert zatrudnienia. Potrzebne są także systemy ochrony bezrobotnych, które wspierałyby mobilność zawodową i zapewniały lepsze zabezpieczenie społeczne pracowników oraz ochronę przed wykluczeniem społecznym i ubóstwem. Możliwość tworzenia elastycznych zapisów w umowach i wprowadzenie wewnętrznej elastyczności powinny stanowić podstawowe elementy dialogu społecznego. Zdaniem EKES-u ważne jest, by realizowane działania i polityki nie pomniejszały wysiłków na rzecz osiągnięcia określonych w programie celów (takich jak pełne zatrudnienie i utrzymanie jakości miejsc pracy) i nie osłabiały praw pracowniczych. |
| --- | --- |

4.1

Omawiany program wychodzi od modelu elastycznego rynku pracy i bezpieczeństwa socjalnego (flexicurity). Komisja podkreśla, że potrzebne są całościowe polityki dotyczące uczenia się przez całe życie oraz aktywne polityki dotyczące rynku pracy, które byłyby skuteczne w przystosowywaniu osób do podjęcia pracy, w pośrednictwie pracy i w zwiększaniu ofert zatrudnienia. Potrzebne są także systemy ochrony bezrobotnych, które wspierałyby mobilność zawodową i zapewniały lepsze zabezpieczenie społeczne pracowników oraz ochronę przed wykluczeniem społecznym i ubóstwem. Możliwość tworzenia elastycznych zapisów w umowach i wprowadzenie wewnętrznej elastyczności powinny stanowić podstawowe elementy dialogu społecznego. Zdaniem EKES-u ważne jest, by realizowane działania i polityki nie pomniejszały wysiłków na rzecz osiągnięcia określonych w programie celów (takich jak pełne zatrudnienie i utrzymanie jakości miejsc pracy) i nie osłabiały praw pracowniczych.

| 4.2 | Komitet w przeszłości prezentował już stanowisko, że korzystne jest jednoczesne ocenianie pewności i elastyczności rynku pracy, ponieważ w zasadzie nie są to pojęcia sprzeczne. Stabilna i zmotywowana siła robocza wzmacnia konkurencyjność i wydajność przedsiębiorstw. Pracownicy potrzebują bardziej elastycznej organizacji pracy, aby mogli godzić życie prywatne i zawodowe oraz mieli dostęp do ustawicznego szkolenia zawodowego, które umożliwi im przyczynianie się do zwiększania wydajności i innowacji. EKES podkreśla jednak, że stosowanie modelu flexicurity trzeba starannie i regularnie analizować w ramach dialogu społecznego, aby można było zagwarantować, że przyjęte rozwiązania skutecznie realizują cel polegający na tworzeniu większej ilości lepszych miejsc pracy. |
| --- | --- |

4.2

Komitet w przeszłości prezentował już stanowisko, że korzystne jest jednoczesne ocenianie pewności i elastyczności rynku pracy, ponieważ w zasadzie nie są to pojęcia sprzeczne. Stabilna i zmotywowana siła robocza wzmacnia konkurencyjność i wydajność przedsiębiorstw. Pracownicy potrzebują bardziej elastycznej organizacji pracy, aby mogli godzić życie prywatne i zawodowe oraz mieli dostęp do ustawicznego szkolenia zawodowego, które umożliwi im przyczynianie się do zwiększania wydajności i innowacji. EKES podkreśla jednak, że stosowanie modelu flexicurity trzeba starannie i regularnie analizować w ramach dialogu społecznego, aby można było zagwarantować, że przyjęte rozwiązania skutecznie realizują cel polegający na tworzeniu większej ilości lepszych miejsc pracy.

| 4.3 | Elastyczność wewnętrzna sprawdziła się w dobie kryzysu, kiedy przedsiębiorstwa i organizacje związkowe wysuwały praktyczne rozwiązania pozwalające utrzymać miejsca pracy dzięki formułom subwencjonowanego skracania czasu pracy. Elastyczność zewnętrzna, która jest ważna w okresie ożywiania gospodarki, może przyczynić się do wzrostu zatrudnienia pod warunkiem, że będzie się harmonijnie łączyć z elastycznością wewnętrzną i, ogólnie, z rokowaniami zbiorowymi i z odpowiednią ochroną socjalną pracowników. Każde państwo członkowskie ma pod tym względem inną sytuację wyjściową. Najważniejsze jest znalezienie właściwego, wyważonego połączenia strategii politycznych. Podstawowym założeniem jest, by rozwiązania te wynikały z dialogu społecznego. Zdaniem Komitetu stosowanie elastyczności wewnętrznej i zewnętrznej należy uwzględnić, w sposób bardziej wyważony, w dorocznych zaleceniach Komisji dla państw członkowskich. |
| --- | --- |

4.3

Elastyczność wewnętrzna sprawdziła się w dobie kryzysu, kiedy przedsiębiorstwa i organizacje związkowe wysuwały praktyczne rozwiązania pozwalające utrzymać miejsca pracy dzięki formułom subwencjonowanego skracania czasu pracy. Elastyczność zewnętrzna, która jest ważna w okresie ożywiania gospodarki, może przyczynić się do wzrostu zatrudnienia pod warunkiem, że będzie się harmonijnie łączyć z elastycznością wewnętrzną i, ogólnie, z rokowaniami zbiorowymi i z odpowiednią ochroną socjalną pracowników. Każde państwo członkowskie ma pod tym względem inną sytuację wyjściową. Najważniejsze jest znalezienie właściwego, wyważonego połączenia strategii politycznych. Podstawowym założeniem jest, by rozwiązania te wynikały z dialogu społecznego. Zdaniem Komitetu stosowanie elastyczności wewnętrznej i zewnętrznej należy uwzględnić, w sposób bardziej wyważony, w dorocznych zaleceniach Komisji dla państw członkowskich.

| 4.4 | Komitet przyjmuje do wiadomości, że dyskusja o wzmocnieniu wszystkich czterech elementów modelu flexicurity będzie kontynuowana, a jej zwięczeniem będzie wspólna konferencja wszystkich zainteresowanych stron w 2011 roku. Komitet zgadza się, że impuls do odnowy polityki flexicurity powinien być wynikiem wspólnego działania instytucji europejskich i powinien wychodzić ze wspólnych zasad oraz opierać się na rzeczywistych doświadczeniach zgromadzonych na szczeblu krajowym w odniesieniu do tego, jak model ten przyczynia się do tworzenia większej liczby lepszych miejsc pracy i czy gwarantuje wystarczającą ochronę pracowników, zwłaszcza tych w najtrudniejszej sytuacji. |
| --- | --- |

4.4

Komitet przyjmuje do wiadomości, że dyskusja o wzmocnieniu wszystkich czterech elementów modelu flexicurity będzie kontynuowana, a jej zwięczeniem będzie wspólna konferencja wszystkich zainteresowanych stron w 2011 roku. Komitet zgadza się, że impuls do odnowy polityki flexicurity powinien być wynikiem wspólnego działania instytucji europejskich i powinien wychodzić ze wspólnych zasad oraz opierać się na rzeczywistych doświadczeniach zgromadzonych na szczeblu krajowym w odniesieniu do tego, jak model ten przyczynia się do tworzenia większej liczby lepszych miejsc pracy i czy gwarantuje wystarczającą ochronę pracowników, zwłaszcza tych w najtrudniejszej sytuacji.

| 4.5 | W tym kontekście Komitet docenia wspólny projekt europejskich partnerów społecznych w ramach ich wieloletniego programu prac na lata 2009–2011 (14) dotyczący sposobów, w jakie państwa członkowskie realizują model flexicurity, oraz tego, jaką rolę odgrywają w tym procesie partnerzy społeczni. |
| --- | --- |

4.5

W tym kontekście Komitet docenia wspólny projekt europejskich partnerów społecznych w ramach ich wieloletniego programu prac na lata 2009–2011 (14) dotyczący sposobów, w jakie państwa członkowskie realizują model flexicurity, oraz tego, jaką rolę odgrywają w tym procesie partnerzy społeczni.

| 4.6 | Wzrost gospodarczy pozostaje główną dźwignią tworzenia miejsc pracy. Dlatego też Komitet dostrzega ścisłe powiązania między Programem na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia a nowym strategicznym podejściem Unii do innowacji, kreowania europejskiego obszaru badań i tworzenia konkurencyjnej bazy przemysłowej przy wykorzystaniu pełnego potencjału jednolitego rynku UE. |
| --- | --- |

4.6

Wzrost gospodarczy pozostaje główną dźwignią tworzenia miejsc pracy. Dlatego też Komitet dostrzega ścisłe powiązania między Programem na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia a nowym strategicznym podejściem Unii do innowacji, kreowania europejskiego obszaru badań i tworzenia konkurencyjnej bazy przemysłowej przy wykorzystaniu pełnego potencjału jednolitego rynku UE.

| 4.7 | Komisja Europejska przewiduje wszakże, że naprawa gospodarcza będzie postępowała wolno i że być może w związku z tym tworzonych będzie mniej nowych miejsc pracy. Jeśli UE chce osiągnąć wspólny cel dotyczący wskaźnika zatrudnienia w wysokości 75 % i uniknąć wzrostu gospodarczego bez tworzenia nowych miejsc pracy, musi sobie uświadomić, że konieczne jest określenie i wprowadzenie konkretnych polityk, które w ramach dialogu społecznego zachęcą do zatrudniania pracowników, do ustawicznego szkolenia zawodowego i do elastycznej organizacji pracy oraz które uczynią z jakości zatrudnienia centralny element modelu flexicurity. |
| --- | --- |

4.7

Komisja Europejska przewiduje wszakże, że naprawa gospodarcza będzie postępowała wolno i że być może w związku z tym tworzonych będzie mniej nowych miejsc pracy. Jeśli UE chce osiągnąć wspólny cel dotyczący wskaźnika zatrudnienia w wysokości 75 % i uniknąć wzrostu gospodarczego bez tworzenia nowych miejsc pracy, musi sobie uświadomić, że konieczne jest określenie i wprowadzenie konkretnych polityk, które w ramach dialogu społecznego zachęcą do zatrudniania pracowników, do ustawicznego szkolenia zawodowego i do elastycznej organizacji pracy oraz które uczynią z jakości zatrudnienia centralny element modelu flexicurity.

| 4.8 | EKES jest świadomy tego, że sprawnie funkcjonujący rynek pracy ma zasadnicze znaczenie dla konkurencyjności w Europie. Wskaźnikami służącymi do pomiaru postępu powinny być, między innymi: poziom bezrobocia długookresowego, poziom bezrobocia osób młodych oraz poziom ich uczestnictwa w rynku pracy. |
| --- | --- |

4.8

EKES jest świadomy tego, że sprawnie funkcjonujący rynek pracy ma zasadnicze znaczenie dla konkurencyjności w Europie. Wskaźnikami służącymi do pomiaru postępu powinny być, między innymi: poziom bezrobocia długookresowego, poziom bezrobocia osób młodych oraz poziom ich uczestnictwa w rynku pracy.

| 4.9 | Komisja zaproponowała koncepcję jednolitej umowy, nad której realnymi skutkami wiele się obecnie dyskutuje. EKES w opinii w sprawie inicjatywy „Mobilna młodzież” sądzi, że koncepcja jednolitej umowy mogłaby być jednym z rozwiązań, które mogą przyczynić się do zmniejszenia nierówności między osobami włączonymi w rynek pracy a z niego wykluczonymi. EKES jest przy tym świadomy znacznych różnic między państwami członkowskimi, jeśli chodzi o dostęp do rynku pracy. Niektóre mniej elastyczne systemy uniemożliwiają podjęcie jakiejkolwiek pracy, w innych pojawiają się oferty krótkoterminowych umów o pracę, które są zbyt elastyczne i nie umożliwiają pełnego dostępu do świadczeń socjalnych. Zdaniem EKES-u trzeba zwrócić uwagę na to, że rozwiązania, które zostaną przyjęte, powinny zapewnić pracownikom stabilne umowy o pracę, które wykluczają dyskryminację ze względu na wiek, płeć czy z jakichkolwiek innych względów. W każdym razie przyjęte rozwiązania nie powinny prowadzić ani do powszechnej niepewności zatrudnienia, ani do sztywniejszej organizacji pracy przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa potrzebują różnorodnych rodzajów umów o pracę, aby mogły dostosować swą siłę roboczą, pracownicy potrzebuję elastyczności, aby mogli godzić życie zawodowe i rodzinne. |
| --- | --- |

4.9

Komisja zaproponowała koncepcję jednolitej umowy, nad której realnymi skutkami wiele się obecnie dyskutuje. EKES w opinii w sprawie inicjatywy „Mobilna młodzież” sądzi, że koncepcja jednolitej umowy mogłaby być jednym z rozwiązań, które mogą przyczynić się do zmniejszenia nierówności między osobami włączonymi w rynek pracy a z niego wykluczonymi. EKES jest przy tym świadomy znacznych różnic między państwami członkowskimi, jeśli chodzi o dostęp do rynku pracy. Niektóre mniej elastyczne systemy uniemożliwiają podjęcie jakiejkolwiek pracy, w innych pojawiają się oferty krótkoterminowych umów o pracę, które są zbyt elastyczne i nie umożliwiają pełnego dostępu do świadczeń socjalnych. Zdaniem EKES-u trzeba zwrócić uwagę na to, że rozwiązania, które zostaną przyjęte, powinny zapewnić pracownikom stabilne umowy o pracę, które wykluczają dyskryminację ze względu na wiek, płeć czy z jakichkolwiek innych względów. W każdym razie przyjęte rozwiązania nie powinny prowadzić ani do powszechnej niepewności zatrudnienia, ani do sztywniejszej organizacji pracy przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa potrzebują różnorodnych rodzajów umów o pracę, aby mogły dostosować swą siłę roboczą, pracownicy potrzebuję elastyczności, aby mogli godzić życie zawodowe i rodzinne.

| 4.10 | EKES może poprzeć propozycję Komisji dotyczącą opracowania głównych zasad wspierania warunków sprzyjających tworzeniu miejsc pracy, w tym rozwiązań towarzyszących takich jak program „Erasmus dla przedsiębiorców” i doskonalenie zawodowe dla nauczycieli w zakresie przedsiębiorczości. Konieczne jest jednak, aby państwa członkowskie przekształciły te zasady w konkretne działania, aby stymulować zatrudnianie pracowników, zwłaszcza tych o niskich kwalifikacjach (15). |
| --- | --- |

4.10

EKES może poprzeć propozycję Komisji dotyczącą opracowania głównych zasad wspierania warunków sprzyjających tworzeniu miejsc pracy, w tym rozwiązań towarzyszących takich jak program „Erasmus dla przedsiębiorców” i doskonalenie zawodowe dla nauczycieli w zakresie przedsiębiorczości. Konieczne jest jednak, aby państwa członkowskie przekształciły te zasady w konkretne działania, aby stymulować zatrudnianie pracowników, zwłaszcza tych o niskich kwalifikacjach (15).

| 4.11 | EKES popiera także utworzenie trójstronnego forum społecznego, które po raz pierwszy zebrało się w dniach 10–11 marca 2011 r. Forum powinno stać się stałą platformą budowania zaufania między partnerami społecznymi a decydentami politycznymi. |
| --- | --- |

4.11

EKES popiera także utworzenie trójstronnego forum społecznego, które po raz pierwszy zebrało się w dniach 10–11 marca 2011 r. Forum powinno stać się stałą platformą budowania zaufania między partnerami społecznymi a decydentami politycznymi.

| 4.12 | Europejski dialog społeczny i negocjacje zbiorowe na szczeblu krajowym nadal są niezbędnymi narzędziami poprawy funkcjonowania rynku pracy i warunków pracy.
  Europejscy partnerzy społeczni zalecają w swym porozumieniu autonomicznym o inkluzywnych rynkach pracy (16), by państwa członkowskie stworzyły i realizowały szeroko zakrojoną politykę na rzecz wsparcia rynku pracy dostępnego dla wszystkich. Kiedy tylko to możliwe i przy uwzględnieniu specyfiki krajowej partnerzy społeczni muszą być na właściwym szczeblu włączani do działań mających na celu zajęcie się następującymi kwestiami:






  — | zasięg i jakość specjalnych tymczasowych rozwiązań dla osób, które napotykają trudności na rynku pracy; |
| --- | --- | --- |

4.12

Europejski dialog społeczny i negocjacje zbiorowe na szczeblu krajowym nadal są niezbędnymi narzędziami poprawy funkcjonowania rynku pracy i warunków pracy.

Europejscy partnerzy społeczni zalecają w swym porozumieniu autonomicznym o inkluzywnych rynkach pracy (16), by państwa członkowskie stworzyły i realizowały szeroko zakrojoną politykę na rzecz wsparcia rynku pracy dostępnego dla wszystkich. Kiedy tylko to możliwe i przy uwzględnieniu specyfiki krajowej partnerzy społeczni muszą być na właściwym szczeblu włączani do działań mających na celu zajęcie się następującymi kwestiami:

—

zasięg i jakość specjalnych tymczasowych rozwiązań dla osób, które napotykają trudności na rynku pracy;

| — | skuteczność służb zatrudnienia i doradztwa w zakresie kariery zawodowej; |
| --- | --- |

—

skuteczność służb zatrudnienia i doradztwa w zakresie kariery zawodowej;

| — | kształcenie i szkolenie; |
| --- | --- |

—

kształcenie i szkolenie;

| — | odpowiednie inwestycje w rozwój regionalny; |
| --- | --- |

—

odpowiednie inwestycje w rozwój regionalny;

| — | odpowiednie podejście do transportu / opieki / mieszkalnictwa / kształcenia; |
| --- | --- |

—

odpowiednie podejście do transportu / opieki / mieszkalnictwa / kształcenia;

| — | ułatwienie powstawania i rozwoju przedsiębiorstw, aby zmaksymalizować potencjał tworzenia miejsc pracy w UE; ponadto należy umożliwić przedsiębiorcom inwestowanie w firmy, które kierują się zasadą zrównoważonego rozwoju i przyczyniają się do poprawy stanu środowiska; |
| --- | --- |

—

ułatwienie powstawania i rozwoju przedsiębiorstw, aby zmaksymalizować potencjał tworzenia miejsc pracy w UE; ponadto należy umożliwić przedsiębiorcom inwestowanie w firmy, które kierują się zasadą zrównoważonego rozwoju i przyczyniają się do poprawy stanu środowiska;

| — | stworzenie takich warunków, aby systemy podatków i zasiłków miały na celu pomoc ludziom w wejściu na rynek pracy, utrzymaniu się na nim i rozwoju. |
| --- | --- |

—

stworzenie takich warunków, aby systemy podatków i zasiłków miały na celu pomoc ludziom w wejściu na rynek pracy, utrzymaniu się na nim i rozwoju.

5.   Wyposażanie obywateli w umiejętności właściwe z punktu widzenia zatrudnienia

| 5.1 | Komitet przyjmuje z zadowoleniem, że kwestie zatrudnienia i rzeczywistość rynku pracy zostały omówione razem w jednym strategicznym dokumencie. |
| --- | --- |

5.1

Komitet przyjmuje z zadowoleniem, że kwestie zatrudnienia i rzeczywistość rynku pracy zostały omówione razem w jednym strategicznym dokumencie.

| 5.2 | EKES przyczynił się do uznania kształcenia za podstawowe prawo człowieka, przyjmując szereg opinii, w których stwierdził, że głównym celem kształcenia nadal jest edukowanie wolnych i niezależnych obywateli potrafiących myśleć krytycznie, którzy są w stanie przyczyniać się do rozwoju społeczeństwa. |
| --- | --- |

5.2

EKES przyczynił się do uznania kształcenia za podstawowe prawo człowieka, przyjmując szereg opinii, w których stwierdził, że głównym celem kształcenia nadal jest edukowanie wolnych i niezależnych obywateli potrafiących myśleć krytycznie, którzy są w stanie przyczyniać się do rozwoju społeczeństwa.

| 5.3 | W kilku opiniach (17) EKES zaleca także, by w związku z koncepcją kształcenia na rzecz włączenia społecznego Unia i państwa członkowskie zobowiązały się przeprowadzić przegląd polityki edukacyjnej, w tym jej treści, podejścia i struktur oraz przydzielania środków; a także aby przejrzały (uaktualniły) polityki dotyczące zatrudnienia, usług publicznych wysokiej jakości oraz konkretnych grup (dzieci, osób o szczególnych potrzebach, migrantów itp.), jak też aby uwzględniły we wszystkich tych politykach problematykę płci. |
| --- | --- |

5.3

W kilku opiniach (17) EKES zaleca także, by w związku z koncepcją kształcenia na rzecz włączenia społecznego Unia i państwa członkowskie zobowiązały się przeprowadzić przegląd polityki edukacyjnej, w tym jej treści, podejścia i struktur oraz przydzielania środków; a także aby przejrzały (uaktualniły) polityki dotyczące zatrudnienia, usług publicznych wysokiej jakości oraz konkretnych grup (dzieci, osób o szczególnych potrzebach, migrantów itp.), jak też aby uwzględniły we wszystkich tych politykach problematykę płci.

| 5.4 | Związek między wyższymi umiejętnościami siły roboczej a poziomem zatrudnienia nie ulega wątpliwości. Zgodnie z prognozą Cedefopu do 2020 roku powstanie 16 mln miejsc pracy wymagających wyższych kwalifikacji, a zniknie 12 mln miejsc pracy wymagających niskich kwalifikacji bądź niewymagających żadnych kwalifikacji. Niemniej Komitet ubolewa nad tym, że Komisja, choć dostrzega znaczenie aktualizacji i podnoszenia umiejętności, nie podkreśla w wystarczającym stopniu związku między umiejętnościami a wydajnością. Podniesienie wydajności w Europie jest niezbędne także ze względu na malejący potencjał siły roboczej. Komitet zauważa także, że Komisja nie proponuje żadnego środka służącego stymulowaniu podnoszenia umiejętności przez pracowników nieposiadających żadnych kwalifikacji lub o niskich kwalifikacjach ani nie poszukuje długoterminowych rozwiązań mających wspierać włączenie osób, w stosunku do których potrzebne jest specjalnie ukierunkowane podejście, aby mogły rozwijać umiejętności i znaleźć zatrudnienie (np. osób niepełnosprawnych intelektualnie). |
| --- | --- |

5.4

Związek między wyższymi umiejętnościami siły roboczej a poziomem zatrudnienia nie ulega wątpliwości. Zgodnie z prognozą Cedefopu do 2020 roku powstanie 16 mln miejsc pracy wymagających wyższych kwalifikacji, a zniknie 12 mln miejsc pracy wymagających niskich kwalifikacji bądź niewymagających żadnych kwalifikacji. Niemniej Komitet ubolewa nad tym, że Komisja, choć dostrzega znaczenie aktualizacji i podnoszenia umiejętności, nie podkreśla w wystarczającym stopniu związku między umiejętnościami a wydajnością. Podniesienie wydajności w Europie jest niezbędne także ze względu na malejący potencjał siły roboczej. Komitet zauważa także, że Komisja nie proponuje żadnego środka służącego stymulowaniu podnoszenia umiejętności przez pracowników nieposiadających żadnych kwalifikacji lub o niskich kwalifikacjach ani nie poszukuje długoterminowych rozwiązań mających wspierać włączenie osób, w stosunku do których potrzebne jest specjalnie ukierunkowane podejście, aby mogły rozwijać umiejętności i znaleźć zatrudnienie (np. osób niepełnosprawnych intelektualnie).

| 5.5 | Komitet przyjmuje z zadowoleniem unijną panoramę umiejętności, ale sądzi, że w omawianym Programie powinno się położyć większy nacisk zarówno na kwestię lepszego dopasowania umiejętności do potrzeb rynku pracy, jak i na przygotowanie zawodowe pracowników w celu zwiększenia ich zdolności do zatrudnienia. Komisja nie powinna uwzględniać tylko formalnej struktury oceny umiejętności. Skutecznym sposobem oceny obecnego i przyszłego zapotrzebowania na umiejętności jest ścisła współpraca między instytucjami oświatowymi, przedsiębiorstwami i organizacjami związkowymi. |
| --- | --- |

5.5

Komitet przyjmuje z zadowoleniem unijną panoramę umiejętności, ale sądzi, że w omawianym Programie powinno się położyć większy nacisk zarówno na kwestię lepszego dopasowania umiejętności do potrzeb rynku pracy, jak i na przygotowanie zawodowe pracowników w celu zwiększenia ich zdolności do zatrudnienia. Komisja nie powinna uwzględniać tylko formalnej struktury oceny umiejętności. Skutecznym sposobem oceny obecnego i przyszłego zapotrzebowania na umiejętności jest ścisła współpraca między instytucjami oświatowymi, przedsiębiorstwami i organizacjami związkowymi.

| 5.6 | W opinii dotyczącej „Mobilnej młodzieży” Komitet poparł utworzenie europejskiego paszportu umiejętności. Komitet sądzi, że „dotychczasowe paszporty (Europass i paszport młodzieżowy Youthpass) powinny zostać połączone w jeden nadrzędny instrument, który obejmowałby, na jednym formularzu, tradycyjne CV, kwalifikacje i umiejętności uzyskane w ramach edukacji formalnej (Europass), a także edukacji pozaformalnej i nieformalnej. [...] Powodzenie europejskiego paszportu umiejętności uzależnione będzie m.in. od sposobu postrzegania go przez pracodawców i wykorzystywania przez młodzież, której należy zapewnić dostęp do niezbędnych środków doradztwa i wsparcia”. |
| --- | --- |

5.6

W opinii dotyczącej „Mobilnej młodzieży” Komitet poparł utworzenie europejskiego paszportu umiejętności. Komitet sądzi, że „dotychczasowe paszporty (Europass i paszport młodzieżowy Youthpass) powinny zostać połączone w jeden nadrzędny instrument, który obejmowałby, na jednym formularzu, tradycyjne CV, kwalifikacje i umiejętności uzyskane w ramach edukacji formalnej (Europass), a także edukacji pozaformalnej i nieformalnej. [...] Powodzenie europejskiego paszportu umiejętności uzależnione będzie m.in. od sposobu postrzegania go przez pracodawców i wykorzystywania przez młodzież, której należy zapewnić dostęp do niezbędnych środków doradztwa i wsparcia”.

| 5.7 | Komitet sądzi, że opracowanie wszechstronnych strategii uczenia się przez całe życie ma podstawowe znaczenie, i w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje opracowanie europejskiego podręcznika strategicznego określającego ramowe warunki wdrażania uczenia się przez całe życie oraz nowy plan działania w zakresie uczenia się dorosłych. |
| --- | --- |

5.7

Komitet sądzi, że opracowanie wszechstronnych strategii uczenia się przez całe życie ma podstawowe znaczenie, i w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje opracowanie europejskiego podręcznika strategicznego określającego ramowe warunki wdrażania uczenia się przez całe życie oraz nowy plan działania w zakresie uczenia się dorosłych.

| 5.8 | Komitet popiera także inne przygotowywane inicjatywy, takie jak europejska klasyfikacja umiejętności, kompetencji i zawodów (ESCO) jako interfejs wspólny dla świata zatrudnienia, kształcenia i szkolenia, a także reforma systemów uznawania kwalifikacji zawodowych. W tym celu szczególnie ważne jest przeanalizowanie i dostosowanie paradygmatów edukacyjnych w Europie, przeanalizowanie systemów kształcenia, ponowna ocena metod edukacyjnych i pedagogicznych oraz poczynienie znacznych inwestycji w wysokiej jakości kształcenie dostępne dla wszystkich. Systemy kształcenia muszą być w stanie przygotować jednostki do reagowania na aktualne wyzwania rynku pracy. Ważna jest zwłaszcza ścisła współpraca z przedsiębiorstwami. Klasyfikacja ESCO powinna być bardziej zrozumiała i łatwa do wykorzystania przede wszystkim dla MŚP. Przygotowywany katalog może stać się czynnikiem ograniczającym potrzebną elastyczność przy łączeniu różnych umiejętności potrzebnych do wykonywania stale nowych lub zmieniających się zadań, które małe przedsiębiorstwa muszą realizować, dysponując ograniczoną liczbą pracowników. |
| --- | --- |

5.8

Komitet popiera także inne przygotowywane inicjatywy, takie jak europejska klasyfikacja umiejętności, kompetencji i zawodów (ESCO) jako interfejs wspólny dla świata zatrudnienia, kształcenia i szkolenia, a także reforma systemów uznawania kwalifikacji zawodowych. W tym celu szczególnie ważne jest przeanalizowanie i dostosowanie paradygmatów edukacyjnych w Europie, przeanalizowanie systemów kształcenia, ponowna ocena metod edukacyjnych i pedagogicznych oraz poczynienie znacznych inwestycji w wysokiej jakości kształcenie dostępne dla wszystkich. Systemy kształcenia muszą być w stanie przygotować jednostki do reagowania na aktualne wyzwania rynku pracy. Ważna jest zwłaszcza ścisła współpraca z przedsiębiorstwami. Klasyfikacja ESCO powinna być bardziej zrozumiała i łatwa do wykorzystania przede wszystkim dla MŚP. Przygotowywany katalog może stać się czynnikiem ograniczającym potrzebną elastyczność przy łączeniu różnych umiejętności potrzebnych do wykonywania stale nowych lub zmieniających się zadań, które małe przedsiębiorstwa muszą realizować, dysponując ograniczoną liczbą pracowników.

| 5.9 | Z myślą o lepszym dopasowaniu umiejętności do potrzeb rynku pracy Komitet podkreśla zwłaszcza potencjalną strategiczną rolę europejskich sektorowych rad ds. zatrudnienia i umiejętności (ESC). Stanowią one jedyną w swoim rodzaju platformę pozwalającą wykorzystać praktyczne doświadczenia różnych podmiotów społecznych wchodzących w skład tych rad, na przykład w zakresie analizowania przyszłych miejsc pracy i umiejętności oraz ich katalogowania (ESCO) czy analizy zmian, którym podlegają niektóre umiejętności zawodowe wymagane w przypadku określonych zawodów (18). |
| --- | --- |

5.9

Z myślą o lepszym dopasowaniu umiejętności do potrzeb rynku pracy Komitet podkreśla zwłaszcza potencjalną strategiczną rolę europejskich sektorowych rad ds. zatrudnienia i umiejętności (ESC). Stanowią one jedyną w swoim rodzaju platformę pozwalającą wykorzystać praktyczne doświadczenia różnych podmiotów społecznych wchodzących w skład tych rad, na przykład w zakresie analizowania przyszłych miejsc pracy i umiejętności oraz ich katalogowania (ESCO) czy analizy zmian, którym podlegają niektóre umiejętności zawodowe wymagane w przypadku określonych zawodów (18).

| 5.10 | Komitet przyjmuje z zadowoleniem decyzję Komisji, by przeanalizować, we współpracy z państwami członkowskimi, sytuację bardzo mobilnych pracowników, zwłaszcza pracowników naukowych, w celu ułatwienia ich mobilności geograficznej i międzysektorowej oraz zrealizowania do 2014 roku europejskiej przestrzeni badawczej. |
| --- | --- |

5.10

Komitet przyjmuje z zadowoleniem decyzję Komisji, by przeanalizować, we współpracy z państwami członkowskimi, sytuację bardzo mobilnych pracowników, zwłaszcza pracowników naukowych, w celu ułatwienia ich mobilności geograficznej i międzysektorowej oraz zrealizowania do 2014 roku europejskiej przestrzeni badawczej.

| 5.11 | Komitet przyjmuje także z zadowoleniem systematyczne starania Komisji, by reagować na przemiany demograficzne i niedobór niektórych umiejętności na europejskich rynkach pracy poprzez wspieranie legalnej migracji ekonomicznej w kontekście programu sztokholmskiego. Ewentualny wkład migracji w osiągnięcie pełnego zatrudnienia będzie największy, jeśli poprawi się integrację migrantów, którzy już legalnie przebywają w UE, zwłaszcza poprzez zniesienie przeszkód w zatrudnieniu, takich jak dyskryminacja lub nieuznawanie umiejętności i kwalifikacji, które narażają migrantów na ryzyko niezatrudnienia i na wykluczenie społeczne. W tym kontekście pomocny będzie z pewnością zapowiadany nowy program na rzecz integracji. |
| --- | --- |

5.11

Komitet przyjmuje także z zadowoleniem systematyczne starania Komisji, by reagować na przemiany demograficzne i niedobór niektórych umiejętności na europejskich rynkach pracy poprzez wspieranie legalnej migracji ekonomicznej w kontekście programu sztokholmskiego. Ewentualny wkład migracji w osiągnięcie pełnego zatrudnienia będzie największy, jeśli poprawi się integrację migrantów, którzy już legalnie przebywają w UE, zwłaszcza poprzez zniesienie przeszkód w zatrudnieniu, takich jak dyskryminacja lub nieuznawanie umiejętności i kwalifikacji, które narażają migrantów na ryzyko niezatrudnienia i na wykluczenie społeczne. W tym kontekście pomocny będzie z pewnością zapowiadany nowy program na rzecz integracji.

| 5.12 | Komitet ponownie podkreśla także znaczenie walidacji uczenia się pozaformalnego, na które zwracał już uwagę we wspomnianej opinii w sprawie „Mobilnej młodzieży”. Dyskusja o sposobach walidacji powinna dotyczyć także jakości kształcenia i szkolenia, jej monitorowania i nadzoru nad nią. Wszyscy powinni mieć możliwość skorzystania z rozwiązań służących wsparciu walidacji kształcenia pozaformalnego. |
| --- | --- |

5.12

Komitet ponownie podkreśla także znaczenie walidacji uczenia się pozaformalnego, na które zwracał już uwagę we wspomnianej opinii w sprawie „Mobilnej młodzieży”. Dyskusja o sposobach walidacji powinna dotyczyć także jakości kształcenia i szkolenia, jej monitorowania i nadzoru nad nią. Wszyscy powinni mieć możliwość skorzystania z rozwiązań służących wsparciu walidacji kształcenia pozaformalnego.

6.   Poprawa jakości pracy i warunków pracy

| 6.1 | W komunikacie Komisja wspomina o pełnym zatrudnieniu jako o celu. Trzeba to jednak rozumieć tak, że chodzi o lepszą jakość pracy i lepsze warunki pracy. |
| --- | --- |

6.1

W komunikacie Komisja wspomina o pełnym zatrudnieniu jako o celu. Trzeba to jednak rozumieć tak, że chodzi o lepszą jakość pracy i lepsze warunki pracy.

| 6.2 | W piątym badaniu Eurofound dotyczącym warunków pracy (19) we wnioskach mowa jest o tym, że „zapewnienie wysokiej jakości pracy i miejsc pracy jest podstawowym warunkiem osiągnięcia [celów strategii »Europa 2020«]”. Podsumowano w nim także niektóre aktualne tendencje występujące na europejskim rynku pracy. Wśród aspektów pozytywnych wspomina się o tym, że dla większości pracowników nadal normą jest standardowy czas pracy (40-godzinny tydzień pracy) oraz że do 2007 roku, kiedy wybuchł światowy kryzys, zwiększał się odsetek pracowników zatrudnionych na podstawie umowy na czas nieokreślony. W badaniu zauważa się jednak także, że od tego czasu wzrosła niestabilność miejsc pracy i intensywność pracy oraz że wielu Europejczyków obawia się, że straci miejsce pracy zanim osiągnie wiek 60 lat. |
| --- | --- |

6.2

W piątym badaniu Eurofound dotyczącym warunków pracy (19) we wnioskach mowa jest o tym, że „zapewnienie wysokiej jakości pracy i miejsc pracy jest podstawowym warunkiem osiągnięcia [celów strategii »Europa 2020«]”. Podsumowano w nim także niektóre aktualne tendencje występujące na europejskim rynku pracy. Wśród aspektów pozytywnych wspomina się o tym, że dla większości pracowników nadal normą jest standardowy czas pracy (40-godzinny tydzień pracy) oraz że do 2007 roku, kiedy wybuchł światowy kryzys, zwiększał się odsetek pracowników zatrudnionych na podstawie umowy na czas nieokreślony. W badaniu zauważa się jednak także, że od tego czasu wzrosła niestabilność miejsc pracy i intensywność pracy oraz że wielu Europejczyków obawia się, że straci miejsce pracy zanim osiągnie wiek 60 lat.

| 6.3 | Skutki światowego kryzysu gospodarczego dla rynku pracy będą prawdopodobnie odczuwalne jeszcze przez długi czas. Komitet proponuje zatem, by Komisja, rozważając ponowne otworzenie dyskusji na temat jakości zatrudnienia i warunków pracy, wzięła pod uwagę wyniki piątego badania Eurofound dotyczącego warunków pracy (pozytywne rezultaty, utrzymujące się problemy i problemy wywołane przez kryzys). |
| --- | --- |

6.3

Skutki światowego kryzysu gospodarczego dla rynku pracy będą prawdopodobnie odczuwalne jeszcze przez długi czas. Komitet proponuje zatem, by Komisja, rozważając ponowne otworzenie dyskusji na temat jakości zatrudnienia i warunków pracy, wzięła pod uwagę wyniki piątego badania Eurofound dotyczącego warunków pracy (pozytywne rezultaty, utrzymujące się problemy i problemy wywołane przez kryzys).

| 6.4 | Priorytetem jest tworzenie miejsc pracy wysokiej jakości. Państwa członkowskie powinny dokonać reformy rynku pracy, aby pobudzać wzrost gospodarczy i przyczynić się do osiągnięcia równowagi między podażą a popytem. |
| --- | --- |

6.4

Priorytetem jest tworzenie miejsc pracy wysokiej jakości. Państwa członkowskie powinny dokonać reformy rynku pracy, aby pobudzać wzrost gospodarczy i przyczynić się do osiągnięcia równowagi między podażą a popytem.

| 6.5 | W tym kontekście proponowana przez Komisję analiza skuteczności prawodawstwa UE w dziedzinie społecznej powinna mieć na celu przede wszystkim wsparcie starań państw członkowskich dotyczących przeprowadzenia reform, które byłyby spójne z priorytetowym celem tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy. |
| --- | --- |

6.5

W tym kontekście proponowana przez Komisję analiza skuteczności prawodawstwa UE w dziedzinie społecznej powinna mieć na celu przede wszystkim wsparcie starań państw członkowskich dotyczących przeprowadzenia reform, które byłyby spójne z priorytetowym celem tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy.

| 6.6 | Jeśli chodzi o dyrektywę w sprawie delegowania pracowników, EKES przyjmuje z zadowoleniem wysiłki Komisji, by wesprzeć jej jednolite i właściwe wdrożenie, wzmocnić współpracę administracyjną między państwami członkowskimi, wprowadzić elektroniczny system wymiany informacji (IMI) oraz przestrzegać norm pracy państw członkowskich, przy jednoczesnym poszanowaniu krajowego prawa pracy oraz Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. |
| --- | --- |

6.6

Jeśli chodzi o dyrektywę w sprawie delegowania pracowników, EKES przyjmuje z zadowoleniem wysiłki Komisji, by wesprzeć jej jednolite i właściwe wdrożenie, wzmocnić współpracę administracyjną między państwami członkowskimi, wprowadzić elektroniczny system wymiany informacji (IMI) oraz przestrzegać norm pracy państw członkowskich, przy jednoczesnym poszanowaniu krajowego prawa pracy oraz Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

| 6.7 | W ciągu ostatnich 20 lat wyraźnie wzrosła intensywność pracy. Analizy Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy przeprowadzone w ramach wspólnotowej strategii na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy zwróciły uwagę na nowe i przyszłe zagrożenia, takie jak stres zawodowy, schorzenia układu kostno-mięśniowego, przemoc i molestowanie w miejscu pracy. Jeśli chodzi o przegląd prawodawstwa w dziedzinie bezpieczeństwa i zdrowia w pracy, Komitet jest zdania, że musi on być przedmiotem dialogu i porozumień z partnerami społecznymi. Należy położyć nacisk przede wszystkim na konsekwentne wdrażanie istniejących instrumentów, podnoszenie świadomości i pomoc dla pracowników i przedsiębiorstw. |
| --- | --- |

6.7

W ciągu ostatnich 20 lat wyraźnie wzrosła intensywność pracy. Analizy Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy przeprowadzone w ramach wspólnotowej strategii na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy zwróciły uwagę na nowe i przyszłe zagrożenia, takie jak stres zawodowy, schorzenia układu kostno-mięśniowego, przemoc i molestowanie w miejscu pracy. Jeśli chodzi o przegląd prawodawstwa w dziedzinie bezpieczeństwa i zdrowia w pracy, Komitet jest zdania, że musi on być przedmiotem dialogu i porozumień z partnerami społecznymi. Należy położyć nacisk przede wszystkim na konsekwentne wdrażanie istniejących instrumentów, podnoszenie świadomości i pomoc dla pracowników i przedsiębiorstw.

| 6.8 | Jeśli chodzi o działania podejmowane w dziedzinie informowania i konsultacji, EKES popiera przygotowywane konsultacje z europejskimi partnerami społecznymi na temat stworzenia europejskich ram restrukturyzacji. Za pośrednictwem takiego dialogu będzie można ustalić, czy obowiązujące dyrektywy tworzą odpowiednie ramy konstruktywnego dialogu między kierownictwem, organizacjami związkowymi i przedstawicielami pracowników na poziomie przedsiębiorstwa. |
| --- | --- |

6.8

Jeśli chodzi o działania podejmowane w dziedzinie informowania i konsultacji, EKES popiera przygotowywane konsultacje z europejskimi partnerami społecznymi na temat stworzenia europejskich ram restrukturyzacji. Za pośrednictwem takiego dialogu będzie można ustalić, czy obowiązujące dyrektywy tworzą odpowiednie ramy konstruktywnego dialogu między kierownictwem, organizacjami związkowymi i przedstawicielami pracowników na poziomie przedsiębiorstwa.

| 6.9 | Jeśli chodzi o przegląd unijnych dyrektyw w sprawie pracy w niepełnym wymiarze czasu i umów o pracę na czas określony, których podstawą są wspólne porozumienia europejskich partnerów społecznych i które jak dotąd były skutecznym narzędziem zwiększania elastyczności wewnętrznej, Komitet jest zdania, że Komisja musi sprawdzić, czy europejscy partnerzy społeczni uważają, iż przegląd jest potrzebny. |
| --- | --- |

6.9

Jeśli chodzi o przegląd unijnych dyrektyw w sprawie pracy w niepełnym wymiarze czasu i umów o pracę na czas określony, których podstawą są wspólne porozumienia europejskich partnerów społecznych i które jak dotąd były skutecznym narzędziem zwiększania elastyczności wewnętrznej, Komitet jest zdania, że Komisja musi sprawdzić, czy europejscy partnerzy społeczni uważają, iż przegląd jest potrzebny.

7.   Instrumenty finansowe UE

| 7.1 | W dobie konsolidacji budżetów publicznych Unia Europejska i państwa członkowskie muszą skupić się na lepszym wykorzystywaniu funduszy UE oraz jednocześnie w ramach tej polityki dawać pierwszeństwo tworzeniu miejsc pracy i podnoszeniu kwalifikacji zawodowych. Polityka spójności niewątpliwie przyczynia się do rozwoju umiejętności i tworzenia miejsc pracy, w tym także w szybko rozwijającym się sektorze gospodarki ekologicznej. Nadal możliwe jest jeszcze lepsze wykorzystywanie potencjału europejskich instrumentów finansowania, które wspierają reformy w dziedzinie zatrudnienia, kształcenia i szkolenia. |
| --- | --- |

7.1

W dobie konsolidacji budżetów publicznych Unia Europejska i państwa członkowskie muszą skupić się na lepszym wykorzystywaniu funduszy UE oraz jednocześnie w ramach tej polityki dawać pierwszeństwo tworzeniu miejsc pracy i podnoszeniu kwalifikacji zawodowych. Polityka spójności niewątpliwie przyczynia się do rozwoju umiejętności i tworzenia miejsc pracy, w tym także w szybko rozwijającym się sektorze gospodarki ekologicznej. Nadal możliwe jest jeszcze lepsze wykorzystywanie potencjału europejskich instrumentów finansowania, które wspierają reformy w dziedzinie zatrudnienia, kształcenia i szkolenia.

| 7.2 | Dlatego też Komitet popiera apel Komisji do państw członkowskich, by nakierowały działania w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) i innych funduszy na cztery podstawowe cele wskazane w komunikacie Komisji oraz na działania i reformy, które mogą z nich wynikać, i w ten sposób przyczyniły się do realizacji celów Programu oraz krajowych celów wynikających ze strategii „Europa 2020”. |
| --- | --- |

7.2

Dlatego też Komitet popiera apel Komisji do państw członkowskich, by nakierowały działania w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) i innych funduszy na cztery podstawowe cele wskazane w komunikacie Komisji oraz na działania i reformy, które mogą z nich wynikać, i w ten sposób przyczyniły się do realizacji celów Programu oraz krajowych celów wynikających ze strategii „Europa 2020”.

| 7.3 | Kluczowe znaczenie ma zwłaszcza EFS, który przyniesie korzyści we wszystkich wskazanych dziedzinach. EFS może przyczynić się do wsparcia poszczególnych filarów modelu flexicurity, do przewidywania i rozwoju umiejętności, do rozwoju innowacyjnych form organizacji, w tym BHP, do wspierania przedsiębiorczości i podejmowania działalności gospodarczej, jak również do wspierania pracowników niepełnosprawnych oraz niektórych grup znajdujących się w trudniejszej sytuacji na rynku pracy bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym. |
| --- | --- |

7.3

Kluczowe znaczenie ma zwłaszcza EFS, który przyniesie korzyści we wszystkich wskazanych dziedzinach. EFS może przyczynić się do wsparcia poszczególnych filarów modelu flexicurity, do przewidywania i rozwoju umiejętności, do rozwoju innowacyjnych form organizacji, w tym BHP, do wspierania przedsiębiorczości i podejmowania działalności gospodarczej, jak również do wspierania pracowników niepełnosprawnych oraz niektórych grup znajdujących się w trudniejszej sytuacji na rynku pracy bądź zagrożonych wykluczeniem społecznym.

| 7.4 | Komitet zawarł szereg zaleceń w opinii w sprawie przyszłości EFS (20). Komitet zauważa tam między innymi, że: „Należy wyciągnąć wnioski z wykorzystania EFS, aby wesprzeć zarówno naprawę gospodarczą, jak i wzrost gospodarczy Unii Europejskiej poprzez zwiększenie pomocy dla MŚP, mikroprzedsiębiorstw i podmiotów gospodarki społecznej w poszanowaniu celów EFS, jak również poprzez poprawę sytuacji społecznej, zarówno w zakresie utrzymania i tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy, jak i w zakresie włączenia społecznego, zwłaszcza poprzez pracę”. |
| --- | --- |

7.4

Komitet zawarł szereg zaleceń w opinii w sprawie przyszłości EFS (20). Komitet zauważa tam między innymi, że: „Należy wyciągnąć wnioski z wykorzystania EFS, aby wesprzeć zarówno naprawę gospodarczą, jak i wzrost gospodarczy Unii Europejskiej poprzez zwiększenie pomocy dla MŚP, mikroprzedsiębiorstw i podmiotów gospodarki społecznej w poszanowaniu celów EFS, jak również poprzez poprawę sytuacji społecznej, zarówno w zakresie utrzymania i tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy, jak i w zakresie włączenia społecznego, zwłaszcza poprzez pracę”.

| 7.5 | Jeśli chodzi o przyszły budżet UE, Komitet we wspomnianej opinii apeluje: „W konsekwencji, z uwagi na obecną sytuację gospodarczą, EFS powinien w dalszym ciągu być ważnym instrumentem strategicznym i finansowym, i dysponować większymi zasobami w związku z większymi wyzwaniami, jakim będzie musiał sprostać (wyższe stopy bezrobocia). Odpowiadałoby to zwiększeniu budżetu ogólnego UE o co najmniej 5,9 %, zgodnie z przedstawioną przez Komisję Europejską propozycją ogólnego zwiększenia budżetu UE na rok 2011”. |
| --- | --- |

7.5

Jeśli chodzi o przyszły budżet UE, Komitet we wspomnianej opinii apeluje: „W konsekwencji, z uwagi na obecną sytuację gospodarczą, EFS powinien w dalszym ciągu być ważnym instrumentem strategicznym i finansowym, i dysponować większymi zasobami w związku z większymi wyzwaniami, jakim będzie musiał sprostać (wyższe stopy bezrobocia). Odpowiadałoby to zwiększeniu budżetu ogólnego UE o co najmniej 5,9 %, zgodnie z przedstawioną przez Komisję Europejską propozycją ogólnego zwiększenia budżetu UE na rok 2011”.

| 7.6 | Komitet docenia dotychczasowe korzyści i rezultaty osiągnięte dzięki wspólnotowemu programowi na rzecz zatrudnienia i solidarności społecznej PROGRESS wpisanemu w strategiczne ramy na lata 2007–2013. Jednocześnie przyjmuje z zadowoleniem fakt, że w ramach przeglądu swych instrumentów finansowych Komisja rozpoczęła konsultacje publiczne dotyczące także struktury, wartości dodanej, działań, budżetu i wdrażania kolejnego programu, który zastąpi program PROGRESS i który będzie reakcją na nowe wyzwania, z którymi Unia zmierzy się w dziedzinie społecznej i w dziedzinie zatrudnienia. |
| --- | --- |

7.6

Komitet docenia dotychczasowe korzyści i rezultaty osiągnięte dzięki wspólnotowemu programowi na rzecz zatrudnienia i solidarności społecznej PROGRESS wpisanemu w strategiczne ramy na lata 2007–2013. Jednocześnie przyjmuje z zadowoleniem fakt, że w ramach przeglądu swych instrumentów finansowych Komisja rozpoczęła konsultacje publiczne dotyczące także struktury, wartości dodanej, działań, budżetu i wdrażania kolejnego programu, który zastąpi program PROGRESS i który będzie reakcją na nowe wyzwania, z którymi Unia zmierzy się w dziedzinie społecznej i w dziedzinie zatrudnienia.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. C 128/74 z 18.5.2010.

1

(2)  Konkluzje Rady „Wspólne zasady wdrażania modelu flexicurity” z 5–6 grudnia 2007 r. (dok. 16201/07).

2

(3)  Wspólne sprawozdanie w sprawie zatrudnienia, COM(2011) 11 wersja ostateczna, Bruksela, styczeń 2011 r., http://ec.europa.eu/europe2020/pdf/3_pl_annexe_part1.pdf.

3

(4)  Zharmonizowane stopy bezrobocia OECD, komunikat prasowy z 10 maja 2011 r., www.oecd.org.

4

(5)  Roczne sprawozdanie gospodarcze, COM(2011) 11wersja ostateczna z 12 stycznia 2011 r.

5

(6)  Dialog o wzroście i zatrudnieniu w Europie w dniach 1–3 marca 2011 r. w Wiedniu, www.ilo.org.

6

(7)  Dokument roboczy Komisji Europejskiej – Raport demograficzny 2010: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/population/documents/Tab/report.pdf.

7

(8)  Dz.U. C 27/114 z 3.2.2009 i CESE 801/2011 z 4.5.2011.

8

(9)  COM(2010) 636 wersja ostateczna z 15 listopada 2010 r., „Europejska strategia w sprawie niepełnosprawności 2010–2020: Odnowione zobowiązanie do budowania Europy bez barier”.

9

(10)  COM(2010) 491 wersja ostateczna, „Strategia na rzecz równości kobiet i mężczyzn 2010–2015”.

10

(11)  COM(2010) 608 wersja ostateczna, „W kierunku Aktu o jednolitym rynku”, październik 2010 r.

11

(12)  Dz.U. C 132/55 z 3.5.2011.

12

(13)  „Europejska strategia w sprawie niepełnosprawności 2010–2020: Odnowione zobowiązanie do budowania Europy bez barier” COM(2010) 636 wersja ostateczna.

13

(14)  Wspólna analiza europejskich partnerów społecznych pt. „The implementation of Flexicurity and the role of the social partners” (Wdrażanie modelu flexicurity i rola partnerów społecznych), opracowana w ramach wspólnego programu prac dotyczącego dialogu społecznego UE na lata 2009–2011.

14

(15)  Zgodnie z aktualnymi analizami OECD obniżenie składek płaconych przez przedsiębiorstwa przyniosłoby wzrost zatrudnienia o 0,6 %.

15

(16)  Porozumienie autonomiczne europejskich partnerów społecznych (2010 r.) o inkluzywnych rynkach pracy wynegocjowane w ramach wspólnego programu prac na lata 2009–2011.

16

(17)  Dz.U. C 18/18 z 19.1.2011.

17

(18)  Dz.U. C 132/26 z 3.5.2011, Dz.U. C 347/1 z 18.12.2010 i Dz.U. C 128/74 z 18.5.2010.

18

(19)  Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy, piąte badanie, www.eurofound.europa.eu.

19

(20)  Dz.U. C 132/8 z 3.5.2011.

20

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/150 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/150

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „W kierunku kompleksowej europejskiej polityki dotyczącej inwestycji międzynarodowych”

COM(2010) 343 wersja ostateczna

2011/C 318/25

Sprawozdawca: Jonathan PEEL

Dnia 7 lipca 2010 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „W kierunku kompleksowej europejskiej polityki dotyczącej inwestycji międzynarodowych”

COM(2010) 343 wersja ostateczna.

Sekcja Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 20 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 13 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 123 do 5 – 9 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Komitet z zadowoleniem przyjmuje przyznanie UE nowych kompetencji w zakresie bezpośrednich inwestycji zagranicznych i możliwości, jakie stwarza ten pierwszy krok na drodze do silniejszej i bardziej spójnej ochrony inwestycji między państwami członkowskimi i krajami trzecimi. Nadrzędne ramy należy przyjąć z zadowoleniem, pod warunkiem że nie będą one zbyt restrykcyjne. Konieczne jest utrzymanie bezpieczeństwa inwestorów, zarówno w interesie przedsiębiorstw z UE, jak i krajów rozwijających się. Większa siła przetargowa związana z przyznaniem UE wyłącznej kompetencji w tej dziedzinie powinna przynieść wzmocnienie pozycji UE oraz łatwiejszy dostęp do kluczowych rynków krajów trzecich, przy jednoczesnej ochronie inwestorów, co wzmocni naszą konkurencyjność międzynarodową.

1.2   Komitet ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje zapewnienie zawarte w komunikacie, że handel UE i polityka dotycząca inwestycji muszą być zgodne i spójne z polityką gospodarczą oraz innymi politykami Unii, w tym „polityką w zakresie ochrony środowiska, godnej pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy” oraz rozwoju. Polityka UE dotycząca inwestycji nie może pomijać żadnego z tych aspektów: Komitet nalega, aby w przypadku przyszłych lub odnawianych traktatów inwestycyjnych UE, w każdym z wymienionych aspektów zrównoważonego rozwoju pozostawić obydwu stronom wystarczającą swobodę działania. Należy także w pełni uwzględnić obowiązki inwestorów w zakresie wymogów rozwoju zrównoważonego, ponieważ starają się oni wzmacniać i utrzymać swoją ogólną konkurencyjność. Jednakże skuteczna strategia inwestycyjna UE ma do odegrania kluczową rolę w utrzymaniu konkurencyjności UE w czasach szybkich przemian gospodarczych oraz przekształceń układu sił gospodarczych na świecie.

1.3   Komitet zgadza się, że uniwersalny model dla wszystkich umów inwestycyjnych nie byłby ani konieczny, ani pożądany. Jednakże umowy inwestycyjne UE powinny przynosić połączenie otwartego otoczenia inwestycyjnego ze skuteczną ochroną inwestorów UE oraz zapewnieniem elastyczności operacyjnej w krajach, w których dokonują oni inwestycji. Otoczenie takie jest konieczne, jeżeli inwestorzy mają odnieść korzyści. Konieczne jest także stopniowe zniesienie ograniczeń dla inwestycji oraz odpowiednia ochrona, szczególnie poprzez włączenie przepisów dotyczących zasady traktowania narodowego, sprawiedliwego i równego traktowania oraz swobodnego przepływu środków.

1.4   Komitet zwraca także uwagę, że wszelkie próby rozwiązania wszystkich obecnych dwustronnych umów inwestycyjnych w ciągu pięciu lat wpłynęłyby destabilizująco na istniejące inwestycje oraz na zatrudnienie i ochronę socjalną. Nie oznacza to jednak, że nie należy przyjrzeć się temu z bliska w ramach przeglądu w celu zapewnienia bardziej spójnego, przejrzystego i zrównoważonego podejścia UE w przyszłości.

1.5   W związku z tym Komitet apeluje, by UE wykorzystała tę szansę do ulepszenia i aktualizacji negocjowanych przez nią umów inwestycyjnych dzięki swoim mocnym stronom, a nie tylko naśladowała innych. UE musi krytycznie przyjrzeć się ostatnim zmianom w międzynarodowym prawie inwestycyjnym, a także polityce i praktykom inwestycyjnym (w tym kwestii arbitrażu w sporach między inwestorami a państwem), aby jej podstawy koncepcyjne i podejście do przyszłych umów inwestycyjnych i rozdziałów dotyczących inwestycji w umowach o wolnym handlu były zarówno nowoczesne, jak i możliwe do utrzymania w dłuższej perspektywie.

1.6   Komitet w pełni popiera zamiar Komisji, by priorytetowo traktować negocjacje z tymi krajami, zwłaszcza głównymi gospodarkami wschodzącymi określonymi w komunikacie pt. „Globalny wymiar Europy”, które mają duży potencjał rynkowy, lecz w których inwestorzy zagraniczni wymagają lepszej ochrony. Komitet przyjmuje jednak z zadowoleniem stwierdzenie, że nie powinno to uniemożliwiać wszelkich przyszłych inicjatyw wielostronnych.

1.7   EKES wzywa także Komisję do wykorzystania umów o ochronie inwestycji jako najważniejszej okazji do wspierania w krajach rozwijających się inwestycji długoterminowych, które przynoszą korzyści gospodarcze, takie jak godna praca wysokiej jakości, poprawa infrastruktury i transfer wiedzy.

1.8   Komitet wyraża ubolewanie, że w komunikacie nie rozważono wystarczająco szczegółowo, w jaki sposób polityka UE dotycząca inwestycji międzynarodowych będzie współdziałać z programem UE na rzecz rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem AKP, krajów najsłabiej rozwiniętych oraz trwających negocjacji w sprawie umów o partnerstwie gospodarczym.

1.9   Otwarcie na dwustronne bezpośrednie inwestycje zagraniczne przynosiło dotąd znaczące korzyści UE, lecz niestety w komunikacie nie mówi się o możliwych przejęciach strategicznie wrażliwych europejskich przedsiębiorstw.

1.9.1   Komisja wyraźnie i słusznie pragnie, by UE była otoczeniem otwartym na inwestycje, lecz musi dokładniej rozważyć, jak najlepiej otwartość tę zapewnić i monitorować. Musi także poświęcić uwagę złożonej kwestii wzajemności wobec stron trzecich w dziedzinie inwestycji, unikając przy tym podejścia polegającego na rygorystycznej wymianie typu „coś za coś”.

1.10   Komitet uważa, że w miarę możliwości należy zawsze uwzględniać rozdziały o inwestycjach w ramach szerszych negocjacji handlowych UE i że inwestycje muszą być także objęte monitorowaniem ze strony społeczeństwa obywatelskiego, gdy umowy takie przewidują utworzenie forów społeczeństwa obywatelskiego.

2.   Kontekst – inwestycje: nowa „granica” UE

2.1   Komunikat Komisji „W kierunku kompleksowej europejskiej polityki dotyczącej inwestycji międzynarodowych” został wydany po wejściu w życie traktatu lizbońskiego. Art. 207 TFUE włącza wreszcie po raz pierwszy bezpośrednie inwestycje zagraniczne we wspólną politykę handlową UE, natomiast art. 206 stanowi, że UE ma przyczyniać się do „stopniowego zniesienia ograniczeń (w handlu międzynarodowym i) w bezpośrednich inwestycjach zagranicznych”. Jak stwierdzono w komunikacie „inwestycje stanowią same w sobie nową granicę dla wspólnej polityki handlowej”, lecz oznacza to tylko pierwszy krok w rozwoju takiej polityki UE, a reakcje na komunikat będą ważnym czynnikiem wpływającym na jej przyszły kierunek.

2.2   Traktat lizboński przyniósł zasadnicze zmiany w uprawnieniach w zakresie polityki zewnętrznej UE: różne aspekty (handel, inwestycje, rozwój, rozszerzenie) mają być ściślej zintegrowane i wzajemnie powiązane – m.in. aby zapewnić znacznie większą koordynację.

2.3   Celem komunikatu jest zbadanie, jak „Unia może stworzyć politykę inwestycji międzynarodowych, która zwiększa konkurencyjność UE, a tym samym przyczynia się do osiągnięcia celów strategii »Europa 2020« na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu”, z jednoczesnym utrzymaniem otwartego otoczenia inwestycyjnego.

2.4   Komitet nie został jednak poproszony o opinię w sprawie równoległego wniosku dotyczącego rozporządzenia mającego na celu ustanowienie faktycznych środków przejściowych związanych z istniejącymi dwustronnymi umowami inwestycyjnymi – jest to kwestia ważna dla wielu zainteresowanych stron, choć Komisja podkreśla, że nie zamierza ich zmieniać. W państwach członkowskich funkcjonuje obecnie ponad 1 100 dwustronnych umów inwestycyjnych z 147 krajami trzecimi, począwszy od Niemiec, które mają ok. 120 umów po Irlandię, która nie ma takich umów. Spośród pozostałych państw członkowskich UE-15 tylko Grecja i Dania mają mniej niż 50 umów, zaś wśród nowych państw tylko Czechy i Rumunia mają 60 lub więcej.

2.5   Komisja proponuje dokonanie przeglądu istniejących umów w ciągu pięciu lat i przedstawienie sprawozdania Parlamentowi i Radzie. Pierwszorzędne znaczenie muszą mieć w tym względzie stabilność i pewność prawa dla inwestorów. Niektóre kręgi wywierają jednak presję na Komisję, by rozwiązała wszystkie dwustronne umowy inwestycyjne w ciągu pięciu lat. Miałoby to jednak znaczący destabilizujący wpływ na istniejące umowy, co nie tylko miałoby potencjalnie poważne skutki dla zatrudnienia i niektórych przedsiębiorstw, lecz także dla ochrony socjalnej i przyszłych emerytur w całej Europie, gdzie fundusze emerytalne intensywnie inwestują w takie przedsiębiorstwa. Nie powinno to jednak powstrzymać UE przed przyjrzeniem się istniejącym dwustronnym umowom inwestycyjnym w ramach ogólnego przeglądu ostatnich zmian w międzynarodowym prawie inwestycyjnym, polityce i praktykach inwestycyjnych oraz kwestii arbitrażu w sporach między inwestorami a państwem, aby zapewnić bardziej spójną, przejrzystą i zrównoważoną politykę UE dotyczącą inwestycji oraz podejście do negocjacji w przyszłości.

2.6   Nowe kompetencje UE w zakresie bezpośrednich inwestycji zagranicznych powinny przynieść rzeczywiste możliwości silniejszej i bardziej spójnej ochrony inwestycji między państwami członkowskimi i krajami trzecimi, a także wspierać w krajach rozwijających się inwestycje długoterminowe, które przynoszą korzyści gospodarcze, takie jak godna praca wysokiej jakości, poprawa infrastruktury i transfer wiedzy. Mogłoby to także pomóc w ograniczeniu obecnej silnej presji migracyjnej, w obliczu której stoi UE.

2.7   Decyzje inwestycyjne zależą oczywiście od sytuacji rynkowej, lecz inwestycje często dzielą się na dwa aspekty – „dostęp do rynku” i „ochrona”. Komunikat skupia się głównie na „ochronie”, omówione zostały jednak także inne aspekty, takie jak otwartość na inwestorów zagranicznych, zapewnienie inwestorom możliwości „funkcjonowania w otwartym oraz prawidłowo i sprawiedliwie regulowanym otoczeniu biznesowym, zarówno w kraju, jak i za granicą”.

2.7.1   Dostęp do rynku inwestycji został już uwzględniony w umowach wielostronnych i dwustronnych na szczeblu UE (usługi są głównym elementem obecnych negocjacji w ramach rundy dauhańskiej). Nie jest pewne, w jakim stopniu w komunikacie uwzględniono inwestycje portfelowe określone przez ETS jako „nabycie papierów wartościowych na rynku kapitałowym dokonane jedynie w celu lokaty kapitału bez zamiaru uczestniczenia w zarządzaniu przedsiębiorstwem lub sprawowania nad nim kontroli” (1) – ta kwestia wymaga wyjaśnienia, podobnie jak wszelkie możliwe różnice w sposobie traktowania.

3.   Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ)

3.1   W komunikacie (podobnie jak w orzeczeniach ETS) stwierdza się, że bezpośrednie inwestycje zagraniczne „obejmują zazwyczaj wszelkie inwestycje zagraniczne służące stworzeniu trwałych i bezpośrednich powiązań z przedsiębiorstwem, któremu udostępniany jest kapitał w celu prowadzenia działalności gospodarczej” lub „kapitał przepływający od inwestora mającego siedzibę w jednym kraju do przedsiębiorstwa z siedzibą w innym kraju”. Tym niemniej brak sztywnej definicji zapewnia Komisji większą elastyczność na wypadek zmian okoliczności w przyszłości, to jednak z kolei może także stwarzać większą niepewność prawa, co nie jest idealną sytuacją dla inwestycji. Wszelkie ściślejsze definicje inwestycji muszą wzmacniać, a nie osłabiać ochronę inwestora; nie mogą też ograniczać elastyczności.

3.2   Wiele osób uważa, że aspekty inwestycyjne mogą stać się ważniejsze niż handel, szczególnie jeżeli chodzi o dostęp do rynku w gospodarkach wschodzących. Bezpośrednie inwestycje dokonywane przez przedsiębiorstwa i przemysł UE za granicą gwałtownie wzrosły w ostatnich latach – jako element globalizacji nabierającej coraz większego tempa. W większości przypadków, zależnie od komparatywnych kosztów produkcji, rozwiązaniem idealnym jest zlokalizowanie produkcji jak najbliżej rynku końcowego, co jest szczególnie ważne w miarę otwierania się nowych rynków, szczególnie w kluczowych gospodarkach wschodzących. Tendencja ta może ulec przyśpieszeniu: zaopatrzenie i produkcja mogą łatwo przenosić się z jednego kraju do drugiego, jak już miało to miejsce w związku z różnymi poziomami akceptacji dla stosowania biotechnologii w różnych krajach i regionach.

3.2.1   Globalne łańcuchy dostaw i produkcji mogą również rozciągać się na wiele krajów – np. przeznaczone na rynek europejski telefony komórkowe mogą być konstruowane w Chinach, zaś zastosowana w nich technologia jest importowana z innych miejsc w Azji Wschodniej. Warto zaważyć, że podczas gdy import z Chin do UE szybko wzrastał w ostatnich latach (prawie dwukrotny wzrost z 117 mld EUR do 200 mld EUR w latach 2005–2008), ogólny poziom importu UE z Azji Wschodniej utrzymywał się w ostatnim dziesięcioleciu na dość stałym poziomie (wahając się od 21 % do 26 %). Przed wejściem Chin do WTO części były zwykle importowane do UE bezpośrednio z innych krajów. Ponad połowa eksportu Chin pochodzi z przedsiębiorstw mających zagranicznych właścicieli, którzy zainwestowali w Chinach – ich odsetek w przemyśle elektronicznym wynosi aż 65 %.

3.3   BIZ odgrywają kluczową rolę w globalnej strategii biznesowej UE. W komunikacie przedstawiono główne powody takiej sytuacji. Wiele firm z UE również przeniosło swoją produkcję do Chin (np. w sektorze tekstyliów), aby utrzymać konkurencyjność, umożliwiając tym samym stałe finansowanie kluczowych elementów działalności w kraju, zwłaszcza badań i rozwoju. W 2009 r. inwestycje UE w Chinach wyniosły 5,3 mld EUR, zaś chińskie inwestycje w UE tylko 0,3 mld EUR (2). Jak stwierdzono w komunikacie „analiza najnowszych wyników badań dotyczących BIZ i zatrudnienia wykazuje brak mierzalnego negatywnego wpływu wywieranego przez inwestycje wypływające z UE na zatrudnienie ogółem” (3). Zauważono wszak, że „o ile jednak łączny bilans jest pozytywny, o tyle negatywne skutki mogą pojawić się na poziomie konkretnych sektorów, obszarów geograficznych lub poszczególnych przypadków”. Może to wpłynąć w większym stopniu na sytuację osób o niskich kwalifikacjach.

3.3.1   Z kolei główne gospodarki wschodzące, jak zauważono, zaczynają zwiększać swój „względny udział” w ogólnym przepływie BIZ. UE jest liderem rynkowym w zakresie BIZ zarówno jako strona przyjmująca, jak i jako strona inwestująca – co można było zobaczyć na przykładzie zakupu przedsiębiorstw UE (np. Corus, Volvo) przez firmy z Indii i Chin – oraz doskonale znanych marek, szczególnie samochodów, produkowanych przez firmy z USA i Japonii już działające na terenie Europy.

3.3.2   Otwarcie na dwustronne BIZ przynosiło dotąd znaczące korzyści UE, jak stwierdzono w komunikacie, lecz niestety nie wspomina się w nim o możliwych przejęciach strategicznie wrażliwych europejskich przedsiębiorstw. W mediach pojawiły się spekulacje co do utworzenia organu UE z uprawnieniami w zakresie dokonywania przeglądu i blokowania takich zagranicznych przejęć. Przykładowo, mimo wprowadzenia przez UE w 1989 r. zakazu transferu zaawansowanych technologii, Chiny poszukują możliwości zakupu aktywów (i obligacji rządowych), szczególnie w państwach członkowskich o wysokim poziomie zadłużenia, a także nabywania firm z branży najnowocześniejszych zaawansowanych technologii. Prognozy Banku Anglii wskazują, że w 2050 r. na Chiny mogłoby przypadać 40 % oszczędności G-20, w porównaniu z jedynie 5 % na USA. Tego rodzaju kwestie uwzględnione zostały w kanadyjskiej ustawie o inwestycjach oraz przez Komisję USA ds. Inwestycji Zagranicznych. Komisja wyraźnie i słusznie pragnie, by UE była otoczeniem otwartym na inwestycje, lecz musi dokładniej rozważyć, jak najlepiej otwartość tę zapewnić i monitorować, a także zgłębić złożoną kwestię wzajemności wobec stron trzecich w dziedzinie inwestycji, unikając przy tym podejścia polegającego na rygorystycznej wymianie typu „coś za coś”.

4.   Inwestycje jako element szerszej polityki zewnętrznej UE

4.1   Tworzenie kompleksowej polityki UE dotyczącej inwestycji międzynarodowych musi obejmować wiele aspektów. Inwestycje zależą oczywiście od sytuacji rynkowej, tym niemniej konieczne jest również otwarte otoczenie inwestycyjne, jeżeli inwestorzy mają odnieść korzyści. Niezbędne jest także zapewnienie elastyczności działania i stopniowe zniesienie ograniczeń w zakresie inwestycji w połączeniu z odpowiednią ochroną. Powinno to obejmować przepisy dotyczące zasady traktowania narodowego, sprawiedliwego i równego traktowania oraz swobodnego przepływu środków. Ma to kluczowe znaczenie dla rozwoju handlu z krajami trzecimi i innymi wschodzącymi gospodarkami, „od którego zależy nasz dobrobyt” (4).

4.2   Polityka inwestycyjna była jedną z „kwestii singapurskich”, dodanych przez UE w 1997 r. do porządku obrad WTO na nadchodzącą wówczas rundę dauhańską, lecz następnie porzuconych w ramach próby kompromisu w Cancún w 2003 r. W miarę potrzeby angażowania krajów rozwijających się, kwestia ta pojawiła się ponownie jako kluczowy cel UE w komunikacie z 2006 r. pt. „Globalny wymiar Europy” dotyczącym handlu i obejmującym większość ówczesnych negocjacji UE w sprawie umów o wolnym handlu. Aktualny komunikat opiera się na takim właśnie podejściu z uwzględnieniem wskazanych w związku z tym krajów i regionów, stwierdza się w nim natomiast, że nie może to wykluczać przyszłych inicjatyw wielostronnych (5).

4.3   Kanada, która wyraziła zainteresowanie włączeniem kwestii ochrony inwestycji do swoich obecnych negocjacji gospodarczo-handlowych z UE, utrzymuje wysokie standardy ochrony inwestorów i zajmuje wysoką pozycję w opracowanym przez Bank Światowy indeksie łatwości prowadzenia działalności gospodarczej oraz pod względem przepływów inwestycyjnych. Jednakże oprócz Singapuru wiele innych krajów wskazanych w „Globalnym wymiarze Europy” i w omawianym komunikacie nie spełnia takich standardów. W indeksie Banku Światowego Chiny (z wyłączeniem Hongkongu) znajdują się na 89. miejscu, Rosja – na 120., Brazylia – na 129., a Indie – na 133. pozycji ze 183 krajów. W zakresie ochrony inwestorów kraje te również wypadają marnie. W tym wypadku stworzenie otoczenia regulacyjnego korzystnego dla przedsiębiorstw nadal wymaga wysiłków. Sensowne jest priorytetowe traktowanie negocjacji z krajami o dużym potencjale rynkowym, lecz w których konieczna jest lepsza ochrona inwestorów zagranicznych.

4.3.1   Singapur i Indie także poprosiły o włączenie rozdziałów na temat ochrony inwestycji do negocjowanych z UE umów o wolnym handlu. Należy dążyć również do zawarcia odrębnych „autonomicznych” umów inwestycyjnych, zgodnie z sugestią, także z Chinami i Rosją (6), z którymi szersze negocjacje postępują niezwykle wolno. Prawdopodobnie Rosja jest tym równie zainteresowana. W Chinach utrzymują się wyraźne bariery dla przedsiębiorstw UE, m.in. w zakresie praw własności intelektualnej, zamówień i zaawansowanej technologii. Brazylia zaś systematycznie odmawia rozważenia włączenia rozdziału o inwestycjach w jakąkolwiek umowę o wolnym handlu z Mercosurem, natomiast wszelkie umowy z takimi krajami, jak Wenezuela pozostają niewykonalne.

4.4   Jak wskazuje badanie LSE (7) wyłączna kompetencja powinna wzmocnić rolę UE, co Komitet przyjmuje z zadowoleniem. Zwraca uwagę, że od lat 90. (północnoamerykańskie) kraje należące do NAFTA kształtowały reguły inwestycyjne poprzez bardziej kompleksowe umowy, co przynosiło pośrednie szkody inwestorom UE (choć niektóre umowy dotyczyły nowych państw członkowskich). Dodaje, że wzmocniona siła przetargowa jednolitej polityki UE powinna umożliwić UE uzyskanie lepszego dostępu do rynków kluczowych krajów trzecich, przy jednoczesnej ochronie inwestorów, co wzmocni międzynarodową konkurencyjność Europy.

4.4.1   Komitet zgadza się z LSE, że UE powinna wykorzystać tę szansę do aktualizacji negocjowanych przez nią umów. Powinna jednak wykorzystać swoje mocne strony zamiast naśladować NAFTA.

5.   Społeczne i ekologiczne aspekty inwestycji

5.1   Wiele osób obawia się jednak większego upolitycznienia negocjacji inwestycyjnych w przyszłości, m.in. ze względu na nacisk w art. 205 TFUE, by wspólną polityką handlową kierowały ogólne zasady działań zewnętrznych UE, w tym propagowanie demokracji, państwa prawa, poszanowania praw człowieka i wkładu w zrównoważony rozwój gospodarczy, społeczny i ekologiczny. Nie podzielamy tej obawy; uważamy, że kwestie te mają kluczowe znaczenie.

5.2   Ostatnie dwustronne umowy inwestycyjne NAFTA obejmowały postanowienia dotyczące ochrony przed pośrednim wywłaszczeniem, rzadko umieszczane w dwustronnych umowach inwestycyjnych państw członkowskich. Bez nich rośnie niebezpieczeństwo, że kwestie sporne zostaną pozostawione arbitrażowi, co jest niezbyt satysfakcjonującą metodą postępowania. Będzie to szczególnym przedmiotem zainteresowania Komitetu w związku z włączeniem postanowień o zrównoważonym rozwoju i innych środków regulacyjnych wyraźnie służących interesowi publicznemu (8), szczególnie w obszarach postrzeganych przez innych jako sposób zwiększania barier.

5.3   Jak stwierdzono wcześniej, Komitet z zadowoleniem przyjmuje zapewnienie zawarte w komunikacie, że handel UE i polityka dotycząca inwestycji muszą być spójne z innymi politykami Unii, w tym „polityką w zakresie ochrony środowiska, godnej pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy” oraz polityką rozwoju. W miarę możliwości należy zawsze dążyć do włączenia rozdziałów o inwestycjach w szerszych negocjacjach handlowych UE. Ochronę inwestycji należy również objąć monitorowaniem ze strony społeczeństwa obywatelskiego, gdy umowy takie przewidują utworzenie forów społeczeństwa obywatelskiego (9).

5.4   W odpowiedzi na komunikat „Globalny wymiar Europy” Komitet wezwał już do uwzględniania standardów GSP+ w przyszłych umowach UE o wolnym handlu. Obejmują one 8 kluczowych konwencji MOP i główne konwencje dotyczące ochrony środowiska. Monitorowanie tych aspektów należy włączyć do uprawnień przyszłych forów w zakresie inwestycji, m.in. po to, by zminimalizować możliwość nieuczciwego wykorzystywania w sporach kwestii ekologicznych lub społecznych przez państwo przyjmujące. Komitet zwraca jednak uwagę, że Kanada ratyfikowała jedynie 5 z tych konwencji MOP, Korea 4, zaś USA tylko 2.

5.4.1   Dlatego też Komitet z zadowoleniem przyjmuje wyraźne zobowiązanie w umowie z Cariforum (2008), by nie obniżać standardów dotyczących ochrony środowiska lub pracy w celu przyciągania inwestycji, a także postanowienie dotyczące zachowania inwestorów (art. 72), by utrzymać takie standardy, unikać praktyk korupcyjnych i utrzymywać związki ze społecznościami lokalnymi. Należy w pełni uwzględnić obowiązki inwestorów w zakresie wymogów rozwoju zrównoważonego, ponieważ starają się oni wzmacniać i utrzymać swoją ogólną konkurencyjność. Ponadto inwestorzy z UE muszą być chronieni za granicą przed sytuacją, w której lokalną konkurencję obowiązywałyby niższe standardy.

6.   Inwestycje jako narzędzie rozwoju?

6.1   Zdaniem Komitetu w komunikacie nie rozważono wystarczająco szczegółowo istotnej kwestii, w jaki sposób polityka UE dotycząca inwestycji międzynarodowych będzie współdziałać z programem UE na rzecz rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem AKP, krajów najsłabiej rozwiniętych oraz trwających negocjacji w sprawie umów o partnerstwie gospodarczym. Stosunek UE wobec Afryki ostro kontrastuje z podejściem Chin. W poszukiwaniu nowych źródeł surowców i możliwości inwestycyjnych za granicą Chiny zawarły partnerstwa z szeregiem krajów afrykańskich, w ramach których inwestycje traktowane są jako działalność gospodarcza, a nie jako pomoc na rzecz rozwoju.

6.2   UE musi wspierać w krajach rozwijających się inwestycje długoterminowe, które przynoszą korzyści gospodarcze, takie jak dobra infrastruktura zatrudnienia i transfer wiedzy. Powinno to być częścią inicjatywy w zakresie umów o partnerstwie gospodarczym, która skupia się przede wszystkim na rozwoju.

6.2.1   EKES wcześniej stwierdził (10), że rozwój gospodarczy Afryki „wymaga w pierwszym rzędzie i przede wszystkim pogłębienia rynku wewnętrznego umożliwiającego tworzenie wzrostu wewnętrznego prowadzącego do stabilizacji kontynentu i wprowadzenie go do gospodarki światowej. Integracja regionalna i rozwój rynku wewnętrznego są punktem oparcia i odskocznią, które umożliwią Afryce pozytywne otwarcie się na handel światowy”. Ponawiamy ten apel w odniesieniu do polityki UE dotyczącej inwestycji.

Bruksela, 20 czerwca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Wyrok ETS, 28 września 2006 r.

1

(2)  Dane Komisji.

2

(3)  2010 Impact of EU outward FDI (Wpływ BIZ wypływających z UE w 2010 r.), Copenhagen Economics.

3

(4)  Komunikat pt. „Globalny wymiar Europy” cytowany w dokumencie Dz.U. C 211 z 19.8.2011, s. 82.

4

(5)  Poglądy Komitetu na umowy wielostronne i dwustronne zostały bardziej szczegółowo przedstawione w dokumencie CESE Dz.U. C 211 z 19.8.2011, s. 82.

5

(6)  Handel, wzrost i sprawy światowe, rozdział 2.1.

6

(7)  „Podejście UE do międzynarodowej polityki dotyczącej inwestycji po wejściu w życie traktatu lizbońskiego”, badanie London School of Economics et alt., 2010 r.

7

(8)  Poglądy Komitetu odnoszące się do oceny wpływu na zrównoważony rozwój oraz polityki handlowej UE omówione zostały w opinii CESE Dz.U. C 218 z 23.7.2011, s. 14.

8

(9)  Postanowienia dotyczące utworzenia forów społeczeństwa obywatelskiego zawarto w umowach z Cariforum (umowa o partnerstwie gospodarczym) i z Ameryką Środkową (umowa o wolnym handlu), aby monitorować całość umowy, a także z Koreą, aby monitorować rozdział o zrównoważonym rozwoju.

9

(10)  Dz.U. C 317 z 23.12.2009, s. 126 i Dz.U. C 255 z 22.09.2010, s. 1.

10

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/155 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/155

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „Plan na rzecz efektywności energetycznej z 2011 r.”

COM(2011) 109 wersja ostateczna

2011/C 318/26

Sprawozdawca: Ulla SIRKEINEN

Dnia 8 marca 2011 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Plan na rzecz efektywności energetycznej z 2011 r.”

COM(2011) 109 wersja ostateczna.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 22 czerwca 2011 r.

Na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z 14 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny jednogłośnie przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   W ramach konkluzji EKES:

| — | potwierdza zdecydowane poparcie dla celu poprawy efektywności energetycznej jako zasadniczego elementu strategii „Europa 2020”; |
| --- | --- |

—

potwierdza zdecydowane poparcie dla celu poprawy efektywności energetycznej jako zasadniczego elementu strategii „Europa 2020”;

| — | zwraca uwagę, że efektywność energetyczna i oszczędzanie energii zależą przede wszystkim od działań podejmowanych przez obywateli, przedsiębiorstwa i pracowników, od zmiany ich zachowań; |
| --- | --- |

—

zwraca uwagę, że efektywność energetyczna i oszczędzanie energii zależą przede wszystkim od działań podejmowanych przez obywateli, przedsiębiorstwa i pracowników, od zmiany ich zachowań;

| — | uważa, że należy położyć większy nacisk na trwałe efekty w długim okresie, zamiast na krótkookresowe osiągnięcia; |
| --- | --- |

—

uważa, że należy położyć większy nacisk na trwałe efekty w długim okresie, zamiast na krótkookresowe osiągnięcia;

| — | podkreśla, że oszczędność energii powinna służyć rozwojowi gospodarczemu, dobrobytowi społecznemu i jakości życia; |
| --- | --- |

—

podkreśla, że oszczędność energii powinna służyć rozwojowi gospodarczemu, dobrobytowi społecznemu i jakości życia;

| — | podkreśla, że odpowiedzialność za te kwestie spoczywa na państwach członkowskich, a UE tworzy wspólne ramy; |
| --- | --- |

—

podkreśla, że odpowiedzialność za te kwestie spoczywa na państwach członkowskich, a UE tworzy wspólne ramy;

| — | podkreśla znaczenie wyboru właściwych instrumentów oraz uważa, że dobrowolne porozumienia spełniają swą rolę, natomiast jeśli pozytywne zachęty nie odnoszą skutku, potrzebne są wiążące przepisy; |
| --- | --- |

—

podkreśla znaczenie wyboru właściwych instrumentów oraz uważa, że dobrowolne porozumienia spełniają swą rolę, natomiast jeśli pozytywne zachęty nie odnoszą skutku, potrzebne są wiążące przepisy;

| — | podkreśla znaczenie kogeneracji jako wysoce efektywnego sposobu wytwarzania energii; |
| --- | --- |

—

podkreśla znaczenie kogeneracji jako wysoce efektywnego sposobu wytwarzania energii;

| — | nie popiera wyznaczenia wiążącego ogólnego celu w zakresie efektywności energetycznej, ale zaleca skupienie wysiłków na osiąganiu rzeczywistych rezultatów; |
| --- | --- |

—

nie popiera wyznaczenia wiążącego ogólnego celu w zakresie efektywności energetycznej, ale zaleca skupienie wysiłków na osiąganiu rzeczywistych rezultatów;

| — | podkreśla potrzebę zapewnienia wsparcia finansowego oraz inwestycji w celu wykorzystania ogromnego potencjału w nowych państwach członkowskich. |
| --- | --- |

—

podkreśla potrzebę zapewnienia wsparcia finansowego oraz inwestycji w celu wykorzystania ogromnego potencjału w nowych państwach członkowskich.

1.2   EKES zaleca:

| — | Komisji – w odniesieniu do planu na rzecz efektywności energetycznej – by:







  — | wyjaśniła kwestię pomiaru skuteczności środków na rzecz efektywności energetycznej; |
| --- | --- | --- |

—

Komisji – w odniesieniu do planu na rzecz efektywności energetycznej – by:

—

wyjaśniła kwestię pomiaru skuteczności środków na rzecz efektywności energetycznej;

| — | wyjaśniła lepiej podstawy prognozowanego zużycia energii w 2020 r.; |
| --- | --- |

—

wyjaśniła lepiej podstawy prognozowanego zużycia energii w 2020 r.;

| — | krajowe plany działania na rzecz efektywności energetycznej miały bardziej strategiczny charakter oraz by przeprowadzano konsultacje społeczne w procesie ich przygotowania i oceny; |
| --- | --- |

—

krajowe plany działania na rzecz efektywności energetycznej miały bardziej strategiczny charakter oraz by przeprowadzano konsultacje społeczne w procesie ich przygotowania i oceny;

| — | wyjaśniła wymóg podwojenia tempa renowacji budynków w sektorze publicznym; |
| --- | --- |

—

wyjaśniła wymóg podwojenia tempa renowacji budynków w sektorze publicznym;

| — | przeprowadziła dokładną analizę kwestii białych certyfikatów i opublikowała jej wyniki; |
| --- | --- |

—

przeprowadziła dokładną analizę kwestii białych certyfikatów i opublikowała jej wyniki;

| — | korzystała z ukierunkowanych środków w celu zaradzenia konkretnym sytuacjom, gdy niewykorzystany pozostaje znaczny potencjał w zakresie efektywności energetycznej, zapewniając przy tym możliwość świadczenia w określonych przypadkach pomocy państwa; |
| --- | --- |

—

korzystała z ukierunkowanych środków w celu zaradzenia konkretnym sytuacjom, gdy niewykorzystany pozostaje znaczny potencjał w zakresie efektywności energetycznej, zapewniając przy tym możliwość świadczenia w określonych przypadkach pomocy państwa;

| — | wymagała zapewnienia dostępu do sieci dla energii elektrycznej pochodzącej z kogeneracji, tak by zwiększyć udział kogeneracji w produkcji ciepła i energii; |
| --- | --- |

—

wymagała zapewnienia dostępu do sieci dla energii elektrycznej pochodzącej z kogeneracji, tak by zwiększyć udział kogeneracji w produkcji ciepła i energii;

| — | w odniesieniu do środków sprzyjających zmianie zachowań, aby:







  — | w większym stopniu skupiać się na użytkownikach energii; |
| --- | --- | --- |

—

w odniesieniu do środków sprzyjających zmianie zachowań, aby:

—

w większym stopniu skupiać się na użytkownikach energii;

| — | wzmocnić rolę sektora publicznego jako wzorca efektywności energetycznej do naśladowania przez przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe; |
| --- | --- |

—

wzmocnić rolę sektora publicznego jako wzorca efektywności energetycznej do naśladowania przez przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe;

| — | analizować zachowania ludzkie i dostosowywać informacje i działania uświadamiające, adresując je do różnych grup użytkowników; |
| --- | --- |

—

analizować zachowania ludzkie i dostosowywać informacje i działania uświadamiające, adresując je do różnych grup użytkowników;

| — | zapewnić użytkownikom korzyści z podejmowanych działań; |
| --- | --- |

—

zapewnić użytkownikom korzyści z podejmowanych działań;

| — | w przypadku, kiedy będzie to konieczne, zaproponować odpowiednio zaprojektowane, skuteczne zachęty – nawet najskromniejsze z nich mogą przynieść rezultaty; |
| --- | --- |

—

w przypadku, kiedy będzie to konieczne, zaproponować odpowiednio zaprojektowane, skuteczne zachęty – nawet najskromniejsze z nich mogą przynieść rezultaty;

| — | zarówno przedsiębiorstwa budowlane, jak i odpowiednie władze dołożyły starań, aby dodatkowe inwestycje w przypadku budynków znajdowały odzwierciedlenie w ich wartości; |
| --- | --- |

—

zarówno przedsiębiorstwa budowlane, jak i odpowiednie władze dołożyły starań, aby dodatkowe inwestycje w przypadku budynków znajdowały odzwierciedlenie w ich wartości;

| — | poszerzyć i dostosować kształcenie i szkolenia w budownictwie; |
| --- | --- |

—

poszerzyć i dostosować kształcenie i szkolenia w budownictwie;

| — | promować organizację szkoleń dla administracji publicznej nt. efektywności energetycznej, w tym w zakresie zielonych zamówień; |
| --- | --- |

—

promować organizację szkoleń dla administracji publicznej nt. efektywności energetycznej, w tym w zakresie zielonych zamówień;

| — | Komisja przeanalizowała występujące problemy i w miarę potrzeby zmieniła przepisy dotyczące świadectw charakterystyki energetycznej budynków oraz nowego systemu ekologicznego oznakowania urządzeń; |
| --- | --- |

—

Komisja przeanalizowała występujące problemy i w miarę potrzeby zmieniła przepisy dotyczące świadectw charakterystyki energetycznej budynków oraz nowego systemu ekologicznego oznakowania urządzeń;

| — | Komisja oceniła skutki wprowadzenia inteligentnego opomiarowania dla użytkowników energii oraz zaproponowała dodatkowe rozwiązania zmierzające do osiągnięcia realnych korzyści; |
| --- | --- |

—

Komisja oceniła skutki wprowadzenia inteligentnego opomiarowania dla użytkowników energii oraz zaproponowała dodatkowe rozwiązania zmierzające do osiągnięcia realnych korzyści;

| — | kontynuować stosowanie dobrze funkcjonujących krajowych systemów długookresowych porozumień dobrowolnych, rozwijać je i zastosować je również w sektorze publicznym; |
| --- | --- |

—

kontynuować stosowanie dobrze funkcjonujących krajowych systemów długookresowych porozumień dobrowolnych, rozwijać je i zastosować je również w sektorze publicznym;

| — | rzeczywiście angażować wszystkie zainteresowane strony – obywateli, przedsiębiorstwa i pracowników. |
| --- | --- |

—

rzeczywiście angażować wszystkie zainteresowane strony – obywateli, przedsiębiorstwa i pracowników.

2.   Wprowadzenie

2.1   Efektywność energetyczna jest centralnym elementem strategii „Europa 2020”. Przyczynia się ona do realizacji wszystkich trzech najważniejszych celów polityki energetycznej: bezpieczeństwa dostaw energii, konkurencyjności oraz ochrony środowiska i przeciwdziałania zmianie klimatu. EKES nieustannie popierał cel poprawy efektywności energetycznej, a w wielu opiniach przedstawiał swoje poglądy na temat środków jego realizacji.

2.2   Przedmiotem niniejszej opinii są dwie inicjatywy. EKES postanowił opracować w 2011 r. opinię z inicjatywy własnej w sprawie efektywności energetycznej, w której zamierzał skupić się na zmianach zachowań i na sposobach umożliwiających osiągnięcie rezultatów. Kiedy w marcu 2011 r. Komisja Europejska przedstawiła nowy Plan na rzecz efektywności energetycznej z 2011 r., postanowiono, że swoje poglądy na ten temat Komitet zaprezentuje w tej samej opinii.

2.2.1   W związku z powyższym wnioski i zalecenia przedstawione w niniejszej opinii, a także punkt 2 „Wprowadzenie” i punkt 4 „Ogólne uwagi na temat efektywności energetycznej” dotyczą obydwu inicjatyw. Punkt 3 „Streszczenie komunikatu »Plan na rzecz efektywności energetycznej z 2011 r.« ” i punkt 5 „Uwagi szczegółowe” odnoszą się do komunikatu Komisji „Plan na rzecz efektywności energetycznej z 2011 r.”, zaś punkt 6 „Środki sprzyjające zmianie zachowań” odnosi się do opinii z inicjatywy własnej Komitetu. Treść ostatniego z wymienionych punktów została oparta na ustaleniach wynikających z wysłuchania zorganizowanego 18 maja 2011 r.

2.3   W 2007 r. krajowe zużycie energii brutto (pomniejszone o zastosowania pozaenergetyczne) prognozowano na poziomie 1 842 Mtoe, co oznacza docelowe zmniejszenie zużycia o 368 Mtoe. Z ostatnich kalkulacji wynika, że prognozowany poziom zużycia krajowego brutto w 2020 r. wyniesie 1 678 Mtoe. Według najnowszych danych statystycznych za 2008 r. unijne zużycie krajowe brutto wyniosło 1 685 Mtoe.

2.4   Końcowe zużycie energii w 2008 r. wyniosło 1 169 Mtoe. Za 25 % tego zużycia odpowiadał sektor mieszkaniowy, a za 12 % – sektor usługowy. W gospodarstwach domowych 67 % zużycia energii przypada na ogrzewanie pomieszczeń, 15 % – na oświetlenie i różnego rodzaju urządzenia, 14 % – na ogrzewanie wody, a 4 % – na gotowanie. Udział transportu w zużyciu energii wynosi 32 %, przemysłu – 27 %, a na pozostałe zastosowania przypada 4 %.

3.   Streszczenie komunikatu „Plan na rzecz efektywności energetycznej z 2011 r.”

3.1   Poprzedni plan działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii z 2006 r. oraz późniejsze środki prawne, a także innego rodzaju rozwiązania, okazały się skutecznym bodźcem do poprawy efektywności energetycznej. Nie były one jednak projektowane z myślą o realizacji – wyznaczonego później – celu, jakim jest zmniejszenie unijnego zużycia energii pierwotnej o 20 % do 2020 r. Według bieżących szacunków UE osiągnie jedynie połowę zamierzonego celu.

3.2   Nowy plan jest częścią inicjatywy przewodniej „Europa efektywnie korzystająca z zasobów” w ramach strategii „Europa 2020”. Jego celem jest zmniejszenie zużycia energii o 20 % do 2020 r. W planie tym przedstawione zostały cele Komisji Europejskiej, których realizacji służyć będą wnioski ustawodawcze oraz innego rodzaju propozycje przewidziane na dalsze miesiące bieżącego roku, a w pierwszej kolejności zmiana dyrektywy w sprawie usług energetycznych oraz dyrektywy w sprawie wspierania kogeneracji (1).

3.3   Pełne wdrożenie dotychczasowych i nowych działań może, zdaniem Komisji, przynieść oszczędności rzędu 1 000 EUR rocznie na gospodarstwo domowe, stworzyć nawet 2 mln miejsc pracy i ograniczyć roczne emisje gazów cieplarnianych o 740 mln ton, a także poprawić konkurencyjność europejskiego przemysłu.

3.4   Największy potencjał w zakresie oszczędności energii przedstawiają budynki. W planie skoncentrowano się na przyspieszeniu renowacji budynków publicznych i prywatnych oraz na poprawie energooszczędności stosowanych w nich elementów składowych i używanych w nich urządzeń:

| — | wiążący cel podwojenia wskaźnika renowacji budynków publicznych, by doprowadzić je do poziomu najlepszych 10 % spośród krajowych zasobów budowlanych, a począwszy od 2019 r. wszystkie nowe budynki miałyby osiągnąć niemal zerowe zużycie energii; |
| --- | --- |

—

wiążący cel podwojenia wskaźnika renowacji budynków publicznych, by doprowadzić je do poziomu najlepszych 10 % spośród krajowych zasobów budowlanych, a począwszy od 2019 r. wszystkie nowe budynki miałyby osiągnąć niemal zerowe zużycie energii;

| — | szersze stosowanie umów o poprawę efektywności energetycznej oraz wykorzystanie Porozumienia Burmistrzów. |
| --- | --- |

—

szersze stosowanie umów o poprawę efektywności energetycznej oraz wykorzystanie Porozumienia Burmistrzów.

3.5   W celu zmniejszenia zużycia energii w gospodarstwach domowych:

| — | propagowanie wykorzystania lokalnych sieci ciepłowniczych i chłodniczych; |
| --- | --- |

—

propagowanie wykorzystania lokalnych sieci ciepłowniczych i chłodniczych;

| — | przepisy mające na celu rozwiązanie problemu rozbieżności motywacji (właściciel / najemca); |
| --- | --- |

—

przepisy mające na celu rozwiązanie problemu rozbieżności motywacji (właściciel / najemca);

| — | wspieranie szkoleń z myślą o zaspokojeniu rosnącego zapotrzebowania na wykwalifikowanych pracowników zajmujących się renowacjami; |
| --- | --- |

—

wspieranie szkoleń z myślą o zaspokojeniu rosnącego zapotrzebowania na wykwalifikowanych pracowników zajmujących się renowacjami;

| — | wspieranie w pokonywaniu przeszkód rynkowych w działalności przedsiębiorstw usług energetycznych. |
| --- | --- |

—

wspieranie w pokonywaniu przeszkód rynkowych w działalności przedsiębiorstw usług energetycznych.

3.6   W celu zwiększenia efektywności energetycznej w sektorze wytwarzania energii (30 % zużycia energii pierwotnej):

| — | wiążące zobowiązanie do osiągnięcia parametrów najlepszych dostępnych technologii w przypadku wszystkich nowych instalacji oraz takich, w odniesieniu do których ma być przedłużone zezwolenie; |
| --- | --- |

—

wiążące zobowiązanie do osiągnięcia parametrów najlepszych dostępnych technologii w przypadku wszystkich nowych instalacji oraz takich, w odniesieniu do których ma być przedłużone zezwolenie;

| — | obowiązek wyposażenia nowych elektrowni cieplnych w systemy skojarzonej produkcji energii elektrycznej i ciepła (tzw. kogeneracji) w sytuacji wystarczającego potencjalnego zapotrzebowania na ogrzewanie lub chłodzenie oraz pierwszeństwo dostępu do systemów przesyłowych energii pochodzącej z kogeneracji; |
| --- | --- |

—

obowiązek wyposażenia nowych elektrowni cieplnych w systemy skojarzonej produkcji energii elektrycznej i ciepła (tzw. kogeneracji) w sytuacji wystarczającego potencjalnego zapotrzebowania na ogrzewanie lub chłodzenie oraz pierwszeństwo dostępu do systemów przesyłowych energii pochodzącej z kogeneracji;

| — | krajowe organy regulacyjne sieci powinny w większym stopniu uwzględniać efektywność energetyczną w podejmowanych decyzjach oraz w monitorowaniu; |
| --- | --- |

—

krajowe organy regulacyjne sieci powinny w większym stopniu uwzględniać efektywność energetyczną w podejmowanych decyzjach oraz w monitorowaniu;

| — | wszystkie państwa członkowskie powinny wprowadzić krajowe systemy zobowiązujące do oszczędności energii (białe certyfikaty?). |
| --- | --- |

—

wszystkie państwa członkowskie powinny wprowadzić krajowe systemy zobowiązujące do oszczędności energii (białe certyfikaty?).

3.7   Nowe środki w odniesieniu do przemysłu wytwórczego:

| — | zachęcanie państw członkowskich do zapewniania MŚP informacji oraz odpowiednich zachęt (opodatkowanie, źródła finansowania); |
| --- | --- |

—

zachęcanie państw członkowskich do zapewniania MŚP informacji oraz odpowiednich zachęt (opodatkowanie, źródła finansowania);

| — | obowiązek regularnego przeprowadzania audytu energetycznego w dużych przedsiębiorstwach w celu wprowadzenia systemów zarządzania energią; |
| --- | --- |

—

obowiązek regularnego przeprowadzania audytu energetycznego w dużych przedsiębiorstwach w celu wprowadzenia systemów zarządzania energią;

| — | wymogi dotyczące ekoprojektu (energooszczędności) w odniesieniu do standardowych urządzeń przemysłowych, takich jak silniki, pompy, sprężarki, urządzenia do suszenia, topienia, odlewania i destylacji oraz piece; |
| --- | --- |

—

wymogi dotyczące ekoprojektu (energooszczędności) w odniesieniu do standardowych urządzeń przemysłowych, takich jak silniki, pompy, sprężarki, urządzenia do suszenia, topienia, odlewania i destylacji oraz piece;

| — | zachęcanie do zawierania dobrowolnych porozumień opierających się na wyraźnie określonych celach, metodach, pomiarach i schematach monitorowania. |
| --- | --- |

—

zachęcanie do zawierania dobrowolnych porozumień opierających się na wyraźnie określonych celach, metodach, pomiarach i schematach monitorowania.

3.8   Komisja będzie nadal wspierać rozwój, testowanie i wdrażanie nowych technologii energooszczędnych.

3.9   Finansowanie działań zmierzających do zwiększenia efektywności energetycznej, w celu usunięcia niedociągnięć rynkowych i regulacyjnych, jest przede wszystkim obowiązkiem władz krajowych. W uzupełnieniu, UE wspiera wysiłki na rzecz poprawy efektywności energetycznej poprzez programy w ramach polityki spójności, program „Inteligentna energia dla Europy”, finansowanie pośrednie, europejski plan naprawy gospodarczej oraz program ramowy w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji. Komisja przeanalizuje inne możliwości na etapie przygotowywania następnego programu ramowego.

3.10   W odniesieniu do konsumentów Komisja zamierza przeprowadzić badanie i konsultacje dotyczące najlepszych rozwiązań w celu doprowadzenia do zmiany zachowań. Ponadto Komisja przewiduje:

| — | zaostrzenie norm zużycia energii w odniesieniu do niektórych urządzeń gospodarstwa domowego; |
| --- | --- |

—

zaostrzenie norm zużycia energii w odniesieniu do niektórych urządzeń gospodarstwa domowego;

| — | wspomaganie upowszechnienia się na rynku bardziej energooszczędnych elementów budowlanych, na przykład poprzez wprowadzenie wymogów dotyczących ekoprojektu lub oznakowania energooszczędności w odniesieniu do okien, a także wymogi w zakresie ekoprojektu lub oznakowania całych systemów; |
| --- | --- |

—

wspomaganie upowszechnienia się na rynku bardziej energooszczędnych elementów budowlanych, na przykład poprzez wprowadzenie wymogów dotyczących ekoprojektu lub oznakowania energooszczędności w odniesieniu do okien, a także wymogi w zakresie ekoprojektu lub oznakowania całych systemów;

| — | lepsze informowanie na temat zużycia energii za pośrednictwem rachunków itp., wdrażanie obowiązku wprowadzenia do 2020 r. inteligentnego opomiarowania u co najmniej 80 % odbiorców (pod warunkiem że jest to uzasadnione pozytywną analizą kosztów i korzyści na szczeblu krajowym), rozwój nowych inteligentnych systemów służących oszczędzaniu energii (przy poszanowaniu zasad ochrony danych osobowych); |
| --- | --- |

—

lepsze informowanie na temat zużycia energii za pośrednictwem rachunków itp., wdrażanie obowiązku wprowadzenia do 2020 r. inteligentnego opomiarowania u co najmniej 80 % odbiorców (pod warunkiem że jest to uzasadnione pozytywną analizą kosztów i korzyści na szczeblu krajowym), rozwój nowych inteligentnych systemów służących oszczędzaniu energii (przy poszanowaniu zasad ochrony danych osobowych);

| — | oznakowanie i normy energooszczędności odzwierciedlające przystosowanie techniczne urządzeń i budynków do współpracy z infrastrukturą inteligentnych sieci. |
| --- | --- |

—

oznakowanie i normy energooszczędności odzwierciedlające przystosowanie techniczne urządzeń i budynków do współpracy z infrastrukturą inteligentnych sieci.

3.11   Problematyka transportu, pomimo najwyższej dynamiki wzrostu zużycia energii obserwowanej w tej dziedzinie, nie została uwzględniona w opracowanym planie, w oczekiwaniu na białą księgę dotyczącą transportu (została wydana w kwietniu 2011 r.).

3.12   Zakres krajowych planów działań na rzecz efektywności energetycznej zostanie rozszerzony w celu objęcia nimi całego łańcucha dostaw energii. Sprawozdawczość i monitorowanie postępów staną się elementem europejskiego okresu oceny koordynacji polityki ex ante w ramach strategii „Europa 2020”.

3.13   Komisja nie proponuje jeszcze żadnych wiążących celów krajowych. W 2013 r. zamierza ona dokonać oceny postępów w tej dziedzinie i gdyby ów przegląd wykazał, że realizacja celu, jakim jest obniżenie zużycia energii o 20 %, jest zagrożona, wówczas zaproponuje ona wiążące cele krajowe. Przedstawiony plan zawiera natomiast pewne cele sektorowe, które zostały przedstawione powyżej.

4.   Ogólne uwagi na temat efektywności energetycznej

4.1   EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji dotyczącą nowego planu na rzecz efektywności energetycznej, przedstawioną wreszcie po długim oczekiwaniu. Komitet popiera cel wydanego komunikatu, ma jednak pewne uwagi i życzyłby sobie pewnych wyjaśnień, co zostało wyrażone w niniejszej opinii. EKES z zadowoleniem oczekuje możliwości przedstawienia swoich szczegółowych poglądów na temat wniosków o charakterze zarówno ustawodawczym, jak i pozaustawodawczym, dotyczących wdrażania zaproponowanego planu. Efektywność energetyczna i oszczędzanie energii zależą przede wszystkim od działań podejmowanych przez obywateli, przedsiębiorstwa i pracowników, w związku z czym wyjątkowego znaczenia nabiera kwestia konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim i jego ścisłego zaangażowania.

4.2   W obecnych warunkach gospodarczych, w obliczu trudności finansów publicznych, wysokiego bezrobocia i powszechnego niedostatku zaufania do inwestycji, zadanie to nie jest łatwe, nawet jeśli potencjalnie mogłoby ono przynieść korzyści w stosunkowo krótkim czasie. Najważniejszym celem jest zapewnienie głębokiej, trwałej i długoterminowej zmiany w kierunku o wiele większej efektywności energetycznej. Nacisk na krótkookresowe wyniki może się okazać drogą, która nie prowadzi do trwałych rezultatów.

4.3   Wybór środków ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia rzeczywistych rezultatów. EKES uważa – jak stwierdził to w 2008 r. w opinii w sprawie racjonalizacji zużycia energii (2) – że dobrowolne porozumienia zawierane z krajowymi podmiotami spełniają swoją rolę, powinno się w nich jednak jasno precyzować, że w razie nieosiągnięcia celów zastosowane zostaną wiążące przepisy. Regulacje są oczywiście niezbędne w wielu przypadkach, ale dopiero wówczas, gdy zachęty okażą się nieskuteczne. Należy w każdym możliwym przypadku organizować dialog społeczny i obywatelski, a także unikać dodatkowych obciążeń administracyjnych, które dotknęłyby wszystkich, a zwłaszcza MŚP.

4.4   Sytuacja wydaje się szczególnie paradoksalna w nowszych państwach członkowskich, w których istnieje największy potencjał usprawnień w zakresie efektywności energetycznej, a które dysponują najskromniejszymi środkami. Na przykład występuje tam pilna potrzeba naprawy nieszczelnych systemów ciepłowniczych i zapewnienia wysokiej jakości w budownictwie i w sektorze urządzeń. Rządy muszą podjąć działania w długookresowym interesie ogółu. Należy lepiej wykorzystywać fundusze strukturalne.

4.5   Rozważając kwestie efektywności energetycznej i oszczędzania energii, należy sobie uzmysłowić kilka podstawowych kwestii.

4.5.1   Wyższa efektywność energetyczna oznacza mniejsze zużycie energii na jednostkę parametrów wyjściowych. Osiąga się ją przede wszystkim za pomocą lepszych technologii. Inwestycja w nowe rozwiązanie technologiczne daje trwałe efekty na przestrzeni całego cyklu życia danego rozwiązania. Kluczowe znaczenie ma tutaj nie tylko opracowanie technologii, lecz także jej wdrożenie.

4.5.2   Pomimo wyższej efektywności energetycznej zużycie energii może nadal rosnąć nawet w czasach ograniczeń gospodarczych, z uwagi na wyższe dochody, wzrost liczby gospodarstw domowych o podwyższonym standardzie i wyposażonych w liczniejsze urządzenia, częstsze podróże itp.

4.5.3   Z drugiej strony oszczędzanie energii oznacza zmniejszanie zużycia energii głównie poprzez zmianę zachowań. Taki musi być najważniejszy cel podejmowanych działań. Aby zmiany mogły przynieść rzeczywiste rezultaty, muszą one być trwałe, mogą one jednak zostać łatwo zniwelowane poprzez tzw. efekt odbicia. EKES podkreśla potrzebę poświęcania wzmożonej uwagi motywom i wzorcom ludzkich zachowań. Jakiego rodzaju zachęty rzeczywiście skłaniają ludzi do zmiany zachowań? (Zob. także punkt 6.)

4.5.4   Oszczędność energii może być również wynikiem mniejszego nasilenia działalności gospodarczej, czego byliśmy ostatnio świadkami w trakcie kryzysów finansowych. Dążenie do większej oszczędności energii powinno sprzyjać rozwojowi gospodarczemu, dobrobytowi społecznemu i jakości życia. Najistotniejszym celem w tym przypadku jest zerwanie z korelacją między wzrostem gospodarczym a wzrostem zużycia energii.

4.5.5   Należy ponadto ocenić, w jakim stopniu koszty działań na rzecz efektywności energetycznej przenoszone są na konsumentów, i ograniczyć te następstwa, tak aby nie utrudniało to konsumentom dostępu do energii i nie zaostrzyło wykluczenia energetycznego. Ogromne znaczenie ma osiągnięcie lepszej równowagi między kosztami efektywności energetycznej a płynącymi z niej korzyściami, gdyż w przeciwnym razie zagrożone będą zasady powszechności i dostępności energii dla konsumentów.

4.6   Drażliwą kwestią jest pomiar skuteczności środków na rzecz efektywności energetycznej. Zdumiewa fakt, iż Komisja w ogóle o tym nie wspomina, nawet w towarzyszącej planowi ocenie skutków. W wielu wypadkach same środki i ich teoretyczny potencjał odnotowywane są jako wyniki. Rzeczywiste łączne rezultaty, wyrażone zmianą w prognozach zużycia energii, pojawiają się ze znacznym opóźnieniem. Ponadto nakłada się tutaj jeszcze opóźnienie związane z dostępnością danych statystycznych –najnowsze dane pochodzą obecnie z 2008 r.

4.7   Podstawy prognoz, że do 2020 r. UE osiągnie jedynie połowę zamierzonego celu, wydają się nieco niejasne. To oczywiste, że szacunki te oparte zostały na danych z kilku źródeł i szeregu kalkulacji, z uwzględnieniem obserwowanego ostatnio spowolnienia gospodarczego. Czy jednak chodzi tutaj o średni wynik, czy może o najbardziej optymistyczny lub najbardziej pesymistyczny scenariusz?

4.8   Zdaniem EKES-u odpowiedzialność za problematykę efektywności energetycznej i oszczędzania energii spoczywa przede wszystkim na państwach członkowskich, gdyż dysponują one ogromnym potencjałem na szczeblu lokalnym, wyrosłym z lokalnych warunków i tradycji. Komitet podkreśla z naciskiem znaczenie szczegółowych i ambitnych krajowych planów działań na rzecz efektywności energetycznej. Zwraca uwagę na to, że plany powinny mieć bardziej strategiczny charakter niż do tej pory, a w procesie ich przygotowania oraz oceny powinno się uwzględniać konsultacje społeczne. Komitet przyjmuje z zadowoleniem zaproponowane nowe podejście do kwestii sprawozdawczości i monitorowania. Państwa członkowskie nie powinny uchylać się od tej odpowiedzialności, a Komisja powinna pomagać zwiększać tę odpowiedzialność i tworzyć wspólne ramy dla tych działań.

4.9   Komitet zgadza się z poglądem Komisji na temat roli UE w tym kontekście, wynikającej z art. 194 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Polega ona w skrócie na: unikaniu zakłóceń w funkcjonowaniu rynku wewnętrznego; zapewnianiu wspólnych ram dla mechanizmów, a jednocześnie pozostawianiu państwom członkowskim swobody ustalania, w koordynacji ze szczeblem unijnym, konkretnych poziomów, jakie należy osiągnąć; zapewnianiu platformy wymiany sprawdzonych rozwiązań i rozwoju zdolności; finansowaniu za pośrednictwem instrumentów UE; a także na promowaniu UE na arenie międzynarodowej.

4.10   Nie ulega wątpliwości, że należy wykorzystać wszelki potencjał poprawy efektywności energetycznej. Z myślą o uzyskaniu realnych wyników w rozsądnym terminie i bez ponoszenia wysokich kosztów, a tym samym o zmotywowaniu właściwych podmiotów do wykonania stosownych działań, podejmowane środki powinny w pierwszej kolejności skupiać się na tych obszarach, w których występuje najbardziej opłacalny i największy potencjał.

4.11   Jeśli chodzi o zaproponowane rozwiązania, Komitet popiera wprowadzenie wymogów dotyczących ekoprojektu i oznakowania energooszczędności, najpierw jednak należy ocenić funkcjonowanie nowego systemu oznaczeń (zob. pkt 6.8). Popiera również środki mające na celu pokonanie przeszkód związanych z finansowaniem renowacji i remontów budynków. Komitet zaleca także przeprowadzenie analizy tych sektorów, w których można skutecznie zastosować długookresowe dobrowolne porozumienia.

4.11.1   Przy wprowadzaniu wszelkich rozwiązań należy mieć na względzie w szczególności ich opłacalność i różnorakie okoliczności. Ani gospodarstwa domowe, ani żadne gałęzie przemysłu, ani też sektor publiczny nie powinny być obciążane w nadmiernym stopniu. Wyższe ceny energii i związane z tym koszty w teorii istotnie prowadzą do obniżenia zużycia energii, w praktyce jednak oznaczają zagrożenie ubóstwem energetycznym, ponieważ elastyczność cenowa gospodarstw domowych jest, jak wiadomo, niska. Ponadto zagrożona jest konkurencyjność przemysłu oraz miejsca pracy. Wydaje się to oczywiste, lecz najwyraźniej trzeba to powtórzyć w związku z niektórymi propozycjami Komisji. Uwagi na ten temat zostaną przedstawione w następnej części.

4.11.2   Komitet ponownie wyraża zaniepokojenie wpływem niektórych działań na koszty ponoszone przez konsumentów i inne skutki, jakie one dla nich niosą. Istotne jest, by polityka ta koncentrowała się na jak najbardziej długoterminowym i zrównoważonym rozwiązaniu problemu ubóstwa energetycznego, a więc na zdecydowanej poprawie standardów efektywności energetycznej mieszkań, zwłaszcza tych zajmowanych przez gospodarstwa domowe o niskich dochodach i w trudnej sytuacji.

4.11.3   Jak zauważa Komisja, w wielu państwach członkowskich prowadzi się skuteczne programy, niektóre z nich trwają już pomyślnie kilka lat, a nawet dziesięcioleci. Zdaniem Komitetu oczywiste jest, że należałoby utrzymać te systemy oraz wzmacniać je wszędzie tam, gdzie to konieczne, zamiast uznawać je za przestarzałe i popierać jedynie nowe rozwiązania.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1   Komitet zgadza się z postulatem, by sektor publiczny pełnił rolę prekursora i wzorca do naśladowania przez przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe. Jednakże wymóg podwojenia tempa renowacji budynków może się okazać zbyt uciążliwy pomimo swoich pozytywnych efektów. Ponadto należałoby przedstawić jaśniejszą definicję budynku sektora publicznego.

5.2   Należy również wyrazić poparcie dla rozwiązań zmierzających do poprawy efektywności energetycznej i oszczędności w gospodarstwach domowych. W 2008 r. (3) EKES przedstawił szczegółowe zalecenia dotyczące możliwych środków, a zwłaszcza zachęt podatkowych, na rzecz poprawy efektywności energetycznej budynków. W tym kontekście Komitet ponownie przywołuje znaczenie lepszego zrozumienia ludzkich zachowań w celu zaprojektowania najlepszych zachęt, które nie zawsze muszą mieć charakter ekonomiczny (zob. również pkt 6.5 i 6.5.1).

5.3   Komitet popiera cel, jakim jest poprawa sprawności wytwarzania ciepła i energii elektrycznej, niektóre z zaproponowanych rozwiązań mogą jednak okazać się zbyt trudne do realizacji i nieskuteczne.

5.3.1   Sektor energetyczny już sam w sobie powinien dostarczać wystarczających zachęt ekonomicznych, by przedsiębiorstwa użyteczności publicznej inwestowały w najbardziej energooszczędne technologie dostępne na rynku i możliwe do zastosowania, co pozwoli uniknąć interwencji publicznej na wielką skalę. Najnowsze, przełomowe odkrycia technologiczne, które nie osiągnęły jeszcze odpowiedniej dojrzałości i są niezwykle kosztowne, tj. w praktyce pozostają niedostępne na rynku, powinny być wspierane celem dalszego rozwoju, zanim będą mogły rozpowszechnić się wśród użytkowników.

5.3.2   Komitet podkreśla rolę kogeneracji jako bardzo wydajnego sposobu produkcji ciepła i energii elektrycznej. Kogeneracja jest stosowana w Europie na szeroką skalę i to z ogromną korzyścią, a jednak pewien opłacalny potencjał pozostaje niewykorzystany. Lokalne sieci ciepłownicze i chłodnicze nadal mają w Europie ogromny potencjał, ale wszelkiego rodzaju obowiązkowe uregulowania należy wprowadzać z zachowaniem ostrożności, ponieważ tego rodzaju systemy to inwestycje zbyt kosztowne, by za kilka lat stały się przestarzałe. Zapewnienie dostępu do sieci dla energii pochodzącej z kogeneracji może być użytecznym narzędziem wspierającym opłacalną rozbudowę centralnych i zdecentralizowanych systemów kogeneracji.

5.4   Komitet zgadza się z Komisją, że efektywność energetyczna jest obiecującą gałęzią gospodarki. Do jej rozwoju należy jednak dążyć poprzez zwiększanie popytu, a nie poprzez skupianie się przede wszystkim na stymulowaniu podaży. Z pewnością należy zobowiązać przedsiębiorstwa użyteczności publicznej do przekazywania jaśniejszych informacji, w tym także na rachunkach, niż ma to miejsce obecnie. Już w opinii w sprawie dyrektywy w sprawie usług energetycznych (4) Komitet wyrażał wątpliwości co do nakładania na przedsiębiorstwa użyteczności publicznej obowiązku oszczędzania energii, ponieważ jest to sprzeczne z logiką ich działalności.

5.4.1   W kwestii białych certyfikatów Komitet proponuje, by Komisja przeprowadziła dokładną analizę obowiązujących systemów, z uwzględnieniem wyników, które uzyskano dzięki ich zastosowaniu, a także ogólnego oddziaływania tych systemów i możliwości ich zastosowania na rynku wewnętrznym oraz zgodności z innymi obowiązującymi przepisami.

5.5   Komisja stwierdza, że największy postęp pod względem efektywności energetycznej (zmniejszenie energochłonności o 30 % na przestrzeni 20 lat) odnotowano w przemyśle wytwórczym. Ponadto różne mechanizmy na szczeblu UE, jak np. system handlu uprawnieniami do emisji, już obecnie wymierzone są w energochłonne gałęzie przemysłu. Nie jest jednak jasne, co Komisja rozumie pod pojęciem wielkiego przemysłu: czy chodzi o największych konsumentów energii, np. energochłonne gałęzie przemysłu, czy może o wszelkie wielkie przedsiębiorstwa? W każdym wypadku Komitet zdecydowanie popiera środki zaproponowane przez Komisję w celu poprawy efektywności energetycznej w MŚP.

5.5.1   Zawsze istnieje możliwość dalszych usprawnień, w związku z tym Komitet zaleca dodatkowo, by do ich realizacji wykorzystać długookresowe dobrowolne porozumienia. W niektórych przypadkach z pewnością występuje nadzwyczaj duży i jak dotąd niewykorzystany potencjał poprawy efektywności. Jeżeli jednak np. tylko niewielka część danego sektora nie podjęła skutecznych działań, by wykorzystać swój potencjał, nie może to uzasadniać wprowadzania nowych, obowiązkowych rozwiązań w całym sektorze. Przypadkami znacznego, niewykorzystanego potencjału poprawy efektywności energetycznej należy się zajmować w sposób bardziej bezpośredni i selektywny. W coraz powszechniejszym i częstszym użytku są audyty energetyczne i systemy zarządzania energią, które normalnie należą do obowiązków w ramach dobrowolnych porozumień. W tym kontekście ważne jest utrzymanie możliwości udzielania pomocy państwa, podczas gdy przepisy UE zabraniają udzielania pomocy w zakresie rozwiązań o charakterze obowiązkowym.

5.5.2   Rozszerzenie wymogów ekoprojektu, tak by objąć nimi standardowe urządzenia przemysłowe, wydaje się warte rozważenia, nie należy jednak utrudniać ani powszechnego stosowania rozwiązań dopasowanych do indywidualnych potrzeb, ani dalszej innowacyjności.

5.6   Komitet zgadza się z Komisją co do istnienia znacznego, niewykorzystanego potencjału zastosowań TIK na potrzeby energooszczędności, takich jak inteligentne opomiarowanie i powiązane z tym rozległe aplikacje. To obiecujący obszar dla europejskich innowacji, który wymaga śmiałych kroków podejmowanych we współpracy z różnymi właściwymi podmiotami.

5.7   Komitet wyraził wcześniej swoje wątpliwości co do wiążących celów ogólnych w zakresie efektywności energetycznej oraz zalecił zbadanie możliwości wprowadzania rozpatrywanych indywidualnie celów o zasięgu sektorowym. Komitet docenia fakt, że jak dotąd Komisja podąża taką właśnie drogą. Wszystkie wysiłki powinny koncentrować się na środkach zmierzających do osiągnięcia rzeczywistych rezultatów.

5.8   Komitet wyraża ubolewanie, iż w komunikacie pomija się kwestię efektywności energetycznej w usługach, takich jak handel detaliczny, sport i rekreacja, z wyjątkiem usług w sektorze budownictwa. Ponadto w komunikacie zaledwie wspomina się kwestię zewnętrznego wymiaru efektywności energetycznej, nie wchodząc przy tym w szczegóły. Komitet przedstawił zalecenia dotyczące zewnętrznej polityki energetycznej UE, w tym efektywności energetycznej, w dwóch opiniach wydanych w ostatnich latach (opinia EKES-u w sprawie wymiaru zewnętrznego europejskiej polityki energetycznej, Dz.U. C 182 z 4.8.2009, s. 8 oraz opinia w sprawie „Dostawy energii – jakiej polityki sąsiedztwa potrzebujemy, aby zapewnić UE bezpieczeństwo dostaw?”, CESE 541/2011).

6.   Środki sprzyjające zmianie zachowań

6.1   Wiele środków polityki mających na celu poprawę efektywności energetycznej skupia się na stronie podażowej, a tendencja ta ulega jeszcze wzmocnieniu w związku z nowym planem Komisji, który swym zasięgiem ma obejmować cały łańcuch dostaw energii. Na szczeblu UE i na poziomie krajowym wdraża się rozwiązania mające na celu wsparcie dla rozwoju technicznego, minimalne normy sprawności oraz wymogi dotyczące oznakowania i certyfikacji, a dalsze rozwiązania znajdują się na etapie planowania. Tego rodzaju środki same jednak nie wystarczą, by osiągnąć rzeczywiste rezultaty, ponieważ tak wiele zależy od zachowań obywateli i postępowania przedsiębiorstw. Z tego względu Komitet pragnie z własnej inicjatywy zwrócić uwagę na stronę popytową i praktyczne doświadczenia w zakresie środków sprzyjających zmianie zachowań.

6.1.1   W tym celu Komitet zorganizował 18 maja 2011 r.wysłuchanie publiczne poświęcone tej problematyce. Program i prezentacje dostępne są na stronach internetowych EKES-u (5). Informacje przedstawione w niniejszej sekcji zostały oparte na prezentacjach i dyskusji, które miały miejsce podczas wspomnianego wysłuchania.

6.2   Istnieje znaczny potencjał oszczędności energii nawet bez jakichkolwiek inwestycji. W gospodarstwach domowych, na przykład, można po prostu gasić światło w pomieszczeniach, w których aktualnie nikt nie przebywa, obniżyć temperaturę pomieszczeń, nie pozostawiać żadnych urządzeń w trybie gotowości, korzystać mniej z samochodu i prowadzić go w sposób bardziej ekonomiczny itp. W przedsiębiorstwach wiele podobnych możliwości wykazują audyty przeprowadzane w ramach dobrowolnych porozumień.

6.2.1   Dobrych przykładów skutecznych dobrowolnych działań dostarcza sam EKES. Niedawny przegląd budynków EKES-u i KR-u pod kątem systemu EMAS wykazał, że od 2008 r. do grudnia 2010 r. zużycie energii elektrycznej spadło o 10,6 %, a gazu o 30,3 %.

6.3   Informowanie i uświadamianie to pierwsze kroki w kierunku realizacji wymienionych prostych rozwiązań, jak również innych środków wymagających pewnych inwestycji. Z doświadczenia m.in. duńskiego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej SEAS-NVE wynika, że aby skutecznie informować, kierowany przekaz musi być odpowiednio dostosowany do różnych wartości, preferencji i potrzeb użytkowników. W tym celu potrzebne jest głębsze zrozumienie zachowań ludzkich, do czego przydatnym narzędziem jest psychologia behawioralna.

6.3.1   Aby konsumenci energii mogli łatwiej poruszać się w natłoku informacji, potrzebują pomocy w porównywaniu funkcji różnych urządzeń i środków. Dobrym przykładem w tym przypadku może być strona internetowa „Top 10” prowadzona przez WWF oraz inne tego rodzaju strony dostępne w całej Europie.

6.3.2   Z doświadczenia ruchu na rzecz przekształcania miast wynika, że zanim osiągnie się efekty w zakresie oszczędzania energii, obywatel musi przejść następujące kroki: „brak zainteresowania – wstępna myśl – zastanowienie – przygotowanie – działanie – utrzymanie”. Do działania potrzebna jest świadomość, jednak ona sama nie wystarczy.

6.3.3   Według przeprowadzonego ostatnio badania OECD czynnikiem najbardziej motywującym do zmniejszania zużycia energii w gospodarstwach domowych jest spadek cen sprzętu, podczas gdy praktyczniejsze informacje i wiara w korzyści dla środowiska okazały się dużo mniej istotne.

6.4   W związku z tym osoby odpowiedzialne za wyznaczanie kierunków polityki nie powinny zdawać się wyłącznie na środki o charakterze informacyjnym i uświadamiającym ani na przesłania z zakresu polityki ekologicznej, jeżeli chcą osiągnąć jakieś rezultaty w dziedzinie efektywności energetycznej i oszczędzania energii. Konsumenci oraz inni użytkownicy energii muszą w związku z podejmowanymi działaniami odnosić jakieś korzyści. Tego rodzaju korzyścią może być niższy rachunek za energię, pod warunkiem że korzyść ta jest natychmiast odczuwalna. W przeciwnym wypadku potrzebne są dodatkowe zachęty.

6.5   Możliwe zachęty ekonomiczne to m.in. obniżenie stawki VAT, gwarancje i bezpośrednie dotacje. Tego rodzaju rozwiązania są potrzebne, jednak należy je stosować z zachowaniem szczególnej ostrożności, zwłaszcza w obliczu obecnych trudności w finansach publicznych. Na przykład wsparcie dla najnowszych, niezwykle kosztownych technologii powinno koncentrować się raczej na ich rozwoju mającym na celu obniżenie ceny, zamiast na zachęcaniu użytkowników do inwestycji w ich zastosowanie.

6.5.1   Większy i skuteczniejszy wkład w tym zakresie mogłyby mieć unijne fundusze strukturalne, zwłaszcza w nowych państwach członkowskich, w których znacznemu potencjałowi towarzyszą ogromne potrzeby. Komisja powinna zbadać przyczyny niewielkiego wykorzystania dostępnych środków i w miarę potrzeby zmienić zasady finansowania. Wydaje się, że w wielu przypadkach udział finansowania UE jest zbyt niski, by mógł posłużyć jako zachęta.

6.6   Nawet bardzo skromne zachęty mogą być skuteczne. Wystarczyć może zwykła informacja w postaci listu z wyrazami uznania czy dobre wyniki w lokalnym konkursie. Dobre rezultaty przynosi presja społeczna w sąsiedztwie. Niejednokrotnie decydujące znaczenie ma rekomendacja ze strony zaprzyjaźnionej osoby. Do wsparcia tego rodzaju oddziaływania wykorzystać można społeczne środki przekazu. Takie zjawiska, określane również mianem „kuksańców” (nudges), wymagają dokładniejszych analiz.

6.7   W budownictwie efektywność energetyczna nowych budynków jest zadaniem dla ustawodawcy. Problemem do rozwiązania w tym kontekście jest również kwestia rozbieżności motywacji (właściciel / najemca).

6.7.1   W przypadku starych zasobów budowlanych środki zmierzające do poprawy efektywności energetycznej przyjmowane są często z powątpiewaniem co do skutków inwestycji: rezultaty wciąż zależą od zachowań, a rynkowa wartość inwestycji pozostaje niejasna. Wyzwaniu temu budowniczy powinni starać się sprostać na przykład poprzez gwarancje wysokiej sprawności. Władze natomiast, oprócz stosowania środków mających na celu uświadamianie społeczeństwa, powinny prowadzić stabilną politykę oraz oferować zachęty finansowe.

6.7.2   Działania na rzecz poprawy efektywności energetycznej powinny być prowadzone nieodpłatnie dla gospodarstw o niskich dochodach i nie powinny być finansowane za pomocą kredytów, gdyż wiele takich gospodarstw niechętnie zaciąga kredyty bądź w ogóle nie może sobie na to pozwolić. Często bardziej opłaca się modernizować budynki ulica po ulicy, dzielnica po dzielnicy.

6.7.3   Certyfikacja w odniesieniu do charakterystyki energetycznej budynków jest rozwiązaniem pozytywnym – przynajmniej w teorii. W praktyce zaś pojawiło się wiele problemów, począwszy od nienależycie wykwalifikowanych audytorów, aż po brak realnej rynkowej wartości takich certyfikatów. Testy przeprowadzane w tych samych budynkach przez różnych audytorów dawały znacznie odbiegające od siebie rezultaty. Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków – podobnie jak norma EN 15217 – daje państwom członkowskim możliwość wyboru, czy jako podstawę obliczeń przyjąć kryterium zapotrzebowania na energię czy kryterium zużycia energii. Potrzebny jest ogólnoeuropejski certyfikat charakterystyki energetycznej budynku, który opierałby się na kalkulacji zapotrzebowania na energię, a także przegląd normy EN 15217. Komisja powinna przyjrzeć się uważnie obowiązującym wymogom i systemowi certyfikacji oraz wprowadzić przynajmniej wspólne kryteria takiego audytu. Dobrym rozwiązaniem byłaby ujednolicona metoda obliczania zużycia energii w budynkach na podstawie budynków referencyjnych w różnych strefach klimatycznych.

6.7.4   Zarówno w przypadku nowych budynków, jak i przy renowacji starych zasobów budowlanych, kluczowe znaczenie odgrywają kwalifikacje w planowaniu, prognozowaniu i wykonaniu, co jednak stanowi obecnie wąskie gardło. Należy pilnie przyjąć skuteczne rozwiązania zmierzające do poprawy wykształcenia i wyszkolenia wszystkich zainteresowanych osób, począwszy od architektów i osób odpowiedzialnych za lokalne planowanie przestrzenne, aż po robotników, a ponadto trzeba dostosować programy nauczania odpowiednio do potrzeb związanych z efektywnością energetyczną.

6.8   W przypadku urządzeń gospodarstwa domowego istotnym narzędziem służącym informowaniu konsumentów jest oznakowanie ekologiczne. Przyniosło ono dobre rezultaty i może tak być również w przyszłości, nawet jeśli prawdopodobnie wykorzystano już największy związany z tym potencjał. Odnowiony system spotkał się jednak z krytycznym przyjęciem. Jest on niewystarczająco jasny i może prowadzić do nieporozumień (np. znak A+ może być prezentowany jako najwyższy poziom sprawności). Ponadto szczegółowym testom konsumenckim nie poddano również samego projektu oznakowania. Komisja powinna przeanalizować zaistniałą sytuację i dokonać niezbędnej korekty.

6.9   Inteligentne opomiarowanie zużycia energii umożliwiające zdalny odczyt szybko się rozpowszechnia zgodnie z wymogami UE. Wpływa to w oczywisty sposób na poprawę wydajności przedsiębiorstw energetycznych. Niejasne pozostaje jednak, w jaki sposób oddziałuje to na gospodarstwa domowe, które ponoszą bezpośrednio lub pośrednio związane z tym koszty. Sam licznik nie daje zbyt wiele. Dodatkowo należy w dostępny i widoczny sposób wyświetlać zużycie energii, czemu służy wiele innowacyjnych rozwiązań proponowanych już bądź opracowywanych przez sektor IT. Ponadto trzeba zapewnić konsumentom możliwość łatwego dostosowania zużycia energii (np. umożliwienia, by przedsiębiorstwo energetyczne przerywało dostawę energii w określonych godzinach itp.). W chwili obecnej Komisja powinna przeanalizować stopień wykorzystania inteligentnego opomiarowania w państwach członkowskich, ocenić związany z tym wpływ na zachowania w gospodarstwach domowych oraz w miarę potrzeby zmienić obowiązujące przepisy lub zaproponować nowe rozwiązania przy poszanowaniu zasad ochrony danych osobowych.

6.10   W przemyśle, zastosowanie długookresowych dobrowolnych porozumień przyniosło przekonujące pozytywne rezultaty w kilku państwach członkowskich, np. w Finlandii. Z systemami tymi zazwyczaj wiążą się zachęty. W przypadku Finlandii, gdzie stosowane zachęty są bardzo skromne, czynnikiem motywującym jest fakt, iż podmioty uczestniczące w tych porozumieniach zdają sobie sprawę, że jeżeli system ten zawiedzie, rozwiązaniem alternatywnym jest regulacja. Dobrowolne porozumienia mogłyby być skutecznym środkiem również w sektorze publicznym, czego dowodzi rozwój sytuacji w tej dziedzinie obserwowany ostatnio w Finlandii. Porozumienia sektorowe na szczeblu UE także przyniosły pewne efekty, nie zawsze jednak sprawdziły się w takim stopniu, jak tego oczekiwano. Nie stanowi to jednak podstawy do negatywnej oceny istniejących, dobrze funkcjonujących krajowych systemów porozumień dobrowolnych.

6.11   W każdym wypadku użytkownicy energii muszą zasadniczo i trwale zmienić wzorce swoich zachowań. Kluczowe znaczenie mają tutaj obywatele jako konsumenci, pracownicy i wyborcy. Realizowane projekty będą skuteczne jedynie wówczas, gdy zaangażowane zostaną w pełni wszystkie zainteresowane strony, nie tylko władze i przedsiębiorstwa, lecz także związki zawodowe i użytkownicy końcowi.

Bruksela, 14 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Dz.U. L 114 z 27.4.2006, s. 64 oraz Dz.U. L 52 z 21.2.2004, s. 50.

1

(2)  Dz.U. C77 z 31.3.2009, s. 54

2

(3)  Dz.U. C 162 z 25.6.2008, s. 62.

3

(4)  Dz.U. C 120 z 20.5.2005, s. 115.

4

(5)  http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.events-and-activities-energy-efficiency-changing-behaviour.

5

---

| 29.10.2011 | PL | Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej | C 318/163 |
| --- | --- | --- | --- |

29.10.2011

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 318/163

---

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego wywozu i przywozu niebezpiecznych substancji chemicznych (wersja przekształcona)

COM(2011) 245 wersja ostateczna – 2011/0105 COD

2011/C 318/27

Parlament Europejski, w dniu 10 maja 2011 r., oraz Rada, w dniu 27 maja 2011 r., postanowiły, zgodnie z art. 192 ust. 1 oraz art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego wywozu i przywozu niebezpiecznych substancji chemicznych (wersja przekształcona)

COM(2011) 245 wersja ostateczna – 2011/0105 COD.

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i że ponadto była ona już przedmiotem wcześniejszych opinii EKES-u (CESE 493/2008 przyjętej 12 marca 2008 r. (1) oraz CESE 799/2007, przyjętej 30 maja 2007 r. (2)), na 473. sesji plenarnej w dniach 13–14 lipca 2011 r. (posiedzenie z dnia 13 lipca 2011 r.) Komitet 137 głosami – 10 osób wstrzymało się od głosu – postanowił wydać pozytywną opinię w sprawie wniosku i odwołać się do stanowiska, które zajął w ww. dokumentach.

Bruksela, 13 lipca 2011 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Staffan NILSSON

---

(1)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie klasyfikacji, etykietowania i pakowania substancji i mieszanin, Dz.U. C 204 z 9.8.2008, s. 47.

1

(2)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia dotyczącego wywozu i przywozu niebezpiecznych chemikaliów, Dz.U. C 175 z 27.7.2007, s. 40.

2

---